KOLA ZA REGULACIJU U PRIJEMNICIMA

Da bi prijemnik ispunio sve zadatke koji se od njega zahtjevaju potrebno je da on raspolaže sa odgovarajućim sistemima za ručnu i automacku regulaciju tj. upravljanje. Ručne regulacije se koriste kada su promjene električnih parametara, parametara radnih uslova spore pa je samim time ragovanje operatora dovoljno brzo na te promjene. Automatske se koriste kada su promjene brze pa posada ili operator nije u mogućnosti dovoljno brzo da odreaguje na njih. Osnovni zadaci kola za regulaciju su: -podešavanje prijemnika na svaku od željenih učestanosti i održavanje podešenosti na toj učestanosti tokom vremena -održavanje optimalnog režima pojačanja u svim mogućim uslovima prijema -promijena propusnog opsega prijemnika, odnosno selektivnosti zavisno od vrste rada(A,A3,A3b itd.) Kola za regulaciju su dužna da obezbede optimalan režim prijema u svim uslovima, nezavisno od prisustva ometanja i smetnji te njihovog uzroka. Kola za regulaciju je moguće klasifikovati na više načina ali je osnovna ona koja klasifikuje po uticaju na: a) Frekvencijsku, odnosno faznu karakteristiku prijemnika b) Karakteristiku pojačanja pojedinih stepena, kola i podsklopova prijemnika Takođe moguće je izvršiti klasifikaciju koja se zasniva na proizvodnim i eksploatacionim osobinama prijemnika. Na osnovu udaljenosti sa koje vršimo regulaciju u prijemniku, kola za regulciju možemo podijeliti na lokalna i daljinska(prijemnikom se upravlja sa komandnog mjesta koje je izmješteno u daljinu maksimalno do 20 km). Kod prijemnika tzv. treće generacije(integracije velikih razmjera) kod kojih se za upravljanje regulacionim procesima koriste mikroprocesori, moguće je izvršiti klasifikaciju i po intelektualnom nivou softvera mikroprocesora: adaptirajući samopodešavajući itd.

1

respektivno.KOLA ZA AUTOMATSKU REGULACIJU UČESTANOSTI (ARU) Kola za ARU omogućavaju korekciju nestabilnosti učestanosti prijemnika izazvana unutrašnjim i vanjskim uticajima. sadrži i diskriminator te upravljajući element (promjenljiva reaktansa koja je najčešće varikap dioda). Blok šeme sistema FARU i ϕ ARU date su na sledećim slikama. Oznake podsklopova: SPU-stepen za promjenu učestanosti FD-frekvencijski detektor MF-međufrekventni pojačavač AD-amplitudni detektor OSC-oscilator sa regulisanom učestanošću -filtar propusnik niskih ucestanosti Sistem FARU 2 . SPU-stepen za promjenu učestanosti DET-frekvencijski detektor OSC-oscilator promjenljive učestanosti -varijabilni reaktivni element simbolično oznacen varikap diodom Strukturna šema sistema ARU Svaki sistem–kolo za ARU pored standardnih kola prijemnika. Dva osnovna principa ARU su: a) stabilizacija međuučestanosti prijemnika b) stabilizacija učestanosti lokalnog oscilatora (LO) Princip rada je sledeći: Odstupanje međufrekvencije ( f mf ) na uzlazu u diskriminator izaziva promjenu jednosmjernog napona ( Eu ) koji upravlja sa reaktivnim elementom a samim time i frekvencijom lokalnog oscilatora. kola za ARU možemo podjeliti na:FARU(Frekvencijska ARU) koja koristi FD (frekvencijski detektor) i ϕ ARU ( Fazna ARU) koja koristi fazni diskriminator. Novonastala promjena frekvencije u LO dovodi do vraćanja frekvencije međuučestanosti na izlazu iz stepena SPU (stepen za projenu učestanosti) na početnu vrijednost. Prema tipu diskriminatora odnosno detektora.

To je slučaj kola ARU sa visokim nivoom snage (predajnici sa automatskim podešavanjem) Oznake podsklopova: SPU-stepen za promjenu učestanosti ϕ D -fazni detektor REFO-referentni oscilator OSC-oscilator sa regulisanom učestanošću ARU treba da zadovolji uslov: ∆f LO = ∆f MF te da svaka promjena napona na izlazu iz diskriminatora ∆eiz mora biti istovremeno i promjena napona regulacije: ∆eiz = ∆Eu Uobičajeno je da se sistem ARU ocjenjuje koeficijentom samopodešavanja : ∆f o k ARU = ∆f poč gdje je: ∆f poč .Sistem ϕ ARU Nekada se za upravljajuće elemente koristio pozicijoni servouređaj.početna razdešenost Ukoliko su karakteristike linearne. koji je bio spregnut preko reduktora sa obrtnim kondezatorom OK LO.strmina karakteristike regulacionog elementa. a SU . Kako se praktično ostvaruje k ARU reda dvadeset i više. dokazuje se da važi izraz: k ARU = 1 + SD SU gdje su : S D .strmine karakteristike diskriminatora.ukoliko je strmina karakteristika veća. 3 .koeficijent samopodešavanja sistema će biti utoliko veći.

Kako prijemnik mora da radi u linearnom režimu rada i kod najmanjeg. Tipični načini za izvođenje regulacije pojačanja su: -promjena strmine aktivnog elementa(parametar y21 kod selektivnog pojačavača ) -promjena koeficijenta transformacije nc i n p kod SPN(selek. poteklog od talasa koji nisu prešli iste puteve ). djelitelji napona sa FET-om ) 4 . kao i najvećeg signala.a automatska za kompezaciju pojave fedinga( fazorskog sabiranja polja udaljenog predajnika. potrebno je obezbjediti da pojačanje prijemnika kao cjeline bude pri malim signalima veliko. sasvim bliskih ili dalekih predajnika itd. Ručna regulacija pojačanja koristi se prilikom prelaska na rad sa jednog predajnika na drugi. Za veoma precizne sisteme ARU koriste se više sistemi sa ϕ ARU. kako bi i u jednom i u drugom slučaju do kola detektora dolazio signal približno istog nivoa. a velikim signalima malo. šire. promjena faznog ugla od 2π u vremenu od 1s odgovara promjena učestanosti od 1 Hz. ) dolazi do potrebe da se u prijemniku obrađuju signali sa nivoima koji se razlikuju i preko 100 dB (100 000 puta po snazi).poj.2 ∆f pr -opseg prihvatanja ∆f d -opseg držanja ∆f poč -početna razdešenost sistema Dinamička karakteristikasistema ARU Kvalitet rada sistema ARU biće bolji ukoliko je koeficijent samopodešavanja veći a oblasti držanja i prihvatanja. -Npr. jer imaju znatno veću tačnost. Ovaj zadatak obavljaju kola za regulaciju pojačanja koja mogu biti ručna i automatska. varikap diode.napona) -promjena dinamičke provodnosti pri rezonansi Gd -promjena negativne povratne sprege -ugradnja u pojačavački lanac oslabljivača koji se mogu upravljati električnim putem(PIN diode. REGULACIJA POJAČANJA PRIJEMNIKA Zbog velikih promjena nivoa ulazanog signala u prijemniku usljed raznih uzroka (pojava fedinga.

nominalno i minimalno pojačanje prijemnika respektivno Ako se prijemnik sastoji od n regulisanih pojačavača tada je: A A A D = Dn = 1nom ⋅ 2 nom ⋅⋅⋅ nnom A1min A2min Anmin U slučaju da su svi pojačavači sa isti granicama pojačanja A1nom i A1min dobija se: A  Dn =  1nom   A1min  5 n . Mjera ukupne promjene pojačanja signala u prijemniku naziva se DUBINA REGULACIJE i definiše odnosom: A D = nom Amin gdje su Anom i Amin -ukupno.Zavisnost RF otpornosti PIN diode od Naponsko upravljani djelitelj sa FET-om jednosmjerne struje kroz diodu Neke konfiguracije atenuatora na bazi PIN dioda: a)serijski atenuator b)paralelni atenuator Najveću primjenu u regulaciji pojačanja našla su kola kod kojih se regulacija pojačanja vrši uvođenjem oslabljivača u pojačavački lanac sa promjenljivim nivoom slabljenja jer ne narušavaju radni režim pojačavača(što to nije slučaj u prethodnim realizacijama regulacija pojačanja).

dubina regulacije jednostepenog pojačavača ( D1 ) kreće se u granicama 20÷ 40 za sve vrste regulacije.Iz prethodnog izraza možemo odrediti potreban broj regulacionih pojačavača za zadanu dubinu regulacije log Dn n= A log 1nom A1min Dubina regulacije se može izraziti i preko relativnih promjena amplituda signala na ulazu i izlazu prijemnika. Dinamički opseg na ulazu različitih sklopova tipičnog VF prijemnika 6 .1÷ 3.a di 1. U d A = A max -relativna promjena amplitude signala na ulazu U A min U di = i max -relativna promjena amplitude signala na izlazu U i min d Dn = A di d log A di n= a broj pojačavača: A log 1nom A1min d A se približno kreće u granicama 104 ÷ 105 . U praksi.

S obzirom na povećan broj aktivnih konponenata. Kola ARP po načinu dejstva dijele se na: -prostu ARP -ARP sa odgađanjem (ARPO) -ARP sa odgađanjem i pojačanjem(ARPO+P) 7 . Sistem ARP sa regulacijom unapred ima zaseban lanac pojačanja i obrade VF signala na osnovu kojih se dobija regulacioni DC napon. Međutim. cijena za ovo je visoka: broj aktivnih kola naraste na broj koji je jednak onom koji se javlja kod dva prijemnika iako je ovim sistemom moguće ostvariti proizvoljnu karakteristiku regulacije.Izvedbe automatskih regulacija pojačanja(ARP) Praktično se koriste dvije vrste ARP: a) regulacija unazad b) regulacija unapred Blok šeme date su na slikama: a) b) Osnovna osobina sistema ARP unazad je u tome što nije moguće ostvariti potpunu konstantnost izlaznog napona u prijemniku jer u osnovi rada ovog sistema promjena nivoa izlaznog napona. a samim time i cijene. komercijalno gledano ovaj sistem se rijeđe koristi iako ostvaruje bolje karakteristike ARP-a.

Kolo ARP koristi diodu D2 .Napon odgađanja E0 .propusnik niskih učestanosti. Filtarsko kolo R f i C f u vodu ARP prema regulisanim stepenima određuje inercione osobine sistema i vrši filtrciju VF komponente napona. a kolo AD diodu D1 . i pri malim i pri velikim signalima dok ARP sa odgodom dijeluje tek od neke unapred predefinisane vrijednosti amplitude (Up) ulaznog signala na prijemniku. Detaljno kolo prijemnika sa odgođenom ARP.Transfer karakteristika prijemnika (ulaz-izlaz) sa različitim vrstama ARP-a i bez nje data je na sledećoj slici: Prosta ARP djeluje zajedno sa detektorom signala.ali da ipak dobro razdvaja kola pojedinih stepena za naizmjeničnu komponentu signala 8 .Da bi se suzbila mogućnost međusobnih sprega pojedinih stepena preko sistema ARP svaki stepen u vodu napajanja kola ARP ima filtarsku kombinaciju koja je u stvari L polućelija.Njena kritična učestanost tako je izabrana da ne povećava mnogo inerciju sistema ARP.

9 .)Ona takođe može biti ručna i automatska.A3b itd.dva OK i spregom preko kristala kvarca. MF pojačavač sa diferncijalnom spregom preko dva kristala kvarca sa učestanostima paralelne rezonanse različitim za oko 100Hz.F6.Takođe kod nekih prijemnika koristi se u zavisnosti od vrste rada(A1. Klasično rješenje za promjenu-regulaciju selektivnosti jeste primjena filtara sa kristalom kvarca. Regulacija selektivnosti prijemnika se vrši i iz razloga smanjenja pojave ¨zvonjenja¨ koja se naročito javlja kod telegrafije usljed velikog Q faktora.OK se razdešavaju sa C na suprotne strane od centralne učestanosti. Pojačavač međuučestanosti sa promjenljivom selektivnošću.REGULACIJA SELEKTIVNOSTI PRIJEMNIKA Regulacija selektivnosti radio-prijemnika predstavlja jedan od načina zaštite primanog signala od ometanja i smetnji.kod koje kristal kvarca predstavlja element sprege između dva OK kao na slici.F1.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful