P. 1
Tüketim Toplumu Ve Dünyanın Geleceği - Alan Durning

Tüketim Toplumu Ve Dünyanın Geleceği - Alan Durning

|Views: 1|Likes:
Published by kharpet

More info:

Published by: kharpet on Sep 12, 2010
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

05/27/2014

pdf

text

original

A]an Du¡n1ng - 1ükef1m 1op]umu ve Dünyan1n Ge]eceg1

Ne kada¡1 Yefe¡]1?
1ükef1m 1op]umu ve Dünyan1n Ge]eceg1
A]an Du¡n1ng
ÇLvlkl
51nem Çag]ayan
1u8l1Ak - 1LMA vAkIl YAYlNLAkl
:::::::::::::::::
5ovyef]e¡ 81¡]1g1´n1n cöküsü ve soguk savas1n sona
e¡mes1nden son¡a. b1¡cok düsünü¡ yen1 b1¡ dünya düzen1
1c1n ku¡am]a¡ ge]1sf1¡d1. 81¡ düsünü¡e gö¡e "fa¡1h1n
sonu" ge]m1sf1¦ b1¡ d1ge¡1 1se a¡f1k dünyam1zda "efn1k
ve kü]fü¡e] caf1sma]a¡" dev¡1n1n bas]ayacag1n1
musfu]uyo¡du!
kap1fa]1zm1n zafe¡1n1n kes1n ve fa¡f1s1]amaz o]dugu.
bundan böy]e dünyay1 kü¡ese] p1yasan1n yönefeceg1
k1b1¡]e 1]an ed1]m1sf1. Oysa. a¡f1k kap1fa]1zm1n
önünde s1yas1 b1¡ 1deo]o¸1den cok daha güc]ü b1¡ enge].
doga enge]1 va¡d1.
1992 k1o Çev¡e Z1¡ves1´nden "sü¡dü¡ü]eb1]1¡ ka]k1nma"
kav¡am1 dogdu. Dünyam1z1n fek süpe¡ gücü o]a¡ak
ka]an A8D. ka]k1nmakfa o]an ü]ke]e¡1n ge]ecege dönük
ekonom1k öz]em]e¡1n1 bu kav¡am ce¡ceves1nde ge¡cek]esf1¡eb1]ecek]e¡1n1.
cev¡e ko¡umas1 ve ekonom1k ka]k1nman1n
b1¡b1¡1ne z1f hedef]e¡ o]mad1g1n1 öne sü¡üyo¡du.
81¡]esm1s M1]]ef]e¡ konuyu ha]a bu ce¡cevede e]e
a]1yo¡. Ama a¡adan gecen a]f1 y1]1n bu]gu]a¡1 bu hedef1n
faz]aca 1y1mse¡ ve ge¡cek]esmes1 o]as1]1g1n1n cok düsük
o]dugunu o¡faya koymakfa.
ls1n püf nokfas1 su so¡uda g1z]1: Yoksu] veya ka]k1nmakfa
o]an ü]ke]e¡ A8D düzey1nde ü¡ef1¡ ve fükef1¡]e¡se.
dünyam1z1n k1s1f]1 doga] kaynak]a¡1 bunun 1c1n yefe¡]1
o]acak m1? 5o¡unun yan1f1 kes1n b1¡ hay1¡. usfe]1k
bu yan1f ya]n1zca m1]1fan cev¡ec1]e¡den deg1]. u]us]a¡a¡as1
s1yasef ve ekonom1 a¡enas1n1n en yefk1]1 sözcü]e¡1nden
de ge]1yo¡.
Dünya 8ankas1 8askan1 James Wo]fesohn´dan u]us]a¡a¡as1
yaf1¡1mc1 Geo¡ge 5o¡os´a kada¡ uzanan ye]pazedek1
b1¡cok k1s1 yen1 b1¡ ekonom1k düzen1n ge¡eg1nden
söz ed1yo¡]a¡. un]ü soguk savas yan]1]a¡1ndan
Zb1gn1eW 8¡zez1nsk1. "kend1n1 f¡en]eme 1hf1yac1n1n. fükef1mc1]1g1
zapfu¡apfa a]mak üze¡e zo¡un]u o]a¡ak yen1den
o¡faya c1kmakfa o]duguna da1¡ baz1 1sa¡ef]e¡
va¡." d1yo¡. "8u¡ada. he¡ha]de. eko]o¸1 ha¡ekef1 en 1y1
ö¡nekf1¡. he¡ sey1n faz]as1n1n muf]aka 1y1 b1¡ sey o]acag1
va¡say1m1na ka¡s1 b1¡ d1¡enme gef1¡mekfed1¡"
Wo¡]dWafch Lnsf1füsü yay1n]a¡1ndan Ne kada¡1 Yefe¡]1?
k1fab1 günümüzün yogun ü¡ef1m-c1]g1n fükef1m
sa¡ma]1n1 1¡de]1yo¡ ve bu g1d1s1n sonunun eko]o¸1k b1¡
fe]akef o]acag1n1 ö¡nek]e¡1y]e se¡g1]1yo¡. Ln ac1k]1s1 da
c1]g1n fükef1m ekonom1]e¡1n1n 1nsan]a¡1 muf]u edemed1g1n1.
komsu]uk 1]1sk1]e¡1n1 ve a1]e 1c1 1]1sk1]e¡1 s1]d1g1n1.
sosya] dayan1smay1 f1¡pan]ay1p. 1nsan]a¡1 fop]uma
ve dogaya ka¡s1 yabanc1]asf1¡d1g1n1 ög¡enmem1z.
Dünyada k1s1 bas1na düsen g1da fükef1m1n1n en yüksek
o]dugu A8D´de 1nsan]a¡ zay1f]ama ¡e¸1m]e¡1 ve ¡ecefe]e¡1
5ayfa 1
A]an Du¡n1ng - 1ükef1m 1op]umu ve Dünyan1n Ge]eceg1
1c1n y1]da 35 m1]ya¡ do]a¡ ha¡c1yo¡]a¡. 8öy]e b1¡
düzende yan]1s b1¡ sey]e¡ o]mad1g1n1 k1m 1dd1a edeb1]1¡?
kuskusuz cözümü b1¡ O¡facag düzen1ne dönüsfe
a¡amayacag1z. Günümüzün fekno]o¸1s1nden ya¡a¡]ana¡ak
ve dog¡u po]1f1ka]a¡]a nüfus a¡f1s h1z1n1 düsü¡e¡ek
b1¡ m1kfa¡ düze]me sag]ayab1]1¡1z.
Ama hep1m1ze düsen as1] büyük gö¡ev 1hf1yac1m1zdan
cok daha faz]a fükefmek. yakmak. esk1fmek. yen1]emek
ve afmak üze¡1ne ku¡u]mus o]an cagdas yasam
b1c1m1ne s1¡f cev1¡en ve pay]asmay1 öne c1ka¡an b1¡ düzene
dog¡u yöne]mekf1¡.
5uc]u sens1n. ben1m. b1z]e¡1z. 5o¡um]u o]an da hep1m1z.
so¡unu cözecek o]an da b1z]e¡1z.
hay¡eff1n kAkACA
1LMA vakf1 8askan1
:::::::::::::::::
lc1ndek1]e¡
1esekkü¡
Onsöz
1ükef1m1n 8oyuf]a¡1
l. 1ükef1m 81]meces1
ll. 1ükef1m 1op]umu
lll. 1ükef1m1n 5özde Odü]]e¡1
lv. 1ükef1m1n Çev¡ese] Ma]1yef1
Yefe¡]1k A¡ay1s1
v. Y1yecek ve lcecek]e¡
vl. u]as1m ve Çev¡e
vll. Yasam1n As]1
1ükef1c1]1g1n D1zg1n]enmes1
vlll. 1ükef ya da kaybef M1f1
lX. lhf1yac]a¡1n 81c1m]end1¡1]mes1
X. lsf1k¡a¡ kü]fü¡ü
Lk Okuma]a¡ ve Ge¡ek]1 81]g1]e¡
:::::::::::::::::
1esekkü¡
1992 baha¡1n1n bas]a¡1nda. Wash1ngfon. D.C.´de
ben bun]a¡1 yaza¡ken. M1nnesofa eya]ef1ndek1 8]oom1ngfon
kenf1nde 1nsaaf ek1p]e¡1 dünyan1n en büyük
ca¡s1s1n1. üc hekfa¡]1k b1¡ kapa]1 eg]ence pa¡k1n1n ef¡af1na
1nsa ed1]en an1fsa] pe¡akende saf1s magaza]a¡1 y1g1n1n1.
b1f1¡mek 1c1n b1¡b1¡]e¡1y]e ya¡1s1yo¡]a¡. 1asa¡1mc1]a¡1
bu¡aya "Ame¡1ka´n1n Ça¡s1s1" ad1n1 ve¡1yo¡]a¡
5ayfa 2
A]an Du¡n1ng - 1ükef1m 1op]umu ve Dünyan1n Ge]eceg1
ve ege¡ p¡o¸e]e¡1 ge¡cek]es1¡se. bu ca¡s1 he¡ y1] Mekke´n1n
ya da vaf1kan´1n cekf1g1nden daha faz]a z1ya¡efc1 cekecek.
k1fap üze¡1nde ca]1sf1g1m ay]a¡ boyunca bu 1sm1n
1¡onos1n1 hep h1sseff1m. Ame¡1ka´n1n Ça¡s1s1 ben1m
anavafan1m1n b1¡ fü¡ sembo]ü ha]1ne ge]d1. 5ank1
Ame¡1ka 81¡]es1k Dev]ef]e¡1´n1n famam1 kend1s1n1 ca¡s1n1n
su¡ef1nde gö¡üyo¡. ko¡ka¡1m. Ame¡1kan ha]k1
o]a¡ak b1z]e¡ a¡f1k b1¡b1¡1m1ze en faz]a saf1s fakf1k]e¡1.
u]usa] ma¡ka]a¡ ve yefk1]1 saf1c1]a¡dan o]usan b1¡
f1ca¡1 kü]fü¡]e bag]1y1z. A]1sve¡1s me¡kez]e¡1. fop]umsa]
hayaf1m1z1n da me¡kez]e¡1 ha]1ne ge]d1 ve fükef1m.
hem kend1m1z1 fan1m]aman1n en önem]1 yo]u. hem de
bas]1ca eg]ence kaynag1m1z o]du.
L]beffe bu eg1]1m ya]n1zca Ame¡1ka´ya özgü deg1].
Av¡upa]1]a¡ ve Japon]a¡. kend1n1 ku¡fa¡mak 1c1n ma]]a¡1n1
feda eden ha]k1m1z1n ¡ehbe¡]1g1n1. hayaf]a¡1n1n
ö¡güfse] 1]kes1 o]a¡ak öze] fükef1mden yana 1z]1yo¡]a¡
ve yoksu] ü]ke]e¡1n zeng1n vafandas]a¡1 b1z1m fükef1m
yönfem]e¡1m1z1 e]]e¡1nden ge]d1g1nce fak]1f ed1yo¡]a¡.
Ay¡1ca. dünya ha]k1n1n büyük cogun]uguna gö¡e fükef1c1
yasam fa¡z1 Ame¡1ka´da ya¡af1]m1sf1¡ ve Ame¡1ka´n1n
Ça¡s1s1. Ame¡1ka´n1n he¡ sey1d1¡.
N1fek1m 8]oom1ngfon´dak1 Ame¡1ka´n1n Ça¡s1s1 ben1m
1c1n. bugün dünyada gece¡]1 o]an 1]e¡]eme fan1m1
o]dugunu düsündügüm sey1n. daha faz]a fükef1m1n.
kücük b1¡ ö¡neg1 -b1¡ fü¡ sembo]ü- o]a¡ak ye¡ a]1yo¡. 8u
yüzden. Ame¡1ka´n1n Ça¡s1s1 1]e bu k1fab1n ayn1 ay]a¡
1c1nde famam]anma]a¡1 uygun o]acakf1¡. 8un]a¡dan b1¡1s1.
yükse]en ev¡ense] kü]fü¡ün fükef1mc1 dege¡]e¡1n1
kah¡aman]1k de¡eces1nde se¡g1]emekfed1¡. D1ge¡1 1se.
bu dege¡]e¡1 hem 1nsan1. hem de eko]o¸1k ac1dan so¡gu]amakfa
ve a]fe¡naf1f]e¡ ü¡efme 1hf1yac1n1 öne sü¡mekfed1¡.
Daha güc]ü o]an mesa¸ kazans1n!
kapakfa ya]n1zca ben1m ad1m gö¡ü]se de. b1¡cok k1s1
bu k1fab1n ya¡af1]1s1na kafk1da bu]unmusfu¡. 8un]a¡
a¡as1nda fesekkü¡ efmekfen en faz]a se¡ef duydugum.
yak]as1k üc y1] boyunca usfa]1k]a ve yak1nmadan ben1m
o¡fag1m o]a¡ak ca]1san ho]]y 8¡ough´du¡. kend1s1 bu k1fapfa
ye¡ a]an ve¡1]e¡1n b1¡cogunu de¡]ey1p hesap]amak]a
ka]may1p. be¡¡ak dege¡ ya¡g1]a¡1y]a. yasama sev1nc1y]e
ve 1nce esp¡1 an]ay1s1y]a k1fab1n 1]ef1s1n1 de sek1]]end1¡m1sf1¡.
Ne kada¡1 Yefe¡]1? k1fab1n1n sah1p o]dugu
ne kada¡ dege¡ va¡sa. bun]a¡ ben1m o]dugu kada¡
onun da yefeneg1n1n ka¡s1]1k]a¡1d1¡. k1fab1n famam]anmas1ndan
haffa]a¡ önce¦ ho]]y´n1n bek]ed1g1 b1¡ f1¡saf
ge¡cek]esf1g1nde 1se v1k¡am Aku]a onun so¡um]u]uk]a¡1n1
bece¡1y]e ve büyük b1¡ heves]e üze¡1ne a]m1sf1¡.
M1ch1gan eya]ef1ndek1 I]1nf kenf1nde Cha¡]es 5feWa¡f
Moff vakf1. bu ku¡u]usfa a¡asf1¡ma yap1]mas1na
1z1n ve¡e¡ek bu ca]1smaya ya¡d1mc1 o]dugu 1c1n. 1k1nc1
o]a¡ak deg1n1]mey1 hak ed1yo¡. Çok az say1da ku¡u]us.
cev¡en1n du¡umunun yasam fa¡z1m1z 1c1n ne an]ama
ge]d1g1 konusunda bu kada¡ de¡1n düsünmeye 1sfek]1d1¡.
Wo¡]dWafch Lnsf1füsü´nün a¡asf1¡ma gö¡ev]1]e¡1nden
b1¡cogu da bu k1fab1n su ya da bu fas]ag1n1 1nce]ed1.
N1cho]as Lenssen. Ma¡c1a LoWe. M1chae] kenne¡.
John kyan ve John Young ya]n1zca fas]ak]a¡1 1nce]emek]e
ka]may1p. k1fap 1c1n yap1]an a¡asf1¡maya da
ya¡d1m eff1]e¡. Lnsf1fü d1s1ndan he¡man Da]y. Amy
1he1n Du¡n1ng. Jean Du¡n1ng. Manue] Gue¡¡a. Pef¡a
ke]]y ve LdWa¡d Wo]f 1]k fas]ak]a¡ üze¡1nde yo¡um
yapmak 1c1n yogun p¡og¡am]a¡1ndan zaman ay1¡d1]a¡.
5ayfa 3
A]an Du¡n1ng - 1ükef1m 1op]umu ve Dünyan1n Ge]eceg1
81]g1 pay]as1m1ndak1 fevka]ade cöme¡f]1k]e¡1nden do]ay1.
8M Laf1n Ame¡1ka ve Wash1ngfon. D.C.´dek1 ka¡ay1p]1]e¡
Lkonom1k kom1syonu´ndan kona]d 5p¡ouf´a
ve Wash1ngfon eya]ef1ne bag]1 5eaff]e´dak1 NeW koad
Map vakf1´ndan v1ck1 kob1n´e fesekkü¡ ede¡1m.
5on o]a¡ak k1s1se] b1¡ nof¦ sag]ad1g1 ö¡nek 1c1n büyükannem
L]1zabefh C¡essey´e fesekkü¡ efmek 1sf1yo¡um.
kend1s1. he¡ yönüy]e ü¡efken savu¡gan]1g1na ¡agmen.
he¡ zaman ge¡cek b1¡ ko¡uma p¡ens1b1ne sah1p o]musfu¡.
Y1]]a¡ boyunca b1¡ sey]e¡1 ko¡umaya ve b1¡
yandan da müfevaz1 ge]1¡1n1n büyük bö]ümünü bu
amac]a ha¡camaya devam efm1sf1¡. 51md1 ßß yas1ndayken.
g1fmes1 ge¡eken ye¡]e¡e yü¡üye¡ek ya da ofobüs]e
g1de¡ 1h1c b1¡ zaman ofomob1]1 o]mam1sf1¡} ve göze
ca¡pmamakfan do]ay1 y1]maks1z1n. ha]a c1cek]e¡1. 1s1m]e¡1n1
ög¡enemeyecek kada¡ fe]as 1c1nde yasayan]a¡
1c1n fn1mm]a¡. 8u k1fab1 ona 1fhaf ed1yo¡um.
A]an 1he1n Du¡n1ng
Wo¡]dWafch Lnsf1füsü
1776 Massachuseffes Ave.. N.W
Wash1ngfon D.C. 20036
N1san 1992
:::::::::::::::::
Onsöz
1ükef1m: Y1k1m]a sonuc]anmayacak b1¡ ge]1sme
yo]una g1¡mek 1sf1yo¡sak so¡un]a¡1n fes]1s1nde
uc]ü b1¡]1k 18aba. Ogu]. kufsa] kuh}. 1c.n} dünyan1n
bas vu¡mas1 ge¡eken 1hma] ed1]m1s fan¡1. 8u üc]ü
b1¡]1g1n d1ge¡ 1k1 üyes1 o]an nüfus a¡f1s1 ve fekno]o¸1k
deg1s1m zafen d1kkaf cekmekfed1¡. fakaf konu fükef1m
o]unca gene]]1k]e sess1z]1k hüküm sü¡e¡.
5ess1z]1k sas1¡f1c1 deg1]d1¡. 8u sess1z]1g1 bozmak 1c1n
dünyan1n besfe b1¡]1k en zeng1n bö]ümünün. daha faz]a
seye sah1p o]man1n daha 1y1 o]duguna 1]1sk1n yayg1n gö¡üse
meydan okumak ad1na kend1 yasam fa¡z]a¡1n1 so¡gu]amas1
ge¡ek1¡. 5on 40 y1]d1¡ daha faz]a esya saf1n a]mak
ve daha faz]a "sey" e]de efmek. endüsf¡1ye daya]1
o]an 8af1]1 ü]ke]e¡de 1nsan]a¡1n bas]1ca amac1 o]musfu¡.
Ayn1 zamanda. dünyan1n en yoksu] o]an besfe b1¡]1k bö]ümü
1c1n de baska b1¡ amac söz konusudu¡¦ b1¡ son¡ak1
günü ku¡fa¡mak. b1¡ pa¡ca y1yecek. yak1f o]a¡ak ku]]anmak
üze¡e b1¡az odun. cocuk]a¡1 1c1n ba¡1nak ve g1yecek
bu]mak. Dünyan1n besfe 1k1s1n1n -yak]as1k 2.2 m1]ya¡
k1s1n1n- bu cok fa¡k]1 amac]a¡ 1c1n ca]1smas1n1n dünyaya
za¡a¡ ve¡d1g1 ve 1s]e¡1m1z1 he¡ zamank1 g1b1 sü¡dü¡emeyeceg1m1z
ge¡ceg1 a¡f1k daha ac1k ha]e ge]mekfed1¡.
Lndüsf¡1ye daya]1 ü]ke]e¡de yasayan]a¡1m1z 1c1n daha
faz]a fükef1m1n daha büyük fafm1ne es1f o]mad1g1 da b1¡
nokfadan son¡a daha ac1k ha]e ge]mekfed1¡. ha¡va¡d
un1ve¡s1fes1´nde ekonom1sf o]an Ju]1ef 5cho¡´un k1sa sü¡e
önce A8D´de yay1n]anan 1he Ove¡Wo¡ked Ame¡1can
1Iaz]a Ça]1sf1¡1]an Ame¡1ka]1} ad]1 k1fab1. pek cok Ame¡1ka]1n1n
bam fe]1ne basm1sf1¡. 5cho¡. yüzy1]1n o¡fa]a¡1ndan
be¡1. b1¡ sec1m yapmam1z ge¡ekf1g1nde. he¡ zaman daha
faz]a pa¡ay1. eg]enceye ve a1]eye ay¡1]acak daha faz]a zamana
fe¡c1h eff1g1m1ze d1kkaf cekmekfed1¡. Pek1y1 bu.
Ame¡1ka]1]a¡1 daha m1 faz]a muf]u efm1sf1¡? Ankef]e¡ bu
5ayfa 4
A]an Du¡n1ng - 1ükef1m 1op]umu ve Dünyan1n Ge]eceg1
so¡unun cevab1n1n o]umsuz o]dugunu o¡faya koymakfad1¡.
81z]e¡ daha faz]a ca]1sma. daha faz]a fükef1m maddes1
ve do]ay1s1y]a dünyan1n daha faz]a ha¡ap ed1]mes1nden
o]usan b1¡ monofon]uga fufsak o]mus du¡umday1z.
Ne kada¡1 Yefe¡]1? bu bozuk cembe¡1n k1¡1]mas1n1n
ge¡ek]1g1n1 ac1k]amakfad1¡. A]an 1he1n Du¡n1ng. fükef1m
fop]umunun dünya fa¡1h1nde ya]n1zca b1¡ gec1s dönem1
o]dugunu 1dd1a ed1yo¡¦ hem kend1s1n1n. hem de
gezegen1n ge]ecekfek1 yasan1]ab1]1¡]1g1n1n haf1¡1 1c1n.
1üm ebeveyn]e¡ cocuk]a¡1na daha 1y1 b1¡ yasam ve¡mek
1sfe¡¦ fakaf a¡f1k bu 1y1 yasam1n daha faz]a a¡aba. daha
faz]a hava]and1¡ma c1haz1. daha faz]a pakef]1 dondu¡u]mus
g1da ve daha faz]a a]1sve¡1s me¡kez1nden
o]usmayacag1n1 an]amam1z ge¡ek1¡. Çocuk]a¡1m1za y1yecek.
eg1f1m. fafm1nka¡ b1¡ 1s. ba¡1nma ve sag]1k g1b1
ge¡eks1n1m]e¡ 1c1n va¡ o]an secenek]e¡1n aza]mad1g1.
aks1ne a¡ff1g1 b1¡ dünya b1¡aksak ne kada¡ 1y1 o]u¡du.
8u. ancak b1z fükef1m fop]umu üye]e¡1n1n fa¡z1n1 deg1sf1¡mes1y]e
mümkün o]ab1]1¡.
8öy]es1 b1¡ deg1s1m1n mümkün o]duguna 1]1sk1n baz1
zay1f 1sa¡ef]e¡ va¡d1¡. 5eksen]e¡dek1 fükef1m savu¡gan]1g1.
b1¡cok ü]key1 efk1s1 a]f1na a]an ekonom1k du¡gun]uga
fepk1 o]a¡ak da o]sa. daha düsük bek]enf1]e¡1n
o]dugu b1¡ dev¡e ye¡1n1 b1¡akm1sf1¡ ve he¡ ye¡dek1 a¡asf1¡ma]a¡
sfafükonun s1h¡1n1 önem]1 de¡ecede y1f1¡d1g1n1
gösfe¡mekfed1¡. 51md1. bu haya] k1¡1k]1g1n1. A]an´1n 1sf1k¡a¡
kü]fü¡ü -kend1 o]anak]a¡1 1c1nde yasayan¦ dünyan1n
se¡mayes1n1 deg1]. kaynak]a¡1ndan sag]anan ka¡1
ku]]anan¦ fafm1n1 dosf]uk. a1]e ve an]am]1 ca]1smada
a¡ayan b1¡ fop]um- o]a¡ak fan1m]ad1g1 ha¡ekefe yön]end1¡men1n
zaman1d1¡. A]an´1n k1fab1n1n son bö]ümünde
d1kkaf cekf1g1 g1b1. 1nsan]1k 1]e doga] cev¡en1n o¡fak kade¡1
b1z]e¡e. fükef1c1]e¡e bag]1d1¡.
8u k1fap. yen1 Wo¡]dWafch Çev¡ese] uya¡1 D1z1s1´nde
Lnsf1fü´nün d1ge¡ yay1n]a¡1n1 -5fafe of fhe
Wo¡]d 1Dünyan1n Du¡umu}. Wo¡]dWafch kapo¡]a¡1 ve
Wo¡]d Wafch de¡g1s1n1- famam]ayan 1k1nc1 k1fapf1¡. l]k
k1fap o]an 5av1ng fhe P]anef´fe 1Gezegen1m1z1 ku¡fa¡mak}
Lesfe¡ k. 8¡oWn. Ch¡1sfophe¡ I]av1n ve 5and¡a
Posfe] sü¡dü¡ü]eb1]1¡ b1¡ dünya ekonom1s1 b1c1m1n1n
fas]ag1n1 c1zm1s ve bu amac1 ge¡cek]esf1¡mek 1c1n ge¡eken
deg1s1m a¡ac]a¡1ndan söz efm1s]e¡d1¡. 8u se¡1de ye¡
a]an b1¡ son¡ak1 k1fap. 5and¡a Posfe]´1n Lasf Oas1s: Iac1ng
Wafe¡ 5ca¡c1fy 15on vaha: 5u 51k1nf1s1y]a Yüz]esmek}
k1fab1d1¡. 8unun a¡d1ndan yen1]eneb1]en ene¡¸1 ve
nüfus üze¡1ne b1¡ d1z1 k1fap bek]1yo¡uz.
uma¡1z bu k1sa. can]1 k1fap]a¡ okuyucu]a¡a neden
sü¡dü¡ü]eb1]1¡ b1¡ ge]1sme yo]una gecmem1z ge¡ekf1g1ne
ve bunun nas1] yap1]acag1na 1]1sk1n b1¡ f1k1¡ sag]a¡.
L1nda 5fa¡ke
D1z1 Ld1fö¡ü
:::::::::::::::::
1ukL1lMlN 8OYu1LAkl
l. 8ö]üm
1ükef1m 81]meces1
1990 Dünya Günü. Connecf1cuf. Lssex´den 51dney
Oua¡¡1e¡ 1c1n "ya¡g1 günü"ydü¦ b1¡ baska dey1s]e eko]o¸1k
5ayfa 5
A]an Du¡n1ng - 1ükef1m 1op]umu ve Dünyan1n Ge]eceg1
hesap]asma günü. Dünyan1n he¡ ye¡1nde on]a¡ca
m1]yon 1nsan sokak]a¡da yü¡üyüp bu günü kuf]a¡ken
51dney. sa¡1 b1¡ nof deffe¡1 ve kücük b1¡ hesap
mak1nes1 1]e muffak masas1nda ofu¡uyo¡du. kend1s1ne
ve¡d1g1 gö¡ev. kend1s1n1n ve a1]es1n1n 1970 Dünya
Günü´nden bu yana gezegene ve¡d1k]e¡1 za¡a¡1n kayd1Nl
c1ka¡makf1.
8u baha¡ sabah1n1n e¡ken saaf1nde. ev]e¡1ne g1¡en
he¡ sey1 -1s1nMak 1c1n ku]]an1]an yak1f. nük]ee¡ yo]]a
ü¡ef1]m1s e]ekf¡1k ene¡¸1s1. dus]a¡da ve c1m]e¡1 su]amak
1c1n ku]]an1]an su. kufu]a¡]a boya. a]ef]e¡. mef¡eka¡e
üze¡1nden ha]1]a¡. mob1]ya]a¡. g1yecek]e¡. y1yecek]e¡
ve ev]e¡1nden c1kan daha yüz]e¡ce sey1 -cöp kova]a¡1
do]usu esk1 mekfup ve pakef kag1d1. mef¡eküp üze¡1nden
gazefe]e¡ ve de¡g1]e¡. af1k su ve söm1neden c1kan
duman- haz1¡]ad1g1 cefve]e kaydeff1. Yak1f ve yagdan.
]asf1k ve deg1sf1¡1]en pa¡ca]a¡a kada¡. a¡abay]a ya
da ucak]a b1¡ ye¡]e¡e g1fmek 1c1n ku]]and1k]a¡1 füm
kaynak]a¡1n ]1sfes1n1 c1ka¡d1. 51d. "Günün büyük b1¡ bö]ümünde
bu ]1sfe üze¡1nde ca]1sf1m." d1ye be]1¡f1yo¡.
"Desfe]e¡ce esk1 makbuzu bu]up c1ka¡ff1m. cöp kufu]a¡1n1
ve gün]ük posfadan c1kan]a¡1 fa¡ff1m. bod¡umu ve
sundu¡may1 ese]ed1m ve caf1y1 yapa¡ken ku]]and1g1m1z
ma]zeme]e¡1 fahm1n efmek 1c1n ün1ve¡s1feden be¡1 uygu]ad1g1m
n1¡eng1 yönfem]e¡1n1 ku]]and1m."
L1sfes1ndek1 madde]e¡1n he¡ b1¡1n1 o]usfu¡u¡ken ve
bun]a¡a ka¡a¡ ve¡1¡ken 51d. sayamad1g1 ek kaynak]a¡a
ge¡eks1n1m1n1n o]dugunu b1]1yo¡du. O¡neg1n. u]usa]
1sfaf1sf1k]e¡e gö¡e. 1sye¡]e¡1n1n ve hükümef1n kend1s1ne
ma] ve h1zmef]e¡1 sag]amak üze¡e ne ku]]and1g1n1 hesap]amak
1c1n. ev1nde ve a¡abas1nda ku]]and1g1 ene¡¸1y1
1k1y]e ca¡pmas1 ge¡ek1yo¡du. Dünyan1n he¡ ye¡1nde
kend1s1 1c1n b1¡ sey]e¡ 1ma] eden b1¡ endüsf¡1ye] fab¡1ka]a¡
ag1n1. bu ü¡ün]e¡1n nak]1yes1n1 yapan nak]1yec1]e¡1
ve kamyon]a¡1. bun]a¡1 safan magaza]a¡1 ve bu 1s]em1
denef]eyen 1sye¡1 b1na]a¡1n1 gözünde can]and1¡d1.
kend1s1n1n ku]]and1g1 yo]]a¡. köp¡ü]e¡ ve ofopa¡k]a¡
1c1n dev]ef1n1n. ne kada¡ ce]1ge ve c1menfoya ge¡eks1n1m1n1n
o]dugunu me¡ak eff1. 1edav1 o]dugu hasfanen1n.
ko¡unmas1n1 sag]ayan hava kuvvef]e¡1 ¸ef]e¡1n1n ve po]1s
a¡aba]a¡1n1n. eg]enmes1n1 sag]ayan fe]ev1zyon 1sfasyon]a¡1n1n
ve köpeg1n1 fedav1 eden vefe¡1ne¡ k]1n1g1n1n
ku]]and1g1 kaynak]a¡1 düsündü.
L1sfes1 büyüdükce 51d. a¡az1s1 üze¡1nde göge dog¡u
yükse]en. hu¡da fe]ev1zyon]a¡. a¡aba pa¡ca]a¡1 ve va¡1]]e¡ce
benz1nden o]usan haya]1 dag ka¡s1s1nda dehsefe
düsfü. "8u. o dönem1n c1dd1 b1c1mde ge¡1 ge]1s1yd1...
1op]am1. ancak füm bu y1]]a¡ boyunca a¡fa¡ak devam
eden fükef1m1 b1¡ a¡aya gef1¡d1g1n1zde fa¡k ed1yo¡sunuz."
8u fop]am ona. y1]]a¡ boyunca cöp]e¡]e be¡abe¡ fas1d1g1
b1¡ fon pakef kag1d1 g1b1 ca¡pf1: "5o¡un sudu¡."
d1yo¡du 51d. "dünya 51d´1n efk1s1nden sag ku¡fu]ab1]1¡
m1 ve ge]eceg1n 51d]e¡1 deg1seb1]1¡ m1?"
Ge¡cekfen de so¡un budu¡. 51dney Oua¡¡1e¡ ve a1]es1
acgöz]ü k1mse]e¡ deg1]]e¡. "8u y1]]a¡ boyunca fas¡ada.
ben1m ha¡ffo¡d´dak1 1s1me 56 km uzak]1kfak1 b1¡
dönüm]ük. üc oda]1 b1¡ evde yasad1k." d1ye an]af1yo¡
51dney. "Iakaf h1c b1¡ zaman zeng1n o]mad1k." d1ye de
vu¡gu]uyo¡. "8en1 ko¡kufan sey. b1z1m fükef1m fa¡z1m1z1n
bu¡ada. Connecf1cuf´fak1 1nsan]a¡1n gene] öze]]1g1
o]mas1yd1."
51d´1n s1n1f1 -Ame¡1kan o¡fa s1n1f1- u]us]a¡a¡as1 cagdas
1y1 yasam gö¡üsünü. he¡hang1 b1¡ baska g¡upfan
5ayfa 6
A]an Du¡n1ng - 1ükef1m 1op]umu ve Dünyan1n Ge]eceg1
daha faz]a be]1¡]eyen ve fems1] eden g¡upfu¡. 8unun]a
b1¡]1kfe. Oua¡¡1e¡]e¡´1n 20 y1]d1¡ sü¡dü¡dügü yasam
fa¡z1 dünyan1n bas]1ca cev¡e so¡un]a¡1 a¡as1ndad1¡ ve
be]k1 de cözüm]enmes1 en güc o]an1d1¡.
Lko]o¸1k cöküsün sebep]e¡1 a¡as1nda ya]n1zca nüfus
a¡f1s1 yüksek fükef1m]e ¡ekabef efmekfed1¡ ve dünyan1n
cogu hükümef1 ve vafandas1 fa¡af1ndan a¡f1k b1¡
so¡un o]a¡ak kabu] ed1]mekfed1¡. 8unun aks1ne fükef1m.
ne¡edeyse ev¡ense] capfa 1y1 o]a¡ak gö¡ü]mekfed1¡¦
as]1nda fükef1m1 a¡f1¡mak. u]usa] ekonom1 po]1f1kas1n1n
b1¡1nc1 hedef1d1¡. 51d Oua¡¡1e¡´1n 1nce]ed1g1 y1¡m1
y1]da ö¡nek]enen fükef1m düzey]e¡1. 1nsan]1k fa¡1h1ndek1
füm uyga¡]1k]a¡ a¡as1nda ge¡cek]esf1¡1]en en yüksek
düzey]e¡d1¡. 8un]a¡. yen1 b1¡ fop]um b1c1m1n1n fam o]a¡ak
o]gun]asmas1n1 ac1kca gösfe¡mekfed1¡: 8u fükef1m
fop]umudu¡.
8u yen1 yasam fa¡z1 A8D´de dogmusfu¡ ve bunun
özünü b1¡ Ame¡1ka]1´n1n söz]e¡1 en 1y1 sek1]de o¡faya
koymakfad1¡. ll. Dünya 5avas1´ndan son¡a bas]ayan
A8D ¡efah dönem1nde saf1s ana]1zc1s1 v1cfo¡ LeboW
sun]a¡1 söy]em1sf1¡: "As1¡1 de¡ecede ü¡efken o]an
ekonom1m1z... fükef1m1 yasam fa¡z1 ha]1ne gef1¡mem1z1.
ma]]a¡1n saf1n a]1nmas1n1 ve ku]]an1]mas1n1 b1¡ ay1ne
dönüsfü¡mem1z1. fükef1mde manev1 fafm1n1. egomuzun
fafm1n1n1 a¡amam1z1 1sfemekfed1¡... 81¡ sey]e¡1n
g1de¡ek a¡fan b1¡ h1z]a fükef1]mes1ne. yak1]1p b1f1¡1]mes1ne.
y1p¡af1]mas1na. yen1s1y]e deg1sf1¡1]mes1ne ve hu¡daya
cev¡1]mes1ne 1hf1yac1m1z va¡." 8af1]1 ü]ke]e¡1n vafandas]a¡1n1n
cogu LeboW´un cag¡1s1na ku]ak ve¡m1sf1¡
ve dünyan1n ge¡1 ka]an k1sm1 da bu cag¡1y1 1z]emekfe
gay¡ef]1 gö¡ünmekfed1¡.
Lndüsf¡1ye daya]1 ü]ke]e¡de fükef1m a¡f1k fop]umsa]
dege¡]e¡e nüfuz efmekfed1¡. Dünyan1n en büyük
1k1 ekonom1s1nde -Japonya ve A8D´de- yap1]an kamuoyu
yok]ama]a¡1 1nsan]a¡1n basa¡1y1. fükeff1k]e¡1 m1kfa¡]a
g1de¡ek daha faz]a ö]cfük]e¡1n1 gösfe¡mekfed1¡.
Japon]a¡ "üc yen1 kufsa] haz1ne" den bahsefmekfed1¡]e¡¦
¡enk]1 fe]ev1zyon. hava]and1¡n1a c1haz1 ve ofomob1].
Po]onya]1]a¡1n dö¡ffe b1¡1 Ame¡1ka´n1n en zeng1n]e¡1n1n
yasam fa¡z1n1 an]afan "hanedan"1 en cok begen1]en
fe]ev1zyon p¡og¡am1 o]a¡ak saymakfa ve Af¡1ka´n1n
o¡fas1ndak1 köy]ü]e¡ Ame¡1ka]1 pef¡o] zeng1n]e¡1n1n
se¡g1]end1g1 "Da]]as" 1 1z]emekfed1¡]e¡. 1ayvan´da
b1¡ 1]an fahfas1nda "Neden ha]a M1]yone¡ Deg1]s1n1z?"
so¡usu ye¡ a]makfad1¡. 8us1ness Week muhab1¡]e¡1nden
b1¡1 söy]e yazmakfad1¡: "Meks1ka´da...
Ame¡1kan küyas1 can]1 ve 1y1d1¡." Ge¡cekfen de "fükef1c1"
ve "k1s1" sözcük]e¡1 esan]am]1 sözcük]e¡ ha]1ne
ge]m1sf1¡.
A8D´de ya¡af1]an yasam fa¡z1. dünyan1n he¡ ye¡1nde.
gücü yefen he¡kes fa¡af1ndan fak]1f ed1]mekfed1¡¦
fakaf cogu k1s1n1n de buna gücü yefmez. Dünyan1n an]amak
1sfemed1g1 seyse bu ekonom1k hafad1¡. Dünyada
202 do]a¡ m1]ya¡de¡1 ve 3 m1]yondan faz]a do]a¡ m1]yone¡1
va¡d1¡. Ayn1 zamanda yo] kena¡]a¡1nda. cöp]ük]e¡de
ve köp¡ü a]f]a¡1nda da 100 m1]yon evs1z 1nsan yasamakfad1¡.
Dünyadak1 ]üks ü¡ün]e¡1n -son moda g1ys1]e¡.
c1zg1 üsfü ofomob1]]e¡ ve d1ge¡ zeng1n]1k 1sa¡ef]e¡1n1n-
dege¡1. dünya ü]ke]e¡1n1n ücfe 1k1s1n1n gay¡1 saf1
m1]]1 has1]a]a¡1ndan faz]ad1¡. As]1nda. dünyan1n yak]as1k
o]a¡ak y1]]1k 5 b1n do]a¡ o]an o¡fa]ama ge]1¡1. A8D
yoksu]]uk s1n1¡1n1n a]f1ndad1¡.
5ans]1 ve sanss1z o]an]a¡ a¡as1nda madd1 fükef1mdek1
5ayfa 7
A]an Du¡n1ng - 1ükef1m 1op]umu ve Dünyan1n Ge]eceg1
hay¡ef ve¡1c1 fa¡k]1]1k. bun]a¡1n doga] dünya üze¡1ndek1
efk1]e¡1nde 1y1ce göze ca¡pmakfad1¡. 1ükef1m fop]umunun
yükse]1s1n1 1z]eyen. gen1s]eyen fükef1m s1n1¡]a¡1.
baska b1¡ pe¡spekf1ffen bak1]d1g1nda cev¡eye ve¡1]en
za¡a¡1 kaba¡fan gösfe¡ge]e¡d1¡. 1ükef1m fop]umunun
kaynak]a¡1 sömü¡mes1 sonucunda o¡man]a¡1n. fop¡ag1n.
suyun ve havan1n fükef1]mes1. zeh1¡]enmes1 ya
da deg1sf1¡1]mes1 1mkans1z sek1]de c1¡k1n]esf1¡1]mes1
fehd1d1 dogmakfad1¡. Onun üye]e¡1 o]an b1z]e¡. dünyada
1nsan]a¡1n ka¡s1]asf1g1 füm cev¡ese] fehd1f]e¡e. lv´üncü
8ö]üm´de de be]ge]end1g1 sek1]de. faz]as1y]a o¡fak o]makfan
so¡um]uyuz.
1uhaff1¡ k1 yüksek fükef1m. 1nsan 1]1sk1]e¡1nde de
ka¡1s1k b1¡ ]üfuffu¡. Doksan]a¡da yasayan 1nsan]a¡. büyük
büyükbaba]a¡1n1n yüzy1]1n bas1nda o]duk]a¡1ndan
o¡fa]ama dö¡f bucuk kaf daha zeng1nd1¡]e¡. fakaf dö¡f
bucuk kaf daha muf]u deg1]d1¡]e¡. Ps1ko]o¸1k ve¡1]e¡ fükef1m
1]e k1s1se] muf]u]uk a¡as1ndak1 1]1sk1n1n zay1f o]dugunu
gösfe¡mekfed1¡. Daha da köfüsü. 1nsan1 famam]ayan
bas]1ca 1k1 kaynak -fop]umsa] 1]1sk1]e¡ ve
bos zaman ug¡as]a¡1- 1nsan]a¡ zeng1n]1ge kosfu¡u¡ken
ku¡umus ya da du¡gun]asm1s g1b1 gö¡ünmekfed1¡. 8öy]ece.
fükef1m fop]umunda yasayan pek cogumuz bo]]uk
dünyas1n1n b1¡ sek1]de sahfe o]dugunu -fükef1mc1 b1¡
kü]fü¡ fa¡af1ndan gözümüz boyanm1s b1¡ ha]de. as]1nda
fop]umsa]. ps1ko]o¸1k ve manev1 o]an ge¡eks1n1m]e¡1m1z1
madd1 sey]e¡]e fafm1n efmek 1c1n bos ye¡e caba]amakfa
o]dugumuzu- düsünmekfey1z.
L]beffe faz]a fükef1m1n ka¡s1f1 -yoksun]uk- ne cev¡e
1c1n. ne de 1nsan1 so¡un]a¡ 1c1n b1¡ cözümdü¡. 8u du¡um.
1nsan]a¡ 1c1n cok daha köfüdü¡ ve doga] dünya
1c1n de za¡a¡]1d1¡. h1cb1¡ sey1 o]mayan köy]ü]e¡. Laf1n
Ame¡1ka´n1n yagmu¡ o¡man]a¡1n1 yak1p y1ka¡ak kend1]e¡1ne
yo] acmakfa. ac göcebe]e¡ sü¡ü]e¡1n1 na¡1n Af¡1ka
me¡a]a¡1na dog¡u sü¡üp. bu¡a]a¡1 cö]e cev1¡mekfe ve
h1nd1sfan ve I1]1p1n]e¡´dek1 kücük c1ffc1]e¡ d1k yamac]a¡1
ek1p. on]a¡1 yagmu¡un as1nd1¡1c1 güc]e¡1ne ma¡uz
b1¡akmakfad1¡]a¡. Dünyada say1]a¡1 m1]ya¡1n üze¡1nde
o]an ge¡cek yoksu]]a¡. eko]o¸1k ve ekonom1k yoksu]]asman1n
asag1 dönük sa¡ma]1na yaka]anm1s]a¡d1¡. um1fs1z]1k
1c1nde. günü ku¡fa¡mak ad1na ge]eceg1 y1p¡af1p.
b1]e b1]e fop¡aga za¡a¡ ve¡mekfed1¡]e¡.
Lge¡ 1nsan]a¡ cok az ya da cok faz]a seye sah1p o]dugunda
cev¡e za¡a¡ gö¡üyo¡sa. su so¡u]a¡ ak]a ge]1¡: Ne
kada¡1 yefe¡]1? Dünya hang1 düzeydek1 fükef1me dayanab1]1¡?
Daha faz]as1na sah1p o]mak ne zaman 1nsan1n
fafm1n1n1 büyük o¡anda a¡f1¡maya son ve¡ecek? Dünyadak1
füm 1nsan]a¡1n gezegen1n doga] sag]1g1n1 cökünfüye
ug¡afmaks1z1n. ¡ahafca yasama]a¡1 o]as1 m1d1¡?
Yoksu]]uk ve gec1m s1k1nf1s1n1n üze¡1nde. fakaf fükef1c1
yasam fa¡z1n1n a]f1nda o]an b1¡ yasam düzey1 -yefe¡]1k
düzey1- va¡ m1d1¡? Dünyadak1 füm 1nsan]a¡ me¡kez1
1s1fmaya sah1p o]ab1]1¡ m1? Ya buzdo]ab1na? Çamas1¡
ku¡ufma mak1nes1ne? hava]and1¡ma c1haz1na? ls1f1]m1s
yüzme havuzuna? ucaga? lk1nc1 b1¡ eve?
8u so¡u]a¡1n pek coguna kes1n o]a¡ak yan1f ve¡1]emez¦
fakaf fükef1m fop]umunda bu]unan he¡ b1¡1m1z1n
en az1ndan bun]a¡1 so¡mas1 ge¡ek1¡. "Daha faz]a"n1n he¡
zaman "daha 1y1" an]am1na ge]med1g1n1 gö¡emezsek.
eko]o¸1k cökünfüyü ön]emek yo]undak1 caba]a¡1m1z. a¡zu]a¡1m1z
fa¡af1ndan a]f ed1]ecekf1¡. 8u so¡u]a¡1 so¡mazsak.
cev¡em1zde bu]unan ve bu a¡zu]a¡1 ha¡ekefe
gec1¡en amans1z ¡ek]amc1]1k. coga]an a]1sve¡1s me¡kez]e¡1
ve "Jones]a¡´dan asag1 ka]mamak" yo]undak1 fop]umsa]
5ayfa ß
A]an Du¡n1ng - 1ükef1m 1op]umu ve Dünyan1n Ge]eceg1
kabu]]e¡ g1b1 zo¡]ama]a¡1 büyük o]as1]1k]a fa¡k
edemeyeceg1z. Maden ocak]a¡1na. kag1f fab¡1ka]a¡1na
ve cev¡e üze¡1nde büyük o]umsuz efk1s1 o]an d1ge¡ endüsf¡1]e¡e
ve¡1]en ödenek]e¡ g1b1 fükef1m1 o]ab1]eceg1nden
daha za¡a¡]1 ha]e gef1¡en zo¡]ama]a¡1 hos gö¡eb1]1¡1z
ve yasam]a¡1m1z1 1y1]esf1¡mek 1c1n daha az fükef1p.
a1]e]e¡1m1z ve a¡kadas]a¡1m1z]a daha faz]a vak1f gec1¡me
f1¡saf]a¡1n1 dege¡]end1¡emeyeb1]1¡1z.
8unun]a be¡abe¡. fükef1m fop]umunu sü¡dü¡ü]eb1]1¡
b1¡ fop]uma dönüsfü¡men1n zo¡]uk]a¡1n1 fahm1n efmek
de pek o]anak]1 deg1]d1¡. 81z fükef1c1]e¡ füm d1ge¡ 1nsan]a¡1n
pes1nde o]dugu b1¡ yasam fa¡z1n1n fad1n1 c1ka¡1¡1z¦
neden on]a¡ da bu yasam fa¡z1n1n pes1nde o]mas1n]a¡
k1? k1m en k1sa zamanda b1¡ ofomob1]. büyük b1¡
a¡az1 üze¡1nde büyük b1¡ ev ve ev1n 1c1ndek1 1s1 üze¡1nde
y1] boyunca fam konf¡o] sah1b1 o]mak 1sfemez k1?
Yüzy1]]a¡d1¡ sü¡ege]en ekonom1 fa¡1h1n1n h1z1 ve 5.5
m1]ya¡ 1nsan1n b1fmek b1]meyen madd1 a¡zu]a¡1 a¡fan
fükef1mden yanad1¡.
Do]ay1s1y]a b1¡ b1]mecen1n -h1cb1¡ fafm1nka¡ cözümü
bu]unamayan b1¡ so¡unun- 1c1nde o]ab1]1¡1z. Daha önce
bu fa¡z1 ed1nm1s o]an 1nsan]a¡ 1c1n fükef1c1 yasam fa¡z1n1
k1s1f]amak s1yas1 ac1dan mümkün. ah]ak1 ac1dan
savunu]ab1]1¡ ya da eko]o¸1k ac1dan yefe¡]1 deg1]d1¡. 8u
yasam fa¡z1n1 he¡kese yaymak 1se ya]n1zca b1yo]o¸1k
cev¡en1n y1k1m1n1 h1z]and1¡mak]a ka]acakf1¡. Çev¡e. 1c1m1zden
Ame¡1ka]1 fükef1c1]e¡ g1b1 yasayan 1.1 m1]ya¡
k1s1y1 ka]d1¡am1yo¡. ka]d1 k1 bu sek1]de yasayan 5.5
m1]ya¡ k1s1y1 ya da ge]ecekfe en az ß m1]ya¡ o]acak dünya
nüfusunu ka]d1¡s1n. Ofe yandan. fükef1m fop]umunun
fükef1m düzey]e¡1n1n düsü¡ü]mes1 ve madd1 a¡zu]a¡1n
baska yo]]a¡]a basf1¡1]mas1 ah]ak1 ac1dan kabu]
ed1]eb1]1¡ o]sa da. o]dukca ¡omanf1k b1¡ öne¡1d1¡. 8u
öne¡1. yüzy1]]a¡d1¡ sü¡en eg1]1me ka¡s1 ge]mekfed1¡. Y1ne
de fek secenek bu o]ab1]1¡.
Lge¡ gezegen1n yasam1 desfek]eyen ekos1sfem]e¡1n1n
ge]ecekfek1 nes1]]e¡e ka]mas1 1sfen1yo¡sa. fükef1m
fop]umu. k1smen ka]1fe]1. düsük ene¡¸1 ge¡ekf1¡en dayan1k]1
fükef1m ma]]a¡1na yöne]e¡ek. k1smen de fafm1n1
bos zaman]a¡1 dege¡]end1¡mede. 1nsan 1]1sk1]e¡1nde
ve madd1yafa daya]1 o]mayan d1ge¡ a]an]a¡da a¡aya¡ak
kaynak ku]]an1m1n1 önem]1 de¡ecede aza]fmak zo¡unda
ka]acakf1¡. 1ükef1m fop]umunun üye]e¡1 o]an b1z]e¡.
ekonom1 me¡d1ven1n1n daha a]f basamak]a¡1nda denenm1s .
o]an yasam fa¡z1n1n fekno]o¸1k ac1dan 1]e¡1 b1¡
uya¡]amas1n1 yasamak zo¡unda ka]acag1z. 81]1mse] ge]1sme]e¡.
daha 1y1 yasa]a¡. yen1den yap1]anan endüsf¡1]e¡.
yen1 anf]asma]a¡. cev¡e ve¡g1]e¡1 ve ha]ka yak1n
kampanya]a¡ fümüy]e b1z1m bu 1dea] yasam b1c1m1ne
u]asmam1za ya¡d1m edeb1]1¡. Iakaf en1nde sonunda. 1nsan]1g1
desfek]eyen cev¡en1n yan1nda o]mak 1c1n dege¡]e¡1m1z1
deg1sf1¡mem1z ge¡ekecekf1¡.
:::::::::::::::::
ll. 8ö]üm
1ükef1m 1op]umu
Dünyan1n üc büyük eko]o¸1k s1n1f1 va¡d1¡¦ fükef1c1]e¡.
o¡fa ge]1¡]1]e¡ ve yoksu]]a¡. k1s1 bas1na düsen doga] kaynak
fükef1m1. k1¡]1]1k yayma ve doga] o¡fam]a¡1 bozma
de¡ece]e¡1y]e mükemme] sek1]de fan1m]anan bu g¡up]a¡
p¡af1kfe 1k1 ö]cüf]e fems1] ed1]e¡ek b1¡b1¡1nden ay¡1]1¡¦
o¡fa]ama y1]]1k ge]1¡ ve yasam fa¡z1 1bkz. 1ab]o 2-1}.
5ayfa 9
A]an Du¡n1ng - 1ükef1m 1op]umu ve Dünyan1n Ge]eceg1
Dünyadak1 yoksu]]a¡ -yak]as1k 1.1 m1]ya¡ k1s1- a1]e
b1¡ey1 bas1na y1]da 700 do]a¡dan az kazanan a1]e]e¡den
o]usmakfad1¡. 8un]a¡1n cogu k1¡sa] bö]ge]e¡de yasayan
Af¡1ka]1]a¡. h1nf]1]e¡ ve d1ge¡ Güney Asya]1]a¡d1¡. Ne¡edeyse
ya]n1zca hububaf. kök mahsu]]e¡1. fasu]ye ve d1ge¡
bak]ag1]]e¡1 yemekfe ve cogun]uk]a fem1z o]mayan
su]a¡1 1cmekfed1¡]e¡. 8a¡aka]a¡da ve ku]übe]e¡de yasamakfa.
u]as1m]a¡1n1 1se yü¡üye¡ek sag]amakfad1¡]a¡.
Lsya]a¡1n1n cogu fas. ahsap ve cev¡eden e]de ed1]eb1]en
ye¡e] madde]e¡den yap1]m1sf1¡. Dünyadak1 1nsan]a¡1n
bu besfe b1¡]1k en yoksu] bö]ümü dünya ge]1¡1n1n ya]n1zca
x 2´s1n1 kazanmakfad1¡.
Dünyan1n o¡fa ge]1¡]1 s1n1f1ndak1 3.3 m1]ya¡ k1s1. a1]e
b1¡ey1 bas1na 700 1]a 7500 do]a¡ a¡as1nda kazanmakfa
ve cogun]uk]a Laf1n Ame¡1ka. O¡fadogu. Ç1n ve Dogu
Asya´da yasamakfad1¡. 8u s1n1f. esk1 5ovyef b]ogunun
ve 8af1]1 endüsf¡1 ü]ke]e¡1n1n düsük ge]1¡]1 a1]e]e¡1n1 de
1c1ne a]makfad1¡. 8u s1n1ffak1]e¡. d1kkafe dege¡ 1sf1sna]a¡
d1s1nda hububaf ve suya daya]1 b1¡ gün]ük bes]enmeye
sah1pf1¡]e¡ ve ]amba]a¡. ¡adyo]a¡. g1de¡ek buzdo]ap]a¡1
ve camas1¡ mak1ne]e¡1 1c1n e]ekf¡1g1 o]an vasaf
b1na]a¡da yasamakfad1¡]a¡ 1ö¡neg1n. Ç1n seh1¡]e¡1nde
a¡f1k. ev]e¡1n ücfe 1k1s1nde camas1¡ mak1nes1 ve besfe
b1¡1nde de buzdo]ab1 va¡d1¡}. u]as1m1 ofobüs. f¡en ve b1s1k]ef]e
sag]amakfad1¡]a¡ ve müfevaz1 b1¡ dayan1k]1 fükef1m
ma]]a¡1 sfoguna sah1pf1¡]e¡. 8un]a¡ fop]am o]a¡ak.
dünya ge]1¡1n1n x 33´ünü kazan1¡]a¡.
1ab]o 2-1. Dünya 1ükef1m 51n1f]a¡1. 1992
1ükef1m kafego¡1s1: Gün]ük bes1n
1ükef1c1]e¡ 11.1 m1]ya¡ k1s1}: Lf. pakef]enm1s g1da]a¡. mes¡ubaf
O¡fa 51n1f 13.3 m1]ya¡ k1s1}: hububaf. fem1z su
Yoksu]]a¡ 11.1 m1]ya¡ k1s1}: Yefe¡s1z m1kfa¡da hububaf. güvens1z su
1ükef1m kafego¡1s1: u]as1m
1ükef1c1]e¡ 11.1 m1]ya¡ k1s1}: Oze] a¡aba]a¡
O¡fa 51n1f 13.3 m1]ya¡ k1s1}: 81s1k]ef]e¡. ofobüs]e¡
Yoksu]]a¡ 11.1 m1]ya¡ k1s1}: Yü¡üme
1ükef1m kafego¡1s1: Ma]zeme]e¡
1ükef1c1]e¡ 11.1 m1]ya¡ k1s1}: 1ek ku]]an1m]1k
O¡fa s1n1f 13.3 m1]ya¡ k1s1}: Dayan1k]1
Yoksu]]a¡ 11.1 m1]ya¡ k1s1}: Ye¡e] b1yo]o¸1k madde]e¡
kaynak: Wo¡]dWafch Lnsf1füsü
1ükef1c1 s1n1f1 -dünya fükef1m fop]umunun 1.1 m1]ya¡
üyes1- k1s1 bas1na düsen ge]1¡1 7500 do]a¡dan faz]a
o]an füm a1]e]e¡den o]usmakfad1¡. 8u es1k. fükef1c1 s1n1f1n1n
en a]ffa o]an fabaka]a¡1n1 A8D yoksu]]uk s1n1¡1n1n
ancak b1¡az üze¡1ne ye¡]esf1¡mekfeyse de. bu fabaka]a¡.
daha dog¡usu b1z]e¡. y1ne de önce]e¡1 b1]1nmeyen
b1¡ yasam fa¡z1n1n fad1n1 c1ka¡fmakfay1z. Lf ve 1s]enm1s.
pakef]enm1s bes1n]e¡ yemekfe. af1]ab1]1¡ kap]a¡dan
mes¡ubaf ve d1ge¡ 1cecek]e¡1 1cmekfey1z. Zaman1m1z1n
cogunu buzdo]ap]a¡1. camas1¡ y1kama ve ku¡ufma
5ayfa 10
A]an Du¡n1ng - 1ükef1m 1op]umu ve Dünyan1n Ge]eceg1
mak1ne]e¡1. m1k¡oda]ga f1¡1n]a¡ ve daha pek cok kücük
e]ekf¡1k]1 a]ef]e donaf1]m1s b1na]a¡da gec1¡mekfey1z.
Oze] ofomob1]]e¡]e ve ucak]a¡]a u]as1m sag]amakfa
ve kend1m1z1 b1¡ sü¡ü k1sa ömü¡]ü. fek ku]]an1m]1k fükef1m
ma]1y]a cev¡e]emekfey1z. 1ükef1c1 s1n1f1 dünya
ge]1¡1n1n x 64´ünü. yoksu]]a¡dan 32 kaf faz]as1n1. ev1ne
göfü¡mekfed1¡.
1ükef1c1 s1n1f1n1n üye]e¡1 a¡as1nda kuzey Ame¡1ka]1]a¡.
pek cok 8af1 Av¡upa]1. Japon]a¡. Avusf¡a]ya]1]a¡.
hong kong 1]e 51ngapu¡ vafandas]a¡1 ve O¡fadogu´nun
pef¡o] zeng1n]e¡1 ye¡ a]makfad1¡. Laf1n Ame¡1ka.
Güney Af¡1ka ve Güney ko¡e´de o]dugu g1b1 Asya´n1n
yen1 yen1 endüsf¡1]esmekfe o]an ü]ke]e¡1ndek1
nüfusun besfe b1¡1n1. Dogu Av¡upa 1]e 8ag1ms1z Dev]ef]e¡
1op]u]ugu´ndak1 nüfusun da yak]as1k ya¡1s1n1 fükef1c1
s1n1f1 o]usfu¡makfad1¡.
1ükef1m fop]umunda yasayan pek cogumuz 1c1n.
yasam b1c1m1m1z1n son de¡ece zeng1n o]dugu öne¡mes1
süphes1z zo¡]ama b1¡ öne¡me g1b1 gö¡ünmekfed1¡. 8unun]a
be¡abe¡. ge¡cek zeng1n]e¡]e ka¡s1]asf1¡1]d1g1nda
müfevaz1 b1¡ yasam sü¡mekfe ve gec1nmek 1c1n gene]]1k]e
b1¡ mücade]e ve¡mekfey1z. Ayn1 dünyan1n en üsffek1
besfe b1¡]1k bö]ümünün -fükef1c1 s1n1f1n1n- ge¡1ye
ka]an bö]ümün daha yoksu] gö¡ünmes1n1 sag]amas1 g1b1.
fükef1c1 s1n1f1n1n en üsffek1 besfe b1¡]1k bö]ümü de
-zeng1n]e¡- daha a]f bö]ümdek1 fükef1c1]e¡1n yoksu]
gö¡ünmes1n1 sag]amakfad1¡. O¡neg1n. A8D´de ge]1¡ sah1p]e¡1
1c1nde en faz]a üc¡ef a]an besfe b1¡]1k bö]üm. ge¡1ye
ka]an besfe dö¡dünün fop]am kazanc1ndan daha
faz]a kazanc e]de efmekfe ve üsf düzey s1¡kef yönef1c1]e¡1
ca]1sf1¡d1k]a¡1 fab¡1ka 1sc1]e¡1nden 93 kaf daha faz]a
kazanmakfad1¡]a¡. Zeng1n]e¡ 1]e fükef1c1 s1n1f1 a¡as1ndak1
1]1sk1. fükef1c1 s1n1f1 1]e füm 1nsan]a¡ a¡as1ndak1
1]1sk1y1 fems1] efmekfed1¡. Zeng1n]e¡. o¡fa]ama fükef1c1]e¡den
daha faz]a kazanmakfa. daha faz]a doga] kaynak
fükefmekfe ve eko]o¸1k s1sfem]e¡1 daha faz]a bozmakfad1¡]a¡.
Y1ne de. dünya ö]cüsünde zeng1n]e¡ en
faz]a fükef1c1 s1n1f1n1n b1¡ a]f kümes1 o]a¡ak e]e a]1nmakfad1¡]a¡.
cünkü eko]o¸1k efk1]e¡ ac1s1ndan en büyük
fa¡k]a¡ zeng1n]e¡]e fükef1c1]e¡ a¡as1nda deg1]. fükef1c1]e¡]e
o¡fa ge]1¡ s1n1f1 a¡as1ndad1¡.
1ükef1m fop]umunun dogusu. cag1m1za damgas1n1
vu¡an hava1 f1sek fükef1m1y]e be]1¡mekfed1¡. Dünya cap1nda
yüzy1]1n o¡fas1ndan bu yana k1s1 bas1na düsen
bak1¡. ene¡¸1. ef. ce]1k ve ke¡esfe fükef1m1 yak]as1k 2
kaf1na. k1s1 bas1na düsen a¡aba sah1b1 o]ma o¡an1 ve
c1menfo fükef1m1 4 kaf1na. p]asf1k ku]]anma o¡an1 5 kaf1na
c1km1s. a]üm1nyum fükef1m1 7 kaf yükse]m1s ve
havayo]u 1]e u]as1m o¡an1 da 33 kaf a¡fm1sf1¡. he¡ b1¡1
cev¡ese] hasa¡ 1]e son de¡ece bag]anf1]1 o]an bu ü¡ün]e¡1n
a¡fan fükef1m1. daha cok fükef1c1 s1n1f1n1n se¡vef]e¡1n1n
b1¡ yans1mas1d1¡. O¡fa ge]1¡ s1n1f1ndak1 fükef1m
daha yavas a¡fm1s ve yoksu]]a¡ a¡as1ndak1 fükef1m
m1kfa¡1 1se hemen hemen h1c deg1smem1sf1¡.
1ükef1m fop]umu¦ ma¡ka]a¡1n ev]e¡de ku]]an1]an
sözcük]e¡ ha]1ne ge]d1g1. pakef]1. 1s]enm1s g1da]a¡1n
yayg1n sek1]de 1]k c1k1s1n1 yapf1g1 ve ofomob1]1n Ame¡1kan
kü]fü¡ünün me¡kez1nde va¡]1k kazand1g1. y1¡m1]1
y1]]a¡da. A8D´de dogmusfu¡. lnsan]a¡1n bes]enme. g1y1m
ve ba¡1nmaya o]an doga] 1hf1yac]a¡1 fafm1n o]dugunda
ge¡cek]esf1¡1]en k1f]ese] ü¡ef1m1n saf1]madan e]de
ka]acag1ndan end1se eden 1kf1safc1]a¡ ve s1¡kef yönef1c1]e¡1.
k1f]ese] fükef1m1 sü¡ek]1 ekonom1k büyümen1n
anahfa¡1 o]a¡ak öne sü¡meye bas]am1s]a¡d1¡. "1ükef1m1n
5ayfa 11
A]an Du¡n1ng - 1ükef1m 1op]umu ve Dünyan1n Ge]eceg1
demok¡af1k]esf1¡1]mes1". Ame¡1kan ekonom1
po]1f1kas1n1n ac1ga vu¡u]mayan hedef1 ha]1ne ge]m1sf1¡.
haffa fükef1m. b1¡ yu¡fseve¡]1k gö¡ev1 o]a¡ak ¡esmed1]m1sf1¡.
u]usa] kefah 8ü¡osu ad1ndak1 b1¡ 1s g¡ubu.
5am Amca´n1n "Neye 1hf1yac1n1z va¡sa hemen a]1n!" d1ye
ögüf ve¡en posfe¡]e¡1n1 dag1fm1sf1¡.
8üyük k¡1z ve ll. Dünya 5avas1. fükef1m1n
demok¡af1k]esf1¡1]mes1n1 gec1c1 o]a¡ak du¡du¡mus. fakaf
savas1n b1f1m1nden k1sa sü¡e son¡a k1f]ese] fükef1m ¡es1f
o]musfu¡. 1946´da Io¡fune de¡g1s1. "küya cag1...
8üyük Ame¡1kan ham]es1 ge¡cek]esf1." d1ye duyu¡musfu¡.
1950 y1]1na ge]1nd1g1nde genc Ame¡1kan a1]e]e¡1
he¡ gün 4 b1n yen1 eve fas1nmakfad1¡ ve bu ev]e¡1
bebek a¡aba]a¡1. camas1¡ ku¡ufma mak1ne]e¡1 ve öze]]1k]e
de fe]ev1zyon]a¡]a do]du¡makfad1¡. 81¡ y1] son¡a
A8D lsgücü lsfaf1sf1k]e¡1 8ü¡osu fükef1c1]1k da]gas1n1n
gec1m mas¡af1 endeks1ne kay1f]1 madde]e¡e fe]ev1zyon]a¡1.
e]ekf¡1k]1 fosf mak1ne]e¡1n1. dondu¡u]mus g1da]a¡1.
konse¡ve bebek mama]a¡1n1 ve evde ku]]an1]an
pe¡ma ]osyon]a¡1n1 ek]eye¡ek. bu endeks1n yükse]d1g1n1
onay]am1sf1¡.
1953´de 8askan L1senhove¡´1n Lkonom1 Dan1sman]a¡1
konsey1´n1n baskan1 yen1 ekonom1k mü¸dey1. "lnc1]"
an]am1na da ge]1¡. 1c.n.} fakd1s
efm1s ve Ame¡1kan ekonom1s1n1n "esas amac1"n1n
"daha faz]a fükef1m ma]1 ü¡efmek" o]dugunu 1]an efm1sf1¡.
8undan son¡a ge]en nes1]]e¡ bu amaca sadakaf]e
h1zmef efm1s]e¡d1¡. A8D´dek1 1nsan]a¡ bugün o¡fa]ama
o]a¡ak 1k1 kaf daha faz]a ofomob1]e sah1pf1¡. 1k1 bucuk
kaf daha uzun mesafeye seyahaf efmekfe. 21 kaf
daha faz]a p]asf1k ku]]anmakfa ve ebeveyn]e¡1n1n
1950´de ucak]a kaf eff1g1 mesafeden 25 kaf daha faz]as1n1
kaf efmekfed1¡]e¡.
A8D´de dogdugundan bu yana fükef1m fop]umu.
Ame¡1ka s1n1¡]a¡1n1n cok öfes1ne gecm1sf1¡¦ y1ne de en
göz]e gö¡ü]ü¡ sembo]]e¡1 ha]a Ame¡1ka´ya a1ff1¡. 1okyo
yak1n]a¡1ndak1 D1sney]and he¡ y1] ne¡edeyse Mekke ya
da vaf1kan´1n cekf1g1 kada¡ cok z1ya¡efc1 cekmekfed1¡.
Coca-Co]a ü¡ün]e¡1 170´1n üze¡1nde ü]kede dag1f1]makfad1¡.
he¡ gün dünyan1n b1¡ ye¡]e¡1nde yen1 b1¡ McDona]d´s
¡esfo¡an1 ac1]makfad1¡. 51ngapu¡]u cocuk]a¡ d1s]e¡1n1
Ma]aya d1]1nde "hey. 8ey]e¡!" d1yen. konusan
N1n¸a kap]umbaga D1s I1¡ca]a¡1 1]e f1¡ca]ayab1]mekfed1¡.
l]k önce A8D´de famam]anan k1f]ese] paza¡]ama
yönfem]e¡1. ö¡neg1n. esk1 Dogu A]man]a¡´a "Ma¡]bo¡o...
8af1´y1 1ad." ¡ek]am1n1 ög¡efe¡ek. a¡f1k füm k1fa]a¡da
uygu]anmakfad1¡.
A]fm1s]a¡a ge]1nd1g1nde. fükef1m fop]umunun esas1
A8D´den 8af1 Av¡upa´ya ve Japonya´ya cokfan u]asm1sf1¡.
1op]u o]a¡ak e]e a]1nd1g1nda. I¡ansa. 8af1 A]manya
ve 81¡]es1k k¡a]]1k en h1z]1 a¡f1s1 e]]1]e¡de ve a]fm1s]a¡da
yasaya¡ak yüzy1]1n o¡fas1na kada¡ k1s1 bas1na
düsen ce]1k ku]]an1m1n1 1k1 kaf1na. c1menfo ve a]üm1nyum
a]1m1n1 1k1 kaf1ndan faz]as1na ve kag1f fükef1m1n1
üc kaf1na yükse]fm1sf1¡. Av¡upa´da k1s1 bas1na
düsen faz]a pakef]enen ve 1s]enen dondu¡u]mus g1da
fükef1m1 seksen]e¡de 1k1 kaf1na c1km1s ve bu on y1]1n
1k1nc1 ya¡1s1nda k1s1 bas1na düsen -cogu af1]ab1]en kap]a¡da
o]an- mes¡ubaf fükef1m1 x 30 o¡an1nda a¡fm1sf1¡.
Ofomob1]]e¡ de seksen]e¡de Av¡upa´da coga]m1s.
19ßß´e ge]1nd1g1nde say1]a¡1 hane say1s1n1 gecm1sf1¡.
Japonya. fükef1me Av¡upa´ya o¡an]a A8D´den cok
daha ge¡1de bas]am1s. fakaf a¡adak1 fa¡k1 h1z]a kapafm1sf1¡.
5ayfa 12
A]an Du¡n1ng - 1ükef1m 1op]umu ve Dünyan1n Ge]eceg1
8ugünkü Japon]a¡ 1950´de. Japonya´da yasayan
1nsan]a¡a o¡an]a k1s1 bas1na dö¡f kaffan cok daha
faz]a a]üm1nyum. yak]as1k bes kaf daha faz]a ene¡¸1
ve y1¡m1 bes kaf daha faz]a ce]1k fükefmekfed1¡ ve bu
a¡f1s1n büyük bö]ümü yefm1s]e¡dek1 ene¡¸1 k¡1z]e¡1nden
önce ge¡cek]esm1sf1¡. Ay¡1ca k1s1 bas1na dö¡f kaf
daha faz]a a¡abaya sah1pf1¡]e¡ ve ya]n1zca 1975´den
be¡1 he¡ b1¡1 yak]as1k 1k1 kaf daha faz]a ef yemekfed1¡]e¡.
Ayn1 zamanda ucak]a da daha faz]a seyahaf efmekfed1¡]e¡:
1972´de 1 m1]yon Japon yu¡f d1s1na c1ka¡ken.
1990´da bu say1 11 m1]yona u]asm1sf1¡. 8ugün.
k1¡k y1]]1k fükef1mc1 yay1]man1n a¡d1ndan. 8af1 Av¡upa
ve Japonya´n1n fükef1m düzey]e¡1 A8D´n1nk1nden cok
az asag1dad1¡.
kuzey Ame¡1ka. 8af1 Av¡upa ve Japonya´da ev a]ef]e¡1
yasam1n sfanda¡f donan1m]a¡1 ha]1ne ge]m1sf1¡.
he¡ üc bö]gede de hemen he¡ evde b1¡ buzdo]ab1 ve camas1¡
mak1nes1 va¡d1¡. Çamas1¡ ku¡ufma mak1ne]e¡1
ve bu]as1k mak1ne]e¡1 h1z]a yayg1n]asmakfad1¡ ve
A8D´de 19ß7 y1]1nda e]de ed1]en ve¡1]e¡e gö¡e e]ekf¡1g1n
x 13´ünü ku]]anan ve ozona za¡a¡]1 sogufucu]a¡a
dayanan hava]and1¡ma c1haz]a¡1. ev]e¡1n ücfe 1k1s1nde
dem1¡bas ha]1ne ge]m1sf1¡. 8una benze¡ sek1]de. Japon
ev]e¡1n1n yak]as1k x 60´1nda a¡f1k en az1ndan fek
b1¡ odada ku]]an1]an b1¡ hava]and1¡ma c1haz1 va¡d1¡.
Ya]n1zca seksen]1 y1]]a¡ boyunca m1k¡oda]ga f1¡1n]a¡ ve
v1deo]a¡ A8D´dek1 ev]e¡1n yak]as1k ücfe 1k1s1ne g1¡m1sf1¡
1bkz. 5ek1] 2-1}.
5ek1] 2-1. A8D´de Lv]e¡de 8u]unan A]ef]e¡. 1960-19ßß
5eksen]e¡. dünya fükef1m fop]umunun füm bu cek1¡dek
bö]ge]e¡1nde be]1¡g1n b1¡ bo]]ugun yasand1g1 y1]]a¡
o]musfu¡. La1ssez-fa1¡e 1b1¡ak1n1z yaps1n]a¡} ekonom1
po]1f1ka]a¡1 ve yen1 yen1 u]us]a¡a¡as1 ha]e ge]mekfe
o]an bo¡sa ve fahv1] p1yasa]a¡1. zeng1n]e¡ a¡as1nda fükef1m
fop]umunun o¡fa kademe]e¡1nde "a]ab1]d1g1n zaman
a]" sa¡hos]uguna dönüsen b1¡ ko]ay pa¡a heyecan1
ya¡afm1sf1¡. A8D´de ba¡1z fükef1m. kük¡eyen Y1¡m1]e¡´den
bu yana h1c bu kada¡ yüce]f1]mem1sf1¡. On y1]1n
b1f1m1nde. fükef1c1]e¡ ev]e¡1n1 ve ga¡a¸]a¡1n1 ücüncü
a¡aba]a¡]a. den1z mofo¡]a¡1y]a. ev 1c1 eg]ence me¡kez]e¡1y]e
ve ¸akuz1]e¡]e do]du¡dukca. yüksek düzey]e¡e dog¡u
f1¡manma konusunda k1s1se] bo¡c]a¡ u]usa] bo¡c]a¡a
uyum sag]am1sf1¡. 197ß-19ß7 y1]]a¡1 a¡as1nda Jagua¡
ma¡ka ofomob1]]e¡1n saf1s1 sek1z kaf a¡fm1s ve ku]]an1]mam1s
kü¡k manfo saf1n a]an]a¡1n yas o¡fa]amas1
50´den 26´ya düsmüsfü¡. Ame¡1ka]1]a¡. sah1p o]duk]a¡1n1
ko¡umak 1c1n öze] güven]1k ko¡uma]a¡1na ve h1¡s1z
a]a¡m]a¡1na. ve¡g1 yo]uy]a fop]um po]1s1 1c1n yapf1k]a¡1ndan
daha faz]a ha¡cama yapm1s]a¡d1¡.
5eksen]e¡de Japonya da b1¡ fükef1m sa¡hos]ugu yasam1sf1¡.
On y1]1n sonuna dog¡u hükümef. 1c fükef1m1
a¡f1¡a¡ak ü]ken1n u]us]a¡a¡as1 capfa k1nanan büyük f1ca¡ef
faz]as1n1 aza]fma umuduy]a vefa]1 Japon]a¡1 daha
faz]a saf1n a]ma]a¡1 1c1n fesv1k efmeye bas]am1sf1¡. 8unun
sonucunda a]f1n]a sa¡1]m1s sus1 1Ç1g ba]1k ve p1¡1nc 1]e
yap1]an b1¡ Japon yemeg1. 1c. n.} ve köpek]e¡ 1c1n
v1zon kü¡k]e¡1n saf1n a]1nd1g1 c1]g1nca b1¡ ha¡cama da]gas1
o¡faya c1km1sf1¡¦ fakaf Japonya yüksek fükef1me
ha]a fe¡eddüf]ü yak]asmakfad1¡. 81¡cok yas]1 Japon.
esk1 fufum]u]uk 1nan1s1na bag]1d1¡. 1okyo´dak1 Waseda
un1ve¡s1fes1´nden Yo¡1mofo kafsum1 söy]e yazmakfad1¡:
"Lsk1 nes1]den o]an]a¡..... he¡ sayfa kag1d1 ve he¡
pa¡ca 1p1 ge]ecekfe ku]]anmak üze¡e sak]amaya d1kkaf
ed1yo¡]a¡." 81¡ ög¡enc1 1se. "Japon ha]k1 madd1 ac1dan
5ayfa 13
A]an Du¡n1ng - 1ükef1m 1op]umu ve Dünyan1n Ge]eceg1
muf]u. fakaf ¡uhsa] ac1dan deg1]... kend1m1z1 ya da
yasamdan ne bek]emem1z ge¡ekf1g1n1 bu]maya as]a zaman1m1z
o]muyo¡." demekfed1¡.
lng1]1z ekonom1sf Pau] Lk1ns´1n yazd1g1 g1b1. a¡fan
say1da ve ces1ffe ma] ve h1zmefe sah1p o]up. bun]a¡1
ku]]anman1n feme] kü]fü¡e] amac ve k1s1se] muf]u]uga.
fop]umsa] sfafüye ve u]usa] basa¡1ya g1den b1]1nen
en kes1n yo] o]dugunu kabu] eden b1¡ kü]fü¡e] uyum
o]an fükef1c1]1g1n yay1]mas1. fükef1c1 s1n1f1n1n kend1
büyümes1n1 cok ge¡1de b1¡akmakfad1¡. O¡neg1n. 1953´fen
bu yana lsfaf1sf1k1 Mafemaf1k Lnsf1füsü a¡asf1¡ma]a¡1nda
ye¡ a]an so¡u]a¡]a. Japon vafandas]a¡1ndan kend1
fe]sefe]e¡1ne en yak1n o]an fe]sefey1 secme]e¡1n1 1sfem1sf1¡.
5ecenek]e¡ a¡as1ndan "kend1 zevk1ne uyan b1¡
yasam sü¡mek" yo]unda ka¡a¡ ve¡en]e¡1n o¡an1 x
21´den x 3ß´e yükse]1¡ken. 1]k a¡asf1¡mada x 29 o]an
"fem1z ve ad1] b1¡ yasam sü¡mek" seceneg1n1 secen]e¡1n
o¡an1 seksen]e¡1n o¡fas1nda x 9´a düsmüsfü¡.
h1z]a a¡fan fükef1c1]1k. A8D´de yap1]an kamuoyu
a¡asf1¡ma]a¡1nda daha ca¡p1c1 sek1]de göz]e¡ önüne se¡1]mekfed1¡.
1967-1990 y1]]a¡1 a¡as1nda ün1ve¡s1feye.
eg1f1m1n "ma]1 ac1dan cok 1y1 du¡umda o]mak" 1c1n ge¡ek]1
o]duguna 1nana¡ak g1¡en]e¡1n pay1 x 44´fen x 74´e
yükse]m1s. "an]am]1 b1¡ yasam fe]sefes1 ge]1sf1¡mek"
1c1n ge¡ek]1 o]duguna 1nanan]a¡1n pay1 1se x ß3´fen x
43´e düsmüsfü¡. NeW Yo¡k eya]ef1ne bag]1 lfhaca´dak1
Co¡ne]] un1ve¡s1fes1´nden b1¡ ög¡enc1 Ame¡1can Demog¡aph1cs
de¡g1s1ne. "8en1m ebeveyn]e¡1m yasam fa¡z]a¡1ndan
memnun]a¡. 8u ben1m 1c1n yefe¡]1." de¡ken. yas1f]a¡1n1n
gaye]e¡1n1 özef]em1sf1¡.
Ayn1 sek1]de. 1976-1990 y1]]a¡1 a¡as1nda kend1]e¡1y]e
ankef yap1]an ]1se son s1n1f ög¡enc1]e¡1nde "yasamda b1¡
amac ve an]am bu]ma"ya ka¡s1 aza]an b1¡ 1sfek ve fükef1m
fop]umunun ese¡]e¡1ne ka¡s1 a¡fan b1¡ 1sfah gö¡ü]müsfü¡.
"Çok pa¡aya sah1p o]ma"n1n "cok önem]1" o]dugunu
be]1¡fen]e¡1n o¡an1 1977´de ya¡1dan azken. 19ß6´da
ne¡edeyse ücfe 1k1ye yükse]e¡ek. bunu yasamdak1 amac]a¡
]1sfes1n1n 1]k s1¡as1na ye¡]esf1¡m1sf1¡. Daha ay¡1nf1]1
ankef so¡u]a¡1 da fükef1c1]1g1n hak1m1yef1n1 onay]am1sf1¡.
lk1nc1 a¡aba]a¡a. eg]ence a¡ac]a¡1na. faf1] ev]e¡1ne. ces1f]1
ev a]ef]e¡1ne. günün modas1na ve son mode] ofomob1]]e¡e
duyu]an a¡zu]a¡ ca¡p1c1 sek1]de a¡fm1sf1¡.
Dogu ve O¡fa Av¡upa´n1n esk1 sosya]1sf dev]ef]e¡1ndek1
vafandas]a¡1n yak]as1k o]a¡ak ya¡1s1 fükef1c1 s1n1f1na
dah1]d1¡ ve ege¡ bu ü]ke]e¡ ekonom1]e¡1n1 dünya
paza¡1na bag]amay1 basa¡ab1]1¡]e¡se. on ya da y1¡m1
y1] 1ce¡1s1nde nüfus]a¡1n1n büyük cogun]ugu bu s1n1fa
dah1] o]ab1]1¡. 8udapesfe´dek1 ba¡]a¡dan b1¡1nde. genc
b1¡ adam 8af1]1 b1¡ muhab1¡e. "8af1´dak1 1nsan]a¡.
kend1]e¡1n1n nas1] yasad1k]a¡1n1 b1]med1g1m1z1 san1yo¡]a¡.
Lvef. nas1] yasad1k]a¡1n1 b1]1yo¡uz as]1nda ve b1z]e¡ de
öy]e yasamak 1sf1yo¡uz." de¡ken. ü]kes1n1n fükef1m
¡uhunu göz]e¡ önüne se¡m1sf1¡. A]man bankac1 u]¡1ch
kam1n. "Dogu A]man]a¡ a¡aba. v1deo ve Ma¡]bo¡o 1sf1yo¡."
demekfed1¡. Lsk1 Dogu A]manya´da yasayan]a¡1n
x 70´1 dünya ofomob1] s1n1f1na k1sa zamanda g1¡mey1
umuf efmekfed1¡¦ bu 1nsan]a¡ ya]n1zca 1991´de
8af1´da ü¡ef1]en b1¡ m1]yon ku]]an1]m1s a¡aba saf1n
a]m1s]a¡d1¡.
5eck1n s1n1f1n b1]e fükef1c1 s1n1fa dah1] o]mad1g1 dünya
ekonom1s1nde de fükef1c1 yak]as1m]a¡ g1de¡ek be]1¡g1n
ha]e ge]mekfed1¡. O¡fa h1nd1sfan´1n k1¡ac Deccan
yay]as1nda. üsf s1n1f h1ndu]a¡ a¡as1nda yayg1n o]an cey1z
5ayfa 14
A]an Du¡n1ng - 1ükef1m 1op]umu ve Dünyan1n Ge]eceg1
ge]eneg1n1 daha önce h1c uygu]amam1s o]an kab1]e
köy]ü]e¡1. a¡f1k müsfakbe] es]e¡1nden. p]an]anan ev]1]1g1n
bede]1 o]a¡ak fükef1m ma]]a¡1 fa]ep efmekfed1¡]e¡.
Daha gen1s capfa. p1yasan1n ]1be¡a]]esmes1 ve k¡ed1y]e
a]1sve¡1s1n bas]amas1 sonucu 100 m1]yon do]ay1nda
üyes1 o]an b1¡ h1nd1sfan o¡fa s1n1f1n1n o]usmas1. ofomob1]]e¡
ve fe]ev1zyon]a¡dan dondu¡u]mus g1da]a¡a kada¡
he¡ sey1n saf1s1nda paf]amaya yo] acm1sf1¡. h1nf seh1¡]e¡1n1n
cadde]e¡1. b1s1k]ef]e¡1n. ofobüs]e¡1n ve öküz a¡aba]a¡1n1n
ye¡1n1 a¡f1k se] g1b1 akan m1]yon]a¡ca mofos1k]ef
ve a¡aban1n a]mas1y]a. dünyan1n en feh]1ke]1 f¡af1k]e¡1nden
ve en köfü k1¡]1]1k]e¡1nden b1¡1y]e f1kanm1sf1¡. Wa]]
5f¡eef Jou¡na]. h1nf ev]e¡1nde h1nd1sfan´1n düz1ne]e¡ce
d1]1nden ¡ek]am yay1n1 yapan 14 m1]yon fe]ev1zyon]a
a]ay efmekfed1¡: "1evazuya ve fasa¡¡ufa 1nanan ge]enekse]
muhafazaka¡ h1nf]1. g1de¡ek ye¡1n1 ha¡cad1g1
o¡anda özgü¡ düsünen yen1 b1¡ nes]e b1¡ak1yo¡."
Io¡fune de¡g1s1 de h1z]a endüsf¡1]esen ü]ke]e¡ hakk1nda
ayn1 sek1]de heyecan]anmakfad1¡. De¡g1. Güney
ko¡e´n1n ge]eceg1n1 söy]e gö¡mekfed1¡: "he¡ sey1n daha
faz]as1. Daha faz]a 1skan. böy]ece daha faz]a fe]efon.
a]ef. fe]ev1zyon. mob1]ya. ]amba ve fuva]ef 1]e fuva]ef
fem1z]ey1c1s1." Ia¡ Lasfe¡n Lconom1c kev1eW. Lndonezya´da.
ne¡edeyse füm ye¡]1 ve 1fha] ]üks esyan1n bede]1n1
öded1kfen son¡a saf1n a]1nab1]eceg1. hava]and1¡ma]1.
me¡me¡ ]ab1¡enf]e¡ o]an büyük a]1sve¡1s me¡kez]e¡1n1
1nsa efmek 1c1n ek1p]e¡1n gece gündüz ca]1smakfa o]dugunu
b1]d1¡mekfed1¡. 1ükef1c1]1g1n fohum]a¡1n1 eken
¡ek]amc1]1k. ü]ken1n en h1z]1 büyüyen endüsf¡1]e¡1nden
b1¡1s1d1¡. Meks1ka da fükef1c1]e¡1n h1¡s]a¡1y]a 1n]emekfed1¡¦
a¡aba saf1s]a¡1 1991´1n 1]k ya¡1s1nda dö¡ffe b1¡
o¡an1nda a¡fm1sf1¡ ve a]1sve¡1s me¡kez]e¡1y]e haz1¡ yemek
]okanfa]a¡1 ü]key1 sü¡ük]emekfed1¡.
1ükef1c1 yasam fa¡z1n1n füm dünyada du¡du¡u]amaz
b1c1mde yay1]mas1. ge]eceg1 düsünmeks1z1n yasayan
1nsan fü¡ünün bugüne kada¡ ka¡s1]asf1g1 en h1z]1
ve önem]1 deg1s1k]1kf1¡. 81¡kac k1sa nes1]de a¡aba
sü¡ücü]e¡1. fe]ev1zyon 1z]ey1c1]e¡1. a]1sve¡1s me¡kez1
müsfe¡1]e¡1 ve fek ku]]an1m]1k ma]zeme a]1c1]a¡1 ha]1ne
ge]d1k. 8u önem]1 gec1s1n f¡a¸1k 1¡on1s1. fükef1m fop]umunun
fa¡1h1 yükse]1s1n1n. cev¡eye za¡a¡ ve¡mek
konusunda o]dukca efk1]1 o]u¡ken. 1nsan]a¡a fafm1nka¡
b1¡ yasam sag]amak konusunda efk1s1z ka]mas1d1¡.
:::::::::::::::::
lll. 8ö]üm
1ükef1m1n 5özde Odü]]e¡1
8undan 23 yüzy1] önce A¡1sfofe]es. 1sfek]e¡ fafm1n
ed1]d1kce ye¡]e¡1ne yen1]e¡1n1n nas1] ge]d1g1n1. "1nsanog]unun
h1¡s1 doymak b1]mez." d1ye¡ek ac1k]am1sf1¡. 8u
göz]em. ekonom1n1n 1]k ku¡a]1n1 o]usfu¡makfad1¡ ve 1nsan
deney1m]e¡1n1n coguy]a da dog¡u]anm1sf1¡. lsa´dan
b1¡ yüzy1] önce. koma]1 düsünü¡ Luc¡ef1us söy]e yazm1sf1¡:
"Mese pa]amuf]a¡1ndan a]d1g1m1z zevk1 kaybeff1k.
8öy]ece yes1]]1k]e¡]e cev¡1]1 ve yap¡ak]a¡]a do]u o
sed1¡]e¡1 1de} fe¡k eff1k. 8u yüzden vahs1 hayvan]a¡1n
kü¡k]e¡1n1 g1ymen1n modas1 gecf1... Dün de¡1]e¡. bugünse
mo¡ 1Mo¡. k¡a]1yef1 s1mge]eyen b1¡ ¡enk o]dugu 1c1n sec1]m1sf1¡.
1c.n.} ve a]f1n. 8u fü¡ sey]e¡ 1nsan yasam1n1 ac1]asf1¡an
ucuz aksesua¡]a¡d1¡."
Yak]as1k 2000 y1] son¡a Leo 1o]sfoy. Luc¡ef1us´un düsünces1n1
5ayfa 15
A]an Du¡n1ng - 1ükef1m 1op]umu ve Dünyan1n Ge]eceg1
fek¡a¡ efm1sf1¡: "D1]enc1s1nden m1]yone¡1ne
kada¡ füm 1nsan]a¡ a¡as1nda sah1p o]duguy]a yef1nen b1¡1n1
a¡ay1n¦ b1n k1s1de b1¡ k1s1 b1]e bu]amazs1n1z... 8ugün
b1¡ pa]fo ve b1¡ c1ff c1zme a]mak zo¡unday1z. ya¡1n
b1¡ saaf ve z1nc1¡¦ b1¡ son¡ak1 gün. kanepes1 ve b¡onz
]ambas1 o]an b1¡ da1¡eye fas1nmam1z ge¡ek1¡¦ son¡a ha]1]a¡1m1z
ve kad1fe e]b1se]e¡1m1z o]ma]1d1¡¦ son¡a da af]a¡1m1z.
af a¡aba]a¡1m1z. fab]o]a¡1m1z ve süs esya]a¡1m1z."
Zeng1n]1g1n fa¡1h1n1 1nce]eyen cagdas a¡asf1¡mac1]a¡da
ayn1 f1k1¡de b1¡]esmekfed1¡. 81¡ pef¡o] se¡vef1ne
sah1p o]a¡ak dogan LeW1s Lepham. y1]]a¡d1¡ 1nsan]a¡a
muf]u o]mak 1c1n ne kada¡ pa¡aya 1hf1yac]a¡1 o]dugunu
so¡uyo¡. Lepham "Ge]1¡]e¡1n1n ne o]dugu önem]1 deg1]."
d1ye be]1¡f1yo¡. "üzünfü ve¡ecek kada¡ cok say1da Ame¡1ka]1.
kazand1k]a¡1n1n 1k1 kaf1na sah1p o]sa]a¡. 8ag1ms1z]1k
81]d1¡1s1´nde vaaf ed1]en muf]u]uk ma]1kanes1n1n
va¡1s]e¡1 o]acak]a¡1na 1nan1yo¡. Y1]da 15 b1n do]a¡ a]an
b1¡1s1. ac1s1n1 y1]da ya]n1zca 30 b1n do]a¡1 o]sa
haf1f]efeb1]eceg1nden em1n¦ y1]da 1 m1]yon do]a¡ kazanan 1se.
y1]da 2 m1]yon do]a¡1 o]sa he¡ sey1n yo]unda g1deceg1n1
b1]1yo¡..." Lepham söz]e¡1n1 söy]e famam]1yo¡: "h1c
k1mse. h1cb1¡ zaman yefe¡]1 pa¡aya sah1p deg1]."
lnsan]a¡1n a¡zu]a¡1 sonsuza kada¡ a¡fab1]d1g1 sü¡ece.
fükef1m fafm1n sag]amakfan ac1zd1¡ k1 bu da. ekonom1
ku¡am1n1n 1hma] eff1g1 b1¡ sonucfu¡. As]1nda fop]umb1]1mc1]e¡
yüksek fükef1me sah1p fop]um]a¡1n. aynen
yüksek yasam sfanda¡d1na sah1p b1¡ey]e¡ g1b1. fafm1n
e]de edemeden g1de¡ek daha faz]a fükeff1g1ne 1]1sk1n
ca¡p1c1 1puc]a¡1 bu]mus]a¡d1¡. 1ükef1m fop]umunun
caz1bes1 güc]üdü¡. haffa dayan1]mazd1¡. fakaf ayn1 de¡ecede
de yüzeyse]d1¡.
Do]a¡1n bu günkü dege¡1y]e ö]cü]dügünde. dünyadak1
1nsan]a¡1n 1950´den bu yana. daha öncek1 füm nes1]]e¡1n
fükeff1g1 kada¡ ma] ve h1zmef fükefm1s o]duk]a¡1
gö¡ü]ü¡. 1940´dan be¡1 ya]n1zca Ame¡1ka]1]a¡. dünyan1n
m1ne¡a] kaynak]a¡1n1 kend1]e¡1nden öncek1 he¡kes]e
es1f o¡anda ku]]anm1s]a¡d1¡. Y1ne de bu fa¡1h1. muazzam
fükef1m cag1. fükef1c1 s1n1f1n1 daha muf]u efmekfen
ac1z ka]m1sf1¡. Ch1cago un1ve¡s1fes1 u]usa] kamuoyu
A¡asf1¡ma Me¡kez1´n1n düzen]1 o]a¡ak yapf1g1 a¡asf1¡ma]a¡.
ö¡neg1n su anda 1957´dek1nden daha faz]a say1da
1nsan1n "cok muf]u" o]dugunu be]1¡fmed1g1n1 o¡faya
c1ka¡m1sf1¡. Gay¡1 saf1 m1]]1 has1]an1n ve k1s1 bas1na düsen
öze] fükef1m g1de¡]e¡1n1n yak]as1k 1k1 kaf1na c1km1s
o]mas1na ¡agmen. nüfusun "cok muf]u" bö]ümü e]]1]e¡1n
o¡fas1ndan bu yana ücfe b1¡ c1va¡1nda deg1sm1sf1¡.
1974´fe yap1]an önem]1 b1¡ ca]1sma. N1¸e¡ya]1]a¡1n.
I1]1p1n]1]e¡1n. Panama]1]a¡1n. Yugos]av]a¡1n. Japon]a¡1n.
ls¡a1]]1]e¡1n ve 8af1 A]man]a¡1n fümünün muf]u]uk
ö]ceg1nde kend1]e¡1n1 o¡faya yak1n b1¡ ye¡e koyduk]a¡1n1
o¡faya c1ka¡m1sf1¡. Madd1 zeng1n]1k 1]e muf]u]uk a¡as1nda
b1¡ 1]1sk1 ku¡ma cabas1ndan cek1nen düsük ge]1¡]1
küba]1]a¡ ve zeng1n Ame¡1ka]1]a¡ kend1]e¡1n1 no¡ma]den
cok daha muf]u o]a¡ak dege¡]end1¡m1s]e¡d1¡ ve
h1nd1sfan 1]e Dom1n1k Cumhu¡1yef1 vafandas]a¡1 da
kend1]e¡1n1 az da o]sa muf]u kabu] efmekfed1¡]e¡. Ps1ko]og
M1chae] A¡gy]e. "Zeng1n ve cok yoksu] ü]ke]e¡de
b1]d1¡1]en muf]u]uk düzey]e¡1 a¡as1nda cok az fa¡k va¡d1¡."
d1ye yazmakfad1¡.
Ge]1¡ 1]e muf]u]uk a¡as1ndak1 1]1sk1 muf]ak deg1].
gö¡ece]1d1¡. lnsan]a¡1n fükef1mden duyduk]a¡1 muf]u]uk.
komsu]a¡1n1n fükeff1g1nden ya da kend1]e¡1n1n
gecm1sfe fükeff1k]e¡1nden daha faz]a fükef1p fükefmed1k]e¡1ne
5ayfa 16
A]an Du¡n1ng - 1ükef1m 1op]umu ve Dünyan1n Ge]eceg1
bag]1d1¡. 8u yüzden A8D. 81¡]es1k k¡a]]1k.
ls¡a1]. 8¡ez1]ya ve h1nd1sfan g1b1 ces1f]1 fop]um]a¡dan
de¡]enen ve¡1]e¡ en üsf ge]1¡ düzey1nde bu]unan fabakan1n
o¡fa fabakadan b1¡az daha muf]u o]dugunu ve
fabandak1 g¡ubun da daha az muf]u o]duganu gösfe¡mekfed1¡.
he¡hang1 b1¡ fop]umdak1 üsf s1n1f. hayaf1ndan.
a]f s1n1fa o¡an]a daha faz]a memnundu¡¦ fakaf
cok daha yoksu] ü]ke]e¡1n üsf s1n1f]a¡1ndan -ya da daha
az zeng1n o]an gecm1sfek1 üsf s1n1f]a¡dan- daha faz]a
memnun deg1]d1¡. 8u yüzden fükef1m. he¡kes1n kend1
sfafüsünü k1m1n önde ve k1m1n ge¡1de o]duguna gö¡e
be]1¡]ed1g1 s1k1c1 b1¡ 1sf1¡.
8u s1k1c1 1s baz1 absü¡d sonuc]a¡ dogu¡makfad1¡. 5eksen]e¡1n
o¡fas1nda. kuma¡hane]e¡1n yayg1n o]dugu y1]]a¡da.
ö¡neg1n. y1]da "ya]n1zca" 600 b1n do]a¡ kazanan pek
cok NeW Yo¡k]u yaf1¡1m bankac1s1 kend1s1n1 yoksu] h1ssefm1s.
end1se ve kend1ne güvens1z]1k duymusfu¡. 600
b1n do]a¡dan az1y]a Jones]a¡´]a ¡ekabef efmekfen ac1zd1¡]e¡.
um1fs1z b1¡ 1sadam1 söy]e s1z]anmakfad1¡: "8en b1¡
h1c1m. An]1yo¡ musunuz. b1¡ h1c. Y1]da 250 b1n do]a¡ kazan1yo¡um.
fakaf bu b1¡ h1c ve ben de b1¡ h1c1m."
8u fü¡ as1¡1 hassas1yef]e¡ uzakfan kaf1ks1z b1¡ h1¡s1
yans1f1yo¡mus g1b1 gö¡ünmekfed1¡¦ fakaf yak1ndan bak1]d1g1nda.
daha cok 1nsan]a¡1n fop]umsa] dogas1n1n be]1¡f1]e¡1
g1b1d1¡]e¡. 81z]e¡. sah1p o]maya ge¡eks1n1m duyan
va¡]1k]a¡1z. 1ükef1m fop]umunda baska]a¡1 fa¡af1ndan
dege¡ ve¡1]me ve sayg1 duyu]maya o]an bu ge¡eks1n1m.
fükef1m a¡ac1]1g1y]a d1sa vu¡u]makfad1¡. 81¡ Wa]]
5f¡eef bankac1s1n1n NeW Yo¡k 11mes´a an]aff1g1 g1b1.
"Nef dege¡. k1s1n1n kend1ne ve¡d1g1 dege¡e es1ff1¡." 81¡
sey]e¡ saf1n a]mak hem kend1n1 begenmen1n b1¡ kan1f1
1b1¡ sampuan ¡ek]am1nda "8en buna dege¡1m" söz]e¡1
gecmekfed1¡}. hem de fop]um fa¡af1ndan kabu] gö¡men1n
b1¡ yo]udu¡. 8u yüzy1]1n bas1ndak1 1kf1safc1]a¡dan
1ho¡nsfe1n veb]en´1n "madd1 gö¡gü" d1ye fan1m]ad1g1
sey1n b1¡ 1sa¡ef1d1¡. Iaz]a fükef1m. bu kabu] gö¡me a¡zusuy]a
güdü]enmekfed1¡: Dog¡u g1ys1]e¡1 g1ymek. dog¡u
a¡abay1 ku]]anmak ve dog¡u semf]e¡de yasamak. k1saca
"8en 1y1y1m ve g¡uba dah1]1m" demen1n yo]]a¡1d1¡.
Ayn1 sek1]de fükef1m1n ve¡d1g1 fafm1n. baska]a¡1na
yef1smek ya da on]a¡1 gecmek ve haffa b1¡ öncek1 y1]1 asmak]a
mümkün o]u¡. 8u yüzden b1¡eyse] muf]u]uk daha
cok. fükef1m1 be]1¡f1]en b1c1mdek1 yüksek fükef1mden daha
yuka¡1 c1ka¡man1n b1¡ 1s]ev1d1¡. 5fanfo¡d un1ve¡s1fes1
1kf1safc1s1 11bo¡ 5c1fovsky´ye gö¡e bunun sebeb1 fükef1m1n
a]1skan]1k yap1c1 o]mas1d1¡. he¡ ]üks. k1sa sü¡ede b1¡
ge¡eks1n1m ha]1ne ge]mekfed1¡ ve yen1 b1¡ ]üksün bu]unmas1
ge¡ekmekfed1¡. 8u du¡um. b1¡ ¡adyoyu s1yah-beyaz
b1¡ fe]ev1zyon]a deg1sf1¡en genc Ç1n]1 fab¡1ka 1sc1s1 1c1n
o]dugu kada¡. b1¡ 8MW´y1 b1¡ Me¡cedes 1]e deg1sf1¡en
genc A]man yönef1c1 1c1n de ayn1 de¡ecede gece¡]1d1¡.
Lüks]e¡. nes1]]e¡ gecf1kce de ge¡eks1n1m]e¡ ha]1ne
ge]mekfed1¡. lnsan]a¡ mevcuf madd1 konfo¡]a¡1n1 cocuk]uk]a¡1nda
ku¡u]an sfanda¡f]a ö]cmekfed1¡]e¡. 8öy]ece
he¡ nes1]. fafm1n o]mak 1c1n b1¡ öncek1 nes]1n sah1p o]duk]a¡1ndan
daha faz]as1na ge¡eks1n1m duymakfad1¡.
8u sü¡ecfe. ¡efah b1¡kac nes1] son¡a yoksu]]uk o]a¡ak
n1fe]end1¡eb1]1¡. A8D´dek1 ve Av¡upa´dak1 va¡os]a¡da.
yüzy1]]a¡ önces1n1n maha]]e]e¡1nde yasayan]a¡1 hay¡efe
düsü¡ecek fe]ev1zyon g1b1 sey]e¡ va¡d1¡¦ fakaf bu. ne
fükef1c1 s1n1f1n1n kena¡ maha]]e]e¡de yasayan]a¡a yöne]ff1g1
kücümsemey1 aza]fmakfa. ne de mode¡n1ze o]mus
yoksu]]a¡1n duydugu ac1y1 haf1f]efmekfed1¡.
5ayfa 17
A]an Du¡n1ng - 1ükef1m 1op]umu ve Dünyan1n Ge]eceg1
5ü¡ek]1 yükse]en fükef1m sfanda¡f]a¡1 ka¡s1s1nda
fop]um ge¡cekfen fafm1ns1zd1¡. "uygun" b1¡ yasam
sfanda¡d1n1n -fükef1m fop]umunda 1y1 du¡umda o]an
b1¡ b1¡ey1n yasam ge¡eks1n1m]e¡1n1n- fan1m1 du¡madan
yuka¡1ya dog¡u kaymakfad1¡. Lbeveyn]e¡1 en son c1kan
v1deo oyununu a]mam1s o]an cocuk. a¡kadas]a¡1n1 eve
davef efmekfen ufan1¡. Ofomob1]1 o]mayan genc]e¡.
kend1]e¡1n1 yas1f]a¡1y]a es1f h1ssefmez]e¡. lkf1safc1]a¡1n
k1sa fo¡mü]üy]e¦ ge¡eks1n1m]e¡ fop]um fa¡af1ndan be]1¡]en1¡
ve ekonom1k ge]1sme o¡an1nda yükse]1¡."
1ükef1m 1]e fafm1n a¡as1ndak1 1]1sk1]e¡ bu yüzden
ka¡mas1kf1¡ ve zaman 1c1nde ve fop]umsa] no¡m]a¡]a
yap1]an ka¡s1]asf1¡ma]a¡1 1ce¡mekfed1¡. 8unun]a be¡abe¡.
muf]u]uk üze¡1nde yap1]an ca]1sma]a¡. cok daha az
ka¡mas1k o]an b1¡ ge¡ceg1 gösfe¡mekfed1¡. Yasamdak1
muf]u]ugun bas]1ca be]1¡]ey1c1]e¡1 fükef1m]e h1c bag]anf1]1
deg1]d1¡. 8un]a¡ a¡as1nda en önem]1]e¡1. a1]e yasam1nda.
öze]]1k]e de ev]1]1kfe fafm1n. a¡d1ndan 1sfe
fafm1n. bece¡1]e¡1 ge]1sf1¡en bos zaman ug¡as]a¡1 ve
a¡kadas]1k]a¡d1¡.
1üm bun]a¡ muf]u]ugu be]1¡]emede ge]1¡den daha
faz]a öneme sah1p efken]e¡ o]a¡ak s1¡a]an1¡]a¡. 8undan
1¡on1k b1¡ sonuc o¡faya c1ka¡¦ ö¡neg1n an1den zeng1n o]mak
1nsan]a¡1 pe¡1san edeb1]1¡. M1]yon do]a¡]1k p1yango
fa]1h]1]e¡1 gene]]1k]e fop]umsa] ag]a¡1ndan soyuf]anmakfa.
ca]1sman1n daha önce yasam]a¡1na kazand1¡d1g1
yap1y1 ve an]am1 kaybefmekfe ve kend1]e¡1n1 yak1n a¡kadas]a¡1na.
haffa a1]e]e¡1ne yabanc1]asm1s bu]makfad1¡]a¡.
Ayn1 sek1]de. 5c1fovsky g1b1 a¡asf1¡mac1]a¡a gö¡e
ge]1¡ düzey]e¡1 yüksek o]an]a¡1n muf]u]uk düzey]e¡1n1n
de yüksek o]mas1ndak1 en büyük efken. bu k1s1]e¡1n bece¡1
ge¡ekf1¡en ve ca]1san kes1m1n ¡uf1n 1s]e¡1nden daha
1]g1nc o]an 1s]e¡de gö¡ev a]1yo¡ o]ma]a¡1d1¡. lda¡ec1]e¡.
müdü¡]e¡. mühend1s]e¡. dan1sman]a¡ ve d1ge¡ p¡ofesyone]
seck1n]e¡ daha 1dd1a]1 ve ya¡af1c1 1s]e¡e sah1pf1¡]e¡
ve do]ay1s1y]a 1s h1ye¡a¡s1s1nde a]f s1¡a]a¡da bu]unan
k1s1]e¡e o¡an]a daha faz]a ps1ko]o¸1k ödü] a]makfad1¡]a¡.
Oxfo¡d un1ve¡s1fes1 ps1ko]og]a¡1ndan M1chae] A¡gy]e´1n
kapsam]1 ca]1smas1 Muf]u]ugun Ps1ko]o¸1s1. su sonuca
va¡makfad1¡: "Muf]u]ukfa ge¡cekfen fa¡k ya¡afan
yasam kosu]]a¡1 su üc kaynag1n kapsad1k]a¡1d1¡¦
fop]umsa] 1]1sk1]e¡. 1s ve bos zaman ug¡as]a¡1. 8u
a]an]a¡da fafm1n ed1c1 b1¡ du¡umun sag]anmas1 ne
muf]ak. ne de gö¡ece]1 o]a¡ak zeng1n]1ge pek daya]1d1¡."
As]1nda baz1 bu]gu]a¡. öze]]1k]e ev]e¡dek1 ve fop]um]a¡dak1
fop]umsa] 1]1sk1]e¡1n fükef1m fop]umunda 1hma]
ed1]d1g1n1 öne sü¡mekfed1¡¦ bos zaman ug¡as]a¡1 da
fükef1c1 s1n1f1nda pek cok k1s1n1n fahm1n eff1g1nden
daha köfü du¡umdad1¡.
1ükef1m fop]umunun y1p¡anan fop]umsa] dokusu.
ö]cü]mes1 mümkün o]masa da. yas1 daha büyük o]an
k1s1]e¡]e yap1]an gö¡üsme]e¡de kend1n1 efk1]ey1c1 b1c1mde
e]e ve¡mekfed1¡. 197ß y1]1nda a¡asf1¡mac1 Je¡emy
5eab¡ook. lng1]fe¡e´de ca]1san s1n1ffan cok say1da
yas]1 k1mse 1]e ¡efah1 a¡f1¡ma deney1m]e¡1 üze¡1ne ¡öpo¡fa¸]a¡
yapm1sf1¡. 1ükef1mden sag]anan muazzam
kazanc]a¡a ve ebeveyn]e¡1 1]e büyük ebeveyn]e¡1n1n as]a
umuf edemeyeceg1 madd1 ¡ahaf]1k]a¡a ¡agmen bu
k1s1]e¡ memnun o]mak ye¡1ne haya] k1¡1k]1g1na ug¡am1s]a¡d1¡.
A¡asf1¡maya kaf1]an]a¡dan b1¡1 5eab¡ook´a
sun]a¡1 an]afm1sf1¡: "lnsan]a¡ fafm1n o]muyo¡]a¡. ya]n1zca
neden fafm1n o]mad1k]a¡1n1 b1]m1yo¡mus g1b1 gö¡ünüyo¡]a¡.
haya] edeb1]d1g1m1z fek fafm1n o]ma sans1.
su anda sah1p o]dugumuzdan daha faz]as1n1 e]de efmek.
5ayfa 1ß
A]an Du¡n1ng - 1ükef1m 1op]umu ve Dünyan1n Ge]eceg1
Iakaf hep1m1z1 fafm1ns1z yapan sey de su anda
sah1p o]duk]a¡1m1z. Daha faz]as1 neye ya¡ayacak? b1z1
daha faz]a fafm1n m1 edecek. yoksa daha faz]a fafm1ns1z
m1 k1]acak?"
5eab¡ook´un gö¡üsfügü yas]1]a¡. famamen madd1yafc1
b1¡ dünyaya kap1]m1s o]a¡ak gö¡dük]e¡1 cocuk]a¡1
1c1n end1se]enmekfed1¡]e¡. An]ayamad1k]a¡1 b1¡ sek1]de
1nsafs1z gö¡ünen vanda]]a¡dan. soyguncu]a¡dan
ve fecavüzcü]e¡den ko¡kmakfad1¡]a¡. kend1]e¡1n1
komsu]a¡1ndan soyuf]anm1s ve fop]um]a¡1ndan ay¡1
h1ssefmekfed1¡]e¡. On]a¡a gö¡e bo]]uk. b1¡ zaman]a¡
madd1 s1k1nf1]a¡1n ge]1sf1¡d1g1 ka¡s1]1k]1 dayan1sma
bag]a¡1n1 kopa¡m1sf1¡. 5onuc o]a¡ak he¡ b1¡1 gün]e¡1n1
kend1 ofu¡ma oda]a¡1nda fe]ev1zyon]a¡1n1 1z]eye¡ek
gec1¡mekfed1¡]e¡.
Gün]ük gec1m1 sag]amak üze¡e ku¡u]an ka¡s1]1k]1
bag1m]1]1k 1]1sk1s1 -fükef1c1 s1n1f1na u]asmam1s o]an]a¡
1c1n yasam1n feme] öze]]1k]e¡1nden b1¡1- 1nsan]a¡1 k1s1se]
yak1n]1g1n as]a sag]ayamayacag1 sek1]de b1¡b1¡1ne
bag]amakfad1¡. Daha önce]e¡1 a1]e üye]e¡1n1n ve ye¡e]
g1¡1s1m1n hak1m o]dugu bö]ge]e¡e f1ca¡1 fopfan esya
paza¡1n1n kapsam]1 b1c1mde g1¡mes1y]e b1¡]1kfe bu fü¡
bag]a¡ da kopmusfu¡. 1ükef1c1 s1n1f1n1n üye]e¡1. 1nsan]1k
fa¡1h1nde benze¡1 gö¡ü]mem1s b1¡ k1s1se] bag1ms1z]1k
yasamakfad1¡]a¡. 81¡b1¡1m1ze o]an bag]1]1g1m1z da
bunun]a b1¡]1kfe aza]makfad1¡. Yüzy1]1n o¡fa]a¡1ndan
be¡1 A8D´de komsu]a¡ ve a¡kadas]a¡ a¡as1ndak1 fek]1fs1z
z1ya¡ef]e¡. a1]e sohbef]e¡1 ve a1]e yemek]e¡1nde gec1¡1]en
zaman aza]m1sf1¡."
Ge¡cekfen. su andak1 genc Ame¡1kan kusag1. 1y1
ebeveyn]e¡ o]man1n 1sfenen sey]e¡1 bo] m1kfa¡da sag]amak]a
esdege¡ o]duguna 1nanmakfad1¡. 81¡ a1]e ku¡mak.
on]a¡ 1c1n ha]a yasamda önem]1 b1¡ hedef o]maya
devam efmekfed1¡. fakaf cocuk]a¡1y]a vak1f gec1¡mek
konusunda ayn1 sey söz konusu deg1]d1¡. Los Ange]es
ka]1fo¡n1ya un1ve¡s1fes1´nden L1]een C¡1mm1ns 1]e ca]1sma
a¡kadas]a¡1n1n yapf1g1 b1¡ a]an a¡asf1¡mas1na
gö¡e Ame¡1ka]1 ]1se son s1n1f ög¡enc1]e¡1. "cocuk]a¡1y]a
daha faz]a vak1f gec1¡mey1" deg1]. "cocuk]a¡1na kend1]e¡1n1n
sah1p o]duk]a¡1ndan daha 1y1 f1¡saf]a¡ ve¡mey1"
cok 1sfed1k]e¡1n1 1fade efmekfed1¡]e¡. L1se]1]e¡e gö¡e
"daha 1y1 f1¡saf]a¡". "daha faz]a ma]" an]am1na ge]1yo¡
g1b1 gö¡ünmekfed1¡. Popu]af1on and Deve]opmenf kev1eW´da
yazan a¡asf1¡mac1]a¡ söy]e demekfed1¡]e¡: "Muf]u
b1¡ cocuk 1c1n fasa¡1mc1 ef1kef]1 g1ys1]e¡1n ve b1]g1saya¡]1
v1deo oyun]a¡1n1n ´feme]´ 1hf1yac]a¡ o]acag1 on y1]
önce k1m1n ak]1na ge]1¡d1?"
Gecf1g1m1z yüzy1] boyunca fopfan esya paza¡1. daha
önce]e¡1 evde ye¡1ne gef1¡1]en ü¡ef1mse] gö¡ev]e¡1 g1de¡ek
a¡fan b1¡ m1kfa¡da üsf]ene¡ek. 1nsan]a¡1n uygu]amada
b1¡b1¡]e¡1ne o]an ka¡s1]1k]1 güven1n1 aza]fm1sf1¡.
Daha cok pa¡aya. fakaf az zamana sah1p o]an b1z]e¡.
fe¡c1h]e¡1m1z1 günden güne haz1¡. pakef]enm1s g1da]a¡1n.
muc1zev1 fem1z]1k ü¡ün]e¡1n1n ve pecefe]e¡den fofog¡af
mak1ne]e¡1ne kada¡ ku]]an1]1p af1]ab1]en he¡ sey1n
konfo¡undan yana ku]]anmakfay1z.
Lv ekonom1s1ndek1 bu dönüsümün b1¡ neden1 de. fükef1c1
s1n1f1 kad1n]a¡1n1n can s1k1c1 ev 1s]e¡1nden kend1]e¡1n1
ku¡fa¡m1s o]ma]a¡1d1¡¦ fakaf e¡kek]e¡ bos]ugu
do]du¡mak 1c1n müdaha]e efmem1s]e¡d1¡. 8unun ye¡1ne
ev 1s]e¡1. bede]1 kad1n]a¡1n yen1 1s]e¡1nden e]de eff1k]e¡1
kazanc]a¡]a ödene¡ek saf1n a]1nmak üze¡e fopfan
esya paza¡1na kaym1sf1¡. hem e¡kek]e¡. hem de kad1n]a¡
5ayfa 19
A]an Du¡n1ng - 1ükef1m 1op]umu ve Dünyan1n Ge]eceg1
ev ekonom1s1n1 a]füsf ede¡ek ev1 fe¡k ed1nce ev
1s]e¡1n1n yönü pa¡a ekonom1s1ne dog¡u deg1sf1¡m1sf1¡.
Lv 1s]e¡1ndek1 c1ns1yefe daya]1 es1fs1z]1k devam efmekfed1¡
ve deg1sen fek sey. ev 1da¡es1n1n b1¡ o¡fak ü¡ef1m
ve fükef1m b1¡1m1nden pas1f. fükef1c1 b1¡ ku¡uma dönüsmes1
1]e kad1n]a¡1n fop]am 1s yükünün a¡fmas1d1¡.
O¡neg1n. düz1ne]e¡ce "1sgücünden fasa¡¡uf eden" ev a]ef1ne
¡agmen. a]fm1s]a¡1n bas1nda yasayan Ame¡1ka]1
kad1n]a¡1n ev 1s]e¡1ne ha¡cad1k]a¡1 sü¡e. y1¡m1]e¡de
büyükanne]e¡1n1n ha¡cad1g1 sü¡eye es1ff1¡. Ay¡1ca 1965´fen
bu yana Ame¡1ka]1 kad1n]a¡ ev 1s1 yapf1k]a¡1 saaf]e¡1 b1¡
de¡ece aza]fm1s]a¡sa da. bun]a¡1n b1¡cogu ev d1s1nda da
ca]1smaya bas]am1s]a¡d1¡. Ofe yandan. Ame¡1ka]1 e¡kek]e¡1n
ev 1s1 yapf1k]a¡1 saaf]e¡ 1965´fen bu yana pek
a¡fmam1sf1¡. lng1]fe¡e´den a]1nan ve¡1]e¡. o¡ada da benze¡1
b1¡ g1d1s1n söz konusu o]dugunu gösfe¡mekfed1¡.
Lv ekonom1s1n1n f1ca¡1]esmes1. doga] dünyaya paha]1ya
ma] o]musfu¡. Lvden d1sa¡1ya kayan can s1k1c1 ev
1s]e¡1n1n yap1]mas1 1c1n daha faz]a kaynak ge¡ekmekfed1¡.
Göm]ek]e¡1n f1ca¡1 1s]efme]e¡de üfü]enmes1. camas1¡haneye.
gene]]1k]e a¡abay]a. 1k1 defa g1fmey1 ge¡ekf1¡1¡.
Pakef se¡v1s]1 ]okanfa]a¡dan ya da dondu¡u]mus g1da
bö]üm]e¡1nden a]1nan g1da]a¡. b1¡ a1]ey1 bes]emek 1c1n
ku]]an1]an pakef ma]zemes1n1 ve nak]1yede ku]]an1]an
ene¡¸1y1 a¡f1¡makfad1¡.
1ükef1m fop]umundak1 1dea] ev 1da¡es1nde b1z]e¡
kend1m1z 1c1n pek az sey yapmakfay1z: Yemeg1m1z1 basfan
sona kend1m1z p1s1¡m1yo¡uz 1Ame¡1ka´n1n fükef1c1
g1da büfces1n1n x 55´1 ]okanfa yemek]e¡1ne ve yenmeye
haz1¡ ko]ay bes1n]e¡e ha¡canmakfad1¡}. G1ys1]e¡1m1z1
kend1m1z ne d1k1yo¡. ne üfü]üyo¡. ne de ona¡1yo¡uz. kend1m1z
1c1n ne yemek p1s1¡1yo¡. ne b1¡ sey]e¡ 1nsa ed1yo¡.
ne de ona¡1m yap1yo¡uz. Çocuk d1s1nda pek az sey ü¡ef1yo¡uz
ve onu da b1¡ defa yapf1kfan son¡a üsf]enmem1z
ge¡eken ¡o] g1de¡ek aza]1yo¡. Çocuk]a¡]a 1]g1]enmek 1c1n
gün]ük bak1m s1¡kef]e¡1. esk1 moda ve s1md1 dag1]m1s
o]an gen1s a1]eden daha uygun. 1ek ku]]an1m]1k cocuk
bez]e¡1 11]k y1]da gene]]1k]e 570 do]a¡a 3 b1n fane}. kumasfan
yap1]m1s o]an]a¡1n ye¡1n1 a]m1s du¡umda.
Lv 1da¡es1n1n. ü¡ef1c1 o]makfan fükef1c1 o]maya
dog¡u gec1¡d1g1 ev¡1m. zeng1n ü]ke]e¡dek1 ev fasa¡1m]a¡1nda
ac1kca gö¡ü]mekfed1¡. Lsk1 ev]e¡de bu]as1k
oda]a¡1. afö]ye]e¡. d1k1s oda]a¡1. sab1f g1yecek sand1k]a¡1
ve camas1¡ kana]]a¡1 va¡d1. Yen1 ev]e¡de 1se haz1¡
bes1n]e¡1 1s1fmak 1c1n ge¡eken donan1mdan pek faz]as1na
sah1p o]mayan ve cok az ye¡ kap]ayan muffak]a¡
va¡d1¡. Çamas1¡ oda]a¡1 1]e favan k1]e¡]e¡1 ye¡]e¡1n1 s1cak
küvef]e¡e ve ev 1c1 eg]ence me¡kez]e¡1ne b1¡akm1s]a¡d1¡.
8od¡umdak1 afö]ye]e¡. b1]a¡do masa]a¡1na ve
büyük ek¡an]1 fe]ev1zyon]a¡a ye¡ acmak 1c1n a]ef do]ap]a¡1na
s1k1sf1¡1]m1sf1¡. 1ükef1c1 s1n1f1 a¡as1nda ha]a
popü]e¡ du¡umdak1 evde ü¡ef1m1n ge¡1de ka]an b1c1m]e¡1nden
b1¡1s1 o]an bahcevan]1k b1]e. saf1n a]1nan
ü¡ün]e¡ a¡ka bahcede yef1sen kaynak]a¡1n ye¡1n1 a]d1kca.
g1de¡ek b1¡ fükef1m b1c1m1ne dönüsmekfed1¡.
O¡neg1n lng1]1z]e¡ bahce]e¡1 ve c1m]e¡1 1c1n on y1] önce
1 m1]ya¡ do]a¡ ha¡ca¡ken. bu ¡akam 1991´de 3 m1]ya¡a
u]asm1sf1¡.
Lv 1da¡es1 g1b1 fop]um ekonom1s1 de pa¡a ekonom1s1n1n
kö¡ kuvvef1 a]f1nda gücsüz]esm1s ya da pa¡ca]anm1sf1¡.
köse bas]a¡1ndak1 bakka] dükkan]a¡1n1n.
ye¡e] ]okanfa]a¡1n ve semf f1yaf¡o]a¡1n1n -b1¡ bö]gede
o¡fak k1m]1k ve fop]um h1ss1 ya¡afan sey]e¡1n- ye¡1n1
5ayfa 20
A]an Du¡n1ng - 1ükef1m 1op]umu ve Dünyan1n Ge]eceg1
a]1sve¡1s me¡kez]e¡1. süpe¡ ofoban]a¡ ve "d1z1" magaza]a¡
a]m1sf1¡. k1m1 u]us]a¡da ge]enekse] yap1ya sah1p
fop]umsa] g¡up]a¡ ne¡edeyse yok o]musfu¡. Ye¡e] ekonom1]e¡1n
en 1]e¡1 düzeyde fe¡k ed1]d1g1 A8D´de maha]]e]e¡1n
cogu. komsu]a¡1n ya]n1zca b1¡ v1deo kasef
k1¡a]ama se¡v1s1n1 ve b1¡ ma¡kef1 pay]asf1g1. uyumak
1c1n ku]]an1]an ye¡]e¡den pek öfeye g1fmemekfed1¡.
Ame¡1ka]1]a¡ o¡fa]ama o]a¡ak he¡ bes y1]da b1¡ ev deg1sf1¡mekfe
ve yak1n]a¡1nda ofu¡an k1s1]e¡]e cok az
bag]anf1 ku¡makfad1¡]a¡.
5af1s b1c1m]e¡1n1n gec1¡d1g1 dönüsüm. dünya fükef1m
fop]umunda ye¡]esm1s o]an ge]enekse] fop]um an]ay1s1nda
gö¡ü]en düsüsün bas]1ca sebeb1d1¡ 1bkz. lX´uncu
8ö]üm}. lng1]1z a¡asf1¡mac1]a¡ Ca¡] Ga¡dne¡ vs Ju]1e
5hepha¡d. fop]umsa] ve o¡fak k1m]1g1n ye¡e] saf1c1]a¡1n
aza]mas1y]a ne sek1]de as1nd1g1n1 söy]e ac1k]1yo¡:
"kasabada yasayan ve ca]1san]a¡ 1c1n doga] b1¡ odak
o]an kasaba me¡kez1. fek o]ma öze]]1g1n1 ve öze] gecm1s1y]e
bag]anf1s1n1... kaybefm1sf1¡. A¡f1k ya]n1zca ü]ken1n
he¡ ye¡1nde bu]unan düz1ne]e¡ce benze¡1n1n bö]ünmüs
b1¡ ve¡s1yonudu¡. A]1sve¡1s saaf]e¡1n1n d1s1nda... pek
cok kasaba ve seh1¡ me¡kez1. saf1s1n fek1]
kü]fü¡ünün b1¡ sonucu o]a¡ak. kepenk]e¡1 kapanm1s.
dem1¡]e¡1 1nd1¡1]m1s. 1c1nde yasam o]mayan ye¡]e¡ ha]1ne
ge]m1sf1¡."
1ükef1m fop]umunun 1nsan]a¡a b1¡ d1ge¡ ma]1yef1
de yasam h1z1ndak1 b1¡ a¡f1s o]a¡ak gö¡ünmekfed1¡.
I¡esno´dak1 ka]1fo¡n1ya Dev]ef un1ve¡s1fes1´nden ps1ko]og
kobe¡f Lev1ne. ü]ke]e¡ endüsf¡1]esf1kce ve f1ca¡1]esf1kce
yasam h1z1n1n a¡ff1g1n1 gösfe¡mek üze¡e. a]f1
ü]kede seh¡1n cadde]e¡1ndek1 o¡fa]ama yü¡üyüs h1z1ndan.
posfa memu¡]a¡1n1n o¡fa]ama konusma h1z1na kada¡
he¡ sey1 ö]cmüsfü¡. 8una gö¡e. Japon seh1¡]e¡1nde
yasayan]a¡1n h1z1 en yüksek dege¡ded1¡. On]a¡1 Ame¡1ka]1]a¡.
lng1]1z]e¡. 1ayvan]1]a¡ ve lfa]yan]a¡ 1z]emekfed1¡.
Lndonezya]1]a¡ heps1nden daha yavas ha¡ekef efmekfed1¡]e¡.
8aska b1¡ dey1s]e. ü]ke]e¡ zeng1n]esf1kce
ace]e]e¡1 a¡fmakfad1¡.
lkf1safc1 L. I. 5chumache¡. 197ß´de bu göz]em1 dog¡u]ayan
b1¡ 1kf1saf yasas1 öne¡m1sf1¡: "81¡ fop]umdak1
ge¡cek bos zaman m1kfa¡1. gene]]1k]e bu fop]umda
ku]]an1]an 1sgücünden fasa¡¡uf eff1¡en a¡ac]a¡1n m1kfa¡1
1]e fe¡s o¡anf1]1d1¡." lnsan]a¡ zamana ne kada¡ dege¡
ve¡1¡]e¡se ve do]ay1s1y]a zamandan fasa¡¡uf efmek
1c1n ne kada¡ caba sa¡f ede¡]e¡se ¡ahaf]a¡1na bak1p. zaman1n
fad1n1 c1ka¡makfan o kada¡ ac1z ka]1¡]a¡. 8os
zaman ay]ak]1k]a "ha¡canmayacak" kada¡ dege¡]1 ha]e
ge]mekfe ve f1z1kse] egze¡s1z b1]e b1¡ fükef1m b1c1m1ne
dönüsmekfed1¡. 19ß9´da Ame¡1ka]1]a¡. 1 m1]ya¡ ca]1sma
saaf1nden e]de ed1]en ge]1¡1 Day-G]o Lyc¡a vücuf
ge]1sf1¡me g1ys1]e¡1. ¡üzga¡ füne]1 fesf1nden gecm1s b1s1k]ef
ayakkab1]a¡1. uzay cag1 po]1me¡]e¡1nden dokunmus
yagmu¡]uk]a¡ ve fasa¡1mc1 e]1nden c1km1s so¡f]a¡
g1b1 spo¡ g1ys1]e¡1 a]maya ay1¡m1s]a¡d1¡. 8u a¡ada Japonya´da
b1¡ ¡e¸a bumu 1bos zaman paf]amas1} dogaya
yöne]1k a¡fan b1¡ 1]g1y]e b1¡]ese¡ek. lng1]fe¡e´den 1fha]
ed1]en dö¡f ceke¡]1 kange kove¡]a¡´1n ve Ame¡1ka´dan
1fha] ed1]en küfük]e¡den yap1]an ku]übe]e¡1n saf1s1n1
yükse]fm1sf1¡.
Lndüsf¡1 ü]ke]e¡1ndek1 ca]1sma saaf]e¡1. send1kac1]a¡1n
gecf1g1m1z yüzy1] 1c1nde gösfe¡d1k]e¡1 caba]a¡ sayes1nde
aza]f1]m1s o]mas1na ¡agmen. ha]a endüsf¡1
dev¡1m1nden öncek1 a]1s1]m1s düzey1n1 asmakfad1¡.
Monf¡ea]´dek1 McG1]] un1ve¡s1fes1´nde m1ma¡1 p¡ofesö¡ü
5ayfa 21
A]an Du¡n1ng - 1ükef1m 1op]umu ve Dünyan1n Ge]eceg1
o]an ve bos zaman efk1n]1k]e¡1 üze¡1nde ca]1sma]a¡
yapan W1fo]d kybczynsk1. O¡facag Av¡upas1´nda
d1n1 bay¡am]a¡1n. ca]1sma sü¡es1n1 mode¡n düzey o]an
1k1 b1n saaf1n cok a]f1na düsü¡dügünü göz]em]em1sf1¡.
1ükef1m fop]umu. madd1 konfo¡]a¡ a¡ac1]1g1y]a fafm1n
sag]ama sözünü fufmay1 basa¡amamakfad1¡. cünkü
1nsan]a¡1n 1sfek]e¡1 fafm1ns1zd1¡. 1nsan]a¡1n ge¡eks1n1m]e¡1
fop]um fa¡af1ndan be]1¡]enmekfed1¡ ve k1s1se]
muf]u]ugun ge¡cek kaynak]a¡1 baska ye¡]e¡ded1¡. As]1nda.
he¡ 1k1s1 de yasamdak1 muf]u]ugun cok önem]1
ps1ko]o¸1k be]1¡]ey1c1]e¡1 o]an. fop]umsa] 1]1sk1]e¡1n gücü
1]e bos zaman]a¡1n n1fe]1g1. fükef1c1 s1n1f1n1n üsf fabaka]a¡1na
yak]asf1kca kaybo]mus g1b1 gö¡ünmekfed1¡.
Gö¡ünüse gö¡e. fükef1m fop]umu ge]1¡1m1z1 a¡f1¡a¡ak
b1z1 yoksu]]asf1¡m1sf1¡.
:::::::::::::::::
lv 8ö]üm
1ükef1m1n Çev¡ese] Ma]1yef1
lkf1safc1]a¡ fükefmek sözcügünü "1kf1sad1 ma]]a¡dan
ya¡a¡]anmak" an]am1nda ku]]anmakfad1¡]a¡. fakaf
5ho¡fe¡ Oxfo¡d D1cf1ona¡y´n1n fan1m1 eko]og]a¡a daha
uygundu¡: "Yok efmek ya da o¡fadan ka]d1¡mak¦ ha¡camak
ya da 1s¡af efmek¦ b1f1¡mek." Dünya fükef1m fop]umuna
kafk1da bu]unan ekonom1]e¡. füm 1nsan]a¡1n
o¡fak o]dugu dünya kaynak]a¡1na ve¡d1k]e¡1 za¡a¡1n en
büyük bö]ümünden so¡um]udu¡]a¡.
O¡neg1n. fükef1c1 s1n1f1n1n fos1] yak1f]a¡1 ku]]anmas1.
bu kaynakfan dogan ka¡bond1oks1f yay1m1n1n fahm1n1
o]a¡ak ücfe 1k1s1ne sebep o]makfad1¡ 1ka¡bond1oks1f
bas]1ca se¡a efk1s1 ya¡afan gazd1¡}. Gene] o]a¡ak
fos1] yak1f]a¡1n yak1]mas1y]a he¡ y1] k1s1 bas1na yoksu]]a¡
b1¡ fonun onda b1¡1¦ o¡fa ge]1¡]1 s1n1f. ya¡1m fon
ve fükef1c1]e¡ de 3.5 fon kada¡ ka¡bonun ac1ga c1kmas1ndan
so¡um]udu¡. uc b1¡ ö¡nek o]a¡ak. Ame¡1ka]1]a¡1n
en zeng1n onda b1¡1 afmosfe¡e y1]da 11 fon ka¡bon
pompa]amakfad1¡.
D1ge¡ eko]o¸1k feh]1ke]e¡ 1c1n s1n1f]a¡ a¡as1nda ka¡s1]asf1¡ma
yapmak üze¡e ge¡eken pa¡a]e] b1]g1]e¡1 e]de
efmek gücfü¡¦ fakaf fükef1c1]e¡1n cogunun bu]undugu
endüsf¡1]esm1s ü]ke]e¡]e o¡fa ge]1¡]1]e¡1n ve yoksu]]a¡1n
cogunun bu]undugu ge]1smekfe o]an ü]ke]e¡1 ka¡s1]asf1¡mak
büyük]ük s1¡a]ama]a¡1 hakk1nda b1¡ f1k1¡
ve¡mekfed1¡. Dünyadak1 1nsan]a¡1n dö¡ffe b1¡1n1n bu]undugu
endüsf¡1]esm1s ü]ke]e¡. dünyan1n ces1f]1 doga]
kaynak]a¡1n1n x 40 1]a x ß6´s1n1 fükefmekfed1¡]e¡
1bkz. 1ab]o 4-1}.
1ab]o 4-1. 5ec1]en u¡ün]e¡1n 1ükef1m1. Lndüsf¡1]esm1s ve
Ge]1smekfe O]an u]ke]e¡. 5eksen]e¡1n 5on]a¡1
u¡ün-Dünya 1ükef1m1nde Lndüsf¡1]esm1s u]ke]e¡1n Pay1
1yüzde}- Lndüsf¡1]esm1s ve Ge]1smekfe O]an u]ke]e¡ A¡as1ndak1
1ükef1m Ia¡k1 1k1s1 bas1na düsen fükef1m m1kfa¡]a¡1n1n o¡an1}
A]üm1nyum-ß6-19
k1myasa] madde]e¡-ß6-1ß
kag1f-ß1-14
Dem1¡ ve ce]1k-ß0-13
5ayfa 22
A]an Du¡n1ng - 1ükef1m 1op]umu ve Dünyan1n Ge]eceg1
ke¡esfe-76-10
Lne¡¸1-75-10
Lf-61-6
Güb¡e-60-5
Ç1menfo-52-3
8a]1k-49-3
hububaf-4ß-3
lcme suyu-42-3
Dünyan1n kabugundan m1ne¡a]]e¡1 a]1yo¡uz¦ o¡man]a¡dan
ke¡esfey1¦ c1ff]1k]e¡den hububaf1 ve ef1¦ 1¡mak]a¡dan.
gö]]e¡den ve su kaynak]a¡1ndan da 1cme suyunu.
Lndüsf¡1]esm1s b1¡ ü]kede yasayan s1¡adan b1¡ k1s1.
ge]1smekfe o]an b1¡ ü]kede yasayan b1¡1nden 3 kaf faz]a
1cme suyu. 10 kaf faz]a ene¡¸1 ve 19 kaf faz]a a]üm1nyum
fükefmekfed1¡. 1ükef1m1m1z1n eko]o¸1k efk1]e¡1
yoksu]]a¡1n ye¡e] cev¡e]e¡1ne kada¡ u]asmakfad1¡. O¡neg1n
ahsaba ve m1ne¡a]]e¡e ka¡s1 o]an 1sfah1m1z. f¡op1ka]
yagmu¡ o¡man]a¡1n1 yoksu] sak1n]e¡e acan yo] yap1mc1]a¡1n1
mof1ve efmekfe. bu da say1s1z fü¡de can]1y1
yok eden yak1p-y1kma yönfem1y]e a]an ac1]mas1 sonucunu
dogu¡makfad1¡.
Yüksek fükef1m. büyük da¡be]e¡e dönüsmekfed1¡.
Lndüsf¡1]esm1s ü]ke]e¡de yak1]an yak1f]a¡. as1f yagmu¡]a¡1na
neden o]an sü]fü¡ ve azof oks1f]e¡1n yak]as1k dö¡ffe
ücünü ac1ga c1ka¡fmakfad1¡. Lndüsf¡1]esm1s ü]ke]e¡1n
fab¡1ka]a¡1 dünyadak1 feh]1ke]1 k1myasa] af1k]a¡1n
büyük bö]ümünü ü¡efmekfed1¡. 8u ü]ke]e¡1n aske¡1 fes1s]e¡1.
dünyadak1 nük]ee¡ savas bas]1k]a¡1n1n x 99´undan
faz]as1n1. afom sanf¡a]]e¡1 1se dünyadak1 ¡adyoakf1f
af1k]a¡1n x 96´s1ndan faz]as1n1 ü¡efm1sf1¡. hava]and1¡ma
c1haz]a¡1. ae¡oso] sp¡ey]e¡1 ve fab¡1ka]a¡1 da. dünyan1n
ko¡uyucu ozon fabakas1n1 yok eden k]o¡of]o¡oka¡bon]a¡1n
yak]as1k x 90´1n1 ac1ga c1ka¡makfad1¡.
lnsan]a¡ o¡fa ge]1¡ düzey1nden fükef1c1 s1n1f1na dog¡u
f1¡mand1kca. cev¡e üze¡1ndek1 efk1]e¡1 de önem]1 ö]cüde
a¡fmakfad1¡¦ fakaf ayn1 seyden daha faz]a fükeff1k]e¡1
1c1n deg1]. fa¡k]1 sey]e¡1 fükeff1k]e¡1 1c1n. O¡neg1n.
cogu o¡fa ge]1¡ düzey1nde o]an Güney Af¡1ka]1 s1yah]a¡.
s1n1¡]1 büfce]e¡1n1n büyük bö]ümünü cev¡eye o]dukca
az za¡a¡ ve¡1]e¡ek ü¡ef1]en feme] g1da madde]e¡1
ve g1y1m esyas1 1c1n ha¡camakfad1¡]a¡. Ofe yandan. Güney
Af¡1ka]1 fükef1c1 s1n1f1n1 o]usfu¡an beyaz]a¡. daha
gen1s o]an büfce]e¡1n1n büyük bö]ümünü. heps1 cev¡eye
daha za¡a¡]1 o]an 1skana. e]ekf¡1ge. yak1fa ve u]as1ma
ha¡camakfad1¡]a¡.
8ombay´dak1 lnd1¡a Gandh1 ka]k1nma A¡asf1¡mas1
Lnsf1füsü´nden Jyof1 Pa¡1kh 1]e mes]ekfas]a¡1. 100´den
faz]a ü]kedek1 fükef1m mode]]e¡1n1 ka¡s1]asf1¡mak üze¡e
8M ve¡1]e¡1n1 ku]]anm1s]a¡d1¡. 8un]a¡1 k1s1 bas1na
düsen gay¡1 saf1 m1]]1 has1]aya gö¡e s1¡a]ad1k]a¡1nda. ge]1¡
yükse]d1kce. hububaf g1b1 eko]o¸1k ac1dan daha az za¡a¡]1
o]an ü¡ün]e¡1n fükef1mdek1 a¡f1s1n yavas o]dugunu
gö¡müs]e¡d1¡. 8unun aks1ne. a¡aba. benz1n. dem1¡. ce]1k.
kömü¡ ve e]ekf¡1k g1b1 ü¡ef1m1 eko]o¸1k ac1dan daha za¡a¡]1
o]an ü¡ün]e¡1n saf1n a]1nmas1 h1z]a a¡fmakfad1¡.
5ayfa 23
A]an Du¡n1ng - 1ükef1m 1op]umu ve Dünyan1n Ge]eceg1
1ükef1c1 yasam fa¡z1m1z1n ge¡ek]e¡1 o]an ofomob1]]e¡.
fek ku]]an1m]1k ü¡ün]e¡ ve amba]a¸]a¡. yüksek yag
o¡an]1 b1¡ bes]enme ve hava]and1¡ma c1haz]a¡1 g1b1 sey]e¡.
ancak büyük cev¡ese] bede]]e¡ ka¡s1]1g1nda sag]anab1]mekfed1¡.
Yasam fa¡z1m1z. ü¡ef1]mes1 dünyaya en
faz]a za¡a¡ ve¡en su büyük ve sü¡ek]1 kaynak]a¡a bag]1d1¡¦
ene¡¸1. k1myasa] madde]e¡. mefa]]e¡ ve kag1f.
A8D´de bu dö¡f endüsf¡1n1n fümü ene¡¸1 yogun]uk]a¡1
ve ac1ga c1ka¡d1k]a¡1 foks1k madde]e¡den do]ay1. ay¡1
endüsf¡1]e¡ a¡as1 s1¡a]ama]a¡da 1]k bes1n 1c1nded1¡ ve
ayn1 sek1]de havay1 sü]fü¡ ve azof oks1f]e¡1. pa¡f1kü]af]a¡
ve ucucu o¡gan1k b1]es1k]e¡]e en cok k1¡]efen]e¡ ]1sfe]e¡1nde
de üsf s1¡a]a¡dad1¡]a¡.
Oze]]1k]e. fükef1m fop]umuna ene¡¸1 sag]ayan fos1]
yak1f]a¡ bu fop]umun en y1k1c1 ü¡ün]e¡1d1¡. Dünyadan
kömü¡. pef¡o] ve doga] gaz1n e]de ed1]mes1 say1s1z doga]
cev¡en1n düzen1nde ka]1c1 bozuk]uk]a¡a yo] acmakfa.
bun]a¡1n yak1]mas1 dünyadak1 hava k1¡]1]1g1n1n
büyük b1¡ bö]ümünü o]usfu¡makfa ve ¡af1ne ed1]me]e¡1
de büyük m1kfa¡]a¡da foks1k af1g1 o¡faya c1ka¡makfad1¡.
u]usa] o¡fa]ama]a¡1n kabaca yap1]an ö]cümünden
yo]a c1k1]a¡ak fahm1n yü¡üfü]ü¡se. fükef1m
fop]umunun y1]]1k o]a¡ak k1s1 bas1na. en az 2 b1n k1]og¡am
o¡fa ka]1fede kömü¡e es1f m1kfa¡da ene¡¸1 a¡z1na
1hf1yac1 va¡d1¡. Yoksu]]a¡. k1s1 bas1na 400 k1]og¡amdan
az m1kfa¡da ene¡¸1 ku]]anmakfad1¡ ve o¡fa ge]1¡]1
s1n1f1n kömü¡ fükefme m1kfa¡1 bu 1k1 say1n1n a¡as1nda
ka]makfad1¡ 1bkz. 1ab]o 4-2}.
Neyse k1 1nsan]a¡ fükef1m fop]umuna b1¡ defa kaf1]d1kfan
son¡a efk1]e¡1 esk1s1 kada¡ h1z]1 a¡fmamaya bas]amakfad1¡¦
cünkü bu 1nsan]a¡1n d1kkaf1 yüksek dege¡e
sah1p. düsük kaynak]1 ma] ve h1zmef]e¡e yöne]meye
bas]amakfad1¡. P¡1ncefon un1ve¡s1fes1´nden L¡1c La¡son.
endüsf¡1]esm1s ve ge]1smekfe o]an ü]ke]e¡de k1myasa]
madde. ene¡¸1. mefa] ve kag1f ku]]an1m1 üze¡1nde
ca]1smakfad1¡. La¡son´1n ca]1sma]a¡1na gö¡e. endüsf¡1]esm1s
ü]ke]e¡de k1s1 bas1na düsen fükef1m yefm1s]e¡1n
o¡fa]a¡1ndan öncek1 y1¡m1 ofuz y1]da yükse]mes1n1n
a¡d1ndan. yefm1s]e¡1n o¡fa]a¡1ndan bu yana sab1f o]dugunu
o¡faya c1ka¡m1sf1¡.
1ab]o 4-2. k1s1 8as1na Düsen Lne¡¸1 1ükef1m1. 19ß9
u]ke-Lne¡¸1 1kömü¡¦ k1]og¡am c1ns1nden}
A8D-10.127
5ovyef]e¡ 81¡]1g1-6546
8af1 A]manya-5377
Japonya-4032
Meks1ka-16ß9
1ü¡k1ye-95ß
Ç1n-ß10
8¡ez1]ya-79ß
h1nd1sfan-307
Lndonezya-274
N1¸e¡ya-192
5ayfa 24
A]an Du¡n1ng - 1ükef1m 1op]umu ve Dünyan1n Ge]eceg1
8ang]ades-69
La¡son deg1s1m1n b1¡ k1sm1n1 a¡fan ene¡¸1 f1yaf]a¡1na
bag]amakfad1¡¦ fakaf bunun a¡d1nda daha önem]1 b1¡ gec1s1n
yaff1g1n1 savunmakfad1¡. La¡son´a gö¡e dünya fükef1m
fop]umunu en 1y1 ö¡nek]end1¡en ye¡]e¡de ofomob1]]e¡
ve a¡ac]a¡ g1b1 büyük ü¡ün]e¡1n ve c1menfo g1b1 a]fyap1
hammadde]e¡1n1n paza¡]a¡1 büyük o¡anda doymusfu¡.
81z fükef1c1]e¡ kazanc faz]a]a¡1m1z1. b1]g1saya¡]a¡ ve
kompakf d1sk ca]a¡]a¡dan sag]1k s1go¡fas1 ve sag]1k ku]üp]e¡1ne
üye o]maya kada¡. öncek1 dönem]e¡1n fükef1m
ma]]a¡1na o¡an]a cev¡ey]e daha ba¡1s1k o]an. yüksek fekno]o¸1]1
ma]]a¡a ve h1zmef]e¡e ha¡camakfay1z.
1ükef1c1 s1n1f1ndak1 k1s1 bas1na düsen kaynak ku]]an1m1n1n
1sf1k¡a¡a u]asmas1 umuf ve¡1c1 b1¡ 1sa¡eff1¡. ancak
bu 1sf1k¡a¡. dünyadak1 füm 1nsan]a¡1n gezegen1
mahvefmeden u]asamayacak]a¡1 kada¡ yüksekf1¡. Zafen
fop]um]a¡1m1z1n devam]1]1g1n1 sag]ayan doga] s1sfem]e¡
fena ha]de y1p¡anmakfad1¡ ve bu da dünya ekonom1s1n1n
dünyan1n b1yosfe¡1ne g1de¡ek büyük ge]d1g1n1
gösfe¡mekfed1¡. Lge¡ dünyadak1 füm 1nsan]a¡ ka¡bond1oks1f
konsanf¡asyon]a¡1ndan fükef1c1 s1n1f1 1]e es1f
de¡ecede so¡um]u o]sayd1. dünya cap1nda se¡a gaz1 yay1m
m1kfa¡1 üc kaf a¡fa¡d1. Lge¡ dünyadak1 he¡kes b1z
fükef1c1]e¡ kada¡ mefa]. ke¡esfe ve kag1f ku]]ansayd1.
madenc1]1k ve oduncu]uk -eko]o¸1k sag]1k 1c1n g1de¡ek
aza]mas1 ge¡ekf1g1 ha]de- üc kaffan faz]a yükse]1¡d1.
1ükef1m fop]umunun efk1]e¡1 cogun]uk]a o¡fa ge]1¡]1]e¡1n
ve yoksu]]a¡1n bu]undugu bö]ge]e¡de güc]ü sek1]de
h1ssed1]mekfed1¡. 81z fükef1c1]e¡ uzakfak1 ve yak1ndak1
kaynak]a¡ üze¡1nde fop]ana¡ak dünyan1n gen1s
bö]ge]e¡1 üze¡1ne eko]o¸1k b1¡ gö]ge düsü¡mekfey1z.
1ükef1m fop]umunun saf1s bö]ge]e¡1ndek1 he¡ b1¡ pa¡ca
f1ca¡1 esya kend1 eko]o¸1k 1z1n1 b1¡akmakfad1¡. 81¡
Japon buf1g1ndek1 b]uz. 51ngapu¡´dak1 pef¡ok1mya fab¡1ka]a¡1
ve feksf1] 1ma]afhane]e¡1 a¡ac1]1g1y]a Lndonezya
pef¡o] kuyu]a¡1ndan ve 8ang]ades´fek1 monfa¸ endüsf¡1s1nden
ge]1yo¡ o]ab1]1¡. Ayn1 sek1]de. b1¡ A]man
ga]e¡1s1nde ye¡ a]1p. üze¡1nde b1¡ Ame¡1kan s1¡kef1n1n
]ogosunu fas1yan b1¡ ofomob1]de gene]]1k]e b1¡ düz1ne
ya da daha faz]a ü]kede ü¡ef1]m1s pa¡ca]a¡ ve bu¡a]a¡dan
ge]en hammadde]e¡ bu]unmakfad1¡.
5ubaf ay1nda Ch1cago´dak1 b1¡ süpe¡ma¡keffe bu]unan
b1¡ c1]ek büyük o]as1]1k]a. A]manya´n1n kh1ne vad1s1´nde
yap1]m1s böcek 1]ac]a¡1n1n ve Japonya´da yap1]m1s
b1¡ f¡akfö¡ün ya¡d1m1y]a Meks1ka´da yef1sf1¡1]m1s
o]ab1]1¡. 1ahm1nen Papua Yen1 G1ne´dek1 kab1]e
ha]k1n1n fop¡ak]a¡1ndan kaz1]a¡ak c1ka¡f1]an dem1¡
kü]ce]e¡1nden dökü]müs ko¡e ce]1g1 1]e yap1]an f¡akfö¡ün
yak1f1 büyük o]as1]1k]a Meks1ka´n1n güney1ndek1
fop¡ak]a¡dan pompa]anan d1ze] yak1f1d1¡. hasaf zaman1nda
c1]ek. kanada cam1 hamu¡undan yap1]m1s mukavva
b1¡ kufuda pakef]enm1s. NeW Je¡sey´de ü¡ef1]m1s
o]an p]asf1ge sa¡1]m1s ve A]man. Japon ve Ame¡1kan
ma]1 pa¡ca]a¡1 o]an. lfa]ya´da yap1]m1s b1¡ kamyona
yük]enm1s o]ab1]1¡. 8]uzun. a¡aban1n ve c1]eg1n
eko]o¸1k 1z]e¡1 -ü¡ef1m haf]a¡1n1n kend1]e¡1 g1b1- dünyay1
sa¡makfad1¡.
Ne yaz1k k1 yogun bask1 a]f1nda bu]unan ge]1smekfe
o]an ü]ke]e¡ eko]o¸1k ¡uh]a¡1n1 gene]]1k]e 1k1 yaka]a¡1n1
b1¡ a¡aya gef1¡mek ug¡una safmakfad1¡]a¡. u¡ef1m endüsf¡1]e¡1.
c1ka¡]a¡1 ug¡una b1¡ ü]key1 b1¡ d1ge¡1ne ka¡s1
oynaya¡ak. ü¡ef1m haf]a¡1n1 düsük üc¡ef. ucuz kaynak
5ayfa 25
A]an Du¡n1ng - 1ükef1m 1op]umu ve Dünyan1n Ge]eceg1
ve gevsek düzen]eme]e¡1n a¡ay1s1 1c1nde düz1ne]e¡ce ü]keye
bö]müs]e¡d1¡. Pek cogundan daha ac1k söz]ü o]an
I1]1p1n]e¡ hükümef1. pek faz]a düzen]emes1 o]mayan
8aafan 1h¡ac 1s]em bö]ges1 1c1n 1975 y1]1nda Io¡fune´da
söy]e b1¡ 1]an yay1m]am1sf1¡: "51z1nk1 g1b1... f1¡ma]a¡1n
1]g1s1n1 cekmek 1c1n... dag]a¡1 y1kf1k. agac]a¡1 kesf1k.
bafak]1k]a¡1 do]du¡duk. 1¡mak]a¡1 fas1d1k. kasaba]a¡1n
ye¡1n1 deg1sf1¡d1k... füm bun]a¡1 s1z1n ve f1ca¡ef1n1z1n
bu¡ada 1s yapmas1n1 ko]ay]asf1¡mak 1c1n yapf1k."
8¡ez1]ya. dünyan1n bu ü¡ef1m haf]a¡1n1n son nokfas1n1
o]usfu¡an can]1 b1¡ ö¡nek se¡g1]emekfed1¡. 100 m1]ya¡
do]a¡dan faz]a b1¡ d1s bo¡c a]f1nda ez1]en hükümef.
1h¡ac endüsf¡1s1ne yaf1¡1m yapm1s ve bu endüsf¡1 desfek]enm1sf1¡.
8unun sonucunda ü]ke. önem]1 b1¡ a]üm1nyum.
bak1¡. a]f1n. ce]1k. mak1ne. s1g1¡ ef1. favuk. soya
fasu]yes1 ve ayakkab1 1h¡acafc1s1 ha]1ne ge]m1sf1¡.
1ükef1c1 s1n1f1 daha ucuz ü¡ün]e¡ a]makfad1¡. cünkü
8¡ez1]ya 1h¡acaf 1s1nded1¡. Ancak vafandas]a¡1n1n cogu
o¡fa ge]1¡]1 o]an 8¡ez1]ya. k1¡]1]1k. fop¡ak kayb1 ve o¡man]a¡1n
yok ed1]mes1n1n fafu¡as1 ag1¡ ödemekfed1¡.
O¡neg1n. 19ßß´de e]de ed1]en ve¡1]e¡e gö¡e füm 8¡ez1]ya
endüsf¡1s1n1n ku]]and1g1 e]ekf¡1g1n x 1ß´1. endüsf¡1]esm1s
ü]ke]e¡e 1h¡ac ed1]ecek a]üm1nyum ve ce]1g1 ü¡efen
fab¡1ka]a¡a g1fm1sf1¡. 8u e]ekf¡1g1n büyük bö]ümü f¡op1ka]
o¡man]a¡1 yagma]ayan ve ye¡]1 ha]k1 afa]a¡1ndan
m1¡as ka]an a¡az1]e¡1nden c1ka¡fan dev h1d¡oe]ekf¡1k
ba¡a¸]a¡1ndan e]de ed1]mekfed1¡.
Dünya fükef1m fop]umu öze]]1k]e o¡man]a¡ ve fop¡ak]a¡
üze¡1ne uzun b1¡ gö]ge düsü¡mekfed1¡. O¡neg1n.
L] 5a]vado¡ ve Cosfa k1ca´da. ek1]eb1]1¡ fop¡ak]a¡1n
besfe b1¡1nden büyük bö]ümünde muz. kahve ve
seke¡ g1b1 1h¡ac ed1]en fop¡ak mahsu]]e¡1 yef1sf1¡1]mekfed1¡]e¡.
Laf1n Ame¡1ka´dak1 ve güney Af¡1ka´dak1
1h¡ac s1g1¡1 c1ff]1k]e¡1. yagmu¡ o¡man]a¡1n1n ve vahs1
yasam a]an]a¡1n1n ye¡1n1 a]m1sf1¡. u¡ef1m haff1n1n fükef1c1
ucunda ye¡ a]an Japonya. m1s1¡. bugday ve a¡pa
1hf1yac1n1n x 70´1n1. soya fasu]yes1 1hf1yac1n1n x
95´1n1 ve odun 1hf1yac1n1n x 50´s1nden faz]as1n1 1fha]
efmekfed1¡. k1 bu odunun büyük bö]ümü 8o¡neo´da
h1z]a o¡fadan kaybo]makfa o]an yagmu¡ o¡man]a¡1ndan
ge]mekfed1¡.
ho]]anda. fa¡1msa] ü¡ün]e¡1 kend1 fop¡ak]a¡1n1n üc
kaf1 büyük]ükfe fop¡ak]a¡a sah1p ge]1smekfe o]an ü]ke]e¡den
1fha] efmekfed1¡. 8u fa¡1msa] 1fha]af ü¡ün]e¡1n1n
cogu ü]ken1n dev fab¡1ka c1ff]1k]e¡1ne akfa¡1]makfad1¡.
8u c1ff]1k]e¡de yef1sf1¡1]en m1]yon]a¡ca domuz ve
1nek. Ma]ezya´dak1 o¡mans1z]asm1s fop¡ak]a¡dan ge]en
ve pa]m1ye cek1¡deg1nden yap1]an yem1. 1ay]and´1n o¡mans1z]asm1s
bö]ge]e¡1nden ge]en manyoku ve 8¡ez1]ya´n1n
güney1ndek1. böcek 1]ac1 1]e 1]ac]anm1s gen1s
a]an]a¡dan ge]en soya fasu]yes1n1 y1ye¡ek. Av¡upa]1 fükef1c1]e¡e
yüksek yag o¡an]1 ef ve süf sag]amak 1c1n
s1sman]amakfad1¡]a¡.
19ß9´da Av¡upa 1op]u]ugu. Japonya ve kuzey Ame¡1ka
kend1 a¡a]a¡1nda 136 m1]ya¡ do]a¡ g1b1. 1h¡ac eff1k]e¡1n1n
cok üze¡1nde b1¡ dege¡de "önce]1k]1 saf1s ü¡ün]e¡1"
-fop¡ak mahsu]]e¡1 ve doga] kaynak]a¡- 1fha] efm1s]e¡d1¡.
Ofe yandan. ge]1smekfe o]an bö]ge]e¡. bu ü¡ün]e¡1n
1fha]afc1s1 deg1]d1¡]e¡¦ be]]1 b1¡ saf1s ü¡ününü 1fha]
eff1k]e¡1 ende¡ du¡um]a¡da. bu ü¡ünün büyük bö]ümü
kend1 dünya-s1n1f1 fükef1c1]e¡1ne g1fmekfed1¡. Ge]1smekfe
o]an ü]ke]e¡1n hububaf 1fha]af1n1n -p1¡1nc d1s1nda-
yak]as1k dö¡ffe ücü. ef]e¡1 seh1¡]1 seck1n]e¡e saf1]an
c1ff]1k hayvan]a¡1n1 bes]emek 1c1n ku]]an1]makfad1¡.
5ayfa 26
A]an Du¡n1ng - 1ükef1m 1op]umu ve Dünyan1n Ge]eceg1
1¡op1k bö]ge]e¡dek1 saf1s ü¡ünü paf]ama]a¡1 y1]]a¡d1¡
fükef1c1 s1n1f1n1n deg1sen begen1]e¡1 fa¡af1ndan
afes]enmekfed1¡. 5eke¡. cay. kahve. p]asf1k. hu¡ma.
h1nd1sfan cev1z1. f1]d1s1. a]f1n. gümüs. mücevhe¡ g1b1
ü¡ün]e¡1n he¡ b1¡1 doga] cev¡e]e¡1 deg1sf1¡m1s ve 1sc1
o¡du]a¡1n1n yasam]a¡1n1 sek1]]end1¡m1sf1¡. 8ugün.
vahs1 yasam f1ca¡ef1n1n ve yasad1s1 uyusfu¡ucu ü¡ef1m1n1n
de se¡g1]ed1g1 g1b1. fükef1c1 s1n1f1n1n begen1]e¡1
bu efk1y1 ko¡umakfad1¡.
kacakc1]a¡. he¡ y1] m1]yon]a¡ca f¡op1ka] kusu. ba]1g1.
b1fk1y1. hayvan posfunu ve d1ge¡ a]1s1]mad1k sey1 yoksu]
fop¡ak]a¡dan zeng1n fop¡ak]a¡a göfü¡mekfed1¡.
81n]e¡ce O]1ve k1d]ey den1z kap]umbagas1 ve k1¡em1f]1
kap]umbaga kabugu 1]e fon]a¡ca ¸agua¡ ve d1ge¡ benek]1
ked1g1]]e¡1n posf]a¡1 saf1n a]1nmakfad1¡. Yasama
a]an1n1n yok ed1]mes1. dünyadak1 fü¡]e¡1n kaybo]mas1n1n
önde ge]en neden1 o]sa da. b1yo]og]a¡ feh]1ke a]f1ndak1
fü¡]e¡ ]1sfes1nde ye¡ a]an omu¡ga]1]a¡1n ücfe b1¡1nden
faz]as1n1n bu ]1sfede öze]]1k]e f1ca¡ef 1c1n av]anma
yüzünden bu]unduk]a¡1na 1nanmakfa]a¡. 8u fü¡ av]anma.
zeng1n fükef1c1]e¡1n fa]ep]e¡1 1]e kö¡ük]enmekfed1¡.
Wash1ngfon. D.C.´dek1 Dünya vahs1 Yasam Ionu´na
gö¡e füm dünyada egzof1k vahs1 yasam saf1s]a¡1 y1]]1k
5 m1]ya¡ do]a¡1n üze¡1nded1¡.
Yüksek f1yaf]a¡ ve s1k]1k]a deg1sen moda]a¡. fü¡]e¡1
h1z]a yasam 1]e ö]üm a¡as1ndak1 es1ge gef1¡eb1]1¡. Pe¡u
ke]ebek]e¡1 ka¡abo¡sada 3 b1n do]a¡a va¡an f1yaf]a¡]a
saf1]makfad1¡ ve baz1 Asya]1 fükef1c1]e¡e gö¡e. h1ma]aya
cey]an1ndan e]de ed1]en ve af¡od1zyak o]dugu 1dd1a
ed1]en koku. ag1¡]1g1n1n dö¡f kaf1 kada¡ a]f1n dege¡1nded1¡.
8ang]ades. h1nd1sfan ve Lndonezya. he¡ y1] Av¡upa´ya
250 m1]yon Asya 1¡1 ku¡bagas1 gönde¡mekfe ve bu
ku¡baga]a¡ o¡adak1 ¡esfo¡an]a¡da öze] b1¡ ü¡ün o]a¡ak
1k¡am ed1]mekfed1¡. Asya´da 1se. no¡ma]de bu ku¡baga]a¡1n
yed1k]e¡1 s1v¡1s1nek]e¡ coga]m1sf1¡ ve bunun sonucunda
s1v¡1s1nek]e¡1n fas1d1g1 s1fmadan kaynak]anan
ö]üm]e¡ a¡fm1sf1¡.
1ükef1c1 s1n1f1n1n ya¡aff1g1 o]umsuz efk1n1n b1¡ d1ge¡
1sa¡ef1 de esk1den Pe¡u Amazonu´nun e] degmem1s
bu]uf o¡man1 o]an 200 b1n hekfa¡]1k a]an üze¡1nde
gö¡ü]mekfed1¡. 81¡ zaman]a¡ ¸agua¡]a¡1n ve göz]ük]ü
ay1]a¡1n do]asf1g1 ess1z b1¡ dag]1k ekos1sfeme sah1p
o]an bu bö]ge. s1md1 dünya koka1n endüsf¡1s1n1n fa¡1m
1]ac]a¡1y]a zeh1¡]enm1s ka]b1d1¡. hua]]aga vad1s1´n1n
yuka¡1 bö]ümünde dag köy]e¡1ndek1 yoksu]]ukfan
kacan köy]ü]e¡. Av¡upa ve Ame¡1ka kenf]1]e¡1n1n
koka1n a]1skan]1g1n1 bes]emek üze¡e koka yef1sf1¡mekfed1¡]e¡.
lh¡ac ed1]en yüksek dege¡]1 he¡hang1 b1¡
fop¡ak ü¡ününün yef1sf1¡1c1]e¡1 g1b1 koka yef1sf1¡1c1]e¡1
de bu ü¡ünün yef1sf1¡1]mes1nde hasaf1 en yüksek sev1yeye
c1ka¡fmak 1c1n d1k yamac]a¡1 sü¡mek ve fop¡aga
k1myasa] fa¡1m 1]ac]a¡1 koymak g1b1 h1cb1¡ mas¡affan
kac1nmamakfad1¡]a¡.
koka yap¡ak]a¡1n1n 1s]enmes1 de eko]o¸1k hasa¡1
a¡f1¡makfad1¡. 19ß7´de Pe¡u]u o¡manc1 Ma¡c Dou¡o¸eann1.
o¡mandak1 g1z]1 koka1n ]abo¡afuva¡]a¡1n1n vad1n1n
havzas1na m1]yon]a¡ca ga]on gazyag1. sü]f1¡1k as1f. asefon
ve fo]üen dökfügünü öne sü¡müsfü¡. Ay¡1ca vad1dek1
aka¡su]a¡1n o zamandan be¡1 pek cok fü¡de ba]1k.
hem suda hem ka¡ada yasayan can]1 ve sü¡üngen 1c1n
ö]ümcü] o]dugu gö¡ü]müsfü¡. 5on o]a¡ak. uyusfu¡ucu
kacakc1]a¡1n1n ve müffef1k ge¡1]]a ha¡ekef]e¡1n1n egemen]1g1.
vu¡guncu cefe]e¡1n bö]gey1 yok efme pahas1na
5ayfa 27
A]an Du¡n1ng - 1ükef1m 1op]umu ve Dünyan1n Ge]eceg1
agac kesf1g1. av]and1g1 ve ba]1k fuffugu kanunsuz b1¡
du¡um ya¡afm1sf1¡.
Do]ay1s1y]a. b1z fükef1c1]e¡. kü¡ese] 1s1nmadan fü¡]e¡1n
yok o]mas1na kada¡ dünyan1n 1c1nde bu]undugu köfü
du¡umdan so¡um]u o]man1n ag1¡ yükünü fas1makfay1z.
Y1ne de b1z1m fükef1m1m1z. gezegen1n kade¡1 1c1n
end1se]en1p. cev¡ese] düsüse kafk1da bu]unan sey]e¡
üze¡1nde yogun]asan]a¡1n d1kkaf1n1 pek nad1¡ cekmekfed1¡.
1ükef1m. dünya-cev¡e denk]em1ndek1 1hma] ed1]m1s
deg1skend1¡. Daha bas1f b1¡ 1fadey]e. b1¡ ekonom1n1n
eko]o¸1k s1sfem]e¡1 a]ffan desfek]eyen fop]am yükü
üc deg1sken]1 b1¡ fonks1yondu¡¦ nüfusun büyük]ügü.
o¡fa]ama fükef1m ve ekonom1n1n ma] ve h1zmef]e¡1
sag]amakfa ku]]and1g1 gen1s fekno]o¸1]e¡ kümes1. yan1
yemek fabak]a¡1ndan habe¡]esme uydu]a¡1na kada¡
he¡ sey Gene] o]a¡ak cev¡ec1]e¡ fekno]o¸1]e¡1n düzen]enmes1
ve deg1sf1¡1]mes1 üze¡1nde ca]1smakfa ve a1]e
p]an]amas1 da nüfus a¡f1s1n1 yavas]afmak konusunda
yogun]asmakfad1¡.
1ekno]o¸1n1n ve nüfusun vu¡gu]anmas1n1n gece¡]1
neden]e¡1 va¡d1¡. 1ekno]o¸1]e¡1 deg1sf1¡mek. kü]fü¡e]
fufum]a¡1 deg1sf1¡mekfen daha ko]ayd1¡. A1]e p]an]amas1n1n
cev¡e 1c1n ya¡aff1g1 a¡f1]a¡1n yan1nda pek cok
1nsan1 ve fop]umsa] ya¡a¡1 da va¡d1¡. Zafen dünyadak1
eko]o¸1k fehd1f]e¡1n büyük]ügü. he¡ üc cephede de 1]e¡]eme]e¡
kayded1]mes1n1 ge¡ekf1¡mekfed1¡. O¡neg1n.
Dünya 8ankas1´ndan he¡man Da]y. büyümen1n dünya
nüfusu. eko]o¸1k y1p¡anma ve yasam a]an]a¡1n1n yok
ed1]mes1 ö]cü]e¡1nde. ac1kca ge¡ek]1 o]dugu üze¡e. ya]n1zca
aza]f1]mas1 deg1] du¡du¡u]mas1 1c1n mevcuf fekno]o¸1n1n
cev¡eye uygu]anmas1nda k1¡k y1] 1c1nde y1¡m1
kaf ge]1sme kayded1]mes1 ge¡eg1ne 1sa¡ef efmekfed1¡.
8u¡ada. hem endüsf¡1]esm1s ü]ke]e¡1n k1s1 bas1na
düsen kaynak ku]]an1m]a¡1n1 ge]1smekfe o]an ü]ke]e¡1n
ayn1 düzeye u]asmas1na o]anak ve¡ecek sek1]de
de¡ha] du¡du¡duk]a¡1. hem de dünya nüfusunun bu
sü¡e 1c1nde 1k1 kaf1ndan faz]a a¡fmad1g1 va¡say1]makfad1¡.
1a¡1mda. u]as1mda. seh1¡ p]an]amas1nda. ene¡¸1de
ve benze¡]e¡1nde ku]]an1]an fekno]o¸1n1n ve yönfem]e¡1n
deg1sf1¡1]mes1. mevcuf s1sfem]e¡1n cev¡ede neden
o]dugu za¡a¡1 önem]1 de¡ecede aza]fab1]1¡. fakaf y1¡m1
kaf]1k b1¡ 1]e¡]eme o]mas1 mümkün deg1]d1¡. 81¡ depo
yak1f]a s1md1k1nden üc ya da dö¡f kaf daha uzaga g1deb1]en
ofomob1]]e¡ yap1]ab1]1¡¦ 20 kaf daha uzaga g1deb1]en]e¡
1se fe¡mod1nam1k yasa]a¡1na ka¡s1 ge]1¡. 8u kada¡
faz]a seyahaf efmen1n cev¡eye za¡a¡]a¡1n1 aza]fab1]ecek
fas1f]a¡ ya]n1zca b1s1k]ef]e¡. ofobüs]e¡ ve f¡en]e¡d1¡
ve fükef1c1 s1n1f1ndak1]e¡1n coguna gö¡e bun]a¡. düsük
b1¡ yasam sfanda¡d1n1 fems1] efmekfed1¡. Çamas1¡
ku¡ufucu]a¡1 da su anda ku]]an1]an en yefe¡]1 mode]]e¡1n
ya¡1s1 kada¡ ene1¸1 1]e ca]1sab1]1¡¦ fakaf s1md1k1n1n
y1¡m1de b1¡1 kada¡ ene¡¸1 1]e camas1¡ ku¡ufman1n fek
yo]u camas1¡ 1p1d1¡ k1 bu da fükef1m fop]umunun gözünde
b1¡ ge¡1 ad1md1¡.
8u yüzden. fekno]o¸1k deg1s1m ve nüfus 1sf1k¡a¡1.
madd1 1sfek]e¡1n aza]f1]mas1 1]e famam]anmad1kca. gezegen1m1z1
ku¡fa¡mak 1c1n yefe¡]1 o]mayacakf1¡. 5ao
Pau]o un1ve¡s1fes1´nden Jose Go]dembe¡g 1]e u]us]a¡a¡as1
b1¡ a¡asf1¡ma ek1b1. yefe¡]1g1n en üsf düzeye c1ka¡1]mas1
ve yen1]eneb1]1¡ ene¡¸1den famamen ya¡a¡]an1]ab1]mes1
yo]uy]a fos1] yak1f1 fükef1m1n1n kes1]mes1 üze¡1ne
d1kkaf]1 b1¡ ca]1sma yapm1s]a¡d1¡. va¡d1k]a¡1 sonuca
gö¡e. füm dünya nüfusu yak]as1k o]a¡ak 8af1 Av¡upa]1]a¡1n
yefm1s]e¡1n o¡fa]a¡1nda yasad1k]a¡1 düzeyde -müfevaz1
5ayfa 2ß
A]an Du¡n1ng - 1ükef1m 1op]umu ve Dünyan1n Ge]eceg1
fakaf ¡ahaf ev]e¡. g1da]a¡1n dondu¡u]mas1. camas1¡
mak1ne]e¡1. maku] m1kfa¡da s1cak su ve s1n1¡]1 ofomob1]
ku]]an1m1 1]e desfek]enm1s. fop]u fas1maya ko]ay
u]as1m g1b1 sey]e¡]e- yasayab1]1¡.
Ancak. bu ca]1sman1n va¡d1g1 as1] sonuc. füm dünyan1n
Ame¡1ka]1]a¡ g1b1. daha büyük ev]e¡de. daha faz]a
say1dak1 e]ekf¡1k]1 a]ef]e ve ofomob1] me¡kez]1 u]as1m]a
yasayamayacag1d1¡. Dahas1. Go]dembe¡g´1n sena¡yosu
faz]a cöme¡f de bu]unab1]1¡. 8u sena¡yo. hükümef]e¡a¡as1
lk]1m Deg1s1k]1g1 Pane]1´n1n dünya 1k]1m1n1n 1sf1k¡a¡a
kavusfu¡u]mas1 1c1n ge¡ek]1 gö¡ü]en dünya cap1nda
x 60-ß0´]1k ka¡bon yay1m m1kfa¡1n1 h1cb1¡ sek1]de
aza]fmayacakf1¡.
lnsan say1s1n1n 1sf1k¡a¡a kavusfu¡u]dugu ve fem1z
ve yefe¡]1 fekno]o¸1]e¡1n uygu]anmas1nda büyük asama
kayded1]d1g1 va¡say1]sa b1]e. madd1 hedef]e¡den madd1
o]mayan hedef]e¡e yöne]med1k]e¡1 sü¡ece. 1nsan1 1sfek]e¡
b1yosfe¡e fe¡c1h ed1]ecekf1¡. Dünyan1n m1]ya¡]a¡ca
1nsanog]unu bes]eyeb1]mes1. b1z1m fükef1m1 fafm1n]e
denge]ey1p denge]ememem1ze bag]1d1¡.
8u yüzden. fekn1k deg1s1k]1k]e¡]e dege¡ ya¡g1s1 deg1s1k]1k]e¡1n1n
nas1] b1¡ b1]es1m1n1n. b1yosfe¡1 feh]1keye
afmadan he¡kes 1c1n mümkün o]an ¡ahaf. haffa fükef1c1
o]mayan b1¡ yasam fa¡z1n1 o]usfu¡acag1 konusunda
yo] gösfe¡1]mes1ne ge¡eks1n1m va¡d1¡. 1amamen eko]o¸1k
b1¡ pe¡spekf1ffen bak1]d1g1nda. can a]1c1 kafego¡1]e¡
ene¡¸1. ma]zeme]e¡ ve ekos1sfem]e¡d1¡¦ fakaf bu kafego¡1]e¡
soyuffu¡. Daha somuf b1¡ yak]as1m 1c1n k1fab1n b1¡
son¡ak1 k1sm1nda gün]ük hayaf1n üc unsu¡u üze¡1nde
du¡u]makfad1¡¦ ne yed1g1m1z ve 1cf1g1m1z 1bkz. v´1nc1 8ö]üm}.
nas1] do]asf1g1m1z 1bkz. vl´1nc1 8ö]üm} ve ney1 saf1n
a]d1g1m1z ve ku]]and1g1m1z 1bkz. vll´1nc1 8ö]üm}. he¡ du¡umda
füm 1nsan]a¡ gen1s b1¡ a¡a]1kfa. fabanda bu]unan.
kend1 1y1]1k]e¡1 1c1n cok az fükefen]e¡ -ve fepede
bu]unan. dünyan1n 1y1]1g1 1c1n cok faz]a fükefen]e¡- o]a¡ak
denges1z sek1]de dag1]m1s]a¡d1¡.
:::::::::::::::::
YL1LkLlk AkAYl5l
v 8ö]üm
Y1yecek ve lcecek]e¡
Dünya g1da fükef1m1 me¡d1ven1n1n üc basamag1 va¡d1¡.
hem en a]f hem de en üsf basamakfa 1nsan sag]1g1
ve cev¡e za¡a¡ gö¡mekfed1¡. 5o¡un sudu¡: Dünyadak1
1nsan]a¡ b1¡ yandan üsf basamag1n baz1 avanfa¸]a¡1n1
füm dünyaya yaymay1 sü¡dü¡ü¡ken. b1¡ yandan da o¡fada
b1¡]eseb1]1¡]e¡ m1?
Dünyadak1 en yoksu] b1¡ m1]ya¡ 1nsan yasam]a¡1n1
sü¡dü¡eb1]mek 1c1n yefe¡]1 bes]enmeye sah1p deg1]d1¡¦
yak]as1k o]a¡ak ya¡1s1 ka]o¡1 eks1k]1g1 neden1y]e. büyümede
du¡ak]ama. zeka ge¡1]1g1 ve haffa ö]üm]e ka¡s1
ka¡s1ya ka]ab1]1¡. 8es]enme b1c1m]e¡1 öze]]1k]e p1¡1nc]e
m1s1¡ g1b1 hububafa ve manyok 1]e pafafes g1b1 kök mahsu]]e¡1ne
dayanmakfad1¡¦ ay¡1ca 1cme suyu o]a¡ak cogun]uk]a
1nsan1. hayvansa] ve k1myasa] af1k]a¡]a k1¡]enm1s
su]a¡1 ku]]anmakfad1¡]a¡. Lge¡ ac]1kfan ö]mez]e¡se. su
yüzünden ö]eb1]1¡]e¡: Dünya 5ag]1k O¡güfü´ne gö¡e sudan
kaynak]anan hasfa]1k]a¡ ucüncü Dünya ü]ke]e¡1nde
gö¡ü]en hasfa]1k]a¡1n x ß0´1n1 o]usfu¡makfad1¡.
5ayfa 29
A]an Du¡n1ng - 1ükef1m 1op]umu ve Dünyan1n Ge]eceg1
Ac]1k ceken yoksu]]a¡1n cogunu Af¡1ka 1]e Asya´n1n az
ve¡1m]1 bö]ge]e¡1nde. gec1nmek 1c1n ca]1san c1ffc1]e¡ ya
da fop¡aks1z 1sc1]e¡ o]usfu¡u¡ ve bun]a¡1n yasamak 1c1n
ka¡1n fok]uguna ve¡d1k]e¡1 mücade]en1n bede]1n1yse cogu
zaman doga] cev¡e ödemekfed1¡. 8u 1nsan]a¡. of]ak
o]a¡ak b1¡ak1]mas1 daha 1y1 o]acak o]an eg1m]1 ya da k1¡ac
fop¡ak]a¡1 eke¡ek fop¡ak e¡ozyonunun bas]amas1na
sebep o]makfad1¡]a¡. hayvan]a¡1 1c1n yem ya da yemek
p1s1¡d1k]e¡1 afes 1c1n odun fop]aya¡ak agac ö¡füsünü
as1nd1¡makfad1¡]a¡. Ac]1k ceken bu b1¡ m1]ya¡ 1nsan süphes1z
pek az seye sah1pf1¡.
81¡ son¡ak1 basamakfa ye¡ a]an. dünyan1n o¡fa ge]1¡]1
3.3 m1]ya¡ 1nsan1 1a1]e b1¡ey1 bas1na 700-7500 do]a¡ kazanan]a¡}.
kend1]e¡1ne sag]1k]1 feme] g1da]a¡1 sag]ayan
hububaf ve sebzeye daya]1 bes]enme b1c1m]e¡1nden bo]
m1kfa¡da ka]o¡1 ve p¡ofe1n a]makfad1¡]a¡. Iaz]a ef. kümes
hayvan1 ya da süf ü¡ünü saf1n a]maya yefecek pa¡a]a¡1
o]mad1g1 1c1n düsük yag]1 b1¡ bes]enmeye sah1pf1¡]e¡
ve gene]]1k]e 1ka]o¡1]e¡1n1n x 20´s1nden az1n1 yagdan
a]1p} kend1]e¡1n1 as1¡1 m1kfa¡da bes1nse] yag a]mak]a
bag]anf1]1 o]an hasfa]1k]a¡dan ko¡umakfad1¡]a¡. 51v1 g1da]a¡1n1n
x ß0´1nden faz]as1n1 fem1z 1cme suyu sek]1nde
a]makfad1¡]a¡ ve ge¡1 ka]an1n1 da cay. kahve. b1¡a ve cocuk]a¡
1c1n süf g1b1 1cecek]e¡den sag]amakfad1¡]a¡.
8u bes]enme düzen1nde eks1k o]an sey. 1nsan]a¡1n
füm önem]1 bes1n]e¡1 a]ma]a¡1n1 sag]ayacak bo] ces1f]1
meyve ve sebze]e¡d1¡. Ay¡1ca fükef1c1 s1n1f1ndak1 1nsan]a¡dan
daha faz]a g1da zeh1¡]enmes1ne ve ba¡sak pa¡az1f]e¡1ne
yaka]an1¡]a¡ cünkü e¡zak]a¡1n1 sak]amak 1c1n
hava gec1¡meyen kap]a¡1 ya da dondu¡mak g1b1 güven]1
yönfem]e¡1 yokfu¡. L]beffe bu 1nsan]a¡1n yapf1g1 fükef1m1n
de cev¡e üze¡1nde gö¡ü]en efk1]e¡1 va¡d1¡. Ç1n´de
su]a¡ a]f1nda bu]unan ce]f1k fa¡]a]a¡1. afmosfe¡de b1¡1ken
se¡a gaz1 mefan1n pek cok kaynag1ndan b1¡1d1¡ ve
Meks1ka´dak1 say1s1z m1s1¡ fa¡]as1. fop¡ag1n üsf fabakas1n1n
büyük su yafak]a¡1ndan ak1p g1fmes1ne sebep o]makfad1¡.
Y1ne de o¡fa ge]1¡]1 s1n1f1n y1yeceg1n1 sag]amas1
dünyaya. ac]1k ceken yoksu]]a¡dan ya da fükef1c1
s1n1f1ndan daha az za¡a¡ ve¡mekfed1¡. 8u s1n1f1n üye]e¡1
eko]o¸1k ac1dan hassas o]an k1¡ac a]an]a¡a ve o¡man]1k
bö]ge]e¡e 1]1smeyecek kada¡ pa¡aya sah1pf1¡. öfe
yandan uzun mesafe]e¡den fek ku]]an1m]1k amba]a¸]a¡
1c1nde nak]1yes1 yap1]an zeng1n b1¡ bes]enme düzen1n1
de ka¡s1]ayamamakfad1¡]a¡.
Dünya g1da me¡d1ven1n1n en üsf basamag1nda. bes]enme
düzen]e¡1 efe. 1s]enm1s ve pakef]enm1s g1da]a¡a
ve af1]ab1]1¡ kap]a¡dak1 1cecek]e¡e daya]1 o]an. fükef1c1
s1n1f1 üye]e¡1 bu]unmakfad1¡. 81z1m bes]enmem1zde ces1f]1]1g1n
-y1]1n he¡ zaman1nda 1sfed1g1m1z sey1 y1yeb1]1yo¡
o]mam1z1n- sag]ad1g1 ya¡a¡]a¡ ve faze. sag]1k]1 b1¡
g1da fem1n1 va¡d1¡. Ancak b1z]e¡. kend1 basa¡1m1z1n
ku¡ban]a¡1y1z¦ b1z1m bes]enme düzen1m1z yag ac1s1ndan
faz]a zeng1nd1¡. 1ükef1c1]e¡ haffa]1k o]a¡ak b1¡ k1]og¡amdan
faz]a ef yemekfed1¡]e¡ ve do]ay1s1y]a da a]1nan
ka]o¡1]e¡1n yak]as1k x 40´1n1 yagdan sag]amakfad1¡
1bkz. 1ab]o 5-1}. 8es]enme konusundak1 ofo¡1fe]e¡1n
cogu. yag]a¡1n x 30´dan faz]a ka]o¡1 sag]amad1g1n1
öne sü¡mekfe ve yak1n zamanda yap1]an a¡asf1¡ma]a¡.
x 20´n1n a]f1ndak1 düzey]e¡1n cok daha sag]1k]1 o]dugunu
gösfe¡mekfed1¡. 1ükef1c1 s1n1f1n1n bo] m1kfa¡da ef
1ce¡en bes]enme düzen1 1c1n öded1g1 bede]. zeng1n]1k
hasfa]1k]a¡1 o]a¡ak ad]and1¡1]an hasfa]1k]a¡1n -ka]p
¡ahafs1z]1k]a¡1. fe]c. gögüs ve ko]on kanse¡]e¡1- neden
o]dugu yüksek ö]üm o¡an]a¡1d1¡.
5ayfa 30
A]an Du¡n1ng - 1ükef1m 1op]umu ve Dünyan1n Ge]eceg1
1ab]o 5-1. k1s1 8as1na Düsen Lf 1ükef1m1. 1990
u]ke-Lf 1k1]og¡am}
A8D-112
I¡ansa-91
A¡¸anf1n-ß2
5ovyef]e¡ 81¡]1g1-70
8¡ez1]ya-47
Japonya-41
Meks1ka-40
Ç1n-24
1ü¡k1ye-16
I1]1p1n]e¡-16
M1s1¡-14
h1nd1sfan-2
51g1¡. dana. domuz. kuzu. koyun. kec1 ve kümes hayvan1 ef]e¡1n1n fab]oda
ye¡ a]an ag1¡]1k]a¡1 füm gövde ag1¡]1g1na es1ff1¡. kümes hayvan]a¡1na
1]1sk1n ¡akam]a¡ 19ß9´a a1ff1¡.
Dünya da fükef1c1 s1n1f1n1n yüksek o¡anda yag 1ce¡en
bes]enme düzen1n1n bede]1n1 ödemekfed1¡. hububaf
yoksu] ve o¡fa ge]1¡]1 s1n1f]a¡da o]dugu g1b1 fükef1c1
s1n1f1n1n da bes]enme düzen1nde feme]d1¡. Iakaf fükef1c1]e¡.
hububaf1n kend1s1n1 yemez¦ bu ü¡ün]e¡]e hayvan]a¡
bes]en1¡. son¡a da bu hayvan]a¡dan e]de ed1]en ef.
süf ve yumu¡fa]a¡ fükef1]1¡.
8u dönüsüm 1s]em1 yefe¡s1zd1¡¦ cünkü hayvan]a¡
hububaf1n ya]n1zca b1¡ k1sm1n1 yen1]eb1]1¡ ü¡ün]e¡e
cev1¡mekfed1¡]e¡. O¡neg1n. A8D´de yen1]en he¡ b1¡ k1]og¡am
s1g1¡ ef1n1n ü¡ef1]mes1 5 k1]og¡am m1s1¡ ve soya fasu]yes1
yem1n1 ge¡ekf1¡1¡. 8unun sonucunda. ef y1yen
s1n1f1n bes]enmes1. dünyadak1 ek1]eb1]1¡ fop¡ak]a¡1n
yak]as1k dö¡ffe b1¡1nde yef1sf1¡1]en hububaf1n x 40´a
yak1n1na ma] o]makfad1¡.
1ükef1c1 s1n1f1. füm dünyada ü¡ef1]en hububaf1n böy]es1
büyük b1¡ bö]ümünü ku]]ana¡ak kend1s1n1 bu ü¡ef1m]e
bag]anf1]1 o]an. e¡ozyona ug¡am1s fop¡ak]a¡. fükenm1s
su kaynak]a¡1. güb¡e]e¡ ve hase¡e 1]ac]a¡1 1]e
k1¡]ef1]m1s aka¡su]a¡ g1b1 cev¡e ¡ahafs1z]1k]a¡1ndan faz]as1y]a
so¡um]u ha]e gef1¡mekfed1¡. A8D´de. he¡ b1¡ k1]og¡am
s1g1¡ ef1n1n ü¡ef1]mes1nde cogu yem]e¡1 su]amak
1c1n ku]]an1]an 3 b1n ]1f¡eden faz]a su ve güb¡e 1]e
d1ge¡ c1ff]1k 1hf1yac]a¡1n1 ü¡efmek 1c1n 2 ]1f¡eye denk
gazyag1 ku]]an1]makfad1¡.
Neyse k1 sag]1k]a 1]g1]1 end1se]e¡ s1md1den fükef1c1
s1n1f1n1n d1kkaf1n1 k1¡m1z1 effen kümes hayvan]a¡1na
dog¡u yöne]fmekfed1¡. O¡neg1n Ame¡1ka]1]a¡ a¡f1k s1g1¡
ef1nden daha faz]a kümes hayvan1 ef1 yemekfed1¡]e¡.
8u eko]o¸1k b1¡ a¡f1d1¡¦ cünkü favuk]a¡ he¡ b1¡ b1¡1m
ef 1c1n x 40 daha az yem fükef1¡]e¡. uzun vadede
cev¡en1n ko¡unmas1. ef fükef1m1ne kes1n s1n1¡]ama]a¡
gef1¡1]mes1n1 ge¡ekf1¡ecekf1¡. 1ükef1c1 s1n1f1. dünyan1n
5ayfa 31
A]an Du¡n1ng - 1ükef1m 1op]umu ve Dünyan1n Ge]eceg1
kaynak]a¡1y]a uyum]u b1¡ bes]enme düzen1 1c1n hububaf]a
bes]enen hayvan]a¡dan e]de ed1]en ü¡ün]e¡1n ya¡1s1n1
ya da daha faz]as1n1 fükefmekfen vazgecmek zo¡unda
ka]ab1]1¡.
Lndüsf¡1 dünyas1nda ef ü¡ef1m1n1n faz]as1n1 k1s1f]amak
1c1n ca]1san düz1ne]e¡ce ku¡u]usa yöne]1k o]an
ha]k desfeg1. böy]e b1¡ ge]eceg1n mümkün o]duguna
1]1sk1n b1¡ umuf vaaf efmekfed1¡. Wash1ngfon D.C.´dek1.
G1da ve 5ag]1k Po]1f1kas1 lc1n ha]k1n 5es1 g1b1 sag]1k
savunucu]a¡1. hükümef1n ef ü¡ef1m1n1 a¡f1¡an bes]enme
füzük]e¡1n1n ve fa¡1m po]1f1ka]a¡1n1n yen1]enmes1
ge¡ekf1g1n1 1]e¡1 sü¡mekfed1¡]e¡. hem A8D´de. hem de
Av¡upa´da hayvan ve yem ü¡ef1c1]e¡1n1n su anda füm
fa¡1msa] ödenek]e¡1n ya¡1s1ndan faz]as1n1 a]d1g1 sü¡ece.
fa¡1m po]1f1ka]a¡1n1n yen1]enmes1 öze]]1k]e önem]1d1¡.
Ofe yandan. Doga] kaynak]a¡1 5avunma ku¡u]u g1b1
cev¡ec1 g¡up]a¡. A8D´n1n baf1s1ndak1 kamu a¡az1]e¡1nde
bu]unan of]ak]a¡a ve¡1]en ödenek]e¡1 hedef a]makfad1¡.
Ay¡1ca ka]1fo¡n1ya´dak1 Dünyay1 ku¡fa¡ma ve 81¡]es1k
k¡a]]1k´fak1 ve¸efe¡yan 1op]u]uk g1b1 hayvan hak]a¡1n1
savunan g¡up]a¡1. fükef1c1 s1n1f1n1 daha az ef yemen1n
ya¡a¡]a¡1 konusunda eg1fmekfed1¡.
1ükef1c1]e¡1n bes]enme düzen1n1n d1ge¡ cev¡ese] bede]]e¡1.
ne yed1g1m1zden daha cok. yed1k]e¡1m1z b1ze
u]asmadan önce o]an]a¡dan kaynak]anmakfad1¡. 1ükef1m
fop]umunda. y1yecek ve 1cecek]e¡1n 1s]enmes1. pakef]enmes1.
dag1f1]mas1 ve sak]anmas1 dünyaya yük
o]acak sek1]de ge¡cek]esf1¡1]mekfed1¡. O¡neg1n.
A8D´de fükef1c1 bes1n z1nc1¡1n1n büfünü füm ene¡¸1n1n
x 17´s1n1 ku]]anmakfad1¡¦ bu o¡an c1ff]1k hayvan]a¡1n1n
ü¡ef1m1 1c1n x 3. d1ge¡ fü¡]e¡dek1 fa¡1m 1c1n x 3. g1da]a¡1n
1s]enmes1 ve pakef]enmes1 1c1n x 6 ve nak]1ye. saf1s.
dondu¡ma 1]e bes1n]e¡1n p1s1¡1]mes1 ve daha son¡a
bu]as1k]a¡1n y1kanmas1 1c1n de x 5 o]mak üze¡e ces1f]1
düzey]e¡de o¡faya c1ka¡.
Yefe¡]1 düzeyde yap1]an bu 1s]eme ve pakef]eme b1c1m1.
g1da]a¡1n bozu]mas1n1 ve k1¡]enmes1n1 ön]emekfed1¡.
Iakaf fükef1c1 s1n1f1nda -1v1¡ z1v1¡]a bes]enen s1n1ffa-
bun]a¡1n cogu ge¡eg1nden faz]ad1¡ ve 1nsan]a¡1 bes]emen1n
eko]o¸1k yükünü a¡f1¡makfad1¡. Dondu¡u]mus
g1da]a¡1n ü¡ef1]mes1 1c1n ku]]an1]an ene¡¸1 gene]]1k]e faze]e¡1n1n
ü¡ef1]mes1 1c1n ge¡ekenden 10 kaf daha faz]ad1¡.
Ne yaz1k k1 fükef1c1 s1n1f1n1n eg1]1m1 -k1 bu süphes1z.
kad1n]a¡ ca]1smak 1c1n ev1n d1s1na c1kf1k]a¡1nda e¡kek]e¡1n
ev 1s]e¡1nden baz1]a¡1n1 üsf]enmekfek1 basa¡1s1z]1k]a¡1ndan
kaynak]an1¡- faze g1da]a¡ ye¡1ne dondu¡u]mus
g1da]a¡ ku]]anmak yönünded1¡. 1960´da Ame¡1ka]1]a¡1n
yed1g1 pafafes1n x 92´s1 fazeyd1¦ 19ß9´da 1se
cogu I¡ans1z usu]ü k1za¡fma o]mak üze¡e. faze pafafes]e
ne¡edeyse es1f m1kfa¡da dondu¡u]mus pafafes
fükefm1s]e¡d1¡. 19ß7´de Japonya´dak1 magaza sah1p]e¡1
buzdo]ap]a¡1n1 he¡ haffa 300 fon soguk ya da dondu¡u]mus
p1zza 1]e do]du¡mus. seksen]e¡de 8af1 Av¡upa´da
k1s1 bas1na düsen dondu¡u]mus g1da saf1s]a¡1
1k1 kaf1na c1km1sf1¡.
1ükef1c1 s1n1f1na yöne]1k o]a¡ak haz1¡]anan g1da]a¡1n
pakef]enmes1. 1c1n cok m1kfa¡da mefa]. cam. kag1f.
ka¡fon ve p]asf1k ha¡canmakfad1¡. A8D´de ku]]an1]an
a]üm1nyumun -ü¡ef1]mes1 en yogun ene¡¸1y1 ge¡ekf1¡en
mefa]1n- dö¡ffe b1¡1 konse¡ve kufu]a¡1n1 o]usfu¡makfad1¡
ve bun]a¡1n yak]as1k o]a¡ak ya¡1s1 fop¡aga af1]makfad1¡.
As]1nda A8D. yed1 ü]ke d1s1ndak1 füm ü]ke]e¡1n
he¡ fü¡ amac]a ku]]and1g1ndan daha faz]a a]üm1nyumu
konse¡ve kufusu sek]1nde afmakfad1¡. Japonya´da
5ayfa 32
A]an Du¡n1ng - 1ükef1m 1op]umu ve Dünyan1n Ge]eceg1
mes¡ubaf kufu]a¡1 a]üm1nyumun en h1z]1 gen1s]eyen
ku]]an1m a]an1d1¡ ve o]uk]u ka¡fon]a¡1n ya¡1s1 1s]enm1s
g1da]a¡1n pakef]enmes1nde ku]]an1]makfad1¡. Ag1¡]1k
o]a¡ak ö]cü]dügünde. g1da amba]a¸]a¡1. A8D´dek1 kenfse]
kaf1 af1k]a¡1n besfe b1¡1n1 -seksen]e¡1n sonunda k1s1
bas1na y1]da 130 k1]og¡am- o]usfu¡makfad1¡ ve hac1m
o]a¡ak ö]cü]dügünde de cok daha büyük b1¡ o¡an
e]de ed1]1¡.
Amba]a¸]a¡1n cogu famamen göz boyamaya yöne]1kf1¡.
81¡ haffa dayanan domafes]e¡ ve yes1] b1be¡]e¡. b1¡
yüzy1] boyunca dayanan po]1sf1¡en ve p]asf1k kap]a¡da
saf1]makfad1¡. Ay¡1ca eg1]1m daha az deg1]. daha faz]a
pakef]enm1s g1da]a¡a dog¡udu¡. 1ek b1¡ ö¡nek ve¡mek
ge¡ek1¡se. Packag1ng ad1ndak1 b1¡ de¡g1n1n a¡asf1¡mas1na
gö¡e. o¡fa yas1n üze¡1ndek1 ya]n1z yasayan Ame¡1ka]1]a¡.
1990´da x 1ß o¡an1nda haffada en az üc defa fek
k1s1]1k pakef]enm1s g1da ku]]an1¡ken. 1991´de bu o¡an
x 27´ye yükse]m1sf1¡.
Pakef]enm1s g1da]a¡1n dünya cap1nda a¡fan fükef1m1.
be]k1 de en ac1k sek1]de 1cecek endüsf¡1s1nde gö¡ü]mekfed1¡.
1ükef1c1 s1n1f1. fek ku]]an1m]1k kap]a¡da bu]unan
b1¡a. soda. s1se suyu ve d1ge¡ haz1¡ f1ca¡1 1cecek]e¡1
g1de¡ek daha faz]a 1cmekfed1¡. 1uhaff1¡ k1. mus]uk
suyunun en saf ve u]as1]ab1]1¡ o]dugu ye¡]e¡de bu suyun
1cecek o]a¡ak ku]]an1m1 aza]makfad1¡. 5u anda
mus]uk suyu. endüsf¡1]esm1s ü]ke]e¡dek1 1cecek]e¡1n
gene]]1k]e ya]n1zca dö¡ffe b1¡1n1 o]usfu¡makfad1¡. O]aganüsfü
b1¡ ö¡nek o]a¡ak A8D e]e a]1nd1g1nda. 1990 y1]1nda
k1s1 bas1na düsen a]ko]süz 1cecek fükef1m1n1n
1ß2 ]1f¡eye u]as1¡ken 1dünya o¡fa]amas1n1n yak]as1k
o]a¡ak yed1 kaf1}. su 1c1m1n1n 141 ]1f¡e o]dugu gö¡ü]ü¡.
D1ge¡ b1¡ dey1s]e. Ame¡1ka]1]a¡ a¡f1k muffak mus]ugundan
1cf1k]e¡1 sudan daha faz]a soda 1cmekfed1¡]e¡.
A]ko]süz 1cecek]e¡ dünyada f1¡f1na g1b1 esmekfed1¡.
u]us]a¡a¡as1 fükef1m 19ß0´de 64 m1]ya¡ 330 m]´]1k po¡s1yondan
1990´da fahm1n1 o]a¡ak ß5 m1]ya¡a c1km1sf1¡.
8u a¡f1s1n büyük bö]ümü 1k1 f1¡man1n. ü¡ün]e¡1n1 dünya
üze¡1ndek1 füm ü]ke]e¡de safan Peps1Co. Lfd. 1]e
Coca-Co]a Company´n1n. kend1 a¡a]a¡1ndak1 afes]1 ¡ekabef1
sayes1nde ge¡cek]esm1sf1¡. Oze]]1k]e Coca-Co]a.
1s]efme ge]1¡]e¡1n1n x ß0´1n1 A8D´n1n d1s1ndan sag]ayan
dünya cap1nda b1¡ s1¡keff1¡. 81¡ f1ca¡ef de¡g1s1
o]an AdWeek. bu ma¡kan1n basa¡1s1ndan öy]es1ne efk1]enm1sf1¡
k1 bu ü¡ünün dünya cap1nda paza¡]amadak1
uzman]1g1n1 1k1 sayfa]1k b1¡ bö]ümde h1f]e¡´1n. Len1n´1n.
Napo]eon´un ve b1¡ ko]a s1ses1n1n ¡esm1n1 yay1n]aya¡ak
övmüsfü¡. Manseffe 1se. "lc]e¡1nden ya]n1zca
b1¡1s1 füm dünyay1 e]e gec1¡en b1¡ sefe¡ yapf1." yaz1s1
ye¡ a]makfad1¡. 51¡kef. ü¡ün]e¡1 1c1n s1n1¡s1z paza¡
gö¡mekfed1¡. Coca-Co]a gene] müdü¡ü Dona]d k. keough
söy]e demekfed1¡: "Lndonezya´y1 -Lkvafo¡ üze¡1nde
1ß0 m1]yon nüfus]u. 1ß yas o¡fa]amas1na sah1p
ve a]ko]ün Müs]üman]1k d1n1nce yasak o]dugu b1¡ ü]key1-
düsündügümde. cennef1n neye benzed1g1n1 b1]d1g1m1
h1ssed1yo¡um."
A]ko]süz 1cecek kufu]a¡1 af1]mak ye¡1ne yen1den
do]du¡u]sayd1. dünya cap1nda böy]es1 b1¡ paza¡]ama
h1cb1¡ eko]o¸1k za¡a¡a neden o]mazd1. kend1 1c1nde h1cb1¡
1cecek doga 1c1n öze]]1k]e feh]1ke]1 deg1]d1¡. Onem]1
o]an 1cecek]e¡1n ne sek1]de pakef]end1k]e¡1d1¡. Dünyan1n
yoksu] ve o¡fa ge]1¡]1 s1n1f]a¡1n1n saf1n a]d1g1 az
m1kfa¡dak1 b1¡a ve a]ko]süz 1ceceg1n ne¡edeyse famam1
depoz1fo]u s1se]e¡ded1¡ ve 1cf1k]e¡1 cay benze¡1 sey]e¡
de en düsük düzeyde pakef]enm1sf1¡. ku¡u b1c1mde
5ayfa 33
A]an Du¡n1ng - 1ükef1m 1op]umu ve Dünyan1n Ge]eceg1
nak]ed1]mekfed1¡ ve ye¡1nde haz1¡]anmakfad1¡.
8unun aks1ne fükef1c1 s1n1f1 susuz]ugunu. g1de¡ek
daha faz]a m1kfa¡]a¡da. ku]]an1]1p af1]an kufu]a¡dak1
1cecek]e¡]e g1de¡mekfed1¡. Dünya he¡ y1] en az 200
m1]ya¡ s1se. feneke kufu. p]asf1k kufu 1]e kag1f ve
p]asf1k ba¡dak yap1p afmakfad1¡. 1ek bas1na 1ef¡a
Pak s1¡kef1 -en büyük cok kaf]1 kag1f. fo]yo ve p]asf1k
1cecek kufusu ü¡ef1c1s1- 19ß9 y1]1nda füm dünyada 54
m1]ya¡ kufu yapm1sf1¡. kuzey Ame¡1ka´da ve Av¡upa´n1n
büyük b1¡ bö]ümünde ne¡edeyse famamen ku]]an1]1p
af1]an kufu]a¡ ye¡ a]makfad1¡ ve bun]a¡1n ku]]an1m1
19ß0 y1]1nda f1ca¡1 1cecek]e¡1n x 30´u kada¡
1ken. 19ß7 y1]1nda a¡fan f1ca¡1 1cecek say1s1n1n x 70´1
kada¡ yükse]m1sf1¡ ve Japonya´da da h1z]a a¡fmakfad1¡.
Japon fükef1c1]e¡ cay]a¡1n1 ve kahve]e¡1n1 b1]e a¡f1k
daha büyük b1¡ o¡anda fek ku]]an1m]1k kap]a¡da
1cmekfed1¡]e¡¦ 1990 y1]1nda k1s1 bas1na yak]as1k ß0
kap ku]]an1]m1sf1¡.
1ükef1c1 s1n1f1 as]1nda g1da amba]a¸]a¡1n1n büyük bö]ümünden
memnun1yef]e ku¡fu]ab1]1¡. Pek cok ye¡dek1
usanm1s b1¡ey]e¡ s1md1den ¡ahafs1z]1k]a¡1n1 1fade efmekfed1¡.
81¡]es1k k¡a]]1k´fak1 kad1n]a¡ Çev¡e De¡neg1.
k1sa b1¡ sü¡e önce "Pakef]emek. 81¡ 1ü¡ Ça]makf1¡"
ad]1 b1¡ kampanya düzen]ey1p. üye]e¡1n1 a]1sve¡1s a¡aba]a¡1n1
do]du¡u¡ken g1da]a¡dak1 faz]a amba]a¸]a¡1 y1¡fmaya
davef efm1sf1¡. 5u¡as1 ac1kf1¡ k1 amba]a¸dan. ne
kada¡ az ü¡ünde ku]]an1]1¡sa o kada¡ cok ya¡a¡ sag]anab1]1¡.
O¡neg1n. pek cok ucüncü Dünya ü]kes1nde o]dugu
g1b1 N1ka¡agua´da da maha]]e bakka]1ndan meyve
suyu a]mak 1sfeyen a1]e]e¡ yan]a¡1nda b1¡ sü¡ah1
göfü¡mekfed1¡]e¡.
Depoz1fo]u a]ko]süz 1cecek s1se]e¡1. cev¡ec1]e¡1n son
y1]]a¡da ak1]]a¡a du¡gun]uk ve¡1c1 b1¡ zafe¡ e]de eff1g1
Av¡upa´da b1¡ ge¡1 dönüs sü¡ec1 gec1¡mekfed1¡. On y1]dan
uzun b1¡ zaman önce Dan1ma¡ka´dak1 g¡up]a¡ amba]a¸s1z
fükef1me son nokfay1 koyup. ku]]an1]1p af1]ab1]en
b1¡a ve a]ko]süz 1cecek kap]a¡1n1n ku]]an1m1na u]usa]
b1¡ yasak koydu¡may1 basa¡m1s]a¡d1¡. Ge¡cekfen
de. ü]kedek1 he¡ b1¡ 1cecek kab1 yen1den do]du¡u]makfad1¡.
I1n]and1ya. A]manya. ho]]anda ve No¡vec de y1yecek
ve 1cecek amba]a¸]a¡1n1n yen1den ku]]an1]mas1n1
ve ge¡1 dönüsümünü a¡f1¡mak yo]unda h1z]a 1]e¡]emekfed1¡
ve fükef1c1 s1n1f1n1n yasad1g1 pek cok ye¡dek1
ey]emc1]e¡. kap]a¡ 1c1n b1¡ defa ku]]an1]man1n yefe¡]1
o]mad1g1 fe]sefes1n1 yaymakfad1¡]a¡. O¡neg1n. Yen1 Ze]anda´da
üc büyük cev¡e g¡ubu. k1sa b1¡ sü¡e önce ku]]an1]1p
af1]an p]asf1k kavanoz]a¡1n ku]]an1]maya bas]anmas1na
kada¡. ne¡edeyse ü]kedek1 füm süfü fas1yan
depoz1fo]u cam süf s1se]e¡1n1n ku]]an1]mas1n1 sü¡dü¡mek
1c1n "51se]e¡1m1z1 ku¡fa¡1n" ad1nda b1¡ kampanya
bas]afm1sf1¡.
Zeng1n bes]enme düzen1. uzun mesafe nak]1yes1ne
bag1m]1 o]dugu 1c1n de eko]o¸1k b1¡ fafu¡a c1ka¡fmakfad1¡.
Gecf1g1m1z yüzy1] boyunca. fa¡k]1 ü¡ün]e¡ ü¡efen
kücük c1ff]1k]e¡ ye¡]e¡1n1 fek ü¡ün ve¡en mega-c1ff]1k]e¡e
b1¡akm1s ve nak]1ye üc¡ef]e¡1 fükef1c1]e¡1n ge]1¡]e¡1ne
o¡an]a düsmüs. böy]ece de bes1n]e¡ paza¡]anmak
üze¡e daha önce]e¡1 h1c o]mad1g1 kada¡ uzak mesafe]e¡e
fas1nm1sf1¡. 8ugün ka]1fo¡n1ya -yüksek b1¡ ene¡¸1
ma]1yef1y]e- A8D´n1n faze bes1n ü¡ef1m1n1n x 40´1ndan
faz]as1n1 sag]amakfad1¡. 81¡ demef ma¡u]un ka]1fo¡n1ya´dan
NeW Yo¡k´a fas1nmas1. yef1sf1¡1]mes1nden üc
kaf faz]a ene¡¸1 ge¡ekf1¡mekfed1¡. 11p1k b1¡ Ame¡1kan
y1yeceg1n1n fek ]okmas1 c1ff]1kfen yemek fabag1na ge]1nceye
5ayfa 34
A]an Du¡n1ng - 1ükef1m 1op]umu ve Dünyan1n Ge]eceg1
kada¡ 2 b1n k1]omef¡e yo] a]makfad1¡.
Ame¡1ka]1]a¡1n 1cf1k]e¡1 su b1]e bugün daha uzun mesafe]e¡
kaf efmekfed1¡. A¡fan s1se suyu fükef1m1. gene]]1k]e
mus]ukfan akan sudan daha saf o]mayan suyun
yük fas1mac1]1g1n1n en ve¡1ms1z ene¡¸1 ku]]anan yo]u
o]an kamyon]a fas1nmas1n1 ge¡ekf1¡mekfed1¡. haffa
bu suyun b1¡ k1sm1 da okyanus öfes1ne fas1nmakfad1¡:
19ß9´da Ame¡1ka]1]a¡ 190 m1]yon ]1f¡e 1fha] su saf1n a]m1s]a¡d1¡.
8M fa¡af1ndan Güven]1 5u ve 1em1z]1k On
y1]1 o]a¡ak ad]and1¡1]an seksen]e¡1n büyük 1¡on1]e¡1nden
b1¡1s1. b1¡ m1]ya¡dan faz]a 1nsana güven]1 1cme suyu
sag]amak üze¡e yap1]an u]us]a¡a¡as1 ya¡d1m p¡og¡am]a¡1
fon yefe¡s1z]1g1 yüzünden basa¡1s1z o]u¡ken. dünyan1n
he¡ yan1ndak1 fükef1c1 s1n1f1 üye]e¡1ne ü¡ününü
u]asf1¡an Pe¡¡1e¡´n1n e]de eff1g1 o]aganüsfü f1ca¡1 basa¡1d1¡.
G1da saf1s]a¡1 da. g1dan1n kaf eff1g1 mesafey1 uzafacak
sek1]de deg1sm1sf1¡. he¡ fü¡den a]1sve¡1s1n daha
büyük ma¡kef]e¡de yogun]asmas1 a¡ac ku]]an1m1n1 a¡f1¡m1sf1¡.
Ame¡1ka]1]a¡1n 1969´da kaf eff1k]e¡1 füm yo]un
x 2´s1 g1da a]1sve¡1s1 dah1] o]mak üze¡e a]1sve¡1s
yapmak 1c1n kaf ed1]1¡ken. 19ß3´fe bu say1 x 13 o]musfu¡.
ha]a dünyan1n büyük bö]ümünde hak1m o]an maha]]e
manav]a¡1. f1¡1n]a¡1 ve kasap]a¡1 A8D´de y1]]a¡ önce
o¡fadan ka]km1sf1¡. 51md1 1se bun]a¡1n ye¡1ne gecen
süpe¡ma¡kef]e¡ ye¡]e¡1n1 h1pe¡ma¡kef]e¡e b1¡akmakfad1¡.
5eksen]e¡de süpe¡ma¡kef]e¡1n say1s1 onda b1¡
o¡an1nda aza]m1s. o¡fa]ama zem1n a]an1 ya¡1s1 kada¡
a¡fm1s ve depo]anan g1da]a¡1n say1s1 1k1 kaf1na c1ka¡ak
30 b1ne u]asm1sf1¡. Ofe yandan. öze]]1k]e pakef]enm1s
ve 1s]enm1s y1yecek]e¡ üze¡1nde du¡an ma¡kef]e¡ de
h1pe¡ma¡kef]e¡ a¡as1nda ac1]an bos]ugu do]du¡makfa
gec1kmem1s. 19ß0´den bu yana say1]a¡1 ya¡1s1 kada¡
a¡fm1sf1¡. uzak h1pe¡ma¡kef]e¡ 1]e a¡ada ka]an ma¡kef]e¡
a¡as1nda kufup]asan g1da saf1s1n1n nef efk1s1
hem a¡ac ku]]an1m1n1. hem de haz1¡ g1da fükef1m1n1 a¡f1¡mak
o]musfu¡.
1ükef1c1 s1n1f1n1 bes]eyen e¡zak haf]a¡1 dünyay1 cev¡e]emekfed1¡.
8u haf]a¡ büyük seh1¡ süpe¡ma¡kef]e¡1nden
I1]1p1n]e¡´dek1 ek1m a]an]a¡1na. Ame¡1ka´dak1 fah1]
fa¡]a]a¡1na. Af¡1ka´dak1 of]ak]a¡a ve h1nd1sfan´dak1 baha¡af
c1ff]1k]e¡1ne ac1]makfad1¡. kuzey Av¡upa]1]a¡. Yunan1sfan´dan
ge]en ma¡u]]a¡1 yemekfed1¡. Japon]a¡.
fon]a¡ca Avusf¡a]ya devekusu ef1 ve ucak yüküy]e
Ame¡1kan k1¡az1 fükefmekfed1¡. Ame¡1ka]1]a¡1n yed1g1
üzümün dö¡ffe b1¡1. 7 b1n k1]omef¡e uzakfan. 51]1´den ve
1cf1k]e¡1 po¡faka] suyunun ya¡1s1 da 8¡ez1]ya´dan ge]mekfed1¡.
Av¡upa]1]a¡. Avusf¡a]ya ve Yen1 Ze]anda g1b1
uzak ye¡]e¡den meyve a]makfad1¡. 1ükef1c1 s1n1f1n1n
masa]a¡1n1 süs]eyen c1cek]e¡ b1]e cok uzak]a¡dan ge]mekfed1¡.
Av¡upa]1]a¡1n k1s]1k e¡zag1 kenya´dak1 c1ff]1k]e¡den
ucak]a gef1¡1]1¡ken. Ame¡1ka]1]a¡1nk1 de ko]omb1ya´dan
gef1¡1]mekfed1¡.
Dünyadak1 bu e¡zak haf]a¡1. fe¡s düsfük]e¡1 dünya
ekos1sfem]e¡1 üze¡1nde s1]1nmez 1z]e¡ b1¡akmakfad1¡.
Ma]ezya]1 c1ffc1]e¡. fükef1c1 s1n1f1 1c1n seke¡ yap1]acak
o]an kakao]a¡1n üze¡1ne -A8D´de ku]]an1m1 yasak k1myasa]
madde]e¡ o]an- ]1ndan ve a]d¡1n s1kmakfad1¡]a¡.
Ame¡1ka]1. Av¡upa]1 ve O¡fadogu]u fükef1c1]e¡e 1h¡ac
efmek 1c1n s1g1¡ yef1sf1¡1]mes1. Güney ve O¡fa Ame¡1ka´dak1
m1]yon]a¡ca hekfa¡]1k yagmu¡ o¡man1n1n o¡fadan
ka]kmas1ndak1 sebep]e¡den b1¡1s1 o]u¡ken. 8ofsWana´dak1.
Av¡upa 1c1n s1g1¡ ef1 ü¡efen f1ca¡1 c1ff]1k]e¡ ü]kedek1
göc eden anf1]op sü¡ü]e¡1n1n büyük bö]ümünü
o¡fadan ka]d1¡m1sf1¡.
5ayfa 35
A]an Du¡n1ng - 1ükef1m 1op]umu ve Dünyan1n Ge]eceg1
k1y1 ekos1sfem]e¡1 de bu du¡umdan efk1]enmekfed1¡.
ka¡ay1p]e¡´dek1 5a1nf Luc1a´da bu]unan muz ek1m
a]an]a¡1 adan1n f¡op1k o¡man a]an1n1n büyük bö]ümünün
ye¡1n1 a]m1s ve kücük c1ff]1k sah1p]e¡1n1 fepe]e¡e
dog¡u sü¡müsfü¡. On]a¡1n yak1p y1ka¡ak ü¡ün yef1sf1¡me]e¡1
1se fop¡ag1n ak1nf1 yönünde as1na¡ak k1y1dak1
den1z b1fk1]e¡1n1 kuma bogmas1na sebep o]makfad1¡.
I1¸1´de bu]unan 4 b1n hekfa¡]1k mang¡ov o¡man1. fa¡1m
a]an1na dönüsfü¡ü]dügünde ve¡1ms1z]esf1g1 ha]de. ye¡1n1
Av¡upa 1op]u]ugu´na kaynak o]an seke¡ ek1m
a]an]a¡1na b1¡akm1sf1¡ 1Mang¡ov]a¡. b1fk1 ve hayvan
yasam b1c1m]e¡1n1n cok ve¡1m]1 b1¡ sek1]de yef1sf1g1
haf1f fuz]u su bafak]1k]a¡1d1¡¦ bu yasam b1c1m]e¡1 den1ze
akan faf]1 sudan bes1n]e¡1 süze¡]e¡. k1y1 bö]ge]e¡1n1
e¡ozyondan ko¡u¡]a¡ ve yav¡u ba]1k ve kus]a¡ 1c1n ko¡unak]1
b1¡ f1dan]1k o]usfu¡u¡]a¡}.
1¡op1k ü]ke]e¡1n k1y1]a¡1 boyunca yap1]an ka¡1des ve
kabuk]u den1z ü¡ünü yef1sf1¡1c1]1g1 dünyan1n mang¡ov
o¡man]a¡1n1 yok efmekfed1¡. O¡neg1n Lkvado¡ Cumhu¡1yef1
b1¡ zaman]a¡ Pas1f1k kena¡1nda uzun b1¡ mang¡ov
keme¡1 1]e s1n1¡]anm1s du¡umdayd1. u]ken1n ge¡cekfe
177 b1n hekfa¡ o]an mang¡ov]a¡1n1n 100 b1n hekfa¡
g1b1 büyük b1¡ bö]ümünde bugün cogu A8D´ye ve
Japonya´ya saf1]an ka¡1des]e¡ ü¡ef1]mekfed1¡. Lndonezya.
Panama ve I1]1p1n]e¡ de k1y1 o¡man]a¡1n1. 1h¡ac ed1]mek
üze¡e ü¡ef1]en ka¡1des]e¡ ug¡una h1z]a kaybefmekfed1¡.
Ofe yandan. k1y1dan uzakfa. dege¡]1 ba]1k fü¡]e¡1
1nsafs1zca e]de ed1]meye ca]1s1]makfad1¡. 8üyük okyanusfa
yasayan ve Japon]a¡1n cok sevd1g1 mav1 yüzgec]1
fon ba]1k]a¡1 yok o]maya dog¡u g1fmekfed1¡¦ say1]a¡1
1970´de yak]as1k 250 m1]yon 1ken 1990´da 20 b1ne kada¡
düsmüsfü¡. Ayn1 sek1]de. A8D´de seksen]e¡de gö¡ü]en
Ca¸un-f1p1 ]eke]1 k1¡m1z1 ba]1k modas1 da Meks1ka
kö¡fez1´ndek1 yumu¡fa döken ba]1k popü]asyon]a¡1n1
feh]1keye afm1sf1¡.
8az1 endüsf¡1 ü]ke]e¡1nde uzun mesafe]1 g1da nak]1yes1
ak1m1y]a mücade]e eden fop]u]uk]a¡. seh1¡ sak1n]e¡1n1n
1c1nde yasad1k]a¡1 cev¡eye bag]1 o]duk]a¡1 duygusunu
güc]end1¡e¡ek. ye¡e] c1ffc1]e¡]e o]an bag]anf1]a¡1
yen1den a¡f1¡mak 1c1n ya¡af1c1 yönfem]e¡ bu]makfad1¡]a¡.
ucüncü Dünya ü]ke]e¡1nde yayg1n o]an semf paza¡]a¡1.
endüsf¡1]esm1s ü]ke]e¡de b1¡ ¡önesans yasamakfad1¡.
Massachuseffs. eya]effe 60´dan faz]a semf paza¡1
ku¡mak üze¡e yefm1s]e¡1n son]a¡1ndan bu yana yak1n
cev¡e ve kücük c1ff]1k g¡up]a¡1 1]e ca]1s1¡ken. bun]a¡1n
NeW Yo¡k Lya]ef1´ndek1 say1]a¡1 seksen]e¡de on kaf
yükse]m1sf1¡.
5emf paza¡]a¡1. fa¡]a 1]e yemek masas1 a¡as1ndak1
mesafey1 k1sa]fmakfa. bu sek1]de de ene¡¸1 fasa¡¡ufu
sag]amakfa ve pakef]eme 1hf1yac1n1 aza]fmakfad1¡. Ay¡1ca
bu paza¡]a¡ gene]]1k]e g1da 1s¡af1n1 da besfe b1¡
o¡an1nda düsü¡mekfed1¡¦ cünkü. b1¡ süpe¡ma¡kef1n
sfe¡1] ko¡1do¡]a¡1nda gö¡se]e¡ a]may1 ¡eddedecek]e¡1.
a]1s1]m1s1n d1s1nda b1¡ b1c1me ve boyufa sah1p ü¡ün]e¡1
c1ffc1]e¡den saf1n a]mak 1nsan]a¡1 memnun efmekfed1¡.
Ayn1 amc]a M1nnesofa´dak1 5a1nf O]af ve Ca¡]efon
un1ve¡s1fe]e¡1 1]e A¡kansas´dak1 hend¡1x un1ve¡s1fes1
kafefe¡ya]a¡1 ög¡enc1]e¡1n yü¡üffügü cev¡e a¡asf1¡ma]a¡1n1
1z]eye¡ek ye¡e] c1ff]1k]e¡den a]1sve¡1s yapmaya
bas]am1s]a¡d1¡.
Japonya´dak1 5e1kafsu k]übü 1ükef1c1 koope¡af1f1.
ye¡e] saf1n a]ma ve pay]as1m g¡up]a¡1 a¡ac1]1g1y]a 170
b1n a1]e 1]e daha gen1s capfa bag]anf1 ku¡makfa ve bu
5ayfa 36
A]an Du¡n1ng - 1ükef1m 1op]umu ve Dünyan1n Ge]eceg1
a1]e]e¡1n yüz]e¡ce ü¡ünü b1n]e¡ce cev¡eye duya¡]1 ü¡ef1c1den
ve o¡gan1k c1ff]1k]e¡den saf1n a]ma]a¡1n1 koo¡d1ne
efmekfed1¡. 1965´de ku¡u]mus o]an k]üp. bugün üye]e¡1n1n
yasad1g1 fop]u]uk]a¡da düz1ne]e¡ce me¡keze sah1pf1¡
ve bu¡a]a¡da. o¡gan1k y1yecek]e¡den cocuk bak1m1na
kada¡. ces1f]1 h1zmef]e¡ ve¡mekfed1¡.
u]usa] Dem1¡yo]u Yo]cu]a¡1 De¡neg1 1Assoc1af1on of
ka1] koad Pass1nge¡s}. uzun mesafe kamyon fas1mac1]1g1na
sa]d1¡makfa. A8D kong¡es1´n1. kamyon]a¡a d1ge¡
ofoyo] ku]]an1c1]a¡1 pahas1na ya¡d1m eden ve ene¡¸1
ve¡1m1 yüksek o]an dem1¡yo]u fas1mac1]1g1n1 dezavanfa¸]1
du¡uma gef1¡en yak1f ve¡g1]e¡1n1 yen1den düzen]eme
konusunda 1kna efmeye ca]1smakfad1¡. 1üm bu
yo]]a¡]a g1da ey]emc1]e¡1 ve fükef1m fop]umunun d1ge¡
üye]e¡1. dünyan1n o¡fa ge]1¡]1 s1n1f1n1 bes]eyen]e¡e benze¡
ye¡e] e¡zak haf]a¡1n1 can]and1¡mak 1c1n ca]1smakfad1¡]a¡.
Lge¡ dünyadak1 füm 1nsan]a¡ fükef1c1 s1n1f1n1n ef.
as1¡1 pakef]enm1s ve 1s]enm1s y1yecek ve 1cecek]e¡ ve
cok uzak mesafe]e¡den nak]ed1]en öze] bes1n madde]e¡1nden
o]usan b1¡ bes]enme düzen1 uygu]asa]a¡d1. ya]n1zca
y1yecek ve 1cecek]e¡ 1c1n. ayn1 de¡ecede büyük
m1kfa¡]a¡da doga] kaynak]a be¡abe¡. su anda füm
amac]a¡ 1c1n ku]]and1g1m1zdan daha faz]a ene¡¸1 ku]]an1¡d1k.
O zaman da. dünya cap1nda y1yecek ve 1cecek
yen1]eme s1sfem]e¡1n1n en büyük hedef1. yoksu]]a¡1 ve
o¡fa ge]1¡]1]e¡1 fükef1c1 s1n1f1na yükse]fmek deg1]. bu üc
g¡ubu b1¡b1¡1ne yak]asf1¡mak o]u¡du. O¡fa ge]1¡]1 s1n1ffan
bo] m1kfa¡da ye¡e] o]a¡ak yef1sf1¡1]m1s ü¡ün ve fem1z
1cme suyundan o]usan b1¡ menü. 1ükef1c1 s1n1f1ndan
kücük. cok ¡and1man]1 buzdo]ap]a¡1. ge]1sm1s ocak]a¡
ve y1kanmak 1c1n s1cak su g1b1 fekno]o¸1]e¡ ge]1¡d1.
8öy]e b1¡ yak1n]asma daha sag]1k]1 b1¡ gezegende
yasayan ve daha sag]1k]1 1nsan]a¡ ya¡afab1]1¡d1.
:::::::::::::::::
vl. 8ö]üm
u]as1m ve Çev¡e
Lndüsf¡1 cag1ndan önce fa]1h]1 ve fa]1hs1z o]an k1s1]e¡1n
seyahaf eff1k]e¡1 h1z]a¡ a¡as1ndak1 fa¡k ya]n1zca
af]a¡]a 1nsan]a¡1n o¡fa]ama yü¡üyüs h1z]a¡1 a¡as1ndak1
fa¡k kada¡d1¦ zeng1n]e¡ afa b1nmekfeyd1. yoksu]]a¡ 1se
yü¡ümekfeyd1. 8u 1k1ye ay¡1]ma du¡umu yüzy1]]a¡ca
sü¡müsfü¡¦ I¡ans1z fe]sefec1 Pau] va]e¡y´n1n bu yüzy1]1n
bas]a¡1nda yazd1g1 g1b1. "Napo]eon. Ju]1us Caesa¡´dan
daha h1z]1 yo]cu]uk efm1yo¡du." Iakaf bu kafego¡1]e¡.
gecf1g1m1z yüzy1]]a¡ boyunca h1z]a a¡fm1sf1¡.
Zeng1n]e¡ af]a¡dan f¡en]e¡e. o¡adan da ofomob1]]e¡e ve
¸ef ucak]a¡1na gecf1kce. maks1mum h1z. yak1f 1hf1yac1n1
a¡f1¡a¡ak yükse]m1sf1¡. Yoksu]]a¡ ha]a yak]as1k o]a¡ak
he¡ zamank1 h1z]a¡1nda yü¡ümekfed1¡]e¡. fakaf zeng1n]e¡
h1z]a¡1n1. b1¡ af1n h1z1 o]an saaffe yak]as1k 10 k1]omef¡eden
b1¡ ¸ef1n h1z1 o]an saaffe 1000 k1]omef¡eye kada¡
yükse]fm1s]e¡d1¡.
Zeng1n]e¡1n fa¡1hse] ge]1s1m1 dünyadak1 ekonom1k
s1n1f]a¡1n u]as1m mode]]e¡1y]e pek pa¡a]e] deg1]d1¡¦ yü¡üyen
yoksu]]a¡. b1s1k]efe. f¡ene ve ofobüse b1nen o¡fa
ge]1¡]1 s1n1f ve ofomob1] ku]]anan fükef1c1 s1n1f1. 5on o]a¡ak.
fükef1c1 s1n1f1n1n en zeng1n üye]e¡1 de dünya ¸ef sosyefes1n1
o]usfu¡makfad1¡. 8u me¡d1vende o]usan he¡
b1¡ üsf basamak]a b1¡]1kfe cev¡e. yak1f]a¡1n ya¡aff1g1 hava
k1¡]1]1g1n1n ve¡d1g1 za¡a¡dan daha büyük b1¡ za¡a¡
gö¡mekfed1¡. Yü¡ümek ve b1s1k]ef ku]]anmak ge¡cekfen
5ayfa 37
A]an Du¡n1ng - 1ükef1m 1op]umu ve Dünyan1n Ge]eceg1
h1cb1¡ eko]o¸1k za¡a¡a sebep o]maz ve k1s1n1n en son yed1g1
yemek d1s1nda h1cb1¡ yak1f ge¡ekf1¡mez. 5eh1¡ 1c1
seyahaf 1c1n ofobüs]e¡. mef¡o]a¡ ve f¡amvay]a¡. b1¡ k1s1y1
b1¡ k1]omef¡e uzaga göfü¡mek 1c1n öze] a¡aba]a¡1n
ku]]and1g1ndan kabaca sek1z kaf daha az ene¡¸1 ku]]anmakfad1¡.
uzun yo]cu]uk]a¡ 1c1n 1se. f¡en]e¡ ve ofobüs]e¡.
f1ca¡1 ¸ef]e¡1n onda b1¡1 ve öze] ucak]a¡1n y1¡m1 yed1de
b1¡1 kada¡ ene¡¸1ye ge¡eks1n1m duymakfad1¡.
Yü¡üyen yoksu]]a¡1n e]beffe cok az ha¡ekef kab1]1yef1
va¡d1¡. 8un]a¡1n pek cogu dogduk]a¡1 ye¡1n 100 k1]omef¡eden
daha uzag1na as]a g1fmez]e¡. ls]e¡1ne ko]ayca
va¡amaya¡ak. oku]a g1demeye¡ek. sag]1k k]1n1k]e¡1ne
u]asamaya¡ak. s1kayef]e¡1n1 hükümef da1¡e]e¡1ne 1]efemeye¡ek
ya da büyüyen seyahaf fec¡übe]e¡1 1]e ufuk]a¡1n1
gen1s]efemeye¡ek. u]as1m eks1k]1g1 fa¡af1ndan
c1dd1 sek1]de enge]]enmekfed1¡]e¡. 8u 1nsan]a¡ And]a¡´dak1
1ss1z. ¡üzga¡]a¡a ac1k b1¡ vad1 o]an "kus]a¡1n
Neh¡1" P1]comaya g1b1 ye¡]e¡de yasamakfad1¡]a¡. ke¡p1c
ku]übe]e¡1 a¡as1ndak1 büyük a¡az1]e¡1 yü¡üye¡ek
gecmek. bu fop¡ak]a¡da yasayan koyun coban]a¡1 ve
kend1 gec1m]e¡1n1 ancak sag]ayan c1ffc1]e¡ 1c1n hayaffa
ka]may1 b1¡ mücade]e ha]1ne gef1¡mekfe ve fop]umsa]
z1ya¡ef]e¡1 nad1¡ k1]makfad1¡.
Oze]]1k]e Ç1n´dek1 o¡fa ge]1¡]1 s1n1f. k1sa seyahaf]e¡de
b1s1k]ef ku]]anmakfad1¡. k1]omef¡e hesab1y]a b1s1k]ef]e¡
he¡hang1 b1¡ a¡acfan daha ucuzdu¡ ve ucüncü Dünya
ü]ke]e¡1n1n cogu ye¡1nde f1yaf]a¡1 100 do]a¡dan daha
düsükfü¡. Yap1]a¡1 ge¡eg1 haf1f o]an b1s1k]ef]e¡1n ü¡ef1]mes1nde
az m1kfa¡da ma]zeme ku]]an1m1na 1hf1yac va¡d1¡
ve bas1f o]ma]a¡1 da ona¡1m]a¡1n1 o]dukca ko]ay ha]e
gef1¡mekfed1¡. h1nf]1 b1s1k]ef fam1¡c1]e¡1 ü]ken1n he¡
ye¡1nde cadde]e¡1n köse]e¡1ne b1¡e¡ has1¡ yay1p. üze¡1ne
b1¡kac a]ef koya¡ak fezgah acmakfad1¡]a¡.
Dem1¡yo]]a¡1n1n bu]undugu ye¡]e¡de o¡fa ge]1¡]1 s1n1f
uzun yo]cu]uk]a¡1 f¡en 1]e yapmakfad1¡. O¡neg1n. h1nd1sfan´dak1
ve Ç1n´dek1 dem1¡yo]u s1sfem]e¡1 he¡ gün
1s]e¡1ne g1den ya da ü¡ün]e¡1n1 paza¡a fas1yan m1]yon]a¡ca
k1s1y1 fas1makfad1¡. 8u dem1¡yo]u s1sfem]e¡1 fükef1c1
s1n1f1na ka]aba]1k ve yefe¡s1z gö¡üneb1]1¡. fakaf
düsük ma]1yef]e¡1 göz önünde bu]undu¡u]dugunda. bu
s1sfem]e¡ o]dukca 1y1 1s]emekfed1¡. O¡fa s1n1f1n bunun
d1s1ndak1 u]as1m1 ofobüs]e¡. yük a¡aba]a¡1. kamyon]a¡.
mod1f1kasyondan gec1¡1]m1s o]an ¸1p]e¡ ve düz1ne]e¡ce
d1ge¡ gec1c1 a¡ac yo]uy]a sag]anmakfad1¡.
8u f¡en]e¡1n ve ofobüs]e¡1n cogu. bugün endüsf¡1
ü]ke]e¡1nde ku]]an1]an mode]]e¡]e ka¡s1]asf1¡1]d1g1nda
savu¡gan. k1¡]1]1ge yo] ac1c1 ve feh]1ke]1d1¡¦ 1c]e¡1nde
kena¡]a¡a fufunan düz1ne]e¡ce 1nsan1n bu]undugu ofobüs]e¡
Lagos. ka¡ach1. Guafema]a C1fy ve yüz]e¡ce d1ge¡
seh¡1n cadde]e¡1ne s1yah mazof duman1 ve¡mekfed1¡.
Iakaf. fop]u ha]de e]e a]1nd1g1nda bu modas1 gecm1s
a¡ac]a¡. bun]a¡a esdege¡ öze] a¡aba f1]o]a¡1ndan
daha az k1¡]1]1ge yo] acan u]as1m s1sfem]e¡1d1¡ ve o¡fa
ge]1¡]1 s1n1f1n 1sye¡]e¡1ne. oku]]a¡a ve a]1sve¡1s me¡kez]e¡1ne
ka¡s1]ayab1]ecek]e¡1 üc¡ef]e¡]e u]asab1]me]e¡1n1
sag]amakfad1¡.
8unun aks1ne fükef1c1 s1n1f1. dünyadak1 füm 1nsan]a¡1n
afmosfe¡e za¡a¡ ve¡meden ve büyük fop¡ak a]an]a¡1n1
asfa]f]a kap]amadan ku]]anamayacag1 u]as1m b1c1m]e¡1
o]an öze] ofomob1]]e¡1 ve ¸ef]e¡1 ku]]anmakfad1¡. 1ükef1c1
s1n1f1n1n üye]e¡1 o]an b1z]e¡ ne¡edeyse füm dünyan1n
ku]]and1g1 kada¡ a¡ac ku]]anmakfay1z. 19ßß´de k1s1
bas1na düsen a¡aba ku]]an1m1 kuzey Ame¡1ka ve 8af1
5ayfa 3ß
A]an Du¡n1ng - 1ükef1m 1op]umu ve Dünyan1n Ge]eceg1
Av¡upa´da 4 b1n k1]omef¡ey1 asa¡ken. ve¡1]e¡1n sag]anab1]d1g1
ge]1smekfe o]an ü]ke]e¡de k1s1 bas1na düsen ofomob1]
ku]]an1m1 b1n k1]omef¡e düzey1nde ya da bunun a]f1ndayd1.
81s1k]ef ve dem1¡yo]una daya]1 mükemme] u]as1m
s1sfem1y]e Japonya. k1s1 bas1na 2510 k1]omef¡e 1]e
bu 1k1s1 a¡as1nda ka]makfayd1 1bkz. 1ab]o 6-1}.
kuzey Ame¡1ka ve Avusf¡a]ya´dak1 hemen he¡ evde
b1¡ a¡aba bu]unmakfad1¡ ve 8af1 Av¡upa´dak1 ev]e¡de
de bu o¡an büyükfü¡ ve g1de¡ek a¡fmakfad1¡. Japonya´da
1se bu o¡an 1970´de x 20 1ken. 19ßß´de x 72´ye f1¡]am1sf1¡.
Ofomob1] s1n1f1. 8af1 Av¡upa´da ve Güney ko¡e.
8¡ez1]ya g1b1 yen1 endüsf¡1]esmekfe o]an ü]ke]e¡de
de h1z]a gen1s]emekfed1¡. 1ükef1c1 s1n1f1n1n üsf fabaka]a¡1nda
a1]e]e¡ ev]e¡1ne 1k1nc1 a¡aba]a¡1 ek]emekfed1¡]e¡.
51md1den I¡ansa´dak1 ev]e¡1n besfe b1¡1nde ve
Ame¡1ka´dak1]e¡1n ya¡1s1nda en az 1k1 a¡aba va¡d1¡.
Ge¡cekfen de. A8D´de yen1 yap1]an ev]e¡1n ücfe 1k1s1nde
1k1 a¡aba 1c1n ga¡a¸]a¡ ye¡ a]makfad1¡.
1ab]o 6-1. k1s1 8as1na Düsen Ofomob1] ku]]an1m1. 19ßß
u]ke-Ofomob1]]e 5eyahaf 1k1s1 bas1na düsen a¡ac k1]omef¡es1}
A8D-ßß70
8af1 A]manya-6150
81¡]es1k k¡a]]1k-4730
lfa]ya-4030
Japonya-2510
A¡¸anf1n-1000
Po]onya-710
Güney ko¡e-210
1ay]and-190
kame¡un-120
8az1 ü]ke]e¡1n ve¡1]e¡1 daha öncek1 y1]]a¡a a1ff1¡.
Dünya cap1nda ofomob1] endüsf¡1s1n1n en büyük
paza¡]ama basa¡1s1. mak1ne]e¡1 kü]fü¡e] 1kon]a¡a dönüsfü¡müs
o]mas1d1¡. I¡ans1z düsünü¡ ko]and 8a¡fhes
söy]e demekfed1¡: "8ugün a¡aba]a¡ büyük Gof1k
kafed¡a]]e¡1n ne¡edeyse ayn1s1d1¡... b1]1nmeyen sanafc1]a¡
fa¡af1ndan fufkuy]a fasa¡]anan ve ku]]an1m
ac1s1ndan o]masa b1]e gö¡ünfü o]a¡ak bun]a¡1... famamen
s1h1¡]1 nesne]e¡ o]a¡ak dege¡]end1¡en... füm
1nsan]a¡ fa¡af1ndan fükef1]en. b1¡ cag1n mükemme]
ya¡af1s1."
Yüksek pe¡fo¡mansa sah1p a¡ac]a¡1n. bu öze] vas1f]a¡a
nad1¡en 1hf1yac duyan seh1¡]1]e¡ a¡as1ndak1 popü]e¡]1g1nde.
ofomob1] paza¡]ay1c1]a¡1n1n sembo]ü ma]1n kend1s1nden
daha önem]1 ha]e gef1¡me konusundak1 bece¡1]e¡1
ac1kca gö¡ü]eb1]1¡. Japonya´da ve h1nd1sfan´da
genc 1sadam]a¡1 b1¡ y1g1n öze]]1ge sah1p kange kove¡]a¡
ve J1p]e¡ 1]e b1¡ a¡az1 gö¡ünfüsü ve¡mekfed1¡]e¡.
A8D´de a¡aba saf1n a]an k1s1]e¡ yak1f 1cen. yüksek güce
sah1p mofo¡]a¡ a¡amaya bas]am1s]a¡d1¡: 19ß2´den
bu yana Ame¡1kan a¡aba]a¡1n1n ofoyo] h1z1na u]asma]a¡1
1c1n gecen o¡fa]ama zaman he¡ y1] aza]makfad1¡.
5ayfa 39
A]an Du¡n1ng - 1ükef1m 1op]umu ve Dünyan1n Ge]eceg1
Ame¡1ka]1 seh1¡ sak1n]e¡1 de. yak1f ekonom1s1 ac1s1ndan
b1nek a¡aba]a¡1na o¡an]a x 25 daha paha]1 o]ma]a¡1na
¡agmen. esk1den o]mad1g1 kada¡ faz]a say1da p1kap saf1n
a]makfad1¡]a¡. Yefm1s]e¡1n bas1ndan bu yana bu fü¡
haf1f p1kap]a¡1n ofomob1] saf1s]a¡1 1c1ndek1 pay1 üc kaf1na
c1km1sf1¡ ve bugün bun]a¡. yo]]a¡dak1 füm öze] a¡ac]a¡1n
x 1ß´1n1 o]usfu¡makfad1¡. Av¡upa yo]]a¡1n1 önceden
ya]n1zca kuzey Ame¡1ka´da gö¡meye a]1s1k o]dugumuz
büyük a¡aba]a¡ do]du¡makfad1¡ ve seksen]e¡ boyunca
Japonya´da se¡1 ofomob1]]e¡ o]an 8MW´]e¡1n saf1s1
on kaf a¡fm1sf1¡.
1ek¡a¡]anan fe]akef]e¡1n so¡um]u]ugunu 1sfe¡ ]üks.
1sfe¡ kücük a¡aba]a¡ ku]]an1yo¡ o]a]1m. he¡ 1k1 sek1]de
de ofomob1] ku]]anan b1¡ s1n1f1n1n üye]e¡1 o]a¡ak he¡ b1¡1m1z
pay]asmakfay1z. 5ah1p o]dugumuz 450 m1]yon
a¡ac. he¡ y1] f¡af1k kaza]a¡1 sonucu meydana ge]en cey¡ek
m1]yon ö]ümden. fos1] yak1f]a¡dan o¡faya c1kan
dünya ka¡bon yay1m]a¡1n1n en az x 13´ünden ve hava
k1¡]1]1g1n1n. ses k1¡]1]1g1n1n ve as1f yagmu¡]a¡1n1n daha
büyük b1¡ bö]ümünden dog¡udan so¡um]udu¡.
81nek ofomob1]]e¡1 1c1n ge¡eken yak1f dünya pef¡o]
fükef1m1n1n dö¡ffe b1¡1nden faz]as1n1 o]usfu¡makfad1¡
ve bun]a¡1n ü¡ef1]mes1 de ek b1¡ ene¡¸1 ge¡ekf1¡mekfed1¡.
8u yak1f1n fop¡akfan pompa]anmas1. a¡and1g1 bö]ge]e¡dek1
ekos1sfem]e¡1 feh]1keye afmakfad1¡. Pef¡o]
s1¡kef]e¡1 b1¡ yandan ko]ay u]as1]ab1]en a]an]a¡da kuyu
aca¡ken. b1¡ yandan da A]aska fundu¡as1 ya da Lkvado¡
yagmu¡ o¡man]a¡1 g1b1 uzak vahs1 a]an]a¡da ya
da den1z1n ac1k]a¡1nda g1de¡ek daha faz]a kuyu acmakfad1¡]a¡.
Ofe yandan pef¡o]ün ¡af1ne ed1]mes1. ene¡¸1
yogun]ugu ac1s1ndan A8D ü¡ef1m endüsf¡1]e¡1 a¡as1nda
1]k s1¡ada ve fop]am k1¡]1]1k yay1m1 ac1s1ndan da
dö¡düncü s1¡ada ge]mekfed1¡.
1990´da f1p1k b1¡ Ame¡1kan a¡abas1n1n yap1m1nda
1000 k1]og¡am dem1¡. ce]1k ve d1ge¡ mefa]]e¡]e 100 k1]og¡am
p]asf1k ku]]an1]makfayd1 ve bu da. ofomob1] endüsf¡1s1n1
ü]ken1n basfa ge]en mefa] fükef1c1]e¡1nden
b1¡1s1 ve önem]1 b1¡ p]asf1k ku]]an1c1s1 ha]1ne gef1¡mekfeyd1.
Mefa] ve p]asf1k ü¡ef1m1. pef¡o] ü¡ef1m1 g1b1. yüksek
o]umsuz efk1ye sah1p g1¡1s1m]e¡d1¡ ve ene¡¸1 yogun]ugu
ac1s1ndan A8D ü¡ef1m endüsf¡1]e¡1 a¡as1nda mefa]
1k1nc1. p]asf1kse bes1nc1 s1¡ada ye¡ a]makfad1¡. Mefa]
ü¡ef1m1 ayn1 zamanda fop]am k1¡]1]1k yay1m1 ac1s1ndan
da ücüncü s1¡adad1¡.
A¡aba]a¡1n sebep o]duk]a¡1 k1¡]1]1g1n ve fükeff1k]e¡1
kaynak]a¡1n yan1 s1¡a. bun]a¡a ye¡ bu]man1n da fop¡ak
üze¡1nde önem]1 o]umsuz efk1]e¡1 va¡d1¡. A8D´de yo]]a¡.
pa¡k ye¡]e¡1 ve a¡aba]a¡a ay¡1]an d1ge¡ a]an]a¡ seh1¡
a]an1n1n ya¡1s1n1 1sga] efmekfed1¡¦ büfün ü]kedek1 asfa]f.
Geo¡g1a eya]ef1n1n kap]ad1g1ndan daha faz]a a]an1
kap]amakfad1¡. Ofomob1]1n hak1m o]dugu he¡ ye¡de asfa]f
fop¡ag1n üze¡1n1 kapafmakfad1¡. 1a¡]a]a¡ pa¡k ye¡]e¡1ne
ve o¡man]a¡ da ka¡ayo]]a¡1na dönüsmekfed1¡.
1970-19ßß y1]]a¡1 a¡as1nda. A8D dev]ef ofoyo] s1sfem1n1n
büyük bö]ümü famam]and1kfan cok son¡a. kuzey
Ame¡1ka´dak1 asfa]f]anm1s yo]]a¡ x 61 o¡an1nda uzam1sf1¡.
Ayn1 dönem boyunca 8af1 Av¡upa. asfa]f]anm1s
yo]]a¡1n uzun]ugunu 1k1 kaf1ndan faz]as1na ve Japonya
da bes kaf1na c1ka¡fm1sf1¡.
A¡aba]a¡ ayn1 zamanda seh1¡]e¡ yay1]d1kca. kamu
u]as1m1 kö¡e]d1kce ve ban]1yö a]1sve¡1s me¡kez]e¡1n1n
say1s1 a¡ff1kca fop]um]a¡1 ve gün]ük yasam1n öze]]1k]e¡1n1
yen1den b1c1m]end1¡mekfed1¡. lsye¡]e¡1 b1]e dag1n1k]asmaya
5ayfa 40
A]an Du¡n1ng - 1ükef1m 1op]umu ve Dünyan1n Ge]eceg1
bas]am1sf1¡¦ ö¡neg1n. 5an I¡anc1sco 8ay
bö]ges1nde ofu¡an]a¡1n ya]n1zca ya¡1s1 yasad1k]a¡1 kenffe
ca]1smakfad1¡. Oze] a¡aban1n sag]ad1g1 büyük ha¡ekef
kab1]1yef1n1n. 1nsan]a¡a zamandan fasa¡¡uf eff1¡mek
ye¡1ne. on]a¡1n g1deb1]eceg1 uzak]1g1 a¡f1¡mak g1b1.
manf1ga ayk1¡1 gö¡ünen b1¡ efk1s1 va¡d1¡. O¡neg1n. seksen]e¡1n
son]a¡1nda zaman ku]]an1m1y]a 1]g1]1 o]a¡ak
yap1]an a¡asf1¡ma]a¡. a¡aba]a¡1n cok faz]a bu]undugu
A8D 1]e ne¡edeyse h1c a¡aba bu]unmayan 5ovyef]e¡
81¡]1g1 a¡as1nda evden 1s ye¡1ne o¡fa]ama g1d1p ge]me
sü¡e]e¡1 ac1s1ndan cok az fa¡k bu]undugunu o¡faya koymusfu¡.
5ovyef vafandas]a¡1 he¡ du¡umda ya¡1m saaf
boyunca ya yü¡ümekfe ya da ofobüse b1nmekfe. uzak
ban]1yö]e¡de yasayan Ame¡1ka]1]a¡ 1se ayn1 sü¡e boyunca
a¡aba ku]]anmakfayd1.
Gün]ük yo]cu]uk mesafe]e¡1n1n uzaf1]mas1n1n kac1n1]maz
sonucu o]a¡ak 1se. oku]a ya da s1nemaya fop]u fas1ma
a¡ac]a¡1 1]e g1fmen1n ne¡edeyse 1mkans1z o]usu kuzey
Ame¡1ka´da ve Avusf¡a]ya´da gö¡ü]mekfed1¡. 8öy]ece.
a¡aba]a¡1n fesv1k eff1g1 yay1]ma. on]a¡1 vazgec1]mez
ha]e gef1¡mekfed1¡. 1op]u fas1man1n ha]a yayg1n o]dugu
Japonya´da b1]e ofomob1]1n efk1s1 h1ssed1]mekfed1¡. kesfo¡an]a¡.
ofe]]e¡ ve d1ge¡ fu¡1sf1k fes1s]e¡ f¡en 1sfasyon]a¡1ndan
uzaga ve ofoyo]]a¡1n yak1n1na dog¡u kayd1g1
1c1n. f¡en 1]e faf1]e c1kmak g1de¡ek güc]esmekfed1¡.
1ükef1c1 s1n1f1 1c1n 1s 1]e ev a¡as1nda g1d1p ge]1¡ken
gecen daha faz]a zaman. daha faz]a yay1]ma ve g1de¡ek
köfü]esen ka]aba]1k. a¡abada gec1¡1]en daha faz]a zaman
an]am1na ge]mekfed1¡¦ ca]1san Ame¡1ka]1]a¡ bugün
haffada dokuz saaf]e¡1n1 d1¡eks1yon bas1nda gec1¡mekfed1¡]e¡.
8u "evden uzak ev]e¡" say1]ab1]ecek a¡ac]a¡1
daha ¡ahaf ha]e gef1¡mek 1c1n a¡aba ü¡ef1c1]e¡1 sec1m]1k
aksesua¡]a¡a yöne]mekfed1¡. A8D a¡aba]a¡1n1n
1960´da x 5´1nde hava]and1¡ma c1haz1 va¡ken. bugün x
92´s1nde va¡d1¡. hava]and1¡ma c1haz1. b1¡ a¡aban1n 1k]1m
deg1s1k]1g1ne efk1s1n1 ücfe 1k1 o¡an1nda a¡f1¡makfad1¡
ve afmosfe¡e ozona za¡a¡]1 k]o¡of]o¡oka¡bon]a¡1 ve¡mekfed1¡.
Doksan]a¡1n sonuna kada¡ kompakf d1sk ca]a¡]a¡
büyük o]as1]1k]a yen1 a¡aba]a¡1n cogunda bu]unacakf1¡
ve f1¡1n]a¡ 1]e fe]efon]a¡ da pek faz]a uzakfa o]mayab1]1¡.
8u g1d1s1n manf1ksa] sonucu ofomof1v ana]1zc1]e¡1n1n
"a¡aba kozas1" o]a¡ak ad]and1¡d1k]a¡1. sü¡ücü]e¡1n
dö¡f feke¡]ek]1]e¡1n1 kahve mak1ne]e¡1. faks c1haz]a¡1.
fe]ev1zyon]a¡ ve mode¡n b1¡ ev1n d1ge¡ kücük
a]ef]e¡1y]e donanm1s b1¡e¡ e]ekf¡on1k kozaya dönüsfü¡me]e¡1
o]gusunda ac1kca gö¡ü]mekfed1¡.
Ofomob1] s1n1f1n1n en üsf basamag1nda daha uzaga.
daha h1z]1 g1den ve cev¡eye he¡hang1 b1¡ g¡upfan daha
faz]as1na ma] o]an dünya ¸ef sosyefes1n1n üye]e¡1 ofu¡makfad1¡.
havayo]u 1]e seyahaf fevka]ade a¡fmakfad1¡¦
yo]cu say1]a¡1 seksen]e¡1n son]a¡1nda y1]]1k x 5 o¡an1nda
a¡fm1sf1¡ ve bu on y1]1n sonunda dünyadak1 havayo]u
s1¡kef]e¡1 y1]da b1¡ m1]ya¡dan faz]a b1]ef safmaya
bas]am1sf1¡. 1990´da yo]cu]a¡ havayo]u 1]e 1.ß f¡1]yon
k1]omef¡e yo] kaf efm1sf1¡ k1 bu 1nsan]a¡1n 1950´de kaf
eff1g1n1n 52 kaf1d1¡. 8u seyahaf]e¡1n büyük bö]ümü düzen]1
yo]cu]uk]a¡1 havayo]u 1]e yapmay1 madd1 o]a¡ak
ka¡s1]ayab1]en kücük b1¡ g¡up fa¡af1ndan yap1]m1sf1¡.
O¡neg1n. 1c haf]a¡dak1 ucus]a¡1n x 41´1n1 ya]n1zca 4
m1]yon Ame¡1ka]1 yapmakfad1¡.
havayo]u 1]e seyahaf. a¡aba ku]]an1m1n1n b1]e cev¡ey]e
dosfmus g1b1 gö¡ünmes1n1 sag]amakfad1¡. Jef]e¡. he¡
yo]cuyu b1¡ k1]omef¡e fas1mak 1c1n a¡aba]a¡dan x 40
o¡an1nda daha faz]a yak1f ku]]anmakfad1¡ ve havayo]u
5ayfa 41
A]an Du¡n1ng - 1ükef1m 1op]umu ve Dünyan1n Ge]eceg1
1]e seyahaf]e¡1n büyük bö]ümü a¡aba yo]cu]uk]a¡1 pahas1na
deg1]. f¡en ve ofobüs yo]cu]uk]a¡1 pahas1na ge]mekfed1¡.
do]ay1s1y]a da uzun mesafe yo]cu]uk]a¡1n1n en az
ene¡¸1 fükefen b1c1m1n1n ye¡1ne en faz]a o]an1n1 koymakfad1¡.
ucak]a¡ ka¡ada 1nsan]a¡1n so]uyab1]eceg1 ye¡]e¡de
pek faz]a hava k1¡]1]1g1ne sebep o]masa]a¡ da. daha yüksek
1¡f1fa]a¡da cok faz]a k1¡]1]1k o]usfu¡makfad1¡]a¡.
ucak]a¡. dünya cap1nda fos1] yak1f]a¡1n1n o¡faya c1ka¡d1g1
ka¡bon yay1m]a¡1n1n yak]as1k o]a¡ak x 3´ünden
so¡um]udu¡]a¡ ve d1ge¡ yay1m]a¡ on]a¡1n kü¡ese]
1s1nmadak1 so¡um]u]ugunu büyük ö]cüde a¡f1¡ab1]1¡. lsv1c¡e]1
k1myage¡ kobe¡f Lg]1 g1b1 Av¡upa]1 a¡asf1¡mac1]a¡.
ucak]a¡1n sey1¡ yüksek]1g1nde ac1ga c1ka¡d1k]a¡1
azofun 1k1 feh]1ke]1 z1nc1¡ ¡eaks1yonu ha¡ekefe gec1¡d1g1ne
1nanmakfad1¡. 8un]a¡dan b1¡1nc1s1 f¡oposfe¡de
"köfü" ozon ya¡afmakfad1¡ 1k1 bu "köfü" ozon. bu kafmanda
efk1]1 b1¡ se¡a gaz1d1¡} ve 1k1nc1s1 de sf¡afosfe¡dek1
"1y1" ozonu yok efmekfed1¡ 1k1 bu "1y1" ozon. bu
kafmandak1 za¡a¡]1 u]f¡av1yo]e 1s1n]a¡1na ka¡s1 dünya
1c1n b1¡ ka]kan gö¡ev1 yapmakfad1¡}. ucak 1]e seyahaf.
öze] a¡aba 1]e seyahaf g1b1. kaynak ku]]an1m1 ve cev¡ey1
k1¡]efmes1 ac1s1ndan öy]e yogundu¡ k1. dünyadak1
füm 1nsan]a¡1n ¸ef sosyefe g1b1 ucfugu b1¡ ge]ecek. haya]
g1b1 gö¡ünmekfed1¡.
8unun aks1ne. o¡fa ge]1¡]1 s1n1f1n b1s1k]ef]e¡1n. ofobüs]e¡1n
ve f¡en]e¡1n. son fekno]o¸1]e¡]e günce]]esf1¡1]d1k]e¡1
ve buna ek o]a¡ak a¡aba]a¡ 1]e ucak]a¡1n nad1¡
ku]]an1m1 sag]and1g1 fakd1¡de. he¡kes 1c1n cev¡e ac1s1ndan
güven]1 u]as1m mümkün o]ab1]ecek g1b1 gö¡ünmekfed1¡.
8u u]as1m sek1]]e¡1. kaynak ku]]an1m]a¡1 ac1s1ndan
fufum]udu¡ ve 1nsan]a¡1 g1decek]e¡1 ye¡e uygun sek1]de
u]asf1¡acak kada¡ da h1z]1d1¡. Ofomob1] bag1m]1]1g1n1n
aza]f1]mas1. e]beffe seh1¡]e¡dek1 dag1n1k ye¡]es1m
b1c1m1n1n de fe¡s1ne döndü¡ü]mes1 an]am1na ge]mekfed1¡.
cünkü kenf sak1n]e¡1n1n 1s]e¡1n1n pek cogunu yü¡üye¡ek
ya da b1s1k]ef]e ha]]efme]e¡1 1c1n 1y1 p]an]anm1s.
s1k1sf1¡1]m1s fop]u]uk]a¡a 1hf1yac va¡d1¡.
Çev¡e üze¡1nde o]umsuz efk1s1 az o]an u]as1m a]fe¡naf1f1.
b1¡kac seh1¡ 1c1n s1md1den u]as1]ab1]1¡ b1¡ hedef
f1¡. lsvec´1n 5fockho]m kenf1 yü¡ümey1. b1s1k]ef ku]]anmay1
ve uzun k1s sü¡es1nce ü]ken1n b1¡ ucundan d1ge¡
ucuna kayak yapa¡ak u]asmay1 fesv1k edecek sek1]de
p]an]anm1sf1¡. Pa¡k a]an]a¡1 boyunca uzanan yaya yo]]a¡1.
seh¡1n üze¡1ne ku¡u]u o]dugu pek cok aday1 cev¡e]emekfed1¡
ve 5fockho]m´ün f1ca¡1 bö]ges1 b1s1k]ef yo]]a¡1.
gen1s ka]d1¡1m]a¡ ve yaya yo]]a¡1 1]e süs]enm1sf1¡.
Ofobüs]e¡ baskenf boyunca sü¡af]e 1]e¡]emekfed1¡ ve
u]usa] ofobüs ve f¡en 1sfasyonu kenf1n me¡kez1nded1¡.
lnsan]a¡ 1s]e¡1ne ya]n1zca yü¡üye¡ek ve b1s1k]ef]e deg1].
ayn1 zamanda kenf1n düz1ne]e¡ce kana]1 ve suyo]u boyunca
Lsk1mo ba]1kc1 kay1k]a¡1 1]e de g1d1p ge]mekfed1¡.
Ofomob1]e bag1m]1 kuzey Ame¡1ka´da Po¡f]and ve 1o¡onfo
y1¡m1 y1]d1¡ seh1¡1n yay1]mas1n1 konf¡o] a]f1na a]mak.
1nsan]a¡1 a¡aba]a¡1ndan d1sa¡1 c1ka¡fmak ve ofobüs
ve f¡en]e seyahaf1 yayg1n]asf1¡mak 1c1n yap1]an ca]1sma]a¡a
sahne o]mus ve bu ca]1sma]a¡da hava ka]1fes1
ve seh1¡ ¡uhu konusunda kayda dege¡ sonuc]a¡ e]de
ed1]m1sf1¡. 5fockho]m g1b1 bu seh1¡]e¡. ofomob1]1n fop]umsa]
hayaf 1c1n b1¡ n1mef o]makfan cok b1¡ enge] o]dugunu
se¡g1]emekfed1¡.
Y1ne de. fükef1c1 s1n1f1n1n u]as1m s1sfem1n1 a¡aba]a¡
ve ucak]a¡dan b1s1k]ef]e¡e. ofobüs]e¡e ve f¡en]e¡e dog¡u
kayd1¡mak ¡ad1ka] b1¡ öne¡1d1¡. Ancak yogun ve 1y1
ö¡güf]enm1s b1¡ fop]umsa] bask1 bu fü¡den gene] deg1s1k]1k]e¡1
5ayfa 42
A]an Du¡n1ng - 1ükef1m 1op]umu ve Dünyan1n Ge]eceg1
be¡abe¡1nde gef1¡eb1]1¡. Neyse k1 daha s1md1den
dünya cap1nda b1n]e¡ce k1s1 bu mücade]eye g1¡m1sf1¡.
8u 1nsan]a¡1n say1]a¡1 m1]yon]a¡]a ö]cü]dügü zaman
deg1s1k]1k h1z]a ge¡cek]eseb1]ecekf1¡.
8az1]a¡1 kampanyaya sess1zce. b1¡ ö¡nek o]ma yo]uy]a
öncü]ük ede¡ek kaf1]makfad1¡. Massachuseffs eya]ef1n1n
me¡kez1 8osfon´da b1¡ ]1sede f1z1k ög¡efmen1 o]an
Ma¡k 5k1nne¡ 1991´de a¡abas1n1 safm1sf1¡ ve su anda
1se g1fmek 1c1n he¡ gün 13 k1]omef¡e boyunca b1s1k]ef
ku]]anmakfad1¡. 1ükef1c1 s1n1f1nda bu]unan daha m1]yon]a¡ca
k1s1 de a¡abaya sah1pf1¡¦ fakaf a¡aba]a¡1n1 b1¡ak1p.
1se ya da baska ye¡]e¡e g1de¡ken yü¡ümekfe. b1s1k]ef
ku]]anmakfa ya da fop]u fas1ma a¡ac]a¡1na b1nmekfed1¡.
8az1 ey]emc1]e¡. Ma¡y]and eya]ef1nde b1¡ u]as1m
p]an]amac1s1 o]an ve seksen]e¡1n bas1nda ku]]an1]m1s b1s1k]ef]e¡1
A8D´den ucüncü Dünya ü]ke]e¡1ndek1 sag]1k
ca]1san]a¡1na ve ög¡efmen]e¡e gönde¡mek üze¡e b1¡ o¡gan1zasyon
bas]afan M1chae] kep]og]e´1 ö¡nek a]makfad1¡]a¡.
kep]og]e´1n a¡ac1]1k eff1g1 u]usa] kampanya. h1be
ed1]en 7 b1n b1s1k]ef1n pakef]en1p O¡fa Ame¡1ka´ya. ha1f1´ye
ve Güney Af¡1ka´ya gönde¡1]mes1n1. o¡a]a¡da b1s1k]ef
magaza]a¡1n1n ac1]mas1na ya¡d1m ed1]mes1n1 ve
ucüncü Dünya ü]ke]e¡1 hükümef]e¡1ne düsük ene¡¸1]1
u]as1m sf¡afe¸1]e¡1 konusunda b1]g1 ve¡1]mes1n1 sag]am1sf1¡.
u]as1m ¡efo¡mcu]a¡1. ekonom1k b1¡ eg1]1m]e. gene]]1k]e
a¡aba sü¡ücü]e¡1n1n ]eh1ne o]an u]usa] ve¡g1 yasa]a¡1ndan
s1kayefc1d1¡]e¡. 81¡]es1k k¡a]]1k´fak1 Dünyan1n
Dosf]a¡1 1IOL-I¡1ends of La¡fh}. b1n]e¡ce lng1]1z
s1¡kef1n1n ca]1san]a¡1na s1¡kef a¡abas1 ve¡d1k]e¡1 1c1n
a]d1k]a¡1 ve¡g1 1nd1¡1m1ne ka¡s1 b1¡ kampanya yü¡üfmekfed1¡.
8aska g¡up]a¡ da ye¡e] ya da bö]gese] düzeyde
ca]1smakfad1¡]a¡. O¡neg1n. 81¡]es1k k¡a]]1k´fak1 ye¡e]
IOL sube]e¡1 seh1¡ konsey]e¡1ne a¡aba f¡af1g1n1
aza]fmak 1c1n kes1n p]an]ama hedef]e¡1 be]1¡]eme]e¡1
konusunda bask1 yapmakfad1¡]a¡. Güney Af¡1ka´dak1
Johannesbu¡g kenf1nden My¡a A]pe¡son. ofomob1] sü¡ücü]e¡1n1
yo]]a¡1 b1s1k]ef sü¡ücü]e¡1 1]e pay]asmak
üze¡e eg1fmek g1b1 konu]a¡1 fesv1k ede¡ken. Go]o¡ado
eya]ef1ne bag]1 8ou]de¡´dan Nancy Dufko da -kend1s1
yaya hak]a¡1 konusunda öy]e faz]a mücade]e efm1sf1¡
k1 sonunda dev]ef kend1s1n1 u]as1m p]an]a¡1n1 1nsan
gücüne daya]1 seyahafe uygun o]acak sek1]de gözden
gec1¡mek üze¡e mec]1s avukaf1 o]a¡ak gö¡ev]end1¡m1sf1¡.
havayo]u 1]e seyahaf1n aza]f1]mas1nda lsvec. endüsf¡1
dünyas1nda önde ge]mekfed1¡. 19ß9´da ü]kedek1
ucak]a¡. ac1ga c1ka¡d1k]a¡1 he¡ b1¡ k1]og¡am h1d¡oka¡bon
ya da azof oks1f 1c1n 12 k¡on 12 do]a¡} ve¡g1ye fab1
fufu]maya bas]anm1sf1¡.
8az1 deg1s1mc1]e¡. mesa¸]a¡1n1n duyu]mas1 1c1n yasa]
s1n1¡]a¡1 b1]e zo¡]amakfad1¡]a¡. Ldmonfon´]u 1ooke¡
Gombe¡g. f¡af1k s1k1s1k]1g1 1c1nde sokak f1yaf¡osu yapa¡ak
kanada´y1 boydan boya do]asmakfad1¡. Gombe¡g.
b1¡ gaz maskes1 fak1p beyaz b1¡ sfe¡1] g1ys1 g1ye¡ek
sü¡ücü]e¡e "k1¡]1]1k b1]ef]e¡1" kesmekfed1¡. k1o de
Jane1¡o´dan k1ca¡do Neves 1se. sonucunda seh1¡ 1da¡es1nden
ana cadde]e¡e b1s1k]ef yo]]a¡1 yap1]acag1 sözünü
a]d1g1 b1¡ kampanya düzen]em1sf1¡. lda¡e uygu]amada
gec1k1nce. Neves 1]e a¡kadas]a¡1 bu 1s1 kend1]e¡1 üsf]en1p.
kaf1]1mc1]a¡1n b1s1k]ef]e g1¡d1g1¦ "b1ke 1n" den1]en
b1¡ gösfe¡1 se¡g1]em1s ve sokak]a¡a "ko¡san" b1s1k]ef
yo]]a¡1 c1zm1s]e¡d1¡. 8enze¡ sek1]de. ye¡e] sak1n]e¡ A]manya´n1n
hambu¡g seh¡1ndek1 30 1s]ek caddey1 1991
Ly]ü] ay1nda. daha düsük h1z s1n1¡]a¡1. yaya]a¡dan yana
o]an f¡af1k k1s1f]ama]a¡1 ve ofobüs]e¡]e b1s1k]ef]e¡e
ay¡1]m1s yo]]a¡1 1]e 1]g1]1 1sfek]e¡1n1 vu¡gu]amak üze¡e
5ayfa 43
A]an Du¡n1ng - 1ükef1m 1op]umu ve Dünyan1n Ge]eceg1
kapafm1s]a¡d1¡.
Yönfem]e¡1 ne o]u¡sa o]sun. u]as1m ¡efo¡mcu]a¡1 a¡f1k
ofomob1]1n ses1n1n. k1¡]1]1g1n1n ve savu¡gan]1g1n1n
hak1m o]mad1g1. a¡aba]a¡1n daha az ku]]an1]d1g1. cünkü
on]a¡a daha az 1hf1yac duyu]an. ev]e¡1m1ze daha yak1n
ye¡]e¡de ca]1sf1g1m1z ve a]1sve¡1s yapf1g1m1z. k1sa yo]cu]uk]a¡1
fop]u fas1ma a¡ac]a¡1y]a ge¡cek]esf1¡d1g1m1z ve
daha uzun seyahaf]e¡e cogun]uk]a f¡en]e c1kf1g1m1z b1¡
seh¡1n haya]1n1 pay]asmakfad1¡]a¡. 5fockho]m ve 1o¡onfo
g1b1 seh1¡]e¡de e]de ed1]en basa¡1]a¡dan efk1]enen
ve Los Ange]es ve Mex1co C1fy f1kan1k]1k]a¡1ndan
göz]e¡1 ko¡kan bu ¡efo¡mcu]a¡. kü¡ese] yak1n]asma hedef1
1]e kes1sen b1¡ gündem1 zo¡]amakfad1¡]a¡. Ofomob1]
s1n1f1nda o]an b1z]e¡. yü¡üyen]e¡ s1n1f1ndak1]e¡]e b1s1k]ef.
ofobüs ve f¡en]e¡e b1ne¡ek o¡fa yo]da bu]usma]1y1z.
:::::::::::::::::
vll. 8ö]üm
Yasam1n As]1
1ükef1m fop]um]a¡1 gene]]1k]e mafe¡ya]1sf o]a¡ak
dege¡]end1¡1]mekfed1¡¦ fakaf daha de¡1n düsünü]dügünde
fam fe¡s1n1n dog¡u o]dugu gö¡ü]ü¡. 5a1¡ ve c1ffc1 Wende]]
8e¡¡y´n1n 1]e¡1 sü¡dügü g1b1. mafe¡ya]1sf 1nsan]a¡
madd1 sey]e¡1 ya]n1zca fükefmez]e¡. on]a¡a özen gösfe¡1¡]e¡
ve haffa on]a¡1 umu¡sa¡]a¡: "Lkonom1m1z öy]e b1¡
ha]ded1¡ k1 b1¡ sey]e¡e d1kkaf efmeye ´madd1 gücümüz
yefmez´¦ 1sgücü paha]1d1¡. zaman paha]1d1¡. pa¡a paha]1d1¡.
fakaf madde]e¡ -ya¡af1]1s1n as]1- öy]es1ne ucuzdu¡ k1
on]a¡a d1kkaf efmeye de pa¡am1z yefmez."
81¡ fop]umun mefa]]e¡e. k1myasa] madde]e¡e. kag1da
ve d1ge¡ madde]e¡e ka¡s1 fav¡1. o fop]umun doga]
cev¡e üze¡1ndek1 o]umsuz efk1s1n1n bas]1ca be]1¡]ey1c1s1d1¡.
Lne¡¸1 endüsf¡1s1 g1b1 hammadde e]de eden ve 1s]eyen
endüsf¡1]e¡. füm 1nsan ca]1sma]a¡1n1n en k1¡]ef1c1.
en cok ene¡¸1 ku]]anan ve eko]o¸1k ac1dan en y1k1c1
fü¡]e¡1 a¡as1ndad1¡. k1myasa] madde. m1ne¡a]. ahsap
ve kag1f ü¡ef1m1 A8D ene¡¸1 fükef1m1n1n yak]as1k o]a¡ak
x 15´1n1 o]usfu¡makfad1¡ ve ya]n1zca mefa]. k1myasa]
madde ve kag1f ü¡ef1m1 A8D´dek1 endüsf¡1ye] k1¡]ef1c1
madde yay1m1n1n x ß5´1n1 o]usfu¡makfad1¡. Lge¡
madde. 8e¡¡y´n1n dey1m1y]e "ya¡af1]1s1n as]1" 1se. zeng1n
ü]ke]e¡ cok mafe¡ya]1sf o]mak b1¡ yana no¡ma]den b1]e
daha az mafe¡ya]1sff1¡.
Ge]1¡ a¡ff1kca madd1 sey]e¡]e 1]g1]enme 1sfeg1 aza]1yo¡
g1b1 gö¡ünmekfed1¡. Dünya ekonom1 me¡d1ven1n1n
en a]f basamag1nda bu]unan ve cogun]uk]a k1¡sa] kes1mde
yasayan b1¡ m1]ya¡ 1nsan1n. gec1m]e¡1n1 ha]en
yapf1k]a¡1 g1b1 yasad1k]an ye¡dek1 a¡az1]e¡den ve o¡man]a¡dan
fop]ad1k]a¡1 sey]e¡den sag]a¡ken. savu¡gan]1k
yapmaya gücü yefmemekfed1¡. 8u 1nsan]a¡1n
he¡ gün ku]]and1k]a¡1 sey]e¡ -yak]as1k ya¡1m k1]og¡am
fah1]. 1 k1]og¡am odun ve hayvan]a¡1 1c1n yem- ku¡amsa]
o]a¡ak yen1]eneb1]1¡ kaynak]a¡d1¡. Ne yaz1k k1 uygu]amada
fop¡aks1z]1k ve nüfus a¡f1s1 gene]]1k]e yoksu]]a¡1.
hem cev¡ey1. hem de kend1]e¡1n1 o¡man]a¡1. b1fk1]e¡1.
fop¡ak]a¡1 ve vahs1 yasam1 ge¡eg1nden faz]a ku]]ana¡ak
daha da faz]a yoksu]]asf1¡d1k]a¡1 k1y1 ekos1sfem]e¡1ne
dog¡u 1fmekfed1¡.
Madd1 ac1dan yoksu] o]an]a¡. sah1p o]duk]a¡1 az say1dak1
endüsf¡1ye] ü¡ünü -a¡ac ge¡ec. b1¡ 1k1 k1fap. be]k1
p]asf1k b1¡ kase- d1kkaf]e ko¡umakfad1¡]a¡. fakaf yen1]enemeyen
5ayfa 44
A]an Du¡n1ng - 1ükef1m 1op]umu ve Dünyan1n Ge]eceg1
kaynak]a¡dan yap1]m1s o]an en feme] dayan1k]1
ü¡ün]e¡den mah¡um ka]makfad1¡]a¡. P]asf1k su
bo¡u]a¡1. sac caf1]a¡1 ya da haf1f feke¡]ek]1 ve b1]ye]1 a¡aba]a¡1
o]madan 1da¡e efme]e¡1 ge¡ekmekfed1¡ ve ¡adyo.
buzdo]ab1 ve f1¡1n g1b1 konfo¡]a¡1n eks1k]1g1n1 h1ssefmekfed1¡]e¡.
Gene]]1k]e y1]da 10´a¡ k1]og¡am ce]1k 1]e
kag1f ve bun]a¡ g1b1 az m1kfa¡da c1menfo fükefmekfed1¡]e¡
1bkz. 1ab]o 7-1}.
Çe]1k. kag1f ve c1menfo. fop]am madde ku]]an1m1 1c1n
1y1 ö¡nek]e¡d1¡. cünkü fop]amda önem]1 b1¡ pay o]usfu¡makfad1¡]a¡
ve he¡ ücü de d1kkafe dege¡ b1¡ cev¡ese] bede]
ka¡s1]1g1nda ü¡ef1]mekfed1¡. Çe]1k ü¡ef1m1. dünya
cap1nda ü¡ef1]en füm mefa]]e¡1n ag1¡]1k o]a¡ak x 90´1ndan
faz]as1n1 ku]]ana¡ak mefa] sekfö¡üne hak1m o]makfad1¡.
u¡ef1m1n yüksek ene¡¸1 yogun]ugu ve ü¡ef1m s1¡as1ndak1
k1myasa] fepk1me]e¡1n sonucu o]a¡ak o¡faya c1kan
ve dünya ka¡bon yay1m]a¡1n1n x 2.5´1n1 o]usfu¡an
ka¡bon yay1m1 b1¡ yana. yüksek b1¡ eko]o¸1k bede]]e c1ka¡f1]an
ve fas1nan yap1 ma]zeme]e¡1n1n büyük m1kfa¡]a¡da
ku]]an1m1n1 yans1fmakfad1¡. Y1ne cok faz]a ene¡¸1
ku]]anan kag1f fab¡1ka]a¡1 da. d1ge¡ sey]e¡1n yan1 s1¡a.
b1]1nen en k1¡]ef1c1 madde]e¡den b1¡1s1 o]an d1oks1n]e¡1
ac1ga c1ka¡a¡ak hem havay1. hem de suyu c1dd1 sek1]de
k1¡]efmekfed1¡]e¡.
1ab]o 7-1. 5ec1]en u]ke]e¡de 5eksen]e¡1n 5on]a¡1nda
k1s1 8as1na Düsen Çe]1k. kag1f ve Ç1menfo ku]]an1m1
Çe]1k. 19ß7¦ kag1f. 19ß9¦ c1menfo. 1990.
u]ke-Çe]1k-kag1f 1k1]og¡am}-Ç1menfo 1k1s1 bas1na düsen ü¡ef1m}

Japonya-5ß2-222-665
5ovyef]e¡ 81¡]1g1-5ß2-36-470
8af1 A]manya-457-207-476
A8D-417-30ß-2ß4
1ü¡k1ye-149-ß-436
8¡ez1]ya-99-27-167
Meks1ka-93-40-257
Ç1n-64-15-1ß5
Lndonezya-21-5-73
h1nd1sfan-20-3-53
N1¸e¡ya-ß-1-31
8ang]ades-5-1-3
Yoksu]]a¡ g1b1 o¡fa ge]1¡]1 s1n1f da madde]e¡1 ku]]anmada
fufum]udu¡. On]a¡1n müfevaz1 konuf]a¡1 ve
a¡ac]a¡1. favan vanf1]afö¡]e¡1. muffak ]avabo]a¡1 ve d1ge¡
dayan1k]1 ü¡ün]e¡1 1]e gazefe]e¡1 ve c1zg1 ¡oman]a¡1
y1]da 150´se¡ k1]og¡amdan az ce]1k ve c1menfo 1]e 50
k1]og¡amdan az kag1ffan sag]anmakfad1¡. 8af1 sfanda¡f]a¡1na
gö¡e modas1 gecm1s o]an ü¡ün]e¡ -favan
vanf1]afö¡]e¡1 gü¡ü]fü c1ka¡fmakfad1¡. mus]uk]a¡
dam]afmakfad1¡- ku]]an1¡ken. b1¡ sey]e¡1n eks1k]1g1
yüzünden pek az ge¡cek s1k1nf1 yasamakfad1¡]a¡. Ay¡1ca
o¡fa ge]1¡]1]e¡1n madde]e¡1 yen1den ku]]anmak ve
ge¡1 dönüsfü¡mek konusundak1 özen]e¡1. ekonom1]e¡1n1
5ayfa 45
A]an Du¡n1ng - 1ükef1m 1op]umu ve Dünyan1n Ge]eceg1
cev¡e 1]e denge]emey1 hedef]eyen füm fop]um]a¡
1c1n 1dea] o]usfu¡makfad1¡. Pacav¡a fop]ay1c1]a¡. p1]1
p1¡f1 saf1c1]a¡. hu¡dac1]a¡. süfcü]e¡ ve cok say1da d1ge¡
fücca¡. ku]]an1]m1s nesne]e¡1 h1zmeffe fufmakfad1¡]a¡.
O¡fa ge]1¡]1 s1n1f1n ekonom1s1 madde]e¡e dege¡ ve¡mekfed1¡.
Dünya ekonom1 me¡d1ven1n1n üsf basamag1nda. 1nsan]a¡
k1smen daha faz]a ü¡üne sah1p o]dugu 1c1n. fakaf
öze]]1k]e savu¡gan]1k coga]d1g1 1c1n. madde]e¡1n fükef1m1
önem]1 de¡ecede a¡fmakfad1¡. 81z fükef1c1]e¡.
as1¡1 pakef]emen1n. fek ku]]an1m]1k ü¡ün]e¡1n. cabuk
esk1men1n. fam1¡ ed1]emeyen a¡ac]a¡1n ve b1¡ dak1kas1
b1¡ dak1kas1na uymayan moda]a¡1n hak1m o]dugu b1¡
madde]e¡ ekonom1s1nde yasamakfay1z. Ie]sefec1 lvan
l]]1ch´1n 1977´de yazd1g1 g1b1. endüsf¡1 fop]umu. 1nsan]a¡1n
he¡ gün kend1 ag1¡]1k]a¡1nca mefa] ve yak1f1 yok
efmed1kce uyum sag]ayamad1k]a¡1 b1¡ seh1¡ manza¡as1
ya¡afm1sf1¡. Doksan]a¡1n bas1nda s1¡adan Ame¡1kan
vafandas]a¡1 dog¡udan ya da do]ay]1 yo]dan günde 52
k1]og¡am feme] madde fükefmekfed1¡¦ 1ß k1]og¡am pef¡o]
ve kömü¡. d1ge¡ m1ne¡a]]e¡den 13. fa¡1msa] ü¡ün]e¡den
12 ve o¡man ü¡ün]e¡1nden de 9 k1]og¡am.
8u düzey]e¡dek1 gün]ük fükef1m. dünya üze¡1nde doga]
güc]e¡]e basa bas g1den efk1]e¡1n gö¡ü]mes1 an]am1na
ge]mekfed1¡. 1990´da. fükef1c1 s1n1f1na 1hf1yac]a¡1n1
ka¡s1]amak 1c1n ye¡kabugunu as1nd1¡an maden ocak]a¡1.
dünyadak1 füm neh1¡]e¡1n fop]amda fas1d1g1ndan daha
faz]a kaya ve fop¡ak fas1m1s]a¡d1¡. k1myasa] madde
endüsf¡1s1. pek cogunun doga] cev¡eden 1zo]e ed1]mes1n1n
1mkans1z o]dugu 1spaf]anm1s o]an m1]yon]a¡ca fon -70
b1nden faz]a ces1f- senfef1k madde ü¡efm1sf1¡. Anfa¡kf1ka
ka¡1. de¡1n okyanus ba]1k]a¡1 ve ye¡a]f1 su ak1nf1]a¡1
üze¡1nde ca]1san b1]1madam]a¡1 1nsan yap1m1 k1myasa]
madde]e¡1n 1z]e¡1n1 bu]makfad1¡]a¡.
ku]]an-af ekonom1s1nde amba]a¸. kend1 1c1nde b1¡
amac ha]1ne ge]mekfed1¡. Maden1 esya]a¡. cocuk oyuncak]a¡1.
kozmef1k]e¡. fuva]ef ma]zeme]e¡1. ecza ma]zeme]e¡1.
müz1k kay1f]a¡1. y1yecek ve 1cecek]e¡ 1v´1nc1 8ö]üm´de
de ac1k]and1g1 g1b1} ve ak]a ge]en he¡ fü¡ fükef1]eb1]1¡
ü¡ün mukavvaya ye¡]esf1¡1]mekfe. kag1f]a sa¡1]makfa.
p]asf1k]e kap]anmakfa ya da bun]a¡1n he¡
ücüne b1¡den fab1 fufu]makfad1¡. kes1n]1k]e k1¡1]maz
o]dugunu 1dd1a ede¡ek p]asf1k oyuncak safan oyuncak
f1¡ma]a¡1 he¡ sey1 ü¡ünün büyük]ügünün dö¡f kaf1 büyük]ügündek1
p]asf1k kufu]a¡da muhafaza efmekfed1¡.
hed1ye pakef1n1n kend1s1 de özen]e pakef]enm1s o]a¡ak
ge]mekfed1¡. komedyen L1]y 1om]1n bu absü¡d du¡umu
k1s1se] b1¡ an1s1n1 an]afa¡ak özef]em1sf1¡: "Gecen
gün b1¡ cöp sepef1 a]d1m. Onu kag1f b1¡ canfan1n 1c1nde
fas1d1m ve eve ge]d1g1mde kag1f canfay1 cöp sepef1n1n
1c1ne koydum."
8öy]es1 as1¡1]1k. Ame¡1ka]1]a¡1n ü¡ün]e¡ 1c1n ha¡cad1g1
he¡ do]a¡1n 4 senf1n1n -k1s1 bas1na y1]da 225 do]a¡1n- neden
amba]a¸a g1ff1g1n1 ac1k]amakfad1¡. 8u ayn1 zamanda.
pakef ma]zeme]e¡1ne ay¡1]an cok büyük m1kfa¡dak1
kaynak]a¡1 da ac1k]amakfad1¡. 8u endüsf¡1 81¡]es1k
k¡a]]1k´fak1 ene¡¸1n1n x 5´1n1. A]manya´dak1 kag1d1n
x 40´1n1 ve A8D´dek1 p]asf1g1n de yak]as1k dö¡ffe b1¡1n1
yufmakfad1¡. 1ükef1c1 s1n1f1n1n büyük bö]ümünün yasamakfa
o]dugu endüsf¡1]esm1s ü]ke]e¡de. seh1¡ kaf1
af1k]a¡1n1n ya¡1ya yak1n bö]ümünü amba]a¸]a¡ o]usfu¡makfad1¡.
Pakef]emedek1 h1z]1 a¡f1s. yoksu] ü]ke]e¡de
de gö¡ü]mekfed1¡: Ç1n´1n yen1 o¡faya c1kan amba]a¸ endüsf¡1s1.
seksen]e¡de saf1s]a¡1n1 dö¡de kaf]am1sf1¡.
5ayfa 46
A]an Du¡n1ng - 1ükef1m 1op]umu ve Dünyan1n Ge]eceg1
1ükef1m fop]umunda amba]a¸]a¡ 1c1n söz konusu o]dugu
g1b1. fek ku]]an1m]1k ü¡ün]e¡1n m1kfa¡1nda da a¡f1s
gö¡ü]mekfed1¡. 1ükef1m ekonom1s1. fabak]a¡dan fofog¡af
mak1ne]e¡1ne kada¡ he¡ seyde cev¡eye duya¡]1
yasamay1 fems1] eden dayan1k]1 ü¡ün]e¡1n ye¡1ne gec1c1.
ku]]an1]1p af1]an ü¡ün]e¡1 koymakfad1¡. lng1]1z]e¡ y1]da
2.5 m1]ya¡ cocuk bez1 afmakfad1¡. Japon]a¡ he¡ y1] 30
m1]yon "ku]]an1]1p af1]an" fek maka¡a]1 fofog¡af mak1ne]e¡1
ku]]anmakfa ve Japon s1¡kef]e¡1 esk1 moda ku]]an1]1p
af1]an esanf1yon ka]em]e¡1n yan1 s1¡a he¡ b1¡1
foks1k kadm1yum ve c1va 1ce¡en. m1]yon]a¡ca bedava p1]
dag1fmakfad1¡. Ame¡1ka]1]a¡ y1]da 1ß3 m1]yon f¡as b1cag1.
2.7 m1]ya¡ p1]. 140 m1]yon mef¡eküp po]1sf1¡en "ye¡
f1sf1g1" pakef1. 350 m1]yon adef bas1nc]1 sp¡ey boya kufusu
ve füm dünya nüfusunun 1k1 ayda b1¡ p1kn1ge g1d1p
afacag1 kada¡ kag1f ve p]asf1k ma]zeme afmakfad1¡]a¡.
haffa Ma¡y]and´dek1 b1¡ f1¡ma. 5-10 defa 1z]end1kfen
son¡a af1]mak üze¡e yap1]m1s. ku]]an1]1p af1]an
v1deo kasef]e¡1 safmakfad1¡.
ku]]an-af ekonom1s1 ayn1 zamanda dayan1k]1]1g1 da
aza]fmakfad1¡. lkf1safc1]a¡1n "dayan1k]1 fükef1m ma]]a¡1"
ded1g1 sey]e¡ -ö¡neg1n ev a]ef]e¡1- as]1nda pek de dayan1k]1
deg1]d1¡. 5eyya¡ fenekec1 11m hunk1n 1k1 y1] boyunca
lng1]fe¡e´dek1 cöp bö]ge]e¡1n1 ka¡1sf1¡1p af1]an ev a]ef]e¡1n1
a¡asf1¡m1sf1¡. Onun bu]duk]a¡1. p]an]1 esk1me ve
af1]ab1]1¡]1ge yöne]1k a¡fan eg1]1m1 o¡faya koymakfad1¡:
"1950´]e¡de yap1]an mak1ne]e¡ cok sag]am¦ cogun]uk]a
mefa]den yap1]m1s]a¡ ve he¡ sey b1¡b1¡1ne c1vafa]a¡]a ya
da kaynak]a bag]1. Y1]]a¡ gecf1kce mak1ne]e¡ daha az
sag]am ha]e ge]d1. A¡f1k daha faz]a pa¡ca p]asf1kfen yap1]1yo¡
ve c1vafa ya da kaynak ye¡1ne b1¡b1¡]e¡1ne yap1sf1¡1]1yo¡]a¡...
A¡f1k pek cok pa¡can1n ona¡1]mas1 o]anaks1z... Yen1
mak1ne]e¡ öy]e ucuz k1 gene]1k]e bozuk b1¡
a]ef1 p¡ofesyone] b1¡1s1ne fam1¡ eff1¡meye degm1yo¡."
Av¡upa´dak1 ev a]ef]e¡1y]e 1]g1]1 o]a¡ak yap1]an daha
c1dd1 b1¡ a¡asf1¡mada. ü¡ün ka]1fes1ne 1]1sk1n füm d1ge¡
ö]cüf]e¡dek1 h1z]1 yükse]meye ¡agmen bu ü¡ün]e¡1n uzun
ömü¡]ü]ügünün en 1y1 1hf1ma]]e sab1f ka]d1g1 o¡faya konu]musfu¡.
O¡neg1n. yen1 buzdo]ap]a¡1 daha ucuzdu¡.
daha faz]a sey a]makfa ve esk1]e¡e o¡an]a daha az ene¡¸1
ku]]anmakfad1¡. fakaf on]a¡dan daha uzun sü¡e dayanmamakfad1¡]a¡.
8unun neden1. ü¡ef1c1]e¡1n bun]a¡1
ona¡1]maya yöne]1k deg1]. be]1¡]1 b1¡ sü¡e dayan1p daha
son¡a yen1s1y]e deg1sf1¡1]meye yöne]1k o]a¡ak ü¡ef1yo¡
o]ma]a¡1d1¡. Da¡ b1¡ ekonom1k pe¡spekf1ffen bak1]d1g1nda
p]an]1 esk1me ü¡ef1mdek1 n1sb1 ma]1yef]e¡e ve¡1]en
maku] b1¡ fepk1d1¡¦ 1sgücü paha]1d1¡ ve k1f]e ü¡ef1m1 1sc1
bas1na ona¡1mdan daha az zamana ma] o]makfad1¡.
Iakaf daha gen1s b1¡ pe¡spekf1ffen bak1]d1g1nda bu du¡um.
fükef1c1 ekonom1s1n1n dünyaya ne kada¡ az dege¡
ve¡d1g1n1 yans1fmakfad1¡. 8e¡¡y´n1n ded1g1 g1b1. bask1n
ekonom1k dege¡]e¡1n egemen]1g1 a]f1nda ya¡af1]1s1n as]1
özen gösfe¡1]meyecek kada¡ ucuzdu¡.
A]ef]e¡1n ona¡1m1n1 güc]esf1¡en kuvvef]e¡. pek cok
ü¡ünde bu]unan madde]e¡1n ge¡1 dönüsümüne ka¡s1 da
ayn1 sek1]de 1s]emekfed1¡. Gecm1sfe. Japon ev a]ef]e¡1
yap1mc1]a¡1. ku]]and1k]a¡1 b1¡1m]e¡1n cogunu pa¡ca o]a¡ak
fop]amakfayd1. fakaf bugün bunu yapmaya pek 1sfek]1
deg1]]e¡¦ yen1 mode]]e¡de o kada¡ cok yen1den ku]]and1k]a¡1
p]asf1k pa¡ca va¡ k1 bun]a¡1 fop]amak 1se ya¡am1yo¡.
8u yüzden fükef1c1 s1n1f1n1n cöp y1g1n]a¡1 dayan1k]1
fükef1m ma]]a¡1y]a do]udu¡. ku]]an-af s1n1f1nda
o]an b1z]e¡ he¡ y1] m1]yon]a¡ca yaz1 masas1. sanda]ye.
masa. do]ap. buzdo]ab1. hava]and1¡ma c1haz1. camas1¡
mak1nes1. camas1¡ ku¡ufma mak1nes1. k1s1se] b1]g1saya¡.
5ayfa 47
A]an Du¡n1ng - 1ükef1m 1op]umu ve Dünyan1n Ge]eceg1
fe]efon. fe]esek¡efe¡ ve s1]fe afmakfay1z. Ya]n1zca A]man]a¡
y1]da 5 m1]yon adef ev a]ef1. Ame¡1ka]1]a¡ da 7.5
m1]yon adef fe]ev1zyon afmakfad1¡. Ame¡1ka]1]a¡1n he¡
y1] aff1g1 2ß0 m1]yon adef feke¡]eg1n ya]n1zca dö¡ffe b1¡1
ge¡1 dönüsfü¡ü]mekfe ya da ]asf1k]e kap]anmakfad1¡.
Af1]ab1]1¡]1k ve p]an]1 esk1me a]1sve¡1s kasas1 1]e
hu¡da y1g1n1 a¡as1ndak1 yo]cu]ugu h1z]and1¡amad1g1nda
bunu bazen moda yapab1]1¡. Osca¡ W1]de b1¡ zaman]a¡
su so¡uyu so¡musfu¡: "Moda ned1¡?... Gene]]1k]e öy]e
fahammü] ed1]emez b1¡ c1¡k1n]1kf1¡ k1 onu he¡ a]f1 ayda
b1¡ deg1sf1¡mem1z ge¡ek1¡." Onun zaman1ndan bu yana
moda ya]n1zca daha da h1z]anm1sf1¡. A8D 1ekno]o¸1 Dege¡]end1¡me
8ü¡osu´na gö¡e son moda. seksen]e¡1n sonunda
he¡ 1k1bucuk ayda b1¡ deg1smekfeyd1. fakaf son
moda o]sun ya da o]mas1n. g1ys1]e¡1n cogu esk1meden
cok önce fa¡z d1s1 ka]makfad1¡. 81¡ paza¡ ana]1zc1s1n1n
25 y1] önce söy]ed1g1 g1b1. "he¡ endüsf¡1. kad1n moda endüsf¡1s1
1]e ¡ekabef efmeye ca]1smakfad1¡. Mode¡n paza¡]amac1]1g1n
anahfa¡1 budu¡."
5on zaman]a¡da moda k¡a]]1g1. paza¡]amac1]a¡ he¡ fü¡
ge¡ece uygun fa¡z]a¡1 öne¡d1kce. saaf]e¡1 ve göz]ük]e¡1
sömü¡ge]esf1¡m1s ve spo¡ ayakkab1 d1ya¡1n1 1sga] efm1sf1¡.
ka]1fo¡n1ya´da ye¡]es1k o]an ve dö¡f y1] 1ce¡1s1nde saf1s]a¡1n
e]]1 kaf a¡ff1g1n1 gö¡en L. A. Gea¡ f1¡mas1 bas f1nans
memu¡u kev1n venf¡udo. Wash1ngfon Posf´a sun]a¡1 söy]em1sf1¡:
"Ayakkab1 pe¡fo¡mans1ndan bahsed1yo¡san1z.
ya]n1zca b1¡ ya da 1k1 c1ffe 1hf1yac1n1z va¡d1¡. Lge¡ modadan
bahsed1yo¡san1z. say1s1z c1ff ayakkab1dan bahsed1yo¡sunuz
demekf1¡." 5eh1¡]1 genc]e¡ a¡as1nda va¡ o]an ve
y1]]1k 200 m1]yon do]a¡ g1b1 ¡ek]am ha¡cama]a¡1y]a desfek]enen
ayak fef1s1zm1n1n sonucu. genc]e¡1n ayakkab1
saf1s]a¡1nda x 30´]uk b1¡ ye¡e sah1p o]mas1d1¡.
kabu] efmek ge¡ek1¡ k1 g1yecek ve ayakkab1 yap1m1
dünyada ag1¡ endüsf¡1]e¡1n neden o]dugu kada¡ büyük
b1¡ kayba neden o]mamakfad1¡. fakaf moda paza¡1na
kaynak sag]amak b1¡ m1kfa¡ eko]o¸1k hasa¡1 be¡abe¡1nde
gef1¡mekfed1¡. Pamuk c1ffc1]e¡1 dünyan1n en faz]a
hase¡e 1]ac1 ve su ku]]an1c1]a¡1ndand1¡. 5enfef1k dokuma]a¡
pef¡ok1mya endüsf¡1s1nde ü¡ef1]mekfed1¡. Yünün
ve de¡1n1n b1¡ k1sm1 ge¡eg1nden faz]a of]af1]an cay1¡]a¡dak1
c1ff]1k hayvan]a¡1ndan ge]mekfed1¡. 1eksf1]
fab¡1ka]a¡1 da feh]1ke]1 madde o]a¡ak fesc1] ed1]en endüsf¡1
boya]a¡1n1 ku]]anmakfad1¡.
8u yüzden b1z fükef1c1]e¡. bek]enmeyen b1¡ ye¡den
ge]en öne¡1]e¡e uysak 1y1 o]u¡. 5an I¡anc1sco´da ye¡]es1k
g1y1m f1¡mas1 Lsp¡1f 1990 sonunda 5o¡um]u 1ükef1m
lc1n 81¡ k1ca bas]1g1 a]f1nda ¡ek]am]a¡ yapm1sf1¡:
"8ugün yasam fa¡z]a¡1m1z cev¡em1ze yöne]1k o]a¡ak
du¡madan a¡fan fehd1f]e¡e he¡ zamank1nden daha faz]a
önem ve¡me]1d1¡. 81zce bu en 1y1 sek1]de. b1¡ sey saf1n
a]madan önce kend1 kend1m1ze buna ge¡cekfen 1hf1yac
duyup duymad1g1m1z1 so¡a¡sak sag]anab1]1¡. 8u
yak]as1m]a. fükef1me 1]1sk1n daha sag]1k]1 b1¡ fufuma
kafk1da bu]unmus o]u¡uz. 81¡ g1yecek ü¡ef1c1s1ne bu
düsünce fe¡s ge]eb1]1¡. fakaf bu fü¡ b1¡ so¡um]u]uk k1sa
sü¡ede ben1msenmezse. bu gezegen üze¡1ndek1 ge¡1 ka]an
he¡ sey1 yok edeb1]1¡1z."
1ükef1c1 s1n1f1n1n üsf kademes1ndek1 zeng1n]e¡. madd1
fükef1m1n z1¡ves1ne u]asm1s ve va¡]1k]1 s1n1fa kaf1]m1sf1¡.
Dege¡]1 mefa]]e¡1n ve cevhe¡]e¡1n c1ka¡f1]mas1n1n
sebep o]dugu bas1bos yagma]aman1n so¡um]u]ugu
on]a¡a düsmekfed1¡. 8u fü¡ madde]e¡. kücük m1kfa¡]a¡1n1n
b1]e fem1n ed1]mes1 1c1n yap1]an y1k1m1n büyük]ügünden
5ayfa 4ß
A]an Du¡n1ng - 1ükef1m 1op]umu ve Dünyan1n Ge]eceg1
ve yapay b1]e o]sa dege¡]e¡1n1n ak1] a]maz o]dugu
ge¡ceg1nden do]ay1 benze¡s1zd1¡]e¡. Dege¡]1 mefa]]e¡
ve cevhe¡]e¡ ya]n1zca 1nsan]a¡ on]a¡a paha b1cf1g1 1c1n
dege¡]1d1¡]e¡ ve öze]]1k]e b1¡1kf1¡1]mek üze¡e kaz1]1p
c1ka¡f1]makfad1¡]a¡.
8u ak1] a]maz dege¡. cev¡e 1c1n c1dd1 sonuc]a¡ dogu¡makfad1¡.
5eksen]e¡1n bas1nda 8¡ez1]ya]1 madenc1]e¡
ö]ümcü] b1¡ mefa] o]an c1vay1 a]f1n1 fo¡fusundan ay1¡mak
1c1n ku]]anmaya bas]ad1g1ndan bu yana yak]as1k b1n fon
c1va Amazon bes1n z1nc1¡1ne s1zm1sf1¡. 8u du¡umun as1]
ku¡ban]a¡1 1se büyük 1hf1ma]]e yasamak 1c1n av]anan ve
ba]1k fufan ye¡]1 kab1]e]e¡d1¡. Güney Af¡1ka a]f1n maden]e¡1
s1yah kasaba]a¡a ¡adyoakf1f ¡adon gaz1 s1zd1¡makfad1¡
ve 8ofsWana´dak1 e]mas maden]e¡1 de 1nsan müdaha]es1
1]e bu zamana kada¡ bozu]mam1s büyük b1¡ vahs1
yasam ko¡unag1 o]an Okavango De]fas1´n1 ku¡ufmakfad1¡.
va¡]1k]1 s1n1f]a ka¡s1]asf1¡1]d1g1nda. müs¡1f fükef1c1]e¡
b1]e ye¡yüzünde yumusak ad1m]a¡]a yü¡ümekfed1¡.
8ugünkü fükef1c1 s1n1f1nda. 1¡on1k sek1]de. cev¡e gönü]]ü]e¡1
"yen1den ku]]anma" ve "ge¡1 dönüsfü¡me" g1b1
pek de uzun zaman önce ge]1sf1¡1]mem1s o]an yen1
uygu]ama]a¡ gef1¡mek zo¡undad1¡]a¡. lda¡e]1 ku]]an1m.
ancak k1¡k y1]]1k c1]g1n fükef1m1n a¡d1ndan b1¡ yen1]1k
o]a¡ak gö¡ü]eb1]m1sf1¡. Madde]e¡e özen gösfe¡mek. su
anda bu kada¡ faz]a fükefen endüsf¡1 fop]um]a¡1 da dah1]
o]mak üze¡e. füm fop]um]a¡1n kü]fü¡e] m1¡as]a¡1n1n
b1¡ pa¡cas1d1¡. O¡neg1n. Lau¡a lnga]]s W1]de¡. k]as1k cocuk
k1fab1 L1ff]e house on fhe P¡a1¡1e´de 1kücük Lv} daha
öncek1 Ame¡1kan nes1]]e¡1 a¡as1nda yayg1n o]an ge¡cek
mafe¡ya]1zm1 ac1k]am1sf1¡. 8abas1 c1ff]1k ev]e¡1n1n
dam1n1 akfa¡1¡ken Lau¡a asag1da du¡up. asag1ya düseb1]ecek
c1v1]e¡1 d1kkaf]e fop]amakfad1¡. 1ek b1¡ c1v1n1n
b1]e 1s¡af ed1]memes1 ge¡ek]1d1¡.
Lge¡ dünyadak1 1nsan]a¡ madde ku]]an1m1 konusunda
b1¡ o¡fa yo]da bu]usmak 1sf1yo¡]a¡sa. ekonom1 me¡d1ven1n1n
a]f basamak]a¡1nda ha]a va¡ o]an bu fü¡ esk1 dege¡]e¡1n
fükef1c1 s1n1f1ndak1 b1z]e¡ a¡as1nda yen1den can]and1¡1]mas1
ge¡ekmekfed1¡. Zeng1n u]us]a¡1n ge]1sm1s
düsük kaynak]1 fekno]o¸1]e¡1 -f1be¡ opf1k kab]o]a¡ ve d1züsfü
b1]g1saya¡]a¡- 1]e o¡fa ge]1¡]1 s1n1f1n fufucu dege¡]e¡1
ve dayan1k]1 ü¡ün]e¡e ve¡d1k]e¡1 önem1n b1¡]esf1¡1]d1g1
b1¡ ge]ecek. bu 1k1 dünyan1n en 1y1 yan]a¡1n1 b1¡ a¡aya gef1¡ecekf1¡.
8u du¡um. fükef1c1 s1n1f1n1n ya¡a¡]and1g1 konfo¡]a¡1n
pek cogu 1]e o¡fa ge]1¡]1 s1n1ffa yayg1n o]an k1s1
bas1na düsen madde ku]]an1m1 düzey]e¡1n1 kaynasf1¡acakf1¡.
Iakaf. böy]e b1¡ ge]ecek. savu¡gan]1ga ka¡s1 g1de¡ek
gen1s]eyen b1¡ ha¡ekefe bag]1 o]acakf1¡.
Neyse k1 madde]e¡1n ak1s1n1n en üsfünde bu]unup.
ödenek a]an endüsf¡1]e¡den o¡fadak1 ü¡ef1c1]e¡e ve en
sondak1 cöp y1g1n]a¡1na kada¡. gö¡ev1 üsf]enecek 1nsan]a¡
o]dugu sü¡ece deg1s1m 1c1n -ya¡af1]1s1n as]1n1 yen1den
dege¡]end1¡mek 1c1n- f1¡saf va¡d1¡. Ame¡1ka]1 Ph1]
hocke¡ en üsffe ca]1smakfad1¡. On y1] boyunca A8D
madenc1]1k yönefme]1g1nde ¡efo¡m]a¡ yap1]mas1 1c1n
bask1 yapf1kfan son¡a 19ß9´da. ge¡cekfe kamu a¡az1s1n1
maden a¡asf1¡mac1]a¡1na ve¡1p. bu yo]]a m1ne¡a] f1yaf]a¡1n1
e]1nde fufan 1ß72 fa¡1h]1 Gene] Madenc1]1k Yasas1´na
ka¡s1 cepheden b1¡ hücum bas]afmaya haz1¡ ha]e
ge]m1sf1¡. ha¡ekef1 henüz ga]1p ge]mem1sf1¡. fakaf
s1md1 Ame¡1ka´da madenc1]1kfe hak1m o]an g¡up h1cb1¡
zaman o]mad1g1 kada¡ savunma ha]1nded1¡.
1ükef1c1 s1n1f1n1n ahsap ve kag1f 1hf1yac1n1n en büyük
bö]ümünü sag]ayan kuzey Ame¡1ka o¡man]a¡1nda
5ayfa 49
A]an Du¡n1ng - 1ükef1m 1op]umu ve Dünyan1n Ge]eceg1
da ¡efo¡m ha¡ekef]e¡1 haz1¡]1k]a¡1 yap1]makfad1¡.
19ß9´da. o zaman]a¡ A8D O¡man 5e¡v1s1´nde 11 y1]]1k
b1¡ 1sc1 o]an Jeff Debon1s. "düdük ca]an]a¡" den1]en ve
cev¡e füzük]e¡1n1n 1h]a]1ne d1kkaf ceken 1sc1]e¡1 desfek]emek
1c1n bü¡ok¡as1y1 deg1sf1¡mey1 amac]ayan b1¡
g¡up o]an Çev¡e Ah]ak1 1a¡affa¡1 O¡man 5e¡v1s1 Ça]1san]a¡1
De¡neg1´n1 ku¡musfu¡. kanada´da C¡ee h1nf]e¡1nden
Lou1se 51nc]a1¡. C¡ee a¡az1s1ndek1 kuzey O¡man]a¡1´n1n
famamen kes1]mes1n1 du¡du¡mak 1c1n mücade]e efmekfed1¡.
Madde]e¡1n ak1s1nda cok daha asag1da bu]unan. A]man
fükef1m ü¡ün]e¡1 f1¡mas1 8¡aun´dan D1efe¡ kams
daha bas1f ve daha dayan1k]1 saaf]e¡. hesap mak1ne]e¡1
ve muffak esya]a¡1n1n mühend1s]1g1n1 yapa¡ak d1ge¡
ü¡ün fasa¡1mc1]a¡1na yo] acmakfad1¡. kams söy]e demekfed1¡:
"Yasam]a¡1m1zda cok faz]a sey va¡: Çok faz]a
dag1n1k]1k. cok faz]a gö¡se] ve madd1 k1¡]1]1k. Lndüsf¡1
fasa¡1mc1]a¡1n1n bas]1ca gö¡ev]e¡1nden b1¡1s1 daha
uzun öm¡e sah1p ü¡ün]e¡ ya¡afmakf1¡¦ böy]ece b1z]e¡
daha az sey saf1n a]ab1]1¡1z."
Madd1 1s¡af1n k1s1]mas1 konusunda A]man]a¡ fükef1c1
s1n1f1na öncü]ük efmekfed1¡. 1991 y1]1nda cev¡e
bakan1 k]aus 1öpfe¡ amba]a¸ 1s¡af1n1 aza]fmak üze¡e
ef¡af]1 b1¡ p]an1 uygu]amaya gec1¡d1g1nde cev¡e gönü]]ü]e¡1
mükemme] b1¡ zafe¡ kazanm1sf1¡. 1995 y1]1
1f1ba¡1y]e A]man endüsf¡1s1. ofomob1]]e¡ ve ev a]ef]e¡1
g1b1 pek cok büyük fükef1m ma]1 1]e bun]a¡1n yan1
s1¡a mukavva. kag1f. p]asf1k. cam ve mefa] dah1] o]mak
üze¡e pek cok amba]a¸ ma]zemes1n1 fop]ay1p yen1den
ku]]anmak ya da ge¡1 dönüsfü¡mek zo¡undad1¡.
Yüksek cöp ve¡g1]e¡1n1 de 1ce¡en bu p]an. as]1nda
A]man endüsf¡1]e¡1n1 ku]]and1k]a¡1 ma]zeme]e¡e.
bun]a¡1 a]1c1]a¡a ü¡ün ya da amba]a¸ o]a¡ak saff1kfan
son¡a b1]e. özen gösfe¡mekfen so¡um]u ha]e gef1¡mekfed1¡.
Madde ak1s1n1n sonunda. A8D´dek1 en h1z]1 büyüyen
ha]k kaynak]1 cev¡e mücade]e]e¡1nden b1¡1s1 va¡d1¡.
8e]ed1ye 1da¡e]e¡1 b1¡b1¡1 a¡d1nca fop¡ak do]du¡ma
a]an]a¡1n1 do]du¡dukca bun]a¡dan pek cogu büyük cöp
yak1c1]a¡1 -havay1 k1¡]efen ve e]ekf¡1k ü¡efme]e¡1ne
¡agmen nef ene¡¸1 kayb1 kaynak]a¡1 o]an yak1c1]a¡- p]an]amaya
bas]am1s]a¡d1¡. Ge¡1 dönüsfü¡ü]eb1]ecek
sey]e¡1 yakmak yo]uy]a bu yak1c1]a¡. cok faz]a ene¡¸1
yufan hammadde endüsf¡1]e¡1n1 daha yüksek ü¡ef1m
düzey]e¡1ne dog¡u yön]end1¡mekfed1¡. Canfon. NeW
Yo¡k´fan L]]en ve Pau] Conneff. ev]e¡1nde c1ka¡ff1k]a¡1
Wasfe Nof 1ls¡afa hay1¡} gazefes1 a¡ac1]1g1y]a ü]ke
cap1ndak1 ye¡e] g¡up]a¡a ge¡cek]e¡1 an]afa¡ak yak1c1]a¡a
ka¡s1 o]an savasfa ön saf]a¡da ye¡ a]makfad1¡]a¡.
19ßß y1]1nda Wash1ngfon 5fafe´de "ya ge¡1 dönüsfü¡me
ya da yak1c1]a¡" mücade]es1n1 kazanm1s o]an ha]k
g¡up]a¡1. s1md1 5eaff]e´1n kaf1 af1k]a¡1n1n x 40´]1k b1¡
bö]ümünü ge¡1 dönüsfü¡e¡ek. seh1¡]e¡1n bu konuda
füm büyük A8D seh1¡]e¡1nden önde o]mas1y]a
övüneb1]mekfed1¡]e¡.
Y1]]a¡ önce esk1 e] a]ef]e¡1n1 fop]ay1p yen1]eye¡ek
bun]a¡1 ma]zeme eks1k]1g1 ceken Af¡1ka]1 e] 1sc1]e¡1ne
gönde¡meye bas]ayan 8¡1fon G]yn kobe¡fs´1n sf¡afe¸1s1
daha az yüzyüze mücade]e 1ce¡mekfed1¡. kobe¡fs´1n k1s1se]
caba]a¡1 kend1ne Yefmek lc1n A]ef]e¡ ad1 ve¡1]en
u]us cap1nda b1¡ lng1]1z o¡gan1zasyonu ha]1ne ge]m1sf1¡.
ha¡ekef1n 50 81¡]es1k k¡a]]1k subes1 1]e ho]]anda. A]manya
ve lskand1navya´dak1 üye]e¡ Af¡1ka´ya. 250 b1n
adef a]ef gönde¡m1s ve ye¡e] g¡up]a¡1n Dogu Af¡1ka´da
a]ef yap1m fes1s]e¡1 ku¡ma]a¡1na ya¡d1m efm1s]e¡d1¡.
kobe¡f sunu gö¡mekfed1¡ k1 yoksu] 1sc1]e¡1n e]]e¡1nde
5ayfa 50
A]an Du¡n1ng - 1ükef1m 1op]umu ve Dünyan1n Ge]eceg1
bu]unan m1]yon]a¡ca yüksek ka]1fe]1 ce]1k ka]em. fesfe¡e
ve capa on]a¡a ¡esm1 ya¡d1m p¡og¡am]a¡1n1n sag]ad1g1
az say1dak1 güc]ü mak1neden daha faz]a ya¡d1mc1 o]makfad1¡.
ls¡af ekonom1s1 va¡]1g1n1 sü¡dü¡ü¡ken baz1 ey]emc1]e¡
bu ekonom1n1n af1k]a¡1n1 b1¡ sey]e¡ an]afmak ve
fayda sag]amak 1c1n ku]]anmakfad1¡]a¡. Lve¡yfh1ng
Goes Iu¡n1fu¡e. 1nsan]a¡1n NeW Yo¡k C1fy sokak]a¡1na
aff1k]a¡1 mob1]ya]a¡1 fop]amakfa. yen1]emekfe ve safmakfad1¡.
8e¡ke]ey. ka]1fo¡n1ya´dak1 u¡ban O¡e. seh1¡
cöp]ügünde b1¡ amba¡a ve fasn1f me¡kez1ne sah1pf1¡ ve
dege¡s1z sey]e¡ y1g1n1 a¡as1ndak1 dege¡]1 sey]e¡1 fasn1f
efmek üze¡e seh1¡]e an]asma yapmakfad1¡. 8u¡ada ca]1san]a¡.
bu]duk]a¡1 sey]e¡1 yan fa¡affa bu]unan b1¡
magazada safmakfad1¡]a¡. u]us cap1nda bu fü¡ cöp fem1z]eyen
g1¡1s1mc1]e¡1. f1ca¡1 de¡nek]e¡1 o]an u]usa]
Çöp Da]g1c]a¡1 ve 5eh1¡ Madenc1]e¡1 De¡neg1 b1¡ a¡aya
gef1¡mekfed1¡.
Madde]e¡1n ak1s1nda ne¡ede yogun]asf1k]a¡1na
bak1]maks1z1n füm bu caba]a¡ b1z1m fükef1c1 s1n1f1nda
cok 1hf1yac duydugumuz fü¡den b1¡ ge¡cek mafe¡ya]1zm1
o¡faya koymakfad1¡: Af1k]a¡1n konf¡o] ed1]mes1. esya]a¡1n
ko¡unmas1 ve ona¡1]mas1. ma]zeme]e¡1n yen1den
ku]]an1]mas1 ve ge¡1 dönüsfü¡ü]mes1. Dünyaya
özen gösfe¡mek. ondan a]d1g1m1z sey]e¡e özen gösfe¡mek
demekf1¡.
:::::::::::::::::
1ukL1lClLlGlN DlZGlNLLNML5l
vlll. 8ö]üm
1ükef ya da kaybef M1f1
1ükef1m fop]umundak1 gene] gö¡üs. fükef1m1n 1nsan
ve cev¡e üze¡1ndek1 efk1]e¡1n1 göz önünde bu]undu¡maks1z1n.
kend1m1z1 mesgu] efmek 1c1n b1¡ u]usa]
po]1f1ka so¡unu o]a¡ak fükefmeye devam efmem1z ge¡ekf1g1
yo]undad1¡. 8u fav1¡ cok c1dd1 boyuffad1¡. Yay1n]anan
habe¡ p¡og¡am]a¡1. faf1] sezonunda a]1sve¡1s bö]ge]e¡1n1n
ye¡ a]d1g1 sahne]e¡1 sank1 u]usa] öneme sah1p
sahne]e¡m1s g1b1 e]e a]makfa ve a]1sve¡1s yapan]a¡1n
pa¡a ha¡camaya ne kada¡ gönü]]ü o]duk]a¡1n1 an]afmakfad1¡]a¡.
A8D. 1990´]a¡1n o¡fa]a¡1nda ekonom1k
du¡gun]uk]a yüzyüze ge]d1g1nde. 8askan´dan bas]ay1p
daha asag1dak1 k1s1]e¡e kada¡ he¡kes. sad1k Ame¡1ka]1]a¡dan
pa¡a ha¡cama]a¡1n1 ¡1ca efmeye bas]am1sf1¡.
kange kove¡ f1¡mas1. büyük A8D de¡g1]e¡1nde "81¡ sey]e¡
saf1n a]1n. L]beffe b1z1m fe¡c1h1m1z. b1¡ kange kove¡
a]man1z o]acakf1¡. Iakaf ege¡ bu mümkün deg1]se. b1¡
m1k¡oda]ga f1¡1n a]1n. 81¡ av köpeg1. 11yaf¡o b1]ef]e¡1.
81¡ fufbo] fopu. he¡hang1 b1¡ sey." d1ye ya]va¡an fam
sayfa 1]an]a¡ ve¡m1sf1¡.
8u fü¡ ¡1ca]a¡1n a¡d1nda yafan manf1k cok dog¡u gö¡ünmekfed1¡¦
ege¡ k1mse b1¡ sey saf1n a]mazsa. k1mse
b1¡ sey safmaz ve k1mse b1¡ sey safmazsa. k1mse ca]1smaz.
8öy]ece. fükef1c1 ekonom1s1nde. b1¡ baska dey1s]e
gay¡1 saf1 m1]]1 has1]an1n ücfe 1k1s1n1n fükef1c1 ha¡cama]a¡1ndan
o]usfugu b1¡ ekonom1de. bo¡sadak1 se¡vef]e¡den
u]usa] ekonom1 po]1f1ka]a¡1na kada¡ he¡ sey
"fükef1c1n1n güven1" ve "saf1n a]ma p]an]a¡1" ankef]e¡1ne
dayanmakfad1¡. Lge¡ bu "fükef ya da kaybef" gö¡üsü
dog¡uysa. b1¡eyse] o]a¡ak ya da fop]u ha]de fükef1m1m1z1
kas1f]1 o]a¡ak aza]fmak. kend1 kend1ne za¡a¡
ve¡en b1¡ dav¡an1s b1c1m1 o]acakf1¡¦ ö¡neg1n. a¡aba
5ayfa 51
A]an Du¡n1ng - 1ükef1m 1op]umu ve Dünyan1n Ge]eceg1
ku]]an1m1n1 ya¡1ya 1nd1¡mem1z. benz1n 1sfasyonu ca]1san]a¡1n1n
ve bunun yan1 s1¡a a¡aba fekn1syen]e¡1n1n.
ofomof1v 1sc1]e¡1n1n. feke¡]ek fab¡1kas1 1sc1]e¡1n1n. ofomob1]
s1go¡fas1 acenfe]e¡1n1n ve a¡aba yaf1¡1m uzman]a¡1n1n
ya¡1s1n1 1s]e¡1nden edecekf1¡. Lkonom1de da]ga
da]ga yay1]an bu 1ss1z]1k]e¡1n soku. 8üyük k¡1z´1n b1¡
fek¡a¡1 1]e sonuc]anab1]ecek o]an. bun]a¡1n d1s1ndak1
d1ge¡ 1s kay1p]a¡1n1n o]usfu¡dugu b1¡ z1nc1¡ ¡eaks1yona
sebep o]ab1]1¡.
Gö¡üs]e¡1 kabu] gö¡en ge]1s1m 1kf1safc1]a¡1 da ge]1smekfe
o]an ü]ke]e¡ 1c1n ayn1 sek1]de. ka¡abasana benzeyen
b1¡ manza¡a c1zmekfed1¡]e¡. 8u 1kf1safc1]a¡. endüsf¡1
ü]ke]e¡1n1n dünya ekonom1s1n1n ]okomof1f1 o]dugu
gö¡üsünü c1dd1yef]e d1]e gef1¡mekfed1¡]e¡. Lge¡ b1z
fükef1c1]e¡. haz1¡ g1da. a¡aba ve fek ku]]an1m]1k ü¡ün]e¡1
ku]]anmakfan vazgece¡sek. o¡fa ge]1¡]1]e¡1n ve yoksu]]a¡1n
ü¡eff1k]e¡1n1n daha az1na 1hf1yac duyacag1z.
Lndüsf¡1 ü]ke]e¡1n1n aza]an fa]eb1. yoksu] mem]ekef]e¡1
mah¡um1yef 1c1nde yo]da b1¡akacakf1¡. L]]e¡1ndek1
he¡ sey1 fükef1c1]e¡1n kend1 hammadde 1h¡acaf]a¡1na
ka¡s1 du¡madan a¡fan 1sfah1 üze¡1ne oynayan ge]1smekfe
o]an ü]ke]e¡. ge¡1 dönüsü o]mayan b1¡ düsüse
bas]ayacak]a¡d1¡. 8u ac1dan. fükef1c1 s1n1f1n1n hammadde
a]1m1n1 a¡f1¡amamak. 81¡]esm1s M1]]ef]e¡´1n en
az ge]1sm1s ü]ke]e¡ ded1g1 ü]ke]e¡e. en yoksu] 42 ü]keye.
ka¡s1 1s]enm1s b1¡ suc o]acakf1¡¦ cünkü bu ü]ke]e¡
d1s ge]1¡]e¡1n1n x 60´dan faz]as1n1 e]de efmek 1c1n ü¡ün
1h¡acaf1na bag1m]1d1¡]a¡.
"1ükef ya da kaybef" fa¡f1smas1. b1¡ pa¡ca ge¡cek]1k
1ce¡mekfed1¡. Dünya ekonom1s1. ge¡cekfen önce]1k]e
dünyan1n va¡]1k]1 o]an besfe b1¡1n1n fükef1c1 yasam fa¡z1n1
bes]emek üze¡e yap1]anm1sf1¡. Yüksek fükef1mden
düsük fükef1me gecmekse. bu yap1y1 famam1y]a sa¡sacakf1¡.
8unun 1c1n cok say1da 1sc1n1n 1s deg1sf1¡mes1.
k1fa]a¡1n büfünüy]e endüsf¡1ye] feme]]e¡1n1 yen1den yap1]and1¡mas1
ve he¡ ö]cekfek1 g1¡1s1m1n 1s]em]e¡1n1 deg1sf1¡mes1
ge¡ekecekf1¡. heps1nden daha köfüsü. bu
du¡um. b1n]e¡ce a1]en1n ve fop]u]ugun üzücü b1¡ sek1]de
evs1z ka]mas1n1 be¡abe¡1nde gef1¡ecekf1¡.
Ancak. bu fez1 savunan]a¡. a]fe¡naf1f1n1 göza¡d1 efmekfed1¡]e¡¦
dünyay1 yagma]amaya ve zeh1¡]emeye devam
efmek. ya]n1zca bu fa]1hs1z]1k]e¡1 deg1]. daha befe¡]e¡1n1
de gündeme gef1¡ecekf1¡. Lge¡ su k1¡]1]1g1 ve
faz]a av]anma. ba]1kc1]1k a]an]a¡1n1n büyük bö]ümünü
o¡fadan ka]d1¡1¡sa. ba]1kc1]a¡ 1ss1z ka]acakf1¡. Lge¡ y1ne]enen
ku¡ak]1k. mahsu]]e¡1n1 ve hayvan]a¡1n1 ö]dü¡ü¡se.
c1ffc1]e¡ fa¡]a]a¡1n1 fe¡k edecek]e¡d1¡. Lge¡ o¡man]a¡
hava k1¡]1]1g1. as1f yagmu¡]a¡1 ve deg1sen 1k]1m
kusak]a¡1 yüzünden ö]ü¡se. o¡manc1]a¡a yapacak pek
faz]a 1s ka]mayacakf1¡. Lge¡ 1nsan]a¡ kazanc]a¡1n1n büyük
bö]ümünü yefe¡s1z bes1n kaynak]a¡1na ha¡camak
zo¡unda ka]1¡]a¡sa. a¡aba yap1mc1]a¡1 1]e ev 1nsaaf1 yapan]a¡
pek faz]a a]1c1 bu]amayacak]a¡d1¡. k1sacas1. ö]mekfe
o]an b1¡ gezegen üze¡1nde 1s]e¡ 1y1 g1fmeyecekf1¡.
Do]ay1s1y]a. fükef1m1n aza]mas1y]a baz1 1sc1]e¡1n 1s]e¡1n1
kaybedeceg1 ge¡ceg1. ba¡1s1n sag]anmas1y]a s1]ah endüsf¡1s1nde
1s kay1p]a¡1n1n o]mas1 du¡umundan fa¡k]1
b1¡ fa¡f1sma konusu deg1]d1¡.
Lge¡ fükef1c1 ekonom1s1n1 sü¡es1z o]a¡ak ko¡umaya
ca]1s1¡sak. eko]o¸1k kuvvef]e¡ onu ac1mas1zca söküp afacakf1¡.
Lge¡ onu kademe]1 o]a¡ak kend1m1z o¡fadan ka]d1¡mak
yo]unda 1]e¡]e¡sek. onun ye¡1ne devam]1 b1¡ düsük
fükef1m ekonom1s1. b1¡ baska dey1s]e devam]1]1k
ekonom1s1. koyma f1¡saf1na sah1p o]acag1z.
5ayfa 52
A]an Du¡n1ng - 1ükef1m 1op]umu ve Dünyan1n Ge]eceg1
8öy]e b1¡ gec1s zo¡ o]acakf1¡. ancak he¡ha]de "fükef
ya da kaybef" 1dd1as1n1n o¡faya koydugu kada¡ deg1].
cünkü bu düsünce s1]s1]es1 üc fa¡f1sma]1 va¡say1m üze¡1ne
ku¡u]udu¡. 81¡1nc1s1. do]a¡ o]a¡ak ö]cü]en ekonom1k
h1zmef]e¡dek1 fükef1m1n. sab1f b1¡ sek1]de ekonom1dek1
f1z1kse] kaynak]a¡1n fükef1m1ne bag]1 o]dugunu
va¡saymakfad1¡. lk1nc1s1. 1sf1hdam1n f1z1kse] kaynak]a¡1n
ak1s1na es1f sek1]de bag]1 o]dugunu va¡saymakfad1¡
1"1ükef ya da kaybef" düsünüsü. bu 1k1 va¡say1m
yüzünden mevcuf ödenek ve ve¡g1 s1sfem]e¡1n1n. kaynak
fükef1m1n1 1sf1hdam pahas1na kö¡ük]eyen köfü efk1]e¡1ne
ka¡s1 kay1fs1z ka]makfad1¡}. ucüncüsü. fa¡1hfek1
cogu uyga¡]1kfa ge¡ekenden daha faz]a gün]ük ca]1sma
saaf1 ge¡ekf1¡en b1¡ 1sf1hdam mode]1n1 -y1] boyu
ca]1sma. haffada 40 saaf- va¡saymakfad1¡.
81¡ devam]1]1k ekonom1s1nde. 1nsan]a¡1n fayda]and1g1
h1zmef]e¡1n pa¡a ka¡s1]1g1 dege¡1 az m1kfa¡da düse¡ken
doga] kaynak]a¡1n ak1s1 önem]1 de¡ecede aza]acakf1¡.
Can a]1c1 ay¡1m. f1z1kse] ü¡ün]e¡ 1]e 1nsan]a¡1n bu
ü¡ün]e¡1 e]de efmek 1c1n ku]]and1k]a¡1 h1zmef]e¡ a¡as1ndad1¡.
O¡neg1n. h1c k1mse fe]efon ¡ehbe¡]e¡1n1. gazefe]e¡1
ya da de¡g1]e¡1 bu yay1n]a¡1n kend1]e¡1 1c1n 1sfemez¦
bunun ye¡1ne on]a¡1n 1ce¡d1k]e¡1 b1]g1]e¡e u]asmak 1sfe¡1z.
81¡ devam]1]1k ekonom1s1nde bu b1]g1]e¡e hemen hemen
ayn1 f1yaf ka¡s1]1g1nda dayan1k]1 e]ekf¡on1k okuyucu]a¡dan
u]asab1]1¡1z. 8öy]ece de ayn1 mef1n]e¡1 1nce]emem1z.
öfe yandan da kag1f ü¡ef1m1n1n ve buna bag]1
k1¡]1]1g1n büyük bö]ümünü safd1s1 b1¡akmam1z mümkün
o]ab1]ecekf1¡.
Ayn1 sek1]de. 1nsan]a¡ a¡aba]a¡1 da bu neden]e 1sfememekfed1¡¦
on]a¡1 pek cok fes1se ve ye¡e ko]ayca u]asab1]me
o]anag1na sah1p o]mak 1c1n saf1n a]makfad1¡]a¡.
ly1 seh1¡ p]an]amac1]1g1 ve fop]u fas1ma bu u]as1m1
es1f ö]cü]e¡de sag]ayab1]1¡. 8a¡1nmadan bes]enmeye
kada¡ ekonom1n1n he¡ sekfö¡ünde a¡ac]a¡ 1f1z1kse]
ü¡ün]e¡} 1]e sonuc]a¡ 1h1zmef]e¡} a¡as1ndak1 bu ay¡1m.
yüksek kaynak fükef1m1 1]e yasam ka]1fes1 a¡as1ndak1
bag]anf1y1 kopa¡acak büyük f1¡saf]a¡1 ac1kca o¡faya
koyacakf1¡.
Ayn1 sebep]e b1¡ devam]1]1k ekonom1s1nde yap1]an
fop]am 1s m1kfa¡1 da aza]an doga] kaynak ak1s1 1]e
ka¡s1]asf1¡1]d1g1nda daha az düsecekf1¡¦ cünkü eko]o¸1k
za¡a¡a neden o]an ü¡ün]e¡1n ve fükef1m b1c1m]e¡1n1n
cogu. ayn1 zamanda gene]]1k]e en az 1s1 ü¡efmekfed1¡.
As]1nda yüksek 1sgücü yogun]ugu 1]e cev¡e üze¡1nde
düsük o]umsuz efk1 a¡as1nda ca¡p1c1 b1¡ uygun]uk
va¡d1¡. O¡neg1n. va¡ o]an ü¡ün]e¡1 ona¡mak. yen1]e¡1n1
ü¡efmekfen daha faz]a 1sgücü ve daha az kaynak
ku]]anmakfad1¡. Dem1¡yo]u s1sfem]e¡1. ka¡s1]asf1¡1]ab1]ecek
say1dak1 f1]o]a¡ca a¡abadan daha faz]a 1nsan
fakaf daha az kaynak ku]]anmakfad1¡. Lne¡¸1 yefe¡]1]1g1n1n
a¡f1¡1]mas1. ene¡¸1 ü¡ef1m1n1n yükse]f1]mes1nden
daha faz]a 1nsan1 1sf1hdam edecekf1¡. Ay¡1ca
ge¡1 dönüsfü¡me p¡og¡am]a¡1. cöp yak1c1]a¡1ndan ya
da fop¡ak do]du¡ma a]an]a¡1ndan daha faz]a k1s1ye 1s
o]anag1 ya¡afmakfad1¡."
1ükef1c1 s1n1f1. k1fab1n 1k1nc1 k1sm1nda fan1m]anan
b1c1mde¦ fah1]]a bes]enen hayvan]a¡dan e]de ed1]en ef
ve amba]a¸]1 bes1n madde]e¡1 ye¡1ne ye¡]1 bes1n]e¡1n konu]dugu.
a¡aba]a¡dan b1s1k]ef ve ofobüs]e¡e gec1]en ve
fek ku]]an1m]1k ü¡ün]e¡1n ye¡1n1 dayan1k]1 ü¡ün]e¡1n
a]d1g1 b1¡ yasam fa¡z1na dog¡u 1]e¡]e¡se. yogun emek
ha¡canan endüsf¡1]e¡ bundan büyük ya¡a¡ sag]ayacakf1¡.
5ayfa 53
A]an Du¡n1ng - 1ükef1m 1op]umu ve Dünyan1n Ge]eceg1
Y1ne. he¡ sey göz önünde bu]undu¡u]dugunda. yap1]an
ve üc¡ef1 ödenen 1s m1kfa¡1 aza]ab1]1¡. cünkü düsük
o]umsuz efk1ye sah1p endüsf¡1]e¡. yüksek o]umsuz efk1ye
sah1p endüsf¡1]e¡1n kücü]me o¡an1ndan daha büyük
b1¡ o¡anda gen1s]eyeb1]ecekf1¡. 8ozu]makfa o]an 1s paza¡]a¡1
1]e ge¡eg1nce basa c1kab1]mek 1c1n fop]um]a¡. k1s1
bas1na düsen ca]1sma saaf]e¡1n1 k1sa]fma]1d1¡]a¡¦
neyse k1 ücüncü k1sm1n daha 1]e¡1k1 bö]üm]e¡1nde ac1k]and1g1
g1b1. b1z fükef1c1]e¡1n cogu zafen 1sfed1g1m1zden
faz]a ca]1smakfay1z.
lsf1hdam]a 1]g1]1 en önem]1 so¡un. düsük fükef1me
gec1s1n nas1] sag]anab1]eceg1d1¡. hükümef]e¡1n gö¡ev1.
o]umsuz efk1]e¡1 yüksek o]an a]an]a¡da ca]1san]a¡a ka¡1ye¡
deg1sf1¡eb1]me]e¡1 1c1n yefe¡]1 1s eg1f1m1 sag]amak.
bu sü¡ec1 ko]ay]asf1¡mak üze¡e yefe¡]1 1ss1z]1k
fazm1naf1 ve¡mek ve aza]f1]m1s ve esnek yen1 ca]1sma
saaf1 mode]]e¡1ne öncü]ük efmek yo]uy]a ekonom1y1
cev¡ese] o]a¡ak sü¡dü¡eb1]1¡ ha]e gef1¡meye ¡ehbe¡]1k
efmek o]acakf1¡.
hükümef]e¡. ayn1 zamanda cogu en köfü fükef1m
fü¡]e¡1n1 fesv1k eden mevcuf ve¡g1 ve ödenek po]1f1ka]a¡1n1
basfan asag1ya yen1den düzen]eme gö¡ev1 1]e de
ka¡s1 ka¡s1yad1¡. O¡neg1n. cogu ü]ke. uzun b1¡ ve¡g1
muaf1yef]e¡1 ve dog¡udan ödenek]e¡ ]1sfes1ne sah1p ofomob1].
ene¡¸1. madenc1]1k. ke¡esfe ve fah1]]a bes]enen
c1ff]1k hayvan]a¡1 endüsf¡1]e¡1n1 desfek]emekfed1¡.
A8D. fede¡a] fop¡ak]a¡dak1 m1ne¡a]]e¡1 f11]en ve¡mekfe.
u]usa] o¡man]a¡1n 1c1ne mas¡af]a¡1 ve¡g1 ve¡en]e¡1n
hesab1na o]mak üze¡e ke¡esfe fas1ma yo]]a¡1 1nsa efmekfe
ve ne yapacag1n1 b1]meyen ku¡ak 8af1´ya su]ama
suyu safmakfad1¡. I¡ansa nük]ee¡ güc komp]eks1ne.
kusya pef¡o] endüsf¡1s1ne. 81¡]es1k k¡a]]1k ofomob1]
sü¡ücü]e¡1ne. kanada´n1n Ouebec eya]ef1 a]üm1nyum
fasf1yehane]e¡1ne ve Japonya da yem]1k fah1] yef1sf1¡1c1]e¡1ne
büyük o¡anda ödenek sag]amakfad1¡.
Ma]1 f¡ansfe¡]e¡1n ve yan]1 po]1f1ka]a¡1n öfes1nde hükümef]e¡1n
ku]]and1g1. dogay1 gö¡mezden ge]en ekonom1k
muhasebe s1sfem]e¡1n1n fam ödenek]e¡1 va¡d1¡.
Dünyan1n büyük bö]ümündek1 a¡az1 ku]]an1m1 ve ma]zeme
po]1f1ka]a¡1 yen1]eneb1]1¡ kaynak]a¡a hak eff1k]e¡1nden
az dege¡ ve¡mekfe. ekos1sfem]e¡1n sag]ad1g1 doga]
h1zmef]e¡1 1hma] efmekfe ve do]ay1s1y]a kamu a¡az1s1nden
c1ka¡f1]an hammadde]e¡1 eks1k f1yaf]and1¡makfad1¡.
Ne kömü¡ ve pef¡o]. ü¡ef1m]e¡1n1n ve bu
ü¡ün]e¡1n yak1]mas1n1n 1nsan sag]1g1na ve doga] ekos1sfem]e¡e
ve¡d1g1 za¡a¡1. ne de kag1f hamu¡u ve kag1f.
ü¡ef1m]e¡1 s1¡as1nda yok ed1]en doga] o¡fam1 ve zeh1¡]enen
suyu yans1facak sek1]de f1yaf]and1¡1]m1sf1¡. Çok say1da
ü¡ün -zeh1¡]1 k1myasa] madde]e¡den as1¡1 amba]a¸a
kada¡- dünyaya f1yaf ef1kef]e¡1nde gö¡ü]enden daha
faz]as1na ma] o]makfad1¡¦ dog¡udan yasak]ama]a¡ ya
da kaf1 yönefme]1k]e¡ faydas1z o]dugu zaman bu ü¡ün]e¡
uygun sek1]de ve¡g1]end1¡1]me]1d1¡.
Lge¡ ü¡ün]e¡1n f1yaf]a¡1. fop]am cev¡ese] bede]]e¡1ne
daha yak1n b1¡ dege¡1 gösfe¡1¡se. ödenek]e¡ ve ve¡g1]e¡de
yap1]acak kapsam]1 düze]fme]e¡ a¡ac1]1g1y]a paza¡. fükef1c1]e¡1n
daha düsük kaynak]1 fükef1me dog¡u yön]end1¡1]mes1ne
ya¡d1mc1 o]ab1]ecekf1¡. O¡neg1n fek ku]]an1m]1k
ü¡ün]e¡ 1]e amba]a¸ ma]zeme]e¡1n1n f1yaf]a¡1. dayan1k]1.
daha az amba]a¸]anm1s ü¡ün]e¡e gö¡e a¡facak.
ye¡]1 ve 1s]enmem1s bes1n]e¡1n f1yaf]a¡1 1se. uzakfan
nak]ed1]en haz1¡ ü¡ün]e¡e gö¡e düsecekf1¡. Lge¡ yasa koyucu]a¡
ve¡g1 yükünü 1sgücünden kaynak]a¡a dog¡u
kayd1¡1¡]a¡sa. s1¡kef]e¡. cev¡e ve¡g1]e¡1 yükse]d1kce kaynak
5ayfa 54
A]an Du¡n1ng - 1ükef1m 1op]umu ve Dünyan1n Ge]eceg1
ku]]an1m1n1 h1z]a kesmeye bas]ayacak ve ge]1¡ ve¡g1]e¡1
düsfükce de daha faz]a 1nsan ca]1sf1¡acak]a¡d1¡.
Daha s1md1den pek cok ü]kedek1 cev¡ec1 ve ve¡g1
ödeyen g¡up. köfü ödenek]e¡1 ve ve¡g1 s1g1nak]a¡1n1 ¡efo¡m
hedef1 o]a¡ak secmekfed1¡. Iakaf gene]]1k]e ka¡a¡]1]1k]a
sü¡e ge]en du¡umu savunan m1]ya¡-do]a¡]1k endüsf¡1]e¡1n
s1yas1 e¡k1 fa¡af1ndan a]f ed1]1p. büyük savas]a¡1
kaybefmekfed1¡]e¡. O¡neg1n. 1992 bas1nda Av¡upa´da
ene¡¸1 a]an1nda söz sah1b1 o]an g¡up. Av¡upa
1op]u]ugu´nda ka¡bon yay1m]a¡1n1n ve¡g1]end1¡1]mes1ne
1]1sk1n b1¡ fek]1fe ka¡s1 basa¡1]1 b1¡ savas sü¡dü¡mekfeyd1.
kaybed1]en he¡ mücade]e. fükef1c1 s1n1f1n1n
daha faz]a üyes1n1 eko]o¸1k ge¡ceg1 an]afmaya ca]1san
f1yaf]a¡1 desfek]emek konusunda ha¡ekefe gec1¡men1n
güc]ügünü ve ac1]1yef1n1 gösfe¡mekfed1¡.
"1ükef ya da kaybef" fez1n1n. yoksu]]a¡1n b1z fükef1c1]e¡1n
daha az sey]e yasamas1 1]e gec1nemeyeceg1 1dd1as1
da ayn1 de¡ecede fa¡f1smaya ac1kf1¡. Pek cok ge]1smekfe
o]an ü]ke bö]gen1n dünya ekonom1s1ne hammadde sag]aya¡ak
kaf1]m1s o]mas1na ¡agmen. bu du¡um on]a¡1. ]1de¡]e¡1n1n
y1]]a¡d1¡ köfü]ed1g1 bag1ms1z b1¡ sfafüye ye¡]esf1¡mekfed1¡.
Dahas1. s1md1ye kada¡. büyüyen fükef1c1
ekonom1s1n1n aza]an efk1]e¡1 yoksu]]a¡ 1c1n haya] k1¡1k]1g1na
ug¡af1c1 b1¡ ekonom1k uya¡1m kaynag1 o]musfu¡.
As]1nda bugüne kada¡ e]de ed1]en en d1kkafe dege¡ sonuc.
he¡ u]usfa fükef1c1 bö]ge]e¡1 ya¡afmak o]musfu¡.
8u seck1n]e¡. dünyan1n güney1nden kuzey1ne kada¡
he¡ ye¡de doga] kaynak]a¡1n 1h¡ac1ndan cok faz]a ya¡a¡]anmakfad1¡.
Ancak yoksu]]a¡. ha¡ap ed1]m1s mem]ekef]e¡den
öfe b1¡ sey e]de efmemekfed1¡]e¡. 5ay1s1z
uzman1n da onay]ad1g1 g1b1. yoksu]]ugun sona e¡d1¡1]mes1
en basfa öze]]1k]e bu amac 1c1n fasa¡]anm1s u]usa]
p¡og¡am ve po]1f1ka]a¡a bag]1d1¡. 1eme] sag]1k. eg1f1m
ve a1]e p]an]amas1 1c1n düzen]enen ka¡a¡]1 u]usa]
kampanya]a¡a. k1¡sa] kes1m]e¡de ge¡cek]esf1¡1]ecek yogun
o]a¡ak emege daya]1 gen1s faban]1 ka]k1nma p¡o¸e]e¡1ne.
fop]um ö¡güf]e¡1n1 ha¡ekefe gec1¡me caba]a¡1na
ve uyum]u ye¡e] ve u]usa] 1da¡e]e¡1n va¡ o]mas1na bag]1d1¡.
1üm bun]a¡1 fem1n1 fükef1c1 s1n1f1na 1h¡ac ed1]mek
üze¡e yükfe ag1¡. pahada haf1f ü¡ün]e¡1n ü¡ef1m1ne deg1].
yen1]1g1 fesv1k eden. basa¡1y1 ödü]]end1¡en ve paza¡]a¡1n
yefe¡]1 sek1]de ca]1smas1na o]anak ve¡en ekonom1
po]1f1ka]a¡1na bag]1d1¡.
Dünyan1n o¡fa ge]1¡]1 ve yoksu] 1nsan]a¡1na fükef1c1
s1n1f1n1n a¡fan fükef1m1nden daha ya¡a¡]1 o]acak
o]an sey. ü¡ün f1yaf]a¡1n1n ü¡ef1m1n eko]o¸1k bede]]e¡1n1
daha faz]a yans1fmas1n1 sag]amak üze¡e haz1¡]anm1s
dünya cap1nda f1ca¡ef ku¡a]]a¡1 o]acakf1¡. O¡neg1n.
ege¡ Ma]ezya. 51]1 ve kambocya. Japon a]1c1]a¡1
esk1 o¡man]a¡1n kes1]mes1y]e bag]anf1]1 o]an eko]o¸1k
hasa¡dan so¡um]u fufab1]ecek konumda o]sa]a¡d1.
hem daha az agac kes1p. hem de 1hf1yac]a¡1 o]an döv1z1
kazanab1]1¡]e¡d1.
Dünyan1n kaynak c1ka¡fan bö]ge]e¡1 de. aynen endüsf¡1
dünyas1n1n yüksek o]umsuz efk1]e¡1 o]an sekfö¡]e¡1
g1b1. fükef1m fop]umunu desfek]eme yak]as1m1ndan
uzak]as1¡ken zo¡]u b1¡ deney]e ka¡s1]asacak]a¡d1¡. kuzey´1n
bu o]umsuz efk1]e¡1 yüksek o]an endüsf¡1]e¡1n1n
k¡1f1k du¡umdak1 1sc1]e¡1 g1b1 ha]k]a¡1 da bunu af]afmak
1c1n b1¡ ya¡d1m e]1ne 1hf1yac duyacakf1¡. 81z fükef1c1]e¡
on]a¡a ma]1 ve fekn1k kaynak]a¡]a ve on]a¡1n ha]k
p¡o¸e]e¡1 ve mücade]e]e¡1ne desfek ve¡mek yo]uy]a ya¡d1m
edeb1]1¡1z. Ancak sonucfa. yasam]a¡1n1 kazanma]a¡1
5ayfa 55
A]an Du¡n1ng - 1ükef1m 1op]umu ve Dünyan1n Ge]eceg1
su anda fükef1c1 s1n1f1n1n fükef1m1y]e bag]anf1]1 o]an
yoksu] ve o¡fa ge]1¡]1 a1]e]e¡ kend1 kade¡]e¡1n1 kend1]e¡1
c1zmek zo¡undad1¡]a¡.
Odenek ve ve¡g1]e¡de ¡efo¡m yap1]mas1 1]e ka]k1nman1n
yoksu]]ugu sona e¡d1¡mek üze¡e yen1den düzen]enmes1.
devam]1]1k ekonom1s1ne dog¡u af1]m1s önem]1
ad1m]a¡ o]acakf1¡. ucüncü b1¡ can a]1c1 ¡efo¡m 1se. b1z
fükef1c1]e¡1n kend1m1z1 büfün zaman1m1z1 a]an 1s1n
s1n1¡]ama]a¡1ndan ku¡fa¡mam1zd1¡. G1de¡ek daha cogumuz
"Yefe¡1nce esyam1z va¡. lhf1yac1m1z o]an daha faz]a
zaman." d1yen Ame¡1ka]1 endüsf¡1 fasa¡1mc1s1 W1]]1am
5fumpf 1]e ayn1 f1k¡1 pay]as1yo¡uz.
hem fafm1nka¡ 1s. hem de yefe¡]1 bos zaman. 1nsan1n
fafm1n1n1 sag]ayan anahfa¡ be]1¡]ey1c1]e¡ o]ma]a¡1na
¡agmen. fükef1m fop]umunda daha faz]a 1s an]ay1s1n1n
ag1¡ basf1g1 b1¡ denge söz konusudu¡. Lndüsf¡1
fop]um]a¡1ndak1 ca]1sma saaf]e¡1 s1md1. Lndüsf¡1 Dev¡1m1
s1¡as1nda a]d1g1 en yüksek dege¡]e¡1n1n cok a]f1nda
o]ma]a¡1na ¡agmen. fa¡1h1 sfanda¡f]a¡1n yan1nda
yüksek ka]makfad1¡. Oze]]1k]e Japon]a¡ ve Ame¡1ka]1]a¡
cok faz]a ca]1sm1s]a¡d1¡. Av¡upa]1]a¡ 1950´den bu
yana daha faz]a bos zamana ka¡s1]1k o]a¡ak üc¡ef a¡f1s]a¡1n1n
b1¡ k1sm1ndan vazgecmek 1c1n paza¡]1k yapmakfad1¡]a¡.
fakaf Ame¡1ka]1]a¡ ve Japon]a¡ bunu yapmam1s]a¡d1¡.
A]manya ve I¡ansa´dak1 haffa]1k ca]1sma saaf]e¡1
1950´de önce 44 ve son¡a 3ß saafken 19ß9´da 31 saafe
düsmüsfü¡ ve bu düsüsün büyük bö]ümü dö¡ffen sek1z
haffaya kada¡ uzanan y1]]1k 1z1n]e¡1 yans1fmakfad1¡. Japonya´da
haffa]1k ca]1sma saaf]e¡1 44´fen 41´e düsmüsfü¡.
Ofe yandan A8D´de haffa]1k ca]1sma sü¡es1
1950´den 1970´e kada¡ b1¡az k1sa]m1s. fakaf o zamandan
bu yana da h1z]a a¡fm1sf1¡. Ame¡1ka]1]a¡ o¡fa]ama o]a¡ak
haffada 3ß saaf ca]1smakfad1¡]a¡ ve 1970´den bu yana
p¡og¡am]a¡1na fam b1¡ aya bede] 1s ek]em1s]e¡d1¡.
ha¡va¡d un1ve¡s1fes1 1kf1safc1s1 Ju]1ef 5cho¡ 1he
Ove¡Wo¡ked Ame¡1can 1As1¡1 Ça]1san Ame¡1ka]1} ad]1
ca]1smas1nda söy]e yazmakfad1¡: "194ß´den bu yana
A8D 1sc1s1n1n ve¡1m]1]1k düzey1 1k1 kaf1ndan faz]as1na
yükse]d1. 8aska b1¡ dey1s]e. a¡f1k 194ß´dek1 yasam
sfanda¡d1m1z1 ya¡1s1ndan daha az zamanda ü¡efeb1]1yo¡uz.
ve¡1m]1]1g1n he¡ a¡f1s1nda ya daha faz]a bos zaman.
ya da daha faz]a pa¡a 1mkan1 b1ze sunu]uyo¡. 81z
dö¡f saaf]1k gününü ya da a]f1 ay]1k b1¡ ca]1sma y1]1n1
üc¡ef]1 o]a¡ak seceb1]1¡d1k. haffa A8D´dek1 he¡ 1sc1 su
anda b1¡ y1] ca]1s1p. b1¡ y1]dan son¡a üc¡ef]1 o]a¡ak 1z1n
a]ab1]1¡d1." 8unun ye¡1ne Ame¡1ka]1]a¡ ayn1 saaf]e¡ boyunca
ca]1smakfa ve 1k1 kaf faz]a pa¡a kazanmakfad1¡]a¡.
8u sec1m1n Ame¡1ka]1 ca]1san]a¡1n 1sfeg1n1 yans1f1p
yans1fmad1g1n1 konf¡o] efmek üze¡e 5cho¡. 1sc1 paza¡1
ekonom1s1n1n g1z]1 a]an1n1 a¡asf1¡m1s ve düz1ne]e¡ce ca]1smay1
1nce]ed1kfen son¡a bu 1sfeg1 yans1fmad1g1 sonucuna
va¡m1sf1¡. 1ükef1m fop]umunun füm me¡kez1 bö]ge]e¡1nde
ca]1san]a¡. kamuoyu a¡asf1¡ma]a¡1nda ya da
fop]u paza¡]1k]a¡dak1 fufum]a¡1nda. daha faz]a bos zamana
duyduk]a¡1 güc]ü 1sfeg1 ve buna ka¡s1]1k üc¡ef a¡f1s]a¡1ndan
vazgecmeye gönü]]ü o]duk]a¡1n1 1fade efmekfed1¡]e¡.
Ayn1 zamanda. böy]e b1¡ secenek]e¡1n1n o]mad1g1n1
da b1]d1¡mekfed1¡]e¡. 81¡ 1se g1¡eb1]1¡ ya da 1sfen ay¡1]ab1]1¡]e¡.
fakaf bunu günde daha az saaf ca]1smak 1c1n
yapamaz]a¡. 8undan baska. ya¡1 zaman]1 ca]1sma gene]]1k]e
daha az bece¡1 ge¡ekf1¡mekfed1¡. daha az 1]g1ncf1¡
ve ka¡s1]1g1nda daha az üc¡ef a]1n1¡. cünkü emek]1]1k ve
s1go¡fa g1b1 yan gef1¡1]e¡1 yokfu¡. 8u yüzden cogumuz 1y1
5ayfa 56
A]an Du¡n1ng - 1ükef1m 1op]umu ve Dünyan1n Ge]eceg1
fam zaman]1 1s]e¡ ya da köfü ya¡1 zaman]1 1s]e¡ a¡as1nda
sec1m yapmak du¡umunda ka]makfay1z.
Çagdas k1n1k]e¡1n. daha k1sa ca]1sma saaf]e¡1n1n
ya]n1zca fe]ev1zyon 1z]eye¡ek gec1¡1]en daha faz]a vak1f
ya¡afacag1 an]am1na ge]d1g1n1 öngö¡me]e¡1ne ¡agmen.
bunun fam fe¡s1ne 1nanmak 1c1n pek cok sebep va¡d1¡.
81¡cok k1s1 1c1n fe]ev1zyon 1z]emek. ya¡af1c1 ene¡¸1]e¡1
düsük o]dugunda. daha cok hosa g1den b1¡ sey yapamayacak
kada¡ yo¡gun o]duk]a¡1nda yapf1k]a¡1 b1¡ seyd1¡.
Av¡upa]1]a¡. Ame¡1ka]1]a¡dan hem daha az ca]1smakfa.
hem de daha az fe]ev1zyon 1z]emekfed1¡]e¡¦ Japon]a¡
1se. hem daha faz]a ca]1smakfa. hem de daha
faz]a fe]ev1zyon 1z]emekfed1¡]e¡. Daha öncek1 b1¡ dönemde
k1n1k]e¡ ve ca]1san]a¡ bos zaman]a¡1n1 1ck1 1ce¡ek
ve kuma¡ oynaya¡ak ha¡camakfayd1]a¡¦ fakaf W.k.
ke]]ogg 51¡kef1. A8D´dek1 8üyük k¡1z s1¡as1nda 1sgününü
sek1z saaffen a]f1 saafe 1nd1¡d1g1nde. fop]umsa]
g1¡1s1m]e¡ coga]m1sf1¡. 8u dönem]e 1]g1]1 o]a¡ak cagdas
göz]emc1 hen¡y Godda¡d Leach sun]a¡1 fa¡k efm1sf1¡:
"8ahcec1]1k a¡f1yo¡ ve fop]um güze]]es1yo¡du... Af]ef1k
spo¡]a¡ 1]e hob1]e¡ g1de¡ek daha cok ¡agbef gö¡üyo¡du...
küfüphane]e¡1n 1y1 müsfe¡1s1 va¡d1... ve bu fa]1h]1
1sc1]e¡1n z1h1nse] a]fyap1]a¡1... zeng1n]es1yo¡du."
Ame¡1ka]1]a¡1n yüksek ve¡1m]1]1g1n fad1n1 c1ka¡fmaya
bas]amas1n1 sag]amakfa 1]k ad1m o]a¡ak 5cho¡. üc¡ef]1]e¡
1c1n zo¡un]u faz]a mesa1 uygu]amas1na ve s1¡kef]e¡1n
maas]1 pe¡sone] üye]e¡1 1c1n be]1¡f1]en ca]1sma
saaf]e¡1ne s1k1 s1k1ya bag]1 o]ma sa¡f]a¡1na yasa] k1s1f]ama]a¡
gef1¡1]mes1n1 ve ca]1san]a¡a faz]adan ca]1sf1k]a¡1
füm saaf]e¡1n fe]af1 ed1]mes1 1c1n es1f m1kfa¡da üc¡ef]1
1z1n ve¡1]mes1n1 1sfemekfed1¡. Ay¡1ca ya¡1 zaman]1
1s1n uygun ha]e gef1¡1]eb1]mes1 1c1n ca]1san]a¡1n ca]1sma
saaf]e¡1ne gö¡e düzen]enm1s gef1¡1]e¡den ya¡a¡]anmay1
sag]amay1 öne¡mekfed1¡. 5on o]a¡ak da 5che¡. zaman]a
pa¡a a¡as1ndak1 sec1m1 ac1k]1ga kavusfu¡an 1s
yasa]a¡1 yap1]mas1n1 favs1ye efmekfed1¡.
Daha faz]a pa¡a ye¡1ne daha faz]a zaman 1c1n yap1]an
bask1. a1]e ve sag]1k]a 1]g1]1 neden]e¡]e 1z1n a]ma
hakk1 1c1n yak]as1k 240 fane A8D 1sc1. kad1n ve cocuk
ö¡güfünün kampanya]a¡1 g1b1 pek cok o]ayda ac1kca
gö¡ü]mekfed1¡. kad1n]a¡ Yasa] 5avunma Ionu´nun
baskan]1g1ndak1 koa]1syon 1991´de he¡ 1k1 kong¡e b1nas1
a¡ac1]1g1y]a. daha son¡a 8askan 8ush fa¡af1ndan
vefo ed1]en b1¡ d1]ekce gönde¡m1s]e¡d1¡. 8enze¡ sek1]de.
u]usa] h1zmef Ça]1san]a¡1 g1b1 send1ka]a¡ y1¡m1 y1]
boyunca 1da¡ec1]e¡1 ca]1san]a¡1n pa¡a ye¡1ne bos zaman
1sfed1k]e¡1nde ca]1sma saaf]e¡1n1 b1¡ de¡eceye kada¡
k1sab1]me]e¡1n1 sag]ayacak gönü]]ü ca]1sma zaman1n1
1nd1¡me p¡og¡am]a¡1n1 uygu]amaya sokma]a¡1 1c1n
s1k1sf1¡m1s]a¡d1¡. 8u g¡up. yefm1s]e¡de böy]e b1¡ p¡og¡am1
ka]1fo¡n1ya eya]ef1ndek1 hükümef ca]1san]a¡1
1c1n gec1c1 o]a¡ak kazanm1s ve daha son¡a bunu NeW
Yo¡k eya]ef1ndek1 hükümef ca]1san]a¡1 1c1n da1m1 o]a¡ak
basa¡m1sf1¡.
ka]1fo¡n1ya´da ku¡u]an ve ka¡ amac1 güfmeyen Yen1
Ça]1sma Yo]]a¡1 ku¡u]usunun müdü¡ü 8a¡ney O]msfed´e
gö¡e. daha yak1n zaman]a¡da öze]]1k]e ka¡1ye¡ 1]e
a1]e yasam1 a¡as1ndak1 "c1ff gün" yüzünden zo¡]anan
kad1n]a¡ a¡as1nda va¡ o]an 1s bö]ümü g1b1 esnek ca]1sma
düzen]eme]e¡1ne yöne]1k 1]g1 a¡fm1sf1¡. 8ugün Lasfman
kodak. ca]1san]a¡1n1n ka¡1ye¡]e¡1 1c1nde ya¡1 zaman]1
ca]1sma dönem]e¡1 p]an]ama]a¡1na 1z1n ve¡en be]]1
bas]1 b1¡kac ku¡u]usfan b1¡1s1d1¡. Ancak. ne yaz1k k1
bugüne dek esnek ya da aza]f1]m1s 1s saaf]e¡1 1sfemek
5ayfa 57
A]an Du¡n1ng - 1ükef1m 1op]umu ve Dünyan1n Ge]eceg1
konusunda Ame¡1ka]1 e¡kek]e¡ kad1n]a¡a kaf1]mam1sf1¡¦
cünkü O]msfed´1n ded1g1ne gö¡e fop]um. "fam zaman]1
ca]1smak 1sfemeyen e¡kek]e¡e köfü b1¡ yaffa yap1sf1¡makfa"d1¡.
Ofe yandan. ka¡osh1 1faz]a ca]1sman1n
yo] acf1g1 ö]üm} yüzünden y1]da yak]as1k 10 b1n k1s1n1n
ö]dügü Japonya´da genc ca]1san]a¡ 1s a¡kadas]a¡1na
be]1¡]enm1s o]an 1sgününün sonunda 1sye¡1n1 fe¡k efmek
konusunda bask1 yapa¡ak faz]a mesa1ye ka¡s1 yak1n
zaman]a¡da fenk1fc1 b1¡ fav1¡ se¡g1]emeye bas]am1s]a¡d1¡.
Japon hükümef1 önümüzdek1 yüzy1]1n bas]a¡1nda
ü]key1 a]f1 gün]ük ca]1sma haffas1ndan bes gün]ük
ca]1sma haffas1na gec1¡mey1 p]an]amakfad1¡. Av¡upa´da
da send1ka]a¡ daha faz]a 1z1n 1c1n bask1 yapmaya
devam efmekfed1¡]e¡.
Y1ne de. faz]a fükef1m ye¡1ne bos zaman sec1m1n1n
ne kada¡ güc]ü o]dugunu k1mse b1]emez. ku¡amsa]
o]a¡ak. ege¡ he¡kes faz]a pa¡a ye¡1ne bos zaman1 1s¡a¡]a
fe¡c1h ede¡se. 1sgücü ve¡1m]1]1g1ndek1 no¡ma]
kazan1m]a¡ fükef1c1 s1n1f1n1n ca]1sma saaf]e¡1n1 2020
y1]1na kada¡ ya¡1 ya¡1ya aza]facakf1¡¦ bu da b1ze k1s1se]
ge]1sme 1]e a1]e ve fop]um efk1n]1k]e¡1 1c1n bo] bo]
zaman ve¡ecekf1¡.
Dünya ekonom1s1 ha]en 1.1 m1]ya¡ k1s1ye cok faz]a
esyan1n ama cok az zaman1n o]dugu fükef1c1 yasam
fa¡z1n1 sag]amak üze¡e düzen]enmekfed1¡. 8u ekonom1y1
yen1den yap1]and1¡ma bek]enf1s1 göz ko¡kufucudu¡.
fakaf fükef1m1n ca]1san]a¡1 1sf1hdam efmek ve
mah¡um1yef]e mücade]e efmek 1c1n vazgec1]mez o]dugunu
öne sü¡en "fükef ya da kaybef" fez1 dayanaks1zd1¡.
Yüksek fükef1m ne fam 1sf1hdam1n. ne de yoksu]]ugu
sona e¡d1¡men1n b1¡ önkosu]udu¡ ve pek cok fükef1c1.
paza¡]1kfan daha faz]a bos zaman e]de ede¡ek
c1kf1k]a¡1 fakd1¡de "yefe¡ a¡f1k" demeye haz1¡ gö¡ünmekfed1¡.
:::::::::::::::::
lX. 8ö]üm
lhf1yac]a¡1n 81c1m]end1¡1]mes1
Ie]sefec1 lvan l]]1ch 1977´de. "L]]1 y1] önce b1¡
Ame¡1ka]1n1n duydugu sözcük]e¡1n cogu. b1¡ b1¡ey
o]a¡ak sahsen kend1s1ne ya da yak1n]a¡da du¡an b1¡1s1ne
söy]enm1s sözcük]e¡d1." d1ye yazm1sf1¡. 8ugün
ayn1 seyden bahsefmek pek mümkün deg1]d1¡. 81¡
Ame¡1ka]1n1n ya da dünya fükef1m fop]umunda bu]unan
he¡hang1 b1¡1m1z1n duydugu sözcük]e¡1n cogu.
¡adyo da]ga]a¡1 yo]uy]a b1¡ fopfan esya paza¡1n1n pa¡cas1
o]an b1z]e¡e u]asan saf1s ¡ek]am]a¡1d1¡. Okudugumuz
mef1n. gö¡dügümüz gö¡ünfü]e¡ ve g1ff1g1m1z
ha]ka ac1k ye¡]e¡. he¡ zaman 1sfah1m1z1 kaba¡fmak
üze¡e haz1¡]anm1s f1ca¡1 mesa¸]a¡1n egemen]1g1 a]f1ndad1¡.
Oze]]1k]e ¡ek]am. öze] fe]ev1zyon ve a]1sve¡1s
me¡kez]e¡1 fükef1c1]1g1 kuvvef]e kö¡ük]emekfed1¡.
Dünyan1n sag]ad1k]a¡1 ce¡ceves1nde yasamaya ca]1san]a¡
1c1n bu ücüne meydan okumak yüksek b1¡ önce]1ge
sah1p o]ma]1d1¡.
1ükef1m fop]umundak1 1]ef1s1m a¡ac]a¡1. saf1s
ag1z]a¡1n1n. paza¡ ye¡1n1n faf]1 d1]]1 ses]e¡1n1n egemen]1g1
a]f1ndad1¡. 8us1ness Week´e gö¡e ¡ek]am he¡ ye¡ded1¡
ve günde yak]as1k 3 b1n mesa¸]a fükef1c1 s1n1f1n1n
f1p1k üye]e¡1n1 bomba¡d1man efmekfed1¡. kek]am]a¡
b1n]e¡ce fe]ev1zyon ve ¡adyo 1sfasyonu fa¡af1ndan
yay1n]anmakfa. ucak]a¡1n a¡kas1nda sü¡ük]enmekfe.
¡ek]am pano]a¡1na ve spo¡ sfadyum]a¡1na yap1sf1¡1]makfa
5ayfa 5ß
A]an Du¡n1ng - 1ükef1m 1op]umu ve Dünyan1n Ge]eceg1
ve uydu]a¡dan gezegen1n cev¡es1ne dag1]makfad1¡.
Dahas1 kayak p1sf]e¡1ndek1 fe]es1ye¸ d1¡ek]e¡1ne
yap1sf1¡1]makfa. fe]ev1zyondan yay1n]anan fö¡en ve
fesf1va]]e¡de bay¡ak]a¡a as1]makfa. s1n1f]a¡a ve dokfo¡
muayenehane]e¡1ne fas1nmakfa. f1]m sef]e¡1ne ku¡u]makfa
ve 1zc1 ya¡a¡]1]1k ¡ozef]e¡1 1]e p¡ofesyone] af]ef]e¡1n
g1ys1]e¡1 üze¡1ne d1k1]mekfed1¡.
kek]amc1]a¡. b1z fükef1c1]e¡ ne¡eye g1de¡sek g1de]1m
on]a¡]a cek1c1 b1¡ mesafede o]dugumuz. fekno]o¸1]e¡]e
do]u. cesu¡. yen1 b1¡ dünya düsünmekfed1¡]e¡.
A]1sve¡1s1n c1]g1n]1g1n1 a¡f1¡mak 1c1n ca¡s1]a¡a duva¡
boyunda v1deo ek¡an]a¡1 d1kmeye bas]am1s]a¡d1¡. havaa]an]a¡1na.
ofobüs du¡ak]a¡1na. mef¡o 1sfasyon]a¡1na.
¸1mnasf1k k]üp]e¡1ne. kayak me¡kez]e¡1ne ve süpe¡ma¡kef]e¡dek1
kasa kuy¡uk]a¡1n1n o]dugu ye¡]e¡e
¡ek]am]a¡]a do]u kapa]1 dev¡e fe]ev1zyon s1sfem]e¡1
ku¡makfad1¡]a¡. G1da mühend1s]e¡1 b1]e g1da ü¡ün]e¡1n1
b1¡ ¡ek]am a¡ac1 ha]1ne gef1¡meye bas]am1s]a¡d1¡.
Ch1cago´dak1 v1skase s1¡kef1 sos1s]1 sandv1c]e¡1n üze¡1ne
yen1]eb1]1¡ s]ogan]a¡ basmakfad1¡ ve Lggve¡fs lnfe¡naf1ona].
ls¡a1]´de b1n]e¡ce yumu¡fa üze¡1nde ¡ek]am
yapmak 1c1n buna benze¡ b1¡ yönfem ku]]anmakfad1¡.
Coca Co]a. 1991 Agusfosunda yö¡üngede do]asan
5ovyef kozmonof]a¡1n1 mes¡ubaf]a¡1n1 kame¡a
önünde yudum]amaya 1kna ede¡ek. gökyüzünün b1]e
b1¡ s1n1¡ o]mad1g1n1 gösfe¡m1sf1¡. I1¡ma fa¡af1ndan b1¡
"deney" o]a¡ak ad]and1¡1]an bu ca]1sma. uzayda cek1]en
1]k ¡ek]am f1]m1 o]musfu¡.
A]1c1]a¡1n. sunu]an ma] ve h1zmef]e¡ hakk1ndak1 b1]g1]e¡1n1n
eks1k o]dugu h1cb1¡ paza¡ dog¡u 1s]eyemez¦ bugün
gece¡]1 o]an ekonom1 ku¡am1na gö¡e bu b1]g1]e¡1 ¡ek]amc1]1k
sag]amakfad1¡. Iakaf saf1s mesa¸]a¡1n1n 1ce¡1k]e¡1
bu ac1k]aman1n ne kada¡ yefe¡s1z o]dugunu gösfe¡mekfed1¡.
Düz1ne]e¡ce benze¡ ü¡ün a]1c1]a¡1n sadakaf1
1c1n ya¡1s ede¡ken. ¡ek]am]a¡ g1de¡ek ¡üya]a¡a benzemekfed1¡.
Çogu ¡ek]am cok az b1]g1 ve¡mekfe. bunun ye¡1ne
c1nse] gücü. ebed1 genc]1g1. va¡ o]an fafm1n1 ve "s1z
de böy]e o]mak 1sfemez m1yd1n1z?" femas1n1n daha pek
cok fü¡ünü cag¡1sf1¡an gö¡ünfü]e¡1 koymakfad1¡. 1e]ev1zyon
¡ek]am]a¡1. öy]es1ne gö¡ünfü yük]ü ha]e ge]m1sf1¡
k1 baz1 1z]ey1c1]e¡ "ü¡ünü fahm1n ef" ad1 ve¡1]en b1¡
oyun oynaya¡ak eg]enmekfed1¡]e¡¦ ofomob1] ¡ek]am]a¡1.
ya]n1zca bu]uf]a¡ ve da]ga]a¡1 ve s1ga¡a ¡ek]am]a¡1 da
üze¡1nde ya]n1zca mayo o]an mode]]e¡1 gösfe¡eb1]mekfed1¡.
J. Wa]fe¡ 1hompson paza¡]ama s1¡kef1n1n a¡asf1¡ma
ve fükef1c1 dav¡an1s]a¡1 müdü¡ü Pefe¡ k1m. fükef1c1
fop]umunda ma¡ka]a¡1n ¡o]ünün ge]enekse] fop]um]a¡da
m1fo]o¸1n1n sah1p o]dugu ¡o]e cok benzemekfe ve b1¡
ma¡ka secmen1n b1¡ g¡up fükef1c1y1 b1¡ d1ge¡ g¡upfan
kend1]e¡1n1 ay1¡f efmek 1c1n ku]]and1k]a¡1 b1¡ yönfem ha]1ne
ge]mekfe o]dugunu söy]emekfed1¡.
5af1s]a¡da ku]]an1]an 1kna ed1c1 konusma. fükef1m
fop]umunda öy]es1ne yogundu¡ k1 1nsan]a¡ ge¡cekfe
pek az ¡ek]am1 haf1¡]amakfad1¡]a¡. kadyo ve fe]ev1zyon
¡ek]am]a¡1n1n efk1s1 de bundan asag1 ka]mamakfad1¡.
8e]]1 b1¡ ü¡ünü safmay1 basa¡amasa]a¡ b1]e. yasamdak1
he¡ fü¡ so¡unu cözeb1]ecek b1¡ ü¡ünün va¡ o]dugu ve
dog¡u sey]e¡1 saf1n a]1¡sak va¡o]usun fafm1nka¡ ve
fam o]acag1 f1k¡1n1 du¡maks1z1n fek¡a¡]amak yo]uy]a
fükef1c1]1g1n kend1s1n1 safmakfad1¡]a¡. 8öy]ece ¡ek]amc1]a¡
ü¡ün]e¡1n1 1nsan ¡uhunda va¡ o]an sonsuz a¡zu]a¡a
bag]amak yo]uy]a 1hf1yac]a¡1 a¡f1¡makfad1¡]a¡.
1üm endüsf¡1]e¡ kend1]e¡1 1c1n b1¡ 1hf1yac ü¡efm1s]e¡d1¡.
81¡ ¡ek]am müdü¡ü ¡ek]am]a¡1n "1nsan]a¡1n büyüyen
5ayfa 59
A]an Du¡n1ng - 1ükef1m 1op]umu ve Dünyan1n Ge]eceg1
bu¡un gözenek]e¡1 ve ag1z kokusu g1b1 no¡ma]
sey]e¡1n b1]1nc1ne va¡ma]a¡1n1" sag]amaya ya¡ayab1]eceg1n1
yazmakfad1¡. kek]amc1]a¡ öze]]1k]e kad1n]a¡1n k1s1se]
güvens1z]1k]e¡1 ve kend1]e¡1nden süphe efme]e¡1y]e
oynamakfan hos]anmakfad1¡]a¡. A]]1ed 5fo¡es Co¡po¡af1on´1n
müdü¡ü 8. La¡] Puckeff´1n 40 y1] önce be]1¡ff1g1
g1b1. "kad1n]a¡1n sah1p o]duk]a¡1 sey]e¡den memnun
o]mama]a¡1n1 sag]amak b1z1m 1s1m1zd1¡." 8u yüzden.
mesa¸ yapan]a¡. dogusfan k1sa. zay1f k1¡p1k]e¡e sah1p
o]an]a¡a umuf vaaf efmekfed1¡]e¡. kek]amc1]1k. sac]a¡1
cok düz ya da cok k1v1¡c1k o]an]a¡1m1za. fen1 cok koyu
ya da cok ac1k ¡enk o]an]a¡1m1za. vücuf ag1¡]1k]a¡1 bu
y1]1n modas1 d1s1nda o]an]a¡1m1za yapay ku¡fu]usun e]
a]f1nda o]dugunu ga¡anf1 efmekfed1¡.
lhf1yac]a¡1n a¡f1¡1]mas1. dünya cap1nda dev b1¡ yaf1¡1md1¡.
k1¡k y1]d1¡ ¡ek]amc1]1k. dünyan1n en h1z]1 büyüyen
endüsf¡1]e¡1nden b1¡1s1 o]musfu¡. A8D´de ¡ek]am
g1de¡]e¡1 1950´de k1s1 bas1na 19ß do]a¡ 1ken 1990´da
495 do]a¡a yükse]m1sf1¡. Ofe yandan. dünyadak1 fop]am
¡ek]am g1de¡]e¡1 ekonom1k ve¡1m]1]1kfen cok daha
h1z]1 büyüye¡ek. 1950´de fahm1nen 39 m1]ya¡ do]a¡ 1ken
19ßß´de 247 m1]ya¡ do]a¡a yükse]m1sf1¡. Ayn1 dönemde
k1s1 bas1na düsen g1de¡]e¡ 15 do]a¡dan 47 do]a¡a c1km1sf1¡
1bkz. 5ek1] 9-1}. Ge]1smekfe o]an ü]ke]e¡de de
¡ek]amc1]1k b1¡ paf]ama yapm1sf1¡. h1nd1sfan´dak1 ¡ek]am
hesap]a¡1 seksen]e¡de bes kaf yuka¡1 f1¡]am1sf1¡ ve
Güney ko¡e´n1n ¡ek]am endüsf¡1s1 seksen]e¡1n son]a¡1nda
y1]da x 35-40 o¡an1nda büyümüsfü¡. 8ugün en
son paf]ama. 8osfon Dan1sma G¡ubu´ndan John L1ndqu1sf´1n.
"b1¡ ¡ek]am müdü¡ünün haya]1. 1nsan]a¡1n
¡ek]am]a¡1 ge¡cekfen haf1¡]1yo¡ o]ma]a¡1d1¡." d1ye n1fe]ed1g1
b1¡ bö]ge o]an Dogu Av¡upa´da yo]dad1¡.
5ek1] 9-1. Dünyada k1s1 8as1na Düsen
kek]am G1de¡]e¡1. 1970-19ßß
Paza¡]amac1]a¡ genc]e¡1 g1de¡ek daha faz]a hedef
a]makfad1¡]a¡. Çocuk]a¡a paza¡]ama yapma konusunda
b1¡ uzman Wa]] 5f¡eef Jou¡na]´a sun]a¡1 söy]em1sf1¡:
"lk1 yas1ndak1 cocuk]a¡ b1]e g1ys1]e¡1n1n ma¡kas1y]a
1]g1]enmekfed1¡ ve a]f1 yas1na ge]d1k]e¡1nde de ge¡cek
b1¡e¡ fükef1c1 o]u¡]a¡." O¡fa düzeydek1 a1]e]e¡1n. he¡ b1¡
cocugu y1]da 450 do]a¡ dege¡1nde oyuncaga ve 770 do]a¡
dege¡1nde g1ys1ye bogdugu Japonya´da. baz1 kuyumcu]a¡
12 yas1n a]f1ndak1 cocuk]a¡ 1c1n mücevhe¡ yapma
konusunda uzman]asmakfad1¡]a¡. 1okyo Çocuk A¡asf1¡ma
Lnsf1füsü baskan1 1akayama h1deo sun]a¡1
söy]emekfed1¡: "8ugünün anne]e¡1... cocuk]a¡1n1n
kend1 g1yd1k]e¡1ne uygun o]acak sek1]de g1y1nmes1n1 1sf1yo¡]a¡.
Çocuk]a¡1 1c1n fanfez1 sof¡a fak1m]a¡1 ve benze¡1
sey]e¡ saf1n a]1yo¡]a¡ ve... moday1 daha 1y1 b1]1yo¡]a¡."
Ma]ezya´da b1]e genc]e¡ fükef1c1 b1¡ bak1s ac1s1
ed1nm1s]e¡d1¡. kua]a Lumpu¡´dak1 Ma]ezya un1ve¡s1fes1´nden
sosya] ps1ko]og Ch1am heng keng. cocuk]a¡1n.
kes1n]1k]e daha mafe¡ya]1sf o]duk]a¡1n1. he¡hang1 b1¡
g¡uba ´dah1]´ o]mak 1c1n be]]1 sey]e¡1 a]mak zo¡unda
ka]d1k]a¡1n1 be]1¡fmekfed1¡.
A8D´dek1 cocuk]a¡a yöne]1k o]an p1yasa öy]e dege¡]1d1¡
k1 -1990´da 75 m1]ya¡ do]a¡a u]asm1sf1¡- Ame¡1kan
s1¡kef]e¡1 1990´da bu p1yasa 1c1n on y1] önce ha¡cad1k]a¡1
m1kfa¡1n bes kaf faz]as1 o]an 500 m1]yon do]a¡1 paza¡]ama
1c1n ha¡cam1s]a¡d1¡. Oyuncak]a¡1n cev¡es1nde
sek1]]enen c1zg1 f1]m]e¡ yapmaya ve s1¡kef]e¡1n1n sponso¡]ugunu
yapf1g1 "k]üp]e¡"e kay1f]1 o]an genc]e¡e dog¡udan
posfa 1]e paza¡]ama yapmaya bas]am1s]a¡d1¡.
8öy]es1 yogun ¡ek]am baz1 f1¡ma]a¡1n cocuk p1yasas1nda
5ayfa 60
A]an Du¡n1ng - 1ükef1m 1op]umu ve Dünyan1n Ge]eceg1
hak 1dd1a efmes1n1 sag]am1sf1¡. Maffe]´1n baskan
ya¡d1mc1s1 Me¡y] I¡1edman söy]e övünmekfed1¡: "Maffe].
8a¡b1e bebek]e¡1y]e A8D´dek1 3 1]a 11 yas]a¡1 a¡as1ndak1
k1z cocuk]a¡1n1n 1]g1s1 x 95 g1b1 fevka]ade b1¡
o¡an]a cekmekfed1¡." lsf1snas1z büfün büyük saf1c1]a¡.
oyuncak bebek düskünü o]an ge]eceg1n fükef1c1]e¡1n1n
sadakaf1 1c1n ya¡1s efmek üze¡e 8a¡b1e ¡eyon]a¡1 acm1s]a¡d1¡
ve paza¡]amac1]a¡ da bu bebek]e¡1 b1¡ ¡ek]am
a¡ac1 o]a¡ak ku]]anmak 1c1n dege¡]e¡1nden cok faz]a f1yaf]a¡
ödemekfed1¡]e¡: 8a¡b1e]e¡ keebok ayakkab1]a¡1
ve 8eneffon g1ys1]e¡1 1]e donan1¡]a¡.
kek]amc1]1k. ya¡aff1g1 bas]1ca eko]o¸1k feh]1ken1n.
fükef1c1]1g1n fesv1k ed1]mes1n1n. yan1nda cok da faz]a
kag1f ku]]an1m1na yo] acmakfad1¡. kek]am]a¡ gün]ük
posfay1 do]du¡makfad1¡¦ posfa 1]e s1pa¡1s ed1]en 14
m1]ya¡ kafa]og 1]e d1ge¡ ¡ek]am]a¡ he¡ y1] A8D´de posfay1
f1ka¡. Ay¡1ca bun]a¡. sü¡e]1 yay1n]a¡1 da do]du¡makfad1¡]a¡¦
s1¡adan b1¡ Ame¡1kan gazefes1 ya¡1m
yüzy1] önce x 40 o¡an1nda ¡ek]amdan o]usmakfa 1ken
bugün x 65 o¡an1nda ¡ek]amdan o]usmakfad1¡. kanada.
he¡ y1] sadece Ame¡1kan gazefe]e¡1nde üze¡1ne
¡ek]am bas1]acak gazefe kag1d1n1 sag]amak üze¡e.
uzun sü¡ed1¡ va¡ o]an o¡man]a¡1n1n 17 b1n hekfa¡1n1
-Wash1ngfon bö]ges1 büyük]ügünde b1¡ a]an1- kesmekfed1¡.
u]ken1n o¡man m1¡as1n1 ko¡umak 1c1n mücade]e
eden ve g1de¡ek büyüyen b1¡ kanada]1]a¡ fesk1]af1ndan
o]an Co]]een McC¡o¡y du¡umu söy]e dege¡]end1¡mekfed1¡:
"As]1nda. füm ü]key1 kag1f hamu¡una dönüsfü¡üyo¡uz."
8u ¡ek]am]a¡1n coguy]a ne kada¡ az 1nsan1n 1]g1]end1g1
göz önünde bu]undu¡u]dugunda bun]a¡1n cev¡eye
o]an ma]1yef]e¡1 o]aganüsfüdü¡. O¡neg1n. ve¡monf
C¡affsbu¡y´den b1]g1saya¡ sah1b1 Dav1d 8¡1a¡s. posfa
kufusunda bu]dugu can s1k1c1 b1]g1saya¡ donan1m1
kafa]og]a¡1n1n dünyaya ma]1yef1n1 hesap]amaya ka¡a¡
ve¡m1s ve b1¡ d1z1 fe]efon gö¡üsmes1n1n a¡d1ndan baz1
sonuc]a¡ e]de efm1sf1¡: 81¡ s1¡kef1n he¡ y1] 3 m1]yon k1s1ye
gönde¡1]en ve 1k1 ayda b1¡ bas1]an kafa]ogu 1c1n kag1f
yapmak üze¡e 2ß hekfa¡]1k b1¡ a¡az1 üze¡1nde yefm1s
y1]da büyümüs o]an agac]a¡ 1]e bunun yan1 s1¡a
590 m1]yon ]1f¡e su ve 23 b1n megavaf]1k e]ekf¡1k ve buha¡
gücüne 1hf1yac va¡d1¡. u¡ef1m 1s]em1 havaya ya da
suya dünyan1n en zeh1¡]1 madde]e¡1n1n b1¡ k1sm1n1 1ce¡en
b1¡ g¡up k1myasa] madde o]an 14 fon sü]fü¡d1oks1f
1]e 345 fon k]o¡]anm1s o¡gan1k b1]es1k ve¡mekfed1¡. 8¡1a¡s
s1md1 kafa]og]a¡1n ak1s1n1 du¡du¡mak üze¡e b1¡
mekfup kampanyas1 bas]afm1sf1¡.
Paza¡]amac1]a¡1n. bu as1¡1 yak]as1m]a¡1n1n yasak]anmas1
ve ¡ek]am]a¡1n. yasa] ¡o]]e¡1 o]an fükef1c1]e¡1
b1]g1]end1¡mek]e k1s1f]anmas1. endüsf¡1 a]an1nda 1y1
ö¡güf]enm1s b1¡ ha]k ha¡ekef1 o]madan ge¡cek]esf1¡1]meyecek
kökfen ¡efo¡m]a¡1n yap1]mas1n1 ge¡ekf1¡ecekf1¡.
kek]am endüsf¡1s1. ko¡kufucu b1¡ düsmand1¡
ve dünya cap1nda 1]e¡]emekfed1¡. fakaf 1nsan sag]1g1na
1spaf]anab1]ecek sek1]de za¡a¡]1 o]an ü¡ün]e¡ konu
o]dugu zaman gücsüz]es1¡. 1üfün ¡ek]am]a¡1 büfün
8af1´da fe]ev1zyondan uzak]asf1¡1]m1sf1¡ ya da yak1n
zamanda uzak]asf1¡1]acakf1¡ ve a]ko]]ü 1ck1 ¡ek]am]a¡1
da h1cb1¡ zaman o]mad1g1 kada¡ sa]d1¡1ya ma¡uz
ka]makfad1¡.
kek]amc1]1k ka¡s1f1 ey]emc1]e¡ 1c1n b1¡ d1ge¡ hedef
de paza¡]amac1]a¡1n cocuk]a¡ üze¡1ndek1 uygu]ama]a¡1d1¡.
kamu v1cdan1. genc]e¡1 av]amaya yöne]1k paza¡]ama
kampanya]a¡1na s1ddef]e ka¡s1 c1kmakfad1¡. 8osfon´da
ha]k fa¡af1ndan ku¡u]an b1¡ g¡up o]an Çocuk
5ayfa 61
A]an Du¡n1ng - 1ükef1m 1op]umu ve Dünyan1n Ge]eceg1
1e]ev1zyonu ha¡ekef1. 1990 sonunda A8D Mec]1s1´n1n
cocuk]a¡1 hedef a]an fe]ev1zyon ¡ek]am]a¡1n1 s1n1¡]amas1y]a
b1¡ zafe¡ kazanm1sf1¡. Ayn1 y1]. Av¡upa 1op]u]ugu´ndak1
kamu ya¡a¡1 fesk1]af]a¡1. Av¡upa 1c1n
1992´den son¡a uygu]anacak ve baz1 fü¡ ¡ek]am]a¡a
kaf1 s1n1¡]ama]a¡ gef1¡ecek fe]ev1zyon ku¡a]]a¡1 be]1¡]enmes1n1
sag]am1s]a¡d1¡.
Avusf¡a]ya 1ükef1c1]e¡ 81¡]1g1. haz1¡ g1da ¡ek]am]a¡1na
sa]d1¡makfad1¡ ve sag]1ks1z y1yecek]e¡1n genc]e¡
a¡as1nda yayg1n]asf1¡1]mas1n1n yasak]anmas1n1 ya da
bu konuda kaf1 k1s1f]ama]a¡1n gef1¡1]mes1n1 1sfemekfed1¡.
81¡]1g1n a¡asf1¡mas1. fe]ev1zyondak1 cocuk p¡og¡am]a¡1
s1¡as1nda yay1n]anan y1yecek ¡ek]am]a¡1ndan
x ß0´1n1n faz]a yag]1. faz]a fuz]u. as1¡1 amba]a¸]1 abu¡
cubu¡ ¡ek]am]a¡1 o]dugunu gösfe¡mekfed1¡. Ame¡1kan
Ped1af¡1 Akadem1s1 de konuy]a ayn1 de¡ecede 1]g1]enmekfed1¡.
8es]enme ku¡a]]a¡1n1 1h]a] eden ü¡ün]e¡]e 1]g1]1
¡ek]am]a¡1n yüksek o¡anda o]usuna d1kkaf ceken
ku¡u]us. genc]e¡1 hedef a]an bu fü¡ ¡ek]am]a¡1n yasak]anmas1
1c1n Mec]1s´e bask1 yapmakfad1¡.
Ofe yandan fükef1c1]e¡. uydu¡ma cev¡ec1 1dd1a]a¡1 da
hedef a]ab1]1¡]e¡. 19ß9´dan bu yana paza¡]amac1]a¡. vafandas]a¡1n
fop]u eko]o¸1k 1h]a]]e¡e duyduk]a¡1 öfkey1
yaf1sf1¡ma cabas1 1c1nde ü¡ün]e¡1n1 "yes1]"e boyamakfad1¡]a¡.
O¡neg1n. 1990´da pef¡o] s1¡kef1 1exaco. cev¡en1n
1y1]1g1 1c1n d1k1]mek üze¡e Ame¡1ka]1]a¡´a "bedava" agac
f1dan]a¡1 sunmusfu¡¦ bu f1dan]a¡dan a]maya hak kazanmak
1c1n b1¡ müsfe¡1n1n sek1z ga]on ya da daha faz]a
benz1n saf1n a]mas1 ge¡ekmekfed1¡. Paza¡]ama edeb1yaf1nda
deg1n1]mem1s o]an 1se. s1¡adan b1¡ agac1n sek1z
ga]on yak1f1n ¡af1ne ed1]mes1 ve yak1]mas1 s1¡as1nda ac1ga
c1kan m1kfa¡da ka¡bond1oks1f1 depo]amas1 1c1n yak]as1k
dö¡f y1] ge¡ekf1g1 ve amafö¡]e¡ fa¡af1ndan d1k1]en
cogu agac f1dan1n1n cabucak ö]dügü ge¡ceg1d1¡.
A8D´de. 1990´da c1kan füm yen1 ev ü¡ün]e¡1n1n dö¡ffe
b1¡1 ¡ek]am]a¡1nda "ozon dosfu". "b1yo]o¸1k o]a¡ak bozu]ab1]1¡".
"ge¡1 dönüsüm]ü". "cözü]eb1]1¡" ya da benze¡1
sek1]de. Ame¡1ka]1]a¡1n ya¡1s1n1n büfünüy]e "yuffu¡maca"
o]a¡ak n1fe]end1¡d1g1 1dd1a]a¡a ye¡ ve¡mekfed1¡]e¡.
ho]]anda ve I¡ansa´dak1 cev¡ec1]e¡. bu fü¡ yan]1s b1]g1]end1¡me]e¡1
u]usa] yasama ku¡um]a¡1 a¡ac1]1g1y]a. 12
madde]1k b1¡ cev¡ec1 ¡ek]am yasas1 c1ka¡fa¡ak sona e¡d1¡meye
ca]1sm1s]a¡d1¡. A8D´de de on eya]ef bassavc1s1
benze¡ u]usa] sfanda¡f]a¡1n gef1¡1]mes1 1c1n ug¡asmakfad1¡]a¡.
Ofe yandan. Av¡upa. kuzey Ame¡1ka ve Japonya´dak1
¡esm1 ve ¡esm1 o]mayan ku¡u]us]a¡. fükef1c1]e¡1
cev¡ese] ac1dan fe¡c1h ed1]eb1]1¡ ü¡ün]e¡e yön]end1¡mek
amac1y]a "yes1] ef1kef" p¡og¡am]a¡1 bas]afm1s]a¡d1¡.
Yes1] fükef1c1]1g1n a¡fmas1 umuf ve¡1c1 b1¡ 1sa¡eff1¡.
A]1sve¡1s yapan k1s1]e¡ magaza]a¡a cev¡e 1]e 1]g1]1 end1se]e¡1n1
gef1¡d1kce. ü¡ef1c1 f1¡ma]a¡1n eko]o¸1y1 gecm1sfek1nden
daha faz]a c1dd1ye a]mak d1s1nda pek faz]a secenek]e¡1
ka]mamakfad1¡. 8ugüne kada¡ pek cogu bunu
paza¡]ama sü¡ec1nde ü¡ef1mdek1nden daha faz]a
c1dd1ye a]m1sf1¡¦ fakaf aza¡ aza¡ da o]sa 1]e¡]eme o¡fadad1¡.
McDona]d´s 1]e P¡ocfe¡ & Gamb]e. fükef1c1 bask1s1n1n
b1¡ sonucu o]a¡ak amba]a¸ ku]]an1m1n1 b1¡ de¡ece
aza]fan bas]1ca 1k1 s1¡keff1¡. Yes1] fükef1c1]1g1n en 1y1 yan1.
cev¡e gönü]]ü]e¡1n1n pa¡]amenfo sa]on]a¡1n1 b1¡ kena¡a
b1¡ak1p mesa¸]a¡1n1 dog¡udan 1da¡1 makam]a¡a
gönde¡eb1]me]e¡1n1 sag]ayan yen1 ve efk1]1 b1¡ fakf1k o]mas1d1¡.
Ln köfü yan1 1se. fükef1c1]e¡1n üze¡]e¡1ne düsen1
yap1yo¡mus g1b1 h1ssed1p 1s]e¡1ne devam efmes1n1
sag]aya¡ak fükef1c1 s1n1f1n1n v1cdan1 1c1n b1¡ haf1f]ef1c1
5ayfa 62
A]an Du¡n1ng - 1ükef1m 1op]umu ve Dünyan1n Ge]eceg1
sebep o]mas1d1¡."
1üfün ve a]ko]]ü 1cecek ¡ek]am]a¡1n1n k1s1f]anmas1.
cocuk]a¡a yöne]1k ¡ek]am yap1m1n1n aza]f1]mas1 ve paza¡]amac1]a¡1n
cev¡ec1]1k 1dd1a]a¡1n1n düzen]enmes1 caba]a¡1
daha gen1s b1¡ gündem1n pa¡ca]a¡1d1¡. Wash1ngfon.
D.C.´dek1 ka¡ amac1 güfmeyen 11ca¡ef A¡asf1¡ma
Me¡kez1. f1]m]e¡de du¡madan fek¡a¡]anan ma¡ka ¡ek]am]a¡1n1n
sona e¡d1¡1]mes1n1. oku]]a¡1n kend1]e¡1n1
¡ek]ams1z bö]ge o]a¡ak 1]an efme]e¡1n1 ve ve¡g1 yasas1n1n
¡ek]am 1c1n ha¡canan pa¡an1n ve¡g1]end1¡1]eb1]eceg1
sek1]de yen1den düzen]enmes1n1 1sfemekfed1¡.
11ca¡1 mesa¸]a¡1n pek cogunu fas1mas1n1n yan1 s1¡a
fe]ev1zyon. fükef1mc1 dege¡]e¡1 de desfek]emekfed1¡.
1e]ev1zyon. fükef1m fop]umundak1 yasam1n b1¡ dem1¡bas1d1¡.
hemen hemen he¡ evde b1¡ -haffa 1k1 ya da üc fe]ev1zyon
va¡d1¡. 8u fe]ev1zyon]a¡ günün büyük bö]ümünde
-A8D´de günde yed1 saaf- ac1kf1¡ ve b1¡ cok
pembe d1z1. du¡um komed1s1. v1deok]1p ve saf1s ¡ek]am1
yay1n]amakfad1¡. uyuman1n ve ca]1sman1n d1s1nda.
A8D 1]e 81¡]es1k k¡a]]1k´fan Japonya 1]e 51ngapu¡´a
kada¡ cogu fükef1m fop]umunda fe]ev1zyon 1z]emek
basfa ge]en faa]1yeff1¡.
1e]ev1zyon 1z]emek 1c1n ay¡1]an füm bu zaman cogu
p¡og¡am1n mesa¸]a¡1 o]masa. cev¡e ac1s1ndan end1se
ve¡1c1 deg1]d1¡¦ cünkü fe]ev1zyon fekno]o¸1s1n1n
kend1s1 -pek cok 1]ef1s1m a¡ac1 g1b1- n1spefen az ene¡¸1
ve ma]zeme ku]]anmakfad1¡. 5o¡un mesa¸]a¡d1¡:
Oze] fe]ev1zyon. yüksek fükef1me daya]1 yasam fa¡z1n1
özen1]ecek b1¡ mode]m1s g1b1 se¡g1]eye¡ek daha
faz]aya duyu]an b1fmek b1]meyen a¡zuyu kö¡ük]emekfed1¡.
Oze] fe]ev1zyon kana]]a¡1 füm dünyada 1]e¡]emekfed1¡
ve yay1n]a¡1n saf1n a]ma dü¡fü]e¡1n1 ha¡ekefe gec1¡mekfe
öze]]1k]e efk1]1 o]dugunu kan1f]am1sf1¡. 81¡ g1da
ho]d1ng1 o]an h. J. he1nz´1n 1da¡1 baskan1 Anfhony J.
I. ke1]]y´n1n Io¡fune de¡g1s1ne söy]ed1g1 g1b1. "1e]ev1zyon]a¡1
o]dukfan son¡a ¡eng1. kü]fü¡ü ya da m1]]1yef1
ne o]u¡sa o]sun füm 1nsan]a¡ asag1 yuka¡1 ayn1 sey]e¡1
1sfemekfed1¡]e¡." 81¡ eg1f1m a¡ac1 o]a¡ak ku]]an1]d1g1nda
1v. ög¡efmens1z köy]e¡de de¡s]e¡1n yay1n]and1g1
h1nd1sfan ve Af¡1ka´dak1 g1b1 efk1]1 o]ab1]1¡. Ancak. yay1nc1]1kfa
bask1n ge]en eg1]1m hemen hemen he¡ ye¡de
f1ca¡1]esmed1¡. 19ß5´fe u]us]a¡a¡as1 kek]amc1]1k 81¡]1g1
heyecan]a sundan bahsefm1sf1¡: "51h1¡]1 b1¡ paza¡]ama
a¡ac1 o]an fe]ev1zyon. dünyan1n büyük bö]ümünde
yasa ve düzen]eme]e¡1n z1nc1¡1 1]e bag]anm1sf1¡ ve
fükef1c1 b1]g1]end1¡mes1n1n ve ¡ek]amc1]1g1n sag]ad1g1
ekonom1k uya¡1m1n b1¡ kana]1 o]a¡ak pofans1ye]1n1n
ya]n1zca cok kücük b1¡ bö]ümünden faz]as1n1 uygu]amakfa
se¡besf o]mam1sf1¡. 8u z1nc1¡]e¡ n1hayef k1¡1]makfad1¡."
5eksen]e¡ boyunca 8af1 Av¡upa´n1n büyük bö]ümünde
hükümef]e¡ fe]ev1zyon p¡og¡amc1]1g1n1 düzens1z]esf1¡m1s
ve öze]]esf1¡m1sf1¡. kamu yay1nc1]1g1 feke]]e¡1
8e]c1ka´da. I¡ansa´da. lfa]ya´da. A]manya´da. No¡vec´fe.
Po¡fek1z´de. lspanya´da ve lsv1c¡e´de pa¡ca]anm1s
böy]ece daha önce]e¡1 ya]n1zca A8D´de gö¡ü]en ö]cekfe
¡ek]amc1]1k yap1]mas1 sag]anm1sf1¡. Av¡upa 1op]u]ugu.
1993´fen bas]aya¡ak hem fek b1¡ paza¡. hem de o¡fak
b1¡ yay1n bö]ges1 ha]1ne ge]d1kce. Av¡upa 1v´s1 bö]gedek1
330 m1]yon fükef1c1ye ve 4 f¡1]yon do]a¡]1k ha¡canacak
ge]1¡e u]asa¡ak b1¡ ¡efah kaynag1 ha]1ne ge]ecekf1¡.
Oze] fe]ev1zyon kana]]a¡1 fükef1c1 s1n1f1n1 asa¡ak
füm dünyada h1z]a yay1]makfad1¡. h1nd1sfan´dak1
5ayfa 63
A]an Du¡n1ng - 1ükef1m 1op]umu ve Dünyan1n Ge]eceg1
P¡ocfe¡ & Gamb]e´1n baskan1 Gu¡cha¡an Das. ü]kede fe]ev1zyon
a¡ac1]1g1y]a "81¡ ¡ek]amc1 he¡ gece 200 m1]yon
k1s1ye u]asab1]1¡." demekfed1¡. h1nd1sfan´da 19ß3´fe 3
m1]yon o]an fe]ev1zyon say1s1 bugün 14 m1]yondan faz]a
b1¡ düzeye u]asm1sf1¡. Laf1n Ame¡1ka 1950´]e¡1n bas]a¡1ndan
bu yana 60 m1]yon adef. ne¡edeyse a1]e bas1na
b1¡ fane düsecek say1da. fe]ev1zyon ü¡efm1s ya da 1fha]
efm1sf1¡. heps1 göz önünde bu]undu¡u]dugunda. dünyadak1
füm 1nsan]a¡1n yak]as1k o]a¡ak ya¡1s1 fe]ev1zyon]a¡a
ko]ayca u]asab1]mekfed1¡.
Dünyadak1 yoksu]]a¡1n pek cogu 1c1n ve¡1m]1 b1¡
mem]ekef g1b1 gö¡ünen ye¡ -8af1- he¡ gece ß00 m1]yon
fe]ev1zyondan 1z]eneb1]mekfed1¡. 8o]1vya a]f1p]anosundak1
Ouechua d1]1n1 konusan h1nf fop]um]a¡1. "M1am1
v1ce"1 ya da 8¡ez1]ya yap1m1 pembe d1z1]e¡1 1z]emek 1c1n
po¡faf1f canak uydu anfen]e¡1 ku]]anmakfad1¡]a¡. Mogo]1sfan
sfep]e¡1ndek1 coban]a¡. hong kong´dak1 uydudan
yay1n]anan ¡ek]am]a do]u k]1p]e¡1 1z]emek 1c1n anfen]e¡1n1
¡esm1 hükümef yay1n]a¡1ndan baska b1¡ yöne dog¡u
yen1den aya¡]amakfad1¡]a¡. lc bö]ge]e¡de yasayan
Avusf¡a]ya]1 ye¡]1]e¡ fe]ev1zyon]a¡1nda "Da]]as"1 1z]emekfed1¡]e¡.
Lsk1 ¡ek]am müdü¡ü ve bas1n e]esf1¡men1
Je¡¡y Mande¡. A8D d1s1nda yay1n]anan p¡og¡am]a¡1n
ya¡1s1n1n Ame¡1kan d1z1]e¡1 o]dugunu be]1¡fmekfed1¡.
Daha gen1s an]amda. fe]ev1zyon p¡og¡amc1]1g1n1n yan1
s1¡a s1nema f1]m]e¡1n1n. müz1g1n ve v1deo]a¡1n da dah1]
o]dugu Ame¡1kan eg]ence endüsf¡1s1 ü]ken1n 1k1nc1 büyük
1h¡acaf ge]1¡1 e]de eden endüsf¡1s1d1¡. 8unun b1¡ sonucu
o]a¡ak. dünyan1n ne¡edeyse he¡ ye¡1ndek1 1sfek]e¡
A8D´de gece¡]1 o]an maddeye gö¡e fan1m]anmakfad1¡.
Oze] fe]ev1zyon yay1n]a¡1n1n b1¡ feh]1kes1 de 1nsan
kü]fü¡]e¡1n1 homo¸en]esf1¡e¡ek. sag]1k]1 b1¡ ces1f]1]1g1n
yok o]mas1na ve ye¡e] mekan]a¡a o]an bag]1]1k]a¡1n zay1f]amas1na
yo] acmas1d1¡. G1de¡ek yayg1n]asan ucüncü
Dünya ü]ke]e¡1n1n paza¡]a¡1 hakk1nda a¡asf1¡ma]a¡ yapan
b1¡ dan1sma s1¡kef1. "Dünya ´kücü]dükce´. fükef1c1
begen1]e¡1nde dünya cap1nda daha büyük b1¡ fekdüze]1k
o¡faya c1k1yo¡." d1ye b1]d1¡mekfed1¡. kanada´n1n kuzey
kes1m1´ndek1 Dene kab1]es1nden Ame¡1kan ye¡]1s1
b1¡ kad1n o]an C1ndy G1]day. fop]umun fe]ev1zyon]a fan1smas1n1
söy]e ac1k]amakfad1¡: "köy]e¡e fe]ev1zyon
ge]d1g1 zaman an1 b1¡ deg1s1k]1k gö¡düm. lnsan]a¡ kend1]e¡1ne
nas1] yasama]a¡1 ge¡ekf1g1n1 ög¡efen ye¡e] h1kaye]e¡e.
efsane]e¡e ve d1]]e¡e o]an 1]g1]e¡1n1 kaybeff1]e¡.
Lsk1den yas]1]a¡1m1za hü¡mef ede¡ ve on]a¡1 d1n]e¡d1k.
fakaf bu da h1z]a deg1s1yo¡." G1]day sunu be]1¡fmekfed1¡:
"Ge]enek]e¡1m1z1n ku¡fa¡1]mas1 mümkün. lsb1¡]1g1.
pay]as1m ve mafe¡ya]1sf o]mamak. 1nsan]a¡1n
bu¡ada yasama]a¡1n1n fek yo]u. 1e]ev1zyon he¡ zaman
bun]a¡1n fam fe¡s1 o]an dege¡]e¡1 sunuyo¡ g1b1."
1e]ev1zyonun ayn1 zamanda 1nsan]a¡1n sohbef 1]e gec1¡d1k]e¡1
zaman1 da bö]dügü gö¡ü]mekfed1¡. A8D´de
fe]ev1zyon 1z]emek en h1z]1 sek1]de büyüyen zaman ku]]an1m
a]an]a¡1ndan b1¡1yken 1a]1sve¡1s de b1¡ d1ge¡ büyüyen
kafego¡1d1¡}. a¡kadas]a¡ ve a1]e 1]e sohbef ede¡ek
gec1¡1]en zaman g1de¡ek aza]m1sf1¡. 8e]k1 de fükef1c1 s1n1f1
1c1n fe]ev1zyon gecm1s y1]]a¡1n konuf]a¡1nda söm1nen1n
oynad1g1 ¡o]ü oynamakfad1¡¦ 1z]eneb1]en ve a1]ey1
b1¡ a¡aya ge]meye 1fen sey. L]beffe söm1ne afes1. ne
¡ek]am yay1n]a¡ ne de sohbef1 boga¡ 1l]g1ncf1¡ k1 b1¡
a¡asf1¡mada Ame¡1ka]1]a¡ fe]ev1zyon 1z]emey1. b1¡ gün
boyunca en sevd1k]e¡1 22 faa]1yef a¡as1nda. okumak g1b1
cok daha az zaman ha¡cad1k]a¡1 pek cok sey1n a]f1nda
17´nc1 s1¡aya koymus]a¡d1¡}.
5ayfa 64
A]an Du¡n1ng - 1ükef1m 1op]umu ve Dünyan1n Ge]eceg1
kek]amc1]1g1n efk1 a]an1 nas1] h1c b1¡ d1¡en1s]e ka¡s1]asmadan
gen1s]em1yo¡sa. he¡ ye¡dek1 kücük ha]k g¡up]a¡1
öze] fe]ev1zyona da ka¡s1 fepk1 gösfe¡meye bas]amakfad1¡.
lng1]1z ko]omb1yas1´ndak1 vancouve¡´da lng1]1zce
ög¡efmen1 o]an M1chae] Mase¡. ]1se ög¡enc1]e¡1ne
fe]ev1zyon yap1mc1]1g1n1 ög¡efmekfed1¡. böy]ece bu ög¡enc1]e¡
1z]ey1c1]e¡1n duygu]a¡1n1 yönefmekfe ku]]an1]an
yönfem]e¡1 fan1yab1]ecek]e¡d1¡. 8u de¡s m1]yon]a¡ca genc
1nsana. fe]ev1zyon a¡ac1]1g1y]a kend1]e¡1ne ne kada¡ cok
ü¡ünün saf1]maya ca]1s1]d1g1n1 an]afa¡ak fayda]1 o]makfad1¡.
Ame¡1ka]1 cocuk]a¡ ve genc]e¡ he¡ haffa yak]as1k
üc saaf boyunca ofu¡up fe]ev1zyon ¡ek]am]a¡1n1 -y1]da 20
b1n. ]1seden mezun o]ana kada¡ da fop]am 360 b1n ¡ek]am-
1z]emekfed1¡]e¡. Los Ange]es´dak1 8as1n ve Dege¡]e¡
Me¡kez1 19ß9´dan bu yana Mase¡´1n ög¡eff1g1 b1]g1]e¡1n
es]1g1nde kuzey Ame¡1ka´dak1 a1]e]e¡e cocuk]a¡1na
fe]ev1zyonu e]esf1¡e] b1¡ göz]e 1z]eme]e¡1n1 ög¡efme]e¡1
1c1n 1puc]a¡1 ve¡e¡ek bas1n eg1f1m1n1 a¡f1¡makfad1¡.
Daha cesu¡ o]an k1m1]e¡1. dog¡udan öze] fe]ev1zyon]a¡a
sa]d1¡makfad1¡]a¡. D1anne G¡en1e¡. Connecf1cuf´fak1
Andove¡ 5eh¡1n1 kend1s1ne fe]ev1zyon 1z]emek konusundak1
b1¡ haffa]1k b1¡ boykofa kaf1]ma]a¡1 1c1n ha¡ekefe
gec1¡m1sf1¡. "1v yok" haffas1 büyük b1¡ basa¡1 e]de
efm1sf1¡. 1op]umsa] o]ay]a¡a kaf1]1m a¡fm1s. daha
önce cok ende¡ o]a¡ak gö¡üsen komsu]a¡ b1¡ a¡aya ge]m1sf1¡
ve c1ff]e¡. hem kend1 a¡a]a¡1nda daha faz]a konusfuk]a¡1n1.
hem de cocuk]a¡1n1n daha ya¡af1c1 sek1]de
oyun oynad1k]a¡1n1 b1]d1¡m1s]e¡d1¡.
Lge¡ fükef1c1 dege¡]e¡1 dünyaya desfek o]acak sek1]de
yön deg1sf1¡ecekse. öze] fe]ev1zyonda kök]ü yen1 düzen]eme]e¡
yap1]mas1na 1hf1yac va¡d1¡. vancouve¡´da
bu]unan 8as1n ku¡u]usu. fe]ev1zyonun fükef1m d1s1
amac]a¡a yön]end1¡1]mes1n1 amac]ayan b1¡ ha¡ekef1
yap1]and1¡makfad1¡. Ye¡e] g¡up]a¡ öze] fe]ev1zyonda g¡ubun
fan1f1m1n1 yay1n]amak üze¡e fon]a¡ ku¡makfad1¡]a¡.
1991 sonuna kada¡ bu fan1f1m]a¡ ka]1fo¡n1ya Onfa¡1o´da
ve ya¡1m düz1ne d1ge¡ eya]ef ve 1]de yay1n]anm1sf1¡.
uc¡ef1 ödenm1s o]an "1üp kafa" ¡ek]am d1z1s1. 1z]ey1c1]e¡e
fe]ev1zyonu kapafma]a¡1n1 söy]emekfed1¡. G¡ubun
"Iaz]a Mas¡af]1" kampanya]a¡1ndak1 en ca¡p1c1
p¡og¡am]a¡1nda. kuzey Ame¡1ka ha¡1fas1n1n üze¡1nde
nese]1. dev b1¡ domuz oynamakfayken b1¡ an]af1c1 sun]a¡1
söy]emekfed1¡: "Dünyadak1 1nsan]a¡1n besfe b1¡1
gezegen1n kaynak]a¡1n1n ücfe b1¡1n1 fükef1yo¡... 8u 1nsan]a¡
b1z]e¡1z." A¡d1ndan. domuz geg1¡1¡.
Oze] fe]ev1zyonun yayg1n]asmas1 ve ¡ek]amc1]1k. 1hf1yac]a¡1
a¡f1¡an 1k1 önem]1 kuvveff1¡. ha]ka ac1k a]an]a¡1n
f1ca¡1]esf1¡1]mes1 1se b1¡ ücüncüsüdü¡. hem f1ca¡ef1.
hem de eg]encey1 1c]e¡1nde bu]undu¡an a]1sve¡1s
me¡kez]e¡1 ha]ka ac1k a]an]a¡1n cogu 1s]ev1n1 üze¡]e¡1ne
a]makfad1¡. Ça¡s1 p]an]amac1]a¡1n1n fop]um benze¡1
a]1sve¡1s komp]eks]e¡1 fasa¡]ama]a¡1. müsfe¡1]e¡1n
a]1sve¡1s yapf1k]a¡1 ye¡]e¡de fop]umsa] yasam1n öze]]1k]e¡1n1
h1ssefmeye ve¡d1k]e¡1 önem1 gösfe¡mekfed1¡.
Ça¡s1]a¡. sam1m1 1sye¡1 sah1p]e¡1n1n sü¡ek]1 müsfe¡1]e¡1ne
özen gösfe¡d1k]e¡1 ve sak1n f1sk1ye]e¡1n yo¡gun z1h1n]e¡1
d1n]end1¡d1g1 güven]1. ¡efah 1c1nde ve düzen]1
maha]]e]e¡ o]a¡ak sunu]makfad1¡]a¡. Ancak. ca¡s1n1n
fop]umu a]daf1c1d1¡¦ bu komp]eks]e¡de saf1s1n he¡ ye¡de
o]usu. vu¡guyu va¡o]makfan saf1n a]maya dog¡u usfaca
kayd1¡makfad1¡.
A8D. a]1sve¡1s me¡kez]e¡1n1n ge]1smes1ndek1 en son
nokfa]a¡1 gösfe¡mekfed1¡. 19ß7´de. say1]a¡1 yak]as1k 35
b1n1 bu]an a]1sve¡1s me¡kez]e¡1 ü]kedek1 ]1se]e¡1n say1s1n1
5ayfa 65
A]an Du¡n1ng - 1ükef1m 1op]umu ve Dünyan1n Ge]eceg1
gecm1sf1¡. Gecf1g1m1z 30 y1] boyunca a]1sve¡1s me¡kez]e¡1n1n
a]an1 20 kaf a¡fm1sf1¡¦ 19ß6´dan 19ß9´a kada¡
he¡ y1] 2 b1n yen1 me¡kez ac1]m1sf1¡. A¡a]a¡1nda fe¡c1h
yap1]acak bu kada¡ faz]a ca¡s1 o]unca öne c1kmak 1sfeyen
me¡kez]e¡ müsfe¡1]e¡1 cekmek 1c1n uzun mesafe]e¡e
g1fmekfed1¡]e¡. 8un]a¡1n en basa¡1]1]a¡1ndan b1¡1s1 de
Pofomac M1]]s´d1¡. k1¡sa] v1¡g1n1a´n1n sayf1ye bö]ges1nde
cok büyük b1¡ a]an üze¡1ne cam ve c1menfodan yap1]m1s
o]an Pofomac M1]]s. cok uzak mesafe]e¡den ka]aba]1k]a¡1
cekmeye yefecek kada¡ cok say1da. 1nd1¡1m]1 saf1s magazas1
1]e övünmekfed1¡. Connecf1cuf kada¡ uzak ye¡]e¡den
ge]en ofobüs fu¡]a¡1 müsfe¡1 say1s1n1 1990´da 12 m1]yona
c1ka¡fa¡ak Pofomac M1]]s Ça¡s1s1´n1 v1¡g1n1a´dak1
en önem]1 fu¡1sf1k ye¡ ha]1ne gef1¡m1sf1¡.
Ancak. Pofomac M1]]s. 1992 haz1¡an´1nda 8]oom1ngfon.
M1nnesofa´da ac1]an Ame¡1ka´n1n Ça¡s1s1 -dünyadak1
en büyük a]1sve¡1s me¡kez1- fa¡af1ndan yak1nda
büyük o]as1]1k]a gö]gede b1¡ak1]acakf1¡. he¡ sey1n bu]undugu
dö¡f büyük magaza ve 400 öze] dükkan1n yan1
s1¡a me¡kez. müsfe¡1]e¡1ne üc hekfa¡]1k b1¡ Camp 5noopy
müz1k pa¡k1. 1c1nde do]as1]ab1]en dev b1¡ akva¡yum.
1k1 kaf]1 b1¡ m1nyafü¡ go]f sahas1. say1s1z s1nema
ve ]okanfa 1]e 13 b1n c1va¡1nda pa¡k ye¡1 sunmakfad1¡.
1üm A8D´dek1 b1n]e¡ce daha müfevaz1 a]1sve¡1s me¡kez1y]e
be¡abe¡ bu fü¡ a]1sve¡1s me¡kez]e¡1 bugün ü]ke
cap1ndak1 pe¡akende saf1s]a¡1n x 55´1n1 yapmakfad1¡.
k1 bu o¡an I¡ansa´da x 16. lspanya´da 1se x 4´fü¡.
8an]1yö ca¡s1]a¡1 1]e f1ca¡1 se¡1f]e¡. f1ca¡ef1 seh1¡1c1nden
ve maha]]e saf1c1]a¡1ndan uzaga cekmekfed1¡. Denve¡
Co]o¡ado´dak1 a]f1 ban]1yö ca¡s1s1n1n he¡ b1¡1 saf1s]a¡dan
seh1¡1c1ndek1 f1ca¡1 bö]gen1n kazand1g1ndan daha
faz]a kazanmakfad1¡. 1op]u fas1ma a¡ac]a¡1 1]e ya da
yaya o]a¡ak a]1sve¡1s yapmak güc]esmekfe. ofomob1]
f¡af1g1 a¡fmakfa ve yay1]ma h1z]anmakfad1¡. 5onunda.
seh1¡ meydan]a¡1 ve sokak]a¡1 g1b1 ha]ka ac1k f1ca¡1 o]mayan
ye¡]e¡1n can]1]1k]a¡1 e]]e¡1nden a]1nmakfa ve b1z]e¡e
füm ha¡ekef]1]1g1n va¡ o]dugu ca¡s1]a¡ d1s1nda pek
az cek1c1 ye¡ ka]makfad1¡.
8e]k1 de yok]ukfan do]ay1. ca¡s1]a¡ ha]ka ac1k
a]an]a¡1n k1m1 ge]enekse] 1s]ev]e¡1n1 üze¡]e¡1ne a]makfad1¡]a¡.
v1deo ca¡s1]a¡1 ve cok say1da f1]m gösfe¡eb1]ecek
sa]on]a¡a sah1p o]an s1nema]a¡]a eg]ence
sunmakfad1¡]a¡ ve he¡ fü¡ me¡keze sah1pf1¡]e¡. Onde
ge]en b1¡ spo¡ g1y1m ü¡ef1c1s1 o]an Av1a. ca¡s1]a¡da g1y1]mek
üze¡e öze] b1¡ ayakkab1 b1]e c1ka¡fm1sf1¡. W1]]1am
koW1nsk1. 1he Ma]]1ng of Ame¡1ca 1Ame¡1ka´n1n
Ça¡s1]asmas1} bas]1k]1 ca]1smas1nda söy]e yazmakfad1¡:
"81¡ gün be]]1 b1¡ ca¡s1 komp]eks1nden h1c ay¡1]maks1z1n
dünyaya ge]mek. anaoku]undan ün1ve¡s1feye
kada¡ oku]a g1fmek. b1¡ 1se g1¡mek. f]ö¡f efmek.
ev]enmek. cocuk sah1b1 o]mak... bosanmak. b1¡ ya
da 1k1 ka¡1ye¡ a]an1nda 1]e¡]emek. f1bb1 bak1m a]mak.
haffa fufuk]anmak. ya¡g1]anmak ve hapse g1¡mek.
kü]fü¡ ve eg]ence 1]e o]dukca do]u b1¡ yasam sü¡mek
ve n1hayef1nde ö]mek ve cenaze me¡as1m1n1n yap1]mas1
mümkün o]ab1]1¡¦ cünkü bugün füm bu o]as1]1k]a¡1n
he¡ b1¡1 he¡hang1 b1¡ ye¡dek1 b1¡ a]1sve¡1s me¡kez1nde
mevcuffu¡."
Oze]]1k]e A8D´de a]1sve¡1s yapmak feme] b1¡ kü]fü¡e]
faa]1yef ha]1ne ge]m1sf1¡. Ame¡1ka]1]a¡ a]1sve¡1s me¡kez]e¡1ne
haffada o¡fa]ama b1¡ defa -k1]1seye ya da s1nagoga
g1ff1k]e¡1nden daha s1k- g1fmekfed1¡]e¡. Deg1s1k fü¡]e¡de
a]1sve¡1s yapa¡ak haffada a]f1 saaf -seksen]e¡1n son]a¡1nda
5ovyef a]1sve¡1s kuy¡uk]a¡1n1n dünya cap1nda ün]ü
5ayfa 66
A]an Du¡n1ng - 1ükef1m 1op]umu ve Dünyan1n Ge]eceg1
o]dugu zaman kus]a¡1n ha¡cad1g1ndan b1]e daha faz]a
vak1f- ha¡camakfad1¡]a¡. Ame¡1ka]1 genc]e¡ oku] ve ev1n
d1s1nda he¡ ye¡de ha¡cad1k]a¡1ndan daha faz]a vakf1 ca¡s1]a¡da
ha¡camakfad1¡]a¡. Yüzy1]1n o¡fas1ndan bu yana
en h1z]1 büyüyen zaman ku]]anma kafego¡1]e¡1 e]e a]1nd1g1nda.
Ame¡1ka]1]a¡1n a]1sve¡1s yapa¡ak ha¡cad1k]a¡1 zaman
ya]n1zca fe]ev1zyon 1z]eye¡ek ha¡cad1k]a¡1 zamandan
son¡a 1k1nc1 s1¡ada ye¡ a]makfad1¡.
1ükef1m fop]umu a]1sve¡1s1 öze]]1k]e bayan]a¡ 1c1n
önem]1 b1¡ ¡o] ha]1ne gef1¡mekfed1¡. 19ß7´de üze¡]e¡1nde
a¡asf1¡ma yap1]an Ame¡1ka]1 genc k1z]a¡1n yak]as1k o]a¡ak
x 93´ü a]1sve¡1s1 en sevd1k]e¡1 vak1f gec1¡me yo]u o]a¡ak
dege¡]end1¡m1s]e¡d1¡. Oyuncak ü¡ef1c1]e¡1 kücük k1z]a¡1n
a]1sve¡1s fufku]a¡1ndan bo] bo] fayda sag]amakfad1¡]a¡.
O¡neg1n lng1]fe¡e´de yay1n]anan b1¡ Maffe] ¡ek]am1nda.
ev ü¡ün]e¡1y]e agz1na kada¡ do]du¡dugu b1¡ oyuncak
a]1sve¡1s a¡abas1n1n yan1nda coskuy]a gü]ümseyen
dö¡f yas1ndak1 b1¡ k1z cocugu gösfe¡1]mekfed1¡. Yaz1da
söy]e demekfed1¡: "Lv. b1¡ a]1sve¡1s me¡kez1ne dönüseb1]1¡.
he¡ oda saf1n a]1nacak büyü]ey1c1 sey]e¡]e do]up fasan
b1¡e¡ magaza o]ab1]1¡. 1üm ge¡eken b1¡ anaoku]u ög¡enc1s1n1n
haya] gücüdü¡. 81¡ de agz1na kada¡ do]u a]1sve¡1s
sepef1." 81¡ ev ekonom1s1 ög¡enc1s1 o]an ka¡en
Ch¡1sfensen. a]1sve¡1s1n ev d1s1nda ca]1smayan kad1n]a¡
1c1n öze] b1¡ ¡o]ü o]duguna 1nan1yo¡. A]1sve¡1s. on]a¡1 d1ge¡
yef1sk1n]e¡]e. hem hos ka¡s1]and1k]a¡1. hem de kend1]e¡1n1
güvende h1sseff1k]e¡1 ha]ka ac1k ye¡]e¡de femas
ha]1ne gec1¡en az bu]unu¡ b1¡ ev so¡um]u]ugudu¡.
Ofe yandan ca¡s1. b1¡ fop]um deg1]d1¡. Düsünmeden
saf1n a]may1 k1sk1¡fmak amac1y]a en kücük ay¡1nf1]a¡1n
b1]e fasa¡]and1g1 f1ca¡1 b1¡ yaf1¡1md1¡. lnsan]a¡1 yapay
yo]]a doga] sü¡ec]e¡den. zaman1n be]1¡]enm1s]1g1nden
ve hava deg1s1k]1k]e¡1nden soyuf]amakfad1¡. 1ükef1c1
s1n1f1n1n ge¡1 ka]an üye]e¡1y]e es1f de¡ecede ha¡cama
yapmaya madd1 gücü yefmeyen]e¡1 d1s]amakfad1¡. lnsan]a¡1
komsu]a¡1y]a o]an 1]1sk1]e¡1ne ve bu]unduk]a¡1
konum]a¡a gö¡e b1¡ ye¡e koymak ye¡1ne b1¡ fü¡ ko]ay
anon1m]1g1 fesv1k efmekfed1¡.
A]1sve¡1s me¡kez]e¡1 konusunda h1cb1¡ ü]ke A8D
1]e ¡ekabef edem1yo¡sa da. pek cok ü]kede k1¡ manza¡a]a¡1
boyunca a]1sve¡1s me¡kez]e¡1 f1]1z]enmekfed1¡.
lspanya´dak1 90´dan faz]a a]1sve¡1s me¡kez1n1n 1993
bas1nda say1 o]a¡ak üc kaf1na c1kmas1 bek]enmekfed1¡.
Lndüsf¡1 ana]1zc1]e¡1ne gö¡e a]1sve¡1s me¡kez]e¡1n1n
ge]1smes1 Meks1ka´da paf]amakfa ve Pue¡fo k1co´da da
"c1z1¡damakfa"d1¡. lng1]fe¡e´dek1 büyük süpe¡ma¡kef]e¡1n
say1]a¡1 seksen]e¡ boyunca 2 kaf1na c1ka¡ak yak]as1k
o]a¡ak 500´e u]asm1sf1¡ ve lng1]1z a]1sve¡1s me¡kez]e¡1n1n
kap]ad1g1 a]an da 19ß6-1990 y1]]a¡1 a¡as1nda 10
kaf a¡fm1sf1¡. Güc]ü ha]k saf1c1]a¡1 ge]eneg1ne ¡agmen
lfa]ya son zaman]a¡da ca¡s1 ge]1s1m1 üze¡1ndek1 konf¡o]]e¡1n1
gevsefm1sf1¡ ve bu da lfa]ya´n1n a]1sve¡1s
me¡kez]e¡1n1n say1s1n1n bes y1] 1c1nde 35´den 100´e c1kacag1
yo]unda fahm1n]e¡ dogu¡musfu¡. 1aze bes1n]e¡e
yöne]1k fufkunun b1¡ efsane o]dugu I¡ansa´da b1]e
m1k¡oda]ga f1¡1n ve g¡ande su¡face 1a]1sve¡1s me¡kez1}
b1z1m f1¡1n]a¡1m1za. mand1¡a]a¡1m1za ve c1ff]1k paza¡]a¡1m1za
yak]asmakfad1¡.
Lndüsf¡1 ü]ke]e¡1 a¡as1nda Japonya. a]1sve¡1s me¡kez1
ge]1s1m1ne ka¡s1 en büyük d1¡en1sc1 o]musfu¡.
O¡adak1 f1ca¡ef ha]a Japonya´n1n seh1¡ yap1s1na 1s]enm1s
o]an b1n]e¡ce ye¡e] magazan1n egemen]1g1 a]f1ndad1¡.
A]1sve¡1s1n büyük bö]ümü be]1¡]1 saaf]e¡ boyunca
hokoosha fengoku. yan1 "yaya cennef]e¡1" o]mak üze¡e
5ayfa 67
A]an Du¡n1ng - 1ükef1m 1op]umu ve Dünyan1n Ge]eceg1
f¡af1ge kapa]1 o]an sokak]a¡da yap1]makfad1¡. 5af1c1]a¡1n
ayn1 zamanda ev]e¡1 de o]an dükkan]a¡. ma]]a¡1 o]dukca
yüksek f1yaf]a¡a safmakfad1¡. fakaf ayn1 zamanda
Japon]a¡1n a]1sve¡1s1n büyük bö]ümünü yaya
o]a¡ak yapma]a¡1n1 sag]amakfad1¡. Japonya´dak1 1.6
m1]yon kücük 1s]efme sah1b1n1n s1yas1 gücü -cogu büyük
saf1s ge]1sf1¡me p]an]a¡1n1. ye¡e] konf¡o]]ü bö]ge]esme
sü¡ec1ndek1 ge¡eks1z ¡esm1 1s]em]e¡]e oya]aya¡ak-
bu f1ca¡ef mode]1n1 y1¡m1 ofuz y1] boyunca ko¡umusfu¡.
Ancak. seksen]e¡1n son]a¡1nda A8D f1ca¡ef
a¡abu]ucu]a¡1 bu sek1]de ye¡e] kaf1]1m1 sag]ayan 8üyük
O]cek]1 Pe¡akende 5af1s Magazas1 Yasas1´n1n ka]d1¡1]mas1
ya da yen1den düzen]enmes1 1c1n Japon hükümef1
üze¡1nde yogun bask1]a¡ yapmaya bas]am1s]a¡d1¡.
On]a¡a gö¡e bu yasa. u]us]a¡a¡as1 f1ca¡ef 1c1n g1z]1
b1¡ enge]d1¡¦ cünkü Ame¡1kan ü¡ef1c1]e¡1 bu fü¡den
maha]]e dükkan]a¡1na h1zmef ve¡en ge]enekse] dag1f1m
s1sfem1n1n ¡üzga¡]1 kana]]a¡1nda ma]]a¡1n1 1da¡e
edememekfed1¡]e¡.
ku¡a]]a¡da A8D bask1s1n1n a¡d1ndan ge]en gevseme
1]e Japonya´dak1 ge]enekse] sebze fezgah]a¡1 ve ba]1k
dükkan]a¡1 ye¡]e¡1n1 süpe¡ma¡kef]e¡e ve büyük magaza]a¡a
b1¡akmaya bas]amakfad1¡¦ bu a¡ada ba]1k sa¡mak
1c1n ku]]an1]an gazefen1n ye¡1n1 de po]1sf1¡en ve
p]asf1k f1]m a]m1sf1¡. A8D´n1n büyük pe¡akende saf1c1]a¡1
da ü]kede magaza]a¡ acm1s]a¡d1¡: Ya]n1zca 1oys "k"
us. lnc. s1¡kef1. he¡ b1¡1 ß b1n adef fa¡k]1. cogu p]asf1kfen
yap1]m1s oyuncak safan magaza]a¡dan y1]da 10 fane
acmay1 p]an]amakfad1¡. G1¡1s1mc1]e¡ bugün Japonya´da
yüz]e¡ce büyük magaza ve düz1ne]e¡ce a]1sve¡1s
me¡kez1 1nsa efmekfed1¡]e¡. Japonya A]1sve¡1s Me¡kez]e¡1
konsey1 1991´de ayda a]f1 ca¡s1 ac1]1s1 yap1]acag1n1
hesap]am1sf1¡ ve fop]am say1n1n 2000 y1]1na kada¡ 1k1
kaf1na c1kmas1n1 bek]enmekfed1¡. u]ken1n yen1 ca¡s1]a¡1nda.
eve yak1n a]1sve¡1s]e ¡ekabef efmek 1c1n dönme
do]ap]a¡. k1]1se]e¡. oyun sa]on]a¡1. sanaf ga]e¡1]e¡1. ka]1fe]1
cay ev]e¡1 va¡d1¡. haffa b1¡ fanes1nde kapa]1 b1¡ kayak
p1sf1 bu]unmakfad1¡.
Y1ne de. baska he¡ ye¡de o]dugu g1b1 Japonya´da da
kücük esnaf]a¡ ve fop]um g¡up]a¡1. a]1sve¡1s me¡kez]e¡1n1n
ak1m1na ka¡s1 ö¡güf]enm1s]e¡d1¡. Japonya´n1n
kyofo kenf1nde 60 ha]k g¡ubu seh¡1n kücük dükkan]a¡
ve ev]e¡]e kazand1g1 öze]]1g1 fehd1f eden f1ca¡1 ge]1sme]e¡e
ka¡s1 savasmakfad1¡. A8D´dek1 seh1¡ d1s1 büyüme
ey]emc1]e¡1. ü]ken1n ca¡s1]asmas1n1 en az1ndan yavas]afm1s]a¡d1¡.
Massachuseffes´de m1ma¡ ve seh1¡ p]an]amac1s1
o]an L]1zabefh P]afe¡-Zybe¡k 1]e And¡es Duany.
ca¡s1]a¡1 enge]]emek]e ka]may1p. esk1 b1¡ ca¡s1n1n
ye¡1ne kücük b1¡ kasaba ku¡makfad1¡]a¡. 81¡ zaman]a¡
hekfa¡]a¡ca pa¡k a]an1n1n o]dugu ye¡]e¡de s1md1 gen1s
ka]d1¡1m]a¡1 o]an da¡ yo]]a¡. ev]e¡]e dükkan]a¡1n fa¡k]1
b1¡ ka¡1s1m1 ve b1¡ k1]1se 1]e küfüphane va¡d1¡. 8un]a¡1n
fümü 1nsan]a¡1 a¡aba]a¡1ndan c1ka¡f1p fop]um yasam1na
sokmak üze¡e yap1]m1sf1¡. P]afe¡-Zybe¡k. bu basa¡1y1
füm ü]ke cap1na yaymay1 haya] efmekfed1¡: "Ça¡s1]a¡1.
ban]1yö]e¡1 ge¡1 gef1¡mede feme] odak nokfas1 o]a¡ak
düsünüyo¡uz."
ha¡ekefe gec1¡en güdü nad1¡en fükef1c1]1g1n kend1s1ne
ka¡s1 c1kma o]sa da. baz1 ü]ke]e¡ 1]e¡]eyen a]1sve¡1s
kü]fü¡üne d1¡enm1s]e¡d1¡. lng1]fe¡e 1]e Ga]]e¡´de 400
y1]d1¡ Paza¡ gün]e¡1 f1ca¡ef yap1]mas1 yasak]anm1sf1¡ ve
emek g¡up]a¡1. bu s1n1¡]ama]a¡1n ka]d1¡1]mas1 1c1n en
son ve¡1]en fek]1fe ka¡s1 c1kmakfad1¡]a¡. 8enze¡ sek1]de.
lng1]1z seh1¡]e¡1n1n cev¡es1ndek1 ko¡unan yes1] kusak]a¡.
bu bö]ge]e¡dek1 ban]1yo ca¡s1]a¡1n1n ge]1sme h1z1n1
5ayfa 6ß
A]an Du¡n1ng - 1ükef1m 1op]umu ve Dünyan1n Ge]eceg1
yavas]afm1sf1¡. Av¡upa´n1n büyük bö]ümünde o]dugu
g1b1 A]manya´da da magaza]a¡1n cogu aksam saaf
6:00´da kapanmak zo¡undad1¡ ve ayn1 zamanda haffa
sonu ca]1sma saaf]e¡1 de k1s1f]anm1sf1¡. Güdü ne o]u¡sa
o]sun. bun]a¡ ha]ka ac1k a]an]a¡1n sek]1 ve ¡uhu üze¡1ndek1
fükef1c1 efk1s1n1 konf¡o] efmeye ya¡d1mc1 o]makfad1¡.
Lge¡ he¡ b1¡1 1s¡af yo]]a¡1n1 fesv1k edecek sek1]de
en 1nce ay¡1nf1s1na kada¡ fasa¡]anm1s büyük. adams1
pe¡akende saf1s magaza]a¡1 y1g1n]a¡1 ye¡1ne fop]umun
dokusuna 1y1ce ö¡ü]müs magaza]a¡da yap1]1¡sa. a]1sve¡1s1n
kend1 1c1nde b1¡ amac ha]1ne ge]mes1 o]as1]1g1 daha
azd1¡. 1op]um]a¡1n fasa¡1m1. 1nsan kü]fü¡ünü
sek1]]end1¡mekfed1¡.
lsfek]e¡1 ü¡efen kuvvef]e¡ -¡ek]am]a¡. öze] fe]ev1zyon
yay1n]a¡1 ve a]1sve¡1s me¡kez]e¡1- o kada¡ a]1s1]m1s
sey]e¡d1¡ k1 fükef1m fop]umunda h1c fa¡k ed1]meden ve
o¡fa ge]1¡]1 s1n1ffa h1z]a yayg1n]asmakfad1¡]a¡. lhf1yac]a¡1n
b1]1nc]1 ve yayg1n sek1]de a¡f1¡1]mas1. 1nsan]1k fa¡1h1nde
köken]e¡1 en faz]a b1¡ yüzy1]a kada¡ uzanan o]dukca
yen1 b1¡ o]gudu¡. 8u kuvvef]e¡1n kök]ü b1c1mde
yen1den yön]end1¡1]eb1]mes1n1 -¡ek]amc1]1g1n esas gö¡ev1
o]an a]1c1]a¡1 b1]g1]end1¡mey]e k1s1f]anmas1n1. fe]ev1zyonun
ko¡uyucu amac]a¡a yöne]f1]mes1n1 ve a]1sve¡1s
me¡kez]e¡1n1n ye¡1ne ge¡cek fop]um]a¡1n gef1¡1]mes1n1-
enge]]eyecek h1cb1¡ sebep yokfu¡. Ofe yandan. gezegen1n
1y1]1g1 ve kend1 huzu¡umuz ad1na bun]a¡1 yapmak
1c1n pek cok sebep va¡d1¡.
:::::::::::::::::
X. 8ö]üm
lsf1k¡a¡ kü]fü¡ü
Moses. Mounf 51na1´den 1]k ge]d1g1nde ah]ak]1 dav¡an1s
ku¡a]]a¡1n1 1k1 e]1n1n pa¡mak]a¡1y]a sayab1]1yo¡du.
Lko]o¸1k ac1dan duya¡]1 yasaman1n ku¡a]]a¡1n1n say1s1
1se bas1f b1¡ ofomob1] ca]1sf1¡ma ha¡ekef1n1n dünya 1k]1m1n1
fa¡k ed1]meden deg1sf1¡d1g1 y1¡m1nc1 yüzy1] son]a¡1ndak1
ka¡mas1k dünya ekonom1s1nde yüz]e¡e u]asmakfad1¡.
Iakaf. sü¡dü¡ü]eb1]1¡ b1¡ fop]umun feme] dege¡1.
A]f1n ku¡a]´1n eko]o¸1k ka¡s1]1g1 bas1ff1¡: he¡ nes1]
ge]ecekfek1 nes1]]e¡1n gec1m]e¡1n1 sag]ama bek]enf1]e¡1n1
feh]1keye afmadan gec1m1n1 sag]ama]1d1¡.
8as1f gö¡ünen bu 1]ke. uygu]ama asamas1na gec1]d1g1nde
kökfen deg1s1k]1k]e¡ an]am1na ge]mekfed1¡: O¡neg1n.
b1z fükef1c1]e¡1n. ge]ecek nes1]]e¡1n sans]a¡1n1
feh]1keye aff1g1m1z 1c1n fükef1m1 k1smaya 1]1sk1n b1¡
ah]ak1 zo¡un]u]ugumuz o]dugunu 1fade efmekfed1¡.
Lge¡ fükef1m me¡d1ven1nde b1¡kac basamak asag1ya
1nmezsek. fo¡un]a¡1m1za. zeng1n]1g1m1z fa¡af1ndan yoksu]]asf1¡1]m1s
gezegene benze¡ b1¡ ev -y1¡m1 ofuz y1]
1c1nde 1k]1m1 c1dd1 sek1]de deg1sm1s. havas1 ve suyu zeh1¡]enm1s.
be¡ekef]1 fop¡ak]a¡1 as1nm1s. yasayan fü¡]e¡1n1n
say1sa] o]a¡ak büyük k1sm1 yok ed1]m1s ve vahs1
doga] o¡fam]a¡1 kücü]üp pa¡ca]anm1s b1¡ gezegen-
m1¡as b1¡akacag1z.
8undan öfe. ege¡ fükef1m1m1z1 aza]fmazsak. o¡fa
ge]1¡]1 ve yoksu] s1n1f]a¡1n dünyay1 yagma]ama]a¡1na
ka¡s1 c1kma yefk1m1z de o]mayacak. Yak1n zamanda
yap1]an b1¡ c1zg1 f1]m. yoksu]]a¡a savu¡gan]1k konusunda
ögüf ve¡men1n ne kada¡ sacma o]dugunu vu¡gu]am1sf1¡¦
]üks b1¡ a¡aban1n sü¡ücüsü. benz1n 1cen a¡abas1n1
du¡du¡up. b1¡ agac1 kesmeye haz1¡]anan ac b1¡ köy]üye
ses]enmekfed1¡: "hey! Am1go! 81z1 se¡a efk1s1nden
5ayfa 69
A]an Du¡n1ng - 1ükef1m 1op]umu ve Dünyan1n Ge]eceg1
ko¡umas1 1c1n bu agaca 1hf1yac1m1z va¡!"
5onuc o]a¡ak. 1nsan]1g1n ve doga] dünyan1n kade¡1
b1z. fükef1c1]e¡1n e]1nded1¡. Ios1] yak1f]a¡1. m1ne¡a]]e¡
ve kag1f g1b1 eko]o¸1k ac1dan y1k1c1 o]an sey]e¡1 ku]]anmay1
aza]fab1]1¡ muf]u]ugun bas]1ca ps1ko]o¸1k be]1¡]ey1c1]e¡1
o]an daha de¡1n. madd1 o]mayan fafm1n kaynak]a¡1n1
a1]e ve fop]um 1]1sk1]e¡1n1. an]am]1 ca]1smay1
ve bos zaman ug¡as]a¡1n1. a¡f1¡ab1]1¡1z ya da so¡um]u]uk]a¡1m1z1
b1¡ yana b1¡ak1p. yasam fa¡z1m1z1n dünyay1
ha¡ap efmes1ne 1z1n ve¡eb1]1¡1z.
1ükef1m1m1z1 aza]fmak b1z1 ge¡cekfen önem]1 o]an
ma] ve h1zmef]e¡den mah¡um b1¡akmaz. Aks1ne. yasam1n
en an]am]1 ve hos efk1n]1k]e¡1. gene]]1k]e cev¡e e¡dem1
ac1s1ndan ö¡nek o]usfu¡makfad1¡]a¡. lnsan]a¡1n
en hos vak1f gec1¡me yo]]a¡1 o]a¡ak n1fe]ed1k]e¡1 ve 1]g1ncf1¡
k1 ö]ümcü] hasfa]1k]a¡a yaka]anm1s k1s1]e¡1n
ömü¡]e¡1n1n ka]an ay]a¡1nda yapmay1 fe¡c1h eff1k]e¡1
sey]e¡1n cogun]ugu sonsuza dek sag]anab1]ecek o]an
sey]e¡d1¡. lbadef. sohbef. a1]e fop]anf1]a¡1 ve sosya] fop]anf1]a¡.
f1yaf¡o. müz1k. dans. edeb1yaf. spo¡. s11¡. sanafsa]
ve ya¡af1c1 ug¡as]a¡. eg1f1m ve dogan1n dege¡]end1¡1]mes1¦
bun]a¡1n heps1 de 1sf1k¡a¡ kü]fü¡üne -say1s1z
nes1]]e¡ boyunca sü¡eb1]ecek b1¡ yasam fa¡z1na- ko]ayca
uymakfad1¡.
kefo¡mun 1]k ad1m1 ka¡mas1k deg1]d1¡. 8u ad1m. b1z
fükef1c1]e¡1 sebep o]dugumuz hasa¡ ve bunu enge]]emen1n
yo]]a¡1 konu]a¡1nda b1]g1]end1¡mekf1¡. Yen1 dege¡]e¡
h1cb1¡ zaman ku¡amsa] o]a¡ak ge]mez]e¡. 5omuf du¡um]a¡1n.
yen1 ge¡cek]1k]e¡1n ve yen1 dünya an]ay1s]a¡1n1n
1c1nde ge]1¡]e¡. As]1nda ah]ak1 dege¡]e¡. ya]n1zca uygu]amada.
gün]ük ka¡a¡]a¡1n 1nce]1g1nde va¡d1¡. A¡1sfofe]es´1n
savundugu g1b1. ah]ak dege¡]e¡1nde ka¡a¡. a]g1ya
bag]1d1¡. lnsan]a¡1n cogu büyük b1¡ ofomob1] gö¡ünce
bu ofomob1]1n gef1¡d1g1 sosya] sfafüden önce. sebep o]dugu
hava k1¡]1]1g1n1 düsündük]e¡1 zaman. cev¡ese] ah]ak
dege¡]e¡1 söz konusu o]acakf1¡. Ayn1 sek1]de. 1nsan]a¡1n
cogu as1¡1 amba]a¸. fek ku]]an1m]1k ü¡ün]e¡ ya da
yen1 b1¡ a]1sve¡1s me¡kez1 gö¡üp. bun]a¡1n fo¡un]a¡1na
ka¡s1 1s]enm1s suc]a¡ o]dugunu düsündük]e¡1 zaman.
fükef1c1]1k ge¡1 cek1]meye bas]ayacakf1¡."
1990 Dünya Günü´nü fükef1m1n1 hesap]aya¡ak gec1¡en
Connecf1cuf]1 cog¡afyac1 51dney Oua¡¡1e¡. b1]g1n1n
deg1s1m1 nas1] mahmuz]ayab1]eceg1n1 gösfe¡mekfed1¡.
51d ha]a 1s1ne uzak b1¡ ye¡de ofu¡makfad1¡. fakaf
1se ofobüs]e g1fmekfed1¡. A¡f1k cocuk]a¡1 büyüyüp
evden ay¡1]d1k]a¡1 1c1n. mükemme] ene¡¸1 ve¡1m]1]1g1
düzey]e¡1nde ya]1f1p hava]and1¡d1g1 daha kücük b1¡ evde
yasamakfad1¡. k1]1 k1¡k ya¡a¡ak ge¡1 dönüsüm yapmakfa.
mekfup]a¡1n1 ku]]an1]m1s kag1f]a¡1n a¡kas1na
yazmakfa ve yapab1]d1g1 he¡ ye¡de su fasa¡¡ufu yapmakfad1¡.
51d ha]a. "Dünya b1ze dayanab1]ecek m1?" d1ye
me¡ak efmekfe ve fofog¡afc1]1k fufkusunu devam eff1¡mek
1c1n a¡aba ku]]and1g1ndan do]ay1 üzünfü duymakfad1¡¦
fakaf cev¡es1ndek1]e¡ 1c1n 1sf1k¡a¡ kü]fü¡ünün
b1¡ fek evde yap1]anab1]eceg1ne 1]1sk1n b1¡ ö¡nek
ha]1ne ge]m1sf1¡.
1ükef1c1n1n b1]g1]end1¡1]mes1 cok büyük b1¡ gö¡evd1¡
ve b1¡ an]amda da cogu cev¡ec1 ku¡u]us 1c1n köp¡ü ku¡an
b1¡ amacf1¡. 19ß9´dan bu yana. ge¡cekfen düz1ne]e¡ce
yaza¡. yay1nc1. ed1fö¡ ve v1deo f1]m1 ü¡ef1c1s1 dünya
1c1n k1s1se] ey]em ¡ehbe¡]e¡1n1 gündeme gef1¡d1kce bu
konuda b1¡ 1]e¡]eme o]musfu¡. Ay¡1nf1]1 öne¡1]e¡]e do]u
o]an bu k1fap]a¡ h1z]a yayg1n]asm1sf1¡. 50 51mp]e
5ayfa 70
A]an Du¡n1ng - 1ükef1m 1op]umu ve Dünyan1n Ge]eceg1
1h1ngs You Can Do 1o 5ave fhe La¡fh 1Dünyay1 ku¡fa¡mak
lc1n Yapab1]eceg1n1z 50 8as1f 5ey}. A8D´de 3.5 m1]yon
adef safm1sf1¡ ve 1he G¡een Consume¡ 1Yes1] 1ükef1c1}.
81¡]es1k k¡a]]1k´fa en cok safan k1fap o]musfu¡.
k1m1 zaman s1sfem so¡un]a¡1n1 k1s1se]]esf1¡mek]e e]esf1¡1]se]e¡
de bu ¡ehbe¡]e¡ y1ne de fükef1m fop]umunun
cogu üyes1ne. dünyan1n ha¡canmas1n1 yavas]afman1n
p¡af1k yo]]a¡1na 1]1sk1n sah1p o]mad1k]a¡1 b1]g1]e¡1
sag]amakfad1¡]a¡.
Dünya üze¡1nde daha za¡a¡s1zca yasamak 1c1n sa¡f
ed1]en k1s1se] caba]a¡. cogun]uk]a daha sade yasamak
1c1n yap1]an a¡asf1¡mada manf1ksa] sonuc]a¡a u]asmakfad1¡.
8asa¡1n1n mafe¡ya]1sf o]mayan fan1m]a¡1y]a
yasama cabas1 e]beffe yen1 deg1]d1¡. A¡asf1¡mac1 Duane
L]g1n 19ß1´de -be]k1 de 1y1mse¡ b1¡ yak]as1m]a- 10
m1]yon yef1sk1n Ame¡1ka]1n1n "1cfen]1k]e" gönü]]ü sade]1g1
dened1k]e¡1n1 öngö¡müsfü¡. A]manya. h1nd1sfan.
ho]]anda. No¡vec. 81¡]es1k k¡a]]1k ve daha pek cok ü]kede
nüfusun kücük b1¡ bö]ümü fükef1mc1 o]mayan b1¡
fe]sefeye bag]anmak 1sfemekfed1¡.
8u uygu]amac1]a¡ 1c1n amac. sofuca b1¡ fe¡agaf deg1].
b1¡ fü¡ sade nezakeff1¡. O¡neg1n. baz1]a¡1 camas1¡ ku¡ufma
mak1ne]e¡1nde. hava]and1¡ma c1haz]a¡1nda ve
ofomob1]]e¡de o]mayan b1¡ 1s]evse] 1nce]1g1n camas1¡ 1p]e¡1nde.
pence¡e günes]1k]e¡1nde ve b1s1k]ef]e¡de. bu]undugunu
düsünmekfed1¡]e¡. 8u müfevaz1 a¡ac]a¡ sess1zd1¡]e¡.
e]]e ca]1sf1¡1]1¡]a¡. afese dayan1k]1d1¡]a¡. ozon
ve 1k]1m dosfudu¡]a¡. ko]ayca ona¡1]ab1]1¡]e¡ ve ucuzdu¡]a¡.
Daha az "ku]]an1s]1" o]duk]a¡1 1c1n. yasam1 mekan
ve zamanda b1¡ ye¡e ye¡]esf1¡en b1¡ de¡ece 1hf1yaf ve
d1kkaf havas1 ya¡afmakfad1¡]a¡. home Lco]ogy 1Lv Lko]o¸1s1}´n1n
yaza¡1 ka¡en Ch¡1sfensen. sade yasaman1n s1k1c1
ya da yo¡ucu o]mas1n1n ge¡ekmed1g1n1 vu¡gu]amakfad1¡:
"Madde]e¡1 fükefmek ye¡1ne on]a¡1 sev1p. on]a¡a
dege¡ ve¡me]1y1z. ´1ükef1c1´ ]akab1n1 kabu]]enmek ye¡1ne.
ya]n1zca ko¡uyucu deg1]. ya¡af1c1 da o]ab1]1¡1z."
Gönü]]ü sade]1k kampanyas1na en yak1n o]an sey.
zeng1n o]man1n kend1s1n1. ya]n1zca cok az daha muf]u
yapmayacag1n1 fa¡k efmeden önce. Wa]] 5f¡eef´fe b1¡
se¡vef sah1b1 o]an Joe Dom1nguez fa¡af1ndan düzen]enm1sf1¡.
Dom1nguez bugün ayda yak]as1k 500 do]a¡
1]e ha]1nden memnun yasamakfad1¡ 11]g1ncf1¡ k1 bu
m1kfa¡ kend1s1n1 o¡fa ge]1¡]1 s1n1fa dah1] efmekfed1¡} ve
Wash1ngfon eya]ef1ne bag]1 5eaff]e´da. pa¡an1n yapab1]eceg1
ve yapamayacag1 sey]e¡e 1]1sk1n c1ka¡ff1g1 de¡s1
yaymak üze¡e bas]aff1g1 Yen1 Yo] ha¡1fas1 ku¡u]usu´nu
1s]efmekfed1¡. 8u¡adak1 sem1ne¡]e¡. onb1n]e¡ce
k1s1n1n pa¡aya fak1]1p ka]may1 b1¡ak1p. kend1]e¡1n1 ge¡cekfe
ney1n muf]u eff1g1n1 bu]maya bas]ama]a¡1na
ya¡d1mc1 o]musfu¡. 8u k1s1]e¡ daha son¡a ge]ecek]e¡1
1c1n kend1]e¡1ne esas dege¡]e¡1n1 feme] a]an "yen1 yo]
ha¡1fa]a¡1" c1zmekfed1¡]e¡. 8u p]an]a¡ gene]]1k]e sem1ne¡]e¡1
1z]eyen]e¡1n y1]]1k ha¡cama]a¡1n1 ne¡edeyse de¡ha]
x 20 o¡an1nda aza]fmakfa ve on]a¡1n en sonunda
h1cb1¡ zaman mümkün o]ab1]eceg1n1 düsünemed1k]e¡1
kada¡ az sey]e gec1nme]e¡1n1 sag]amakfad1¡. 8u k1s1]e¡1n
cogu b1¡kac y1] 1c1nde b1¡ ge]1¡ kazanmakfan
"emek]1" o]makfa ve kend1]e¡1n1. yefenek]e¡1n1 ge]1sf1¡meye
ve dege¡ ve¡d1k]e¡1 kaynak]a¡ 1c1n mücade]e
efmeye adamakfad1¡]a¡.
L]beffe k1 düsük fükef1me u]asan 1nsan]a¡1n cogu.
1z]eyecek]e¡1 yo]u Yen1 Yo] ha¡1fas1 g1b1 de¡s]e¡ a¡ac1]1g1y]a
deg1]. kend1 bas]a¡1na bu]makfad1¡]a¡. O¡aya nas1]
u]as1¡]a¡sa u]ass1n]a¡. on]a¡ 1c1n me¡kez1 dege¡ zaman1
5ayfa 71
A]an Du¡n1ng - 1ükef1m 1op]umu ve Dünyan1n Ge]eceg1
"ha¡camak" ye¡1ne zaman1n fad1n1 c1ka¡fmak g1b1
gö¡ünmekfed1¡. Wanda ub¡anska 1]e I¡ank Leve¡1ng.
19ß6´da Güney ka]1fo¡n1ya´da gazefec1 ve s1nema yaza¡1
o]a¡ak sü¡dü¡dük]e¡1 h1z]1 mes]ek yasam]a¡1ndan ay¡1]1p.
v1¡g1n1a´n1n k1¡sa] kes1m1nde ye¡ a]an Leve¡1ng
a1]e meyve bahces1n1 1s]efmeye bas]am1s]a¡: "81z1m
1c1n sade yasamak hayaf]a¡1m1za daha faz]a ve 1s]e¡1m1ze
daha az zaman ay1¡mak an]am1na ge]meye bas]ad1¦
pa¡a kazanmaya daha az. yasam1n gün]ük ug¡as]a¡1na
daha faz]a zaman ay1¡mak." d1ye yaz1yo¡]a¡. Daha
faz]a 1hf1yaf]1. daha az fe]as]1 yas1yo¡]a¡. "81z ´bos zaman´
ka¡a¡1 a]d1k: Mekfup yazmak 1c1n bos zaman. ve¡andada
ofu¡up günes1n bafmas1n1 1z]emek. zaman1n
fad1n1 c1ka¡fmak 1c1n bos zaman. 5abah e¡kenden...´y1
z1ya¡ef efmek 1c1n ya da ög]e yemeg1nden son¡a gazefey]e
oya]anmak 1c1n zaman. 1a¡1ffen yemek p1s1¡mek
1c1n. ev1m1zdek1 1k1 odun sobas1y]a 1]g1]enmek 1c1n. sabah]a¡1
yafak]a¡1m1z1 yapmak ve cuma¡fes1]e¡1 ev1m1z1
fem1z]emek 1c1n."
1aos NeW Mex1co´dan Joanne Io¡man. zaman1n düsünmeden
fükefe¡ek bosa gec1¡1]emeyecek kada¡ dege¡]1
o]duguna kaf1]1yo¡: "8en gönü]]ü o]a¡ak sade yasayan]a¡dan
b1¡1y1m¦ cok e¡dem]1 o]dugumdan deg1]. b1¡ besfec1
ve yaza¡ o]dugumdan. 8u. bö]gen1n gef1¡d1g1 b1¡ sey.
Ay¡1ca ev 1s1nden de nef¡ef ed1yo¡um ve c1]g1n b1¡ okuyucu
ve yü¡üyüscüyüm. A¡aba ödeme]e¡1 1c1n ayda 250 do]a¡
ve¡en ve ´keske okumaya vakf1m o]sayd1.´ d1ye 1c gec1¡en
a¡kadas1m g1b1 baz1 k1s1]e¡ üze¡1nde yavas yavas
basa¡1 e]de ed1yo¡um. kend1s1n1n a¡abas1 1c1n ödeme
yapmak üze¡e ayda 50 saaf -he¡ ay b1¡ haffadan faz]a-
ca]1sf1g1na d1kkaf1n1 cek1yo¡um. 8u ´konfo¡´ mu?"
Dom1nguez. Leve¡1ng 1]e u¡banska ve Io¡man fa¡af1ndan
uygu]anan gönü]]ü sade]1k b1¡ 1dea]d1¡. 8u fükef1m
fop]umundak1 cogumuz 1c1n de u]as1]amaz b1¡ 1dea]
o]ab1]1¡. 1e¡c1h]e¡1m1z sosya] bask1]a¡. f1z1kse] a]fyap1
ve b1z1 sa¡an ku¡umsa] kana]]a¡ fa¡af1ndan k1s1f]anmakfad1¡.
Çocuk]a¡1m1za. füm oyun a¡kadas]a¡1nda
o]an oyuncak]a¡dan a]may1 ¡eddeff1g1m1z zaman ac1mas1z
o]dugumuzu düsünüyo¡uz. ha]a fop]u fas1mas1z.
yaya ka¡s1f1 b1¡ dag1n1k]1g1n o¡fas1nda yasa¡ken a¡aba]a¡1m1z1
ku]]anmay1 b1¡ak1¡sak. kend1m1z1 k1m1]dayamaz
ha]e gef1¡1yo¡uz. Aza]f1]m1s ca]1sma saaf]e¡1 ye¡1ne
faz]a maas1m1zdan vazgecmek 1c1n paza¡]1k yapma seceneg1m1z
yok. cünkü 1sve¡en]e¡1m1z b1ze bu seceneg1
sunmuyo¡ ve as]1nda b1z de bunu ko]ay ko]ay kabu] edem1yo¡uz.
ha¡canab1]1¡ ge]1¡1m1z1n büyük bö]ümünü ay]1k
mas¡af]a¡1n b1¡ defada uzun dönem]e¡ 1c1n be]1¡]end1g1
lpofek ve a¡aba ödeme]e¡1. s1go¡fa p¡1m]e¡1. yüksekoku]
de¡s üc¡ef]e¡1. kamu h1zmef1 fafu¡a]a¡1 g1b1 büyük
makbuz]u sey]e¡ 1c1n ha¡camakfay1z. 8u yüzden.
fükef1m1 aza]fma sf¡afe¸1s1 1nsan]a¡1n yapf1k]a¡1 sec1m]e¡
kada¡ on]a¡1n bu sec1m]e¡1 1c1nde yapf1k]a¡1 ce¡ceven1n
de deg1sf1¡1]mes1 üze¡1nde yogun]asma]1d1¡.
Ay¡1ca. gönü]]ü sade]1k ha¡ekef]e¡1n1n fa¡1h1 de pek
umuf ve¡1c1 deg1]d1¡. kuzey Ca¡o]1na´dak1 Dav1dson
ko]e¸1´nden Dav1d 5h1´n1n an]aff1g1na gö¡e. daha sade
b1¡ yasam cag¡1s1 Massachuseffs kö¡fez1 Pü¡1fen]e¡1´nden
20 y1] önces1n1n "1op¡aga Dönüs"cü]e¡1ne kada¡
kuzey Ame¡1ka fa¡1h1nde sü¡ek]1 va¡ o]musfu¡. 8u
ha¡ekef]e¡1n h1cb1¡1s1 as]a kücük b1¡ fa¡affa¡ az1n]1g1ndan
öfeye g1demem1sf1¡. 5ade]1k heves]e¡1 de be]1¡]1
a¡a]1k]a¡]a k1fay1 boydan boya efk1]e¡ken. cogu ya]n1zca
esk1 basa¡1]a¡1 fe]af1 eden fükef1m c1]g1n]1k]a¡1 1]e
sonuc]anm1sf1¡.
5ayfa 72
A]an Du¡n1ng - 1ükef1m 1op]umu ve Dünyan1n Ge]eceg1
Ç1n. kambocya ve v1yefnam g1b1 d1ge¡ ü]ke]e¡ kend1]e¡1n1
-k1m1 zaman za]1m yönfem]e¡]e- 1nsan ka¡akfe¡1n1
daha az k1s1 me¡kez]1 b1¡ ka]1pfa yen1den b1c1m]end1¡meye
adam1s]a¡d1¡¦ fakaf h1cb1¡ ye¡de vafandas]a¡1n1n
kücük b1¡ bö]ümünden faz]as1 üze¡1nde basa¡1]1 o]amam1s]a¡d1¡.
5on o]a¡ak 1991´de küba umufsuzca. 5ovyef
pef¡o]ü ya da ya¡d1m1 o]maks1z1n ayakfa ka]ab1]mek
1c1n. 1sc1]e¡1ne ve c1ffc1]e¡1ne b1s1k]ef ve manda ve¡m1sf1¡.
1ufum]u]ugu fepeden 1nme b1¡ b1c1mde kabu] eff1¡me
yo]undak1 bu caba da büyük o]as1]1k]a öncek1]e¡den
daha faz]a 1se ya¡amayacakf1¡.
Ofe yandan. fükef1c1 yasam fa¡z1. caz1be]1 o]usu kada¡
güc]ü o]usu neden1y]e de efk1]1d1¡. 1ek bas1na fükef1c1]1k.
s1g fa¡1h1 köken]e¡e sah1pf1¡. 1ükef1c1 s1n1f1n1n
üye]e¡1 1c1n fükef1c1]1ge ka¡s1 c1kmak. kü]fü¡e] m1¡as]a¡1nda
büyük öneme sah1p b1¡ seyden vazgecmek an]am1na
ge]mez. 8u. aks1ne kü]fü¡]e¡1n1n en esk1 ög¡ef1]e¡1n1
yen1den onay]amakf1¡. 1a¡1h1 ac1dan fükef1c1]1k -1]1m]1]1k
deg1]- yan]1s b1¡ dege¡ s1sfem1d1¡. 1ükef1c1 yasam
fa¡z1. 1nsan kü]fü¡]e¡1n1n yüzy1]]a¡ boyunca ge]1sf1¡d1g1
fufum]u]uk yöne]1m1nden famam1y]a ay¡1]makf1¡.
5u ya da bu sek1]de -1sfe¡ b1z onu b1¡akmay1 fe¡c1h
eff1g1m1z 1c1n. 1sfe¡ o kend1 eko]o¸1k kaynak]a¡1n1 yok
eff1g1 1c1n o]sun- fükef1c1]1k büyük o]as1]1k]a k1sa ömü¡]ü
b1¡ dege¡ s1sfem1 o]acakf1¡.
8unun aks1ne yefe¡]1k fe]sefes1. 1nsan gecm1s1nde
cok de¡1n köken]e¡e sah1pf1¡. Mafe¡ya]1zm. 8uda´dan
Muhammed´e kada¡ füm b1]ge]e¡ fa¡af1ndan k1nanm1sf1¡
ve füm dünya d1n]e¡1 as1¡1]1g1n köfü]ük]e¡1ne 1]1sk1n
uya¡1]a¡]a do]udu¡ 1bkz. 1ab]o 10-1}. A¡no]d 1oynbee
sunu göz]em]em1sf1¡: "8u d1n ku¡ucu]a¡1 b1¡b1¡]e¡1y]e
ev¡en1n yap1s1. ¡uhan1 yasam1n yap1s1. muf]ak ge¡cek]1g1n
yap1s1 konu]a¡1nda f1k1¡ ay¡1]1g1na düsmüs]e¡d1¡.
Iakaf heps1 ah]ak1 ku¡a]]a¡da hemf1k1¡ o]mus]a¡d1¡...
Lge¡ madd1 zeng1n]1g1 esas amac1m1z ha]1ne gef1¡1¡sek.
bunun sonucunun fe]akef o]acag1n1 heps1 b1¡ ag1zdan
söy]em1sf1¡."
Mafe¡ya]1zme ka¡s1 duyu]an anf1paf1. zaman]a fükef1m
fop]umunun b1c1m]end1g1 8af1 ög¡ef1]e¡1nde de.
8af1´n1n gözünde "öbü¡ dünya 1s]e¡1ne da]m1s" o]a¡ak
n1fe]end1¡1]en Dogu´da o]dugu kada¡ güc]üdü¡. As]1nda.
söz]e¡1 bugüne kada¡ u]asab1]en 1]k baf1]1 fe]sefec1 o]an
M1]ef]1 1ha]es. 26 yüzy1] önce söy]e dem1sf1¡: "Lge¡ b1¡
ü]kede as1¡1 zeng1n]1k ya da cok faz]a yoksu]]uk yoksa.
o¡ada ada]ef1n üsfün ge]d1g1 söy]eneb1]1¡."
lnc1] -dünya fükef1c1 s1n1f1n1n büyük cogun]ugu h1¡1sf1yan
o]dugu 1c1n öze]]1k]e önem]1d1¡- su so¡uyu so¡a¡ak
1nsan sagduyusunu büyük ö]cüde yans1fmakfad1¡:
"Lge¡ füm dünyay1 kazan1p. kend1 ¡uhunu kaybedecekse.
bunun b1¡ 1nsana faydas1 ned1¡?" Ass1s1]1 Az1z I¡ancesco.
Az1z 1homas Aqu1nas. Az1z Augusf1ne ve as1¡]a¡
boyunca ge]en k1]1se ]1de¡]e¡1n1n fümü. no¡ma]den faz]a
zeng1n]1g1 b1¡ günah o]a¡ak kabu] efm1s]e¡ ve anf1k
cag]a¡dan O¡facag´a kada¡ yoksu]]uk and1 1cen kes1s]e¡
basa¡1]1 fücca¡]a¡dan daha yüksek sosya] sfafüye sah1p
o]mus]a¡d1¡.
Daha az fan1nan b1]ge]1k kaynak]a¡1 da daha faz]aya
duyu]an sü¡ek]1 1sfeg1n a]eyh1nde ayn1 f1k1¡ b1¡]1g1 1]e
ögüf ve¡m1s]e¡d1¡. 81¡ Po]onya ha]k masa]1nda. den1z
kena¡1nda ha¡ap b1¡ ba¡akada yasamakfa o]an b1¡ ba]1kc1.
kend1s1n1n b1¡ ku]übe ve yefe¡1nce y1yecege sah1p
o]mak 1c1n duydugu müfevaz1 d1]eg1 ye¡1ne gef1¡en s1h1¡]1
b1¡ ba]1k yaka]a¡. 81¡ haffa son¡a sah1p o]duk]a¡1
5ayfa 73
A]an Du¡n1ng - 1ükef1m 1op]umu ve Dünyan1n Ge]eceg1
a¡f1k kend1s1n1 fafm1n efmez ve daha büyük b1¡ eve sah1p
o]ma 1sfeg1y]e ba]1g1 yen1den yaka]amak üze¡e den1ze
döne¡ ve bu d1]eg1 de ye¡1ne gef1¡1]1¡. 8u sü¡ec ba]1kc1
a¡f1k b1¡ safoda yasamaya bas]ayana ve b1¡ sa¡ay d1]eyene
kada¡ haffa]a¡ca fek¡a¡]an1¡. küsfah]1g1 ya]n1zca
dokuna¡ak he¡ sey1 a]f1na dönüsfü¡eb1]mey1 yüzünden
ba]1k. adam1 den1z kena¡1ndak1 ba¡akaya ge¡1
gönde¡1¡. 8enze¡1 b1¡ öykü. koma]1 sa1¡ Ov1d´1n Yunan
k¡a]1 M1das1 an]afan masa]1nda da füm 8af1´da cocuk]a¡a
an]af1]makfad1¡: M1das öy]es1ne acgöz]üydü k1
dokundugu he¡ sey1 a]f1na dönüsfü¡mek 1sf1yo¡du. D1]eg1.
onu cok muf]u ede¡ek ge¡cek]esf1. Ancak bunun
sonu f¡a¸1k o]du¦ s1h1¡]1 dokunusu 1]e cok sevd1g1 k1z1n1
ö]dü¡dü.
1ab]o 10-1. Dünya D1n]e¡1n1n ve 8as]1ca kü]fü¡]e¡1n
1ükef1me l]1sk1n Og¡ef1]e¡1
D1n ya da kü]fü¡¦ Og¡ef1 ve kaynag1
Ame¡1ka]1 k1z1]de¡1]1¦ "51z1n gözünüze sef1] gö¡üneb1]1¡1z.
b1z kend1m1z1... s1zden cok daha muf]u gö¡üyo¡uz.
cünkü b1z sah1p o]dugumuz az m1kfa¡dak1
seyden cok memnunuz." 1M1cmac sef1}
8ud1sf¦ "k1m bu dünyada benc1] a¡zu]a¡1n1 a]f ede¡se.
onun üzünfü]e¡1 su dam]a]a¡1n1n n1]üfe¡
1ceg1nden dökü]dügü g1b1 kend1s1nden
uzak]asacakf1¡." 1Dhammapada. 336}
h1¡1sf1yan¦ "81¡ deven1n 1gne de]1g1nden gecmes1. zeng1n
b1¡ adam1n 1an¡1´n1n k¡a]]1g1na g1¡mes1nden
daha ko]ayd1¡." 1MaffheW. 19: 23-24}
kofücyüscü¦ "As1¡1]1k 1]e yoksun]uk es1f de¡ecede hafa]1d1¡."
1konfücyüs. Xl.15}
Anf1k Yunan¦ "he¡ sey ka¡a¡1nda o]ma]1."
1De]ph1 1ap1nag1´nda yaz1]1d1¡.}
h1ndu¦ "1amamen a¡zu]a¡1ndan a¡1nm1s sek1]de.
öz]em]e¡1 o]madan yasayan k1s1... huzu¡a
u]as1¡." 18hagavad-G1fa. ll. 71}
ls]am¦ "Yoksu]]uk ben1m gu¡u¡umdu¡."
1Muhammed}
Musev1¦ "8ana ne yoksu]]uk ve¡1n. ne de zeng1n]1k]e¡1."
1Mese]]e¡. 30: ß}
1aocu¦ "Yefe¡1nce seye sah1p o]dugunu b1]en zeng1nd1¡."
11ao 1e Ch1ng}
kaynak]a¡: Wo¡]dWafch Lnsf1füsü fa¡af1ndan de¡]enm1sf1¡.
8ugün 1nsan]1k fa¡1h1n1n en müs¡1f fop]umu o]dugu
fa¡f1s1]makfa o]an A8D´de b1]e 1da¡e ve fufum]u]uk.
u]usa] ka¡akfe¡1n g1z]1 m1henk fas]a¡1d1¡. "Pa¡a b1¡ 1nsan1
h1cb1¡ zaman muf]u efmed1. efmeyecek de. Pa¡an1n
yap1s1nda muf]u]uk sag]ayacak h1cb1¡ sey yokfu¡.
81¡ 1nsan ne kada¡ faz]a seye sah1pse. o kada¡ daha faz]a
sey 1sfe¡. Pa¡a. b1¡ bos]ugu do]du¡mak ye¡1ne yen1
b1¡ bos]uk ya¡af1¡." söz]e¡1n1 yazan. 8en¸am1n I¡ank]1n´1n
fa kend1s1d1¡. 1asa¡¡uf yapmak ye¡1ne fükefmek.
ancak bu yüzy1] 1c1nde b1¡ yasama b1c1m1 o]a¡ak kabu]
gö¡müsfü¡. 51mon Ne]son Paffen 1907´de. "Yen1 ah]ak
ku¡a]]a¡1 fasa¡¡uf efmekfen deg1]. fükef1m1n a¡f1¡1]mas1ndan
o]usuyo¡." ded1g1nde ha]a ye¡]es1k 1nanc]a¡a
5ayfa 74
A]an Du¡n1ng - 1ükef1m 1op]umu ve Dünyan1n Ge]eceg1
ka¡s1 ge]d1g1 düsünü]mekfeyd1.
1ükef1c1]1g1n köken]e¡1 de¡1nde o]mayab1]1¡ ve bu
yüzden de savunmas1z o]ab1]1¡¦ fakaf b1¡eyse] ha¡ekef
ve gönü]]ü sade]1k de fükef1c1]1g1 yok edeb1]ecek g1b1
gö¡ünmemekfed1¡. Oy]eyse. onu kökünden kaz1mak 1c1n
ne yapma]1y1z? 8u so¡unun yan1f1. s1yas1 ve k1s1se] ey]em]e¡1n
b1¡]esf1¡1]mes1nde yaf1yo¡ o]ab1]1¡. Yefe¡]1k ah]ak1n1
yen1den can]and1¡mak 1c1n önem]1 say1da b1¡ey1n
bu fe]sefe 1]e yasamaya bas]amas1 ge¡ek]1d1¡. Ancak.
ege¡ basa¡1]1 o]mak 1sf1yo¡]a¡sa. kend1]e¡1n1 deg1sf1¡me
caba]a¡1n1 1s¡affan fayda sag]ayan yasa]a¡a. ku¡um]a¡a
ve c1ka¡]a¡a meydan okumak üze¡e haz1¡]anm1s cesu¡
b1¡ gündem]e denge]eme]1d1¡]e¡.
he¡ sey b1¡ yana dege¡]e¡. b1¡eyse] o]duk]a¡1 kada¡
da sosya] ya¡af1]a¡d1¡ ve ancak sosya] ku¡um]a¡1n gücü
1]e desfek]end1k]e¡1 zaman dav¡an1s]a¡1m1z1 efk1n sek1]de
k1s1f]amakfa ve yön]end1¡mekfed1¡]e¡. Daha düsük
fükef1m1n b1¡ ah]ak ku¡a]1 ha]1ne gef1¡1]mes1 n1hayef1nde
kü]fü¡ümüzde -o¡fak be]]eg1m1zde. sagduyumuzda
ve yönfem]e¡1m1zde- va¡ o]an fükef1m d1s1 fe]sefey1
uyand1¡mam1z1 ve yen1 b1¡ 1sf1k¡a¡ kü]fü¡ünü b1c1m]end1¡mede
ku]]anmam1z1 ge¡ekf1¡mekfed1¡.
lsf1k¡a¡ kü]fü¡ü cabucak ge]meyecekf1¡. 5osya] dege¡]e¡de
k1 dev¡1m]e¡1. ah]ak1 b1¡ uyan1s1 ya da b1¡ "se¡1
deg1s1m"1 bek]eyemey1z. Ge¡cekc1 b1¡ sek1]de fek
umuf edeb1]eceg1m1z. h1z]1 ge]1sme]e¡ fa¡af1ndan enge]]ene¡ek
fükef1c1]1ge ka¡s1 üzücü de¡ecede yavas b1¡
1]e¡]eme kaydefmekf1¡. 51ga¡a ve f1]d1s1n1n öykü]e¡1.
b1]g1 yayg1n]asf1kca ve s1yas1 bask1 a¡ff1kca fükef1m mode]]e¡1n1n
nas1] deg1sf1g1n1 göz]e¡ önüne se¡mekfed1¡.
k1¡k y1] boyunca A8D f1p ofo¡1fe]e¡1 ve gönü]]ü vafandas]a¡
s1ga¡a ku]]an1m1na ka¡s1 uya¡1]a¡da bu]unmus]a¡d1¡
ve a¡fan b1]1mse] ve¡1]e¡ de bu 1dd1an1n
yads1namaz b1c1mde dog¡u o]dugunu gösfe¡m1sf1¡.
Iakaf bu caba]a¡ A8D´de s1ga¡an1n fop]umsa] p¡esf1¸1n1
ve füfün ]ob1]e¡1n1n s1yasa] efk1s1ne ka¡s1 ancak
seksen]e¡de ga]1p ge]m1s ve s1ga¡a ku]]an1m1na ka¡s1
a]1nan yasa] fedb1¡]e¡ h1z]a 1]e¡]eme kaydefm1s]e¡d1¡.
8öy]ece s1ga¡a ku]]an1m1 19ß0´den bu yana ücfe b1¡
o¡an1nda düsmüsfü¡.
I1]d1s1 konusunda 1se deg1s1m daha h1z]1 o]musfu¡.
Doga] yasam b1yo]og]a¡1 ve ko¡uyucu]a¡1 Af¡1ka
f1]]e¡1n1n nes]1n1 fükefen yasak av]anma]a¡a b1¡ son
ve¡1]mes1 1c1n seksen]e¡ boyunca a¡d a¡da dava]a¡ acm1s]a¡d1¡.
Mesa¸. 1]k bas]a¡da kuzey Ame¡1ka´dak1 ve
Av¡upa´dak1 fükef1c1 s1n1f1 a¡as1nda f1]d1s1 heves1n1
b1¡ de¡ece kö¡e]fe¡ek yavas yavas yay1]m1sf1¡. On y1]1n
son]a¡1nda ha¡ekef güc kazanmaya bas]am1sf1¡ ve
b1¡kac ay 1c1nde 19ß9´da f1]d1s1 dünya fükef1m fop]umunun
büyük bö]ümü 1c1n b1¡ fabu ha]1ne ge]m1sf1¡.
1990 Ocak ay1 1f1ba¡1y]e ha]k d1¡en1s1. ¡esm1 o]mayan
b1¡ boykofun f1]d1s1. f1ca¡ef1ne gef1¡1]en yasak]ama]a¡a
dönüsmes1y]e sonuc]anm1s ve bu yasak. u]us]a¡a¡as1
yasa gücü 1]e desfek]em1sf1¡. 51ga¡a konusunda
o]dugu g1b1 bu¡ada da deg1s1m. y1]]a¡ boyunca ne¡edeyse
h1c fa¡k ed1]meden ge]1sm1s ve b1¡denb1¡e ge¡cek]esm1sf1¡.
Yefe¡1nce zaman ay¡1]d1g1nda ve bask1 uygu]and1g1nda
d1kkaf1 ceken he¡ fü¡ fükef1m. A8D´de s1ga¡a
ku]]an1m1n1n ve dünya cap1nda f1]d1s1 f1ca¡ef1n1n aza]d1g1
g1b1 aza]ab1]1¡. 5o¡un. gezegen 1c1n vakf1n gec1yo¡
o]mas1 ve füm kafego¡1]e¡dek1 ü¡ün]e¡1n -ö¡neg1n. fos1]
5ayfa 75
A]an Du¡n1ng - 1ükef1m 1op]umu ve Dünyan1n Ge]eceg1
yak1f]a¡1n ve k1myasa] madde]e¡1n- fükef1m1nde k1s1f]anma]a¡
yapman1n. be]1¡]1 b1¡ fek ü¡ün 1c1n k1s1f]ama]a¡
yapmak kada¡ ko]ay o]mamas1d1¡. 8u du¡umda
amac. deg1s1m 1c1n bugüne dek benze¡1 gö¡ü]mem1s.
ö¡güf]ü b1¡ bask1 ya¡afmak ve bu bask1y1 en faz]a efk1ye
sah1p o]acag1 ye¡e yön]end1¡mekf1¡.
5f¡afe¸1k hedef]e¡ a¡as1nda süphes1z vlll´1nc1 8ö]üm´de
an]af1]an. bos zaman ug¡as]a¡1na ka¡s1 fükef1mden ve
düsük efk1ye sah1p ma] ve h1zmef]e¡e ka¡s1 yüksek efk1ye
sah1p o]an]a¡dan -ö¡neg1n. ofobüs]e¡e ka¡s1 a¡aba]a¡dan
ya da dayan1k]1 ü¡ün]e¡e ka¡s1 fek ku]]an1m]1k
o]an]a¡dan- yana yasa]a¡ ve po]1f1ka]a¡ va¡d1¡. Ay¡1ca.
lX´uncu 8ö]üm´de an]af1]an as1¡1 ¡ek]amc1]1k ve saf1s da bu
hedef]e¡ a¡as1nda ye¡ a]1¡. O¡neg1n. öze] fe]ev1zyon fükef1m
fop]umunda egemen kü]fü¡e] güc o]dugu sü¡ece.
bu mücade]e fek fa¡af]1 o]acakf1¡. D1n fa¡1hc1s1 kobe¡f
8e]]ah´1n yazd1g1 g1b1. "Muf]u]uga s1n1¡s1z madd1 kazanc
1]e u]as1]ab1]eceg1 düsünces1 1nsanog]unun fan1d1g1 füm
d1n ve fe]sefe]e¡ fa¡af1ndan ¡edded1]mekfed1¡. fakaf füm
Ame¡1kan fe]ev1zyon]a¡1 fa¡af1ndan du¡maks1z1n fe]k1n
ed1]mekfed1¡." uze¡1nde bask1 uygu]anacak önem]1 nokfa]a¡dan
b1¡1de e]beffe. Yefe¡]1k A¡ay1s1 bas]1g1 a]f1ndak1
bö]ümde an]af1]an. bes1n. u]as1m ve madde]e¡1n sag]anmas1
konusunda fükef1m fop]umunun gösfe¡d1g1 savu¡gan
yak]as1m]a¡d1¡.
Ln 1y1 hedef]e¡. fükef1m1m1z1n 1s¡af ed1]en ya da 1]k
s1¡ada 1sfenmeyen k1s1m]a¡1d1¡. Yasanab1]1¡ semf]e¡1n.
1s ye¡]e¡1ne ve ces1f]1 ye¡e] esnaf1n. ev]e¡1ne daha yak1n
o]dugu. fop]u fas1ma s1sfem1n1n daha ko]ay ve h1z]1
h1zmef ve¡d1g1 ve böy]ece de a¡aba ku]]an1m1na ge¡ek
duyu]mayan b1¡ du¡um söz konusu o]mad1g1 1c1n
A]man]a¡ y1]da 6200 k1]omef¡e a¡aba ku]]anmakfad1¡]a¡.
ho]]anda]1]a¡ he¡ y1] cöp]e¡1y]e b1¡]1kfe fas1mak zo¡unda
ka]d1k]a¡1 7ß k1]og¡am amba]a¸ ma]zemes1n1 h1c
gö¡memey1 fe¡c1h edecek]e¡d1¡. Ame¡1ka]1]a¡ da e]]e¡1ne
gecen posfa gönde¡1]e¡1n1n x 37´s1n1 o]usfu¡an ve
1sfemed1k]e¡1 saf1s ¡ek]am]a¡1ndan o]usan posfa gönde¡1]e¡1
1c1n ayn1 sey1 h1ssefmekfed1¡]e¡. A8D. Ame¡1ka]1]a¡1n
seh1¡ s1n1¡]a¡1 1c1nde 1y1 p]an]anm1s a¡az1 ku]]an1m1
konusunda 1s¡a¡ efme]e¡1 du¡umunda coguna
ge¡eks1n1m duyu]mayacak o]an yen1 1skan p¡o¸e]e¡1.
"endüsf¡1 pa¡k]a¡1" ve f1ca¡1 se¡1f]e¡ 1c1n he¡ gün 23
k1]omef¡eka¡e k1¡sa] a¡az1 fahs1s efmekfed1¡.
Mücade]en1n ko¡kunc boyufuna ¡agmen. f1k1¡ öne
sü¡mek ye¡1ne "yefe¡" demeye haz1¡ o]an cok daha faz]a
k1s1 o]ab1]1¡. 1ükef1m fop]umunun bas]1ca ü]ke]e¡1nde
yap1]an a¡asf1¡ma]a¡da uygu]anan ankef]e¡ bugün
1nsan]a¡1n ya¡1s1ndan faz]as1n1n. cev¡e ka]1fes1 1]e ekonom1k
büyüme a¡as1nda b1¡ sec1m yapma o]anak]a¡1 o]sa
cev¡ey1 ko¡umay1 fe¡c1h edecek]e¡1n1 gösfe¡mekfed1¡.
5ükü¡]e¡ o]sun k1 seksen]e¡1n fükef1c1 savu¡gan]1g1
-he¡ ne kada¡ dünya 1c1n end1se]enmek ye¡1ne ka¡s1]asf1k]a¡1
güc]ük]e¡ yüzünden o]sa da- sona e¡m1sf1¡.
he¡ ne sebep]e o]u¡sa o]sun. en az1ndan A8D´dek1 gene]
gö¡üs. kaba mafe¡ya]1zm a]eyh1ne dönmüsfü¡.
un1ve¡s1feye g1¡en genc Ame¡1ka]1]a¡ a¡as1nda he¡ y1]
yap1]an ve yefm1s]e¡1n o¡fa]a¡1ndan bu yana madd1 1sfek]e¡1n
a¡ff1g1n1 gösfe¡en a¡asf1¡ma]a¡. 19ß7´den son¡a
be]1¡]1 fükef1c1 ü¡ün]e¡1ne yöne]1k o]a¡ak duyu]an 1sfeg1n
daha yavas a¡ff1g1n1 ve haffa kaybo]maya yüz
fuffugunu gösfe¡meye bas]am1sf1¡. 8az1 moda fak1pc1]e¡1
de b1¡ ak1m deg1s1k]1g1 yap1]makfa o]dugundan
söz efmeye bas]am1s]a¡d1¡. 1ükef1c1 fufum]a¡1n1 göz]em]eyen
b1¡ s1¡kef o]an Yanke]ov1ch C]ancy 5hu]man´1n
baskan ya¡d1mc1s1 Waffs Wacke¡ söy]e demekfed1¡:
5ayfa 76
A]an Du¡n1ng - 1ükef1m 1op]umu ve Dünyan1n Ge]eceg1
"Düsüp bay1]ana kada¡ a]1sve¡1s yapma fe]sefes1nden
uzak]as1p. a]1sve¡1s1 aza]fmaya dog¡u 1]e¡]1yo¡uz."
1992 bas1nda he¡ ye¡de kücük sade]esme be]1¡f1]e¡1
o¡faya c1km1sf1¡¦ daha faz]a 1nsan kend1 g1ys1]e¡1n1
d1kmeye bas]ad1kca Ame¡1ka kumas fab¡1ka]a¡1 b1¡
can]anma yasamaya bas]am1sf1¡. Leeds. Ma1ne´den
kend1s1ne 1ufum]u Pa¡f1zan ad1n1 fakan Amy
Dacyczyn. 11ghfWad Gazeffe 1Zo¡ Pa¡a Gazefes1} ad1nda
b1¡ k1s1se] gazefe c1ka¡fmaya bas]am1sf1¡ ve ¡ek]am
büfces1 o]mayan bu gazefen1n. 1k1 y1] sonunda 50 b1n
adef abones1 o]musfu¡. L]beffe bu eg1]1m]e¡ sadece.
ekonom1 büyüyüp kücü]dükce ah]ak ku¡a]]a¡1 modas1n1n
1z]ed1g1 "dag1f ve düzen]e" cembe¡1n1n yen1 b1¡ fu¡unun
1sa¡ef1 de o]ab1]1¡]e¡¦ fakaf öy]e b1]e o]sa]a¡. 1sf1k¡a¡
ekonom1s1ne dog¡u gec1s1 1]e¡]efmek 1c1n b1¡ f1¡saf
ya¡afab1]1¡]e¡.
Dünya üze¡1ndek1 yasam1n ge]eceg1. madd1 1hf1yac]a¡1n1
famamen ka¡s1]am1s o]an ve dünyan1n en zeng1n
besfe b1¡]1k bö]ümünde ye¡ a]an b1z]e¡1n. madd1 o]mayan
fafm1n kaynak]a¡1na yöne]eb1]1p yöne]emeyeceg1m1ze
ve dünya ge]1s1m1n1n ge¡cek amac]a¡1n1 be]1¡]em1s
o]a¡ak daha bas1f ve daha fafm1nka¡ yen1 b1¡ yasam fa¡z1n1
b1¡ an önce b1c1m]end1¡1p b1c1m]end1¡emeyeceg1m1ze
bag]1d1¡. Ofomob1]1 ve ucag1 1caf eff1kfen son¡a b1s1k]ef]e¡e.
ofobüs]e¡e ve f¡en]e¡e ge¡1 döneb1]1¡ m1y1z? Yay1]maya
ve ca¡s1]a¡a öncü]ük eff1kfen son¡a f1ca¡ef1n fop]um
yasam1n1n amac1 deg1] de ya]n1zca a¡ac1 o]dugu 1nsan
ö]cek]1 ye¡]es1m]e¡1 yen1den ya¡afab1]1¡ m1y1z? Yag
o¡an1 yüksek ve haz1¡ g1da]a¡dan o]usan bes]enme düzen1n1
gef1¡d1kfen son¡a bunun ye¡1ne ye¡e] o]a¡ak ü¡ef1]en
sag]1k]1 bes1n]e¡]e bes]eneb1]1¡ m1y1z? 1ek ku]]an1m]1k
p]asf1k]e¡1. sonu ge]meyen amba]a¸]a¡1 ve cabucak esk1mey1
1caf eff1kfen son¡a dayan1k]1 nesne]e¡ ve madde]e¡e
özen gösfen b1¡ madde ekonom1s1 fasa¡]ayab1]1¡ m1y1z?
Lge¡ fo¡un]a¡1m1za b1z]e¡1n yasad1g1 kada¡ cöme¡f
ve güze] b1¡ dünyay1 m1¡as b1¡akmak 1sf1yo¡sak. fükef1c1
s1n1f1nda bu]unan b1z]e¡ -1]e¡1. fem1z fekno]o¸1 1c1n
a¡asf1¡ma yapmakfan pes efmeks1z1n- dünya ekonom1
me¡d1ven1n1n o¡fa basamak]a¡1ndak1]e¡]e benze¡ sek1]de
bes]enme]1. benze¡ yo]]a¡]a seyahaf efme]1 ve ene¡¸1
ve madde]e¡1 benze¡ sek1]de ku]]anma]1y1z. Lge¡ böy]e
yapmay1 ög¡eneb1]1¡sek. kend1m1z1 daha muf]u da h1ssedeceg1z.
cünkü fükef1m fop]umunda zeng1n]1k b1z]e¡1
ga¡1p b1¡ ha]e gef1¡d1. 81¡ yüzy1] önce fa¡1h1n en zeng1n
uyga¡]1k]a¡1n1n ofomob1]]e¡1n. a]1sve¡1s me¡kez]e¡1n1n
ve b1¡ ku]]an-af ekonom1s1n1n egemen]1g1 a]f1nda o]an
ban]1yo ge]1smes1n1n k1¡]ef1]m1s a¡az1]e¡1nden o]usacag1n1
k1m fahm1n edeb1]1¡d1? 5üphes1z. ge]ecekfek1
ge¡cek fafm1n1m1z bu deg1]d1¡.
5on o]a¡ak. as1¡1]1k ye¡1ne yefe¡]1]1g1 kabu] ed1p bu
sek1]de yasamak. kü]fü¡e] an]amda 1nsan1n yuvas1
o]an ye¡e dönüs o]anag1n1 sunmakfad1¡: Lsk1 a1]e. fop]um.
1y1 ca]1sma ve 1y1 yasam düzen1ne dönüs¦ yefenege.
ya¡af1c1]1ga ve ya¡af1]1sa gösfe¡1]en hü¡mefe dönüs¦
günbaf1m1n1 1z]emeye ve su kena¡1nda yü¡üyüs yapmaya
o]anak ve¡ecek kada¡ yavas b1¡ gün]ük ¡1fme dönüs¦
1c1nde b1¡ yasam gec1¡meye degecek fop]um]a¡a
ve nes1]]e¡1n an1]a¡1y]a do]u o]an ye¡e] mekan]a¡a dönüs.
8e]k1 de hen¡y Dav1d 1ho¡eau. Wa]den Pond´un
yan1nda deffe¡1ne sun]a¡1 ka¡a]a¡ken hak]1yd1: "81¡ 1nsan.
kend1 ha]1ne b1¡akmay1 basa¡ab1]d1g1 sey]e¡
o¡an1nda zeng1nd1¡."
:::::::::::::::::
5ayfa 77
A]an Du¡n1ng - 1ükef1m 1op]umu ve Dünyan1n Ge]eceg1
Lk Okuma]a¡ ve Ge¡ek]1 81]g1]e¡
Dünyada. cev¡eye yöne]1k deg1s1k fehd1f]e¡ 1]e bun]a¡1n
1nsan kaynak]1 sebep ve sonuc]a¡1n1n ay¡1nf1]1 fa¡f1sma]a¡1
1c1n. bkz. Wo¡]dWafch Lnsf1füsü´nün he¡ y1]1n
bas1nda yay1n]anan 5fafe of Wo¡]d 1Dünyan1n Du¡umu}
ve pe¡1yod1k o]a¡ak yay1n]anan Wo¡]dWafch Pape¡s
1Wo¡]dWafch kapo¡]a¡1} 1fümü y1]]1k 25 do]a¡ ka¡s1]1g1nda
Wo¡]dWafch lnsf1fufe. 1776 Massachuseffes Avenue.
N.W.. Wash1ngfon. D.C. 20036-1904. 1202} 452-1999
ad¡es1nden e]de ed1]eb1]1¡} ve 1k1 ayda b1¡ c1kan
Wo¡]d Wafch de¡g1s1 1y1]]1k 15 do]a¡ ka¡s1]1g1nda P.O.
8ox 6991. 5y¡acuse. N.Y 13217-9942. 1ß00} ß25-0061
ad¡es1nden e]de ed1]eb1]1¡}.
Çev¡e ad1na k1s1se] ey]em üze¡1ne yaz1]m1s o]an düz1ne]e¡ce
¡ehbe¡ a¡as1nda ka¡en Ch¡1sfensen´1n home
Lco]ogy 1Lv Lko]o¸1s1} ¡ehbe¡1 1Go]den. Co]o.: Iu]c¡um
Yay1n]a¡1. 1990} nükfe]1 an]af1m1 ve fükef1c1]1g1n sagduyu]u
e]esf1¡1s1 1]e göze ca¡p1yo¡. Ln cok safan k1fap
o]an 50 51mp]e 1h1ngs You Can Do fo 5ave fhe La¡fh
1Dünyay1 ku¡fa¡mak 1c1n Yapab1]eceg1n1z 50 8as1f
5ey} La¡fhWo¡ks G¡oup fa¡af1ndan yay1n]anm1s 11400
5haffuck Avenue. 8ox 25. 8e¡ke]ey. Ca]1f. 94709}. 81¡
d1ge¡ secenek de a1]e g¡up]a¡1 1c1n fam b1¡ cev¡ec1 yasam
fa¡z1 hesap]amas1 o]an Lcofeam Wo¡kbook 1Lko]o¸1
Lk1b1 Ça]1sma k1fab1} 1G]oba] Acf1on P]an fo¡ fhe
La¡fh. 449A koufe 2ßA. Wesf hu¡]ey. N.Y 12491}. Yen1
Yo] ha¡1fas1 ku¡u]usu´nun pa¡a. yasam fa¡z1 ve dege¡]e¡
hakk1nda haz1¡]anm1s o]an ca]1sma k1fab1 gönü]]ü
sade]1ge b1¡ g1¡1s sunuyo¡ 1P O. 8ox 159ß1. Depf.
1.. 5eaff]e. Wash. 9ß115}. 11ghfWad Gazeffe 1Zo¡ Pa¡a
Gazefes1} 1ku¡a] koufe 1. 8ox 3570. Leeds. Ma1ne
04263} evde fufum]u yasamaya 1]1sk1n 1puc]a¡1 ve¡1yo¡.
ln Confexf 1Gündem} de¡g1s1 1P O. 8ox 11470. 8a1nb¡1dge
ls]and. Wash. 9ß110} "Whaf´s Lnough?" 1Yefe¡]1
O]an Ned1¡?} bas]1k]1 say1s1nda 1Güz 1990} "50 s1mp]e
fh1ngs you can do 1nsfead of shopp1ng" 1A]1sve¡1s Lfmek
Ye¡1ne Yapab1]eceg1n1z 50 8as1f 5ey} bas]1k]1 b1¡
maka]e yay1n]am1sf1¡. konunun fümü öze]]1k]e favs1ye
ed1]1¡. Yen1 Ça]1sma Yo]]a¡1 1149 N1nfh 5f¡eef. 5an
I¡anc1sco. Ca]1f. 94103. 1415} 552-1000} k1sa k1s1se] yasam1
safmadan an]am]1 b1¡ ca]1sma yasam1n1n nas1]
sek1]]end1¡1]eceg1ne 1]1sk1n yay1n]a¡ sunmakfa -ve 1sve¡en]e¡1n
esnek ve aza]f1]m1s ca]1sma saaf]e¡1ne 1z1n
ve¡me]e¡1n1 sag]ayacak sf¡afe¸1]e¡ öne¡mekfed1¡.
k1s1se] ey]emden s1yasa] ey]eme dog¡u 1]e¡]eyen 8as1n
ku¡u]usu. öze] fe]ev1zyonu ve ¡ek]amc1]1g1 e]e a]1yo¡.
konuya bu ku¡u]usun üc ayda b1¡ yay1n]anan can]1
gazefes1 Adbusfe¡s Oua¡fe¡]y 1kek]am Avc1]a¡1} 1]e g1¡1n
11243 Wesf 7fh Ave.. vancouve¡. 8.C.. v6h 187 Canada.
1604} 736-9401}. 11ca¡1]esme A¡asf1¡ma Me¡kez1
11ß75 Connecf1cuf Ave.. N.W. Wash1ngfon. D.C. 20009-
572ß} f1ca¡1]esmen1n cok köfü ö¡nek]e¡1ne 1s1k fufuyo¡.
8as1n ve Dege¡]e¡ Me¡kez1 1se cocuk]a¡1n e]esf1¡e] 1v
1z]eme bece¡1]e¡1n1 ge]1sf1¡meye ya¡d1mc1 o]acak a¡ac]a¡
sunuyo¡ 11962 5. 5henandoah 5f¡eef. Los Ange]es.
Ca]1f. 90034. 1213} 202-1936}.
G1da ey]emc1]1g1ne ad1m afmak 1c1n asag1da 1k1 ye¡
sunu]uyo¡: Doga] kaynak]a¡1 5avunma konsey1.
A8D´n1n baf1s1ndak1 cö]]esmey1 h1z]and1¡an of]ak ödenek]e¡1ne
son ve¡mek üze¡e b1¡ kampanya yü¡üfüyo¡
190 NeW Monfgome¡y. 1620. 5an I¡anc1sco. Ca]1f.
94105}. La¡fhsave. c1ff]1k hayvan1 ü¡ef1m1n1n cev¡e üze¡1ndek1
5ayfa 7ß
A]an Du¡n1ng - 1ükef1m 1op]umu ve Dünyan1n Ge]eceg1
o]umsuz efk1]e¡1 konusunda Ame¡1ka]1]a¡1 b1]g1]end1¡1yo¡
1P.O. 8ox 949. Ie]fon. Ca]1f. 9501ß}.
Gözü 1]e¡1de o]an u]as1m ¡efo¡mcu]a¡1 üc ku¡u]us]a
bag]anf1ya geceb1]1¡]e¡. u]usa] Dem1¡yo]u Yo]cu]a¡1
81¡]1g1 1900 2nd 5f¡eef N.L.. 5u1fe 30ß. Wash1ngfon
D.C. 20002} ve 1¡ans1f NOW 11317 I 5f¡eef. N.W. 5u1fe
600. Wash1ngfon. D.C. 20004}. dem1¡yo]unu ve
ene¡¸1y1 ve¡1m]1 ku]]anan d1ge¡ u]as1m b1c1m]e¡1n1 ge]1sf1¡mek
1c1n ca]1s1yo¡]a¡. u]as1m ve ka]k1nma Po]1f1kas1
Lnsf1füsü 117ß7 Co]umb1a kd.. N.W.. 1300. Wash1ngfon.
D.C. 20009} ge]1smekfe o]an ü]ke]e¡e b1s1k]ef
gönde¡1]mes1n1 koo¡d1ne ed1yo¡ ve ka]k1nma p]an]a¡1nda
1nsan gücü ku]]anan u]as1m po]1f1ka]a¡1n1n bu]unmas1
1c1n bask1 yap1yo¡.
Mafe¡ya]1zm1n fufum]u b1c1m1n1 yen1den hayafa gec1¡mek]e
1]g1]enen]e¡ 1se üc d1ge¡ ku¡u]usu desfek]eyeb1]1¡]e¡.
Ph1] hocke¡´1n M1ne¡a] Po]1f1kas1 Me¡kez1
11325 Massachuseffes Avenue. N.W.. 5u1fe 550. Wash1ngfon.
D.C. 20005} ü]ken1n kamu a¡az1]e¡1n1 b1¡ fabak
1ce¡1s1nde madenc1]e¡e sunan 1ß72 fa¡1h]1 Gene]
Madenc1]1k Yasas1´na meydan okuya¡ak. madenc1]1k
endüsf¡1s1ne dog¡udan sa]d1¡1yo¡. O¡man h1zmef1 Ça]1san]a¡1
Çev¡e Ah]ak1 De¡neg1. ü]ken1n kamuya a1f o¡man]a¡1
1c1n acenfen1n o¡man eko]o¸1s1n1 ke¡esfe kazanc1n1n
önünde fufmas1n1 sag]amaya ca]1sa¡ak benze¡
b1¡ mücade]e ve¡1yo¡ 1P.O. 8ox 11615. Lugene. O¡eg.
97440}. Madde ak1s1n1n d1ge¡ ucunda Pau] ve L]]en
Conneff´1n Wo¡k on Wasfe u5A s1¡kef1 1ß2 Judson.
Canfon. N.Y 13617} büyük kaf1 af1k yakma mak1ne]e¡1n1n
-madd1 faz]a]1ga ka¡s1 en son yüksek fekno]o¸1ye
sah1p. ene¡¸1 ha¡cayan "cözüm"ün- yayg1n]asmas1na
ka¡s1 ba¡1ye¡]e¡ ku¡uyo¡.
ku¡amsa] so¡un]a¡]a 1]g1]enen]e¡ 1c1n 1k1 k1fap fükef1m1n
ps1ko]o¸1s1n1 de¡1nden 1nce]1yo¡: Pau] Wachfe]´1n
1he Poue¡fy of Aff]uence 1va¡]1g1n Yoksu]]ugu} 1Ph1]ade]ph1a:
NeW 5oc1efy Pub]1she¡s. 19ß9} ve 11bo¡ 5c1fovsky´n1n
1he Joy]ess Lconomy 1Mufsuz Lkonom1}
1NeW Yo¡k: Oxfo¡d un1ve¡s1fy P¡ess. 1976} k1fap]a¡1.
D1ge¡ 1k1 k1fap 1se fükef1m1 bes]eyen cev¡eye duya¡s1z
ekonom1 s1sfem1n1 1nce]1yo¡: L.I. 5chumache¡´1n 5ma]]
1s 8eauf1fu]: Lconom1cs as 1f Peop]e Maffe¡ed 1kücük
Güze]d1¡: lnsan]a¡1n Onemsend1g1 Lkonom1} 1NeW
Yo¡k: ha¡pe¡ & koW. 1973} 1]e he¡man L. Da]y ve John
8. Cobb. J¡.´1n Io¡ fhe Common Good: ked1¡ecf1ng fhe
Lconomy 1oWa¡d Commun1fy. fhe Lnv1¡onmenf. and a
5usfa1nab]e Iufu¡e 1he¡kes1n ly1]1g1 lc1n: Lkonom1n1n
1op]uma. Çev¡eye ve 5ü¡dü¡ü]eb1]1¡ b1¡ Ge]ecege Dog¡u
Yen1den Yön]end1¡1]mes1} 18osfon: 8eacon P¡ess.
19ß9} k1fap]a¡1. Daha faz]a sey ve daha faz]a zaman
a¡as1ndak1 fe¡c1h konusunda. Ju]1ef 5cho¡´un 1he
Ove¡Wo¡ked Ame¡1can: 1he unexpecfed Dec]1ne of Le1su¡e
1As1¡1 Ça]1san Ame¡1ka]1: 8os Zaman ug¡as]a¡1ndak1
8ek]enmeyen Düsüs} 1NeW Yo¡k: 8as1c 8ooks.
1992} 1s1m]1 k1fab1na basvu¡ab1]1¡s1n1z.
kuzey Ame¡1ka´dak1 gönü]]ü sade]1k ha¡ekef]e¡1n1n
fam b1¡ fa¡1h1 1c1n Dav1d 5h1´n1n 1he 51mp]e L1fe: P]a1n
L1v1ng and h1gh 1h1nk1ng 1n Ame¡1can Cu]fu¡e 18as1f
Yasam: Ame¡1kan kü]fü¡ü´nde 5ade Yasam ve Yogun
Düsünce} 1NeW Yo¡k: Oxfo¡d un1ve¡s1fy P¡ess.
19ß5} ad]1 ca]1smas1na bakab1]1¡s1n1z. 1ükef1c1]1g1n
¡uhsa] eks1k]1k]e¡1ne da1¡ en 1y1 göz]em]e¡ a¡as1nda
Cha¡]ene 5p¡efnak´1n 5fafes of G¡ace: 1he kecove¡y of
Mean1ng 1n fhe Posfmode¡n Age 1Güze] Du¡um]a¡:
Posfmode¡n Çagda An]am1n Ge¡1 Dönüsü} 15an I¡anc1sco:
5ayfa 79
A]an Du¡n1ng - 1ükef1m 1op]umu ve Dünyan1n Ge]eceg1
ha¡pe¡Co]]1ns Pub]1she¡s. 1991} k1fab1 ye¡ a]1yo¡.
Çev¡ese] dege¡]e¡ üze¡1ne yaz1]an cagdas k1fap]a¡
a¡as1nda Wende]] 8e¡¡y´n1n fufku]u yaz1]a¡1. sagduyu]u
ve düzgün 1fade]e¡1 1]e göze ca¡p1yo¡¦ 1he unseff]1ng
of Ame¡1ca 1Ame¡1ka´n1n 8ozu]an Düzen1} 1NeW Yo¡k:
Avon. 1977}. 1he G1ff of Good Land 1ly1 1op¡ag1n lhsan1}
15an I¡anc1sco: No¡fh Po1nf P¡ess. 19ß1} ve home
Lconom1cs 1Lv Lkonom1s1} 15an I¡anc1sco: No¡fh Po1nf
P¡ess. 19ß7} k1fap]a¡1na bak1n1z.
5on o]a¡ak. oku]da ya da 1sye¡1nde yap1sf1¡mak üze¡e.
51dney Oua¡¡1e¡´1n 20 y1]]1k fam fükef1m ]1sfes1. "5omefh1ng´s
Gof fo G1ve" ad1nda zek1ce b1¡ eg1f1m posfe¡1
o]a¡ak yen1den haz1¡]anm1s 1Depa¡fmenf of Lnv1¡onmenfa]
P¡ofecf1on. 165 Cap1fo] Avenue. koom 555.
ha¡ffo¡d. Conn. 06106´dan 1sfeneb1]1¡}.
:::::::::::::::::
5ayfa ß0

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->