books4islam.

com

Largest Islamic library.

Download more than 1200 Islamic books free in many languages. Click here: www.books4islam.com 

i 
k  r
( evsjv-bengali-‫)ﻛﻨﻐﺎﺔ‬ 

d
 

m : i i  

2009 - ‫ھ‬1430

‫﴿ ﺨﻣﻄﺔ ﻣﺮﺸ ﺤﻛﻌﻠﻴﻢ ﻟﺮﺘﺑﻴﺔ ﻹﺳﻼﻣﻴﺔ ﻲﻓ ﺑﻨﻐﻼ ﻳﺶ ﴾‬
‫)ﺑﺎﻟﻠﻐﺔ ﻛﻨﻐﺎﺔ(‬

‫ﻋﺒﺪ ﻟﺸﻬﻴﺪ ﻧﺴﻴﻢ‬
‫ﻣﺮﺟﻌﺔ ‪4 :‬ﻗﺒﺎ‪ 2‬ﺣﺴﻦﻴ ﻣﻌﺼﻮ‬

‫‪2009 - 1430‬‬ 

i 

i 
k  r

1. k ? k ud# ?
2.  k 
3. 
& k   ' 
4. j & u*
l 
5.  
k  я
6. l 
t o 1 p   3t   k #s
7. &678 я 9 t
n k #s
8.  
 
  u  k #s
9.  p>  k #s
10. st k #s
11. d 
k #s
12. i 
k  : e C  D  ps
13. i 
k k# o ud#
14.i 
k   D  F G#
gn J 
p>  k   7  ' di 3' 9k। e C 3  7 9 t 
 
# я , я' o st pM । e 3'  
# Ci 3 7 k 
яN  
яN ' '। a C  3 7' 3।
pJ 3 k   t o  k яMQ R
, S G9 8 o F   J 
u ' o  rU  N।  d' J   3 k e  W  &67 8
i 
k ',   3  R  > uWk o k  F   #J7। i 
я# p'я e  e C k , W e   i 
я #s &67 8
j , M1 o я  u* e i  
R &#3 9 t 
7t
F  > t  76। a  e k   WM >  9 t я 
kt k
o WM# я k 
। 
e  e C k  e g6я spi J M। e  s' 
i sp 
k i e C ps o r   । WJWJ S
7 k o gя S G 176 
3#i e sJ7। 
d
 

an
.........................................................................................
a p 9 '  l 1
S G । e p 9 W   я M W', 
i    '। 1  p 9    d '  > ।  я
W C 9M   
7kti 1 я WM# o p 9 aW' St ' Wc। 
1
S G 
J 
J  3#  d C pS t o p6 ' ' '। e C 9 
C n।  
 pS t o p6 aW'i  p 9 o WM# я  M'
J। p6 WC  3# p9 '  ',  WM#o  
i s 9 ।
e s'  n p6  я e 9 p6 я'  k #s J
p'я।    я  o я  a 3 
W7'  J i k  । 
e я#i p  C  e  e C  
l 7 k #s J p'я, W  

7W7' яMQ
* p6 aW' S G9 8 o   
 J e C я
a` '  6 । st e C 7 я  
7p k k#  e C। W  
9M k  kJ7 ei k# ap 6 o 3  । # sS  7kt
as o W  
 ' e, >n ' a 9n। ei я 
W g 

,  - R
, S G9 8,   
o >n > W  e  ',  
e я'   । k Ji
S G ' St। k W  ' k#,  
я  
Sto k#i ' J। dr  я  u  
  W7'।  
 Ji 3 W।  
   S C   

mя# e  
M  k#  ' я# > ' ' k# k #s। a1 
mя# 
' o  >kn aW' k# k #s' MN uh e ' k# # kt। 
 9&U s3 9 o   я W7n e C e  7 k #s 

k 9    । W d я' W7' > a s я  a  W7'  
h '। 
k# e k #s kJ7 - R
,   
, >n o S G9 8  9n  
s p  । e k u ', 
67। e k' # kM >n jk7 uh я' o 
7  
>n  a i  । e k#s kJ7 - R
o >n  

9 N '  tp#'  c। * k# mD 3# 36 
3#    ।  a
* p6   o
* p6 я' o    

Q #s e i।

e k #s ei t W,  ei - R 
a 3 яMQ
n 3# 
- R 
 9n
S G  '। - R 
e  9n 6 #hg 
o rd p'i
q17 p '।   uc k8g  7 dnd ei
pC W, e я# a
q17 M ।    k pst  >i
q17
pst i kJ7 a 3
' C। d  
яC Mi । 
h# e ti  k '। i,   t k 
яi k#, k 
J a 
।  C J u ' k #s  N   uc k8g я
e  > a s  ' W, >n я  9 1#
m7  ।
e ki u*     673। e dG k#s   я' J 

7kt St h  9 J p  । я' St
S G J p' rd '  

v3 t k# k #s  N। я  я 
7kt kd 
C a k 
। я  e m> p'я।  e k 
 J ud  p'я। 
i p'я e C   l k #s, e C  7 k #s। W k #s 
i 
7 a  
sS  । W k #s kJ7 anM7 - R  

p  Q ।    
e  ।  >n > M  p  
a 9n s। W k #s  a
*p6   ,  r*  
।  
 u। W k #s   я3 u*  

sS   e  
я k# mD
m N। я W kti   7 J    я 
k#  e।   6  ei >n a 3 e C  k я । 
h#, S C 
mя# M  6  &7 e  
 e  e C k 
#si । 
k #s
SG St MC 9 17  
69  
।   
c i 
9 t k #s। 
stk  t i 
k #si M  3# uk F G#
& 
7t 9

S G 
k ।
i 
k # u u  t  । nt e  to i 

m7 aj
e k# k #si dr । 
i   я  k 
 J ud  e C 7  
я rn  
я# p'я a m e i  
9 t e C   l 7 k #s > । 
l   
' ।1
1. WM& 7 s 6    e{ , >m, >7 1990 i। 
k  ? k ud#  ? 

7  o k M6 k  9n9 
j ' । k ud# 67  M।
p> 7  e sC, 
k C
o pC k *W7 67  M। 
i J 7 

WM >n i k
m7 J । k  >' e 
j  >G 
। 
 J я W', M6 k p> ud#i p  ' । m k 
*W7 e k# ud# 
sG9 я я я   
 । 
71  W 
m 
llh i  o' 
l o k  
i p  ' । m u a67  
e m я 6 
J k *W7 e k# ud#  
p 9 '।
1 k  ?
e   я >G  k ? k 
j ? *W7 ?  pSk k 
 €'? pJ ' C b ##  >i। W 
b #  k € ' 

g ‚16 k 7 € 
' । W   st €   u 
‚16   en яr ।
i я 91' k p b  Education. Education b 
36  93  aJ7 
: k o p , k, k। Educate  : to bring up and instruct,
to teach, to train aJ7* p   o  k  , k o', a9#
। 2
Joseph T. Shipley m Dictionary of word Origins e , Education b C
e 
# C Edex e Ducer-Duc bg J। e bg  b aJ7 , WJk 
, J p7 । C # aJ7 J# 
g  ' e 
p p 9   
'।
eя k  , Education b * t aW' k  kJ7 3# ƒ n
p 9 
m J 7।3 
я k   :
Education denotes the realization of innate human potentialities of
individuals through the accumulation of knowledge.4 

e  91' k я# W 
 91 #  ', 
bg
e ‚16   W। e kt m> C b #   
। 
g  : 1. '
() 2.  () 3.  (
‫ ) د‬4.  (
‫ )ر‬5. 
(
‫ )ر‬।
ei bg  93  aJ7 mr : 

b C M7 ' ‫ ر‬b J। ‫  ر‬: Increase, to grow. to grow up, to
exceed, to raise, rear, bring up, to educate, to teach, instruct, to bread, to
develop, augment. 
  : Education, up bringing Instruction, Pedagogy, Breeding,
Raising. 5
2. Samsad English-Bengali Dictionary, Calutta 22nd pression, September
1990.
3.  m я  : h d  o ˆ6 
Mh,  e{ -1998।
4. Education in Islamic Society : A. M. Chowdhury : Dhaka 1965
5. я  M   '   
By J. Milton Cowan. 
b C M h '  J।  ()  : Information, Advice,
Instruction, Direction, Teaching, Training, Schooling, Education,
Apprenticeship.6

‫ ][  د‬b C M h ' ‫ ][ أدب‬b J।  (‫  )أدب‬: Culture,
Refinement, Good breeding, Good, manners, Social graces, Decorum. e
aJ7 ‫ ][ أدب‬b C Ji M h '
‫  د‬b। i  b 3# e  W 
ei 
aJ7o   ', a#   d Education e Discipline o €'।7

‫  ][ ر‬: Habitation, Accustoming, Practice, Drill, Schooling,
Training, Coaching, Tutoring.8 

‫ ] 
[ ر‬b C M h ' ‫[ درس‬s] b J। 
 : To study, to
learn, to teach, to instruct, to wipe out, to blot out, to thrash out, tution.9 
93  aJ7 Ji  Œ , ei  91g # aJ73। 1  pJ o
d' bd' a#n ps 9  '। S' b C #h ' 19 >6M  

k aJ7। >J7 b C k o p k6 3#   a9#
MN  aJ7 #h 
'।  b C #h ' h, h, k, h e k 3# a 
a9#
o as &6 aJ7।
ei  91g J k 
& p 
ud# o #   3
m7 36 9  W'।
ei m> C  91 7J7 
я'  i  
S G k *W7  Œ9 € W। 
93  aJ7 J ei  91g 7 mN' mr:

------------------------------------------------------------------------1. pS d  /S d /N  ।
2. un /um> / ag 
।
3. &67  / t/  /ps C ।
4. я M' /u t / ujя  ।
5.  76 /p  Q /MN ।
6.   / p  ।
7. k /  k  ।
8. a9#
/ a /   k '/>>7 / '  7 ।
9.  7 '/ k&67  '/j /u '।
10. a  >6  J   ud#  
/ 

9#  MN  я#  

।
11. an 7   k   / 
p p 9   /яnM  k, p 9 o WM#
ps C o udp  '।
12.
mp  
/eC eC  /   ।
13. J p7 /J 7  /
h J
n '।
14. p6 '/udd /udp /u* 
p ।
15.
n '/ 
'/J# p ।
16. k &7 ' M ।
17. Q   p Q  k।
18. k    9 7 o'।
19. 
s / 
sS / 

9# / 
3 /ƒ
 я  cn /  7 ।
20. , 9d, 9, G> e
mя o W7 #я > # ।
21. 9d, m, ' o a  ' >6 ।
22.  ' k/un я p6 ।
23. un F  >6 k/
c t k।
24. pJ o    a9#s ।
25.  
, F  o   3  Mh ।
26.  7k / 7 a9#s/ D / 6 aя7 ।
27. a3#' /k aя7 я#   
J h /sc' o 
g a3#' ।
28. > > / >n9 /M16 /   k /a
n ।
29. ud ।
30. #я7 / U# aя7 //я/k aя7 ।
..............................................  
o i 
 91' k я# W bg #h ', e  
g  aJ7 o
7। e 3# e h o hg6 J m   
,  t, F  o    
&67  un',   o k aя7 # '। k , 7  o 
1   > o  W', m u u k  
67 aJ7 । 

  S G k  >'   3 a#n #। & k 1  я  
#p।  J  W7n k #  #p। 1  &678 я W i 
6 , ts ,  k 3# i । W  jя7 3# i  k।
2 k 
k ud# :
pJ i  W, k ud#
m7 1    :
я {ui , 
k ud# t u b। 
pC   :  o t  &67  o un  я# W  p'я,  
i k
ud# an9&k
7 । 
pC 
pC k 
k C 
 : k ud#  J#   
#  Œ।
e sC  : k pS ud#  3 7' a 
a    t W7k  
3# 
9 । 
k  я  , 
k ud#  
s  
s  p     't6। 
# k  7C7  : k ud#  v
m o aM &67  o 
F  > t p। 
n MC7 d  ud  G k  ™' e  : k ud#  
n 
R 
WM# o  t я u b।  
' 
 : v 
g i k ud# o' u >।  1 1 k# 

S G7 
n3# 
9 । 
7  : &67 8 1 t p я# W 
g6 ' kJ7 e S J 
M  , k ud#   

g WJWJ  
3।
я я# r  : 
a9#
MN i k ud#।
Bartrand Russell e n#  :.......The education system we must aim at
producing in the future is one which gives every boy and girl an opportunity
for the best that exists.

# 
7  : k ud#  : > t Mh,  &67 я я# pst  e 9 
9  MN ।
{:
{:  
я   :p#' p * я 
3'
я  k
 i k ud#।
{:     : s' 
sS  o 7 9 t 
M  F  .........e
я  3 7 o 
sS  
k6 o un' o' u > k ud#। 
l  i  : &67 8  
F  i  k ud#। 
# 7 
7  o i 
>n' 
i' o& () 
)  : 
1  > 'i  , e  ' 
k'  o Mя। '  eC 
S G9 8 o  । я eC ud# o k#  ।

# ' >n 9 
eC p k'  । 1 W  , v e я, 
C 
я 9#n6 
D  >n o 3# 36 
J 
я
#  '। a: 
i >n o 3# 36
9 ti  я d  MN uh। ei я d i  
sS । W я  eC snt 
sS ,  
R
o ud# k# a 3 e W ' яs я7,  a#i 
 pяn 
i snt 
sS ,   R
, ud#, k# o я7 k6k6

e   o un' WM#  MN  7#।  
ud# nd i MN 
  k #s।10
1989 
20 9m я  
ƒ 
36  1 
7
m9 v a 3 
MS '।
e >'n C ac '। ac 28 v k  œ   । ac 29/1-e k 
k# 67  '। ac C nr : 
k k#
ac : 29
1.   
& e #
m W, v k  kt k# J. v # kt,  3 e  
o    
J7  &67 ; 
.  3 o  D  a 3 e я  
ƒ ƒ16'  67    p  ˆd3 

:
M. v -   яs 
sS 
t, 91 o &#3,  S9& e a

9# p  ˆd3  :
ƒ. 
€,  n, 
ž, -r1 
3 e 
1 S-MQ, я' o 3 7' 
MQ e   
я 3# F t >  e C k 
я  't
я я# v ps  :
Ÿ. pS    p  ˆd3 ।
ei ac ‚16   W', я  
ƒ 
36  1 S G v k#  :
1. # kt  &67 : 
:
2.  3  &67 ; 

3.  
 k  &67 ; 

4.    
J7  &67 ; 

5.  3 p  ˆd3 ; 

6.  D  a 3 p  ˆd3 ; 

7. я  
ƒ ƒ16  67    p  ˆd3 ; 

8.  -  p  ˆd3 ; 

9. яs 
sS 
t p  ˆd3 ; 

10.
10. яs 91 p  ˆd3 ; 

11.
11. яs &#3 p  ˆd3 ; 

12.
12. S9 &  p  ˆd3 ; 

13.
13. a
9# p  ˆd3 ; 

14.
14. 
€, 

€  n, 
n 
ž, -r1 
3 e 
1. S-MQ, 
MQ я' o 3 7' 
MQ e   
я 3# F t >  e C k 
я  't я
я# pst  g6;
g6
15.
15. pS    p  ˆd3 । 
। 

k  
7 я  Mh я# p'я 7 9 t k #s।  m 
llh i 
o' 
l  i 
7 9 t e C Rя я  Mh ud#i h ' ।
i 
l  e t я7। e 7 9 t я Mh ud# l 
m M6 S J  h'। m 
&l 
 
llh i  o' 
l e 
7 9 t e C C MG Mh   S J  p  Q  M।
v3 t 1 i  
7 k  3#   pJ  
p ƒC। i
dr  
ƒ C ' F  o  
я p। i 
p N  p'M v3 k 
3# S J   p 
ƒ C ' । m ei k 9 t p S J e
a# i 
। a k,  k o &7 > an   e C a3  я  v3 t  
7 k 3# R ˆQ я    rn  । Mh  
7 
7ˆQ 
। e  e C a# 7 a 3  ।   Ji m 
J 
S J a#   MQ  '। e   >  , n 36 
k 3# m 
&l 
 o' 
l ei a## ˆQ   C Mh 
k 
' ? 

& k   ' ¡ 
m 
llh i  o' 
l  l । 
71 । &'#  
71 7। 
m  e R    M  ƒC। i m 3# l  &'#  k 
&67  । e 6 m pt k h   
7  J &678। 1'

Sd, 
78 
n o   C। m k #s   7 '   я  iD  o 
D   k ud#। m k   1 я  MQ я# ',  R 
 k k#  > '। i m p 7 k  
7я o >n। '  
W7n ei >n k  l  k   я# 
78 #6  । 
m ' ki '  W7n 1 R o 
7я k7। m k   D 
F Gg nr¡
1. j & u*
l ¡ 

& k  pJ Ji , j pS u*
l । 1 o   R sG 
li
s j j & u*
o pS  ¡
ََْ ُْ ْ َ9 ُْ
(23 : D‫ ﻻﺣﻘﺎ‬26 : ‫ﷲ = )ﻤﻟﻠﻚ‬
ِ ‫ﻟﻌﻠﻢ ﻗﻨﺪ‬
ِ ‫ﻗﻞ ِﻏﻤﺎ‬ 
  ! li
s j   (
& & : 26, d : 23)

(26 :‫! ََْ ُ ٌَِْ ـ )ا)('&ء‬
ُ ‫وَا‬ 
l j,  pj ' [
&  
: 26] 
M-p#, S#-aS#, &-7  &7 
 j m  ' e e t mi  
:
(22: 45)‫َ& َد ِة ـ )ا‬314)‫ وَا‬
ِ َْ+ْ)‫َ هُْ َ&)ِ ُ ا‬-َ)‫ ِا‬.
َ ْ‫ى‬0ِ 1)‫! ا‬
ُ ‫هُْ ا‬  
i l, W  N   i i e W  S# aS#
s j a 3। [
& 
: 2] 
1 ei  
j a 3 W, m a 
j  
M 3 o mD

k '।  W  ic  1 WC j   >, 
 Ci я :
(255:‫َ& َء ـ )ا)?>ة‬6 &َ7ِ .
1 ‫ِ ِا‬-ِ7ِْ ْ8ِ9 ;
ٍ َ4ِ ‫ن‬
َ ُْ=ِْ5ُ
.
َ ‫َو‬ 
m j 1'  i 1 я 't3  ,    WC >। [
& 
: 255] 
1  i j  ।  1    
# ji   :
(85: ‫اء‬F.‫ ـ )ا‬D
ً َِْE .
1 ‫ْ ا)ِْْ ِ ِا‬8ِ9 ُْBِْْ‫َ& ُاو‬9‫َو‬  
j  a ' ' ,   
# t। [
&   i 
i : 85] 
i, 1 7# m i j я# 3 :
(114 : -M) ‫ً& ـ‬7ِْ ْHِIْ‫ب َزد‬
ّ ‫ْ َر‬LُE‫َو‬ 
¡ p9!    a 3 j o। [
& ' : 114]
2. j &
&t a o o' :
j & u*
l । l pt ji pS j। ei pS j 9 N 1 
k pS #6 o  k 9 
m '।  l k J 1 j 9
&t 
a o o'। l WM WM  9n я    3# Ji   # k 
-
& Wk ।     pS j a67 । 
71  m 

llh i  o' 
l । m 3#     k я# &67 j a67 । W 
d    j a67  ',   9 1  a। m 
llh i 
o' 
l 
71   6 m 3# a67 k 
k6  't l яi g6 
। e k    di9 
k । e,  3# । di, 
 

n 
& 3# । 
m&67 97 gn। e C b 
MC gn C 
n 
'

m&67 jd7। ei p  C # o b hh [as it is] l  C J a67। e c j

m&67 97 o a 
&t। 
& i ##- ‚16।  o'  n o 

SGn aW' s' p k'  
3# i я
m। i iяM o яM 

78 #6 9   1 a # j ei &
&t  p#7  ।
eN l i।
َ َ 9َ َ ُ َ
ْ ُ َ ْ ُ Mَُ N‫ﻟﻘﺮ‬
ْ ُ ْ ‫ﻫﺬ‬
(19 : ‫&م‬I.‫ﺑﻪ )ا‬
‫ﻲﻟ‬4ِ QR
ِ
ِ ِ ‫ﻢ‬HI‫ﻷﻧﺬ‬
ِ ِ
ei     a 3# p6  ', W  e 
W#   
7 
 । [
&  : 19]
َ
َ ْ َُ ْ َ ْ ُْ 9َ َُ َ 9 َ
(6 : L7()‫﴾ )ا‬6﴿ ‫ﻋﻠﻴﻢ‬
ٍ ِ ‫ﺣﻜﻴﻢ‬
ٍ ِ MT ‫ ِﻣﻦ‬Mَ N‫ﻧﻚ ﺤﻛﻠﻰﻘ ﻟﻘﺮ‬W
ِ 
: 
n  ei  e  j
t C J 9 । [
&   : 6]
َ َ 9 َ َ َ َ ْ ْ َ َ َ ْ َ َْ َ ُ َ َََْ
ْ ُ َ ‫ﻟﻢ‬
ْ َ ‫ﻋﻠﻤﻚ َﻣﺎ‬
ُ َ ْ َ ‫ﺗﻜﻦ‬
(113:`‫ﻳﻌﻠﻢ)ﻟﻨﺴﺎ‬
‫ﺤﻟﻜﻤﺔ‬
ِ ]‫ﻟﻜﺘﺎ‬
ِ ‫ ﻋﻠﻴﻚ‬9 ‫ ﷲ‬2‫ﻧﺰ‬R 
l   p   o    W     e  j k ' W  
я  । [
&   
: 133]
َ َْ ُْ َ َ 9
ْ ْ َ M‫ﻟﻘﺮ‬
َ ْ ْ ُ ‫ﻳﺒﺮﺸ‬
ُ َ ْ َ ‫ﻰﻫ‬
ُ ِّ َ ُ َ ‫ﻗﻮ‬
َ ِ k‫ﻟﻠ‬
ْ 9 ِ h‫ﻓﻬﺪ‬
(9 : ‫ )ﺑﻰﻨ ﺮﺳﺋﻴﻞ‬: ‫ﻟﻤﺆﻣﻨﻦﻴ‬
‫ ﻫﺬ‬Mِ
ِ
ِِ
ِ
ei  
i J p7 , W
m&67 
 
я o £я।  W e   ', 
 

p । [
&   i 
¤ : 9]
ٌ َ ِّ َ َ
9 ْ ً ُ ْ َْ ُْ ْ َ َْ ْ 9 َ َ َ َ َ َ َ
ْ َ ُ ْ ‫ﻣﻦ‬
ْ s‫ﺑﻴﻨﺎ‬
(185 : x‫ = )ﻛﻘﺮ‬h‫ﻟﻬﺪ‬
u‫ﻟﻠﻨﺎ‬ 
‫ﻓﻴﻪ‬
ِ
ِ ِ h‫ ﻫﺪ‬M‫ﻟﻘﺮ‬
ِ M‫ﻣﻀﺎ‬I ‫ﺷﻬﺮ‬
ِ ِ 2ِp‫ ﻧ ِﺰ‬hq 
W 
! e 
i   W  '। e MC  я  я# '। я
W я# 3 e  e  
sG k'  &67 W
h o 
# J p7 । [
& 
 : 185]
3.  
k  я 

& 
llh i  o' 
l W k #s ' M,  & k   яi।  
k  ? e 
# 
& 
llh i  o' 
l яi 7। mi 7  

g6  । k 
 o 9M a 
6   mi :
َْ َُ ْ ْ ُ َ َ َ ْ ََ
َ َ ْ ٌَ َ َ ٌَ ُْ
َ ْ َ ْ َ ‫ﷲ‬
ْ ُ ْ َ M‫ﺎﻛ‬
َ ‫ﻳﺮﺟﻮ‬
َ ِ َ ‫ﻮ‬
(21 : ]‫ﻻﺧﺮ = )ﻻﺣﺰ‬
‫ ﺣﺴﻨﺔ ِ ِﻟﻤﻦ‬x‫ﷲ ﺳﻮ‬
ِ 2‫ﺳﻮ‬I ‫ﻰﻓ‬
ِ ‫ ﻟﻜﻢ‬M‫ﻟﻘﺪ ﺎﻛ‬  
я# l 
& 3# ' 
7t  । ¥ # k я#, W l o 
p  । [
& W : 21]  
v3  i ।    k m   g6  N M#n i। я  

g6 я7    m k 9 t :
َُْ ْ ُ ََ ََ ُ ُ ُ َ ُ ُ9 ُ ُ َ ََ
ُ َ ْ َ ‫ﻗﻨﻪ‬
(7 : ‫﴾ )ﺤﻟﺮﺸ‬7﴿ ‫ﻓﺎﻏﺘﻬﻮ‬
‫ ﻓﺨﺬ ﻣﺎ ﻏﻬﺎﻛﻢ‬2‫ َﺗﺎﻛﻢ ﻟﺮﺳﻮ‬N ‫ﻣﺎ‬ 

&   W ' i g6  W я7  ,  J  J। [
&  : 7]

ْ ُْ
ْ ُ ْ ْ ُ ‫ﻓﺎﺗﺒﻌﻮﻰﻧ‬
ْ ُ ْ ُ M
َ ‫ﺤﻳﺒﺒﻜﻢ‬
ْ ْ ُ 9 َ َ َ ْ ُّ ِ ُ ‫ﻛﻨﺘﻢ‬
(31:M‫ ﻋﻤﺮ‬2) = ‫ﷲ‬
ِ ‫ﻗﻞ‬
ِ ِ ِ ‫ ﷲ‬M‫ﺤﺗﺒﻮ‬ 
!   :   W  
#i l p  9 
16 ,   
a 
6 ।l   9 
। [
&  i  : 31]
4. l 
t o 1 p   3t   k #s : 

& 
llh i  o'
l  MC k #s W & k# nd   7 ', 
1 R  
S G7,   o  > e -  l 
। m 
t 
я#i   1
S G ।    m 
1 S J m p   3t 
't a76 
(56:s‫ﻳﺎ‬Iq) 56  
   
      
  
    
я  1
S G   v3 t   
t  я#। [
& W ' : 56]
ei 
1 S J W m p   3o Wk , eJ 1
S G  pki  
d я ' '  :
ً ََْ َ
ٌ َ ْ ْ َ َ َ ْ َ ُّ َ َ َ َ َ
ْ َ ‫ﻰﻓ‬
ْ ‫ﺟﺎﻋﻞ‬
(30 : x‫ﺧﻠﻴﻔﺔ = )ﻛﻘﺮ‬
‰I‫ﻻ‬
ِ
ِ ِ
ِ ‫ﺑﻚ ﻟ‬I 2‫† ﻗﺎ‬
ِ
ِ ِ ‡ِ ‫ﻠﻤﻼﺋﻜﺔ‬ 
s6 , W    d  œ'  S J  d
S G  ।
(
& :30) 
1 3# l 
t o p   3t  > яg  '  l 
# 

o p   3r MN i e k & J।  eCi 1 pS o 
#
W7। i o'  k  ud# 7 M  F  ', 7 1 F ।
ei k  1 W9 MN   l ', , 1 e -  
l p  ¤  । 
& 3# pt 3 [ o  '[ 9 t m 
t 
। 
v3 я e  k я#i я ,  l pt 3 9 t MC 
R   J7 o D  #6,  k o un' я# :sJ7 9 я  W।
e 
 't
h9         h я  
m  
e  6  > Wnt6'  s 9M  । kn W e 
 't  
। ekt 
S G7
nt G o 9 
9  я k#  
g6 ।
e9i 1 
#9 i o d
h  't  3# 7 1  
6 ।  e ud#i 
S G  ' :
ٌ َُ ُ َ
َْ ْ َ
َ َْ َ َ ْ ُ َ َْ
َ ْ D`I
َ ِp
9 ‫ ﷲ‬9 ‫ﷲ‬
(207:x‫﴾ )ﻛﻘﺮ‬207﴿ ِ ‫ﺑﺎﻟﻌﺒﺎ‬
`‫ﺑﺘﻐﺎ‬
ِ 9 ‫َﻣﻦ‬
ِ
ِ x‫ﻣﺮﺿﺎ‬
ِ ِ
ِ ‫ﻳﺮﺸ‹ ﻏﻔﺴﻪ‬
ِ ‫ ﻣﻦ‬u‫ﺠﺎ‬ 
C    W l
nt G я# я я p6 u*
M7  '। & : 
l m ei  
p  a#n ag। [
&   : 207] 
1 e9 7 1  
MN i m 
llh i  o'
l  
k  & k#। 6 eCi 1  J7 o D   k o #6 9 e t 
J।

5. &67 8 я 9 t
n k 
m 
&l 
 k  я  e C  d C  я#  
d k '।  
m k #s  F1 ' o sM k p i grt  '। ei e  stM 
ki 7  R
s W7' & 6।  

& 
llh i  o' 
l p 7 
&678 я 9 t ki  1  k  । i 
 pS  s9   

3  >'। i i 
pS  3 7। 

&  
llh i  o' 
l m 
J ei 
J  t,  
, F ,  
, Fя  o  
я k p ।  я  9n 9M 9M  । 
e C e a3 । & я 
 
я
#&67 j o u b 3#
я 1     i 1 7 1  6   :
ْ َْْ َ
َ َْ َ
ْ َْ َ
ْ َ ْ َ َ ْ ُ َ ُ ُ ُّ َ ُ ْ َ 9 ْ َ ْ َ
َ
9 َ َ ]‫ﻟﻤﻐﺮ‬
َ َ ْ َ 9 ْ ‫ﻟﻜﻦ‬
9 ‫ﺑﺎﷲ‬
‫ﻟﻤﻼﺋﻜﺔ‬
‫ﺧﺮ‬
Ž‫ﻟﻤﺮﺸ‬
‫ ﺗﻮﻟﻮ ﺟﻮﻫﻜﻢ ِﻗﺒﻞ‬MR ‫ﻟﺮﺒ‬
ِ
ِ ِ
ِِ َ ‫ﻮ ﻵ‬
ِ ِ ‫ َﻣﻦ‬N ‫ﻟﺮﺒ ﻣﻦ‬
ِ
ِ
ِ
ِ ‫ﻟﻴﺲ‬
ِ ِ
ِ
ْ
ْ
ْ
ْ
َ
َ
َ
َ
َُْ
َ ْ َ
ِّ ُ ‫ َﺒﻟ‬2‫ﻟﻤﺎ‬
َ
َ َ َ َ ‫ﺘﺎﻰﻣ‬
َ َ َ َ ”‫ﻟﻘﺮ‬
َ –َ Nَ ‫ﺠﺒﻴﻦﻴ‬
َ ِّ 9 َ ]‫ﻟﻜﺘﺎ‬
9 َ ‫ﻟﺴﺒﻴﻞ‬
9 ‫ﻧﻦ‬
َ ْ َ ‫ﻟﻤﺴﺎﻛﻦﻴ‬
َ ‫ﻟﺴﺎﺋﻠﻦﻴ‬
‘
ܠ
‫ﺣﺒﻪ‬
ِ
ِ
ِ
ِ
ِ
ِ
ِ
ِ
ِ
ِ ْ
ِ
َ
ْ
ْ
َ
َ
َ
َ
َ ِّ
ُ
َ
9
ُ َ َ †4 ‫ﺑﻌﻬﺪﻫﻢ‬
9 َ ‫ﺨﻫﺪ‬
َ َ `‫ﻟﺮﻀ‬
ْ َْ َ ُ َ َ 9
َ
َ َ 9 َ َ
‫ﺣﻦﻴ‬
ِ َ َ ‫ﻟﺼﺎﺑﺮﻳﻦ ِﻲﻓ‬
ِ ِ 9 َ `‫ﻛﺄﺳﺎ‬
ِ ِ ِ ِ M‫ ﻟﻤﻮﻓﻮ‬x‫ َ– ﻟﺰﺎﻛ‬N x‫ﻗﺎ ﻟﺼﻼ‬R ]‫ﻟﺮﻗﺎ‬
ِ ْ
ِِ
ْ
َ ُ9ُْ ُ ُ َ َ َُ ُ َ َ َ 9 َ َ ُ
(177 :x‫﴾ )ﻛﻘﺮ‬177﴿ M‫ﻟﻤﺘﻘﻮ‬
‫ﺤﻚ ﻫﻢ‬R 
‫ﻳﻦ ﺻﺪﻗﻮ‬q
ِ
ِ ‫ﺤﻚ‬R
ِ u‫ﻛﺄ‬
ِ َ 
&7   œ   d  
&6# я '। pS &6# я  
i # k , 
W Q 
J ¤   l, , d,  o  p   l
9 
 я# я 3
m #'  t' sя, e , 
,  J, 

W#pJ7 o 
t J  k я#। N 
'  e W  3  
ei &6#  ' J p r  &67 e  d, d:
', d:-d7,  
F3W7 36। i 
# e i t। [
&   : 177] 

& 
llh i  o' 
l m k #s 3# e  
#n #' 7 
1i F   । я 
 o 9M 
7t ' g6    
'     
78  &67 k #s 3# । e k 1  F1 '  
Ji WM#  ,  
d#o p । i  t   
u9' яM 
d# o #6 d '  :
ً َ َ َ َ ْ ُّ ْ َ َ 9 َ
9 َ َ َ َ َ َ ً َ َ َ ِ َ ِ َ œ
ْ َ ‫ﺣﺴﻨﺔ‬
(201 : x‫ = )ﻛﻘﺮ‬I‫ﺠﺎ‬
‫ﻏﻴﺎ‬T ‫ﺑﻨﺎ ِﺗﻨﺎ ِﻰﻓ‬I
ِ ]‫ ﺣﺴﻨﺔ ﻗﻨﺎ ﻋﺬ‬x‫ﻻﺧﺮ‬
ِ  
p9!   d ' #6  ।   #6o।  g  s 
J m>o। (
&  : 201) 
st ei k  &678 6i  
J S J ˆQ    6 ' ।  

  
u  i 
k #s
1. 9

622 ¤ 
' 
' i 
 ' '। i 
k #s
&>  
Ji।

я  i  
pJ k'। 
&l 
 
llh i  o' 
l pJ k। 

'  pJ t 
я। e Ji
m ag 
' um m k i 

a 3 3 
R i  
я'  u§  J। 
'  e 
m ut
& S J   o    d' d' ' ' W i    

k। Wi m M',  
i p  Q ' 1 MN nd।  
i
pjj  ' j । e 
9# 
sS  1 3# я M'  p6 >#।
i  
e  

9# 
sS  я'i p  '   t  C   ns। 
#9 e 
e i  
। m e 
, i o dM s 
J। m e 
  ,   । m  N' N  e
p  C a, g Mя n। # kM o  
SQ1' m e MN   
я knd।  

knd J F  ' a 
#  
o  7>, F 
o   

, d o   e d 

o  d
।  CJ, eC   > я#
p'я' 
7p k i 
k #s J F  ' ।
2..u 
u    
M  o  
.  

. 
d'    Ji e i 
p>M6  
J।  7 
я  lM e e
i 
p> । e     
 # 
'o e
i 
p> । e n  p>G' e a 
# 1 i  
'' ˆ' '। 
C C e i  
9&   6 '। nt   
M6 e  
k  9 
 
a 9W 3# । u i' d o i d    
[705715 S:]   
i  ud m  

d 
7pJ [712-713 S:] 9
u 
n o  e  
 
3 । a MW 

M
[977-997 S:] e  t 
 
  [998-1030 S:] &7 
n  
W7n MW i 
я# sS  । e  9n
'  u'  9n   

# k o  e  
k  9  e 3 3 m MC 917  яt 
sS 
k । 
71  
 M 
mCM6। m  
WM 1 
1757 SGb 
7pJ iя    M
mC d'     
ˆ' S t9M  
 6 । 
71 iя S t9M M
mC d  [18301857 S:]   
p 
ƒ C o'' e pM6 S7  9
mC ƒ16 
' iя m 8 7 
 e m
n l яJ g  # 

। e iя  e9   
k  :1 ' W'। MC  
9 
't   e 
' M।
3. u    
k p Q s 
' b e ƒ7   
e   

p  Q k #s  k o 
7 1 MN ।   
e я я k p Q s  k 
kt e 
& p 
p 
3 । 1882 
iя e k   C7  
' : 

 
 i 917   
ap   
яg 
knd я# 
  #'9   ' । a 3 kt  k
p Qg o'd o ui
m t d  >  '।   D  &6# 
9 я# o'd e
m t p a
'  W।  9'
я  nd d 

e as iG i n' m   W7n  J।
u    
k ndg MN uh eC >t e C7 J o' W'।  
'  nt9 e 
7pJ  e J'   
k p Q p  Q '  
J 
œ9   । a# i  
gn J eC я W' W,    

  
J e   
k #s MNt '।
pd 

i' m 
 :
589 я   1192 SGb ns 'Wd m i 
[ d M  
#] S7 i 
h  ' '।   
p  Q  
J 
J я# > 7 
k k >>7  N' N। e j p'  
7 pJ l d 
p Q ।  
aW' e d 
 6 ', d 
' 'W'। 7  d i
[1206-1212 S:] я  d 
p Q । e d 
Ni  € N  । 
S' d 
C  o u>  
7  
rd > u> p Q । # ¥   

W яd 
я яя  [ S# 1260 S:] 
7 pJ uc d 
k ' я ।   
d 
'W' p3 k  
  ।
a  
 
,  ,   o #* 
  p>G' MC 917 
> >  d 
J i 
k p Q MN oh।
я© ¥  
91# aW'। 

m  M [1352-1359 S:]   l e я d 
। e 
3# d ' W  eC d 
। k  
1M J 9
p  । d 
g   k 
J 
J a e 7 st ko ' ।  

n dW  o'     [ S# 1744 S:] я >  J я
W' : 
l nd' 
d7 ' N o  t   n я  9n d 
m> 
я   k W7 ' я । dW  o'     1M 
J  '  9 ।
e
,  
e{ i i n' gn J я W':
iя  
&7  t i   я  । [ #
 k 
C7]
4. k p Qg W9 MN uh  :  

  
e  9n
'  p  n p>G'  o d 
MN oh।
1.  3 p9 # k #63 7 я  
d 
p Q  e > 
я# d 

m t o'd । e
m t Ji k o t W' #' 7 
। t k o я  W' #' d 
Ji   ।
2. a
'    #kM p>G' d 
p Q  e W' #'9 яi 
।   яi k 'M , t k o  #' 7 ।
3.   3 # k я
n k я# k 'M । ¥ k nd 
t 
# N d 
 36 । k 'M яi W' #' 7 

4.   WM#    nd  j  
t m  яN । N
>
я। t  я J e kM6 J
я hя'।
5.  
'  
M6 d 
p Q  e i e SQ1 ।
e 9 a 
M h o  cn p>G' a 
#  d 
MN uh । eC  k p    

я  g d।
5. d 
MS: 
' i 
 p  Q   ' b W
яi   
k nd  

#h  J। 917   
k p Q я# pJ snt MS  e 
J'  7 '  
i 
  
7G9 mя    ।  WC я W',
e   
> p k nd :
я, d 
o  snt MS, 
3«# # k  
C a 1 e  M >।
6. d 
 
t:  

t:

pd 

i' m 
m n o  s    
W  o  '
gn  
  
e   
k p Q
&  
t
m7 : 
k p Qg  i 
kp ।   
я# J >Ci' ; 
t  я# 9& J al um> Qn; k  
я# M  
। e N h# 
s  e  
# Q 
g
n' M h  MC p Q। C  >'  

' 
No o' W। iя я' i e 
p> vr '। ap'я' 
 
t d 
' J । a ' #' o  

39  7
m  
। e 6 d 
p Q o  > i 
я ।
7. k h   

  
e k 9M  snt 9M  । h# 1' e h#
&>
p6'o 
   । u '  e kM6i h   N। 
i 
 k p Qg   
7G  k  9 t  >   ।  
1 W7n mr e C '  h  MN oh।
1. : e  h o d
7 91 pJ  k p  ।
2. d
7 d 
: &   d 
gi  uc k nd। e   91 o   i 
uc k p  ।
8. 9 7 
e d
7 d 

& 9 7 #    '      । Wi 
u  N   
,  h   ' ।   d 
g a#
9 7
'  o' 
।  1 kt e 
o 9 7  ।
9. 9 7 '

jя7  p#   
я# a W7 7#। e # ' 
 p¬ oh।
Wi  # k 3'  i 
jя7 t 'M  । d 
g 

W M । ' 
9 t   #   । u u a 3 '

jя7 t 'M । 
369 d 
g  
J 'so  W।
10.
10 ˆ6 # 

' d 
 k p Qg ˆ6 #
n  । k   d M6  
h# s d  ।   e t a  a   N,  a   N  
। p# t SJ SJ (h ' )। p# p  snt9 S G  । 
u u dr  1  ।  u u ƒ7  ei  ' N
J। 
t et 
 h s ।

11. v k
&> 
k  
 
& p> J e pJ >  
W, 
n W > 
> 
>  '
u ,  Q 9  k vr । e
aQ 
l aQ  । eC eC u* 
aQ  6 । a 99M6 
n n e aQ o' ।  7G k u s J।    b
i' 

o   

o'    ', 
l       N' a
& 
pJ  ' C ' e
& d   N' । v e h oN J।
u s 
3# G 6  । a 99 
J7W' aQ kM6 i 

12. k
'
& > 
o d 
g
&W7' 
J 
J k я m '  p' 11C W7n
a#9 >। a#   d 
g  
W7n >। € W  W o 
  ।   k >&Nn W7' t e o jя o 
N। N  W' я d 
i
mn  ।
13. 
p   C
vk  
p   C । Ss  a37 
W7n d 
 J। e
'Co

я  d 
 Œ  cn я #' ।     d 
' 8 
h  ।  
t h#s  C F  । kM6 gn > я ।
14.  17  C  

  
k p Qg p' 
i N >।  C J i  । 
17  C  C  C mr :
1. ¤d d 2 
2. ¤d W 5 
3.  6  []
4.
d  
1 3 1  []
5.   1   
C 15 ।
15.
15 3& 
7  WM   3 p    grt ' । 3'
' a>'  
13  । d 
g 3& # #s  । a# Jo Jo t 

k 
 #' । Jo Jo Wd # p k6 । i  MW  p  
v я# 3& a W7  ।
16.
16.  s 
G>   k я# 
WM  s  n p k a W7 a8   
। e kt C C #o t  s ' । 9 7
' a 99M6  
W: N     > N ।   k n 19 
#   ' uh। 'N e  t m я   C C d 
 
। k   ¥ c #    ।  k   # o 
3# &। i  N' t  
# a 
o h S G  ।
17.
17. # 
d 
'   #s  । e 
i t   't9 g6 । 
t  N  N M' '  
aJ d 
' e t k 
 et  

18.
18. J
s' t    । &M t    
d।  
d t d 
k 

я hя' J। >Ci' u v' N।  я J pJo ।
19.
19. k  

3 t 14/15  '
i d
7 o   d 
k 
।  o' ul  
  '
k 
। W  3 k  , k 
 
 '   
' M।
20.
20. 
7 

d
7 o   d 
' k 
t 
7 aQ  । e N N   
o' ' ।  
d  h  k 
t я# ' 
। a  eя WM7  u 3 9& 1 । e 
7 aQ
d  dM  ।
21.
21. u 3 

  d
7 d 

 n e   d 

   ' 
। M   &7 >&Nn i  
  n  । o M  

W [ S# 1785S:] W '   n  7  D9  > '। d
7 d 
J 
  t  
> uWk  > ।
22.
22. k
d
7 d 
k ' я, n я   l я  ।   d 
k  
 D 9   l 

23.
23. 
7 N'  

  
     knd e pJ  W,   uWk  3 
t 
7 N' 'M । us W  N' W 
 6> o ## ।
er t &'   
 ।
24.
24. h# 1' 
Mi  , k 9M  
  9M  । k  o k 1'
p6' 
   । N N   o kM6i e  't  । 
k , h# 1', h#   i p6' । k  p6'  
sk  
& J  h  
o 
p 
i    C p9 ।
25.
25. h#   : 
1. 
7pJ '' M  N ।
2. a  d 30  ( ) N ।
3.   1   MC  я   ।  я   M
a#   N  ।
4.  я       p9S  > t Mh & d
7 i N ।
5. aW e  W  । 
ti ( 
)  W я '   ।
26.
26. k d  : 
1. k t 
i 
l       h m ।
2. t ' us
m  
J mC   

3. t pJ M h v ।  v i  
(h) ' ।
4. Ss    
'  ।  
M 
 N k v। 
v 
36 
/C  '
i  N 1 । &67    &7 
ti a#  k m   ।
27.
27. h# 1': 
1': d
7 d  

  MW9  
J ' iG i n' m   
W7n (10301835S:) d
7  e ' 91। 
я# e #  d
7 d 
p  Q 
'। e 
d 
' n to N। d
7 91 No яM  j j 1' ko 
' । e 
p Q h# 1'   C  C mr:
1. d
2. : e 
я j  9n o an9&7k । W  :  st, aJ7 ,  , 
D , 
я  i# ।
3. i 
: i  

J  

 o N ।
4. 91 o  
#: e d
7 M# o # N ।
5. t: e d > ht o s s я i#    ।
6. M 6: e # 
 6я# o  
st W' j  ।
7.     ( 
)
d
7 d 
' k  '     s 9  я W'।  я7 M
(1247-1325 :) eC t J я W',     d
7 d 
N 1 ।
28.
28. k d : 
d : d
7 d 

1.  я    i d
7 91 k vr ।
2. s  p  я ' ।
3. t v e N h s ।
4. p# t SJ9 h । k p# t p  S G ।
5. S'  
e a я#  7G J।
6. 
36 3   
' ।
29.
29. h# 1': 
1':   d   

  
e   d 
gi  uc knd। e , 
e
i 
'  9n 
m7   91' uc k p  ।   
d 
g h#gn 7> i 
7 am  । , 
, d i#  
1' WJWJ j uWk gn h#  9&k  । 1 W7' 7 st p 
a# 3 grt p  । h# gn  7     i।  
   

9n
'   d 
g  C  C mr h# 1' > :
1. i 
d,
2. i h,
3. u
& d,
4. d,
5. d 
,
6. 
,

7. i  ,
8.  , d 
d (7st)
9.  
ud,
10.    
# (M# o #)
30.
30. k d : 
d :   d  

h# gn grt o  p k 
g  9M 9M  N ।
1. 
kp d : e W7' k kS 3# gn ud# o & k# €। e d  
3   Lecture method e ar।
2. 3# d  : e W7' #6, a st p9S o > an9&k
7 । t
p¬ я ' । 
n 
'  
  e 
k > ‚16 o W k p 6 
3# & k#  €' ' । eC  
k INTENSIVE a3#' d ।
3. # > d : e W7' uk d’p > No # ## e
u  u6 3# t j Mn p  
 >G  । eC  #
(EXTENSIVE) a3#' d ।
31.
31. 
W d   

l d 
  eя #   d 

& * 

3
p'я' a9  eC  

F  W।  S#   t  l 
W d { S# 1747 S:}  d   a 3 >n 9  p# 1' d’d C 
7>   

> ।   aW' e  

d 
g  

W d 
 a 9  ।
32.
32.  k  

  
 k p  i grt  ।   
M6 # kM9 
я #
n N  ।  ' #   k । 
l e 
' eя  
 eя , 
 я'।    eя &1 
।   ' C d 
o p Q । i  [1303-1377]  ¥  

d
e  C  d 
  ul । 
M' 
d я   
я  । m 
d i 
J я W', e 3# я я 
dW,  ,    o  k ।  
  k  J e  
i #  ।
33.
33. > * 
o  M  k  

  > * 
o  M  k я# snt  #s   я W' । 
e 
#' h k   
 я W'। e J a   W', '   
d 
' e 
1'o k  । e 
st 1jM6 # kM u#Mo k 
#s ।  
  # s# 7 J € W' W,  
k  M F  

34.
34. u 

u   

  
e W k #s MN uh , W k #s J ek6  
a  
k >  , W k #s    3 e p>  ,   
' p  Q  l et e   m
m я   
²S S G9 8      

a k  MC R  N' '। e k #s  k 1 F  । 
MC i 
h   > я# 
7 p k 1 e k #s Ji F  ।
ui ' n :  
e  k ' a 3 Q  &7   
 я©  ˆQt a 3i 
,  j j e  d o  3M  Jo   ˆQt a 3।...... 
  e  e k #s W  asi C   W' । e 
un F  o  
p k6 
-#s। 
o o& (.)  
  
k #s
m7 e W7>' : 
   W k #s ,  
'   o p'я &6 WJG । e 
#s e  
1'i N , W    > я# p'я । 
v3 3 7' ki p     
k #s' 7,  , 
я o  ,  

# e a## p'я' 1'o k ' । nt W 
я©  p 
ƒ C 
', W p k   M  6  ,  e MC k #si  W7   
' d। 

p>  k #s
1971 
16i {
m s3  a9#' ƒC। я 
#  J  
R d' St  
। nt s3 9 ƒ7  o я W7n e 7
9 t k #s > ' ।  p>  k #s' M    
7G k# 
mD #s i। e as >  
 M J।  

  
9 u  >  i 
k #s। 
k #s' F   
7 M , 7  
e   > WM#
mn k St o я k। 
nt 1757 
J W iя 917    J,  J  e 
e  e C k #s >  ns , W k #s J k 9   

M  
F  ।   o  
' я  e   
ƒ
яn o 
#  o  
' я  e   
ƒ яn o 
#  

' MN uh ।  
k #s >    9  SQ1 '
J। e i 
k #s J  
W' SQ1 u h' '। 1 W7n  

SQ1 i 
k #s  DW7W7  ' s  ' N e 
W7   ' d। a  S C p  Q k #s я uh। >     

stM я 36 o я W я#  ei k g6  яr  ' N। 

i J e > ' d-  k #s। aJ7#* di 3 k #s। e C  
S C st 7 9 t p  Q o  >  3  k #s।  a C  
&7 J >  
  
3 7' J d 
k #s। nt d 
k #s 3
3  uW M  ' d।
e
'   
 o k   ' яя67 ' N।   > J
m7 ' 
N 6i  k #so 3 3  
' N। 1 W7n     

>  d 
g v3 t 3 7' k nd  6 '। 
я o   > WM# 
F   uWk  ' d।
1947 
917 s3 '। s3
' 9 9k '।  

#M Q a
& 
' M h '  s ।  n 
#M Q a
& ' M h ' 9।   

s3 SJ      i 
aW'   > я#।   7
¥ # o k 
sS  >  я#। nt W  s  
k ' 6 ,    

ei p6   
J Md  ।   s i i 
 #s
p  Q o >  । i 
k #s >  ।  iя >  Wo'  
#s, k #s, > #s 
i hh  ।  
s 
3 o i   

k   i  ।    
яM6 p >  3# ' i 
pяnt  
s   
i {7 C g6 । i 
k #s >  p r  'o  

s'  । a > b  J'  s 98 W'। &7  s s3 ' 
 
tp ।  œ  s J W'  s  

s3 o C t  M । 7 9 t k #s e яo > ' ।
яM6 p6   i 
k #s p6 o p  Q ' ।
1971- s3  'i я' k  p6' >G  '। {¡ -e-,
я  o pd 
dя ud   St k   M h '। pJ   C 
{¡ -e-  । e   C7 u M 4 dbr'  97   «s 
C 
n e C >
9 sM 916    : 
я, 1972 
26 яi * 
S7 {:-e- St e C 
k   M h '। ei 
24  
pm * p3 nt e   ud3 
।   

#M6 1973 
я'  
9 
S7  nt ' 9
d 
। e  
#  
k #s
m7 p#k a 9j aя7 । a    

ps 7 aW' 1973 
8 я p3 nt C an77 C7 
। p3 nt C7 g6  
n1 p । ( k   C7
9& -) 
eJo aM , 1975 
я©  C 7  uk k   
C7  s ' ' । e 1' Co œ'i  S G eN'  W, 7  

i 3#i uk -e- k  i C7 M6  o WMWM  e C 
s 9 t k  p6' ud# a3#  
 St 54 

#  G e C
я' k  p6'  Co Mh ।
eJ   p 
n i W,  я# a # e C WMWM s 9 t 
k  p'я। nt WMWM e s 9 t J d C  k। e d C Ji S G9 8
d  > o p9  ' J। W , -e- k   C7o M6 ,
WMWM e s 9 t k C7  ' । e C7 9& '  ':   
S²9 R
     

& s '  k kt e a    s 
a 
ƒC e k kt  Mn
&> ।  
Mn
&>  

  ? uk k   C7 J  ' C   

  ul  :
1. яi  S1, ˆ , 3# t 

ˆ6 яM6 я  grt&67 p'я
u b яM,  3

# 
3 WM# aя7 e  €    

я nt 
я
S G p6
i   k #s p3  't o k#। (a3#':
1:1)
2.   k 3# я', 
яnt, M6nt o 3 7 k3 kJ7 >t

яg o      e  s я W e
# p d ƒC   

S G  । (a3#' : 1: 2)
3. 
# M6 nt 
я
S G 
M  .... k  
œ  । (a3#' :
1:2)
4.  
я nt 
я s3 >n,
Sя 
Mh k  o St g 
u grt  । (a3#': 1:9)
5. p# kJ7  M99 9 
 e Ÿ я' 7

# u b aя7  । (a3#' 2:3)
6.
g  
#' pJ J aG ˆ6 W7n j
m ei  D  h#
& > 9 t
e a 9n e a 9n 3 k #s >  । (a3#' 7:9)। (aJ7#* d 
k
J )।
7. pJ  k  h# 1' : 
p   '{: pJ J  ˆ6 W7n 3 7 k
J । 6Q, 7 o 8 ˆ6
p 3 7 k 2 C   '{ J। (a3#' 7:10)
8. 3#  k s  d ˆ6 W7n। e s kJ7 ' 
p k 3 7 k ei 
k   k 
WM
S G k  j
m। (a3#' : 7:10) । aJ7#*  
k।
9.  ˆ6  k W7k & d3 9k : () S t & k o () 
36 k।
(a3#' 8:5)। (3 7' k J )।
10. d 
k d  aC e7।  
kJ7i i 

m7 1 
k p d 
k#। (a3#': 11:2)
11. 7  as  p k d 
k  & 
s o WMWM &6M7 h p'я।  
 
c 
s k p Q C7
p 3#'  67 ei pJ  
kk (1 J aG ˆ6 W7n) p 7 । (a3#' 11:3)। aJ7#* d 
J ।
e k   C7 k #s s o  7 &   я# ag psi । 

i 
J k #s я  ¤  , 3# 36, S G9 8 o i 
¥ # J 
>#  eC  lo   k c। v3 i ', я  9 1#* pяn i  

7  1 3# 36 o S G9 8 MN  
sG  
ei C7 '। 

e C7 C M6  o s 9 t  W'? 7  
uk     

s 9 t  я' k  p6' я# W  C Mh ,  

C  -e-     
'
n  k#, ud# o S G9 8 l?
я  ¤  , S G9 8 o i 
-¥ # J   >n ?   
i 
7 9 t k  p6' ?   k a st я' ? 

 C 

#   p   я   '। i 3#i e  C 
# t- t' r p  k'   k c। e  C я  p#  k  p6' 
 
>     । d i 
k o d 
k a st h 

m '।1 

{: -e- k   C7 s 9 t o WMWM  я# W  C
Mh  (я'  97), 
 C ps o   
p я# 
n d  

s {я 21
1. dG# : я' k  p6' ps o   
gn p: 
n d  
s {я,
я 1997। 
>7 97   # e e  
 o'7 'я । uk  
sM 916
p    : 
ki я   rU। nt   k #s я  ·n । k a#i e   
, W, k 1 sG   e 
J 
J я o яM*
h   o k 
J  
>   uWk  MN । i k    Mi।   k  
k# o ud# eJ 
sG     W,    
n 3#  
S G9 8, 3#-36,  ,  ¥ # > e  
p6
S G  >i? aJ7#*  
  k 7  9 t u mN  >i? eJ  Œ, 1 
S G9 8 o F  > t Mh kt W  3 7' R 
9 t   ',  Stanly
Hull e Ji WJJ7।    ,  C R aJ7#* Reading, Writing e
Arithmetic e 
J W  F  k  J    4J7 R  Rascal-i 
। aJ7#*  
kt kJ7 Rascal  3#।   W.B.Yeats  :
I heard an old religious man
But yesternight declare
That he had found & text to prove
That only God, my dear,
Could love you for your self alone
And not for your yellow hair. 
m#,  li 1 
# 9 
। i  m 3i 1 i o 
D  #6 M# n।  #6 k #s  l 3 9 ti MN
uh । a    k #s   eC un e C p  p6' 
। e p  k k# o ud#
m7  ':
1. # k o я' я F ,  ,3 7', 
sS  o  
я &#3 p Ql 
kJ7 ,  7 o #  я ud
S G ।
2.  s3, 
79D t o an k p  kJ7 
> ।
3.  kWd >' kJ7 ap 6   e  >n >' t3,
я'3 e > t 
M  g   ƒC।
4.  aJ7©  o  
я as'  7  я# k p'M , u*k ,

Sя   e kJ7 Fj  S G9 8
mn,  't o 7#'6 я k  

MN ।

5.  ' ˆ  p  ˆd o g   e k s  71 t 7 
s 
' я o' я# S t & k k aя7
J7 ।
6. R·St, a 
mp ', 
D7# o 1 1 
73 MN  e 
3 p  ˆd  ।
7. M6 nt >3  я# o  7 p  
o' e я , 
st Q o i > S G9 8  
' ।
8. k p# s &77 s a я7 j, k o S G9 8 9 S²  o eg

mp 
6 
'  e  j o k aя7 kJ7
J7 ।
9. я' i 
, ¥ # o 
sS  3 o F  &#3     s' 
sn #s ।
10.  яMQ k a 9 J k ।
11. F1 # 
я
S G k#  3 o p6 aW' k9 

WM-  
3 a  

12. k kt я , 3 7, Mt  71  r1 F1 # (Gender bias) & ।
13. k 
7s  
3  œ' p d ƒC।
14.  - 
>
S G । 3
3.   : я' k  p6'  C 1997, SQ: 9,40।
e 2 'n 
sG o aC# J  '  3  'n  kWd > ,  u#
o asG  · n
S G  '। N 6,7 o 9  'n
& i · n। eN e
p  9o € €  · n  
 '।
eW* Wg k   C7i p ',   Ci s ' ' ।  
k , kk o h#
& >  9n
' 
s  '। d 
k kto  9n

'   
s & k ' '।  k #s i 
, j,pW k o 
3  S G9 8
n' e « 
я ' ।  
 e & 
i iя   J >  
di 3 k #s > ।
e C  ¸ { d 
k #s  a C iя p  Q st k #s।
e C 3  j j  я7  a C i 
7  я7। i e 3 
kJ7 #  3 kJ7 
36 16  । 7  
я  Mh
я# e  3i e  uWk '। u9' 3 k #si   ‚16  
। 
st 
st k #s
iя    W k #s >  M 
Ci   st k #s  
। ei k #s C  ' ud#  
i F   ' । i eC 
st k #s Ci W kWk।

iя  
e e  e k #s > , W ud#  9' M  
3# J e  k  
M o p9 9k  F  , W я M9 9'
J, nt  
9   
iя 3# 36'  M h । 
S C e 
e  
16 । i e' 3# J  e  e 
p'я , W  p9  , 
9#
sS  ˆQ  , 
> >6 o >n 7 > *   e en aM 3#M  
#' 
 > я   

W M । W # k  яt C '  я#
W   Q 
J  
 
я   MD n  । 
я  W k #s > ,   я#  
, я# s o я
>n 7 s uWM  F   ud# p6। 
я   W k 
#s > ,  F   c 
kt St  uWk   я   
g W k #s >   J 9   p9 9k o M# '6 ।
e9i   
o  
ˆ6  F   ।  >  Wo' 
i k #si  
 e > । ei st k #s Ci    3  k #s  

> '। ei k #s   e C snt o 7
9# 
sS  a 3
я   
p  Q  ' । e k   я   
9  hM ।  
s3  M , nt   >n3  >tM । ei k a 
# tr C ।  e
p3 p3 tr Cg mr:
1. l   k #s 
#s: 
s: S C >  Wo' k #s  9n
'   
s
o    я ' hi, nt ei k #s &3 C l   яN 
7 9 t u p  Q। ei S J e ei  R 
S G ?  ud#
S G 
? 3  k #s' e я  s 9 t u p  Q।  
' 36 
 '। ei R яM W eя
S G7 ,  i W MC  R a#n 
j 
J  > ,  i W 1 1 ud#
S G , 1 я
W я# я 7 o я 3 ', 3  k #s' ei S G9 8 a s।
2. ¤   7  я7 k #s: 
#s: 3  k #s 1
h я 7  #J7 
'। l, l et,  
, l pt ', , l C я  ,
яn, яn i#  ¤   7 36  я7 e k #s 7 1 F  

m&67 #J7। e k #s    d ' &я 1 F  । 1  R
я 
J  >'  ' ' #s e i। 1 pS #6 a#6, я  

#J7 o 
J7 я #s e i। ¤   я7 st 7i e k #s
& 9 t।
3. я d 
m7 7  я7 k : 3  k #s &3i W l  
o ¤    я7 7 u p  Q, i e k #s J  7 я o я 
d  9    p¬i 
।  l a o o' 3# 1 я# 
W ' o я W d   h', e k #s 

m7 । v3 i ',  

r। e k #s' W  k c,   i 
я d 
m7  j 9 

WM c,  
#  
' MN uh    я W
h J 
mя c। e d e k #s J kpp W 3# hM я W p6 
 Ni >।
4. pS k#  я7 k #s: 
#s: i 
k & k#  1 € e l 
M  p6
S G , l
nt G o   k9 p6
S G , l
pt 
# 
k#  
я   WM# aя7 e d  > e 
 
 k o WM# aя7 । nt 3  k #s 93 e
m&67 
। e k #s J k 9 я   k# aя7  e
u l  ˆQ g o WM#o aя7  ।
5. F  &#3
S G #J7:: ei 3  k #s kJ7 F   J
m&67 
u '  N। MC я  F  a3: a Mh  jя  '।
e F  &#3
S G  n i। 7 o k#  я7 k #s d e 
i '। W k #s e l p  S² R

S G ,  я  
a9& 
S G , 7 я d  p  udd , 
k #s i 
rn। er k #s J F  ak' N  i o'
m '। e k 
#s d   я    F  a3:   'i >।
6. St o k я k F  #J7::   Mi >  e 
, e k #s > 
'  S C  

 aM  
F   я#। e k #s J
s3  o я   >  WM# St o k я k F     W'। 
я  un' o #6 я# t#M  k 1 e J    
W'। i  W', я   3  s J i ag 3 c।
7. я' ¥# o  

S G #J7 : e k #s я  ¥#d 
m&67 #J7 '।
e k #s   kJ7  
9 h  o J a 3  ' '। ei 
k p Q t  
9 s  tr ' MN uh। t я 1   9n 
o J  >  ' e я o  9n J o   3   >G । d
я  3#     S d c। a©# p  
c। ¥# o  
n e 
J ' N। я  a 
#  o J a 
' N।
8. 
67 J7#
S G o   e k #s a# F G#।
9.
nt

nt
: e k #s 
g u 't 6 kJ7 #9
nt 
 €m  
N।
nt
я 3  k #s a W7 aM  6 '। a kt e 
k W7n
nt 
 €m N।

10. e k #s kJ7 3# un я3
S G 
m&67 #J7 '।
11. e k #s sJ7, sJ7n1 C st S G9 8  F  । e k #s 
C a#6 F G   
k।  
k k   G  '। i 

я3 o &3
m&67 k
 '।   ' a3    > d
я  k 
dpn mD '।
12.
12. d7  p 
:
p 
: d7    я 
t a  6 '। ei k #s J  
'  
яƒ6# ƒ1, >, 1 a 3 6, i o ' S 
ƒ, k  a#, sяp , W я, , я'я, dm я,
p, >, { i# । k a# ud#, 7 1 F  3# d7  k 

я MN ।    9M# яC e  d।   e  e k #s >  
, W d7  k c e e kJ7 d7  я k ' rc।
13.
13. 3 7' k яN: as p k 3  k #s MC 3 7' 93 
J
i 
' o i  
i  
яN яN ' '। i 
' > ˆ6g 
¥ c,  3# &  '। uk ˆ6 i 
' o i  
i 
¥ c 
1'  
 '।
i  
i 
 e  i 
t N ', W i  
S e i  

i  
sJ7 o Wd g i 
 
us  '। d e 1' 
R #'g J W    '  i  

h i 

m7 aj J
W'।  ai e i 
d1 '  '। iя  
 
W
i 
d1  e C  k  '  
i  
i 
9M > ।
a   
 i 
e t N '। e 9M 3# i  
e C яƒ6# 
3 3 7  
us  '। e 9M 3# S C mC ' mC   
g6 । i 
'  i 
k  e 1' C >  '  i   

&678 36 ' '।  WC 36i ' '  dd i  
k  eC
W'। e ag 6 '। 
6 , 
> ˆ6g i 
' e R #' i 
k 9M
i  
&67 8 я 7 o я #s  
k ' '। i 
я #s
p  Q  p o grt  '।
i 
' 1' C MC k #s 3# M । t a# 
j j
e 9 k ' ', W d MC RяM l Ni
S G ' e
d9  
>    a9 । l 
& o  p'я'i  a9 । 
t MC >n3i e S G9 8 MN  '। a i 
' k
 D 9  

l, 
&,  o   e eg p  ¤     k ।
e  
g9 t 3# l   S G9 8
S G  c, a  i 
'
k
l  k ' c। t 
g S G9 8 
J i 
' kC M 

i J Wc e  S G9 8  > 9  c। bi 6 6 
J
e 6 >   
>  6 
J  ' W 3#।
e9i p l   S G9 8 MN   u l   36   t 
3#  
dnd
S G  ' ' e 
dnd > M i 
' > 9  я 
'। e d i  
 3'   

' uh।
e R #' i 
k  i  
s {я 9M J'  
W। R #' 

>i ƒS6 9M
m e C। e 9M t k  l  D  9& 1। e 
9M t  7WM k J    '। e 1'       

  'M ' '  
9 p 
।  p i 
' k 

ntG J '।   
я W7 '   '।  C J 3 7' k
ei яN o M J t: 
. i  
&67 8 я 7 o я #s  
я  । 
. i  
  C C 3 7 o  3  k 9 ।
M.   i 

m7  36 o d1
S G '।
ƒ. i  
e C    1'  
g6 ।
Ÿ. eC 
я я# #6   ' । 
d 
k #s: 
#s:  
 7  d 
k d C 3 > । e C  
я d । e 
d  & 7 on d 
। a C  ' d । e d 
&> '  
' d 
p Q 3# । e d  ˆ6 9 t e e 3  k C яN 
M '। ei di 3 d 
k 3#  D  d   i। & u9' 3i  

 
  917 W k #s > , i kk  a 
।  
CJ,   d 
k #s ' b p> o яя67।  
  
e 
k #s  WM uWM।  e k #s Ji 
  ',   
>  77 o  7>।  
9M  77, # 
' C  

ˆ6 
't । e S C e।   3m>  #s p Q  e 
i  
7>  uWM  F    k #s > । MC S C   d  

k #s  p>t ' > J। S C > W   s3 ।  s  
s3  
 p  Q । a: s3  a9#' ƒC। nt d  

k #s  p>t  C' uh  । p>t 'i 
e 9 1#t J e M'
>।
i 
e M' >। 917  

mя#  '।  9k '।  s
S G '। 

a9#' ƒC।  #s  7 ƒC। 
я #s  7 ƒC। l o  6я# 
#s 7 ƒC। j o pW k > u*17 
3 '। 1 >n3 o S G9 8 3#  
7 
। nt d 
k #s  
i p> ¥ # o kk   36  
N  aC  > ' N   s।
d WM o  Wi  7  J i e k #s  W7   ' 
d J। e k #s J W k 9  r J, 

# o
я3 
J 
m7 ' N। e e k #s J W k 9  
rc,  я#
я i  , d 
o k# k, s 3 7 k 
a6  3 7'  7 d C N   я i।   d  

k #s mk tr C ># g d яя7 ।
1. & k #s Ci h b p> e 7   W7   я7।
2. kk o h#
& > WM >  a&  '।
3. e WM uWM  j, aJ7 , 
я j, pS  j, pW k,  6я# , 
 , i o > , S 1 o  M k   #s i। eg 
я# d 
t d 
   ' я R #' 9 7  '। o 

kt e 
я# 9 7 o'
m ' ।
4. e p> d st ui a# 3 grt  '। s3 >n, M16 o
iя  я e
m&67 n।
5. e  p> d 
i N '। o &678  N ' । 
u M163 7 N   #s e i।
6. 
st ei as।  
u M163 7 N   #s i। 

W>i i   WM# aя7   
WM e i।
7. i  
&678 я 7 o #s  
k o k g6 #s e i। d
ei k #s J i  
 
я o '9 >  k o  7n я W' ।
8. e k #s J
9 
97 
я#  F  ' ।  
   77  
WM#  F  ' । C  F  ' । l o  6я#  > WM#  F  ' 
। {k, i я ', S 1  F  ' ।  ' F  ' । d e J W k 
9  rc, 
я o   > grt&67 s g  s ' ।
9. e J W k 9  rc,  
я 
#9 W7   ।
3 7' 6 C 9 k ˆd  9  C, nt ', p 
o  
я  W7' 
a 3 Q   । d 
я  C o ' ' J '।
10. e k #s J W  o 
я я# k я k 9  W' , 
6 
d 
g  

  SQ1 Jo  ।
11. d 
g W k  , o ak। o ' grt&67  я
9&   
WM J ।
12. d 
g J W k 9   ', ak o  7 6  #
3 7'  7 я N' N। d 
3 7' n я s  ।
13. 
g9 я  d 
k #s p   o s ' N। W 3 7'  
n i e J k 9 
я  > o 
я t W7 p  Q 

WM# aя7  , 
я# a 99 
36 
n d 
' 9 7  
।   C 6 d 
' N 
: 
. en 3 7' k 9   '। 
. d 
k 1   я R #' 9 7  '#।
M. M   J7 aC 6 
n d 
' h'।
ei  C 6 W d 
' N 
 
# ni ap। t a9 h 
d 
n ' W uk '। C J я# 3# ' h d 
t 
# W ', 
>i  N'  c।
eJi € W', d 
k p  
g9 as  p e e k #s C  

e aя ' N।     я  । 3  st k #s e
p> d 
k #s ei 
dM7    9n
' eg     u#M ' 
'।  s   W7n d 
g u&7 3# k ' ।    ' 
d   3# >  '। 
W d  e kt e 
s  ।  9n

' ' d  , i я, a, 
я j  9n 1' e Jo Jo  
ˆ6 pS  j   1' >  >G  ' । nt d 
k 
#s 
g h  
J eg  eC  ' । d e 
  / 
s d &
as     7 ' । 
3  k #s'o  9n
' 
s     >G  '। kk  un  

3  >G  '।  3 k  p6'  >G  '।  9n
' 
k   M h ' e  9n p 
s ps  '। R #'g  
1' o 9M >  '। nt S C p  Q k , kk o k #s
& 93'     7  
। p'я  &  7।  
e 3  
  , 
s, 
3 o 
Wя d d  । p'я  &  7। 
e C s3 । я   >,  un', я  #6 o t 
97 aя7 '  't я u। я я  un  MN  e 
R  я W7 p  Q   't я। 
R d' St  
। e  m>  9 M   

e 1 a#n i 
p', l9k o 3 79r। aJ7©   J   
N । я 
# '  
m  ।   я k
m  6  
3#i   #6   '।  
 
   MD n i 
।  
¥ #। e un a i 
o 
sS  a 3 я   ।    e C
snt я 
t।     l pt я 7 o я 3।   я 7
o я 3
m&67 97। S J a#  я   97 я 3 i। 

R   N  C   
9i ।    a।    

W# o 
WM। ei 1'g  
    >    e 
k #s। p6'    k ,    , h#
& >, h# । ei k 
#s' uk 93g M  J   s3 ।
ei  k #s  e  k #s, W k #s   e C 7 o  

я   6 ।   я  pS  
um  
MN ।  
я 
g un   6 । s3 W7 я   
C J 
।     k J  >  । k 
J  o я   
> WM#  ।
i 
k ¡ e C  D  ps 
  
 । e 87% я M   
। e    

&9 a 3 i 
p'। e   
l, l 
& o i   

7 я# p6 o ½3  । i 
k #s e 1 p6  
। i 
k  >  kt e 

#o i। 6:
1.  3 7  i 

2.   
3 8 (1) ac 
sG9 ƒ 1 '¡ 
7 k  l u 
&67 s o R
i  W' W7 9 t।
3. e   
яo i  
9k-ak e i  
я# я o pst।
4. e 87% я M    

5. e 1 i  
a    ।
6. e  p3, 
o 
p3 
i   

7. p' 
g я©    to   

8. 1 stM o  t  k o un  kt W 3 7 l i, eJ я pS  
j, 
я j e a  ' S7 sS '।  3 7 kt i 
i W 

7 3 u, s, &678 o pM  eJo sS '।
9. N W, &i i 
e C &678 я #s। я 
 o 9M
&  o 7 e ' e e C e C u o 
7я #s।
10. e C s' 1 sG  l pt я #s ।
11. i 
k  a # i  
  o 7 9 t p6 o' en яr । 
. i 
k k# o ud#
i 
k  k k# o ud#  , 

m7 eC Mi     

7 ul  e 
।  i   e i 
k ud#, k#
o F G 67  d  । aJ7* i 
k  k ud#, k# o F G
& 
mr:
1. kJ7 1 o ei RяM 
7 k  sG, p ,  >,  ,   

79D o 
7 ' S7t  l p  ¤ , s, aM o    
J  e l   MN ।
2. kJ7  
R 
  e  € m ( 
)  
71  o 

&  
 e m я 
kt 7  
g6   

S G ।

3. kJ7  я p  R 
  e  3#  
d# o 
#J7i pS 
d# o #J7  
g6  sc j o €
S G  e  3# 
 k  o udM
S G ।
4. l pt 7  kJ7 F ,  
o  t &67  
3 ।
5. kJ7 3# l 
() o p   3 ( d)  
 't  p6 o 
WM#
S G ।
6. kJ7 3# b 3 o  Q F  > яg  '।
7. kJ7 3# t>, t b, t
m3 o tW7> 93
S G 

8.
' o 
я >  p k k, я o  7  ,
*, > t, #''6, Rs, u# 
o  

1
S G ।
9. 
я o   > WJWM# St
S G ।
10. kJ7 3# 3
S G  e   #6 udd ।
11. я' 
sS   
3 ।
12.
' o WM >   d k o WM# M1,  Œ, >n , , >, 
k, F 
, 
я 7, p 
, aJ7  , я  , # 
', l , > * 
,
pD 

я o  un  e 
kt o 9M  > uWk  F  ।
13.  
я o aJ7©  as  71 
kJ7  3 o p6  &67 
WM 
œ ।
14. kJ7
Sя   ।  3# iя WM#
S G ।
15.
*,> t,   3 7 o 3
mn M  F  । u* o  7   k
я k F  ।
16. l pt 7  я, яM o   k k# €
n' 
3 
WM# aя7, я &6t
7 aя7 e я >&Nn 
d# aя7।
17. яs i 
, ¥ # o 
sS  я e  
k6 o  WM# o p6 9 

18. j o pW k яs R
, 7 o    ‚16  WM# aя7 ।
19. i nd'  k  
3: i nd'  k
& 1 3# 
p J। egi 1  

я  >।  
jя7 kto 1 
W#   i nd'  k
&। :
1. 
2. sŒ,
3. S G  k,
4. ˆ6  k,
5. ¿6  k,
6. s79& ,
7.   k।
eg 
W# 11. a9 ,
2. >n ,

3. > ,
4. a3 ,
5. a
n ,
6. 7 u b ,
7. ud ,
8.
dn g6 ,
9. p ,
10. 36  
k6 ।
i 
, k 3# 1 e 

p  k  , ps C o 
  >'। 
. i 
k   D  F G#
e   i 
k #s  D  F G
& ul  3# k #s
i 
6 e C r   >i। e r a#n 
kp,   D  
7 &। 9 1# W    i 
k #s p6'  't 9 ,
e C   C o 
'     ।
1. j & u*
o j: o ' j 9 3# ।  91 j  i। 
i b Co e 
o J। & i o rn। e9 : o >   > i।
ei oi j & u*
। o ,  я  i o D  
78 un , #6 o 

d# ud#  
& 3# 
S G7 l 7  '। 
 l p#k o। e gn
m&67 97 e 
7p 
n 
' jk7।  

i я  я# j &
&t, & u*
।  i k o j j
9 t e n  
g6  । a MC k , k #s o kk  e 
n 9 t 
я , p Q   e 97 9 t u। 
& ( 
) 
n  
i ##।  o 
##  o 9 t, я '    '।  

& ( 
) 
n k o j d' u*
o n  
g6  । 

n &  o n 9 t 
я k #si   я# #6 
'  । 6  j &
&t J u*  
'।  eCi i 
k #s 
MN J। 
 l  -h ln
- 1 я W
h J 7  ƒ1 
। 
1  я W
h J я   i p#7 
।  jя7i 
7 3 grt  ।  
o 
Àn 
& W 
i p 
M я 
, i  
J 
no a W7  
g6  ।
2. k 3#  S91: S91 J я' 91 k p  
7 3 grt  
। j 
u*
e 
91 Ji jя7  ।   €  e € 
я' 91'।  
& p#i я  яM6 91' k : 
Wi  
&  h'  
 
 't   sя  91', W 

s u h    । (
& ib : 4)

3. W j & u*
    91' a67 o 
k ', i  
91 d' 91  
k  । pJ  si   N  ।
4. pJ  o 3#  s  

  D  1'
& k   ।
5. uc ˆ6
& e uc k' j j 
1' i  
S G9 8 ‚ 1 
। N , 
n o i 
i 1j F  #s J ।
6.   o яM  k 3#
n' ƒC ।
7. k  
7я, 
я9# o unk।
8. pJ  k  3# &।
9. k  p'M , я  o  7  ।
10. k   
>
m'। k  
# 
k#।
11. k F  o p' M p k6 g6  3# &।
12. hk o h#
& > 
j- j, pW k, J#
m o R S G9 8 World
outlook)
S G 
' 1' an9k
7  ।
13. pJ  s Ji 
n > >6 J G> k #s J।
14. h#
& > i  
&678 я #s  
r '  ।
15. pJ  o 3#  s ss# o  
k an9k
7 ।
16. r1   ko  3# &।
17. a3  
k J।
18.
я
&o k'  6  ।
19. k ud# o k#  >n।  k #s  M  (Dynamic)। k 
#s' e  anM7 (in built) #s J, W    7   s  o p'я 
J 
i' k d , hk ,   
, p k6 o p 
&67 #
a'
i 
m 
'।
20. k 3# я' > t Mh 9 t  
g6   ¤  o  7 &#3 
J o,  
o   R 
>।
21. kg6 e k u9'Ci
grt&67 7#।
22. k  ', ।
23. a я7 j a # > t o  7 p'M  ।
24. i 
Q , uQ  o aQ  
p ki u*  
।
25. k g6 o k u9'Ci i।
26. 
7c ˆ6 W7n 
9M t я# d  

  (    
7G a) e 7 > 
# 
k 3# & J।
27. uc k  M916 o iя  ।
28. 
9M t i  
 D  i
& a   #s
J।
29. k o p k6 #s J  ।
30. t, k, a 99 o k p 
3# J
n',WM
&t o 

m7।
31. t MN uh  s3 k F 
, 7 p> o 
# 
k#  

32. k p 
 d7  k, 
я, M  o k un' 
'।

33. k   i 

sS  u*
s। k 
s o 
9M i 

sS  
# >>7 o 
k6 #s J। 

p

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful