Caillau, Armand-Benjamin (Abbé). Ad Opera sancti Augustini...

supplementum, complectens celeberrimas criticorum et defensorum sancti doctoris in ejus opera disquisitiones, necnon sancti Augustini opuscula... Eruerunt... A.-B. Caillau et B. Saint-Yves.... 1849.

1/ Les contenus accessibles sur le site Gallica sont pour la plupart des reproductions numériques d'oeuvres tombées dans le domaine public provenant des collections de la BnF.Leur réutilisation s'inscrit dans le cadre de la loi n°78-753 du 17 juillet 1978 : *La réutilisation non commerciale de ces contenus est libre et gratuite dans le respect de la législation en vigueur et notamment du maintien de la mention de source. *La réutilisation commerciale de ces contenus est payante et fait l'objet d'une licence. Est entendue par réutilisation commerciale la revente de contenus sous forme de produits élaborés ou de fourniture de service. Cliquer ici pour accéder aux tarifs et à la licence

2/ Les contenus de Gallica sont la propriété de la BnF au sens de l'article L.2112-1 du code général de la propriété des personnes publiques. 3/ Quelques contenus sont soumis à un régime de réutilisation particulier. Il s'agit : *des reproductions de documents protégés par un droit d'auteur appartenant à un tiers. Ces documents ne peuvent être réutilisés, sauf dans le cadre de la copie privée, sans l'autorisation préalable du titulaire des droits. *des reproductions de documents conservés dans les bibliothèques ou autres institutions partenaires. Ceux-ci sont signalés par la mention Source gallica.BnF.fr / Bibliothèque municipale de ... (ou autre partenaire). L'utilisateur est invité à s'informer auprès de ces bibliothèques de leurs conditions de réutilisation.

4/ Gallica constitue une base de données, dont la BnF est le producteur, protégée au sens des articles L341-1 et suivants du code de la propriété intellectuelle. 5/ Les présentes conditions d'utilisation des contenus de Gallica sont régies par la loi française. En cas de réutilisation prévue dans un autre pays, il appartient à chaque utilisateur de vérifier la conformité de son projet avec le droit de ce pays. 6/ L'utilisateur s'engage à respecter les présentes conditions d'utilisation ainsi que la législation en vigueur, notamment en matière de propriété intellectuelle. En cas de non respect de ces dispositions, il est notamment passible d'une amende prévue par la loi du 17 juillet 1978. 7/ Pour obtenir un document de Gallica en haute définition, contacter reutilisation@bnf.fr.

PATROLOGLE CURSUS - COMPLETUS SIVE BIBLIOTHECA UNIVERSALIS, INTEGRA, DNIFORMIS, COMMODA, OECONOMICA, OMNICM SS. PATRBM, MCTOMM SCRIPTORDMQUE ECCLESIASTICORUM

AB

^EVO

APOSTOLICO

AD

INNOCENTII

III

TEMPORA

FLORtJERUNT; UECUSIO CHRONOLOGICA PRIORA OMNIUM CATIIOLKLETRADITIONISPER DUODECIM QVM EXSTITERE MONUMENTORUM ECCLESLE S^ECULA, JUXTA EDITIONES ACCURATISSIMAS SE CUMQUE NONNULLIS CODICIBUS MANCSCRIPTIS COLLATAS, , 1NTER DILI6ENTEB CASTIGATA PERQUAM ; COMMENTARIIS VARIANTIBUS CONTINENTER ILLUSTRATA-, LECTIONIBUSQUE DISSERTATIONIBIIS, ABSOLUTAS tMNlBUS PERIBUS AMPLISSIMAS O FOST DEBENTUR EDITIONES TRIBUS OVISSIMIS N S/ECULIS QVJE DETECTIS, AUCTAJ MOMENTI INDICIBUS FARTICULARIBUS SINGULOS TOMOS, AUCTORES SIVE SIVE ALICUJUS ANALYTICIS, SUBSEQUENTIBUS, DONATA; RITE ET TITULISINGULARUM CAPITIJLIS IPSUM IKTRA TEXTUM DISPOSITJS, NECNON S PAGINARUM MARGINEH SUPERIORJJI^ DISTINGUENTIBUS MATEBIAM SUBJECTAMQUE SIGNIFICANTIBUS, ADORNATA; rf?'^uY^^V OFERIBUS DUBIIS APOCRYPIIIS, VERO CUM TUM INORDINE ALIQUA AUCTORITATE • ADTRADITIONEM J%f$p ""^\ ECCLESIASTICAM POLLENTIBUS, AMPLIFICATA-, .^5^ f/^gfp:—"-—t"" t ; : ALTEROCILICET DUOBUS INDICIBUS GENERALIBUS LOCUPLETATA S QUO CONSULTO, RERUM, QWflQVJip i ^ f PATRUM QUODLIBET IN TIIEMA SCRIPSERIT INTUITII CONSPICIATUR UNO UNUSQUISQUE ; ALTEROW^gV _.._,, SCRIPTUR/E SACRiE, EX QUO PATRES \02/\T'*"J,J '§/ LECTORI COMPERIRE SITOBVIUM QUINAM ET IN QUIBUS OPERUM LOCIS SINGULORUM LIBRORUM SUORUM SINGULOS •' ^^/i"?i4"^>^^ SCRIPTUR/E TEXTUS OMMENTATI C SINT. ^-^Sc*^ EDinOACCURATISSIMA, OMNIBUS FACILE NTEPONENDA A : CIIARACTERUM NITIDITAS C/ETERISQUE , SI PERPliNDANTUR CIIARTiE UALITAS, 1NTEGRITAS RI.CUSORUM TUMVARIETAS P OPERUM Q TEXTUS, ERFECTIO CORRECTIONIS, TUM FORMA VOLUMINUSI OPERIS ECURSU D NUMERUS, COMMODA INTOTO PERQUAM SIBIQUE CONSTANTWf*~^V ETCHROXOLOGICAV ISTA SIMILIS.PRETH EXIGUITAS, PR^SERTIMQUE COLLECTIO, METIIODICA UNA, J^y\ SEXCENTORUM FRAGHENTORUM HACTENUS ILLICSPARSORUM, /CrJX^Vv HIC .; / OPUSCULORUMQUE • PRIMUMUTEM NOSTRAIBLIOTIIECA,.OPERIBCS A / zZ. Y^A IN EX ADOMNES jETATES, / R L I COADUNATORUM. LOCOS, INGUAS FORMASQUE PERTINENTIBUS, / D3 \<A\ SERIES PRIMA, IN yUA PRODEUNT E LATiNjfi PATRES,DOCTORESCRIPTORESQUECCLESIiE S A TERTULLIANO GREGORIUM AD MAGNUM. S-'VWi$nt, BIBIIOTBEC« CiLERI DNIVERSS, SIVE COMPLETORUM SINGELOS 1N CGRSUUSI SCIENTIS ECCLESIASTICE EDlTUttlt. RAMOS 5(muranfe

PATROI.OGIJE SUPPLEMENTUM

TOMUS XLVII. S. AUGUSTINI, AD OPERA TOMUSUNICUS.

PAUISIIS, \ ENJT APUD EDITOREM, 1N VIA DICTA D'AMBOISE,PROPE PORTAM VULGO DENFER NOMINATAM, U6E. SEU.PETIT-iflOtNTR 184-9

AD

OPERA

SANCTI

AUGUSTINI

HIPPONENSIS EPISCOPI

SUPPLEMENTUM COMPX.ECTEN9 CELEBERRIMAS IN EJUS CRITICORUM OPERA ET DEFENSORUM SANCTI DOCTORIS

DISQUISITIONES, IPSIUS NECNON

SANCTI

AUGUSTINI

OPUSCULA

NEMPE AMADUTIO, AIO, MINGARELLI, A VAUIISANECDOTORUM M COLLECTORIBUS, FONTANI,E TENEBRISERUTA. ACCEDIT VARIANTIUM LECTIONUM

IN SANCTI PATRIS SERMONESSIVE GENUINOSSIVE SUPPOSITITIOS, NOVISSIMA COLLECTIO QUAME VARIIS MANUSCRIPTISERUERUNTD0CT1 SStMii?- ^'lQ\ 21.=23. Qatllau ct 85. 6ainf«g)t>c*. ']

TOMUS

UNICUS

OHNIBUS AUGUSTINIAN/E STUDIOSIS DOCTRINjj IMO ET QUACUMQUE QUANTUMVIS DESIDERABILIS, NECESSARIUS, COMMENDANDA EJUSEDICIONE OPERUM FRUANTOR: INTER NUMERO PROPEMODUM INFINITAS QVM NULLA, ABORTU TWOGRAPMJE RARISSIMA MONUMENTA CONTINENTE NOSPllIMUM, PRODIEKUNT, PRETIOSI3SIMAQUE QUjE NESCILICET ISIMORTALE S. PATRIS mDlFICIUM CnRONIDE LITTERATORUM EXOPTATA VOTIS DIUTIUS CAR-E/.T, COLLIGERE SUSCEPIMUS. VENIT SEPTEM FBANCIS GAMiIGIS.

PARISIIS, VENIT APUD EDITOREM, LNVIA DrCTA D'AMBOISE PROPE PORTAM VULGO DENFER NOMINATAM, SEUPETIT-MONTROUGE. •1849,

ELENCHUS QUORUM OPERA IN HOG

AUCTORUM TOMO XLVII CONTINENTUU,

PHEREPONUS Variorum exercilalioncs in S. Auguslini

SIVECLERICUS opera col. 197

NORISIUS Viodicise Au«ustin:anfE. MERLIN, Tractalus tres Gallice adornali in defensionem S. Auguslini. FONTANI. Collectio qualuor opusculorum S. Auguslini antehac anecdotorum. 1113 883 571

MAI. Colleclio quatuor sermouum quos ipse primus e lenebris eruit. A. B. CAILLAU Variantes lectiones operum S. Auguslini £T SAINT-YVES. 1151 1139

ab ipsis ex variis codicibus colleclse.

£x lypisMfCNE, u Petil-Munlvouge. a

SUPPLEMENTUM AD OPERA

S.

AUR.

AUGUSTINL HIPPONENSIS EPISCOPI.

IXOTITIA

LITTERARIA

OPERUMS. AUGUSTINI. 1N VITA, SCRIPTISET EDITIONIBUS (SchoenemanniBibliolh. Lipsiae 1794. ) A eloquenlioe, qua sola lunc hominibus mediocri loco CA.PUTPRIMUM. nalis ad gloriam et opes aul in foro aul in acadeVila S. Augustini. miis consequendas palebat via, studium excoleret; Nalus est Tagastae, obscuro Africaeoppido, in mo quem in finem, ut ipse narrat, paler gloriae cupidus dilerranea Numidise parle, haud procul a Madaurii plus sumptuum, quam domesticse paterentur faculet Hippone Regio silo, idibus Novembris anm tales, ei suppeditabal. lbi lum iiebat, ut, eum alii. quantisper et urbis et commilitouum exemplis pelleCCCLIV, e. treceniesimo quinquagesimo quarlo ctus et suapte natura proclivi!1, nec angustias fortupareniibus honestis de Curialium, seu eorum qu munia publica procurabant in municipiis, numero. narum sentiens, dissoluliori vitse sese dedisset, annum vix decimum oclavum natus Adeodatum filium ul iradil Possidius. Pater erat Patricius, mediocr ex concubina susciperet, qnem puerum frugi et acris fortuna, sed liberali et propenso in omnes animo simul tamen iracundus et ferox, ut ipsum pinxit Au- ingenii non semel iu scriptis suis laudat et immalura gustinus(o); fldem Ctiristianam sub finem viioede- morte in ipso adolesceniiaeflore sibi ereptum doluit. mum amplexus; mater Monica, clarissimum intei Sed antequam ei hic puer natus esset, patre orbalus Chrisiianos nomen, quoeliberos suos ab incunabulii esl, nec tamen magnam inde studiorum suorum slalim religionis Christianae sensu et amore imbuit, B jacturaiu fecit, siquidem et mater quibuscumque De iiifanlb sua, prima educatione, et institutionc posset modis necessaria ei prospexit, et Romaniani deinde puerilis aetatis ipse plura relulil in Confessio- cujusdam, quem idcirco enixe proedicat, liberalitas nibus, quam ad sequenlia vitoe ejus aela illuslranda effecit, neei quidquam non solum ad necessitatem, opus erat et conducibile. Yividum fuit scilicet aui sed et jucundilalem vitaedeesset. Circa id tempus fervidum poiius pueri et adolescenlis ingenium, par- agebat vero oetatis annum undevigesimum, ad satim a sanguine parenlis, parlim cceli naiura. Jam pienlioe seu piiilosophioe cognitionem se applicuit, paier liberos suos, ut ex variis elucet, quae memo- incitatus s.ubilo libro Ciceronis, qui Ilortensius erat riae de eo Augustinus prodidit, medullitus amabat ei inscriptus et ad sapienliam amplectendam borlabain sinu gaudebatde quibuscumque aut ingenii aul tur; quoe cogitatio sic totum eum cepit et ad lemcorporis quas exserereul viribus; maler pia sane nec pus tenuit, ut, sepositisextemplo oratoriis exereitaminus prudens, plurimum tamen indulsit appelitui lionibus,omnesspesrationumsuarum, quae non cum filii, qui, si slrenue Htteras disceret, satis bene cdu- illa coojungi posse, et exeaquasi nasci videreiitur, cari videbatur. Hinc semina ingeniium viliorum si- abjiceret el fastidiret; tametsi deliberabuudus admul cum setale maturescenle succreverant, quse si huc velut inter anfractus et confragosa haereret, quanon ipsum penitus perdidissent, videbantur tamen a C lis via sibi ingredienda esset. Ex una parte interioie flde cbristiana abstrabere et plane reddere alienum. quadam mentis agitatione, quam religionis aliquis Postquam Madauris aliquamdiu Lalinis imprimis Ih- sensus ex prima pueritiae perceplione residuus letileris et oraloriaj artis elementis vaeasset, nam Qrxgit et quasi afflavit, ad Christianam doctrinam ferecarum litlerarum tum eum taedebat et poste.i non- batur, exallera parte variae ac multiplices veterura nisi leviter eas attigit: Carthaginem missus e^t, nt Graecorum et Romanorum sapientium scholae eum (fl) Conf. ]. ix, n. 9el 19. PATROL. XLVII 1

AD SLJPPLEMENTUM OPERA S. AUGUSTINL 12 |i inviiabai.t. Sed eum scmel inter bacc Scripturas sa- A Symmacho peliissent, ul sibi rlieloricoc magistrum cras legere ccepisset, tantum subito eum cepit humi- provideret, Augustinus banc provinciam ambivit et lis earum et vilis, ut ipsi, Tullianam dignitatem diclione proposila pro!balus Meiiolanum ab eo misspiranti, videbalur, diciionis loedium,ut non magis sus est anno circiier 384-. Iftc vero Iocus fuit, unde toliiis vitre ejus converdeclmasse quam refugisse hanc semiiam dici possit. Tradidit ergo se alteris, non tamen magislri alicu- sio et commutatio origiuem duxit. Nam cum Amjus inslituiioni confidens sed suopte studio. Arri^ brosii urbis illius episcopi serniones, quos statis diebus ad populum habere solebal^ nulla qnidem ab puit primum Aristoteiis Categorias, quas a rhelore Carthaginensi magistro suo mirifice comniendari iuitio alia de causa, quain -ob eloquii suavitatem, audieral, easque solus non solum legil, sed percepit frequeniasset, sensim cum verbis res ipsae animum etiain, ut cx scrmoiiibus cum iis, qui ensdem in ejus penelrarunt, el prirnum quidera Manichaeorum schola cum voce, tum liguris in pulvere depictis di- doginata, qu;e diu quidem falsi convincere optabat, diccrant, institulis expertus esl. Ab eo temporc pa- cnncusserunt; mox ubi ipse landem omnibus ingeriter omnes liberalium artium libros per se ipsumi nii animique viribus obniti coepissel, funditus everlogit, et intellexit quoscumque legere poteral, et'. terunt. Fuit sub recenlem hanc de lneresi sua inveB quidquidde ane loquendi et disserendi, quidquid de: 13 lerala victoriam, cum mater cjus, quc a prima (ilii in Ilaliam transfretatione consolari non potuisset, diinensionibus figurarum et de nmsiciselde numei is, sine magna difliculiate et nullo hominum tradente. Mediolanum accederel; quani mirifica de novo rePer hanc ipsam de sapientia consequenda sollicilu- rum stalu Isctitia cepil. Sed elsi illam quidem baedinem incidit in Manichoeos, quos postea, eumi resin exuisset et catholicoe fidei redditus videretur, '. probe illos cognovisset, apte vocat homines superbe iucerlus tamen, quem vilae et studiorum cursum in > deliranles, carnales cl loquaces. Nam cum nescio poslerum teneret, dubiorum aculeis et consiliorum i quam rcconditam cl abslrusam assectatoribus suis celeri flucluaiione vexatus ac jactatus est. Animum > iiiitiandis pollicerenlur s.ipientiam : nugas et vana niodo hnic, modo illi adjicil; quoe m«do coepissct, 5 acumina venditabant, et sobrielatem castilatemque medio opere rursus dimisit et in aliis viam vix inin ore gercnles ritain omni nequitiarum et lurpitupressus snbslitil.Eral vero nullus tum non solum in dinis genere commaculabant. Quaequamquam Au- rehus suis, sed et in alienis easus lani lorluilus, quin gusiini perspicacem animum fugere non poterant,> nova aliqua sollicitudine animum ejus maceraret non impedire tamen poluerunt, quominus per no- aut novo aliquo proposito accenderel. Non parura vcm integros annos, ingenli matris dolore, eos se- eliam aluil et auxit lianc animi concilationem el ex i" Quare quod ipsum in consortio eorum t erebro sensuum impul^u et affectuum vehementia queretur. s reiinuil, nihil pene aliud fuisse videtur, quam spes coiifliciimm Platonicoruin lectio, cui plurimuni lemjuctinda, fore, ut, superalis audiloris aliisque di- pus tribuebat. Addidit liis Pauli epistolas, quarum scenlium docenliumque gradibus, ad myslcris lan- obscorior sensus cum gravitateconjunctus facileini iletn penelraret. Ducuit interea lemporis primum lelligi potest, quanlopcre animum inter melus et Tagastae, quo ad tempus se contuleral, graminati- terrores «mnisque generis pliantasmnla suspeusum >i cam, et postquam inde Carlhaginem rcdiisscl, ibi perceliere debuerit. His accedebant quotidianse cono rheloricam prolessus est. Scripsittum quoque, anno labulationes cum Alypio et Nebridio fainiliaribns, s Ttatis vicesimo scxto aul seplimo, primos likros quoriim hicCarthagine Mediolanumnullam aliam ob suos de Apto el Pulchro. scd qui jam tum, cum Con- causnrn sc conlulcrat, quam ut ip*i adhx-rere pos, iessiones scriberet, intcrciderant. Inter hoec accidit, sct, ille diu nociuque consilia de vitae communione li ul amici quidam ejus qui Romani proficiscendi el perpelua invicem societale instituenda agitabai. s consiliiim ceperant, ipsi quoque, et honoris majoris Adde matris nullo non tempore quiescentem sollicin tudinem, gemilus et preces, quas indefessa cum iu etampliorisemolumeiiti in ea urbe, quoe lilierarum i- , studia proemiis uberriniis aleret el ubi juvenes ma- jv lemplis, lumdomi, pro filii salue ad Dcumeffnndea gislrorum subsellia frequentanles morum modestia ret, et quae Augustinum latere minime poterani, et stucliorum quodam ordine longe a ferocia Cariha- immo et ipsius cum eo conversntioriis pnrtem plurir ginensiura abhorrerent, osteniatione, ut yeciini itcr inam effiiiebant; itemijue Ambro.iii monita et coifaceret persuaderent. Vix antem e malris aniplexi- hortntiones aui ainicas reprchensiones : et intelliibus aile quadam se extnrsil, cl cum landcm Ro- ges, paucos fuiuros fuisse, qiios laniae animi perinam appulisset, gravi morbo, qui morii propin- lurbationes non fregissent et penitus oppressissent. r quuiii fecit, iniplicntus csl, cx quosimul ac paulispcr Aliter lamcn Augustino pro ingenii felicitate ei convaluisset, scliolas aperil et discipulos longe qui- ignea imaginationis ejin nalura accidil. Nam cnni d dein a Carthnginensium liccntia alienos sensil; sed ipse et Alypins a Pontitinno quodam, Afro genere, a .quOdiidejn pessiiiie audirent ob lurpitudiucin, qua in palalio Valenliniani Mcdiolani militanie, vilam >i -in fraudem niagidii, cui mercedem debereni, qunsi S. Anlonii enarrnri audiissct, tanius ex ea audiiione ',, :conspirarent, cumque, ulii aliquamdiu and!issent, omnia mcntis scnsa ct ideas superavii pectoris lu-deserercnl et ad aliiim trausiriT.l; et h;cc sprevit. miillus ct exa-stuans afleclus, ut excluso omni res Posteaquam igiiur M"di;i!ai:cnses n protfectn urbis ruin exlernarum impu'Sii, ccclum vilul cogilatione

U NOTITIA LITTERARIA IN S. AUGISTINUM. duos jam presbyter addidil) alligit quaestionem dt pcteret, et numen ipsnm quasi inlercedere huic fre- A graiia Dei, qua suos eleclos sic prmdeslinassel, ul eo miiui cogeret. Nam subito diviuitus, nt ipsi videbalur, audita voce, omnis liic furor resedil et leniori- rum, qui jam in eis ulerentur libero arbitrio, ipse eliam bus de vitoe ratione conformanda deliberationibus prceparet voluntates, quouiam id solum quaeslioni» erat, unde malum ; non unde redeatur ad pristinum . I.icum feeit. Piimum igilur (accidit vero a. 586) omnibus ler- vel ad majas vervenialur bonum (b). Al saepe poslea ' rrslribus curis valedicere slaluit, refiigit consilium a Pelagianis ad hos ipsos libros, quasi eorum cattquod ipsi sederal nnvissinium, uxoris ducendne,glo- sam in iiscgissei, provocatum est, necparum ipsum rioe itens ex lilleris capiendae faslidium subiit, el in- sollicitum babuilin Relractationum libris, ut eorum secutis mox vindemialibus feriis magisterio suo sese quaetunc disputasset, cum serioribus opinionibus snis abdicavit; atque sic gravissimis muneris et cupidita- nexum et quasi cognalioncm oslenderet. Ronia diluiii vinculis exsiilulus, in rus (villam Cassiacum) gressus mense Augusto vel Septembre anni 5S8. Africam exeunte hieme appulit et per Cartbagincin conces-U, el in mairisamicorumqiiecongressionibus Tagastam petiit, ubi.ruri, id est, agris paternis, qui de quacstionibus ulilibus nec raro subiilibus «lium sanctum et Deo totum dicatumexegit. Varia, quaeex hocreditario jure ipsi obtigerant (c), vivere consiituit; B illius cum amicis colloquiis per idem spalium enata I ae transegit ibi fere triennium procul ab omuibus et ab eo ediia sunt opuscula, facile ex temporis qtiam saeculi curis, meditationibus et exercitiis sacris vasingiilain rccensu prxfemnt nota cognosci possunt. cans, ac nihil pene a monacho differens. Assumpseral vero ad idem vitse inslitulum , quod ipsum , vel Ex lioc recessu landem Mcdiolanum rediit, utsacrum baptismuin per Ambrosium susciperet; quod coniigit locum ubi degebant, mouasterium appellnt (d), ainiin Paschalis pervigilio, no: le ante 25 aprilem a. cos quosdam , quorum numerum augeri haud oegre 587. Paulo post ipsi et amiuis Alypio et Evodio, Ta- patiebatur. Interim et scriptorum suorum, quaeidengasiensi eodem, cum simul Deoservire unaque habi- lidem sat grandibus voluminibus emisit, el hujus tnre proposuissent, eorumque omnium curam Mo- spccios:c vitse fama usquequaque adeo percrebuerat, ut et sccessus ejus resonaret, el ipse ea loca, quibus nica, perjnde ac si singulorum parens cxstitisset, i gercret, in Africam remeare ibique locuin vitaesuae episcopus deesset, accedere caverei, meluens, ne, institulo aptum quaerere placuit. Cuin eo erat Navi- si qui agnoscerent, invitus ad episcopatum iraherelnr. gius frater et Adeodalus fiiius-: sed cum ad 0=liai Tanlo magis improvisum ei accidit, quod, cum Tiberina pervenissel, mater optima subilo morboi amici cujusdam gratia, quem Deo se lurrari posse correpla (paucis ut Benediclini supputanl diebusi putabat, ut secum in monasterio esset, sub finem G ante idus Novembres a. 587) decessil. Dolorem ex C anni 591 Hipponem Itegium , securus, quia episcoejus obilu sibi inflicluro verissimis verbis expressil,, pum locus haberet, adiisset, ibique Valerii interesset dum quasi dilaniatam sibi vitam, qum una (acta fueril concionibus, subilo ad moniluni illitis de ordinandi [ exsuaet illius diceret (a). Jam vero hac lam dulcii presbyteri necessilale, magno cum luiniiltu et c|aitmcris comite orbatus , dilato ad tempus in Africam more omnium raperelur et qunnlumvis repugnaret, i reditu, Koir.nmdiveriitur. Ubi cum antea cum Ma- crearetur presbyler. Ferunt lunc quosdam, cum lanicbaeis familiaiissime vixisset, iidemque inter-- crymas eum effundere vidissent, suspicatos, eas pceceplam discessu ejus consueludinem revocare cupe- nitentise deberi, quod non conlinuo episcopus faclus rent, ille vero refugerel iisque errores suos et pravi- esset, studuisse consolari suggerendo, presbyterium > latem vilae serio exprobiaret, post varias ab initio quidem infra dignitatem ejus esse , proxime lamen 3 velitatioues, tandem in apertum illud adversus eos ad episcopatum accedere. At alia et dignior ipsi erat i cunctos ac singulos bellum prorupit, quod sine ulia lacrymarum causa, ut non semel in scriptis suis provirium et animi relaxalione ad obitum usque acer- fessus est. Quippe longe augustior el gravior ipsi e rime yoce et scriptis gessit. Scripsit itaque , Romae quam vulgo plerisque eam ambientibus omnis hoec i constitulus, sine intercapedine libros, quorum fama sacrorum ofliciorum provincia videliatur,- et mefuemox omnem Africain est pervagaia, de MoribusEccle- D bat, ne lantum non in se prxsidii haberet, quam ad s si«?calholicmet de Moribus Maniclimorum, in quibus eam rite obeundam opus esset. Qnaproptcr ctinm id a jaclantiam eorum de falsa et fallaci sua coniiiienlia temporis, qttod interesset ab ordinntjone sua ad Pa;. reprimere studuit; ibidemque opus de Libero arbi- scliatis feslum a. 592, dari sibi ad proeparandum trio contra dispulationes eortun de origine mali, optavit, et cum impetrasset, in solitudinem se recepit. quod illi ab immuiabili quadam et Dep coailerna na- Igiturmuneris iilius priinordia es hoc demum lemporo tura deducebant, ipse ex libero volunlalis arbiliio juste repeti posse videntur. Prima antem ipsius cura 0 s dcrivabal, inchoavit. Nondum antem in his libris fuit, ut Hippone quoque monasierium instiluerel, iu is (quoruin primum tantum Romaeconscripsit, reliquos quo vota ejus adjuvit .Valerius, Jiorlo Ecclesioe Hip« (a) Confess.,!. IX, c. 12, n. 50. (b) Retract., 1. i. cap. 9, § 2. (c) Possidius in Vita Augustini, c. 5, narral eum agros suos, simul ac Tagastam rediissei, vendidisse et prctium distribuissc panperibus. Quod sisvere ab illo prodiiiun fuii, necesse esl, eum vel in alienaiis aut alienis plane degisse, aut sallem parleni de stiis retinuise. (d) Sermo355,c. I, n. 2.

SUPPLEMENTUMAD OPERA S. AUGUSTINI. 16 ponensisad hnmvusum.ei concesso. Aliam deinde et. A presbyleri celebritas, nec ipsos episcopos puderet proeclaram<IeEcclesia bene merendi elsimul nomen ejus consilia et vota exsequi , nulla tamen erat suum iilustrandi occasionem nactus est per eumdem auctoritas ejus legibus ecclesiasticis confirmata, cirValerium , eo quod ipsi coram se coneionaiidi po- cumscriptaque agendi liceutia alieno arbitrio.. Ex tesiatem faceret. Quod quidem aiitehac a presbyte- quo vero semel ad regendam Ecclesiam Hipponenrisfieriinsolitum in EcclesiisLatinis, mox ubi prae- scm evectus est, ex ejus nutu atqne ordinatione non ivisset Valerius, Groecus nalione scilicet et Laiini solum Valerius coepiscopus, sed Aurelius eliam sermonis usulardior, plurCs per Africam episcopi Carthaginensis episcopus el totius Africae primas, imitati sunt, Nec vero desiit inter hoec e.t csetera lotnque cum eo Ecclesia Africana, quin immo transmuneris avocamenla scriptis insigniora fidei capita marinse Ecclesiae per tolum Occidentem , pluriuineaui illustrare ei apud suos corroborare, aut contra que in Orienlis .parlibus pependerunt. aliter ac prave sentientes aslruere el defendere; asNostrum quidem in pnesenii non est omniuni tiiduum insuper ipsi cum amicis lam propinquis loco, ejtis factorum gestorumque historiam contexere, quam remotissimis permullis, fuit commercium. quippe quae cum universa lemporum illorum ac Tanta vero fuit hujus presbyleri apud omnes etiam evenluumserie tam arcie cohaerenl, utsine accurala Africse episcopos citra invidiam existimalio, ul B istorum enarratione parum concinne fieri possit, summa dignilate inter eos viri, veluti Aureiius, con- nec, si locus minus essel alienus, nostram operam silia ejus lubenter admitterent, et cuncli adco in con- post lot summorum virorum diligenliam requirant. cilio Hipponensi a. 595, sine exemplo corani ipsis de Exspeclabitur vero imagoviri, qualis ab hoc tempore fide et symbolosermonem facere eum juberent. Qui- fuerit, ex scriplis ejus gesiorumque memoria exbus omnibus de causis haudquaquam sane inanibus pressa, in qua, si minus acnte viderim, qui colornm nieiuens Valerius, ne, sicubi episcopus deesset, ad ddectus esset habendus, id reprehendi non aegre Ecclesiam illam regendam subilo evocaretur, petiit patiar. Ac primum quidem huc facit vitae privatse ab Aurelio Canhaginis episcopo toliusque Africoe ejus consideralio. Natnra vchemens erat, facileque .primati, utsibi licereteum coilegam et coepiscopttm se.isibus commovebaluri ita ut quaecumqueobjicesuum facere. Quod ubi impetrasset, mox clero et po- rentur, subilo compleclereiur, modumque non raro pulo suo pluribtisque episcopis praesentibus signifi- iiv fruendo excederet. Exerciliis ergo quotidianis cavit et magno cum omnium consensu a Megalio huic animi morbo ac imbeciilitati niederi instituerat, episcopo Calamensi Numidiaeprimati, cujus lioe par- uempe contemplatione sui iptius ac invesiigntione les erant, poslulavit, ut episcopum ordinaret. Inler- vitiorum, prece p.orro continua et Uudio amorem cedehat quidem ejus ordinationi, criminis nescio cu- C Dei inse angendi. Ac lioc postremum quidem potisjus eum insimulans Megalius; sed ubi falsum illud simum fuit prsesidium, quo contra cupiditatmn im.esse, in hoc ipso litigio cognovisset, pcenituil eum petus ac insidias uti soleret. Nimirum ut celeres calumniseynec diulius in ordinationem ejus consen- istos sensuum molus et crebras vibrationes aut sistesum coliibuit. Sed et ipse Augustinus- reluclabatur rel aul saltem prsepediret, alio converlere opns hael non nisi prolaiis variis, non Africanis modo, scd biiit iuterna quadam contentione animique ad subliiransmarinis exernplis, quoe ab Ecclesioe consuetu- miores cogitationes evectione aut potius raptu, quo dine non abhorrere' probarent, ui vivente adhtie plurimum omni lempore ac in omni conlemplatioiiis .piscopo alius eidem Ecclesiae proeficerelur, vinci geriere homines vividi Jngenii potuisse comperiuin potuii., Apte hoc loco ad ingenium hominis decla- esl. Nec vero isle nisus infirmioris erat cerehri, aut randum de recusatione ejus excidit Renedictinis : menlem ejus de statu delurbabat, sed utebatur eliam Non minor erat ejus modestia et religio, quam tot il- in his ratiocinatione quadam ipsi propria et velut ex lustrfitmvirorum, qui mlate illa, v>l piscopalumsusci- perfecta cognitione *t propiori aspectu inflammari e perent, sicuti scribii (a), tenebanlur invili, perduceban- videbalur. Hinc querebalur apud se de lassiludine tur, includebantur, cuslodiebantur, patiebanlur tanta sua, quae impediret, quominus Deum, prout vellet, rj quce nolebant, donec eis adesset volunlas suscipiendi amaret. Metuens scilicel corporis imaginem in Deo operis boni. Conligil ordinalio ejus exeunte anno sensu lamen amplecli cupiebat, quae so595 aut sub initium sequeniis. In banc ycro lam concipere, lius ihlelleclus erant. Nam pulcbritudinein et dulceinsignem dignilatem ipse tantum de suo ira.nsfudit honorem alque clariludinem , ut nullum en illusirio- dinem Dei laudat el in amplexus ejus viiam suam rem episcopum Ecclesia Latina noverit. Nam eUi currcre dicii et cum illo quasi amico el familiari jam anle susceplum episcopaium sumnia esset blando sermone, col!oquebatur(6).Nec tanienemen15 (a) Ipsius verba in ep. ad Donalum 175, n. 5. \b) Confess. 1. xiu, c. 8, n. 9 : i Da niihi te, Deus nieus, redde te mihi: te enim amo, et si parum est, ainemvalidius. Nqn possum inetiri, ntsciam, quantum desii milii amoris nd_id quod snt eit, ut currnt vita mea in amplexus iuos, nec averiatur donec abscondatur in nbscondito vultus lui. Iloc tanium *ciof quia male est prauer le, non solum cxira mc, sed et in me ipso, et omnis mihi cnpia quaeDeus non est.egesias. esl! >Ibid. lib. eod. cap. 29, et sq. Dn.: « Et atlendi ut invenirem, ulrum septies vel octics videris, quia bona sunt opera iua, cum tibi plncuerupt: et in lua visione fion inveni lempora, perquae intelligerem, quod loties videris, quae fecisti. El dixi, 0 Domine, nbrin.bisla scriplura tua vcra cst, quoniam lu verax el verilas edidisti eani? Cur er^o

iii NOTITIA LITTERARIAIN S. AUGUSTINUM. 17 bt dare inter ea cessavit, qnotquot in se deprehenderei A bus, vel de moribus, vel denique, quod freqticntisn Yitia, sedila, ul non sibi illud arrogaret, sed Deun sime fieri solebat, de locis biblicis ipsum consulta•s ipsum operari in se pularet, quo magis eum in diei bant. Ut nihil de iis dicam, qui more jam pridem in a Vicissira amore complecterelur; indeqiie enata illa Ecclesiis inoleto in causis litigiosis, anlequain in !de operatione Dei in homine seu gratia divina effec- jure desuper contenderent, arbilrium episcopi dcs Irice opinio, quae plurimum per tolam viiam ejus poscere solebanl; cujusmodi inlerpellaliones non :t dominata est. Caelerumeral affabilis elblandus , el exiguoipsi temporisimpendioconstabant.Quaestiones tam singulis, quam loti Eeclcsiaesuac, bene cupiebat. aulem illae, quas diximus crebro ad eum deferri sot Mores emendare haud postrema ejus eiat cura, et lilas, ex momentis fere levibus erant repelitoe et ab . nihil fucalae tribuens religioni, bene discernebat,, inani et frivola Africanorum sedulitate profectse, de quae ex recto animi proposito, quaeve ex momen- quibus vere siquid umquam Erasmus pronuntiavit: tanea commotione aut levitate aliqua proficisceren- Uberiores fiuctus nobisdedisset illud ingenium, si in vel tur : id quod tot ejus seu ad amicos, seu alios quos- ltalia GalUave nasci, vel vivere conligisset. Rudis r cumque, consilia, moniia atque cohortationes per erat Africa, voluptalumavida, sludiorum inimica,cuepistolas communicata dcclarant. Nec vero discipli- riosarumrerum appetens. Vnde frequenterillum exernam Ecclesioe severis legibus exercebat, el parcissi- B cenl quwslionibusfrivolis, nec multum facienlibusad i . mus erat in puniendo. ldem nec avarus in augendo pielatem : et ad sum gentis affectussmpecogitur atlemEcclesise patrimonio, quippe qui hoereditates non perare calamum. Verum tali excolendosenticeto tali appeteret, quasdam vero sibi oblatas recusaret et. opus erat agricola. Quamquam digniora leclu scripturedderet; quam ob rem a nonnullis etiam reprehen- rus eral, si vel ad Romanorum aut Grmcorumjudicia vel debalur, quod minus Ecclesiae bonis prospiceret. se composuissel, minus indulsisset simpliciumintSed vitae solitariae ut anlea cupidissimus, cum per perilim. Sed Chrisliana charitas prius habet prodesse episcopi negotia ei officia humanitatis, quaeipsi no- quamplurimis,quam probari prmcipuis,fratcrnm saltiTum munus erga hospites injungebat, seqtii illam tis,quamsum glorimsitientior. Quosdam aulem;prmminirne posset, novum monasterium in ipsa episco- cipue mulierculaspia qumdam habebat ambilio, pulpali domo constiluit, unde juniores alumnos ad mi- chrum esse ducentes,qualecumque scriptutn impeirasse nisteria ecclesiastica subinde provebere solebat. Ac ab episcopo. l\a faclum est, ut dttm vir pius omnium votis obsequilur, minus alicubi salisfacial leclori faslisanemuliifariarumrerumadministratiocumepiscopi talis loci munere in Africa erat conjuncta, in quibus dioso (b). Enimveronon inter Africam solum haecintamen omnibus expediendis ita se gessil, ul num- sania erat domestica; sed in Iialia eiiam aliisquc Ocqnam florentiorem EcclesiseAfricanaeslatum fuisse I cidentis provinciis erant, qui omnes ab eo veluti C exisliment, quam cum ille summsererum non loci oraculo quodam quaestiones solvi alqne explicari jure, sed per summam auclorilaiem prseesset. Nam posse putarent, quibus non litteris solum, sed inleet concionabatur non solum stalis diebus absque in- gris voluminibus saeperespondere opus habuit, dum termissione, sed et alias creberrime ct numquam nemini non satisfacere non magis per summam chasine ingenti bominum confluxuet studio. Ipse autem ritalem, quam laudis ac honoris causa, cujus quideni summo ardore accontentione ad fatigationemusque ad fmem vitaeappetentissimus mansit, cuperet. Puid ngebat, ut verba sua in animos penetrarenl, au- blica deinde Ecclesioccura saepe eum ad concilia et dientes percellerent, commoverenl.incenderent (n). synodos vocabat, in quibus pariim de disciplina Proeterearespondebat quotidie iis, quivel prsesentes, atque moderatione Ecclesiae in uuiversum tuenda vel de privatis rebus, vel de Ecclesiseel fideiralioni- reparandave, aut de singulis consueludinibus distu mibi dicis, non esse in tua visione tempora; et ut, qui meaudit, inielligat: etsentio, me non ita isla scriplura tua mihi dicit per singulos dies, ea quae loqui, ut boc elficiam ; maxime, quia ille inlellectiis vidisti tevidisse bona sunt? Ei cum ea numerarem, quasi rapida coruscatione proluudit aniimim : illa inveni quoties? Ad haec lu dicis mihi, quoniam tu autem locuiio larda et longa est, longcque dissiniics Deus meus, et dicis voce forti in aure interiore lis; et dum isla volviiur, jnm se illa in secreta sua servo tuo perrumpens meam surditatem, et clamans: coudidit; lamen quia vestigia quoedam miro modo 0 homo, nempe quod Scriptura mea dicit, ego dieo. I impressit memorioe, perdurant illa cum syllabarum 0 Et lamen illa temporaliter dicit, Verbo autem meo morulis; atque ex iisdcm vesiigiis sonantia signa tempus non accidit, quia cequalimecum aeterniiate peragimus. Nos atilem plerumquein auditoris ulilitaconsistit. Sic ea, quse vos per spiritum rneum vide- lem vehemenler ardentes, italoqui volumus, quernadlis, ego video; sicut ea, quaevos per spiritum meum modum turic intelligimus, cnmperipsam intentionem dicitis, ego dico. Alque ita cum vos temporaliier loqui non possumus. Etquia non succedit, angimur, eas videatis, non ego lemporaliter ea video. Et au- et velut frustra operam insumamtts, taediomarcescidivi, DomineDeus meus, et elinxisiillam dulcedinis mus; atque ex isto laedio languidior fil idem sermo ex tua veritate. » et hebetior, quam erat unile perduxit taedium. Sed suut verbaejus, quseapluribus ac vulgo mihi smpe indicat eorum sludium, qui me audire cu- -. (a) Digna solet legantur. ex libro de caiechizandis rudibus piunt, non ila esse eloquiummeum, ut viden. 5 : t Mihi prope semper sermo meus lur mihi; eteosfrigidum cap. 2, ex eorumdeinde aliquid ulile disphcet. Meliorisenim avidus sum, quo socpefruor leclaiione cognnsco;mecnmque capere, ago sedulo, ut liuic interius, antequam eum explicare verbis sonaniibus exhibendo minislerio non desim, in quo illos video coepero: quod ubi minus, quani mihi nolus est, evol- bene accipere quod exhibetur. > ero, confistor linguam meam cordi meo non po(b) In praefationeepistolis uisse safficere. Totum enim qttod inlelligo, vo!o, lomo II Opp. stalim in aversa praemfssa,qux cst in tituli pagina.

> SUPPLEMENTUMAD OPERA S. AUGUSTINl. 50 A •ceptabatur, aut de viia el moribus clcricorum sin- A diffidenlia ne quidem unquam rescribere volueruht: gulorum judicium fiebat, aut denique pro doctrina sed irati furiosa loquebaniur, atque seductor&n et confirmanda cuslodiendaque consilia snlutaria agila- deceptorem aniraarum Augustinum esse, et privatim banlur, ac haerelicorum ac schismaticorum dogmata el publice condamabanl; et ut lupum occidendum arlesque damnabantur et impugnabantur. Interfuit esse in defensionem gregis sui, dicebant et tractaigilur conciliis, de quibus quidem exploratum est, banl; omniaque peccala a Deo indubilanler esse creCarthaginiensibus , quarto a. 598, quinto eodem dendum posse dirnitti iis qui hoc facere ac perficere anno, sexto el septimo a. 419 in causa appellationum potuissent, nec Deum timentes, nec homines eruliabitis; Africano tertio a. 401, et quario a. 407 ; bescentes. Et ut eorum causnediffidenlia eunctis inCollalioni adversus Donatislas a. 411 ; Cirlensi con- notesceret, elaboravit: et publicis gestis conventi, ira eosdem a. 412, et Milevitano contra Pelagianos non sunt ausi conferre. Habebant etiam iidem Donaa. 418. Atque ul nulla barum synodorum acta cla- lislae per suas pene omnes Ecclesias inauditiim horiora sunt, quam quse ad hacresium impugnationem minum genus perversum ac violentum, velut sub spectaiunt, ita Augustini quoque nulla vel in iisdeiu, professione conlinentium ambulantes, qui Circumvel suopte consilio gesta illustriora sunt, quam ad- celliones dicebantur. Et erant in ingenti numero et B lurbis per omnes pene Africanas regiones constituti. versus snae seiatis haereticos. Hic Schoenemannus,sumseclmindoli nimium indul- Qui malis imbuti docloribus, audacia superba et tegens, *S. Augustini contra hmresimnobilissimosago- meritate illicita, nec siiis, nec alienis aliquando parnestanta invidia prosequilur ut minus hisloricumquam cebant, conlra jus fasque in causis interdicenles liosycophanlamagere videatur. Qum igilur illius Nolitim minibus: et nisi obedissent-, damnis gravissimis et supereranl, noslrisque fuerant nimis fidenler inserla caedibusafficiebant, armali diversis telis, baccbantes columnis,succidimus, alque ex Possidio, charta medi- per agros villasque, usque ad sanguinis effusionem cabili adhibila, supptemus, alibi dicla repelere quam accedere non meluentes. Sed dum verbum Dei seiiwrelica proferre eliyentes. EDIT. dulo praedicaretur, et cum his qui oderant*pacem , <Docebat,inquitPossidius, et prsedicabalille.priva- pacis ralio baberelur, illi loquentem debellabant tim et publice, in domo et in ecclesia, salutis verbum gratis. El cuin adversus eorum dogma veritas innocum orani iiducia adversus Africanas haereses, naxitesceret, qui volebant et poterant, sese inde vel meque contra Donatistas, Manichaeoset Paganos, li- cripiebant vel subducebant, et paci aique unitati Ecbris confeclis, et repentinis sermonibus, ineffabi- clesise cum suis quibus poterant cohserebant. Unde liter admirantibus Christianis et collaelantibus, et illi sui erroris congregationes minui videntes, atque lioc .ipsum ubi poterant non tacentibus, sed diffa- C augmentis ' Ecclesiae invidentes, accensi exardescemanlibus. Sicque, adjuvanle Domino,levare in Africa bant ira gravissima, et intolerabiles persecutiones Ecclesia catholica exorsa esl caput, quse mullo tem- unitati Ecclesiee compacti faciebant; ipsisque sacerpore illic convalescentibus baereticis, prsccipueque dotibus caiholicis et uiinistris aggressiones diurnas rebaplizante Donali parte majorem multitudinem atque nocturnas, direptionesque rerum omnium infeAfrornm, seducla et oppressa jacebat. Et hos ejus rebant. Nam et mulioS Dei servos caedibusdebilitalibros sive tractatus mirabili Deigralia procedenles verunt. Aliquibtis eliam calcem cum aceto in oculos ac proflueutes, instructos rationis copia, atqueaucmiserunt, aliosque occiderunt. Unde etiam suis toritate sanclarum Scripturariim, ipsi quoque hae- iidem Donatistse rebaptizatores in odium veniebant. < Aliquoties vero eiiam vias armati iidemCircumretici concurrenles cum Catbolicis ingenti ardore audiebant: c"lquisquis, ut voluit, et potiiit, notarios celliones contra famulum Dei Augustinum obsedeadbibens, eliam ea quae dicebantur excepla des- runt, dum forle iret rogatus ad visitandas, instruendas et exhorlandas catholicas plebes; quodipse cripsit. < Ejus dicta atque excepta, maxime Donatistsein lrequentissime faciebnt. Et aliquando comigit, utilli eadem Hipponensi vel vicina manentes civilate, ad succenluriaii hactenus perderent caplionem : evenit D suos episcopos deferebant. Quaecum audissent, el. I enim Dei quidem providentia, sed ducatoris homicontra forle aliquid dicerent, aut a suis refelleban- nis erroi e, ut per aliam viam cum snis comitibus, i tur, aut eadem responsa ad sanctum Augustinum sacerdos quo tendebat venisset, atque per hunc quem defcrebantur, eisque compertis, patienter ac leniter, postea cognovit crrorem, inanus impias evasisset. Et , i et, ul scriptum est, cum timorc el tremore salutem cura in omnibus liberatori Deo gratias egisset, omnino omnium operabatur (Philipp. n, 12) : oslendens,, suo more ilii nec laicis nec clericis pepercerunt, quam nihil illi refellere voluerint ac valuerint, quam- sicut publica contestantur gesta. i c Inter ea silcndum non est, quod ad laudem Dei que verum manifeslumque sit quod Ecclesiae Dei lides tenet ac docet. Et haec diebus ac noctibus ab per illius lam egregii in Ecclesia viri studium domus) s eodem jugiter agebantur. Nam et epistolas privaias que Dei zelum adversus prsedictosrebaptizatores Doad quosque ejusdem erroris episcopos, eteminentess natistas gestum et perfectum est. Cum forte unus ex e scilicet laicos dedit, raiione reddita admonens atque iis quos de suo monasterio et clero episcopos Eccleexbortans, ut vel ab illa se pravilate corrigerent, , sise propagaveral, ad suam coram pertinentem Calavel certe ad disputationem venirent. At illi causae mensis Ecclesiaedicecesim visitarel, el quaedidicerat e *«j

22 NOTITIA LITTERARIA IN S. AUGUSTINUM. Apro pace Ecclesiae conlra illain haeresim pracdicaret, A rore frequeniissime dispulans. Et quouiam iidem perestut medio itinere eorum insidias incurris- versi Sedi aposlolicae per suam ambitionem eaindera fact_pm set, et pervasum cum omnibus illi comitantibus, su- perfidiam persuadere conabantur, instantissimeeiiam blatis animalibus et rebus, iivjuriis et coedeeum gra- conciliis Africanis sanclorum episcoporum gesiura vissima affecissent. De qua re, ne pacis Ecclesiaeam- est, ut sancto papse Urbis, et prius venerabili Inndplius impediretur profectus, defensor Ecclcsiaeinter centio, et postea sancto Zosimo ejus successori perleges non siluit. Et praeceptus est Crispinus, qui eis- suaderelur, quam illa secla a fidecalholica et abomidem Donalistis in Calamensi civitate et regione epi- nanda et damnanda fuisset. At illi lantse sedis antisscopus fuit, praedicalus scilicet et multi temporis, et tiles, suis diversis temporibus eosdem notantes, atque doctus ad muktam leneri aurariam publicis legibus a membris Ecclesiae praecidenles, datis litteris et ad conlra haereticos constitutani. Qui resultans legibus Africanas Occidentis, et ad Orientis partis Ecclesias, proesentatuscum apud Proconsulem se negaret haere- eos anathemandos et devitandos ab omnibus Calhorecedente Eccle- licis censnernnt. Et tale de illis EcclesiaeDei cathoticum, oborla est necessilas, ut £111 siae defensore, a catholico episcopo resisteretiir, licoe prolamm judicium, eliam piissimus imperator et convinceretur eum esse, quod se fuisse negaveral: Honorius audiens ac sequens, suis eos legibus damB quoniam si abeodem dissimularetur, forte catholieus l natos, inter hserelicos haberi debere constiluit. Unde nonnulli ex eis ad sanctae matris Ecclesiaegremium, episcopus ab ignorantibus haereticus crederetur, illo se quod erat negante, atque ita ex hac dissidia in- unde resilierant, redierunt, innotescente et praevafirmis scandalum nascerelur. Et memorabili Augu- lescente adversus iilum detestabilem errorem rectaa stino anlistite omniraodis inslante, ad controversiara fidei veritate. ambo illi Calamenses episcopi venerunt, et de ipsa di< Et erat ille memorabilis vir, praecipuum domiversa communione lertio conflictum secum egerunt, nici corporis membrum, circa universalis Ecclesiaa magna populorum christianorum multitudine causae utilitatem sollicitus semper ac pervigil. Et 1111 diviniexitum, et apud Canhaginem, et per totam Africam tus donatum est, ul de suorum laborum fructu, eiiam ' exspectante : atque ille Grispinus proconsulari et li- jn hac vita gaudere provenisset, prius quidem in Hipbellari sententia est pronunliatus haereticus. Pro quo ponensi Ecclesia et regione, cui maxime prsesidebat, illeapud Cognitorem catholicus episcopus intercessit, uuitate ac pace perfecla; deinde in aliis Africaeparne auraria mulcta exigereiur; et ei est beneficiumiin- tibus, sive per se ipsum, sive per alios, et quos ipse dederat sacerdotes, pnllulasse, et multiplicatam fuisse petratum. Unde cum ingratus ad piissimum Principem provocasset, et ab Imperatore relationi debitum DominiEcclesiam pervidens, illosque Manichseos,DoC est responsum solulum, et conseeulum est praece- 1 natislas, Pelagianistas, et Paganos ex magna parte ptum, nullo prorsus loco hsereticos Donatisias esse defecisse, et EcclesiaeDei sociatos esse congaudens : debere, et eos ad vim legum omnium contra baereii- profectibus quoque et studiis favens erat et exullans cos latarum ubique teneri debere. Ex quo et Judex, bonorum omnium ; indisciplinationes pie ac sancte et Officium, et idem Crispinus, quod minime fuerit; tolerans fratrum, ingemiscensque de iniquilatibus exactus, praecepti sunt denas auri libras tisci juribusi malorum, sive eorum qui intra Ecclesiam, sive eorum inferre. Sed protinus opera data est per eaiholicos qui exira Ecclesiam sunt constitmi, dominicis, ul i episcopos, praecipueper sanctaa memoriae Augusli- dixi, lucris semper gaudens, el damnis mcerens. ( Vesles ejus et calceamenta vel lectualia ex monum, ut illa omnium condemnatio principis dimitteretur indulgenlia : et Domino adjnvante perfectum derato et competenti habitu erant, nec nilida ni i est. Qua diligentia et sancto studio magis magisque, mium, nec abjecta plurimum : quia his plerumque , juvante Ghristo, de die in diem augebalur et mul- vel jSctare se insolenter homines solent, vel abjicere; ex utroque non quae Jesu Christi, sed quse sua sunt tipicabatur pacis unilas, et EcclesiaeDei fralernitas. Et id maxime factum est post collaiionem, quse ab iidem quaerentes : at iste, ul dixi, medium tenebat, > universis episcopis catholicis aptid Carthaginem cum neque in dexteram, neque in sinistram declinans. i eisdera Donalislarum episcopis posimodum facta est,, D Olera et legumina, etiam carnes aliquando propter id jubenle gloriosissimo et religiosissimo imperalore hospiles, vel quosque infirmiores, semper auleni vi2 Honorio*;propter quod perficiendum etiam a suo la- num habebat, quia noverat, el docebat, ut Apostolus tere tribunum et notarium Marcellinum ad Africam dicit, quod omnis crealura Dei bona til, et nihil abjit s judicem miserat. In qua controversia illi omnimodis ciendum,quod cum gratiarum actione percipitur; sancconfutati, atque de errore a Calholicis convicli, sen- tificatur enim per verbumDei el oralionem(I Tim. iv, 4, tentia Gognitoris notaii sunt; et post eorum appel- 5). Et, ut idem Augustinus sanctus in suis Confeslationem, piissimi Regis responso juste inter haere- sionnm libris posuil, dicens : Non ego immundiiiam obsonii limeo, sed immundiliam cupidilatis. Scio Noe ticos condenihaii sunt. f Adversus Pelagianislas quoque, disputatores cal- omne genus carnis quod cibo esset usui, manducare lidos, arte magis subtili et noxia scribenles, ct ubi- permissum; Etiam cibo carnis refectum; Joannem micuraque poterant publice et per doraos loquentes,, . rabili abstinenlia prmdilum, animalibus, hoc est locua per annos ferme decem laboravit, librorum multa stis, in escam cedenlibus non fuisse pollutum. Scio el condens et edens,el in ecclesia populis de eodem er- Etau lenliculwconcupiscentia deceplum; et David prop2i

21 23 SUPPLEMENTUMAD OPERA S, AUGUSTINL . ter qqumdesideritima se ipso reprehensum; et Regem1 infirmitatis intuebalur, etlegebat, et jugiterac uberA :nostrum, non de carne , sed de pane eist tenlatum. tim flebal:et ne intenlio ejus a quoquam'mpediretur, Ideoque et populus in eremo, non quia carnes deside- anle dies ferme decem quam exiret de corpore, a ndravit, sed quia escat desiderio contra Deum murmu- bis postulavit pr.Tsentibiis, ne quis ad eum ingredelib. ravit, meruit improbari(Confessionum 10, cap. 51, retur, nisi iis lanlum lioris, quibus medici ad inspi.«. 25). De vino autem sumendo Apostoli exstat sen- • cienduin intrarent, vel cum ei refeclioinferrelur. Et tentia ad Timotheum scribentis ac dicenlis : Noli ila bbservalum ac faclum est: et omni illo iempore usque adhuc aquam bibere, sed vino modicoutere pro- orationi vacabal. VerbiimDei usque ad ipsam suairi pter slomachumel frequentesluat infirmitales(1 Tim. extremam segritudinemimprsetermisse/alacritcr et Cochlearibus tanlum argenleis utens, fortiter, sana mente, sanoque consilio in ecclesia v, 25). caetera vasa quibus mensse inferebaniur cibi, vel praedicavit. Membrisoirinibussui corporis incolumis, tesiea, vel lignea, vel marmorea fuerunt: non lamen integro aspeclu atque auditn, et, ut scriptum est, noiiecessitaiis inopia, sed proposilo volunlatls. Sed et bis astaritibus, et videnlibus, et cum eo pariler oranhospitaliiaiem semper exhibuit. Et in ipsa mensa, libus obdormivit cum patribus suis, enutritus in magis leclionem vel disputationem, quam epulatio- bona seneclute; et nobis coram pro ejus commennem potationemque diligebat. Et contra pestilenliam 3 danda corporis depositione sacrificiumDeo oblatum B huinanae consueludinis in ea scriptum ita babebat:: .est, et sepullus est. Testamentum nullum fecit, quia Quisquisamaldiclisabsentumrodere vitam, : unde faceret pauper Dei rion babuit. EcclesiaebiblioHanc mensamvetiiamnoveritesse sibi. codices diligenter posteris custoIhecam, Et ideo omnem convivama superfluis et noxiis fabulis diendos omnesque semper jubebat. Si quid vero Ecclesia, vel in et detractionibus sese abslinere debere admpnabat. smnptibtis, vel in ornamenlis babuit, Ddeipresbyteri, Nam et quosdam suos familiarissimos coepiscoposil,qui sub eodem domus Ecclesiaecuram gerebat, dilius scripturae oblitos, et contra eam loquenles, lam misit. Nec snos consanguineos, vel in proposito vel aspere aliquando reprehendit, commotus ut diceret, extra conslitutos, in sua vita et morte vulgi more aut delendos esse illos de mensa versus, aut se de tractavit, quibus, dum adluic superesset, id si opus media refectione ad suum cubiciilum surrecturum. fnit, quod ei caeteris, erogavil, non uldivitias habePauperum vero semper memor erai, eisque inde rent, sed ut aut non, aut minus egerent. Glerura suferogabat, unde et sibi suisque oinnibus secum habi- ficientissimuiri,et monasieria virorum ac feminarum tantibus; hoc est, vel ex reditibus possessionum contiiienliura cum suis praepositisplena, Ecclesiae Ecclesise, vel etiam ex oblationibus fidelium. Et dimisit, una cum bibliothecis, libros et tractalus vel ' dum forte de possessionibusipsis invidia clericis fie- / suos vel aliorum sanctorum habenlibus, in C quibus malle se ex collatio- donoDei qualis quantusque in Ecclesiafuerit noscitur, ret, alloquebatur plebera Dei, nibns magis plebis Dei vivere, quam illarum posses- et in his semper vivere a fidelibus invenitur. Juxta sionum curam vel gubernaiionem pati; et paratum1 quod eliam ssecularium qiiidam poelarum, suis juse esse illis cedere, ut eo modo omnes Dei servi et; bens quo sibi tumuluirimortuo in aggere publico colministri viverenl, quo in Vetere testamento legun- locarent, pro epigraniraate finxit dicens, lur (Deut. xvm, 1), altari deservientes de eodem ; 1 Vivere post obitumvatemvis nossevialor, Quodlegis ecce loquor,voi tna nempenieaest comparlicipari. Sed nunquam id laici suscipere voEt in suis quidera scriptis ille Deo acceptus el cbarus luerunt. > Sic Auguslinus, solis hostibus fidei terribilis, per sacerdos, quantum lucente veritate videre concedilur. omriia sanctum, simplicem et mansuetum se prae- recte ac sane, fidei, spei, et charitaiis catholicaeEcclebebat, non minoreiri forte gloriam morum iniegri- sise vixisse manifesiatur : quodaguoscnnt qui eum de ' late meritusquam inriumeris pene librisquos ipsiusin- divinis scribentem legentes proficiunt. Sed ego arbi> genium adversus haereticps, schismaticds et pagnrios tror plus ex eo proficerepoluisse, qui eum et loqueni quasi ex inexliauslo fonte protulit. Sed antequam tem in ecclesia praesentemaudire et yidere polue> gloriosissimi doctoris operum sub fecloris oculos -. runl, et ejus praesertim inter homines conversatioi index evolvatur, Possidium, nobis qualiter e vila nem non ignoraverunl. Erat enim non solum eruditus excesserit narrantem audiamus. EDIT. scriba in regno ccelorum, de thesauro suo proferens «Sane ille sanclns in vita soa prolixa pro ulili- nova et vetera, ei uniis negotialorum, qui inventam taie ac felicitate sanctoe Ecclesiae catholicoe divi- preliosam margarilam , quae babebat venditis, coml niius condonata, vixil annis septuaginta et sex, in paravit (Mattli. xni, 52, 45, 46): verum etiam ex iis clericatu auiem vel episcopatu annis fenne quadra- ad quos scriptum est, Sic loquimini,el sic facile (Jai ginta. Dicere autem nobis inter familiaria colloquia cobi n, 12); et de quibus Salvator dicit, Qui feceril et consueverat, po t perceptum baptismum, etiam lau- docuerit sic homines, hic magnut vocabilur inregno datos Christinnos et sacerdotes absqiicdigna et com- cmlorum (Matth. v, 19). '» i CAPUT II "pelenti poenitentiaexire de corpore non debere. Quod Scripta S. Augustini. et ipse fecit, ultima qua defunctus esl srgritud ne : § nam sibi jusserat psalmos Davidicos, qui sunt pau- - I. Scripla Auguslinigenuina, servalo Relractationura ordine, queni simililer auctores MagnasBibliolheca 5 cissimi de pcenitenliascribi, ipsosque quaterniones Palrumsecuti suut. e Cintra Academicotlibri tres post librum de Puliacens in lecto contra parietem positos diebus suse

25 NOTITIA LITTERARIA IN S. AUGUSTINUM. 26 chro et Apto deperditum, pritni omnium sunt,, . A anno scripta. Exsl. in cd. Erasm. el Lovan. tom. scripti a. 589. IV, Bened. III. 2. De Vita beala liber, dialogis tribus conslans, eo- 25. Expositio Epistolm ad Romanosinchoala sub idem dem a. 586, non post libros conlra Academicos, fere tempus. Exst. in ed. Erasm. et Lovan. lom. , sed inter illos scriptus. IV, Bened. III. 5. De Ordine libri duo, dialogi quatuor, eodemtem- 26. De Mendacio ad Consenliumliber a. 595. Exst. in ed. Erasm. el Lovan. lom. IV, Bened. VI. pore, qno praecedentes scripli. 27. De Coniinentia liber in Ps. CXLI,5, 4, scr. c. 4. Seliloquiorum libri duo sub initium a. 587. 5. Deimmortalitate Animmliber, a. 587. a. 595. Exst. in ed. Erasm. et Lovan. tom. IV, 6. De Musicalibri sex a. 387 Mediolani inchoati, a. Bened. VI 58y in Africa absoluli. 28. De diversis QumslionibusLXXXIII,sive Respon7. De MoribusEcclesimcallio- I Libri duoRomae Yersiones ad QumstionesLXXXIII. Has Angnstinus a licm sus inilium a. 588 ' fratribus interrogatus , nullo observaio ordine, 8. De Moribus Manichmorum\ scripti. dictavit in Africa c. a. 590. Episcopus vero fa9. De quantilate Anhnm dialogus ibidem, eodem ctus, eas colligi jussit, et unum ex iis libium fieri tempore conscriplus. 10. De libero Arbilrio libri tres, quorura primnmRo- B curavit a. 598. Exs-l. in ed. Erasm. tt Lovan. lom. IV, Bened. VI. mae a. 588 inchoavit, duos posteriores Hippone 29. De diversis QumstionibusVII libri duo. Qui pripresbyterordinatus, absolvit a. 595. mi oinninm sunt, quos episcopus scripsit Augusiiil. DeGenesi adversus Manichmoslibri dtio quos in nus ad Simplicianum Mediol. episc, qui S. Am secessu prope Tagastam scripsit circa a. 589. brosio suffectus esl a. 597. Exst. in ed. Erasm, 12. De Magistro liber ibidem el eodem a. 589 scriel Lovan. tom. IV, Bened. VI. ptus. Funda15. De Vera Religione eodem a. 589 vel 590 scri- 50. Contra Manelis Epislolam, cui tilulus menti, liber scriplus circiter a. 597. Exst. in ed. plus. Hi libri una cum n. 55, iu / lomo edilionum • Erasm. et Lovan. lom. VI, Bened. Mll. 51. De Agcne Christiano a. £96 conscriptus. Exsl. Lovaniensiumet Renediclinorum. Erasmi, in ed. Erasm. ciLovah. tom. III, Bened. VI. 14. De Uiilitate credtndi liber Hippone a. 592 exalibii quatuor. Hosinchoralus. Exsl. in edit. Eraim. el Lovaniens. tomo 52. De Doctrina Christiana avit circa a. 597 ; verum ad terlii libri caput lerVI, Rened. VIII. lium absolvit, Iribusque qunrlum addidit a. 426. , 15. De duabus Animabus liber eodem a. 592 confe-C Exsl. in ed. Erasm., Lovan., el Bened..tom. III. clus. E.vst. in ed. Erasm. el Lovan. t. VI, Bened. [55.] Ad a. 598 referendi quoque Comra pancm DoVIII. nati libri duo, quorum meminit Relrnct. i, 5. Sed 16. Acta contra Forlunatum quemdam Manichaeonon amplius exstant. rtun presb. quocum disputaverat d. 28 et 29 Aug. a. 592. Exst. in ed. Erasm. et Lovan. lom. VI, 34. De fide rervm, qum non videntnr. Ilunclracialum Erasmus el eum sccuti Lovaniensestamquam spuBened. VIII. rium et ex Augusiini scriptis consarcinaiuin rejc17. DeFide et Symbolo liber natus ex sermone, cerant; Benedictini vero pro genuino receperunt. quem coram episcopis in concilio Hipponensi a. Videtur ad a. 599 referendus. Exst. in ed. Eiasm. £95, presbyteradbuc, habuil.Exst, in ed. Erasm. et Lovan. tom. IV, Append. Bened. tom. VI. et Lovan. lom. III, Bened. VI. 18. De Genesiad titteram liber inipeifecttis circiter_. 35. Confestionum libri tredecim circa a. 400 scripti. Exst. iu ed. Erasm., Lovatt., clBened. tom. I. a. 595scriptus. Exsl. in ed. Erasm., Lovan. tvBe56. Conlra Fauslum Manicbaeum Disputaliones seu ned. loin. III. Jibri trigiuta tres. Opus absolulum c. a. 400, 19. De sermone Christi in monle ad Matth. c. v, vi, quod ad Ifierontfimttn misit a. 404. Exst. iu cd. vn, libri duo circa a. £95. Exst. in cd. Erasm. , Erasm. et Lovan. lom. VI, Bened. Ylll. et Lovan. lom. IV, Bened. III. 20. Psalmus conlra Donatistas a. 595. Ex:-l. in ed. 57. De actis cum Felice Manichmo libri duo sunt Erasm. elLovan. lom. VII, part. i, Bened»IX. acla Collationis qnam cum eo habuit Augustinns [21.] Ad eumdem fere a 595 referendus csl liber Hippone mense Decembri a. 404. Exst. in ed. deperdilus conlra Epistolam Donati, Canh. episc. Erasm. et Lovan. tom. VI, Bened. VIII. schismatici. Nam proxime post Psalmum ponit 58. De nalura Boni liber adversus Manichieos scr ' Auyustinus Relracl. i, 21. posl a. 4iu4.Exsl. incd.Erasm. elLoian. tom. VI, 22. Contra Adimantum liber a. 594. Exst. in ed. Bened. VIII. Erasm. et Lovan. tom. VI, Bened. Vlll. scr. a. 23. Exposiiio quarumdam Proposilionum ex Epist. 59. Adversus Secundinum Manicltmumliber circiter405.Exst, ined. Erasm.eiLovan. tom. VI, Pauli ad Romanos. Dedit Cirihngine adhuc presBened. VIII. byier a. 594. Exst. iu cd. Erasm. et Lovan. to:n. IV, Bened. III. [40.] Hic referendus esset, si exstaret, quein conm 24. Expositio Ephtolm ad Galatas eodem circilcr Hilarium quemdam vlrum tribuiiilium laicutn ca-

87 SUPPLEMENTUM OPf.RA S. AUG13STINI. AD' 28 tholicum scripsiss! se tes:atnr Retraci. bb. n,, A [57. ] Liber Prbbniidiuui el Testimoworum conlra Donalistas. cap. 2. 41. Qumslionum Evangelkarum XCVHI libri duo, [58.] Conlranescioquem Donatistam. i, ;t quos festinanler adniGdumseripsilAi/ijHs/imispost [59.] AdmonilioDonatistarumde Maximianislis. a. 400. Exst. in ed.: Erasm. ct Lovan. tom. IVr CO.Liber de Dhinatione Dmmonumscr. inicr a. T 406 el 411. Exst. >ined. Erasm cl Lovr.n:T. III, Bened.III. Bened. VI. 42. Annoiatioms in Jobum, scriplae versus n. 410. i. i Exsl. in cd. Ei-asm. el Lovun. lom. IV, Be- 61. De sex qumslionibuscontra Paganos exi>os:lis liber ad fleojra/ias prc^byterum, c. a. 408 ^cr. ne.l. III. videlur. Meniinit Augustinus Retiact. n, £1. Inter 40. De Catechixandisrudibus liber posl a. 400 scriepislolas edilns est (olim 49. iiuiic 102) in cd. pttis. Exsl. in ed. Eratm. ct Lovan. lom. IV, Bcned.W. Erasm., Lovan., ei Bened. T. II. 44. De Trinilate libri quindeciin a. 400 inchoali, a. [62.] Sequitur in Reiract. Iih.-n, 52 , ExpositioEpisiolm S. Jacobi, qupenon ex-i.it. 416 absoluli. Exst. in cd. Erasm. et Lovan. lom. 63. De PeccalortimMerilisci RemissioneacdcBapli.Jll.Beiied. VIII. s Jj 45. De ConsensuEvangelisiarumlibri qnatuor versus £ smo Parvulorum libri trcs, ad. MarceUinum, scr. a. 412. Exsl. in ecl. EiajiH. et Lovan. T. VII, e a. 400 scripti, quos inler scribeuduin libros de Trinitate coniposuit. Exst. in ed. Erasm. el Lopnrt. II, Bened.X. 6i. De uiiico Bapiisnio liber eodein leraporc SGr. van. lom. IV, Bcned. III. Exst. in ed. Erasml el Lovan. T. VII., Bencd. IX. 46. Coiilra Paimeniaiii, D.nati in sede Caitlmg. suci. cessoris, Epislvlum ad Tychonhim scr. c. a. 4C0. [ 65. ] Quem post opus de uuico Baptismo.recensct Ex-.t. in ed. Erasm. ci Lo an. tom. VII, BeAugustinusn, 55 , liber de Maximianislis conlra Donalistas, jani non aniplius rc^lal. ned. IX. 47. DeBaplismo libri reptemcodem icmporeadvcr- 66. DeGratia Novi Tesiamenli bber ad Honoratum scr.- c. a. 412. Exst.. in ed. Erasnu, Lovan., et sus Donatistas cxarati. Exst. in e&.Erasm. et LoBened. T. II. van. tom. VII, Bened.IX. 5 [48.] Sequilur in Rslractulionum serk, lib. lr, c. 19, 67. De Spirilu et LUtera liber ad MarceUinuma. 412 vel 415 scr. Esst. in ed. Erasm. et Lovan.T. proxiinc liber,cui tit. : Conlra quod attulit CentuIlI.B.iifd. X. , r.us a Donaiislis, qui non t-xslal. l) 49. Ad Iiiquisitivnei iamiarii libri duo, c. a. 400 68. De Fide cl Operibusliber scr. a. 415. Exsl. in .G ; scr. Evst. in ed. Erasm., Lovun., et Bened. C cd. Erasm. ei Lovan.T. IV , Bened. VI. '69. Breviciilus Collalionum contra Donalisias scr. tom. II. sub finein a. 411. Exsl. in ed. Erasm. el.Lovan. 50. De Opere Monachorum liber jubeiue Aurelio, i, T. \ll, Uened. IX. ,. episc. Carihng. c. a 40o tcr. Exsl. in ed. Erasm. 70. Ad Donatisias posl dictain Collaiionem liber forte ct Lqtifln.loin. III, Benetl. lom^ VI. * sub init. a. 412 scr. Exst. in ed. Erasm. ct Lovan i. 51. Defono conjngali liber adversus Joviniaiinm n. !. T. VII, Bened. IX. iOOscr. E\si. in cd. Erasm., Lovan., cl Beued. loin. VI. 71. De videndoDcoad Paulinam liber. Exsi. in ed. 52. De sanda viryinilate liber scr. an.401. Exslnlin n Erasm., I.ovnn., cl Bencd.T. II. 72. De Nalura el Gralia contra Pelagianos liber a. eil.E.usm., Lovan., el Bened. toiu. VI. 415. scr. Exst. in cd. Erasm. et Lovan. T. VII, 55. De Genesiad Lilteram libri duodccini a. 401 inichoaii, nbsoluii a. 415. Exsl. in cd. Erasm., Lo~ part. n, Bencd. T. X. van., et Bened. tom. III. 'iZ.DePerfeciionejusiilimliominis ad Euiropium ct 54. ContruLlteras Peiiliani Donaiistm,Cirtensis vcl .'1 Paulum, episcopos Gillicanos, liber seu cpiCoiistnntiniensis in Numidia episc, libri ircs. i. sloli scr. a. 415. Exst. in cd. Erasm. ct Luvan. Exst. in cd. Erasm. ct Lovan. loin. VII, Bcncd. 'D T. VII, parl. n, Bene.d.X. i. IX. 74. De Civilate Dei libri viginti duo , ad eoinilem 55. Ad CalliolicosEpislola ccntra Donatistas, vulgo MarceUinum,quos asgrcssus est scribere Atigiisjo de Uniiate Ecclesiai libcr, (pii a quibiisd.nii IIOJI tinus a. 415, posl capiam ab Alarico, Golliorum >i et Atigustiiiiputatur, a Dupinio lanjen ei asseritur et rcge,. iirbem Rpmam; absolvii dcmum a. 427 vel ad a. 402 referlur. Exst. in cd. Erasm. et Lovan. i. 428. Exsl. in cd. Erusm. ct Lovan. T. V, Bened. tom. VII, Bened. IX.' VII. J>6.Conlra Cresconium Granimaticum, qui Pcliliani 73. DeBono Viduitatis libcr (scti epislola). Norj iit causam defendcudam sjisccpcral, libri quatuor, a. ' niciiiinit ejus in Re!racialionib::s scd a Possidit jv , 406 scr. Exst. in cd; Eiasm. et Loran toin. vil,« £:iindiceinrelata est. Ex^l. in ed. Erasm. cl Lovan. ],. Bened. IX. T. IV , Bencd. VI. lloc loco subjiingendi fuissent, si exstarcnt, li- 76. Confa Priscilf.auisias cl Oiigenhtns liber a. 4!L ibri tres subsequentes, ouonim Angiistinus memiscr. nd Puulum Orvs'"in llisjnuurn. E\st. in ed, initficlracl. n, c. 27, 28, 29, scilicei, Erasm. el Lovan. T. VI, Bensd. Vlll.

NOTITIA LITTERARIA IN S. AUGUSTINUM. 29 50 77. De Ongme animm ad Hieronyinum. Vid. infrai t A Iibros recensuil Auyusttnus Retracl. lib. n, c. 45'. n. 92. 93, De ConjuyiisaduUerinisad Pollenlhtm lihri duo, ser. a. 419. Exst. in ed. Erasm., Lovan., et Be178.]Sequilur in Retract. lib. n, c. 46, liber ad Emened. T. VI. rilum, Donatistarum episc, qui hodie non exstat. Cf. n. 85, 86. 94. Contrii Adversarium Legis e\ Prophetarum I bri 79. De Gestis Pelagii contra adversarios Gratiw D. duo, scr. a. 420. Exsl. in ed. Erasm. el Lovait. N. J. C. liber a. 416 seu 417 scr. ad Aurelium, T. VI, Bened. VIII. episc. Carthag. Exst. in Supplem. Viynerii T. I, 95. Contra Gaudenlittm, Thamugadensem episc. Doi p. ilosqq., et ed. Bened. T. X. natislarum, lihri duo, eodem a. 420 scr. Exsl. in 80. De correclione Donatistarum liher ad Bonifaed. Erasm. ct Lovan. T. VII, Bened. IX. cium tribunum ac demum comitem in Africa scr. 96. Contra Mendaciumliber ad Consentiuma.420 .«-cr. c. a. 417. Exstat inter epistolas olim 50, nunc : Exst. in ed. Erasm. et Loran. T. IV, Bened. VI. 97. Conlra duas Epistolas Pelagianorum libri qua185, ed. Erasm., Lovan. et Bened. T. II. 81. De Prwsenlia Dei liber ad Dardanum in Galliis 5 tuor, ad Bonifacium I, episc. Rom., Zosimi sucr pr.xfectnm scr. circa idem lempus. Exstat inter cessorem, scripli a. 420 vel panlo post. Ex-li in iB episiolas (oliin 57, nuncl87) edit. Erasm., Lovan., 1 ed. Erasm. el Lovan. T. VII, part. n, Bened. X. ct Bened. T. II. 98. Conlra Julianum libri sex a.-42l scripii. Exst. 82. In EvanyeliumJoanms Iraclatus CXXIV, quibus > in ed. Erasm. et Lovan. T. VII, pnrt. i, Bened. X. ! praslixa est Prmfalio incerti aucloris. Sermones 99. Encliiridion s. Manualead Laiirentiuin, de Fide, sunl ab Augusiinopro concione habili annis 416 eil Speet Charitate, scr. 421. Exsi. in ed. Erasm. et 417. Exst. ined. F.rasm.elLovan. T. IX, Bened. 111. Louau. T. 111, Bcned. VI. 83. In Epistolam I divi Joannis ad Parlhos traclatus> 100. De Cura pro mortuis yerenda a. 421 scr. Exst. in ed. Erasm. elLovan. T. IV, Bened. VI. X, sub iJem lempiis scripti. Exst. in ed. Erasm. et Lovan. T. IX , Bened. III. 1J1. De octo Dulcitii Qumstionibusliber scr. a. 422. 84. De Gratia Christi el Peccalo Oriyinalt contra PeExst. in ed. Erasm. evLovan. T. IV, Bened. VI. lagium et Cmlestium libri duo, circa iiiediuni a. 102. Reyula ad servos Dei de tribus ullima (a), de 408 scr. Exsl. i.i ed. Erasm. et Lovun. T. VII, qua dubitat Erasmus, licet indignam Auyustino Bened. X. iioii judicet, asscrunt plane Benedictini. Exsial in 85. De geslis cum Emcrilo C:rsarca>.in Matiriiania epistola 211 (alias 109), S.uiciiiiionialibiisab ipso Donat'siarum episcopo liber a. 415 vel 4I8scri.it. scrpia a. 425 vel 424. Inde vero depromptam vi86. Sermo ad Cmsariensh Ecclesim plebcm Eincriio f_ risqne aplainm fuissc dicuiit. Ed. Erasm., Lovan., G elBened. T. I. prwsenle habilus. Exst. in ed. Erasm. ct Lovan. T. VII, Bened. IX. 103. De Gratiaet LiberoArbilrio adV alentinum abba87. Conlra Sermonem quemdam Arianorum sine Aulein et monacltosAduimetinos scr. a. 426 vel 427. ctoris nomine libcr a. 418scr.Exst. in ed. Erdim. Exst. in ed. Erasm. ei Lovan. T. VII, parl. n, et Lovan. T. VI, Bcned. VIII. Betted.X. 88. De Patieniia liber vcl pntius Scrmo scr. nt cre- 105. De Corrcp.ioneel Gralia liber ad monachos iiem Adrmnciiiios a. 427scriptus. ditur, ante a. 418. Exst. in ed. Erasm. et Lovan. T. IV, Bened. VI. 10J. Reiractalionumlibri duo , in quibus Augustinus 89. De Nupliis el Concupiscentiaad Valerium coinioperasua XCIV, in librisCCXXX, recenset ad antcm libri duo. Prior scriplus est a. 418 excunte, num usqtic 427, quo scripti sunt. Exst. in ed. secuudus a. 420. Exst. in ed. Erasm. el Lovan. Eivism..,Lovan., et Bened. T. I. T. VII, parl. \\,Bencd. T. X. 106. De Hwresibus liber inlra a. 428 et 450 absnlu90. Loculionumlibri scptem, c. a. 419 scripli. Exst. lus.*Exsl. in ed. Eratm. et Lovan. T. VI, Bcin cd. Erasm., Lovan. elBened. T. III. ned. VIII. D 91. Qumstionumin Heptateuchum DCLXVlibri se-£ 1U7.Traclatus s. liber de Incarnalione Domini a.lversusJudwos pnst libruin de Haeresibus a Reneplem, cd. a. 419. scr. Exsl. in ed. Erasm. et Lovan. T. IV, Bened. III. clicinis poi.iiur. Exsl. in cd. Erasm. et Lovan. T. 92. De Anima et efus origine libri quatuor a. 419 VI, Bened. YHI. et 420 scripii. Exst. in ed. Erasm. el Lovan. T. 108. 109. Cotlalio cumMaximiitoArianorum episcopo VII, parl. H, Bened.X. librique duo contra eumdem. Collalio habita esl a. Caterum scripserat Augustiitus a. 415 ad S. 428, llippone. Exst. in ed. Erasm. et Lovan. T. VI, Bnted. VIII. Hieronymnm de Origine animm librum , qni iuter cpislolas cxsiat ordine 166 in ed. Rened., alias 28, 110. De Prwdcsliitatione sanctorum liber ad Prosperum ct Ililarium scr. n. 428 ve! 429. Exsl. in cd. siuiuli.iie allerum de sentculia D. Jacobi apostoli II , 10 : Qui otfeiideril in uno, faclus esl omEramn. cl Lovait. T. VI, B.ned. X. uium reus, epul. 167,oIim 2).Utramque tamquam 111. De Piwdestiiiatione S.in.toritm liber secund is, (<i)De reliq-iis vidc infra. n. 21, 22, in Dubiis.

32 SUPPLEMENTUM OPERA S. AUGUSTIM. AD 31 vulgo de DonoPerseverantim ntincupatus ad eos- A Maximum; 150 Chrysoslomumauclorem babet; dem scr. a. 428 vel 429. Exst. in ed. Erasm. et 136, 158, 156, 176, inter Eusebianos habentur; 177 S. Gregorii est; 173 ex ejnsdem scriptis deLovan'.T. VI, Bencd.X. 112. ContrasecundamJuliani responsionem, pus imo sumplus; 226, 228 , 229, 242, ex Ambrosiiscriptis. perfeclum sex libros compleciensscr. a. 428. vel 429. Exst. in Vignerii Supplem. T. II, Bened. 5° De Sanclis SermonesLI, ex quibus Sermones ed. X. 1 et 18 Fulgenlio ascribtint nonnulli; sermo22 e 115. Speculum ex utroque Testamenlo sub a. 427 Petro Bavennalensi decerplus esi; 26 inler Ambrosianosreperitur; 27 Maximi esl; 50 et 51 spnscriplum, et a Possidio in Indiculo et Vita Auyustini memoratum. Exst. in ed. Erasm. et Lovan. rii sunt, posterior inter Ambrosianos habelur, uti T. III, Vignerii Suppl. I, Bened.III. et sermo 55; 55 Fulberli est; 56, Eutebiicpiscopi; 114. Examinationesin Psalmos DavidisCL. Exst. in 3", Alcuini presbyteri, ex vnriis tamen cousarcied. Erasm. et Louan.T. VIII, Bened.IV. iiatus; 47 eliam S. Leonitribuiiur. 115. EpisiolmnumeroCCLXXl, juxta ordinem chro6° Sermonesalii XVII, ex quibus sex de Temnologicum a Renediclinis in IV classes dispositoe. pore,septimus de Verbis Aposloli,decein de Sanelma classis eas continet quas Augustinus riondum B ijjin editione Parisiensi 1551 primiim ediii. 7" Snmones IV, videlicet de Jacob cl Esau, in episcopus scripsit ab a. 586 ad 595. Secunda, - quas ab eo lempore scripsit anle Collationem festo S. Vincentii, inProverb. xiu, in Parabolam cumDonatistishabitam el deteclam Cartliayinensem Seminantis, et in illod Matth. xvi. Qttivult venire in Alrica Pelayii haeresin, i. e. ab a. 596 ad 412. postme, eic. Hi primum prodierunl (cum tractatu in Orationem Dominicani)in ed. Basil. 1556. QuiTerlia, quas ab eo tempore ad obitum scripsit, bus accesseruni in ed. a. 1569. nempe ab a. 411 ad 450. Quarta, eas quarum lem8° De DiversisSermones XLIII. pus minus compertum habetur, quas lamen omnes ab Augustino jam episcopo scriplas esse cer9' Fragmenia ScrmonumS. Augnslini XXVII, lum est. Augustiniepislolis anlea vulgatis paucoe ex Euyippii abbatis Thesauro s,euColleclionibus, hactenus inediiae accesserunt in ed. Renedictinoad Probam virgiuem, atquc ex Commenlariis Florum. Exsi. in ed. Erasm.,Lovan.,et Bened.tom. II. ri, Lugdunensis Ecclesioe dinconi, in Epislolas Plures autem jamjam inter epistolas leguntur, Pauli, ex verbis Augustinisub Bedmnomine inler quas tamquamlibros Auyuslinusin Rc.tract.recenejus opera et seorsim etiam impressis. 10° Seimones de diversis CXXIH, a Lovaniensuit, quas suis locis notatas videbis. •ilG. Sermones. Horum varioe exstanl collectioncs, G sibusa. 1571lomo X editi, annumeratis proedictis sermonibus XLIll. Ex bis plurimos supposititios quarum quinque sequentes (praeter Sermonesad esse latentiir ipsi Lovanienses. fralres in Eremo) prodierunt in ed. Erasm. Ras. 11*HonuiiwXI, a Parisiensibusedilae a. 1014, 1529, toin..X. 1° Dt Verbit Domini sive deVcrbit Evanyelti, ex mss. Cartliusianis, alque alim XIII, ex mss.Pi, Sermones LXIV. Ex liis Sermo 14, Eradii presthceanis. byteri esV, 19, Maximi Taurinensis; 28, S. Am12° SermonesXL de variis argumeniis a Jacobo brosii Mediolanensis episcopi. Sirmondo Jesuila primum edili cum notis Paris. 2" De Verbis AposloiiSermones XXXV. Ex his 3 1651,iu-8, i qiiorum nonnullos, ait And. Rivetus, Sermo 25, Maximi est; inler Ambrosianosuonus. ut nolim negare Augvslinum auctorem habere, 5° HomiliwL, in quibusvaria Scriplurw loca exmaxime qui in IndiculoPossidii numeranlur, alios l plicantur et Loci communes tractaniur. Harum lamen, qui e rnonacliorumcryplis prodicnint, patictur edilor apud nos esse suspectoe fidei, donec quarta ex Ambrosiiscriptis decerpln. Colleciioncs istae tres antiquae suni, anle annos s prob.iiionihusdignioribus nobis commendentur.i n lnlcr bos aulem XL Sermones habenlur llomilise quippe 800 faclse, Augustino lamcn ncquaquam a D illaeXIII siiperius commemorntae. acquales. Duaesequentes autem summa incuria I adornatse sunt :ib cd. Amcrbachianaecuratori15° SermonesVI Romoeprimuiu edili a. 1614. n Joan. Bapt. Maro Romano, S. Angeli in Foro bus, nempe : 4° Sermoncsde rempore CCLYI,cx quibus pluPisciuin Canonico. rimi alios pne se ferunt auctores. Sermones vero 0 Qiialuor posteriores Sermonum Colleciionesle1 cudil Vignerius partc l SuppL; parle vero u nlios 87, 215, 255, spurii habentur. Sermonem 191 o Augustino abjudicat Phil. Labbeus. Eorum vero XLVI, haclenus-ineditosalque ex diversis Ribliononus cst Sermo Bemardi; 11 Maximotribuilur;; thecis depromptos, addidit. 15 Setifrianouti el Fulgentioascribitur; 53 S.LeoiCaeterum in praecedenlibusSermonibus notari nis est; 57 Maximi; 48 ex Hilario, Ambrosioet ;l debet, non raro evenire, ut idcmSermo in diversis is Sermonum Collectionibus bis vel forsan s.vpius Augustino hinc inde desumptus esl; 65 S. Leonis est; 68, 77, 117, S. Ambrosii;118 Maximini; 120 0 numeretur : quamplurimi vero ex aliis Aiigustini Eusebio tribuilur; li'5 idem fere esl acSymbolum <n scriptis excerpli sunt. Sermones cx hisce aliquot DamasoinscripluminlcrOpera S. Hieronymi; 128, !, spttrios obiter notavimus: al cum longe accuralius

34 NOTITIA LITTERARIA IN S. AUGUSTINUM. 53 id praestiterinlRenediclini, nosCensuram Sermo- A inier dubios parum abfuil, quin reponerent. Ibid. serm. 7. num ab iis latam in compendio exhibere e re fore arbitrati sumus (a). Sermones itaque omnes qui- 119. De decem Cliordis Iiber seu sermo a Possidio uotalus in indice c. 8, atque ab Eugippio et Floro bus tomus Yabsolvitur (de quo vide infra ad ipsius citatus. Ibid. serm. 9, Erasm. el Lovan. lom. IX. ediiionis commemorationem) in quatuor classes redegerunt, d« Scripluris Vet. et Novi Testamenli, 120. De Pastoribusl Uterque ad Ezech. cap. xxxiv. de Tempore, de Sanctis, et de Diversis: quibus ac- 121. De Ovibus [Ibid. serm.47et48coniraDonat. cessit quintus Ordo sercncmicm dubiorum; cura non- 122. De Convenienliadecemplagarum et decem prmnisi aperiesupposilttti-in Appendicemrejecti sint. ceplorum. lbid. serm. 8. Hujus quoque memiuit Possidius in Ind. c. 9, et ipse Augusl. in ps. LXXVII, Classcs istae quinque, Sermones compleclunlur n. 27. Fragmentum repertum est iuter Eugippii CCCXCIV,practer Fragmenta. In appendicem reExcerpta in ms. Regio et Viclorino. jiciuntur, lainquam ceriocertius spurii.Sermones CCCXVII,ex Colleclionibus supra memoratis hinc § II. Scriptadeperdita. inde sclecti: nimirum ex vulgari Collectione SerPraeler illa,quse passim indicala sunt n.21,53,40, monum de Verbit Domini (vid. supra n. l°),Serm. 5,14,19, 20,22, 28, 34, 47,52,54, 56,17,58; de B 48, 57, 58, 59, 62, 65, 78, alia diligenter enolavit Verbis Aposloli (n. 2"), Serm. 21, 25, 26, 34, 3S ; GuiL Caue, scilicet : Homiliarum L (n. 5°), Sermo 2, 5, 4, 6-10, 12, 1. Contra Paganos libri tres, el Exhorl. adeosdem. 15, 16, 21,22,26, 50,31, 33, 35, 39, 45 - 48; de 2. De Sacrificiis spiritualibus contra Manichwos. Tempore (n. 4°), Serm. 1, 2, 3 et omnes reliqui, 3. De Sacrificio vespertino.Qui tracialus forlassenon alius est, quam senno ejusdem lilu.li ordine 542, praeterquinlum, 12, 16,19,20,23, 25,27, 28, 50, ed. Bencd. ex Sirmondiauis (olim 8us), inquo ex51, 52, 54, 59, 42, 45, 49, 50, 52, 72, 74, 94, 96, 107, 109, 110, 115,119, 135, 139,140, 141, 143plicatur initium Evangelii Joannis. 149, 151, 155,160, 164, 165, 170, 174, 186, 187,. , 4. De Die Domini secundum Sophoniam prophelam conlra Manichmos. 196, 205, 212, 214, 2-20,254-257, 245, 246;254, 256. Sermones de Sanctis (n. 5°) omnes spurii 5. Tractalus diversi contra Arianos sunt, prselerquarlum, 12, 17, 25, 24, 42, 45, 48, 6. Ad Primianum, Donatistarum Carthaginens. episc. Commoniwrium. 50, 51. Inler Sermones XVII (de quibus n. 0°) et spurii sunt 1, 2 (qui pars est Sermonis 51 in Col- 7. De Traditione in perseculionibus. de falso Bapti. smate contra Donatistas libri tres. Iectione Renedict-), 7 (pars Sermonis 561), 35, 36 (pars Sermonis 279), 58,65,96,97,98,99,118 C 8. De Baptismo conlra eosdemliber. P ( pars Sennonis 525). Ex Serraonibtis LXXVI, ad 9. Ad Mercaloremepiscopum contra eosdett}. rimum quidem prodiit in editione Benedictinorum ex per. fralres in Eremo commorantes,etc, nonnisi scx vetusto codicemonast. S. Bertini in RelgioAugustini in lomo V exhibenl Benedictini, reliquos in seepistola (ordine 195) ad Mercaiorem, cum proquenti. Ex his sex, spurii sunl tres, qui in vulgari cul dubio, cui Mario praenomen fuit, anno circiter Sermonum istorum colleclione locum obtinent 56, 418 scripta, quam recensuit Possidius io Indic. 70 et 72. Ex Sermonibus ab Hier.on. Viynerioeditis Supplem. parte i, spurii stfnt 3, 4, 5, 15, 14, c.4, ejusdemque tertiam partem iraiululit Auguslinus in librum de octoDulcilii Qumstionibus(cle 15, 17, 18. In parte n spurii sunl 1, 2, 8, 1014, 20, 23, 25, 26, 27, 29, 54, 36 -39. quo supra n. 101). 10. DeCharilate tractatus diversi. Denique rejecti sunt a Rcnedictinis inler Ser. mones tom. Vlibri aliquotabErasmo et Lovaniensi- 11. Principia Geometriw, ArUhmetices, et Philosobus inler tractaius repositi; nimirum : phiw. 117. DeEpicurmis et Stoicis in Act. xvu Apost. tra- 12. Epistotw, SermonesetTractatus plur.es, quorum ctatus non omnino malus, juxla Erasmum in cenmentio habetur in Ind. Possidii, apud Bedam, sura huic prajfixn, sed nihil aul quam minimuniI i'V ipsum Augustinum, et alibi. habens Auyustini. Contra Benediciini judicanl; el § III. Scripla Dubia,Supposititia,Spuria. omnino bonum Sermonem, el nihil habenlem nisi t Auyuslini. Ejus meminit Possidius in Indiculoi 1. De Symbolo s. Reytda fidei nd Calechumenos licap. 1. Exslat in editipne Erasm. el Lovan. tom. bri vel poiius sermones qualiior. Exslant in ed. VI; Bened. V, serni. 150, class. 1. Erasm. et Lovan. l. IX, Rened. VI, usque ad n. 8. 118. In illud Exod. m, 14, Ego sum, qui sum, scili- 2. Sermo de quarta Feria, sive cultura ayri Domicei, de rubo, in quo flamma erat, el rubus non comnici. burebatur. Hic traclalus in Erasmiana quidem edi- 5. De Cataclysmoseu diluvio. tione incerli aucloris esse praenotatur: al in Ulim- 4. De Tempore Barbarico sivein lempus persecutivttis mer.el Lovan. tribuitur Augustino. Benedictini vero ) , Barbarorum. (a) Commode nobis datum fuit hoc loco diligenliam auctorum Magnm Bibl. Eccles. Colon., qui post Caveum et Oudinum haecex Bencdiciinis cxcerpse runl, in usum' nostrurn converlere.

55 SUPPLEMENTUMAD OPERA S. AUCUSTINI. 56 i 5. De novoCantieoet de redilu in cceleslem patriqm A inus, sed Aitgusiinoabjudicat; quod judicium belac vim periculis, sermo ad Catcchuinenos. larminus et Lovaniensessecuti sunt. 6. Sermo de Disciplina Christiana. 25. Epislola ad Demetriadem. Pelayii est, ut ipse 7. Sermo de Ulililatt Jejunii. Pelagius faleiur in suis ad Innocenliuin papara 8. Sermode Uibis excidio. litleris. Quaesequuntur, usque ad n. 15, exstanlin ap- '26. Epistolae muluae SS. Auyiislini el Cyrilli de pend. toini VI ed. Bened. n. 9, 10,11, tom. IX ed. magnificis admirandisque S. Hieronymi virlulibus Erasm. et Lovan. et miracttlis, Supposititioc. 9. Sermo de Contemptn mundi. Incerii auctoris. Ilem 27. Altercatio seu CollalioS. Augtistini cum Pascenl Sermo de Vanilate smculi, qui ferme totus habeturr lio Ariano Hippone habila, prsesenle Laureniio in tractatu de Rectitudine cathoHcm conVersationis, , .judice delecto a Pascentio , viro spectabili. Non esl Augtislini. de quo infra n. 61. 10. Sermo de Rono disciplinw. Melch. Goldaslusab} £8. De Mirabilibus S. Scripturm libri tres. Incerti I auctoris, qui posta. 700 vixisse perbibetur. Ex-t. Haiminsfeld asseruit Valeriano Cemeliensi apud in ed. Erasm. lom. III, Lovan. el Bened. ibid. in Alpes maritimas episc. sar:c.v, ejusque etiam no. men proeferunt fragmeuta hujus opusculi in velu- B append., uhi et seqnens. 29. De Benediclionibus sto codice Colbertino reperta. patriarchm Jacob opusculum. \ 1. Sermo de Obedientia el Humilitate. Decerptum est ex S. Hieronymi Quaest. Hebr. in Genes. el Moralibus Gregorii M. et Alcuinumauc12. Traclatus de Charitate, s. de verbis psalmi, Terrai lorem habet. dedil fructum suum. 13. De Orationeet Eleemosyna traclalus (seu potiusi 30- QumstionesVel. el N. Test. in trcs parles divi' sae, quibus qunnamsuperaddideruni, XXV Qtiaefragm. majoris operis) ab Hieron. Vignerioeditusi sliones complexam, scd spuriam Lovanienses, tomo II Supplern. ,. .. Hilario diacono adjudicautes. Exst. in appeud. 14. De GeneraUlale eleemosynarum. lomi IV ed. Lovan. ct lomi III Bened. 15. Sentenlim Miscellanew.Haecomnia jnccrti suril 51. ln ApocalypsinO: Joannis Expositio sive Homiauctoris, nec Auguslinum sapiunt. lise XVHI.Fortasse Tychonii Afri Donalislsc.No16. De Creatione primi hominis. Totus inserlus est laesunt ex Victorino, Primasio el Beda collecta?. liic liber in tractatu de Spirilu et Anima n. 67. Exst. in ed. Erasm. toin. IX, Lovan. ibid. in apReperitur interOpera Ambrosiisub lit., Tractatut de Dignitate primi hominis; et inler Opera Alcuini pend., el Bened. III. cum lil., CogitdtionesB. AlbiniLevitwin haecGe- C Quaesequuntur, usque ad n. 65, exstant in apneseos verba, Faciamus hotninemad imaginem nopend. tomi VI ed. Bened., praeier Sermonesad Fraires in Eremo, aliosque de qnibus supra 9-15. slram. Exsf. in ed. Erasm. el Loian. lom. IX Ap32. LiberSententiarum s. QiiwstionumXXI, ex Aupend. 17. De Arbore scientia boniet muli. Exst. in ed.Egustino aliisque nullo ordiue ab auclore aliquo imperilissimo colleclarum. Exst. in edil. Erasm. ristri., Lovan., elBened. I. IXnppend. et Lovan. tom. IV in appcnd.,ubi ct sequens. Sequenlia, nsquc ad num. 25, exstant in ap53. Quwstionum LXV Dialogus ex variis Atiguslini pcnd. lom. I ed. Bened. libris raaximam parlem congestus. 18. De Gratnmulica liber. 34. Liber deFide ad Pelrum diaconum, olim inler .9. Principia Dialecticwel Rhetorices. Libri tres. £0. Categoricedecemex Arisloteledecerptm. Quatnor opera Auguslini impressns, ab Erasmo vero primum ei abjudicatus. Fulgenlii est Ruspensis epiist' tractatus, qui Augustino in proecedentibusedili.mibtis ascripti eranl (Erasm. et Lovan. t. I) a scopi. Exst. in ed. Erasm. et Lovan. tom. III in 1'enedictinis in appendicem rejectis spuriis acappend., ubi et sequens. 35. De Spirilu el Anima liber. Contiuet Dicia ct censenlur (lom. XI). D Collecianea cx multis et diversis aucloribus ex" 21. Begulm Clericis traditw fragmen!um. 22. Regtda secunda. (Terlia est genuina, vide snpra scripta. n. 102.) Exst. in ed. Erasm. et Lovan. tom. I in 56. DeAmicilia.Nonuisi Epilome est tritim librorum ^Elredi Rievallensis de eodem argumcnio. Exst. append. in ed. Erasm. el Lovan. tom. IV in append., uhi 25. Liber de Vila Eremiiica ad sororem, quem non et sequens. cdidil Eratmut. Exstat in append. t. led. Lovan. et Bened. JElredi Rievnllensis est ( qui saec. xn 57. De Substanlia dUeclioniset amoris liber. Duolibri in unum confusi. Auclores ignorantur. vixit)juxta LucamHolstenium. Terlia circiter pars in Operibus Anselmi, scil. Medit. 15, 16 el 17 38. De diligendo Deo libcr, qui et Medilalionuminexstant. sci ibilni'. Conflaius esl item ex variis libris Hugonis Viaorini, Bernardi el Antelmi. Exsl. in ed. Quae sequuntur, usque ad n. 26, in appcnd. - Erasm. et Lovan. lom. IX in append., usqne nd lomill ed. Lovan. et Bened. exstnnt. •21. Epistolw XVI mutuae S. Augustini et papaeBonin. 48. facii I brevissimae,quas antiqiias esse falelur Eras- 59. SiolUdquiumanimm ad Deum, liber. Ab auctore

S7 NOTITIALITTERARIA IN S. ALT.USTINL.,.. 58 li inccrto ex Auguslino non inodo, scd aliis cliam A Angtisiino primuin in omiiilms operum illius edit1 ancioribus , veluti ex e tionibus; deiude S. Leoui pnpre in ed. Paris. Ilugsnis Yiciorinilibro de Arra Anmm colleclus. 1511; poitca S. Ambrosio Mecl.ep. in ed. Rom. 40. Meditalionumliber. Lovanienses inter genuiiins s 1585, in qua ad Simpliciannm inscribilur; dcni1 que et S. Isidoro Hispalensi in ed. Mairit. 1599, Auguslini fetus reliquerant, ncque de eo aliud ct Paris. 1601. Sed pliiriinum decepit Sigebertus proiumtiaverant, quam quod antea dubitans inGemblacensisde Vir. ili. c 55, deceptus ipse falsji cerlusque Erasmus dixerat, auctorcRi esse vel Auvct. aiiquot codd. inscriplione, qubnomen Isido. gustinum, vel qui ejus librns non iudiligcnter le•rihabere dicuulur. Exst. in cd. Erasm. el Lovan. gisset. Collectus esl potissimum ex Anselmi scrilom. IX, append., ubi etsequens. ptis ab auctore xn sa?c, nec non ex Joannis ab53. De Sobrielateel Castilale. Ignoti aucloris, scd batis Fiscamensis opere. 41. De Contritione cordis liber. Aucior -soac.xni anliquiis Iibcr et elegans, judice Dupinio. > consarcinavit ex Anselmiet Huyonisde.S. Victore 54. De vera ac falsa Pmnitentia ad Christi devoiam. Totus fcre hic liber cum A«_yws(ini nomine in Deoperibus. crela Graliani et iu Sententias Petri Lombardi 42. Manuale. Opusculnm ex vnriis anliquioribus ett saec.xi scriptis colleclum : Augustino, Cyprinno, I t B translatus est. Tribuerunl poslea eidem Peirut Blesensis, VincenliusBellovacensiset Thomas AquiGregorio et Isidoro, Anselmo Bernardo, cic. nasi Inter rcccnliores de auctore a Trithemio inde ! 45. Speculum sive Manuale , til in aliquot codicibus inscrihitur : et in cod. Ribl. Bernardinorum P.tridisceptatum est. Vicft tamen probabilior senleniia, auctorem esse ab Augustino diversum. Exst. in siensis hnbelur sub liiulo : Libellus caiholicm/5ed. Erasm. et Lovan. tom. IV, append. dei, alteriimque ndjuiirtiim hnbel opusciilum. Haecatitem duo opnsctila nibilo diversa stint ai 55.-DeAnlichristo. Pleruinque Alcuino tribui solet, inter cuius opera integer, hic vero et apud RabaFidei, qu:c cura Pet. Franc. part. i, u Confessionis > '««m Maurnm imperfectns exslat. Sa;cuIo nono CliiffleliiJes. sub Alcnini noiniiie prodiit. Cerle asserendus videlur. Exsl. in ed. Erasm. et Lovan. auctor saec.xil uori anliqninr. tbm. IX, append. 4i. Spectdumpeccatoris. Inceiti auctoris esl et soec. 56. Psalterium. quod matri suo coinposuisse fcrtur xu noii cxcedit. 45. De triplici habitaculoliber. Incerti nec incrudilii Augustinus. Sed in ms. cod. Regio 4373 inscribitur: B. Joannis papm factum apud Viennas. Hic mctoris. aulem Joannes credilur esse noiniiic XXII. Exst. 46. Scala Paradisi. Esl Guiqohis seu Guidonis ssec. C < in ed. Erasm. et Lovan. tom. IX, append., usque 47. De cognitioneverm Vilw. Honorii Augustodiintnad n. 61. sis pulatur. 57. Cantici MaguificatExpositio. Ex Hugonis Viclo4S. De VilaChrisiiand. Liber est Fastidii Briinniii. rini Iractaiu in hunc hymnum decerptn. 49. Liber exliortatorius, vulgo de Salutaribus docu- 58 Dc AssitmptioneB. Mariw Virginis liber seu poi menlisad qucmdam comitem. Pnulino Aquileiensi tius scrmo. Auctor creditur Fulbertus Carnotensis, scu Foiojuliensi pntriarcbsc, qui saec. vm vixil, , qui ineunle saec. si vita functus esl. Alii codd. haud injuria asserunt. Exsi. in ed. Erasm. cl LoAmbrosiiAutperti (saec.vui) nomen prxferunt. van. tom. IV in append. 59. De Visilalioneinfirmorum libri duo. » 50. De duodecim Abusionum gradibus. Cypriano 60. De Consoialionemorluorumlihri s. sermones duo, cx Joannc Ghrysostomo forsan decerpti. oequeac Augustino falso trihuilur. Auctor ignorntur. Exsl. in ed. Erasm. et Lovan. lom. IX, ap- 61. De Reclitudine catholicm conversationis. Exstat in lib. n Vitae S. Eligii, Noviomensis epLc. per pend. S. AudocnumRothomag. descriptoe. Alii lameii ex 51. Traclelus de septem Vitiis el septem Donis Spirilus stiticti. Ilugonis Viclorini. Primus edidit inc. ip-o Eligio (sa>c.VIII)el Cmsario Arelaicusi (s:< r tcr Snnctorum Patrum Monumenla Paris. 1634 A vi) collectum volunt. >" 6'HIV. Camerariut Scotus Congreg. Oratorii pres- 62. Sermo de Symbolo.Integre colleclus cx Symbolo Riifini A<|uilei.presb. ex llomiliis S. Cmsarii papne lyler. Theol. D. Paris., enm Auguslino non ahi el YvonisCarnotensis(saec.xi et xn). Insupcr etiam amiquis mss. codicibus, sed lanium a midlis viris doctis tribui dicens. Inde recepil Vignerius compleclitur loium Sermonem 242, qui cxsial in Supplem. lom. I. Sed quia inter opera Hugonis append. toin V ed. Bened. membratim disseclum. vulgo occurrit ibidemque alius alfmis ei, et pars 65. Sermo in pervigilioPaschw de esu agnm. Reperilur eliam inler S. Hieronymi supposilitia. quasi qiiaedam ejusdem , inscriplus : De seplem Peccatis nierlc.libus: contra qum valenl Orationis 64. Sermo in Ps. XLI,ad Neopltyios, qui et HicroDominicmseplcm petitiones, reperialnr, omisere nymofalso li ibttilur. Benediclini. 65. Sermones Ires de Rilibus el MysterioBaplismatis. 52. Dc Confiictii Viliorum el Virlulum. Ambrosii Hoc primus evulgavit Sirmondus in append.post Sermoncs XL, sed miniine Auguslini esse arbiAutperti est s;cc. viu scriptoris. Hoc opiisculum qiiamor anliquis Ecclcsiae doctoribus tributum : Irnltir

40 SUPPLEMENTUMA-DOPER* S. AUGUSTINI. Sequentia usque ad an. 77 in append. tom. VIII, A Orosii (qui cxst. in append. T. VI) dccurtalas et ed. Bened. depravatas referunt. 66. Adversus quinque hmreses, seu conlra quinque ho- 75. De Essentia DMniiatisliber unus. Non Augnstino tanlum, sed multis aiiis, Ambrosio, Hieronymo, siium generatraclatus, scilicet adversus Paganos, Anselmo, Bonaventuroetributus. Prima et maxima Judaeos,Manichseos,Sabellianos, et Arianos. Huuc Erasmus hominis eruditi, arguti et facundi esse pars ex Eucherii Lugd. ep. opere de formulis spirilualis inlelligenliwsumpta. censuerat, non tameu Auguslini, nisi forle, ait, juvenis scripserit. Augustino sine cunclatione ab- 76. Libetlus seu dialogus de Unilale sanclw Trinitatis. Ignoti, sed antiquissimi aucloris. Exst. in append. judicant Bellarminus, Lovanienses, alique. Bedoe ed. Paris. 1586. auctoritate. Exst. in ed. Erdsm. et Lpvan. tom. VI. 67. Conlra Judmos, Paganos et Arianos. Sermo alius, 77. De Dogmatibus Ecclesiaslicisliber Gennadii Massiliensis, cujus sub nomine seorsim etiatn edidit ufvidetur, ab illo, qui in Iridiculo Possidii legilur, Geverh.Elmenhorslius Hamb. 1614, in-4°. Exst. et quem ideo vere Auguslini esse judicat BellarT. III ed. Erasm. el Lovan. in append. minus: nam aucior islius exscripsisse videtur S. Gregortum lum in exbrdio, tum quacdam ejusdem 78. Sermo de Rusticiano subdiacono. alia cap. 17; Exstat in ed. Erasm. et Lovan.T. VI. B79. Conlra Fulgentium Donatistam. Non Augustini, sed vetuslissimi tauien auctoris, utpote qui conci68. De Altercatione Ecclesim el Synagogm dialogus. liuin illud Carthaginense conira CoecilianumvideAuctoris sacc. XIIIvel xiv, nam Joaiinis Seoli corit. Exst. in ed. Erasm. el Lovan. T. VII, in apsetaneum se fuisse testalur.TSxst. in ed. .Erasm. et Lovan. tom. VI in append. pend. parl. I; J?gi!ed. IX, append. 69. De Fide seu unitate Trinilalis adversus Manichmos 80. Hypomneslicon conlra Pelagianos et Cwlestianos libri sex Sixto 111P. R. (a. 452). Garnerius Jeliber. Hunc ex. velustissimi codicis Cor.beiciisis suila , alii ctim Sirmondo Mario Mercalori triauctoritate Evodio Uzalensi, in Africa episcopo, buunt. Exst. in ed. Erasm. et Lovan. T. VII, apasseruit Jac. Sirmondus Hist. Praedest. c. 1, Exst. in ed. Erasm. et Lovqn..T. VI, pend. p. II ; Bened. X, append., ubi et duo se70. Commonitorium(vulgo S. Auyuslinijepisc. Ecclequentes. sim catholicm)quomodositagendum cum Manichmis, 81. De Prmdestinatione et Gratia liber, a nonnullis Fulgenlii Ruspensisep. creditus, ab aliis ulroque qui convertuntur. Sub Augustini nomine vulgalum et Augustino et Fulgentio abjudicatus. est in append. ad T. X ed. Paris. 1586. Scriptum antiquissimuni esl, quod Dupinius concilii 82. De Prwdestinalione Dei libcllus, ignoti auctoris. 83. Hymnus : Te Deum laudamus, Ambrosio et Aualicujus Africaeconsliiuli.onem putat. 71. Contra Felicianum Arianum de Unilaie Trinitalis gustino simul tribui solitus, de cujusauctorecerto nihil siatui potest. liber ad Oplqlum, Pronuntiavit olim Erasmus non esse probabile, hunc librum esse Augtistini (cujus CAPUT 111. Dissimulata in Rctraelalionibus non meminil). Varim ediliones operum S. Augustini. vero Erasmi -censura librum istum Lovanienses PROOEMIUM. inler.genuinos Auyustini felus rei ostiernnl, Bedk, Lanfranci, Alcuini el Pelri Lotnbardi fere auctoriHaud opus esse puto rei litierariae et ecclesiastilatibus ducti. Forlasse Vigilii Tapsensis est. Exst. cse hislorine sludiosis, ut de ratione, qua lot lantain ed. Erasm. et Lovan. T. VI. que, quibus Augustini scripla comprehendunlur, 72. Qumsliunadm de Trinilate el de Genesi, qnse ex volumina ab ipsius inde aucioris manu propagata et AfciMiiio cscriplae sunt. Exst. in cd. Erasm. ct ad typographise salutaria tempora servata fuerinl, d Lovan. T. III,.append. sedulo disquirant: siquidem jara sua aetatecum faina 73. De Deitale et Incarnatione Verbi ad Januarium ejus scriplorum exemplaria omnem peneorbem perlib.ri.duo, collecti ex Origcnis opere nzpi 'ApyJ» D vagata essenl, el post obitum cjus nequaquain ces-' juxtii versionem Rufini Aquilei. presb. Esst. in sante eorum usu non defuerint, qui et conservandis ed. Erasm. et Lovan. T. IV, nppend., usque ad et inultiplicnndis assidue sluderent (a). Observat n. 76. Fabricins (b), socculisaliquot ab excessu ejus elapsis, 74. De Trinitale et Unitate Dei liber. Distinctus oliin tanto in pretio fuisse illa monumenla, ut eorum fuit in capita 15, quorum 9 posteriora toium fere, causa, cuin in Hispania exemplaria deessent, circa sed conlracliim etinterpolatum S. Auguslini librum a. 65.0, Taio Caesaraiigustanus episcopus Romam contra Sermonem Arianorum conlinebant., Capita milterelur. Sequioribus aulem lemporibus cum boaulem priora quaestiones aliquot dialogi Ptmli noe.lilieraelumen suum benignum plane abscondis39 i (a)InllipponensiBibliothecamagnam, immo pcue omniiim librorum Aiigustini supellectilem fuisse, quaeflammas etiam ac rapinas Wand.ilorum evaserit, inulla, cum Augustini, tiim aliormn loca leslantur, et postremum quidem, hoc, qnod Possidius ad illius intuitum indicem scriptorum Augustinianoruin composucril; de quibus omnibiis adcanl, qui tanli pntant, Engelberti Elupfelii disq., an et quomodoBibliotlieca S. Auguslini incolumis servdla fueril in excidio Hipp. 450, tnseriam ejnsd. Vet. Bibl. Ecclesiasticw, vol. I.p^rt i(Friburgi Brisg. 780, in-8*), p. 175, sqq (fc).InBibl. Lal. T. II, 1. iv, c. 3, ed. Ven., p. 553

42 NOTITIA LITTERARIA IN S. AUGUSTINUM. •A fcnt, hujus lamen libros non cx manibus monn- f. gularis velustalis iudicia habel. Eodem vcroanno, eborum excussos fuisse, non solum lot ex sacculo quem Mediolanensis proferl, prelo dedit Jo. Amernono, decimo ct sequenlibus proximis reliqua mss. bach ilerumque 1430, quae sequenlein h ibuit Friexemplaria loquunlur, sed doeumemo sunt eliam.va- burgensem a. 1494, Basileensam Langendorfd 1515, ria illa Collectanea seu Florilegia Senlentiarum el et Lugduneiisem 1520. Ad haecprima circa Auguslocorum insigniorum, quae puallo studio ex operi- lini libros sludia pertinet porro in Germania editio bus ejus decerpta et compacia sunt, quorum, quod libri de ConsensuIV Evangelistarum, Lavingw 1475. felici omine coniigit, paucissima tamen typis sunt; Item libri de Fide el Operibus, Colonimeodem anno; impressa, sed passim in bibliothecis justis tenebrisi variaque ibidem minori forma excusaopuscula, quoa premuntur (a). De Carolo Magno pervulgatum est; omnia ad eumdem aunum redire videntur. Suppar i Eginhardi testimonio, quanti libros de Civitate Dei iisdem forlasse, modo Germanica sit, Confessionum fecerit. Sed quod paucis notum fuerit, Carolus V, edilio ioci et auni indicio destituta, quarum velusta : ^cx Gallioe, virum inter doctos suae aetatis longe ndmodum descriplio Mediolani facla est 1475, et eminentissimum Radolpbum de Preulles stipendiisi tnox s. I. 1482. Sermonesetiam frequenter per hoc rege dignis adegit, ut idem opus in Gallicum sermo- tempus prela exercuerunt, ex quibns antiquissimoe B nem transfunderet et commentariis erudilis illustra-- 1 HomilimL. Attguslmper Anlli. Sorg. 1475 excus:v, ret (b). Ex quo vero saeculodecimo quinto mira illai quas excepeiunt Sermones ad Eremilas fratres, Mulibros muliiplicandi.ars o.cccepit, inter primos sta- linm a. 1477; Mediolani 1484; Brixim 148.6; Venetiis i tim, qui lyporum formulas ilagitarent, Atigu&tinus per Pagan. de Paganinis 1487; ibidem per Vinc. de fuit, nec ullus Latinorum scriptorum crebrius eoi Benaliis 1492; landem Amerbacliiana Cottecltt), inler prelo deinceps mandalus est. Primum autem, quodI quos recens farrago Sermonum de Tempore 1494 el stanneis characteribusexscriptum est opus, fuilliber 1495, repetita illa Parisiis apud Jodoc. Badium 1516, s ejus de Arte prmdicandi seu ultimus ex quatuor libris et Hagenom 1521. Epistolarum porro impressiones de Doclrina Christiana, circa annum 1465, Argentorati proeier anliquam loco el anno non indgnitam factao r" apudJoannem Menlelinum, quem eodem vel proxi- suntab eodem, qui toties nobis laudandus-est, Jo. mo statim anno repetiit JoannesFust Moguntim.Jami Amerbachio a. 1495 ct 1494, itemque Enarrationei vero a 1467 ex celebri illo Sublacensi nwnasterio in Psalmos repelitis vicibus a. 1489, 1493 (cujus ani prodiil primarium ejus opus de Civitale Dei, et se-- ni Yenela etiam editio laudari solet), 1494, 1497, queuti statim proximoque anno Romm ab iisdem ty- ex sua olficina exire passus est, eumque seculus pograpbis repetiium, cito omues pene Italioeoffici- Lugdunensis 3rtifex a. 1519. Ilis insuper adde innas" pervolilavit. Igiiur cxcusum e.-t eodem anno I gentem numerum eorum librorum, qui propter in3C 1470 Venetiis,ibidcmque bis 1475 apud Nic. Jenson diciorum et notarum 4efecium cerio anno affigi nei et Gabr. Pelr. de Tarvisio; Romm 1474, apud Ud- quettnt, cujusmodi non una exstat editio librorum atr. Gallum; Neap.oli1477; Veneliis 1486, 1489; Tho- de Doctrina Cliristiana, de Quanliiale animw, SolilaJosm 1488. Ncc minus in Germania eirca idem opusi qtdorum, Sermonum, de Trinitale, Confessionum, in prela incubuerunt, quamquam serius aliquando, Epislolarum, de Consensnqualuor Evangelistarum, de cum jam remissior factus esset in Italia primus ille; Spirilu el Littera, de Civitate Dei; iii Evanyeiium Jolibrorum exctidendortim ardor. Unum so!um novi- anuis, Enchiridii ad Laurentittm, ctc.; quos omncs i inus anliquius exemplar excusum a 1475. Moguntim suo loco diligenler nolavimus et pro viribus dcapud Pelr. Schoiffer; deinde Basileensibus signum scriptosdedimus. extulit Mich. Wensxler a. 1479, quem decemannos Interea plurima etiam ejus opuscula colligi el in unum corpus condi ccepta sunt, licet in allegendis post seculoe sunt Amerbachianm impressiones, Friburgensis 1499, Langendorfii 1515, Lugdun. 1520. singulis non semperratio qusedam etconsilium specExstat quoqtie Lovaniensis 1488. Germanicis vero latum fuil, scd casui magis, qui varia invicem illius '- plerumque adjuncti conspici solenl commentarii seripia sociasset, curalores obsecuti esse videnlur. Thomm Valois et Nicolai Trivelh, quibus admodum 0 Primum in his Iocum sibi vindicanl Traclatus a. D lum delectatos fuisse videnlurobscurioris hujus doc- ' 1484 Venetiis per Andream de Bonetis de Papia in-4° irinae amatores, donec per Ludovicum Vivem sunt junclim editi, nisi iidem forte jam ex priori Veneta sepulti. Cum Basileensibus librorum de Civitate Dei per Oclavian. Scoium li&S sinl derivati, quod eerto editionibus hujus aeiatis pari fere passu incedunriiconfirmare non possum; el Aryentinensis cditio per bri de Trinilale. Horum prima descriptio fuisse viMartin. Ftacha. 1483, el ilerum ibidemexcusa 149!. detur Venetiana absque anni inentione per Paganin. Posierinr Veneta editione non parum attctior est, de Paganinis, aut Mediolanensisper Leonh. Pachel. licet ullra dimidiam partem cum eadem egregie co: 1489. Fortasse autem Germania antiquiorem habuit eordet, adeo ut diflicile diclu sil, utrum vestigiis illi ea, quaeloci quidem et anni signo caret, sed sin- lius insliterit, an incepto plane diversosit adornaia. U (a) Suhjunximus infia quoedam ex Ondino H M. Bibl. Eccl. Coionieosi de ejusmodi Defioratoribus et Commeniaioribiistani antiquis, quam rccentibus. PATROL. XLVIL (b) De imperatRre C^rolo V, lmjiis nominis idem imrrnsse Gallum qucriidam in Ephemerid. Erudu. (Journ.nl.des Sav.) 16; 6, 15. M.irt.', alicubi in Bibi, Colun. Eccl. logimiis. . 2

SUPPLEMENTUMAD OPERA S. AUGUSTINI. n Utraque lanien talia complectilur opera, quas non A recognilum, sed commenlario insuper illuslravit, cui niagna voluminismoleconstani, ccrlenoii prolixiora parem ubertale el elegantia in ullo prisco scriptore libris dc Doclrina Chrisliana, idque hoc imprimis ne Itali quidem viderant; tantusque a cunctis aeviisrespeclu, quod illa vel seorsim jam proslarent, ve- lius lilterarum amatoribus honos habitus fuit, ut ltili de Civilale Dei, de Tnnitate, Enarralionum in Erasmus novo in hoc opere labore supersedere se Psalmos libri, vel peculiarem sibi quseque postuia- posse judicaret tolumque in editionem.suam rccirenl operam, qualem conligisse eliam Epistolis et peret. ERASMIANA aniem illa recensio, quoe licet diverSermonibusvidimus. Eadeni forlassc Venela edilio rescripta est ibidem aptid Dionys. Bertholdum 1491, sissima, pro more, experirelur judicia, studia laa qua distanl ediliones, Parmensis per Angelum men in hoc genere incredibile quanlum accendit. Ugoletum et Venela per Pclegrinum de Pasqtialibus, Consilium soli Frobenio debetur, qui nullis hacin utraque a. 1491, quas opinor exemplum praebuisse re sumptibus pepercil et hoc nomine tanlum vitam editioni Jodoci Badii Asccnsii, excusse Parisiis loiO sibi produci a summo numine oplabat, ul hsec ad apud Jo. Parvum et adhibitoe diligenter a Palribus exitum perducta videret. Sed voti hujns compos non Maurinis. Nec silentio praetercundum esl singulare faclus est, morte prsereptus cum vix duo priores ejusdem Jodoci Badii et Auguslini de Ralisponavon- B tomi absoluti essent. Dederat autem Frobenii presilium in colligendis edendisque sua opera corrcclis cibus Erasmus, ul Opus, cujus nonnisi parlem exidiversis Quwslionum Augustini libris. Prodiil Iioc guam in se recepisset, cum profligando nemo succeopus a. 1497. Lugduni per Jo. Trechsel. in-fol. exi- dere vellet, tottim tandem sustinerct, eoque mortuo filiis ejusidem obsequium praestandum esse duxit. mia industria et multo cum judicio instructum. His tandem omnibus proeparalis Jo. Amerbachius Tria igitur in hac editione feneratus est hic scriptor de omni relillerariaet imprimisecclesiaslicisscripperquam magna ad promovendum ipsius studium. torihus Latinis meritissimus, non ut aliorum frue- Primiim munditiem a characleribus et charlis el juretur diligenlia, nam sua ipsius huc polissimum ad- stum aliquod decus in toto hahitu ac descriptione. ducta res erat, sed ne incrementis litterarum, quae In Amerbacuianis cnim impressis, ul nemini ignomatura videbanlur, deesset, consilium universorum tum esse potest, liberalior cultus merito desideraAugustini operum per-parles edendorum cepit. Con- lur, dum parlim Iilterae ad aspectum ingratse sunt fecit igitur XI volumina, quorum oclo prioribus adhibiise, partim charla adest crudior et omnia deniomnia ipsius scripta ordine chronologico ad lidem que paginsespatia adeo sunt oppleta, ut sordidum Relractationum ejus disposuitaddidiique tribus insu- pene in eo se praebuisse Amerbachium dixeris. per, ca, quae in Relractaiionibiis vel omissa erant, C Deinde integra primum exhibet ipsius opera. Tertia vel serius elaborata. Simul vero ne moles in im- denique dos fuit textus correclus a vitiis innumeris inensum cresceret et quod exemplaria haud dubie ex grammatico potissimum generc, et iis, quoe ab superessent, raiionem habuil eoi-um, qusc anlea ignoranlia anliquilalis et doctrinae veieris orta viseorsim ex sua officinaprotuleral, Epislolasque, Ser- deri poterant, lum nova pariitio el judicia de iis, moneset Enarrationes in Psalmos ab hac edilione quae aut omnino non genuina essent, aul saltem visejunxit. Prodiit hacc Amerbachiana Basilem a. derentur dubia. Saepiusautem ilerata et identidem aucla cst haec 1506, et magnis oninium, qui basce litteras amabant, plausibus fuit accepta, recusa etiam Parisiis edilio. Sic non contemnendis Seniionwmaccessionia. 1815. Videtur autem haeceditio plene omnibus bus locuplelata est Parisiis apud Chevatlonium1531desideriis saiisfecisse. Nam ad annttm usque 1529, 52, el ibidem apitd Carolum Guillard 1541, nec non non solum nihil innovatum est in Amerbachii insti- in singulis Basileensiumrepeiitionibus, nempel541luto, sed sjngulalim etiam pauci iidemque minores 45, cui suppelias tulil Martinus Lypsius; 1556, cuAuguslini libelli hoc inlervallo temporis, Colonim rante Joanne Costerio; et 1569, quaj ultima Frobeimprimis 1527, de Doctrina Cltrisliana^de Spirilu et " niana fuit absolulissima et uitidissima omnium, in Litlera; 1528, da Fide el Operibus, de Natura et quam etiam Semones illi, quos primum ex mss. Gralia, etc. Iiem Augttstm Vindelicorum 1523, de codicibus eduxit ct Lovanii a. 1564 publicavil JoanFide et Operibus et Enchiridion ad Laurentium, cl nas Vlimmerius, migrarunl. Porro recusa est eiiam Norimbergw denique, veluti a. 1524, de Natura ct Luydmti 1561-63 in-8° et Parisiis 1571 in-fol., et Gratia, evulgati sunt, quibus omnibus lexlus Augus- impuras eiiam Venetorum bibliopolarum manus lini nihil incrementi cepit. Tanto benignior forluna passa a. 1545, 1552,11570 et 1584. Caetcrum Erain lihros de CivifafeDei omnia cumulavit, quoe per smianam recensionem sequuntur, quotquot ab ejus istam oetatem a doclorum hominum ingenio ac dili- editione diversis in locis seorsim excusi sunt Augenlia in exornando libro veteri exspeclari polerant, gustiniani libelli, quorum haud exiguus quidem nusiquidem Jo. Ludovicus Vives litierarum elegaiilio- merus fuit, sed nihil ex iis Augustini leclio lucri ferum in Hispania et Relgio stator et vindex, in edi- cit. Frequenter imprimis leclitatoeesse debent Contione Basileensi apud Frobenium, non modo le.vlum fessiones,quse Colonim1551 et 1569, Lovanii 1563 ex codicibus mss. ad quorum usum magnam scrmonis et 1571, Antuerpiw 1567 ei 1568 descriptae sunl; Latini el priscoedoctrinaefacultatem afferebat, dedit iteni libcr de Spirilu el Lillera excusus Parisiis, 1558,

43

NOTITIA LITTERARIA IN S. ALCUSTiNUM. 46 Wilebergw1541, Anluerpm 1568 ; de Fide el Operi- A furli 1624; Hamburgi 1061; de Doctrina Cltristiana bus Parisiis 1554, Coloniw1552, Antuerpiai 1568; de Antuerpiw1601; Wilebergm1604 ; Helmestadii 1G29 Consensu qualuor Evangelistarum Parisiis 1558, et et 1655, per Ge.Calixtmn ; de Unitate EcclesimMoCo/citita; 559; de Cwa pro mortuis gerenda Pari1 guntim 1602, ctim notis Jusli Calvini, Helmestadii siis 1545; da Libero arbilrio, de Prmdeslinalione et 1657, pcr Ge.. Catixlum; iiem libcr de Utilitate creGratia Colonim 1568; de Natura cl Gratia Anluer- dendi per etmdem, ibidem eodemqnaanno , ct poslea pim 1568 ; de Doctrina Christiana Venetiis1554; En- Lovanii1080; de Hwresibus, Helmestadii 1021• Oxochiridion ad Laurentium Coloniw 1552; ilem per nim 1651; Ueltncsladii 1678, cum Danwi comm.; de LambertumDanmum Genevw 1575, cum Commenta- Fide el operibus Francofurli 1052; Enchiridion ad rio repetilo ibidem 1579, 1585,1597. Idem Danoeus LaurentiumWiiebergw 1604; Purhiis 1665; Epistclm anno posl addidit librum de Hmresibus, qui pariter Francofurli 1678, select;« Flexim 1658, et Lovanii repetitus est a. 1578, 1595 et 1595. Denique ilera- 1662. Novam quidcm Confessionum rccensionem tum quoque de Civilate Dei opus cum Jo. Lud. Vivis juxta plures mss. jactilavil Henricus Sommalius commenlario Parisiis 1544 ct 1555, Basilem 1555 Soc. I, qusedici non potest, quoties impressa sit ct et1570. repelita Lugduni, Coloniw, Duaci, Dilingw, etc.; Sed nova repens Augustino lux oborta est per B sed cui a criticis cxiguum prelium statulum est. Nec IUM conjuncla TlteologorumLOVANIEN studia in edi- vero moiiienli ullius suni variae illae opusculorum tione Opcrumipsius Antuerpimapud Ckristoph. Plan- contra Pctagianos collecliones, cujusmodi Parisiis 1644 el 1652, Lovanii 1647 et 48, Romm 1652, Brulinum a. 1577, XI lomis in-fol., publice proposita; in qua non solum criiica apertior, sed praeclarum xeltis 1654 et 1675, ct Lugduni 1673, prodierunt. eliam hoc, quod spuria dubiaque prorsus a reliquis Sed quod mirabcris, ex Gallicis aliquot versionibus, separata, sua cuique tomo subjecta sint. Ut niliil de quoe frequentcr intra hoc spatium provenerunt, animadversionibus dicam aliisque commodis, quae praecipue Arnaldinis, fructus quidam ad texlum hunulla non aetas in ea summopere probavil. Certatimi jus scriploris conlirmandum redundarunt. Nova denique aiqueullima serics a BENEDICTINOea expressa est et plerumque cum accessione aliqua: Parisiis 1586; Gcnevw 1596-, Parisiis 1605, 1604, nusi lueiilenlissima opera ordilur. ConspcctnmImjns 1615-14; Co/onic8l616; Parisiis 1626, 1655, 1652. (ditionis jam a. 1671 publice proposuit vir doclus Subinde etinm extrinsecus augmenia quoedam allatai Congregationis Maurinaj, qui curam illius in se rci Mint, veluti a. 1611, cum primum librum de Gestis ceperal, sed paulo post a Congregatione pulsus, aliis Pelagii ex codice ms. ex Italia sibi transmisso Au- eam provinciarn cedere coactus fuit Franc. Detfau. G "guslm Vindelicorum imprimi curasset Marcus Vel- Tradita deinde est Tltomm Blampino et Petro Cous serus. Similiter Claudius Menardus Andegavensis laniio, quibtis per occasionem alii quidam sodalcs Parisiis a. 1617, primum publici juris fecit dicosli-- diligenliam suam commodarmit. Sed Mabillonii parbros priores contra secundam Juliani responsionem, tes in boc uegotio ntilloefuerunt, praeterquain quod quos denuo recognitioni suae subjeeit Mich. Palu- epistolam uuncupaioriam ad regem Ludovicum XIV, • danus Gandavensis Lovanii 1612. Porro Jacobus cujus auspiciis lotum opus gestiebat, elaborasie Sirmondus XL Sermones novos edidit Parisiis 1651,i dicttts est. A copiis criticis et diligentia ediiorum est et Joannes Marus Sermones sex cum fragmentis ali- coiisuininaiissima. Imprimis autem nova singulorum quot Romm1644. Sed sequiores illae repetitiones ,' scripiorum ad lemporum rationem discussio et sou• utut auctiores sensim, propter vitia crebra mulio norum a i genmnis discnminatio eeclesiasticaehistoprimis sunt deteriores. Quare cum non sine mani- riae studiis perquam saluiaris cornmendatur. Recudi festo damno sumptus in eas impendi cognovisset | cam fecit et uno volumine variarum cd maxime Hieronymus Vignerius, Congreg. Oratorii D. Jesu Paris. presbyler, subvenire studuit edito anno 1654 illuslres Augustini conlroversias dissertationurn suaj et 1655, duobus tomis Supplementv omnium Operum rumque haud vulgaris noioe observalionum auxit . i Augustini ame a. 1614 impressorum,quo comparalo Jo. Clericus Antuerpiwseu Amslelodamiverius 1700quamvis antiquiorem, seu Erasiui, seu Lovanien- 1703, qtto factum csl, ut ad plures saliem inler sium editionem absque damuo, immo fructu majori,. Proteslantes usus hujus cditionis pertingeic ,. potueretinere studiosi possent. Simul sex libros conlra rit. Italis non 1 aequeplacuisse videtur. Nam ParisiensecundamresponsionemJuliani operis ejusdem, cujus' duos libros primum ediderat Menardus, variosquc' semBcncdictinoruni, autograplw undequaqtiesimilem, anno 1706 iterum prelo cominittere pnrabat Sermones et Traclaius usque dum ineditos jam insuper addidit. Ad exemplar Lovaniense se composuerunt,' Joannes Bapt. Clarellus, typographus Venetus, puid consilium significavil misso ad eruditos quse ab extiemo sacculo xvi usque ad finem xvu bliceque seorsim singula aut plura invicem juxta argumentij Protreplico, in quo Aniuerpieiisis editio male ipsi affiiiilaleni excusa sunt Auguslini scripla. Cujus- ob fidem et voluntatem Clerici audiebat; quod turpe modi sunt Confessiones, Wircaburgi 1581, et Turoni lamen quaesluosimangonisartificium non opus erat. i 1588; De Civitale Dei Antuerpim 1600; Genevmett ut Oudini bilem moverel et ad Clerici patrociniuiu Lugduni 1610; Paristis 1613, 1056, 1651; Franco- suscipiendum eum, ipsi minime faventein, imne!!c*

is

lfi AD 48 SUPPLEMENTUM OPERA S. AUGUSTINI. ret (a). Cseterum ignoramus, an Clarelli istud con-,A pressae. NuHsc exstant piginarum foliorumve vel silium successum habuerit, sed procul dubio haudI plagularum nolne. Distinctionibus, quas commala et inullum ab eo abludit ca, quam a. 1729 et sequenli- ptincta appellamus, inseruit lineola duplicala, qua bus ibidem prodire jtissit Joannes Bapiista Albrizzi. alias grammatici in verbis bicompositis uti solerrt, Reliqua , quae separalim a Benedictinorum indei quamque vftv vocant. Tribuimus vero huic volumirs selate in Augustinum collala sunt, haud capiunt ma- locura inter opuscula propter sequenlium cum eo 1 gnificam commendationem. Duw quidem Epistolw simililudinem, quae si non eodem anno, attamen ex ad Oplatum, altera de Natura el OrigineAnimm,al- cadem officina vere prodicrunt, ul nunc quidein lera depmnis parvulorum,qui sine baplismodecedunt, comparalione singulorum inier seinductiopinamur, recens ex codice abbaliae Goltwicensis in Auslria et egregiam artis perfectionem in paucis plagulis inferiori crutac sunt, Vieima;1752 et Parisiis iterum ostendunt. Nempe (ria , quae sequuntur volumina, 1754 impressse. Memoralu etiam digna videlur Jo. eodem characlere, sed nitidissimo etquo absolutius Schilteri IC. editio libri de Conjugiis adulterinis, hoc in genere vix quidquam fingi possit, in charta Ienm 1698; a quibus csctera, veluti Tricassini ed. longe optima et fulgenli, pagina lineas 27 compleclibrorum deGratiaconlraPelagiumelCcelestium, Mo- lente, impressa sunt. Caeterum characlerum notoe B gunt. 1687; Liber de Hmresibus Canlabrig. 1687 et I nullae prorsus cernuntur, nec loci, nec anni ullum Oxon. 1721; Speculum Augusthtia Tommasieditum indicium. Complectuntur autem: Romm 1670; Confessiones cum prolixissimo Franc. i° Librum de AyoneChrisliano una cuni ipsius de Arcltangeli de Prmscnlationecommentario evulgatae codem judicio, ex libris Retractationum; librura de Florentiw 1757, et tibelli, quos nuper Teegius Thu- Sermone Domini in monte habilo, cujus in fine ad ringus ad Benediclinorum exemplum typograpborum calcem voluminis : Explicil liber primus beati Aug. formulis exscribi fecit Lipsiw 1767, 69 cl 70 longo de Montana. 2° Tractatum de Fuga mulierum; tr. de Conliinlervallo distant. In hoc tanlo autem Augustini recenliori setate negleclu optandum foret, ut, quod nentia ; librum de Conlemplumundi; Epistolam beati Parisinus quidam Pli. D. Pierres -exorsus erat insli- leronimi ad Paulinum presbiterum; Sermones duos tulum, praeclaro speeimine in nitidissima Confessio- Auyustinide communivila ciericorum, qui incipiunt, mcmdescriplionea. 1776 proposito, non deseruisset, Propler quod volui, etc, et charilali veslrm, etc. 5° Ometias B. Augnslini, el primo de eo, quod aut alii in simili subsidiorum crilicorum foriuna Psalmisla ait : Quis -eslhomo, qui vull vitam el cupit imilarentur. Sed transeamus tandem ad AnnalesedilionumAu- videredies bonos; — secundo de eo, quod scripium C gustini, quos quidem ita descripsimus,ut I. Scripio- *- esl : Eslo consenliensadversario tuo, etc. Et qui odit rtitit collecloruma primis initiis.II. Singulorum juxta fratrem suum, homicida cst; — lertio de eo, quod seriem consuetam a nobis proponerenliir. Qnibus Dominus ait: Diliyile inimicosvesiros; — quarlo de omnibus absolutis paragrapbo peculiari qusedamnon eo, quod scriptum est in Ysaia : Clama, ne eesses; — inulilia de Epitomaloribus, Defloraloribus et Com- quinto de eo quod Apostolusail: Radix omniummamenlaloribus Augustini, lam antiquis, quam reeenti- lorum cupiditas;—sexlo de eo, quod scriptum esl: bus, subjicientur. Ejusmodi nutem scripta, quaenon Bealus,qui posl aurum non abiil; —septimo de eo, lam explicandis aul commentandis certis Auguslini quod Apostolusait: Redimenteslempuscum dies ntali libris inserviunt, quam de doctrina Augustinivel uni- sunt. Opuscula n. 2° et 5° exhibila commemoral euam versa, vel de singulis illius capitibus sive inslruendi, seu convincendi, atit alienas opiniones redar- Catal. CrevemuenovissimusT. J p. 106 el 107, adguendi cansa traclant, inlra limitcs operis hujiis dilque: •4*Librumde Disciplina Cltrisliana supra enumehaud apte cogi posse arbilrati sumus. ratis plane conformem n. 47G, et ARTICULTJS PRIMCS 5° Sermonem super Orationcm Dominicam, ncc P D non Enchiridion ad Laurenlium; n. 469 posteriores Coliecliones perumet Opusculorum O Auguslini. tractatus, quos omnes per Ulricum Zel de Hanau SJJCDLO xv. circa 1470 excusos esse slaluit editor, sccutus in 1475. Colonim, i«-8° maj. Auguslinusde .Fide. Ab eo judicium Deburii in Cat. Bibl. Ducis de la Val. inilio : Incipit liber sancli Aitgnstiniad Pelrum Dia- T. I, p. 172 sq., qui n. 478 posleriores hosee tracconumde fide. In fine: Liber isle S. Atigustinide fide tatusnoiavit, addensprimumnovem, alteruin sex focalholicaad Petrum DiaconumColonimimpressusast. liis constare. Ibidem n. 475, cuni libris a nobis n. In vigilia sancli Jdhannis Baptiste. Anno domtni 2° commemoralis simul exisluni et quidcm al M.CCCC.septuagesimotercio. iuilio. Character lmjjusvoluminis esl Golhictis anliquus 6° S. Auyuslini liber de Vita beala.Libcr de Honeluculentus, charta densn, pnginse lineislalis 26 im- slate imilierum. Libetlusde Honestate rilw. ( a) Reperilur Clarelli epislola in AclisISrudilorum Lijts. Febr. 1.707,pngg. 94-96. Conf.Oiidinus Com ment.Aom.I, pagg. 985MJ.

NOTITIALITTERARIA IN S. AUGUSTINUM. £0 Ii85. A Hos menda expcrtes tulit Argeiuitta: premique Martinus docili simus ab arte dedil. Venelitj cura et tnipeiisisOcfauiaui Scoli civis Modoetiensit,in-l°, R. Augustini opuscula Acetica miLitlerae sunt Gothicae.Paginoecolumnis binis imnora. Recensel 6'. Pruy in rarioribus libris Bibl. prcssse, folia, sex prioribusexceptis, ntimerata.sinBudcns. T. I. gula capita numeris suisetargumenlis sunt perquam 1484. commode dtstincta. Insunt sequentia : 1° MedilatioVenettisper Andream de Bonelisde Papia, in-4°. nes, 2" Solitoquia, 5° Manuule de verbo Dei, 4° EnS. Augustini opuscula. lnfine : Explicitliber S. Au- chiridion ad Lauremium, 5° Liber de triplici hubilacuguslini de vera religione, et de clericorum vita sancli lo, 6° Scalw paradisi, 7°de duodecimAbusionum gratraclalus de dibus, 8° de Beala Vila, 9° de Assumplione bealwMaAuguslini, nec non cujusdam dignissimi Dwmonumconlra Paspirilu elanima. Que omniain isto libro continenlur: riw virginis, 10° de Divinaiione cum summa ditigenlia per M. Andream de bonetisde ganos, 11"de Honcslate mutierum, 12° de Ctcraagenpapia veneliisimpressa fuerunt. intfilo principe Joan- da pro morluis ad Paulinum Nol. Ep., 13° de Vera m mocenigoveneiiarumduce.M. LCCC. LXXXIIII. ac Falsa Pmnitentia, 14° de Conlritionacordis, 15° de die XXTI. MensisJulii. X Contemptumundi ad clericos, 16° de Convenientia Insunt eadem, quae in editione sequenli Argenlo- " prwceplorumel X plagarum JEgypti, 17° deCoynitioratensi nmneris 1-22. exhibentur. Hinc vero adjccta ne verm vitm, 18° Confessiones, de Doclrina Cliri19° sunt: 25° Eusebii Corradi canonici regularis Late- siiana, 20° deFide adPclrumDiaconum, 21° Serntoranensis Epislota ad Sixtum IV, R. P., de auferen- nesduo de vita el moribus clericorum, 22° de Vcra do ab Ecclesia errore scribentium, S. Augustinum Religionead Romanianum, 25° de Spiritu el Anima, fuisse eremitam ; 24° Regula S. Augustini; 25° Vtfo 24° de Vila Cltrislianaad sororemsuam viduam, 25° S. Augusfini scripta a S. Possidio, episcopo Cala- de Definitionibus orlhodoxwfidei et ecclesiasticis dogIV etCardina- malibus, 26° de disciplina Chrisliana, 27° Sermo de mcnsi; 26° Eusedit Corradiad Si.tlum les Annotatio, seu potius tractatus brcvis de enore cliarilale, 28° de decemchordis, 29° Sermo de Ebrieseribenlium,S. Augustinum(uisse eremitam. 27° Li- late, 50° Traclatus de vanilale hujus swculi, 51° de bcr S. AuguslinideAnima. Diligenler hanoedilionem Obedienliael humililale, 52° de Aaone Christiano, jaui ab aliis bibliographis obiler commcmoralam 35° dc Bono disciplinm,54° Regula de communivita ncensuii Cl. Seemillerfasc. m, p. 7, quo duce nihil clericorum, 35° Posidonius de vila Auyustiiii. Praececerlius in lubrica hac seinila deprchendimus, Ab eo dunl praeter buncipsumomnium opusculorum indiigitur docemur, omnia haecopuscula eodem charac- ccm, peculiares aliquot quorumdam librorum tahutere,Gothico nimirura minuto, duabus columnis, ni- loe. Miror Cl. Seemillerum, qui eamdem editionem tidaeac firmaesimul charlse impressa esse. Observat in commenlarios fasc. ui, p. 171, retulit, non conporro per priora viginti duo opuscula foliis super- tendisse cum ed. Venela 1484. Habcl etiam C/. scriplos esse liiulos, non item in reliquis. Lilteras Rraun. 1.1. T.II, p. 174. iuitialcs, custodes et numeros paginarum deficere, 1491. easdem tamen esse signatas. InCat. Bibl. Reg. T.l, Ibidem ap. eumd. in-folio. Eadem ex secunda edip. 576, laudatur a priino Medilationumopusculo. fione.In fine :lf. CCCC. CI. dieXI. mensisAugusti. X Nec raro etiam fil, ut singuli cx bac collectione li- Ejus exemplum mancum tamen nolavit Gemeincr bri tamquara seorsim h. 1. el a. excusi, vel incuria 1.1.p. 203, inlegrum ul noslrum C/. Braun. I. l.T. II, scriplorum, vel quodavulsi a reliquo corpore inler- p 213. dura obvcnianl, comnieinorentur. Parmm per Angelum Ugolelum, in-fol. Auguslini 1489. Argcnlorali per Martitu Flach. in-fol. Aurelii Au- opuscula varia Dnila Pridte Italend. Aprilis^ Cat. gitstiniopusculaplurima.lixc sola tituli inslarpagina llibl. Smifft.p. 28, et CrereHna;tioviss.T. I, p. 110. Moj. prima habentur, charactere Gothico ma_jori-impr.es- Ordiuntur seriem libri conlra Academicos,unde j sa. In fine: B. AureUi AugusliniHipponensis episc. rcUus in Cat. Bibl. Pinell. hoc nomine ea relert. ac doclorisEcclesimsanctksimi pariter el perspicacisin-fol. Aur. AuVenetiisper DionysiumBerloldum, simt: plurimorum opusculorum, nec non vitmejns a Possidonio conscriplm: impensis cl opera Marlini gnslini opuscula plurima: qumdamnon plus hnpressa. Fiach Argcnlinmaccuratissime imprassorum. Finis Jloccin speciem liluli in prima primi folii pagina. InAnnoa nalivilale Salvaloris M. CCCC. LXXXIX. cipiunt a Meditationibus,quaruin litulus minio imXIII. kalendasApriles. pressus; ultimum estVtfaejus verPossidonium conscripia, ad cujus calcem : Ejusdem videlicetAur.AaIlos juval argttla scrulari indaguieve.rum. gttslini Hipponensiscpiscopiac doclprisEcclesimsanlllos Dulichio vetba lepore lenent. ctissimi pariler, nec non vile ejus a Possidonio conAst altis gralum esl variosversare tibcllos. Suni qu >sscripla quibusnon nisi sancla placcnt, scripte : impensiset opera DionysiiBertoldi de BoloQuhquis es ex istis : paitcis nummisememullos nia Veuetie accuralissimeimpressorumfinisaniiQanaAureliilibros : liancquelavulo siiim. UvHate salvatoris noslris (sic) M. CCCV. XCI. die Nervososcernesrationumviribus: alquc Ornatos: varios : de deilale simul.. XXVI. Martii. His denique epigrannna est subjcc43"

81 SUPPLEMENTUMAD OPERA S. AUGUSTINL 53 tum. Texlus occupat folia cccxxxix. Accedunt autem , n X Inquisilionum Januarii et de consueludinibusec-> ab initio voluminis proeler titulttm ocio folia tabuctesia II. lam mnteriarum exliibentia. Superest in fine folium n QueslionumHouorati de Gratia N. T. liberunus. cum chartarum registro symbolum lypographi sis:Questionumquinque Hylarii libeltus unus. tens. Litteroe sunl Gothicoe. Descriptio facta esl per r Questionumsex conlra Payanos ad Deogratias, binas columnas, expressis foliorum numeris ac si.libelhs unus. s Ilem omnium istorum indioesel retractationes in gnaluris, ut tnmcn cuslodes desiderenttir. Debemus hujus et sequentis cditionis notitiam C/. Braunio, V faciebus posite. Notit. Lil. T. II, p. 229. Ctinam vero viro diligentis- MIEC fronle tituli, quibus subjecti suul in comin simo contenla ejusdem, vol enumerare, vel cumaliis mendationem ejus versiculi aliquot ad D. Augiistis sallem compnrnre placuissct. nnm. In fine (extremae paginse columna prima) : Finis sex questionum divi aurelii augustini epi contra Veneliis per Pelegrinnm de Pasqualibus In-fol. paganos ad dco gratias : el per consequenslotius Ittijas min. Pturimaoptiscula S.Auguslini. Uxc pro litolo. operis.Deo gralias. Columna altera deinde posl Badii Ad calcem : Finiuntur opuscula S. Auguslini hippo- perorationem el subjeclum eidem chartarum reginensis anno a nativilalc domini II. CCCC.LXXXXI.• j strum : Impressum esl aulemlwc opusLngduni :opera B die vero 10 novembris impressa fuerunt Veneliis per el impensis M. Joannis Trecltsel Alemanni: anno sar lulis noslre Millesimo quadringentesimo nonayesimo Pelegrinttm de Pasqualibus de Bononia. Volumen est foliorum cxxxi exscriptum lypis Go- seplimo. VII. KalendJ Maias. Quibns in extrema ihicis, columnis binis. Iiisiint numeri ac signaturae, pagina subjicitur symbolum lypographi. Procfatus , ncc tamen eustodes. Initium faciunt libri contra- cst Jodocus Badhts ad Magislrum Pclrum Gcrardum, 1Academicos, cum hac epigraphe minio impressa:: sacrae tbeol. profess. et fratrem Eremitarum AuDiviAur. Auguslini Hipponensis episcopi conlraAca- gustini Parchiensem (sic) priorem. (d. Lugduni. demicos; vel de Academicis, quem adhuc Calechtt- VII kal. Mai. 1497.) Ex eo qnidem discimus, opus menus edidil. Pracmillitur epistola Severini Chatci, hoc collectum esse atque casligaliim ab Augustino , Canonicorum regularium S. Crucis Montanensis Ca- de Ralispona, S. Theol. Baccalaureo, de scholastinoniac Praeposili ad lectorcm, cui operum indcx etl eorum aliquot doctorum [scriptis, jam ante editis, bene merito. Neque yero ipsius etinm Badii studium epigramma ali.juod subnexa sunt. [1495.] operi defuit, siquidem et conquirendis qtiam pluriBasilemper Joannem de Amerbacli.In-fol. VI vol. btis, quos ille nancisei non potuerat, tractalibus et S. Auguslini Opera. Maell. T. 1, part. ii, p. 588,>fj corrigendis iisdem iton modicam sibi hujusmodi diG i ex fide de la Caille, p. 82. Sed frustra eam apud ligenlise parliculam vindicare posse falctur. Nam >' alios litteratos viros,et in optimartim biblioihecarurfl' prhnum, inquil, aum, quem in lergo conspicis ordicatalogis conquisivimus. Vereor ergo, ne per erro- nem, observatum voluimus : ut prhno loco veteris 1 rem, nescio quem, lalis nolilia inciderit, quod vel dunttaxal Testamenli quesliones; secundo novi et veex eo fit verisiinile, quod formam cliartarum dupli- teris; tertio evangeliorum,qum novi dumlaxal sunl: at > cem, folii scilicet et qttarti, prodidit. Meminit ejus ullimo relique ponerentur. Cetarum si forle quispiam quidem etiam Vignerius in Prwf. ad Supplem. Ope- roprahenderit, quod da censensu evangelistarum el rum Angustini. Sed non majori iide. Immo pene enchiridioninler questionesinseruimus : non re.cteani5 certus sum, varias singtilorum Augustini scripto- madverlerit, quantum ea opera cum questionibus con1 rum, veluti Enarralionnm in Psalmos , Epislolarum veniant. Dcinde retraclaiiones ipsius Auguslini, ubiet Sermonum editiones per annos 1495, 94, 95, 97,i cumquefeceril, operi pvwposuimus: et in marginibus identidem ab Amerbacliio excusas, hunc errorem1 locorum, quos tractavit, ipsas consignavintus. Tum peperisse. grecum suis characleribus conscripsimus el in tnargine1497. iis , qui Grecos ignoranl, lalinis repetimus : adjecta iD Lugduni per Jo. Trechsel. In foL Opus queslionuinI nonnumquamsignificatione. Tum quolies in diversis divi Auguslini, in quo hec omnia conlinenlur. codicibus duplicem, quarum neulra aspernanda essel , Hepiateucon opus variarum queslionum stiper tcctionem offendintus, utramque posuhnus : sed al seplem libros biblie : compreliendensloti- teram sub margine. Tutn libros in fronte chartarum dem, septetn libros. distinximus. Tum indices omnium , quw in singulis Queslionum noviet veleris Teslamcnii lib. III. operibusconlinerentur, ipsis preposuimus, et inlerdum De consensu Evangelislarum libri IV. eliam ante ipsa capila reposuimus. In printis lamen Questionnm Evangeliorum libri III. questionibus,quas in [ormam questionumredegimus, non opus repelito visumast : ne fcrle prmnotalio ipsa Quastionumocloginla trium liber I. Questionum LXV Orosii : ejnsdem dyalogtis, tiarratione major nasceretur: loca tamen biblie, undt , qid esl tiber unus. excepla sunl, diligentius cum ipsis queslionibus annch tavimus. Nec omittenda plane nobis videtur, quae in Questionumoclo Dulddii tibetlus unus. QtteslionumLaurentii dc ftde, spe cl charitate : extrema columna Icgitur ejusdem Badii de operis enchiridion. complcmcnto, et ul dicunt regi^lro, ad magislralui»

54 NOTiriA LITTELARIA IN S. AUGUSTINUM. 53" nostrum Petruin Gcrardi, priorem, elc, Pcroratio, A lomis. D. Auyustiniprinia pars librorum, quos edidil quae sic sonat ; Hwc sunt magislralorum nosirorum Calechumenus.— Pars II. Libri, qttos scripsil Baoptime : magisler pelre Gerardi : quo de questionibus plizalus. •—Pars III. Libri, quos edidil Presbyler. — Pars IV-VIII. Libri, quos edidil Episcopus.— divipalris augustini :multo quidemlaboreparla landem luo nominidicata emiltimus: precanlesomnesea perle- Pars 1X-XI. Libri, qnos non recensel in ttbris Rectoresin parlem accipianlbonam: veniamque dent: sivet Iraclationitm. Primoe hujus operum Auguslini cditionis excmpla paucioresquestiones,quam ipsesanclissimttsdoctorauguslinus confecit: vel has minus cognilas omiserimus. adco rara sunt, ut licet non paucos evolverim diverPauculas enim deesseremur alque eas tantum, que ad sarum bibliolhccarum catalogos, in duobus tanlum simplicianum mcdiolam. episcop. conscriple sunl : hactenus repcrire contigerit (b), qui ambo cumdem quas hactenus reperire non poluimus : — locum la- quidem, quem in conspicuo posuimus annum, promen, quo inseri possent, reliquimus trium qualernio- dunt, qiiemque Maellarius ertiit (c). Datur nimirum num : Mm. Nn. Oo. quem si Vocanlem dereliquimus : inbis discrepanlia quoedam,dum alii, velul auctores vitio dandum ntdlus nisi inhumanus et calumnialor Colonienses, annum 1504, alii annum 1501 et 1503 censebil: cum vel singula opera plena sinl : el seor- proeferunt (d), unde forlasse jure aliquo colligas, sum etnitti possint. — Quevero errata vercmur: ejus- ] non uno anno totam hnnc edilionem csseahsoluB modi credimus, que sine recognilione aul admuni- tam, sed inceptam anno 1503, ad finem landem lionenostra facile quivisdeprehenderilel emendaverit. a. 1506 perduciam, eoque anno, qui terminus intcNe quis aulem chartarum converlendarumignorel : el gri opcris fuisset, singulos lomos esse signaios (e). ob id deessequidquampulef.hec series esl: as, A-G, Nec tomorum numerum eumdem omnes tradunt, Aa-Ll, Pp. Qttorumb, k, q, r, G et Ll, ttrne sunt sed alii novcm, alii undeemt cnnstnrc opus totutn pp. quine: relique aulem quaterne, etc. Exscriptum volunt, non sane scriplurse aliquo crrore, sed dicst opus hocce charactere Gothico niinuto binis co- sertis verbis numcrum enuntianlcs. Quid? quod Trilnninis, lineis adeo scriplis ul 55 pnginnm capianl. iliemius quindecimvoluminibus impressum esse diEnimvero perquam commode adornalum est. Tam- cat (/). Nunc lamen^ nc diutius hiscc experiundis opcram etsi enim folioium paginarumve numeri, custodesque desint, habet lamen charlarum signaturas, impenderemus, effecilOudinusqui, declarata totius conlinuam in summa pagina inscriptionem charapartilione, satissignificai ipsam ediiionem a sefuisclere majusculo expressam; Ktlerae ilem inilialcs: se inspectam. Docet aulem undechn parlibus, novem parvis quidem indicatae sunt, sed cujusvis capilis li- vero tomis esse comprehensam, alque sic distincnea prinia charactcrcm majorem sortita est, gau-(C tam, ut ocfo priores eos Augustini libros, quos ipse detque argumenlo numeroque praemisso, qui nume- in suis Retraclalionibus recenset, contincant, relirus litteris Romanis simul in margine repetilus est. quae coetcros, quorum nulla in hoc opere mentio Praecedit porro seplem foliis quoestionumtabula cumi injicilur, complectantiir, quod ita se habere ex Casentenlia ipsius Augustini super Quaestipnibusex li- lalogo bibl. Emmcranoeintelleximus, qui tres priobris Retractationum, in qua unum hoc observanli di- respartesuno tomo scu voluminc comprchensas gnum rcstal, quod singulari annotaiione editor le- oslendii. Simul monel, plurimos Sermones, plurictionem scripturarum sanctas conlra alteram scriplu- masque Epistolas, nec non Enarraliones in Psalmos, rassanctas complurium codicum auctoritate excusalL utpole quoejam anlea per annos 1489, 1494,1495, ac defendit. Meminit hujus ed. Cl. Braun. T. II, 1497 excudi cura«/eral, undccim his parlibus adjip. 295. Ncc alia forlasse est ab ea, cujus sub tituloi cere noluisse. .Usus autem fuerat Jo. Amcrbachius ; primi operuin Augustini lomi meminit Maellarius in paranda hac editione opera cujusdam Auyuslinl T. I, p. 482, fide de la Caillc subnixus, apud quem Dodonis, Frisii, Basilem ad S. Leonardum canonici, i per errdrem a. 1487 pro 1497 scriplus esse vidc- qui, illosumptus proebente, Italiae, Galliceet Gerlur (a). maniae bibliothecas perscrutalus crat, et ipse, si por J fata S^CULO xvi. licuissel, operibus undique comporlatis, mattO... num adinoturus fuisset. Bctsilcmlipud Joannem Amerbachium. In fol. IX i (a) Nunc idcin jam Hambergerummontiisse vidco louiolll, pag. 104. (b) Ncmpe in Catalogo Bibl. Rodlciansc, qui citnt Augustini opera IX tomis pcr Amerbachium Bas. 1506, et Cai. bibl. princip. ecclesiae cl inonasioiii Ord. S. Bencdicti ad S.. Emmeranum Rniisbonae part. l (1748, in-S°), in quo plenior lilulus p. 40I seqq. a^criptus est, sed omissis parlibus v, vi, vui et x, mancum illud cxcmplum csse proditur. (c) Toni. II, part. i, p. 216.. (rf) Pertinet huc locus, queni eliam Colonicnscs i ex Sweerlii Alhenis Bclg. p. 148, ubi dci addncunl, Dodone scribit : Prhnus conycssil el casliguvilS. Auguslini opera omnia, adjecit el argumenta in opcra singulaac censuras, sed immaluram ejus operam peslis ebsumpsit, eo ipso anno, quo prelo stibjiciendum opus erai, 1501, prodiitqua post morlem ex officina Amerbachii 1505. (c) Consentit Oudiims in Commcttt.T. I, p. 954, circa aiinum 1500 inccpnim, anno vero 1506 Complcium esse opus dicens. Pro posicrinri numero operarum vilio ibi exscripium esll586. Oudinum fere lolum exscripscrunt Colonicnses, nisi quod dc suo addiderunl, omnia a. 1504, lucem aspexisse. (f) In Epislola ad Jacob. Kymolanum Carmelilam data Hcrbipoli 16 Augusti 1507, apud Maetl. II.

SUPPLEMENTUMAD OPERA S. AUGUSTINI. B6 1515. A sit. Accedit quod primus item Erasmus depravatioParisiis iIn-fol.lX. tomis. Divi Aurelii Augus- nura te.xtus Aiigustiniaiii causas, variaque corruptotini opera juxta Amerbachianam descripla. Deest hu- rum genera indagaverit,-quorum descriptio iquodameditionis memoria in Maettario. Gommemorant modo eumdem usum proestare polesl, qui allas a it jus eam Colonienses, nolat Catalogus bibl. Bodleianae. codicumnotitia bene explicata exspeclari solet. Alque :. In Germania vixunumejusexemplarinveniri putem, haec prsefaminis loco, ne inserenda bacoratione t, nec in Gallia quidem, nisi in bibliothecis obscurio- bcne Ionga negligenter aul parum verecundi ialiquirihns Iatcant. Cerie Cat. bibl. Reg. Paris. eam bus videremur. Jam ipsum audi. Sic enim in episton ignorat. la(data Friburgi Brisgaviaa, 1529), qua lolum opus 1517. Alfonso Fonsecm, principi el archiepiscopo Tolelano Sine lovo. In-fol. Index Operum S. Augustini per loliusque Hispanim prhnali, v nuncupat, cujusque dieximium Joannem Theuschlein de Fr.ckenliausen, midiam parlem in laudes Augustini , impendit, loex Roltenburga Tuberina. Sic exslat in Cat. Bibl. quilur: Emmeranoe p. 41. Pertinere autem pulo ad edilioJ Quo diiabar? Non enim institueram encomium nem Amerbacbianam. Augustini, quod si suscepissem, haec quota porlio 1520. B I laudum illiuseral? Illud tantum volebam ostendere, Parisiis apud Joannem Parvum. ln-4°. D. Aur. qnam dolendum fuerit, tantuiri ccclesiac tbesaurunr i Angiistini libri tres contra Aeademicos, Soliloquia tam sero per typograpbos prodiisse in piiblicum, et alia opuscula: quatuor haecjam primum impressai qucm maxime referebniin omnium versarimanibus. de Visitalione infirmorum; de Adulterinis conjugiis,, Deterrebat nimirum illos impendiorum magnitudo. de bono Conjugali etbono Yirginnli- Cat. Bibl.Reg. Primtis hoc egregium facinus ausus est, vir singuT. I, pag. 376. lari pietale JOANNES re sat AMERBACHHIS, beatus, 1528—29. sed animi dotibus longe beatior, qucm nec sumptus Basilem ex officina Frobeniana. In-fol. X lomis. immensi, nec in conquirendis undecumque exemplaD. Aurelii Augustini, episcopi Hipponensis, Operai ribus instantia, ncc in conferendis taedium, nee omnia ex emendatione Des. Erasmi. operis diffieultas, nec dislractionis alea, nec ulia^ Pleniorem titulum, unde bauriremus, non dalumi res alia delerruit, quominus tolum Auguslinum fuit. Opinamur autem, non proctil eum abludere abi redderet omnibus communem.Non huc invilavitvieo, quem editio a. 1545 praefert. Svd cum jam ac- rum quseslus amor, sed sineera pietas, quam omcesserimus ad eam editionem, qtioenon modo inlenes illius praefaliones spirant, ac revocandi priscos gra ac plena prima dici potest, sed sequentium om- C illos Ecclesiaedociores studium, quos videbat acdonium, non exccpta novissima, fundamenla jecit. et lebat propemoditm anliqualos. Proinde non dubiio, in iis quodammodo dominaiur, iieeesse erit, ul antei quin illius manibus bene prccenlur omnes, qui per omnia, quse ipse Erasmus de instituli sui ralione in Augustini libros ad pielatem profecerunt. Idem in mediumatiulit, cum lecloribus communicemus. Et- univcrsasHierenynii lucubraliones majori eliam sluenim sequentitim editionum curatores aul contcniii dio molientem deus ad superos evocavil. Eam lafuerunt, Erasmianam operam accessionibus aliquot mcn provinciam Iribus filiis, Brunoni, Basilio, et locuplelatam prelo commitlere, aut ullra vesligiis; Bonifacio, quos in hoc curarat trium peritia Iinguai. ipsius instiierunt et parlim eodieibus,partim judicio- rum instiluendos, moriens delegavil, per quos non suo confisi emendatiorem ac sinceriorem efferrei minore studio, quam fide peractum est, quod optimus pater voluit. Sic enim illos el ad pietatem elad conlenderunt, aut etinm ab illo longius recesserunt. Quorum omnium studia atque cnnamina non dieam, cruditionem educarat, ut quodammodo se major ac aDsiimare, sed ne eximinare quidcm absque accura- nielior in illis superessct, hodieque supersii. Nam la Erasmianae operce cognitione licet. Nec vero uni- nalu maximus tanlum in 'fata concessit. Tot sunt verse alque paucis didicisse sufficit, Erasmum texexarnina monnchorum in orbe, quorum otium matum emendasse, genuina a supposilitiis secrevisse: E gnis censibus alitur. Tot sunt abbales opimo reditu, D et cuncta novo ordine esse dispartitum, quo sane: nihil aliud q-uamaedificantes, vcl alentes equos, vel nec ad auctoris, nec ad editoris ingenium cognos- epulnntcs. Hic erat illorum proprius Inbor, quem cendum magnopere juvamur. Sed cum primus ille: bonio l.iicus sua sponte suscepit. Atque in Augusexplieare aggressus sit, quae peculiaris Augustini ac: tino quidem tantum adhibitum est ab illo curse, stumaxime prbpria tam in sentiendo, quam eloquendo, dii, vigilanliae, quantum illa lum ferebat aetas, ruvirtus fuerit, eamque notionem deinde, qua solct ini dior adhuc et perpaucos babens in hoc genere litcoeleris quoque ecclesiasticis scriptoribus solertia, lcrarum exercilalos. Illud polius mirandum, quod ad explorandara tam universam scriplorum genuila- cum Angustini lucubrationes lot jam annis versenlur inler manus eruditorum, nulla exsliterit de illo lem, quam singulorum locorum sanitatem traduxerii, omnique inde saeculo critices aliqua formula ini publica querimonia, qucmadmodum de Hieronymo Augustino restituendo praeiverit, non facile quem- nenio non querebalur. Atqui ni multos haberem i quam , qui hoccce studia curai, fore, arbitror, qui tcstes, qui operi excudendo vel praefuerunt, vel hac Erasini dispulatione absque danmo carcre pos- adfueruni, ncmo milii credilurus sit, quanium iueiw

6!5

57 NOTITIA LITTERARIA IN S. AUGUSTINUM. 5§ dnrnm offenderlm ac suslulerim, eliam iliinc, ubi A nugamentum, ne sim laedio; decerpam' modo pauca, nibil esse depravalum pulabalur. Habet enim Au- unde facHis sii conjectura, quam caelcra nihil hagustinus suum quoddam dicendi genus, argutum, beant mentis. Hunc in modum ordilur : Si enini egS et periodis in longum produclis multa convolvens, ipseul de his, quid sentiam, habeas, differenliam faquod leclorem et familiarem, et acutum, et atten- cturum me speraverim. Agnoscis sermonis florem. Ac tum, et bene memorem requirit, denique tsedii niox : Ut enim ad vim termiiti proficiscar, Apostolos ientem, quales non ita multos repe- Grmcum, dicitur ab apos, quod notat orgumenlttm,vel laborisqu rias. Jam tametsi profanas litteras parcius osteniat, prwminentiam, el scolon, quod esl mhsio, quasi prmquam Hieronymus, tamen obiter ad eas frequenler minenter missus, ad augmenlalionemscilicet fidei caalludit. His rebus faclum est, ut lector,- audaculus tholicm, vel aposlolusquasi poshnissus, etc. Quid hac magis quam argulus, mutarit quidquid offeudebat. deliratione prodigiosius? Apos enim apud Grsecos Verum quae vel librariorum incuria, vel leciorum tantum significat, quanlum Khkildrivium apud Lainscilia commissa sunt, habent utcumque colorem, tinos, et scoton Groecissonat offendiculum. Deinde quo culpam liceat, si non excusare, cerie exte- slultissime imaginaturin nomine apostolus, apost adnuare : quamquam hanc oportuit esse publicam ditum pro poslmodumpro quo Burbari tlicere solent principum, praesulum et abbalum curam, ut uti- B deposl. Atqui si Groecavox est apostclus, ul ipse lium, sed prnecipuesacrorum voluminum exempla- docet, unde illic Latina praepositio post? Sequitur, ri3 per erudilos viros quam diligentissime castigata propheta autem a pro, id est procul, et for, faris, cum 6ervareniur in publicis bibliolhecis. Illos vero, quos propliela Groecis nibil aliud sonet, quam Latinis absolvat a sacrilegii crimine, qui nec errore, nec proedictor. Haec proposuisse salis arbitror, ad totius ulla necessitale, sed inepta libidine.studio mularunt nugamenti gustum quemdam, quod ita altextum est, hujus viri scripta, vertenles que in el, et inque, sed quasi quis pro Augustino Paulinum doceat, de quo in al, at in sed, dixit in ait,ail in dixil, verbum in significarat se dubitare. Aller locus est in libro separticipium, parlicipium in verbum, aliaque innu- cundo de Scrmone Dominiin monte habito. Quoniam mera his consimilia, quasi luserint in opere alieno. inter fructus spiritus.Paulus commemorat gaudium, Hoc flagitium cum alias, tum praecipue deprehen- ne quis exislimaret, illum de quovis gaudio loqui, dimus in libris de Trinilate. Deprehendimus aulem sic locum explanat Augustinus : Sane scien'.umest, hic gaudium proprie positum. Mali enim homines non ex collalione codicis, quem nobis prsebuit Flandriw monasterium quoddam, cujus nomen in prae- gaudere, sed geslire dicuntur proprie, sicut superius seniia non occurril, sane bellum ac vetustum, diximus volunlatem proprieposilam, quam non habent dixisses bonae fidei, magnseque autoritatis exem- C mali, clc. Hacc Augustini verba cum nibil habeant plar. Vix umquam occurrebanl duo versus, quin es- obscurilalis, tamenaliquis conalus erat, dilucidius, set, quod jugularet transversus calamus. Hic non scilicei, explicare sentenliam hisce verbis : Neque erat error aut oscilanlia, sed impiusludus hominis gaudium virtulissit, sicut voluntas, el hwc potius ad male feriaii. Alibi nescioquis senlentias expleverat, sanctos perlinenl: ad peccalores vero gestus magis et adjectis verbis aliquot non necessariis s velut quo- cupidilas deputanda sunt. Et hoc tam insulsum nugamentum e spalio marginis in contexium relatum liesbeatusAuguslinus citabateScripiuriscanonicis, quantum ad id, quod agebalur, saiiserat, ille Scri- aliquamdiu nos lorsil. Cum hujusmodi portentis fuit pturse leslimonium altius repetitum ex codem loco nobis subinde luclandum'. Alitts ex undequaque delongius prosequebatur, cum nihil esset ad rem ne- cerptis frustulis, veluti novum opus, Augustini licesse. Id praecipue faclum comperimus in Commen- tulo conslruxerat; alius aliena cura Augusiini scrilariis quos scripsit in Epistolam srdRomanos el ad plis miscuerat; alius ex.quaeslionefeceraiepisiolam, Galatas. Risimus non paucis locis insignem scriba- asstitis initio paucis verbis. Ne singula persequar, rum delirationem, qui, quod lector ineptiens anno- vix in alicrius tam impie, quam in hujus sacri dolaral in marginesui codicis, retulerunt inconiexlum. ,n ctoris voluminibus lusit oiiosorum temerilas. Ut Ex multis duo proponam exempla, quorum alterum omillam inlerim pseudepigrapha, quscdaronon inest in epistola58, ubi leguntur hsecAugusiini verba : erudita, quoedam vix lolerabilia, quscdam prorsus Hos autem prophelas, quos posl apostolosposuit, non indocla. Verum in omnibus, quoe illi falso sunt inpulo illos esse, qui ordine lemporum anle aposlolos scripla, nihil insulsius aut impudentius Sermonibus fuerunt, sed istos, quibusjamsub aposlolispcr graliam ad Eremilas, in quibus nec verba, nec senteniise, douabalur, aul interpretatio Scriplurarum etinspectio nec peclus, ncc omnino quidquam esl Augustino divtenlium, aut prwdiclio temporis seculuri. In priori gnum : cl lamen quisquis hoc opus cbnfinxit, homo edilione parlicipium secuturi, a suo nomine, tempo- suavis sibi promisil futurum, ut Angusiinus credcris, prolixo verborum assumento divulsum comperi- retur, el sane repererunt similcs labra lactucas. mus, idqne non solum insiguiter indoctum erat ac Nihil tamen horum submovimus, nisi quod ea, qua> stultum, verjumne ad rem quidem lantillum faciens. bis aul soepius liabebaniur intcr hujus viri lucubraNon enim illic ambigebatur, qui essenl apostoli, et liones, sat habuimus semel poncre, ne voluminum undeducla vox, sed de quo prophelarum gencre lo- magniiudinemsupervacua sarcinaoncraremus: ccnqucrctur illic Aposlolus. Non rcpetam bic longtim suris lanlum addilisindicavimus, quid notbum cssei,

SUPPLEMENTUMAD OPERA S. ALGUSTLSL 60 A quid ambiguum , quid commi.xlum. Hoec-igitur ini , essent orbati. Nam quidquid erat erga Frobenium tam eximio scriplore committi sane dolendum esl : affectus, in hos transluli. Itaque obfirmato animo, 1 sed ocquemirum, super his nullam hactenus fuisse sic ut operi lam sacro salius ducerem animara imi studiosorum querimoniam : unde conjeclura capi pendere, quam semel susceplum non absolvere, potest, divum Anguslinum anlehaca plerisque iheo- taedium omne devici : quoque sum altius ingressus , i logis aut non legi solhum , aul indiligenter fuisse hoc labor assuetudine factus est levior, ipso, ut opilecttim. Ne mihi quidem umquam persuaderi po- nor, Auguslino eoeptis noslris prospera favoris aura ! luissct, tantum in tam celebri scriplore latuisse ccelilus aspiranle, donec landem procul aperiret mendarum. Equidem niliilminushabebam in animo,, sese portus, in qoem propitii numinis auxiliodelati, quam hanc capessere provinciam. Deterrebal im- hetum celeusma nunc canimus. In dirigendis porro mensa voluminum moles, el operis difficultas juvc- voluminibus hunc ordinem secuti sumus. In Primum nile robur, ac prorsus adamanlinum quemdam bo- volnmen contulimus ea, ex quibus tola Augustini rninem exigebat : me vero jam et selas et valeludoi vila,mores, ingenium, et affectus perspiciuntur, ab hoc genere laborum in lotum dehortabatur. Sed quod hoc pacto fulurum arbitrarer, ul et rectius inFROBENIUS ob sin- lelligeretur, et avidius legeretur. Amor enim dofelicis memoriae JOANNES , vir B gularem erga sludia favorem omnium studiosortim ^ cloris et allenlum reddit, ct Iubeniem discipulum. amore perenni dignus, tandem illud a me precibos Adjccimus ejusdem progymnasmala, qnibusvel inextorserat, ut in Epistolis uuictimternionem emen- fans adliue in Chrislo, vel novus lyro felicissime darem , quo posset operis specimen in proximis prselusit ad egrcgia facinora. Secnndum volumen nundinis ostendere. Pollicitus sum, sed haclege, ne dedimus Epistolis, partim quod in his quoque perquid speraret amplius. Annuil, Ca&terumcum per- mulla sunt quaj scripsit juvenis; partim quod ex spicerem, illi cerlum esse consilium, volumen Epi- his maxime deprehenditur, si quid in illius nalura stolarum absolvere, neque quemquam csseparalum, fuit peculiare. Tertium et Quarlum dedimus his luqui posset, aut cerle vellet, emendandiparles obire: cubralionibus, qtias ad docendum paravit. Quintus vicii animi deslinationem , cum singularis amici habet Civiialem Dei, quod hoc opus simul et docens pcrtinax volunias, lum ipsa negotii pietas. Hoc vo- et confutans errores maxime pngnnorum, ulrinque lumen toium ad me recepi, sed unicum, eliam atque mixlum essel. In bac porlione nihil esl nostroe incliam teslificans, ulsi pergcre vellet, alium inve- dustrioc, quod hanc provinciam horlatu meo sibi niret castigatorem, nec me suo quoque dispendio, proprie sumpsisset vir apprimedoctus Joannes Lu_ non modo studiorum, a melioribus curis avocarel. , dovicusVives. In Sexlum el Seplimumdisiribuimus Qnid muliis? cum nullus existeret, qui vellet eam pugnas adversus hoereses diversas. In Octavum el sarcinara in humeros lollere, et Joannes Frobenius Nonum collecti sunt tractalus, sic enim appellat AugustinusScripturarumcnarralionesapiidpopiiIuni asseveraret, stare sententiam, ut si nondaretur aliud, totum Augustinum, qualis qualiseral, rursus habitas, nisi quod, in Nonum farraginem quamdam excuderet: ego partim amici respectu, cui nihil per- adjccimus libellorum, quos viri nescioqui spirilales negare valebam; scd mullo magis inexpiabile piacu- in hoc parasse videniur, ut affeclum suum ad rerum lum esse repuians, si tam eximius Ecclesise doclor, coelcsliumcontemplationem inflammarenl.Decimum tot mendis obsitus, lanlis impcndiis denuo prodiret volumen complvctitur homiljas varii argumenli, in in orbis iheatrum, hoc insigniore deformitatc nola- quibus permulla suntaliena, qiiemadinodum ct in bilis, quo magis elegantia formularum, ac majestale Nono. In singulis, nenullusesset ordo,vel sacrorum voluminum, quoeinlerpreialur, ordinem, vel haerevoluminum, oculos omnium ad se rapturus essel: perinde quasi purptiram eximiam ostendas fcedis seon origines secuti sumus.IpseAugustiuus inlibris maculis deformalam, passus sum imponi mihi clitel- Retractationum maluit oetntis snae, et in Christialas. Tandem ubi tnntum pelagus ingressus ventis nismo progressnum ordinem scqui, recensens, quae vela dcdissem , longe plus, . quam exspeclaram , j scripscrit catechumenus, quse sapro lavacro renaTJ coraperi difficultatis, ut non semel anirnum dcspon- tus, quae presbyier, quaeepiscopus, nisi cum epiderim, dcque deserendis instilutis cogitarim : ad stolis et tractatibus stium locum destinasse videtur, quod ipsum evidens etiam valciudinis periculum in- quam hujns curoe parlem non absolvil, ul ex ipsius vilabat, aut, ut reclius dicam, compellebai. Jam mc aliquot scriptis apparet. Siquidem hoc moliebalur lcrrebat cl exemplum Joannis Frobenii, qtiem vide- jam exlrcma senecta, veluli proesagiens extremuin bam huic immortuum ncgotio. virum alioqui cum imminere diem, tanioquestudiosius agcns, ut quofirmo corpore, tuni vita longissima dignum. Verum liiam vocis Officio diutius Ecclesiae prodesse nou quod prima fronte deterrebal a negotio, hoc ipsum poterat, inlibris illi superessel, qualcnus licebat, et propius considernnli stimulos addebat. Non enim emendatus et integer, qtiod propemodttin assecutus oportet bonorum virorum amicitiam vitoe spatio cst. Vix cnim exalterius monumenlis minus intcrterminari, procsenim cum hujus difficillimi nego- cidit, a depravatoribus nihil omniumpoluii umquam tii moles in filios illius Hieronymum ct Joannem esse liilum. Noslram opcram hic non exaggerabiErasmium , reliquosqne liberos esset devolula, qui- mus; conferal cui vacat, ct aguoscel. Nec lamen bus hoc miims oporlcbai decsse, qtiod tali patre ausim polliceri, niiiil resedisse, quod egeal emen59

NOTITIA LITTERAHIA 1N S, AUGUSTINIJM. 62 61 datore. Alicubi nos deslituerant velusli codices, ali- A Tomo III. — De doctrina Chrisliana lib. IV; Loquando in opere tam prolixo somnus obrepsit, queni cuiionum lib. VII; De fide et symbolo lib. I; EnchiriFlaccus putat csse condonandum humanoe nalurne. dion de fide, spe et charitaie ad Lanrentium lib. I; Jam si operarum incuria eommissum est, a nobis De ecclesiaslicis dogmatibus lib. I, cum censura; De praestari non potuit, qui cum officina nihil habemus fide ad Petrum diaconum lib. I, cum censura; De commercii. Tanlum illos admonere possumus, qni Trinitate lib. XV; De Genesi ad litteram imperfectus pracsunt officinoe: qtiod quidem a nobis faelum est lib. I; De Genesi ad lilteram lib. XII; De mirabilisedulo. Quidquid nostra mediocrilas potuit, bona bus sacroe Scripturae Iib. III, cum censura; De agone Chrisliano lib. 1; De opere monachorum Iib. 1; De Ode proestitit. » Habes hic omnia, quibus nova editio se commen- spiritu et liliera ad Marcellinum lib. I; Dediviuatiodet. Nee supervacancum , immo necessarium plane ne dsemonum lib. 1; De spiritu et anima lib. 1, cum cxislimem, indicem singulorum, qiiae in unoquoque censura; Speculum lib. 1, cum censura; Quoesliuntomo conlinenlur, operum subjttngere. Quamvis enim culoede Trinitate; De benedictionibus Jacob palriarab inilio consliiulum erat, in editionum recensuorchac, cum censura; Scntentiae ex Augustini et aliodinem conlinuum librorum non altingcre, et facile rum libris decerpine. nos ejusmodi indice cariluros esse mihi persuase- B TomoIV. — De mendacio ad Consentium Iiber ram, maxime cum supra in recensu omnium diligen- unus ; Contra mcndacium ad eumdem lib. I; De fide ler notatum sit,ubi quodvis tam inErasmianis, quam et operibus lib. I; Quaestionum in Vetus InstrumenLovaniensibus et Renedictina reperialur; ipsa lamcn tum lib. VII; Quaeslionurn Evangelicarum lib. II; re edocti sumus, certam de successu collataein au- Quocstionum Evangelicarum secundum Matthacum ciorem operae notitiam informari non posse, nisi in lib. I, cum censura; De consensu Evangelistarum potioribus editionibus librorum numerum el seriem lib. IV; Ocloginta trium qusestionum lib.I, cum ceninlueri liceat. Hujus igilur Erasmianse ordo hicest: sura; Viginli unitis sentenliarum lib. I, cum censura; in tomo I insunl : Retractationum lib. II, cum cen- De diversis quaestionibus ad Simplicianum lib. II; sv.ra; Confessionum libri XIII, cum censura; De De octo Dulcitii quaestionibus Iib. I; Quaestionum Grammatica liber unus; Principia dialecticae; Caie- LXV dialogus, cum censura; Qusestionum veteris et goriaedecem; Principia rbelorices; De musica lib. novi Testamenti lib. I, cum censura; De cura pro A:l; Conlra Academicos lib. III; De ordine lib. II; mortuis gerenda ad Paulinum lib. I; De catechizanDe vita beata; Soliloquiorum lib. II; Da magisiro; dis rudibus lib. I; De incarnatione Verbi lib. II, cum De immorialiiate-animoe; De libero arbitrio lib. III; censura; De trinilate et unitate Dei lib. I, cum cenDe vera religione; De moribus Ecclcsise catbolicse, " sura; De essentia divinilalis lib. I, cum censura; De ct de moribus Manichaeorum Iib. II, cum censura; fidei rerum invisibiliuni lib. I, cum censura; De subDe Genesi contra Manichajos lib. II, cutn censura; sianiia dileclionis lib. I, cum ccnsura; De conlinentia RegulaeAuguslini, cum cansura; Posidonius de vita lib. I, cum censura;T>e patientia lib. I, cumcensura; De bbno viduitatis lib. I, cum censura (Huic quoque Auguslini. In lomo II. — Epislolarum farrngo. — Epislolx tomo inserta cst Censura libri de singuiaritale clerisuntCCXLH, ducenloc qnadraginta duae, inler quas corum, qui ipse lamen tamquam alienus fetus et inet spuriae quaedam ab Erasmo obelo transfixae, nec ler aliorum etiam Patrum opera iterata viee vulgata, tamen prorsus loeo moloe. Pertinenl huc epistolse omissus csl); De vera et falsa poenitentia lib. I, vulgo Auguslini dictse ad Ronifacium et hujtts ad cum censura; De salutaribus documentis lib. I, cum Augustinum, e quibus nonnisi unam vehementer censura; De amicilia lib. I, cum censura; De sermoprolixam et insigniter illitteraiam, ut ipse inquit, re- ne Domini in monte lib. II; Expositionis Epistoloe movere sustinuit, proctereaque coronidem sub tilulis ' Pauli ad Romanos lib. I; Exposiiionis quarumdam Cyrilli, subito Latine loquentis el Auguslini Grwco propositionum ex Epistola ad Romanos lib. I; Expomale Latine scribenlis impudenlissimeconficlamrese- sitionis Epistoloe Pauli ad Galalas lib. I; Annolatiocuit. Atque his epistolis, lam singulis, ubi quidem ex num in Job. lib, I; re videbalur, censurse aliquid addidit, quam univerTomo V. — De civitate Dei libri XXII, cumcorasis etiam prsefaius est in epislola ad leciores, scripla mentariis Ludovici Vivis. Basilew MDXXVII, docens parlim, quod. ad exterTomo VI. — De haeresibusad Quodvultdeum lib. I; num earum babitura spectct, eas, sicut, et popula- De quinque hoeresibus oratio, cum censura; Concio res orationes (homilias), numquam nec in Retraad catechumenos contra Judaeos,Paganos et Arianos, ctationum libris, nec poslea, aliqua vel lemporum, cum censttra; Oralioadversus Judaeos;Dealtercatione vel personarum, vel materiarum ratione fuisse di- Ecclesioeet Synagoga?dialogus, cumcensura; De utiligcsias, indcque fscilius postea admixtas esse, quse tale crcdendi ad Honoralum lib. I; Conlra episiolam nihil Augustinodignumhaberenl, vel confictas etiam, Manichoei,quam vocant Fundamenli lib. I; De duancc vero libros et epistolas semper invicem discre- bus animabus contra Maniclioeoslib. I; Cnntra Forlos esse, dum alibi librum appellat Augustinus, quem tunalum quemdam Manichaeoriimpresbvterum, cum njio loco pro epislola venditat; partim autcm ipsam censura; Contra Adimantum, Manicliaeidiscipulura ; corum indolem et vim mirifice dcclarans. Cotilra Faustum Manichxum lib. XXXIII; De aetis

SUPPLEMENTHMAD OPERA S. A0GUSTINL 6i 63 cnm Felice Manichaeolib. II, cum censura; Gontra A bono disciplinac sermo ; De visitatione infirmorum lib. Secundinum Manichoeum V; De natura boni con- lib. H;1)econsolalione morluorum serinonesll; De tra, Manichseos lib. I', De fide conlra Manicboeos quaria feria, sive cultura agri dominici, sermo; De lib. I; Contra adversarium Legis et Prophetarum lib; cataclysmosermo;-De tempore Barbarico sermo; De sobrietate et virginitate sermo; Speculum peccatoH; Contra Priscillianislas et Origenislas lib.-I;Contra sermonera Arianorum lib. I; Contra Maximinum , ris tractalus; De utililate pceniteuliaeIractatus; De Arianorum episcopum, lib. III, cwm censura; Contra confliclu vitiorum et virtutum Iib. I; De qualuor virFelicianum Arianum de unitate Trinitatis, cumcen- lutib. charilatis traelatus; De Iaudibus chariiatis sura; De bono conjugali contra Jovinianum; De san* traclaius;- De honeslale mulierum lib, I; De pastoricia virginitate; De adullerinis eonjugiis ad Pollen- bus lib. I; De ovibus liber sive homilia ; De symbolo tium lib. 11; Tractatus de Epicureis et Stoicis, cwm fidei ad calechumenos lib. IV; De convenientia decensura ,'Tractatus de eo, quod dictum est a Deo ad cem prsccepiorum ei decem plagarum /Egypti, liber unus; De rectitudine calliolicae conversaiionis traMoysen, Ego sum, qui sum, incerti auctoris. Tomo VII. — Conira pariem Donati, psalmus ; ctatus; De utiiilale jejunii tractalns ; De UrbisexciConlra episl. Parmeniani lib. III; Contra lilteras Pe- dio traclalus; De creatione primi hominis traclalus; tilianr, Girtensis episcopi Donalistaelib. HI; Coulra B De arbore scientiseboni et mali tractaius; De pugna Cresconium Donatislam grammaticumlib. IV;.Con- animae traciatus;. Dc antichristo tracialus; Psalterium, quod matri suae composuil; Super-Magnificat traGaudeniii, Donatistarum episcopi, episl. lib. III, qiiorura postremus nunc primum est excusus; De expositio. TomoX. — De verbis Domiui; De verbis Apostobaptismocontra Donatislas lib. VII, cum censura;.l)e unico baptismo contra Pelilianum lib.-I; De unitale li; H;a4Jiae L; Homiliaede lempore, cum censura; Ecclesisc contra Petiliani Donatislseepisiolam lib. I; Momili&de sanclis; Ad fratres in eremo, cum cenOpus Breviculi coilationum cum Donatislis; Post sura. collalionem contra Donatistns lib. I; Super gestis cum Quam late autem barum censurarum usus patcal lib. I: Contra Ful- non solum ex Emerilo, Donatistarum episcopo, eo, quod speciminis loco de praefaliocensura; De peccalo- ne in gentium Donatisiam Iib. I, cumEpislolas produximus, sed multo ctiam magis ac de baplismo parvulo- ex ruiri meritis etremissione, iis, quas longe inslructiores monachi Benedictini lib. III; De natura et gratia rum, ad Marcellinum dederunt, constare potest. Contcntorum index duconlra Pelagianos lib. I; De graiia Clirisli et peecalo unus juxta lomorum seriem, altcr ordine allib. II; De plex , originali, conlra Pelagium.et Ccelestium concinnalus, necnon ordo ediiionisAmerad Valerium comitem lib. 'Q phabelico nuptiis el concupiscentia bacbianaeinsigni cum lectoris commodo posl praefaduas epislolas Pelagianorum ad Bonifa- lionem addili sunl. Non est vero II; Conlra hujus editionis concium lib. IV; Conlra Julianum Pelngianum lib. VI; lentorum index, quem Oudinus veuditat, sed novisDe praedestinatiohe simoe De anima et ejus origine lib. IV; Erasmianse, ulpole qui Posidonii indiculi>n> et gralia lib. I; Prosperi epislola ad Aiigustinum de scripiorum Augustini una cumVita hic edilum menreliquiis Pelagianae haereseos; Hilarii epist. ad eum- litur, qui primum a. 1564 in lucem editus est. dem de eadem materia; Dc praedestinatiotie sanclo1528—50. rum lib. I, cumcensura;De bono pcrseverantiaelib. I; De proedeslinatione Dei lib. I, cum censura; De graCotonimapud Jo. Gymnicum: in-8° Ex hae officilia et libero arbilrio ad Valcnlinum lib. I; Ad eum- na prodierunt non uno nominc. sed perbrevi tempodem de correptione et gratia lib. I; Ad articulos sibi ris spatio, varia Auguslini opuscula (uno non rnro falso imposilos, Auguslini responsioj Contra Pelagia- voluminecomprehensa),quae suis qusequelitulisdisnos, Hypognosticon. lib. VI, cum censura prmceden- crela sic se habent : 1° Divi Aur. Auyusiini, Hipp. te; De perfeclione justiliac contra Ccelestiumlib. VI, cpiscopi, De opere monachorum liber unus ad Aurecum censura. r, lium, episcopum Carlhaginensem.Anno M.D.XXIX. Tomo VIII. — Enarrationes in Psalmos. mense Auguslo. 2° Divi Aur. Attguslini Hipp. episc. Tomo IX. Cujus-Iibri fere omnes censuras babent . Enchiridion ad Laurentium II. Anno M.D.XXVIII. annexas. — In Evangelium Joannis exposilio; In 5° D. Aur. Augusthti, Hipp. ep. De gratia el libere Epislolam Joannis expesitio; In Apocalypsim Joan- arbilrio ad Vaknlinum et cum illo monachis, liber nis expositio ; Meditationum lib. I; De diligendo Deo unus. Ejusdem De correptione el gralia ad eumdem et liber alius, qui et Meditationum inscribitur; Solilo- cum illo monachis, liber unus. Qiiibus prwmilluntur .uiorum animne ad Deum lib. I; Manuale lib. unus; epistolmdum DiviAugustini ad Valentinum contracos, De triplici habitaculo lib. I -TScalae paradisi liber; qui neganl liberum arbilrium. Anuo M.D. XXX. 4° De duodecim abusionum gradibus;. De conlrilione Divi Aur. Attgtislini Da immortaliiate ammw. Libet :ordis liberunus; Decognitioneverseviiaelib. I; De unus. Ejusdem De agone Chrhliano, libcr unus, abssssumptione beaioe Marioevirginis; De disciplina que anni el loci nota. Chrisliana; De decem chordis ; De canlico novo 155'—52. lib. I; De conleroplu mundi lib. I; De vaniialc sa;1.Parisiis, cx cffichia Clauttii Cliccallouii;.in-fol- A culi lib. I; De obedicntia et humilifcalesermo; De

68 GS NOTITIA LITTERARIA 1N S. AUGUSTINUM. Tomis. D. Aur. Augustini, qtise exslant ex emenda- A rum singnlorum annus, quo unusquisque absolutus lione Des. Erasmi. fuerit, exslat.) Laudai hanc Erasmianae repetitionem Vudinus in Secundus lomus Op.D. A. Aug. H.E. complectens Comm.p. 959 seqq., eique accessisse ait Jacobi He- illius Epistolas, non mediocri cura emendatas por meri Sludgardiensis epistolam nuncupatoriam adGal- Des. Erasmum Roterodam. Anno M.D.XLI. Tertius lomus, — complectens TOC lum Mil,o.rum,EcclesiaeTubingensis theologum, quse SiSaxTtxa,hoc lotam editionis hujus ralionem fusius exponat. Idem est, quae proprie ad docendum pertinent. Anno monet in hac editione primum editos esse Sermones M.D.XLL SIS«XXVII: sex de tempore, septimus de verbis Aposloli, Quarlus tomus, — compleclens Teliqua TWV et decem de Sanclis. Calatogus Bibl. Musei Brilt. Tixfiv.Anno M.D.XLI. Quintus tomus, — XXII libros de civitaie Del, di(Lond. 1789, in-fol.) Iu hujus editionis mentione annum 1552 profert, quocirca uirumque pracfigcrc ligenter recognilos per eruditiss. virum Joan. Ludovicum Yivem , ac ejusdem Commentariis, denuo placuii. ab auctore revisis, illustralos, conlincns. Anno 1557. Auguslw Vindelicorum excudebat Heinricus Stey- M.D.XLU. hoc ner; in-fot. Divi Aurelii Augusiini episcopi Opusctt-B Sexlus lomus, —conlinens ra Kolsp.iY.a., est, decerlntioiies adversus haereses, praecipue Judaaola, nempe: — Iu libros Moysi, Josuneet Judicumlibri VII; Qusestionesveteriset noviTeslamenti; Quse- rum, Manicliaeorum, Priscillianistarum, Origenistastionum evangelicarum secundum Malthaeum; Quac- rum, Arianorum et Joviniani.Anno M.D.XLH. stiones ad Orosium liber unus; Quaeslionum Hilarii Septimus tomus,— conlinens rcliquam parlem T«V id liber unus; De octo Dulcilii quaeslionibus liber unus; tro^E/xf/.wv, est, pugnas adversus haereses DonatiDediversis qusestionibus,ad sanclum Simplicianum starum et Pelagianorum. Anno M.D.XLII. Oclavus tomus, — continens enarraliones in Psallibrill; Quaeslionum evangelicarum libri II; Ocioginta trium quseslionum Iiber unus ; De sex quaeslio- mos mysticos. Anno M.D.XLII. iVcmus tomus, — continens illius tractatus, hoc nibus contra Paganos liber unus; Ad inquisitiones Januarii libri duo; De inquisitione Trinilalis liber cst; exposiliones ad populumfaclas jn novumTestaunus; De Epicureiset Stoicis liber unus; De Hoeresi- mentum, cum aliis varii generis opusculis, quorum bns ad Quodvultdeum liber unus; De quinque Hai- indicem habet alterum hujus paginse latus. Anno resibus liber I; Contra Judseos, Paganos et Arianos M.D.XLII. Decimus tomus,— continens reliqua traciata aptid liberunus; Contra Judaeos liberunus; RelraclatioC populum, quorum summam indicabit haec pagina nrim Iibri dno; Maecscrieslibrorum integrorum efficit Tomum ter- versa. AnnoM.D.XLII. lium Epitomes OperumAuguslini a Jo. PISCATORIO In omnia D. A. Augustini Scripla indices duo, eo concinnatae. Expressi sunt ex ed. Lugdunensi a. conscripti modo, ul nihil annolatu dignum possis 1497et Amerbachiana, ut ipse editor in praefaiione dcsiderarc, neque quidquam velut supervacaneum rejicere: quorum prior materins in ipsis passim opeprofessus esl. ribus tractatas, indicat: posterior sacrae Scripturae 1541. Parisiis apud Carolum Guillard; in-fol. X fomis. locorum inlerpretaliones juxta Bibliorura ordincm D. Aurelii Augustini opera omnia ex Des. Erasmi observatorum ostendit. Anno M.D.XLIII. In fine : emendatione; editio auctior et locuplelior cum indi- Mense Septembri. ce locupletissimo, cura et sludio Florentii BourgoiQuid novi in hac allera Frobeniana editione operibus Auguslini evenerit, per quos illa et quibus ni. Cat. Bibl. Regim Paris. subsidiis sustentata fuerit, proefalione, versa tituli 1545. Basilew in officina Frobeniana per Hicronymum primi pagina impressa, hibliopoloeexponunt. Orsi Frobeniumel Nicolaum cpiscopum; in-fol. XI tomis. enim abAmerbachiimeriiis, graiiam,quam Erastnus D Omnium operum D. Aurelii Auguslini, Hipponensis E opera sua apud omnes iniverit, cumulaliorem eum episcopi, primus tomus, ad fidem vetustorum exem- initurum fuisse monent, si soli lam ingentem proplarium, post omnium in hunc usque diem ediiiones vinciam obire vacasset, et non bonam ejus partcm, denuo summa vigilantia repurgatorum amendis in- aliis negotiis ex transverso se ingerentibus, in aniicos partiri compulsus esset. numeris, ut optimo juretanius Ecclesiae doctor renalus videri possit. lnspice, Iector, et faleberis hanc Deinde pergunt:« Sed quod illc posteriore editionon vanamesse pollicitaiionem: quod si gralus etiam ne sartum leclum praestalurus sperabalur, intei im esse voles, non patieris tantnm laboris, tanlumque alii occupaverunt. Succedente enim Luteliana ediimpensarum frustra sumptum esse. Sub finem annexi lione, celeberrimai scholse aliquol alumni in hoc insunt indices duo, alter materiarum, alter interprecubuerunt, ut si quid Erasmum sociosvesubterfugistatorum Scripturoe locorum : quibus leciorem haud set, sarcirent sua cura, haud pcenitenda per Musas, leviter adjutum iri confidimus. ct minirne supervacua. Tandem urgenle jara fato ex(Hicprimi voluminis alque operis universi iitu'us tremam castigalionis manum, el ut credi par est, anuum 1545 impressum habet, scd ad calccm tomo- ipsius Atignslinisaneta animatol prneclaris successi-

67 SUITLEMENTTJMAD OPERA S. AIIGUSTINI. W bus faventc, exstilil vir omnium bonorum bencvo-, A igilur esl, ut, quod Romnnoeeloqiicnliae candidaii in lenlia digtiissimus, et ad hanc functionem a natnra Cicerone, Livio, Seneca, Plinio, aliisque non paucis, faelus sculptusque, olim eo potissimum nomine in quibus posterior eruditorum cura ad prioremsemErasmo cum primis charus, illique in hoc negotio peraliquid adjunxit, magno applausu obviisque u-lnis (ut.sic dicam) succentuiiaiiis, Marihtus Lypsius : cni exceperunt, idem sanctioiis liiteratiiroe siudios-i iu viro et temporis spalium, et otium, el exemplaiium Auguslini scriplis non faslidiant, si pectora, qualia decet, ad eorum Iectionem afferre volunt.» copia, et iu labore sociorum delectus, et litteralura Totum opus esscriplum estbinis coluninis solito idonea, huicque par industria, et in tanto negoiio non taro diligentia, quam religio, ad hoc doctorutn Frobenianae officinaecharactere , sed minori et non hominum favoradhortationesqueatque iusuper prse- admodam nitido , procterquam in proefatione, quoe miorum allectamenla, denique quidquid praesidio- lypis paulo majoribus est exarata. 1545. rum opus esset, abunde suppeieret. Namque is a leVenetiis ex o,fficinaErasmiana apud Vineenlium neris unguiculis Augustiniadmirator.atqueetiam ex professoejus instituli sectator pro suo peculiari cr- Valgrisium; in-8°, lomis III De Aurclii Auguslini, ga sancliss. virum affectu, annos plus viginti -hoc Ecclesioe dOctoris exilnii, Opusculorum tomuspripene solum egit, ne quod mendum in scriptis ejus !E mus, quo omnia, quse ad fidem et opera spectant;—subsideret: utpote qui etiam prima nostra editione tomus secundus, quo omnia, quse ad graliamet libeErasmoplura loca, quam alius quisquam amicorum •rum arbitrium spectanl;—lomus tertius, quo omnia, suppeditavit. Deindeprseter domesticam symmysta- quae ad electionem, vocationem, glorificationemquo rum bibliothecam, corrogniis ex circumquaque vici- spectant, declnrantur : ex libris ejusdem a M. Aunis monasteriis vetustis etiucorruplisexemplaribus, guslino F-regosoSosleneoexcerptus el scboliis, arguoptimo quoque in hunc usum promplissime conimu- mentis et indice locuplcla.us. Liber rarissinius, cujus nuspiam menlionem fanicante, adscitis cx sno soclaliiio impigris aliquot, qui adjularent, nibilvel aliis, vel sibi ipsiad sum- ctam esse memini. Ne quis vcro a litulo sibi imponi mam conferendidiligentiam reliquum fecit",magna, patiaiur, quasi locorum diversorum undecumc|Ut! mcdiocria, minula, pari lance appendens, et anno- excerplorum el avulsorum , nunc vero juxta varias lans. Vixcredas, milcctor, bseccitraexaggerationem argunienli sedes compositorum farrago sit, libros dici, ni margines exemplaris ab illo missi videas _ integros ad unum argumentum facientes , coliectos hominis indefcssum studium testanles : dum certis esse sciat hac serie: Tomo prhno : — De doctrina Chrisiiana libri IV ; notis lerna quaternave, aul eliam plura exemplaria profert, tum quaienus evarient, indicat: nam cum sit'C Dedisciplina Christiana liber; Enchiridion ad Launon minoremodesiia, quam eruditione, maluii aliis reniium liber; De ecclesiaslicis dogmatibus iiber; judicandi munus cedere, aliquando lamen suum procju- De haeresibus liber; De V hosresibus oratio; DeUtidicium addens, qnodquidem semper libenter amplcxi liiate credendi liber; iDe fide el symbolo liber; De sumus. Cactcra viris doclis, et qui Augustiniauae fide ad Pctrum diaconiim liber; De agone Cbristiano phraseos salivam diu multtimque regustalam jam liber ; De flde ei operibus liber ; In psalmum xxix probecallerent, judicnnda commissa sunt: id quod enarratio; In psalmum xxx; In psalmum xxxi. Illud dissimulandum Tomo secundo: — Liber expositionis inchoaiaa tion cuivis proclive fuerit non est, in pnrle quadam dccimi lomi, non magna EpisL divi Pauli ad Rom.; Liber expositionis quasane, si germana tantum specles, nos Lypsii subsidio rumdamproposiiionunx cx Epist.ad Rom.; Liber e.\deslitutos, grassantibus sub id tempus Geldris in Lo- j)ositionisEpist. ad Gal.; Episi. Hilariiad Augustinum; vaniuin et viciniam, ubi tum Lypsius agebat: qund Rescripturn Auguslini ad llilaritim; lipist. Pairum ideoleclorcm monitum oportebal, ne forte ex paucis Caribaginensis concilii ad Innocentium papnm ; Reiliis de reliquis conjecinram faciat; in caeteris potius scriptum Innoeenlii papai ad Patres Carihaginensis quisque suis oculis inoffense (modo stylo Auguslini concilii; Episl. Patrum Milevitani concilii ad Innoassueli sinl) oninia percurrentibus, quam nostro " cenliiim papam; Reseriplum Innocentii papae ad Patres Miievilani concilii; Epist. Auguslini ad Hilesiimonio credat; comperietuniversa pariler accurata,nepseudepigraphis quidem exceptis. Cseterum larium ; Epist. quinque episcoporum ad Innoceniir lanta indagine et pervestigatione unicum opuscu- tium papam; Rescriptum Innocentii papae ad quiulum, duiolaxat e germanis, nunc priinum repertum que episcopos; Libri trcs de libero arbitrio; Epist. cst et editum, videlicel Contra Gaudentiumliber ler- prima divi Angusliiii ad Yalentinum, et cum illo tius : unde liquet, vix hic alind quidquam, quod ex- fratribus; Episl. 2 Augusliniad Valentinum, el cmn stei, desidcrari, nam sermoncs Dc tempore (ut vo- illo fratribus; Epist. prima divi Augustini ad Sixtum canl) el sanctis, a quibusdam copioe magis, quain presbyterum ;. Episi. secunda divi August. ad Sixdelectui servientibus, mira licentia passiin interfartumpresb.; Episl. Alipii et Augustini ad Paulinum cli, niliil ad praesensncgotium altincni : cuni ctiivis episcojmin ; Liber de gratia , et libero arbitrio, ad erudito apparcat, quosdam ctiam excusos tdlo siylo Valentinum, et curnilio monachis; Liber de naitira Atigustinum pareiilcm inficiari, nonnuilos Groccum et gratia , ad Timasiuin et Jacobum, conlra Pelaiiiagis,quam Lalinum auctorem procseferre. iEijuuin gianos ; Ejiist. sancii Pro.^peri Aqiiilani de gratia et

NOTITIALITTERARIAIN S. AUGUSTINUM, W 70 libero arbitrio ad Rufirium; Liber de gratia el libe- A Quinlus lomus, continens XXII libros dc Civiro arbilrio sancti Prosperi Aquilani,prodefensione3 late Dci. Cui accesserunl Commenlarii Jo. Ludov. divi Aurelii Auguslini conlra Cassiani presbytcrii Vivisab auctore recogniti. M.D.LI. Sextus totmts, utin Basileensi. M.D.LL librum; Epist. sancti Aurelii episcopi de damnalione Pelagii atque Ccaleslii. Epist. deccrpla ex geSeplimus, oclavus, nouus et dechnustomus similii stis synodalibus conlra Pelagium hserelicum, quse ler. M.D.L. (1550). in Paloeslinasynodo, sibi objecla damnare compulIndex omnium, quse insigniter a D. Aurelio Aui sus est; Canones Iredecim , epist. Cce!estinipapsc gustino dicla sunt, nunc rccens supra prsecedenles pro Prospero et Hilario de gratia Deiadversus quos- ediliones, per F. Floreiilium Bourgoinutn Parisiendam Galliarmn prcsbytecos , Pelagii seclalores. sem, Franciseanum, longe qtiamantea auctiorac loTomo Tertio: — Retractationum lib. II; Hypo- cupletior redditus. Insurper mulia,c_uaceranlmancn, ; gnosticon coulra Pelagianos el Ceelestianoslib. VI; mulila et solum inchoata, tam in indice aucloritaI Couira duas Pelagianorum cpislolas ad Bonifacium tum sacraeScripturae, id esl, veteris ac novi instrulib. IV; De spiritu et littera ad Marcellinum liber,, menti, quam in locis aliquot sacrarum Scriplurarum De pracdeslinalioneet gralia, qui intitulatur de vo- pugnantibus conciliatis in Auguslino , reformaia , ;B luntate Dei, liber : Prosperi Aquitani de reliquiis ! aucla et repurgata sunt. Perlege et judica. MDLII. Pelagiahne haereseos ad Augustinum epistola; Ili-• (1552.) i larii Arelalensis de eadem maieria ad Augustinum Editio exlra lialiam paucissimis visa.Notatam deepistola ; De proedeslinatione sanctorum liber pri- prehendimus in Catalogo bihliothecae Tigurinse(a). nius; De bono perseverantioe liber secundus ; Pro- Illius exemplar erat quondam Hannoverae in ditissisperi responsiones ad excerpta , quaede Januensii ma praeslantium librorum supellectile Duviana, civitate missi sunt; de praedeslinalioneDei liber. quod feliciter in manus Davidis Clementincidit, etab Singulis tomis prscmissa est tabula , argumenla eo cttriosius est descriplum in Bibliolheca Historica librorum ct capitum singulorum declarans, quain Critica T. II, p.269 seqq. Duo vero simul praesiitit inscripsit: Argumenlaper M. AugttsiinumSoslenetim insignia lilteraloribus bencficia : allerum , quod liFregosum compendiosein unum redacta ; el index al- hrum rarissimum nec per se accuraliori cognitione phabelicusmaleriarum insignium. Nuncupavit editor indignum primus patefecit, allerum majus etiam , opus suum M. Hieronymo Suripando loiius Augu- quod diligenli ejus collalione, cum sequenti Venela stinianoe Religionis Generali. Descriplio est elegaas editione, omne hujiis ariificium et constructionem lypis rotundis nilidis , charta alba el lenera, margi- luculenlerdeclaravil, alque id, de quo inter CleriC nibus amplissimis, quippc qui ultra lemmata etloca ( cum et Rich. Simonium litigabalur, facili iicgotio biblica iu ipsis notata late prolenduiilur. expedivit.Scilicelnon meram praecedentiumaliciijns 1552. repetilionem pulare oportei, sed ad plures ct fere Venefiis ad signum spei; in-b°. X Tomis. Divi superiores omnes (b) conformatam. Siquidem non Aur. Augustini, Hipp. episcopi, Oinnium Operum omnes, sed complures lamen Erasmi censuras primus tomus, ad fidem veterum exemplarium sum- relinuit, variantesleciionesin margine offert, et sicma vigilanlia repurgalorum a meudis innumeris no- ubiin lexlum aliquid receptum sit, ibidem indicat, tata in conlextu et margine suis signis veterum cx qua editione prohciscaiur. Recusa autem non soad exemplarium lectione.utoptimo jure lantus Ecclesiae lum, tomo I Erasmi pron.faiio Alphonsum Fonsedoclor renalus videri possit. lnspice, lector, et fate- cam, sed in secundo eiiam Jacobi Haemeri,quem ediLeris banc non vanam esse poUicitationcm: quod, lionis Parisiensis a. 1552 curam gessisse suprn si gratus etiam esse voles , non patieris tantum la- vidimus, ad leciorem admonitio. Coeterum iicscio, quam vcrum sil, quod de augmentis in titulo boris, laniumque impensarum frustrasumptumesse. Cut accesseruntlibri, episiolm, sermoneset fragmenta proinissuni cst. Clementius enim alteri quidcm edialiquot, haclenus numquam impressa. Addiius est lioni Yenetae,quse eamdem formulam hinc petiit et L* et index , multo quam Basileensis fuerat, copiosior. ^ limine stio suspendit, vanitatem et fraudulenliam exM.D.LH. (1552.) probrat, attamen in hac eamdem soUicitare.ncglexil. Secundus lomus Operum rel. (ul in Basileensia. Nec niinus equidcm optassem, ut Viciorinoscodiccs, 1545), nunc postremoaccuraliori quam anlea ditigcn- quos ad quarti tonii cmendalionem pra^sto fuisse ditia excusus. M.D.LU. cunl, circumspexisset. Terlius tomus, ul in Basileepsi. M.D.LII. 1556.1 SISKXTC- Busilemapud Hieronyntum Frobeniumet Nic. EQuarlus lomus, complectens reiiqua TWV /.wv. Pleraque, quw erant plane convulsaet luxata, piscophtm; in-fol. X tomis. D. Aur. Aug. Opera, cea ad fidemexemplariumvelerum Viclorinorum resli- niendata pcrErasriium Roterod. tuta sunt. M.D.LI.(1551.) In hac eclitione, lesle Oudino, additi sunt Seniio(n) T. I, p. 70. Sic : Venet. 4. X tomis. D. Aitr. A. op. per Fl. Bourgoinum. (b) Les&dilionsdeBale,de Paris et de Venise, qtii 1'onlvriced&e, ont le fond sur lequel on a travaille s Venetamedilionem Operum oninium hac ipsa aniiqiiiorem ignnro, et nisi inciiiiosius ab eo scripium sit, ad eam atlendere bibliographioeamntores jubco,

71 SUPPLEMENTUMAP OPERA S. AUGUSTINI. 7i nes quinque antea nondum excusi, videlicet, De Ja A indicibus, singulis lomis, quin singulis eliam temocob ciEsau ad populum sermo, col. 1487; Sermo h rum partibus subjiinctis, constare potest. Typi sunt capul xmProverbiomm Salomonis, col. 1505: In pa- Romani, salis venusti, sed minutiores paulo; in rabolam seminanlissermo, col. 1517; In illud Mat- marginibus loca biblica, rarius lemmala, nec ssepe thmixvi; Qui vult venire posl me , ctc. col. 1519; etiam lectiones aberrantes charactere Iialico noTractalus in OrationemDominicam,co\. 1525. Snspi- lantur. camur aulem hujus editionis curam gessisse Joan1509. nem Coslerium. Occunit in Cai. Bibl. Bemcnsis ci Basilemper Ambrosiumel AureliumFrebenios, fraThottianm. tres; in-fol. XI lomis. — Primus tomus : Eximii 1561-65. Pairis, inter summa Latinx Ecclesiseornamentaac Lugduni apud Sebastianum Honoralum (ad calccm lumina principis, D. Aurclii Augustini, Hipponentomi II) excudebat Jacobus Faure in-8°. Tomis X. sis episcopi, cujus pricstaniissima in onini geneie D. Aur. Augustini, Hipp. episcopi omnium Operuin iiionimenta, quaequidem inveniri posstint, universa, tomus primus: Quo Retractationnm libri duo, varia - denuo ad oplimorum et fidelissimorum exemplarium que illius opuscula, quae versa pagella indicabii, examen revocata, nova eruditissimorum virorum continentur. Ornnia vetustorum codicum collaiioiic " recognitione, multo sunt qnam umquam anlebac ab innumeris mendis repurgata, ac summa fide pr;i- emendatiora, ab innumeris vindieaia erroribus, ac s:ino suo nilori reslilula, ntinc demum in lucem re- demum novis quibusdam censuris plurimisque mideuni. Accessit ct index rerum selcctiorutn copio- nime aspernandis accessionibus Iocupletata. Cum sissimus. M.D.LXl. indice tripartito, ad calcem adjecto, omnibus, qui D. Aur. Angustini Epislolw, mnjori studio, (ideac exstant, uberiore, et tlieologia? sludiosis commoreligione, quam hactenus timquam excusne, atque a diore. Totuin novae hujus editionis instiiulum el raviliis, quibus niultiplici olim impressione coniami- tio ex Carmine sequenti liquidius patebuni. natae fuerant, vindicalse. Tomus secundus. Cum duReliqui lomi ut in ed. a. 1545 inscribunlur, nisi plice indice uno nominum eorum, ad quos hac Au- quod in tomo III, qui T« SiSazTtxa continet, addiguslini Episiolse missaefuere ; altero rerum omniutn tnm sit, ad veterum codicumcollationem post Martiin unaquaque Epistola contentarum locuplelissimo. num Lipsium, nunc muliis in tocis sumnie studio M.D.LXl. emendalus. X lomus vero sic habet: Tomus X OpeD. Aur. AuguUlni de Trinilate, una cum reliquis rum D. Aur. Augustini, continens Sermones ad poillitis libris, quibus T« May.nw. conlinentur. Tonras pulum et clericos, vetuslissimorum exemplarium tertius. Cum indice rerum et senlenliarum locuple- ^ collatione nunc denuo plurimis in locis eineiidalus : cui Sermones de Divcrsis et fragmenia qusedam anlissimo. M.D.LXII. D. Aur. Augusiini Qnmstiones in vetus novumque tehac numquam excusa, opera ei siudio doctissimoTesiamentum, una cum reliqnis illius voluminibus, rum virorum, Marlini Lipsii, Joannis Vlimmerii, et appellnnlur. Tomt quarti.pars prhna. aliorum e tenebris eruta ad calcem adjecimus : quoqtiaeT«ttiSa-/.T[-/.« Gum indice, clc. M.D.LXI. Pars secunda similiter. rum calalogum sequens pagina indicabit. D. Aur. Aiiguslini de Civilaie Dei I. XXII, etc, Index juxta superiorem edilionem descriptus esl. quorum Xll hoc onmium illius Operum septimo Hujus editionis accuratam notitiam dedit olim tomo continenlur (sic vitiose pro lomi quinli parte Sigism. Jac. Baumgarlenius (a). Quidquid in ipsatn X collalum est induslrise, ad tomum IX et X unice reiprima, ut mox eliam iomus oclauus, quo reliqui continenlur, pro tomiquintipartesecunda.) M.D.LXIII. dit, quorum illum nova codicum collatione donaveD. Aur. Auguslini TWV p Kolzp.ir.Zvars prima. To- runt, decimum vero tplum immulasse atque refinmus sextus. M.D.LXII. — Pars secunda et tcrlia. xisse se profitenlur. En verba, quae ex prsefalione Tonii septimi pars prior et poslerior. M.D.LXU. raro instituio versibus conscripta huc spectant: D. Aur. Augusliui Enarraiiones in Psatmos mtjsii\ Mviltaominoni, priscisut consonaIibris t cos. Tonti octavi pars prima et secundu. M.D.LXIII. quisqiieprobabit. Essent, conluiimus:collatahaec niendUqurelota scatcliat Parte sed in decivna D. Aur. Augustini Enarraliones in Joannis EvanInnumerisseriipcr, vel iniquojudice coustal, et Apocalypsin, una cum variis illius volumibancinilustriaparlem. mutarilnONlra gelium Quanlom Hac in purgandamultumqiioqueprasiitil oli.n nibns, etc. Tomus nottus M.D.LXH. Lipsius,huncquepari vir sedulil3tesecutus D. Aur. Augnstini Sennones. Quorum sericin et : Costeiiics magnae.slhorum, non glorinparva. Nostamenoplanlesmelioremimponerc-iinam, i nnmerum sic babelo : De verbis Domini; De verbis sumusaggressi,majoraqueccopta: Majusonus a Apostoli; HomiliaeL; HoniiUaede tempore; HomiNosqoesuo liicmultumstudio Vlitmnerius cri Juvit: qni vigilicura vigiliquelabore lise de Sanctis ad fraires in eremo; Decem et seOITIIIPS. Anle aliosunuslonge est proestantior alii. Tomns decimus. nil ptem Sermones nonnnlliqiie llle iniperfeclom linquens,mulilamulla in sede Integra restituit, priscaqueIractatalocavit. M.D.LXIII. vctnstis, Adde,quode libris aliquot Editio rarissime obvia, sed perquam commode saerostoli nuncprotulitorbi, Sermonesqne A mdlocxcusosprius, alque anemine visns: instituta, ut vel ex copiosis reruin memorabilium (u)ln Nacliriclilcnvonmnktvurd. BucliernSt. LUL W. l^ >.Halle 175G, p. -500icqn,.

75

74 NOTITIA LITTERARIA IN S. AUGUSTINUM. A bros de Civilate Dei epistola ad ncbilemac generosum i Hosin ca.cenujusparfistibi, candidelector, facta. u Linquimus, t videas,sit quantaaccessiohabebis , juvencm D. Slanislaum Slarzecltovium Polonum, leclor, His priusexcusos junclosquoque, Joannis Starzechovii Palalini, Podoliensis, filium Koupaucos verummagnaquiaparte fuerunt : d Corrupli,et viliisscatueruntpluribusilli: Februarii),\i\ qua (d.Basilcma.M.D.LXX. ecimosexlo ex parle fuissent, lit si suppleudi uavis q deseetopera sua bsec profitelur: < AmbrosiusetAulocumque Pagiuamutassetpariter numerumque esset. relius Frobenii cum ob defectum exemplariumquarto Pristina, et utililas parvahinc,labor improbus Iudicishicfueratratio, pielector, habenda: Angustinum prelo subjicere constituissent, nie ut numeriscummulareturet ille. Mutatis : Ne tameuiude aiiqnafruslralusspe videaris operam in eo denuo conferendo, repurgando ac.ilf Omniain adjunclisuerautquaedigna uolatu, lustrando praesiarem,obsecrarunt, landemque comiusertaienet velus, at multoauctior,index. H«ec munis ulilitatis respeclu ct sacrorum dociorum preOptatoa mnltis,at multisanle negato IndicePossidii,Diviqui Auctorisalumnus cibus victum ad hnnc laborem sane difficillimum,ac i fuit, Discipulusque nosVlimmeriusdem e molestia plenum perlraxerunt, motum praeserlim Parlicipesfac.it, t prajstantiinumjredonat. ut iscouveuiens nostrae foret editioni, Aique lot magnorum virorumexeinplo, acreruintlieologicaHaudoperamexigua:nsuscepitnus tque laborem, a in rum ac hujus auctorts praestantia. Hanc provinciam Ne quicquam nobislectordesideret aequus. si quaesententiapenduladietis Diversis infer alia negotia typograpltica,quibus obruebar, tanNobisvisafuit, hancsignisquisquenotatam Cernet, el ex illa sibisensuseligel aptos | } dem jam tertio exacto anno, post lot lucubrationes , auctavolumina multis, Qain etiam aliissunt sudores, intricatissimas revoluliones , distincliones noalaude sua, leclorstudiose,carebunt. Qua: ct abruptas variasque cogitationes indefesso labon: NempeJoannes VlimmeriusLovaniensis,prinr ca- etiam cum valetudinis jaclura exliaustas, itamegesnonicor. regular. ad S. Martintim, in patria plurium sisse spero, utoleum et operam non perdidisse viPatrum scripiis editis clarus (a), anno 1564 Lovanii deri possim, et apud theologiaesludiosos et aequos ediderat Augustini Sermones de DiversisXLIII ct censores graliam ine non contemnendain iniisse pufragmenla SermonumXXVII, ex Tliesauro Eugippii lem. Sed omissis his, ad ipsam rem, quasin novse abbatis et Commentariis Bedaeseu Flori, Lugdunen- editionis praefationepraecipuaesse debet, aceedaw, sis Ecclesiaediaconi decerpla, una cum Possidii in- elquid prmslilerim, recensebo.Primo ( praeler ornadiculo scriplorum Auyustinirccens a se in bibl'0the- menta typographica et indicem, multis modis auca abbatiseVillariensis reperto el per ipsum margi- ctum, aliasque utiles accessiones) Augustini opera , nalibus scholiis illuslrato. Inscripserat editn illa Ja- collatis emendatissiaiis exemplaribus, itadistinxi, coboPamelio, sacrarum lilterarum lunc licenlialo ac ul posllmc in intelligendo leclor inulto qttam antea Brugis canonico, epistola, data Lovanii ? suo Marti- expeditior sit futurus. Secundoex eadem collatione niauoccenobioix knlend. Aprilis anno M.D.LXIV.Jnm G hactenus omissa inserui, depmvaia correxi, luxata ut sermones isli recens ab illo editi ad calcem tomi restitui. Tertio teslimonia sacrse Scripturae et alioX subjunctisunt, ita Possidii libellus unn cuinepi- rum aucloruin, quac in his libris citantur, in margistola Vlimmerii primum lomum aperit. Quaeepistola ne annotavi: magnum sane adjumenium his quimeinduxit Baumgartenium,utanno 1564incueplamesse moria non adco valent. Quarlo marginales summas, banc editionem opinareiur, quod ignorarct, batid ut facilius qiiiurentibtismaterise occurrant, non levi dubie, peculiari illamediiioni antea inseruisse. Pr:e- cum totius operis lumineadjunxi: posleriora tamen terea vero lotius decimi lomi recogniiionem Vlim- duo inaxime in quinto et decimotomo, in quibus fere merius sustinuit, ut ex bac epistola pateL sesquiannum consumpsi, sunt adjecia : in decimo Caeterumimpressio facta est, tit in superiore, bi- praesertimnoncontemnendum Tractatuumatque Sernis columnis, sed cbarla lilterisque aliquanto ele- mouuin numerum ex Ylimmerii, viri venerandae angantioribus. Titulus primus liguris ligneis formis liquitalis studiosissimi, edilione addidi. Qutufo hac inipressis exornatus est. oinnia non solum ila disposui, ut iniilli alii solcut, 1570. sed etiam ul in actiiin diligenti^sime prodncereiitnr. Basilew per Ambrosium AureliumFrobenios fra- ad ]irela frequenler astans operam dedi. Hic auieni, et tres; in-fol. XI lomis.D. Aurelii Augustini,Hipponen- D pergit, forinsse milii occurrent Zoili invidi el calumsis episcopiOpera. niaiores ( quibus, cum ipsiquidem nihil aut nou rneMiruin forle alicui videri possit, idque mihi ipsi liora facianl, aliorum honesti conatus semper disaccidisse fateor, quod cum plenam aique absoluiam plicent ) me irrisuri qui po^t lantos viros in tanto edilionem Operum Auguslini proximo anno iidem opereactum quasi agam, et arrogantiaeme insimulaFrobenii fralres dedissent, eamdem dcnuo jam snb luii.Hisbreviteritarespoiisnin volo, Erasmo, Germaincudem revocaverint. Atque paucis cl fonasse ne- niacphcenici,el LudovicoVivi, viro eruditissimo. me niini cc.gnitamesse integram certo inlellexi, utjus- quidem non cnmparandum, sed lamen cumper exemlam dubiiandi causam babereduxerim, si a quovis plariailli polius quainpropriumjudicium, repurgaiioalio magis, qiiam ab ipso edilore testimonium ac- netnsuam perfecerint, et non omnia simul fieri posMYLIDS cepissem. Is vero fuit HIEREMIAS Pieropedia- sint, me die diemdocenle, pluribus illos imilantibus nus, correclor, ut arguo, aut adminisiralor typogra- et exemplaritimcopiamaugciitibiis, nec leviora, nepliiaefralrum Frobeniorum, qui nrsefalusest ad li- dum notnbilia errata tollere poiuisso. Acccdit.qttnd . (a) Cf. Foppens Ribl. Bel. T. II, p. 747. PATROL. XLVil. 3

AD SUPPLEMENTUM OPERA S. AUGUSTINL 7C operarum negligenlia, cum ipsi prelisnon affuerint, A Tomus III-X inscribimlur ui Basileensis a. 1543, •multaetiam recte constitula corrumpantur aut omit- additis ubique verbis, quae modo produxiinus. Attatautur : quod et praesenti mihi vel satis inlenlo sae- men in quiiiti lomi tituio commeniarii Jo. Lud. Vivis pissime conligit. Sed quid mullis? ipsa edilionum mentio est omissa. lndex omnium, quse insigniter a D. Aurelio Atigucollalio,quidprmstilum sit, abunde diligenti lectori testabilur. Quod vero/tic tomus reliquis sil vendibi- stino dicta sunt, longe quam antea auctior ac loculior et in erodilorum hominum manibus frcquentior, pletior reddilus. Insuper multa , qnaeerant manca. hic polissimumde meis in hoc eximiopaire labori- mulila et solum inchoaia, tam in indiceauclorilaiiini bus prwfari libuit. >Tantum ex verbosa Mylii epi- sacrse Scripturx, id est, veleris ac novi Inslrumenli, stola excerpere visum fuit, ut ipsi leclores oculis quam in locis aliquot sacrarum Scripturarum pngnansuis linuriTetit, quod cx inltiitu quidem liluli ejus tibus conciliatis in Augustino, reformata, aucta et voluminis, cui jlla adhsrisit,minime arguent, integram repurgata sunt. Venetiis M.D.LXX. Recenset hanc editionem, sed titulo conlracto, operum Auguslini editionem denun hoc anno pcractam dici. Nam, ul anlea diximus, volumen apud Audiffndus in Calal. Bibl. Casanat. T. 1, p. 541, donos est, iibros de CivitateDei complectens , cujus cens, primum lomum apud Valgrisiu.m, re.liquos ad liiulum ab illo ed. a. 1569 plane diversum infia,ubi B Octavum usque cum indice ibidem eodemque nnno ad illorum Hbrbrum singulares editiones accesseri- apud Juntns, nonum et decimum apud Nicolinuin mus, dabimus. Quod ad ipsam vero epislolam alti- .prodiisse. His lam diserto testimonio eonlradicit Davidcs Ciemenl.in Bibl. Hist, Crit., ubi accuratam ejus net, quam vane et lemerarie multa jacliUla sint, nemo non videt; attamen quorsum haecomnia dis- menlionem feeLse supra jam significavimus (a). Ab pulata sint, non facile intelliges. Etcnim ut unum eo sane litulum pleniorem mutuati sumus, quem ipse tantum proferam, per tres annos cdilor hunc lapi- primum ex Calalogo Bibl. Magerianse(b) excerp>edem voluisse videri vult, ut correctior et melior Au- rat, mox vero, cum ipsam editionem nacliis esset, gustinus-prodiret'. iniereaque abiisdem, qui ei is- ex propria inspectione approbavit. Repreliendit aulam injunxerant provinciam', totum Augustinum lemClementiusFabricium.quodValgrisiumexcudisso absqiie ulla illius viri impensa opera excudi poiuisse eam dixerit. En igitur par virorum et doclorum et pulabimus 1 An vero tot ac tam cupidos editioncs curiosilateac sedulitaiein stio gcnere nemini ccdenillas et poslremam maxime emptores invenisse cre- lium, in re levi et quneerrorem inter testes oculares dibile est, ut pluribus eodem tempore "viris doctis vix ferre possit, sibi repugnans. Optimum quidem expurgationem operum committere non dubitarent aliquis duxerit, missos eos facere, el fidem tertii aliFrobenii, semper imprimere parati, ut plagula prc C cujus,cui videre eamdem conligerit, cxspeciarc. Non lo malura esset. Expeditior quidem res videtur, si abnuo, nec tamen mihi lempero, quo minus suspitibipersuadeas, bibliopolas emptoribus fucumfacere ciones meas addam. Audiffredumvirum supra, quam voluisse, ut pro nova editione venderent, cui nil dici potest, in iis omnibus, quaead descriptionein linisi litulus novus et prsefaminis aliquid addituni bri alicujus ab eo inspecli peninent, sedulum, in liig fiierat: tametsi ne sic quidem arlificium epislolae tain distinctis verbis ab eo conceplis errasse, aegre niihi per.-uadeo. Jam in titulis certe nullum exslat illius satis intclligo. 1570. typographi indicium. Igilur in calce lomi cujusque Veneftt» opud VtncetifiumValgrisium, item Juntas nomina subscripserint, nccesse est. Atqui titulos et Dominic. Nicolinum; in-i,°. XI tomis. D. Aurelii aliunde jam in suam Bibliothecam transcripsei.it Augustini, Hipponensis episeopi, Operum lomus pri- Clementius, cum hujus editionis exemplar ipsi in mus.Cuiaccesserunllibri, epistolae,sermones et frag- manus incidcrel. Tunc vero quid illuin egisse puias ad Fabricii fidem explorandam? Evolvit scilicet sinlnentaaliquot,hactenus numquam impressa. Inquo, prwter locorummultorumreslilulionem,secundumcol- gula volumina et circumspexit typographos. Minime lationem vetusliorum exemplarium, curavhnus remo- vero unice tunc curabat, ut de integriiate editiouis, reri ea omnia, quw fidelium menleshwrelica pravitale " quamin dubitun alii vocaveranl, et defenderant alii, posseht inficere, aut a catlwlica el orlhodoxa via de- cerlior fieret. Incidit lamen in oculos, dum in hoc viare. Additus est index caeteris omnibuset locuple- negolio occupalus erat, Dominici Nicolini epistola lior ct copiosior. Nunc recens impressus, recognittis dedicatoria, fortasse eliam tomi noni et decimi subet emendatus. Venetiis M.D.LXX. (1570). et cum praeterea duos a Fabricio in illius illius epistolas ad scriptio, 7omus secundus, complectens commemoralione errores admissos animadveriisset, amicos transmissas : cum nonnullis responsis eornm ad ipsurri. In quo, etc., quod poslea in singulorum de tertio, puto, non amplius dtibiiandum sibi existititulis reperitur. Nomenclaturam eorum, ad quos Au- mavil. Forte his, a me dispulatis, fa^ilius credetur, gustinus litteras dedit, ad calcem hujus tomi facile sfripsa, quibus Fabricium laxat, verba adduxero, quam ob rem hic subjicicnda curavimus (c). reperies. Nunc, eic. {a) Ribl. curieuse, hislorique et eritique T. II, p. 265 scqq. E U>) dilOBerol. 1715, in-8, p. 785. (c) M. Fnbricius s'est trnnipe , quand il a dil dans sn Bibliolhecalatina, T. III, p. 514 : Augustini opera decem tomis, in-quarto comprehensa,Valarisius excu-

75

78 NOTITIA LITTERARIA IN S. AUGUSTINUM. 77 A Jam his remotis progrediraur ad id, quod melio- J fendendas allatam esse novimus, qttin potius Omnia sibi permisisse, nec texlui ullo modo pepercisse, in rem aut potius famosam hanc editionem reddidil. Niminim«uram illius gessit, seu quod credere ma- epistola sua, cujus initium ex Clementio hic appolim, vel aliis bibliopolis in societalem assumptis pa- nimus, aperte fassus est: < Cum divi Augustini Operare eam instiluit, vel ab aliis incceptamredemit Do- ra , inquit, non sine magno catholicae fidei detriminicus Nicolinus bibIiopola,et typographus Vene- inento circumferri viderem , hsereticbrura versutia tus, cujus aperia in ipsa fronte operis confessio, mullis in locis depravata, operae pretium me faquod ea omnia removeri curaverat, qum fidelium men- cturtim existimavi, si ea, integritati suae reslitutn, tes hwrelica pravilate possent inficere, aut a calhotica hoc tempore imprimerein. Idquod, ut facilius asetorthodoxa fide deviare, haud benigna jnter heterodo- sequerer, curavi impriinis ,. ut a sacrse thcologiae xos est experta judicia. Perstrixerunt eam hoc no- professoribus recognoscerentur, utque cum vetuniine Caveus in Prolegom. ad Hht. lilt. Script. Ec- stioribus codicibus collata , ad genuinam eorum loctes. sect. vii, et Jo. Clericus in Prwfatione Ariis Cri- ctionem redigerentur. Curavi praelerea, ui inler licmsect. Hi, § 9 (a); atque ante eos vebementissi- imprimendum accederet cura ac labor excelleniisme in hoc ausum invectus est Franc. Turrelinus in simi viri Boryarulii a Borgarutiis , typorum accuraB disputationibus de necessaria secessionenostra ab Ec- ] lissimi ac diligentissimi castigatoris. Qui quantiim cle.siaRomana, et impossibili cutn ea Syncrelismo (b). in hujusmodi operum castigatione prsestiierit, ex Neuter lamen eam vidit, sed sua ipsius confessione collatione cum his, cselerorum exemplarium, facila satis maligniiatis conviciam esse slaiuerunt. Sed hoc patebit.» 1571. iniquius aut sallem praecipilalius judicasse visi sunt, Caveus quidem el Clericus, Rich. Simonio, qtii mutaLugduni apud Morellium, et Parisiis apud Niveltiones istas non in ipso texlu, sed in censuris tantum lium. Basileensis edilionis faclas esse iterationes a el scholiis factas esse coniendit (c), Quocum plane Fabricio prodilur ; quam vere, protinus non affirconveniunt, quse ex inediia disserlatione P. deVilry in mare ausim. Sed memini me Lugdunensem luijus MemoriisTrevoltinh excitantur (d). Sed reposuil Cleri- anni editionem oclonis factam apud Seb. Honoratum cus, non esse, cur sui se judicii poaniteat. Simonium deprehendereinHendrichiiPand.Brandeb.,ubiEnarrationes in Psalmos voluminibus II in-8" laudat, textum hujusce editionis cum alia vix contendisse,Ilalorum autem correctorum, qui tam vaga oratione ope- quae sinedubio ad integram operum ediiionem perram suara declarassent, religioni non multum esse tri- linent. 1577. buendum (e). Ac ita quidem diu lis sub judice peG pendit, donec Clementius tandera arbitrium illius < Antuerpim ex efficinaChristophori Ptantini; in-fol. susciperet. Natn cum rara in his litteris felicitate XI tomis. Opera divi Aurelii Atignstini, Hipponensis ipsi contigisset, edilioues Venetas anrii 1552 et 1570 episcopi et doctoiis praccipui, tomis decem compreinter se confcrre , vidit primum , quod plane usque hensa, per theologos Lovanienses ex manuscriptis dum ignoraium fuit, priorem huic quodammodo pro codicibus multo labore emendala , et ab innumeris fuudamenio fuisse , nec tamen per omnia esse de- erroribus vindicata; illusirata praeierea erudilis censcriptam , sed ut quaestui convenientissimum visuni suris et locuplelata mullis homiliis et aliquot epiesset, et consilio, quod professus cst bibliopola, stolis ejusdem Rcati Augustini, antea non editis. aptum, aliis demptis, et mulatis aliis. Sic accessio- Cum indice tripariilo. nes , quae in titulo jaclantur, jam ii?dem verbis in Cuin singulis tomis peculiares additae sint, ab superiore promitti, aique ihdicem, titulo tanium im- Erasmianis fere desumptse inscriptiones , hic tamen mutato et deleto imprimis auctoris nomine, plane generalis tilulus prsefigilur volumini, quod ultimum ab eadera desumptum esse, ostendit.'Contra vero recle diceres, nisi, ut hoc ipso patet, reliquis omniin multis etiam recedere ab ill.i animadvertit, omis- bus proeponi deberet, indices cum Possidii Vila et sis et illalis tam singulis voeibus , quam libellis in- indiculo scriptorum Auguslini, nec non prsefatioD tegris , quorum exempla sat multa ab eo sunt co- '. nem, quae de ratione lotius inslifuti exponit, comacta quibtisque omnibus effici colligit, defensionem plexum. hujus editionis a Simonio perperam esse susceplam. Susceperat nimirum hanc novocet emendatioris Nec sane nos videmus, quo meruerit Nicolinus, ut Augustiui operum edilionis provinciam primnm pairocinium ejus Simonius susciperel, cum nuspiam Thomas Gozwus Bellemontanus Hnnno, theologiae ab ipso aliquam cautionem ad mutationes suas de- in Lovaniensi sludio professor, aposlolicus et redif, A. C. iSJl. II y a la trois fautes. 1° Cetle edition ji onze volumes, et non dix; 2° elle est de 1'annee 15.70,et non 1571; 5° elle ne vient pas de Vatgrisius, niais de DominictisNicotinus, qui l'a enrichie d'une dedicace, ndrcssee Joanni Antonio Facltineto a Nuce, Ncocastri episcopo, el anud sereniss. Veneiorumrempublicam oratori Ponlificio. EUeest datec de Venise, le 15 d'octobre 1570. 60 Edit. noviss. Lugduni Bat. 1778, T. I, p. 16. (b) Disp. V, § 26, p. 150 Prodierunl pnmum Genevw apud Sam. de Tuurnes, 1087, in-4°. (c) Sculement dans les sommaires et les scholies. V. in Bibliotliequecrilique de Sainjore. T. 1, p. 261 (Paris et Amst. 1708. iu - 8°), et Leitres cluisies de M, Simon (Amst. 1750, in-12, T. IV, p. 12). (d) Memoiresde Triooux. 1729. Sepi. p. 1618. (e; V. Bibliothequechoisie T. XVIII, p. 169.

79

SUPPLEMENTUMAD OPERA S. AUGUSTINI. 80 gius librorum per Belgium censor. Susceperat au- A singulis Augustini libris, ul in manuscriptis fieri lem sic, ut summa quidem ac arbitrium toiius ope- observatum erat, retractationem ipsius,autsiea dere penes se esset (a), laborem vero cum pluribus esset, brevcm censuram mullorum theologorum viris dociis et studiorum similitudine conjunelis et senlentia confirmatam praemitlerei. Quae manifesle affectu in S. Augustinum quasi invicem semulanli- deprehensa constaret Augiisiiiii non esse , ea prsebus communicaret, et pensa quasi singulis distri- missis censuris, in appendice tomi sui reponenda bueret, conquisitis el divisis inter suos plus quam censuit. In his censuris aulem, inquit, Erasmus aliducentis inss. exemplaribus. Postquam vero apo- qttoties, swpius aulem indicultis Possidii, citationes plexia correptus vitam cum morle improvisa a. Bedw, censura manuscripla doclisshni llieologiJoan1571 die 8 Martii commutaverat, successor ejus in nis Hesselii in novem tomoset reverendi palris Marmunere censorio Joannes Molanus etiam hoc onusi lini Lipsh in tomum dechnum magno nobis adjumento a Plantino sibi injungi passas est, et remolis ali- fuerunl. Nihil qutem adhibui, quin a duobus cot\ quot suffectisque aliisin eorum Iocum lectoribus (6) legii nostri professoribus, Henrico Gravioet Laurensuis veluli auspiciis profligari ac perfici tandemi /io Westerhovio, quos in hac parle socios et adjutores habuicerte slrenuos, approbalum sil. Ac hoc quiopus vidit. B Nec vero singulis modo tomis dati sunt admini- 1 dem privali hominis quasi de sua ipsius opera est stralores, sed i» singulis plures pro rntione codi- judicium alque professio. Sed forlasse juvabit cum elaboraverunt. Prsefuerunt amem operibus, eiiam censuram, quam ancloriiate muneris publici i teste Molano , in primo tcmo corrigendo JtfartiiiMs emisit, quseque versa statim liluli pagina impressa Baccius, Tiletanus, poslea Aloflensis paslor; in epi- legilnr, cognoscere. Ecce vero. i Opera beatissimi Augustini, per Iheologos Loslolis Jacobus Baius, Melunensis, collegii Sabaudiae Lovanii praeses. Accessil autem addiiamenium ea- vanienses castignta, tribus polissimum de causis, rum ab Joanne Gravio ex Socielale Jesu Bruxellis> omnibus prioribus editionibus sunt praeferenda. Prii transmissum. In tertio tomo desudavit Henricus mum,quia ex vetustissimis manuscriptis exemplariCuykius, Culenburgensis, ethices tunc professor, bus innumeri fosdique errores per singulos tomos post episcopus Ruraemundensis. Quarlum emenda- sint emendati, apposita etiam ad cujusque tomi calvit Embertus Everaerds , Arendoncanus, pastor ec- cem sua casligatione. Secundo, quia quoecumqueiu clesise D. Jacobi. Libros de Civitate Dei, qui tomurai his tomis erant indoctae, aut censurse, aut ankotaquinlum faciiint, Pelrus Corelus, Athensis, pastor ell liones (ut nihil amplius dicalur), eae in hac editione professor Crispiniensis correxil. In sexlo tomo Chrh absunt. Tertio, quia singulis libris retractatio ipsius G stopltorus Broide , ad Ariensis ecclesiae decanatumi I sancli Augustini est proemissa, aut ubi ea deest, evocalus , elaboravit. Septimus tomus, quem men- brevis censura, multorum tlieologorum judicio condis scatuisse di.cuht, ab Henrico Gravio, Lovanien- firmata. Quae aulem certo Auguslini non esse sunt si, theologine doctore et professore regio, et alias• deprehensa , ea in sui tomi appendicem sunl repo> celebri, recognilus est. Psatmis praefuit Claudius sita, prsefixis censuris!, quoe per theologos aliquot Poria , Bapalmensis , llieologise baccalaureus, postl Lovanienses sunt discussceet approbatae (c). > Ad quoepauca jamjam nobis sunt obseryanda. Ac Binduae pastor et canonicus. ln tomi nom correi ctione GuilielmusEslius , Gorconius, operam suam praemonere quidem lubet, panitionem per singulos studiumque navavit. Atque hi omnes, prseter Hen- tumos ex Erasmiana esse servatam, sed mutatum * ricum Gravium et Claudium Portam, theologiae passim librorum ordinem, maxime per eos , qui in licentiati dignitatem assecuti eranl. Decimus deni- appendices rejecli sunt. Non immerito autem hoc qoe tomtis Regularibus Marlinianis datus erat, quip- sibi tribuerunl, quod texlus a muitis gravibusque , pe in quem jam pridem apud eos Marlinus Lipsius, mendis in mss. exemplarium, quorum immensa ipsis ' Bruxellensis, ejusque discipuli Joannes Costerius et suppetebat copia, sit emendalus. Probant illtid castiJoannes Vlimmerius,Lovaniensis, magni laboris im- galiones scu recognilioncs ad finem cujusque lomi, ' pensam egerant. Joannes vero Vliminerius in hanc praster decimum , adjectae, in quibus diligenter, sed quoque editionem contulit varios Augustini sernio- paucis verbis lectio superior cum lecttone codicum nes a se reperlos, et multos antea nnn editos ex collatorum seu recens recepta comparatur, indiculo Cambronae codicibus studiose transcripsit. De se' codicum adhibitorum ubique proeinisso. Harum vero aulem Molanus affirmat, sibi reservatum fuisse, ut; emendalionum vel locorum emendandorum Iargis(a) Difflcultatestanlum , ac ea , qv.mdubitalionem fuere, quorum in locum quod minus idonei viderenlur, haberenl, ad se referri cum voluisse, scribit Molanus. alios erudilione judicibque prmstantes viros suffeci, ea, (b) Sic vocat Molanus eos , qui conferendis cuin quiex noslro prwscripto, lum superiora, tumac qum et corrigendis Auguslini libris restarenl, accurate corr'tgerent,eldifficuldates dubia mss. exemplaribus atque repurgandis Erasmi inaxime ccnsuris et Vivis loca lantum ad nos referrent. commenlariis cx Gozseidisposiiione vaearent: Exa(c) Signata est Lovanii anno M.D.LXXI kalenminalis leclontm operis , in mullis quidem, inquit, dis Septembris. Joannes Molanus Lovaniensis , apoacre judicium cum summa diligentia conjunctumpro- stolicus el regius librorum visitator, meo nomine, et bavi: in aliis autem , elsi non lanlum diliqenlimde- hnprimis mandaio et auclorilate venerandmfacultatis preltenderem , fameit id sludii, quod habebanl, exci- noslrm theologicw,sic subscripsi. tandum potius, quam improbandum ptitati. Pauci

82 NOTITIA LITTERARIA IN S. AUGUSTINUM. 81 sima succrevil seges in tomitni septimum, qui con- A ret, probationem adjicerent; qui vero cerlo Augusiroversias cum Donatislis aique Pelagianis conlinet. lini non esse deprehensi essent, eos in appendicem Multa quoque adeoiniricala aut in utramque pariem rejicerenl, reliquos aut non saiisdiscussos, atit ex explicabilia, ul parnm sibi laborem snccessurum judicio quorumdam crudilorum dubiae auclorilalis inter Augustinianos reiinquerenl, non addilo tamen sentiret, qui hujus lomi vindex constitutus erat, Henricus Gravius, nisi ab instilula iu reliquis brevi- ejus nomine. Atque hsec hactenus de Lovaniensium tate recederet. Vincebat enim < non tam infinita studiis. Quod typographi paries aitinei, impressa erratorum lurba, quae hunc tomum lurpissim.e de- sunt opera quidem charactere rolundo, satis nitido, binis columnis, censurae eodem, sed minori, argufosdabant, quam, quod necesse frequenler esset, mutatae lectionis rationem reddere, mendosam con- incnta auteni sicut el in marginibus notata, Italico. vincere, vilialae causam et occasiones aperire : in- Omnes aulem tonii, praeter eum qui indices comterdum autem varios expendere, ac collaiione alio- plectitur, et universi operis tilulum praaferl, itemqiie rum inter se locorum dijudicare, nonnumquam et aunotationes in tomttm VII, annum M.D.LXXVI in conlra fidem ms. vulgatam asserere: aliquandovero fronte gerunl; nec tamen omnes hoc anno absoluios divinntionem quoque proponere, quomodo hiulca esse, c\ suhscriptione patet, quae in aliis annum £ impleri, luxaia curari, depravata restitui posse vide- I septuagesimum sexium, in aliis sepluagcsimum serentur. » i Postremo, inquit, annolandaetiam loca ptknum ostendil. Denique adjecimus, Plantinum nunsu*pecta, et quibus medelam sine ms. praesidio af- cupasse edilionem Christophoro el LudovicoMadruferre non possemus; ut nimirum occasio studiosis ciis cardinalibus. 1584. praeberetur, veteres aliarum regionum bibliothecas Venetiis, per Joannem Baplisiam Sessam, sub siexcutiendi, nuncubi forte , vel antiquiora, vel fideliora exemplaria lateant, unde corrigi, vel emendari gnoFelicis; in-i°.XI lomis. D. Aur. Augustini, Hipp. ea possent. i Quin ubi semel ab instiiuto recessisset, episcopi, opera omnia impressa, recognita et emenausus est aliquanto etiam longius procedere. c Ac daia. Cal. Bibl. Reg. Paris. Iteratio est Venetse prioris. Saltem Turretinus primum, inquit, historiam, quae plurima his cl ignota verba, quibus tantopere offensum esse novimns, frequenter occurrit, hreviter aperuimus; dehincobscura illuslravimus; ad haec suspecla el periculosa quaequesupra sunt excitata , ex hac laudal, idquc cxplicavimus; tum ab aliis arrosa dcfendimus; pra?- Golonienses confirmant, qui Ancillonium corrigunl, terea non recte a quibusdam iutellccta , quo sensu in Mhcell. Crit. T. I, p. 245, perperam numerum a. accipienda forent, ostendimus; denique si quid con- 1548 efferentem. Oudinus tamen T. I, p. 952, PlanC tra hodiernas haereses faceret, aut alioqui observa- "- tinianae descriptionem esse tradil, meque ipsum antione dignum occurreret, paucis annotavimus. Sed cipitem reddidit Turretinns co, quod apud Junlas nec id visum fuii proetereundum, ul, quoniam Ger- expressam vult, quod de priori ex parle qtiidem vemanicum exemplar corrigendum uobis datumcrat, rum, de hac mihi non liquet. Facile autem fieri pomulii aulem Gallicana uterenlur edilione, quce alios luit, ut editionem, quani intenderet, a typogra/iiji^ frequenter ac alios a Frobeniana errores haberet, eos recte significaret, anni numerum tamen cutri"aitei^. quoque indicaremus. Id quod in locis aliquot non rius Venetaeannoconfunderel. Sed in superioresen- ', indiligenier fecimus, sed temporum angustiis exclusi tentia confirmal nos Clementius, qui laudatis auctoperficerc non poiuimus. » Singulare ilaque volumen, ribus alia testimonia addidit in Bibl. Hist. Criu T. et quod peculiari titulo ab ipso tomo septimo dis- II, p.268. cretum est, liaeGravii discussiones efficiunt, inscri1586. Parisiis , cum insigni MagnmNuvis; in-fol. XI wplae, Annotationesin tomum VIIB. Augustini, Hipp. ut in Antuerepisc, quibuscastigationumratio varietasqueleclionum mis. D. Aur. Augusiini opera,eic, indicatur, res memoratudignm observanlur, obscuriora piensi. Addiiis nonntillis aliis homiliis Luleliae nunc diffuilioraquc loca expticanlur el iltustrantur. Anluer- ptinium editis, quas pagina secunda lomi X indicapim M.D.LXXVII. Jam quod alterum atiinet, quod v bit: cuin indice iriparlito. in virtutibus hnjus editionis publica censura reponit, llomiliae, quns de novo adjeceruut, sunl XIII ex nihil atiinel dicere quid in Erasmi censuris et in Vi- m«. codice biblioihecae Carthiisianoe-Majorisdesumvis commenlario , hisce tbenlogis displicueril. Plus ptae. 1° In natali Marlyrum; 2° De Susanna; 5° In valet tertiuin , spuria a genninis prorsus secreta et illud Evanyelii Joannis , usque nunc niliil petiistis in ap-endicem rejecta, quod sanelaboris momentum in nomine meo ; 4° In natali S. Casli et ASmiliiniullo eruditius, quam Erasmus, perseculi suni, qui Martyrum ; 5" Tractatus in vigiliis Pentecosles; C° plerumque, quse sihi suspecla essent, in censtiris De lectione Exodi, de Rubo, in quo fiamma eral, et tanlum noiare conlentus fuit, paucula sejunxit, quse- rubus non combiirebatur; 7° De verbo el voce, et de dam plnne ejecil. In sermonibus lamen', ubi difficile jejunare et esurire; 8° In illud Joannis : Ego non foisset, de singulisin parliculari censere, Martini escendo ad diem feslum isium; 9° De aibore, cuiLipsii exemplura se secmos esse profdsi sunt, ui inaledixii Dominus, et aruil, quia fruclum in ca non iis, qui cerlo Augustini esse videreniur, nomen ejus invenit; 10° De Aposloiico, Nihil in Itunc mundum cnsriberent, et ex Beda, aut aliuiuic, prout occurre- inlulimtis, verum nec auferiealiquid possumus; 11

83 SUPPLEMENTUM AD OPERA S. AUGUSTINL 84 Inillttd Patili, Qui glorialur, in Domino glorielur; A 1616. 12° In Pervigitio, in illud Exodi, Quando in JEgypto Coloniw Agrippinm [sumptibus Antonii Hierat.]; agnus immolatus est; 15° In psalmum XLl, ad Neo- in-fol., XI lomis. D. Aur. Auguslini Opera ex theopliytos. Augustiui nomen ms. praeferre notant, nec logorum Lovaniensium editione, jam longe auciiora. quemquam fore, sibi persuadent, quin illius esse Vignerius pronuntiat, hanc editionem praecedenlibus editionibus auctiorem esse, sed charta, ad agnoscat. Praeter homilias vero addita sunt insuper hsec incerlorum auctorum exeodemfonte hauddubie oieum et piper releganda, lmpressam. Quapropter nullus equidem dubito, quin a bibliopola, dubitanter petita : Commonitoriumad universam Ecclesiam (a); Forma epistolw de quodam episcopo Manichworum a nobis significato, profecta sit. 1626. sectm; Collalio Trinitaiis B. Aitgustini a se ipso ad semelipsum; Miscellanem sentenlim a quopiam cotParisiis, in-fol., XI lomis. D.Aur. Augustini Opelectm; Tractalus de XII lapidibus, de quibus in Apo- ra juxta tbeologoruin Lovaniensium edilionem. Vicalypsi. Cacterum quoad lyporum et chartse nilorem gneri. haec edilio Plantinianam antecellit. 1655. 1596. Parisiis, in-fol., XI tomis. Eadem. Vtgner; Genevmexcudebal Jacobus' Stoer; in-8" XI Tomis. I 1644. B D. Aur. Augustini Opera per theologos Lovanienses Parisiis, apud Anlon. Vitray; in-S", II voll. Augus» cmendata. Laudant Colouienseset Ceillerius. tini Opera contra Pelagianos. Cat. Bibl. Reg. Paris. Mihinonnisi quintum hujuseditionis tomum vide- T. I, p. 377, n. 679^ re contigit, libros de Givitaie Dei compleclentem, 1647-48. lioc tilulo : D. Aurelii Augustini, Hipp. ep. deCivitaLovanii, apud Bernardin. Masium; t'n-4", III volL le Dei libri XXII. Veterum exemptarium collalione B. Augustini, Hipp. episcopi, et veterum ejusdem nunc demum casiigatissimi facti, eruditissimisque Lu- discipulorum opuscula insigniora adyersus PelagiaDOVICI Vms commenlariis iltuslrati, Quorum XII nos et eoruin reliquias; juxla editionem Planlinia.PARTE nam. Cat. Bibl. Reg. Paris. priores hac omnium illius Operum TOMI QUINTI PIUMA conlinentur. Cum INDICEac poslrema editione h 1651. Parisiis ... ; in-fol., XI lomis. S. Aur. Augustini" casligatissimo ditissimoquefacto.— Alieruin vero volumen inscribilur: Opera ex LoV.theol. recensione. Testatur Cl. Rosler D. A. A. Operum TOMI UINTI PARS SECUNDA Q , qua hane descriptionem sibi in Bibliothecse suae tomo V reliqui X libri d. C. D. coniinentur, etc. — Nimirum usum prsestitisse. Nisi forlasse una editio sit haec et non raro hujus et Lugdunensium simili forma edi- C insequentis anni mox laudanda, adeo ut priores tomi, " tionum lomi separatim obveniunt, et proclivius qui- in quibus Retractaliones et Epistolse a. 1651, reliqui dem erat, ut disiraherentur, per modicam volumi- a. 1652 excusi sint. num molem et usum commodioreni ei proinde cre1652. briorem. Romw, per Ignat. de Lazaris; in-i. S. Augustini, S^CULCM XVH. Hipp. episc, aliqua opera insigniora adversus Pela1605. gianos el eorum reiiquias. Cat. Bibl. Reg. Parisiis, in-fol., XI tomis. D. Aur. AugustiniOpera ejusdem recensionis. Oudinus et ex eo Colonienses. Parisiis, in-fot., XI tomis. S. Aur. Augustini 1609. Opera ex Lovaniensium thenlogorum recensione. Ilas Parhiis .... tn-ioi., XI lomit. D. Aur. Augustini omnes autem ediliones auetiores quidem, sed ineOpera juxla theolog. Lovaniensium recensionem ex- mendatiores esse, Vignerius prodidit. pressa. Cilal eam Vignerius in Pr;ef. ad Supplem., 1654. ei binc alii. Bruxellis, tn-12. S. Auguslinl opuscula quaedam 1615-14. seleela. Insunt: De gratia et libero arbilrio, De conD Parisiis, sub signo Magnm Navis; in-fot., X (XI) E ceptioneetgratia, De prwdestinalionesanclorum, etDe tomis. D. Aur. Augustini Opera ex secunda editione dono perseveranlim; cum tribus Augustini epistolis : theologor. Lovaniensiiim emendata et loeupletata, I, ad Paulinum, episc. Nolanum ; II, ad Sixtum, Ecnna curn Le.onardi Coquwicommentariis in libros de clesia? Rom. presbyterum (posiea pontificem); III, Civitate Dei. Cut. Bibl.Reg. Paris.; cuiadde Oudinum. ad Vitalem Carlhnginiensem (inter Augusiinianas oliin 105, 108, 107, nunc 1S4, 186, 217), praemissis Vignerius. in proefatione ad Suppl. hanc juxta quam praecedeniem non pcenilendis additionibus lo- duabus Hilarii et Prosperi ad Augusiinum epistoiis. cuplelatam esse tradidit; sed quibus, nescio. Nec Cf. M. Bibl.Eccl. Col. p. 745 et 746. Num vero tisatis intelligo, quae fnerit secunda iheologorum Lo- lulus /tixta ipsa verba ibi declaralus sit, ignoro. vaniensium ediiio, quam seculos se in litulo profi1654-55. tenlur curatores. Parisiis, sumptibus Simeonis Piget, in via Jacobwa, (a) Huic ascriplum : Videlur mihi poiius Cteleslini, eut Leonis, aut alteriut papw, qui sva vi deot exler' tninent.

80 NOTITIA LITTERARIA IN S. AUGUSTINUM. 88 ad insigne Prudentim ; in-fol., II lomis. Sancti Aure- J libri Auguslini conlra Julianum, a Fulgentio Beda, A lii Augustini, Hipponensis episcopi, Operum omniuin Servato Lupo aliisque sequioribus scriptoribus pasante annum M.DC.XIV, tam Basileae, quain Lute- sim commemorati, sedexigua lanlumparte suaClautiae,Auluerpiae,Lugduni elVenetiis editorum supple- dii Menardi beneficio cogniti, adeo ul ex octo libris mentuin; una ,cum sex libris secundse responsionis amplius duobus superesse nemo jam sperare audeejusdem B. Augustini contra Julianum bsereticum ret, cum ecce hic Vignerio fortunaobtigit, ut sex Pelagianum, variisque sermonibus et tractatibus integros libros bibliolhecaeClaraevallensis codice debactenus ineditis. Hieronymus Vignerius, Congrega- prehenderet. Qua de felicitate ipse quidem sic exlionis Oratorii D. Jesu presbyter, ex oplimse fidei et sultat, ut non injuria fortasse dici possit, affectum bnnaeantiquitaiis codicibus mss. eruit. — T. I, edi- aliquid detraxisse judicio, animumque a iranquilla tio sccuuda 1655. (In fine: 1654, ex typographia pensitatione prnecipitasse, dum non sex modo, Francisci Le Cointe); T. H, 1655. sed ipsos, quotquot ab Augustino scripti esse diAnimadverierat Vignerius non solum in novissi- cuntur, octo libros reperisse videri voluit. Sed de mis, quae luui erant Augustini Operum edilionibus, his infra in singulorum opusculorum editionibus n. plurima deesse opuscula proximis ante annis recens 98. Sequunlur tamquam allera quaedam secuudi ae seorsim evulgata, sed quod moleste potissimum ] hujus tomi pars : 1" S. Augustini epistola unica ad B iis accidebat, qui aliquam editionem comparaturi Macrobium ; 2° Sermones inediti XL, et 5° Tractaerant, recentiores omues ulut auctiores singulae, nec tus duo, alter de Oralione ex codice Divionensi, integrae tamen, longe antiquioribus , quoad textus alter inscriptus de Oratione et Eleemosyna ex codice puiitatem et emendationem, erant inferiores. In ani- Regio; denique 4? Senlenliw adversus Pelagianum wum igitur induxit, supplenieniuin operum saucii hwrelicum. Adjecti sunt in utroque tomo indices nebujus doctoris parare, non lam ut recentioribus id cessariL Inscripsit auiem Vignerius lomum secuncommendatioiiis afferret, ul hac sua opera assumpta dum Claudio Largenlier, Abbali Claraevallensi; prUinlegrae omnino, dici possenl, sed potius ut iis, qui mum Gondocardinali de Rciz. 1675. antiquas et castigaliores mallent retinere, gratificaretur. Complectitur itaque I lomus : 1° Sermones Lugduni, in-12. S. Augustini opuscula qusedam novosXL, a Sirmondo a. 1651 Parisiis editos et in selecta; ejusdem colleciionis, quae a. 1654 Bruxelsequiores inde editiones recepios cum appendice lis prodiil. Sermonum V , et notis ejttsdera ; 2° Sermones de Diversis CXXVII, duabus parlibus distincti ac Bruxellis, t'n-12. Eadem ex quinla repeiitione. G primura a Lovaniensibus a. 1576 editi. 5° Homiliw ( Colonienses.1. I. undecim, ex codice manuscripto bibliothecse Car1679-1700. thusianae-Majoris desumptae. 4° Sermones VI, a Pariiiis, apud Franciscum Muguet; infol. , XI Joanne Baptisia Maro Romaeediti. Sed nescio, quo Tomis. S.Aur.Augustini, Hipponens.Episcopi.Opera, casu factum sit, ut hi cum prsecedentibus in unum post Lovaniensium theologorum recensioncm, caslicogerenlur, ita quidem, ul non undecim, ut tilulus gata denuo ad manuscriptos codices Gallicanos, Vapollicelur, sed XII Sermones ex codice Bibl. Car- licanos, Anglicanos, Belgicos,elc, nec non ad ediliothusianae-Majorisexhibiti sint, iidem, qui primum nes antiquioreset casligatiores. Opera et studio moa. 15s6 a Parisiensibus excusi erant, sed uno auctio- nacliorum ordinis Sancti Benedicti e congrcgaiionu res, qui hic desideratur, cujusque in locum alius, Sancli Mauri. Tomus 1,11,1679; III, 1680 ; IV, 1685; fcrevem Symboli explicalionem sistens, successit, V, 1684; VI et VII, 1685; MII et IX, 1688; X, quem, ut sequentes tres In Calendas Januarias, de 1690 ; XI, 1700. Tomus I et II recusi ibidem 1689. Calendit Januariis et ante allare ad infantes de sacraTria sibi in nova hac editione paranda cordi mento etiam iu novissima lunc temporis Parisiana fuisse, fatenlurPalres Maurini(in prsef. gen. tomo XI 1 ediiione dee;se notal. 5° Tractalus de septem viliis praemissa) : videlicetut accurata esset, commoda et " et septem donis Spirilus Sancti, edilos olim a Guil. 1 rite illuslrata. His quartum adjunxerunt, quod per so Camerario, Theologo Scolo, a novissima editione (a. non lam commendaiione.m meretur in editore, quod 1652) pariter exsulans. 6° De gestis Pelagii libcr. justum est, qtiam reprehensionem pati debet, sicubi 7° Epislolw, quae in anliquioribus edilionibus, Basi- pracler exspectationem desil, hic lamen ob causas omnibus notas et gravius multo et longe difficillileensi, ParisiensibuselLugduneiisibusomissaeerant. 8° Speculum S. Auguslini in Scripturam sacram, mum, scilicet, ut nullis parlium studiis esset adhacieiius iueditum; de quo infra nobis sermo erit. dicta. Sed longe insignior Supplementorum horum pars , Ac primum quidem, ut quam maxime accurata libri usque dum inedili expanduntur in tomo secundo. cssct, tribus ipsis constare visum est condilionibus: Quare ipse tiit, quod Gallimob hanc supplemenliadi- nempe ut contexlui genuina integriias ad veteres et lionemapplaudat universus orbis Chrislianus potiorem sinceriores codices restilueretur; ut certa ac gerex altera parle, quam ex prhna nasci rationem. Primo mana opera secernerentur a dubiis et spuriis; el ut nempe loco in lucem prodeunt cx tenebris, quibus editio ipsa a lypographicis mendis repurgala prodU seculti bactenus exstinctioue pcue jaeuerunt. Sex rel. Ut vero perquam commodaredderelur, quaiuo»

87 SUPPLEMENTUMAD OPtRA S. AGGUSTINI. 8S a se curata esse monenl; niniirum operum ordinem,, J plurium virorum doctorurn de iisdem commentnA in quo instiluendo et tempormn, quo deinceps sin- rii (a). Pergimus potius ad opuscula , quse singulis gula elahorata sunt, et argmnentorum ratio habiiai tomis comprehensa sinl, aecurate recensenda, eaque, est, adeo ut quae unius gcneris essent, veluti exege- quae insigniter hic a doctissimis Patribus praestita tica, moralia, elc., junctim quidem exhiberentur, , sunt, declaranda, ubi simul Lovaniensium ordinem *ed cadem juxla annorum seriem disposita; secfto- et discrimen notabimus. Sunt autem contenta in *es, quibus capilula in plures et minores particulas> unoquoque volumine haee: magno legentium usu divisa sunl; summaria, vel IiTomo primo :. — Opuscula , quoe admic catechubris omnibus et plerisque capilulis praemissa, quae menus, aut nondum presbyter edidit cum Retractas argumentum demonstrarent, vel marginalia et par- tionibus et Confessionibus; hoc ordine: Retraclalim ex ipsis contextus verbis expressa, parlim a Lo- tionum lib. II; Confessionum lib. XIII; Contra Acavaniensibus desumpta; indices denique non soluriiini demicos lib. III; De Vila Beata lib. I; De Ordine singulos tomos, sed generales eliam et universales , lib. II; Soliloquiorum lib. II; De immorlalitate animae utrosquevero uberrimos. Ad ilhtsirationemspectant lib. I; De qiiantitale animoelib. I; Detnusica lib. VI; partim pracfationes singulis tomis praemissse,in qui- De magistro lib. I; De libero arbitrio lib. III; De Gebus potius res hisloricse, quam dogmaticaeexplican- I nesi contra Manicheeoslib. H ; De moribus Ecclesiae B ttir; partim admonitiones, ad explicandum singulo- catholicae et nioribus Manicboeorumlib. II; De vera rum opusculorum argumentum additne ; denique in religione lib. I; De regula ad servos Dei. — In apmargine inferiori nolulae , quibus vel variantes Ie- pendice: De grammatica liber; Principia dialeciicae; ctiones indicaniur, vel obscura Ioca, maxime com- Caiegorisedecem; Principia rhetorices; Regulaecleparatione aliorum locomm explananlur. Quod ricis traditae fragrnenlum ; Regula secunda ; De vila attinet ad quartum, alte sibi animo infixum fuisse eremitica ad sororem. — Gompleclilur hic lomus ea affirmant,. et a prsepositis suis inculcatum, ut par- omnia, quoeab Erasmc et Lovaniensibusin eo fuerunt tium sttidia in explicanda Augus.tini docirina sedulo comprehensa. Illud lantum interest discrimis , quod' caverenl, idque causse fuisse, ut a prolixioribus Benediclini in appendieem rcjecerunt nonnulla, quse commeniariis et observationibus abslinuerint, ut ne ab illis pro genuinis Augusiini scriptis habiln erant, cuiquam vel niinimum offendiculi praeberent, ullive scilicet libellos de Grammaiica, Caiegorias, Princiiheologorum senleiiliae praejudicarent. Nihilominus pia Dialeclicmet Principia Rltetoricm, et quod alia constat, quantcc in ipsos coortae sint turbae, quanfa quaedam cum aliis locum mutare jusserunt, itc se*adhibita stratagemata atque iusidiae, ut vel inlerci- riem ordinemquelemporis, quo unumquodqueopus ab G peretur successus, vel perfectum in invidiam addu- C Auclore prodiit, quoad ejus fieri possel, servarent. ceretur. Ipsi Benedictini dum in undecimo tomo Tomo secundo: — Episloloe ducenlw sepluaginla generalem operis praefationemconscribunt et curam secundum temporum ordinem dispositoe, et quatuor suam ac providemiam palam facere student, faienin classes digesloe. — Jit appendice: Augustini notur, difficile luisse cavere, ne quid in tara vasto mine ad Boiiifacium ei contra , epislolae breviores opere incauti ipsis subreperet, vel, ne quid secus, sexdecim ; Ad De.metriadeni Pelagii epislola ; Auquam ipsi intendissent, in sequiorem parlem non gustini nomine ad Cyrillum et contra, de Laudibus Hieronymi; Altercatio Augustini cum Pascentio. acciperenthomines male erga ipsorum studiaaffecti. Sed non eum scrupulosis forte, aequis coeteroquin Longe nobilissima pars operaeerudilissimorum moadversariis sibi rem esse, sed a calumniatoribus et nacborum in hoc tomo concludiiur, vere lalis, "mqua, hostibus nullum insidiarum genus, quamvis lurpe , Cousiantii sagacitatem et solidam doctrinam agnospernenlibus jus pelilos sese conqueruntur. Et quo- scas. Licet enim totidem plane genuinas epislolas niam rcgis jussu ulrique parti silentium esset impo- Lovanienses recenseant, nec plura, nec pauciora ab iis in appendicem hujus lomi rejecla sint, non ausisilum , haud quidquam aliud praediclo loco in tutamen suum attulerunt, quam ut a gravissimis , quae tamen sunt longius progredi ct quam omnes Augus" ipsis impacloe fcierant, criminaiionibus in virorum lini lectores ardentissimis votis exoptabant, moleslam scilicetet muliarum virium cnrani suis sibi hupiorum ac benevolorum, quorum forte animis scrupuli.quidam exinde insedissent, graliam sese pur- meris imponere, qua intaclam adhtic seriem et nexum garent. Sed harum litium artiumque frivolarum hi- lotdiversi generis et aelatis epistolarum discriniinassloriam non atiingimus. Nee enim ad nosirum vel scnt, ac prorsns landem expediissent. Ferebantomminimum facit, et suppetunt, quibus vel negotii, vel nes hoc desiderium eo impatientius , quod, cum animi causa ctirare illa conligeril, ampli salis com- reliqua opuscula pene omnia per ipsius Augustini in (a) Praeter Dupiiiium Bibl. nottv. des Aut. Eccl.,. bujus editionis hisloria auclore Antouir Vinceniio T. XVlll, sub articulo : Nouvetleadiiion des wuvres Thuillier, ejusdem cougregationis qnondam sodnli , i h. I., Hisloire de la nuuvelleedition de S. Augtislin, de S. Augustin, et BaiTuini n Dici.. Crit.: e receutioribus , Auctores Bibl. Coloniensis Ecclesiaslicm donnee pur les PP. Benidiclins de la congregationde mihi non 1756, pag. 464; Ceillier T. XII, pag. 680seq., e't Auotores S. Maur. F-n Frauce (Paris), fata in in-V, Historia eadem A% CHisloire lilUraire de la Gong-eg. de S. Maur (d visa, scd cujus ipsitis varia Bruxeltes 1770, in-4* ). V. Blampin. pag. 287 seqq. congrcgationis pag. 523 seq. enarrantur. Qniti ? ciuodpeculiari adco volumine scrigta exstat.

NOTITIA LITTERARIA IN S. AUGUSTINUM. 89 90 Retractationibus instilutum juxla lemporum et occa- A nelevi fundamento hanc seriem designasse videamur* sionum, quibus enata essent, ordinein, cognoscere non modo nostris, sed etiatu alienis eam sludiis et ipsumque in sacris studiis et gestis suis animo velut; consiliis investigare saiegimus Ordine episiolarum comiiari liceret, solae epislolae, ex quibus plenissima chronologico conslituto, eas in qualuor classes disfere casuum et geslorum lemporis istius memoria tinximns, quaruni prima illas exhibel, quas Augustinus nondum episcopus scripsit. Qua in re Augustidepromeuda erat, hoc benelicio carerent. •Sed Benedietini quoque hunclaborem declinassent num ipsum seculi auctorein sunras, qui in Retraclanon magis difficultatum melu, quas licet innumeras tiontim priore libro ea dumtaxat recensuil opuscula, vel eis solis spernere licebat, quam quod vere.rentur, quae aniequam lieret episcopus in lucem prolulerat. ne novo inducto ordine leciionem Augustini apud eos, In secunda classe reprsesentantur epistolae, quas ab qui veleri semel assuevissent, retardarem. Sed vicit Irrito episcopatu ad collationem cum Donatistis Cartandem Auguslini amor el nliorum maxinieque soda- ihagine babitam et Pelagianae haereseos in Africani lium suorum in aliis scriptoribus ecclesiasticis exem- invecliunem edidit. ln his enim duobus sive retegenpliim, jamque ex ipsis, quo negoiium hoc aggressi dis, seu expurgandis, erroribus versantur u* plurimiim bae litierse, quae eoruin iniiia, progressus atsunl animo, audiamus. B iln superioribus editionibus, inquiunl, adeo per- i que damnationem accurate describunUTertia epistolurbalus erat Augustinianarum epistolarum ordo, ut, larum classis eas complectitur, quas abeolempore quod lemporis historiam spectat, non facile quisquam S. Doctor ad vitae finem exaravit; quibus scilicet seriem rerum omniumasscqui potuisset absque longa certa epocha potesl assignari. In quartaui dctnum et saeperepetita lectione ac meditalione. Nam ejus- classem reliquas Auguslini liileras redcgimus, quas dem temporis et arguraenti epistolse per totum Col- quidem scripsit episcopus, nulla lainen alia prcelixa lectionis corpus binc inde dispersae erant, tum prio- temporum aul circumstanliarurn noia, quae cerlum res posterioribus postpositae et in fidem rejectae ac lempus prae se ferat. Ex bac quadruplici classis disdenium (quse intoleranda confusio erat) Augnstini linctione id commodi eveniet, quod antea obserrescripia quam Iongissime ab interrogatis el consultis vabamus, ut studiosus leetorea, quae ad hnereses nonnumquam aberant; immo rescripta consultis lon- Donaiistarum et Pelagianorum pertinent, uno fere Evodii, v. g., consulentis conspectu ac lenore percipiat.» ge preeferebantur : adeo 111 Moncnt procterea, nonnullos tractatus, qui anlea epistolae post multas inlerjacentes epistolas Auguslini responsum consequerentur. Quapropter optan- in epislolarum ordinem relati essent, loco inotos a dum erat, ut Augustini epistolae in recluni ordinem se non esse, tamelsi id non levis momenti rationes pro teniporum ratione digererentur. Quod procul' L suasissent. Sed Atlercationem cum Pascentio, quae dubio curaturus fciisset Augustinus ipse, si eorum CLXXVHInumerabatur inter Auguslini epistolns, ut recensionem, quam susceperat, ei absolverelicuisset. jam pritlem Lovanienses fecerant, in appendicem Quippe in Retraclationum suarum procjemio'oplarese relegarunt. Revocasse se deinde testantur epistolas quasdam, tcstatur, ut opera sua eo, quo scripia sunt ordine, perleganiur, eique rei daturum se operam, quo de- non solum quas Aiigustiuus nomine suo misit ad mum intelligant lectores, quomodo scribendo profe- alios, sed ex illis etiam, quae ad ipsum a multis [uei cerit. At quo minus id lenlaremus, inlercedebarit runt directic. Veluti Timasii et Jacobi, ilem nonorii diversse res, nempe usus superiorum temporum, re- et Theodosii,hnperalorum, Quodvulldei, Proiiperi, ad ceptus ordo ab annis circiier cenlum septuaginla, Pelagium, ad Shnplicianum de opere ipsi dicato, ad citationes usitatae, quas violare, aui demum pcrver- Aurelium, ad Valerium, ad Claudium, ad Quodvulttere, nefas esse videbatur, ne muiatio haec plurimiim deum super iibris eorum nomine nuncupalis, quaa negotii studiosis lacesseret. Ad haec non leves diffi- aniea in epislolarum recensti desiderabantur. Eas cultates in conslituendo epislolarum ordine, qui oni- omnes ergo suo loco inserendas curarunt: uli et nibus probelur, cum de nonnullarum aetale disputent calholicorum episcoporum rescripia ad Marcellinum eruditi. Atque hoec poiissitnum nos ralio inorabatur, tribunum occasione collationis Carlhaginensis, nec -quippe qui proecipue in animum induximus, hoc in non epistolam ad Procutum et Cylinnium, G.ilIicanos labore noslro neuirorum sententiae temere adversari antistites, Leporii causa transmissam : quae scripta, aut favere. Hsec ergo momenta a mutando episio- inqiiiunt, non minus pro veris ac genuiiiis Auguslini Wuru ordine nos deterrebant, nec facile id a nobis fetibus habenda sunt, qii3m epistolae illae Carlliagiconlra superiores editiones snscipienduin videbalur. nensis ac Milevitanee synodi nomine ad Innocentium Ex adverso tainen aliud suadebant, non lantum va- directa?, quas uii a S. Doclore diclatascum aliis ejus ria eruditortim exempla in epistolis S. Cypriani, epislolis omnes recipiunt. In aliquibus tamen usu S. Leonis, eic, sed etiam virorum non ininus sen- jam pridein recepio pbseculos se esse fateutur. Relenlia, qunm dignitate, praestantium auctoritas, qui vocandum enim fuisse juxta instiiutuni suum cliam posleritati bac nova editione consultum volebant. His tractatum de Bono Viduitatis, quippe qui vera sit omnino exemplis et auctoritatibus adducli, tandem Augusiini epistola, eoque nominenulla ejus in Reconsensimus, ut Angiistini epistolas ad annorum se- tracialionum libro mentio babeatur. Sed libri titulum, iiem (mioad fieri posset) accuralam revocareraus. Et ex longinquo ipsi inliaerenlein, detrahere nolebant.

!M

SUPPLEMENTUMA» OPERA S. AUGUSTINI. J)2 Ejusdem conditionis luit epislola, quam Angustinus £ A'Uim Malthseum lib. I. (Lovan. T. IV.) In Joannis fidelibus ad sum salionis curam perlincntibus scripsit Evangelium tractatus CXXIV; In epist. Joannis ad contra Peiilianum, quseqiiejam indc ab Anguslini Parthos Tractalus X. (Lovan. T. IX.) Exposilioqualempore, siculi in libro n Retractalionum cap. 25 rumdani proposilionum ex Epistola ad Rom. lib. I; lestaiur, prioris adversus ejusdem haerelici litteras Epistolaead Romanos incboata expositio lib. I; Exlibri loeum obtinuit, Nec Sceundtut Manichsei ad positio Epistolae ad Galalas. ( Lovan. T. IV.) — In Augusiinumepistolamhucretralieresustiiiuerunt, sed Appendice: De Mirabilibus sacrw Scriplurm lib.III; in scxto operum tomo reliquerunt, scilicet ob id so- De BenediclionibusJacob palriarchw; Qumstionesvelum legendum, ut ea plenius intelliganiur, quae illic teris el novi Testamenti; Quwstiones veterisei novi adversus Secundini errores dispulai Augustinus. Testamenti posl vulgatm. ( Lovan. app. T. III.) In Deuique nec soluin editas epistolas reddidisse vi- B. Joannis Apocalypsin Expositio. ( Lovan. App. deri volunl, sed novsts aliquol prinii in luccm pro- T. IX.) tulerunt; cujusmodi sunl Auguslini adbuc presbyteri Praecipiunt in praefatione de eximiis Augustini ad Alypium, episcopum Tagastensem, epislola n. 29, dotibus in exponendis Scripluris, multa quidem.nec duse Auguslini, ilem Auguslini el Atypii ad Paulinum inepta tamen ipsius laude. Yitia ejus non defendeNolensem epistolm,quibus numerus earum epislola- I re, sed excusare sludenl. De versione, qua in expoB rum iu Possidii indice annolatus completur, num. nendo veteri Tesiamento usus fuerit, monent, eum 42 et 45, Augustini epistola ad Mercalorem,ex lertia ipsum Groecum i-oniexlum TWVXX ab eo recepluin, L parte olim exhibita in libro ad Dulcitium, nunc auesse, quem recensuit Nobilius; hujusque plerasque lem primura ex integro data, num. 195. Altamen varianles ex Augustino lectioncs ex editionmn viniiratio subit, qui factum sit, ut licet quatuor epi- tiis ortas esse, quae vetertim codicuin subsidio in stolse de novo, seplemdechn(a) auiem ex aliis supe- sua editionesustulerunl. In libris autera Loculionura riorum editionum lomis huc relalae fuerint, par ta- et Quaestionum in Heptaieuchum, quos jam senex men numerus in Lovaniensi el Benedictina compa- composuit.itemque in• Speculo,quod sub finera vitae reat; nec ejectas esse aliquot ab illis, praeier Alter- suae exaravit, versionem eum consuluisse docent.ex cationem cum Pascemio, ullo indicio prodilum sit. Hebraeisfonlibus proxime derivatam, vulgari noslrae Jam quod rationes atlinet, quibus in constituenda convenientem, et forsan Hieronymianam; indeque epistolarum setate atque loco ducti fuerint, de sin- factum esse colligunt, ut eadem in manus populi ab gulis sigillatim exposuerunt, et in commentarium Augusiino per librum huncce, ex variis Scripiurse juxia classesdivisum retulerunt inscriptum: Episio- centonibus collectum, tradita, vulgaris evaserit ac G larttm Ordo Chronologicusaryumenlis demonslratus. { receplissiraa. Quod ad suam operam, eavent impriNec indices, quoscumque usus requirere videbatur, mis, ne quis negligentioeaut temerilaii suae tribuat, desidcrari passi sunt, in quibus maxime insignis is si in nonnullis Scriplurne testimoniis varietatem apud. est, in quo epistolae secuiidum prsecipua eorum ar- Augustinum deprelienderit, atque unam eamdemque gumenta digeslae sunt, et epistolae theologicm,pole- sententiam non constanler in integrum ubique, sed tnicm, exegelicm, cclesiasticm,morales, philosophicw, cerlis quibusdam in locis reslilutam, sed polius ree historicwel varim denique recitantur. ligioni ei sincerae lidei, qua codicum semper opliTomo tertio : — Opuscula exegetica, per tomum morum vesligia secuti fuerinl. Tomo quarto : — Enarrationes in Psalmos conliIII, IV et IX, in Lovaniensi dislracta, secundum Scripturarum ordinem disposita et in duas partes, nentur, quas octavus Lovauiensium tomus compleveteris et novi Testametiti.siint divisa, prsemissis in clitur. fronte libris de Doctrina Christiana, veluli clavem In prsefatione exponunt de diversa enarrationiiin atque artem quamdam recim inlerpretandi ralionis, harum methodo ac indole, pro variis, a quibus proquam adhibueril Augustinuset post eumcaiholicicom-' gignebantur, occasionibus; item de regulis, quas in men'atores.—In prima parle: inlerpretando servaverit Augusiinus, quae quidem, De Dociiina Christiana lib. IV; De Genesi ad lit- ^ ut ex libro de Doctrina Christiana discimus, ad duleram imperfectiis liber; De Genesi ad litteram lib. plicem de liltera, et de sensu spiritali curam re- . XII. Locuiionuni lib. VII. (LOIIOH. III.) Quaestio- deunl. Ad utrumque igitur arguuienlum plurima T. niim in Heptaienchum lib. Vll; Annolationuin in ulilia observant, in quibus, ut facile intelligiiur, ea Job. lib. I. (Lovan. T. lV.)SpccuIum. (Lovan.T.III.) sunt potiora, quse de studio Augusiini, ut textum •—In secunda parte : De consensu Evangelistarum purum el inlegrum consequeretur, compnnendo lib. IV: De Sermoue Domini in monte lib. II; Quae- pariim Lalina, partim Graeca exemplaria, aique colslionura Evangelicarum lib. II; Quaeslionum secun- ligendis exaniinandisque variantibus leciionibus. (a) Sunt illae 1° ad ShnpHcianum,n. 57; 2° St7tioni, etc. calltoiicorumcpiscovorum coilaiio ad Marcellinum, n. 128; 5° Eoruindem ad Marcellinum, n. 129; 4° ad Pelagium, n. 146; 5° Tiinasii et Jacobi, n. 168; 6° ad Aurettum, n. 174; 7* ad ValerhtmComitem, n. 200; 8° Honorii cl Tlteodosii. n. 201 ; 9° ad Claudium, n.207, 10° Aur. Aug., elc, ad ProcuInm el Cylinnium, n. il9; 11° Quodvulldei, n. 221; 12° ad Qitodvulideum,n. 222 ; 15° Qitodvidtdet,n. 223- 14° ai Quodvulldeum, n. 221; 15° Prospen, n. 2-25; 16° Hilarii Gatli, n 226; 17" Anonumt, u. 270

95 NOTITIA LITTERARIA IN S. AUGUSTINUM. 04 disserunt. Omnino autem, quse in commendalionem i ipso Augustino , neque in Possidii calalogo vel miA hujus operis ab iis afferanlur, dicla esse volunt, ul nima de iis ordinandis exstaret praeceptio, nec degeneratim Augusiini melhodum defendanl; nonvero, nique, ullius distinctae colleclionis traciaiuum Auitt extorqueant ab omnibus, ul vel levissimas ejusdem gustini vivenie eo, aut post ex certis codicibus , atlusiones eadem, qua ipsi, veneratione prosequantur. factaa memoria ad nos perlala sit.Tres enim antiSatis esse, scribunt, si non indignas materia, quae quiores, quae supersunt collectiones, de uerfrisDotractaiur, a?qui rerum aestimalores judicarent. Quo ntini, de verbisApostoli, et Homiliarum quinquaginla, plurimum conducere exislimant, si reputarent, Au- licet in codicibus oclingenlorum anuorum et amgustinum lemporis ircgenio servire ac plebis captui plius reperiantur, nequamquam tamen, ut aliqui sese accommodare, ad exemplum ab ipso numine in persuadere sunt conaii, ipsius Augustini aetalem sacris litteris proposilum, debuisse. Insuperde com- attingunt, ut Renedictini Palreslum exsilentiOPossimentariorum borumce raerito non esse pronuntian- dii, lum vero eliam, quod suppositiliis non carenl, dum comparate ad Hebraeum texltnn hodiernum, demonsirarunt (a). Ac primam quidem classem de neque etiam ad Hieronymiannm; siquidem Augus- verbis Domini, observant Benediclini, non eodem tinus LXX interpretes, qui forte Hebrseum exem- ordine sermones ubique in velustis exemplaribus B plar ioequevel etiara magis emendatum habuissent, I oslendere. Plurima quidem cum editionibus consensequendos sibi proposuerit. Ac hoc loco sequilur tire, sed non omnia. Conjectasse hcc ipsum ex locis jam ad finem usque praefationispertingens digressio a Beda seu Floro excerpiis theologos Lovanienses , de variisPsalterii versionibusex LXX Inierpretatione se vero cerlum plane deprehendisse in codice biblioihecae Colbertinse annorurri fere octingenlorum n. deductis, quaeAugusiini ac Hieronymi aetate usurpatae fuerint. Inier hanc aulem disputationem sub- 2821 : unde non paucos deprompsisse se falentur nata est illis cogitalio, permullis sane et eorum sermones anlea non editos. Germauam quoque hujus classis inseriptionem, cura Flori, lum mss. bene etiam, qui minus Augustinum curant, grata futura, ut dispicereni, quem locum inter alia Psalieria Au- multorum teslimonio comprobatam, monenl, non gustinianum sibi vindicarel; an varim illm lecliones, de verfcis Domini, sed de terbisEvangetii sonasse : in quibus a Vulgata nuslra dissidet, alioruin suffrayio quod Auguslini commentaliones in omne genus loinnilantur; et ulrum landem cum GrmcoLXX Inter- cornm e quatuor Evangeliis petitorum coinplefretam, quod noslra hac memoria exstat, plus minus- cterelur. ve consentiat. Quod ut bene ipsis cederet, exemplaSecundam classem de verbis Apostoli, eorumdem ria diversa, tum prelo, tum calamo edila contule- est observatio, nusquam nisi cum illis conjuuctam runt, varietaiesque, quas deprehenderent maxime < quamvis denlur exemplaria, in quibus Creperiri, insignes, juxta cum Augustinianis in quadam veluti Sermones de verbis Donihti, sine illis de ueicis Apotabula proxime post praefalionem repraesenlarunt, stoli occurrant. Unde colligunl, duas basce classes addito m<s. et editorum exemplarium indiculo. iiihil aliud esse, quam unam sermonum in ScripluTomo Quinto:—Duabus ille pariibus compleclitur ram novi Testamenti collectionem. Sermones ad populum in quatuor classes divisos, Tertiam porro classem, aiunt, semper quidem ab uempe (parte prima): 1° Sermones de scripturis ve- . aliis separatam inveoiri, at non raro numerosiorem, leris ei novi Teslamenti; 2» Sermones de tempore; quam in excusis. Modo enim duos, modo qualuor, (parte secunda) ; 5° Sermones de Sanctis; 4° Ser- auteliam plures supra quinquaginta Sermones in monesde diversis; quibus 5° succedunt Sermones mss. nonnullis exbiberi; tamelsi propemodum in dubii; in appendice vero Sermones suppositilii , omnibus sermones integri ex iis, qui numerura qualernis similiier classibus comprehensi. quinquagenarium in vulgalis libris conficiunt, deScilicet ex decimotomo, ubi apud Lovanienses le- siderentur. Omnino aiitem de his judicanl, collegebantur Augustiniani sermones, in quinlum transtu- ctionem Caesarii temporibus non posse dici anlilerunt, ut, cum plerique in Scripturam sacram ha- quiorem propterea, quod eidem tot hoinilineab ipso biti essent, propius a traclaiibus leriii et quarti tomi, I scriplsc inseraiitur et plerisque aliorum recapitulaD quibus eadem illa exponitur, quosque maximam tiones ab ejusdem stylo non abhorrentes assutae parteni concionum formam prae se ferre dicunt, fuerint.Truucatos porro esse ut plurimum in ea Anabessenl. Novo praelerea ac diverso a superiore, guslini scrmones, ac brevibus quibusdam exordiis quem in generali recensu scriptorum Augustini n. atque epilogis omni audilorum generi accommodatis 116 dedimus, ordiue eos astrinxerunt, quo et secun- interpolatos Hsec fere de iribus aiiiiquioribus serdum genuinam suam seriem disponerentur, et ab monum Augustini colleclionibus Benedictini censenl. adulterinis et supposititiis omnibus sejungerenlur. Jam insequenles, exceptis sermonibus ad frulres Erat sane in his lanlo plus arbitrii, quod neque ab in eremo, quos sequens lomus habet, tempore in(a) Ex lectionariis eas fuisse digestas, aliosque deinceps sermones ex aliis lectionariis desciiptos, Augiistinianis adjeclos in editionibus , qnae subinde apparuerunt, docent Ballerinii in Prmf. ad Sermones S.Leonit.T, I Opp.parl. i,§64. Addun*.ibidem, no.u desse alios, qui adhuc ex iisdem fontibns derivar.' queant ejusdem S. Doctoris sermones, et sese ipsos viginti amplius geiiuinos ejus sermonesin Anecdotit Miscetlaneisaliquando edituros csse.

90 SUPPLEMENTUMAD OPERA S. AUGUSTINL 95 veniae jam typographise exortse multo minus accu- A prsefaiioneiomi quarti de Translalione Vulgata Psalratiores sunt, quippe e codicibus longe pluribus ei terii disseruerunt. 5° Docirina, ut scilicetin unamagis invicem diversis erulae; quique dehinc passini quaque examinarent, ulrum cum Augusliniana sive in editionibus variis addili fuerunt sermones , eos in fideiac morum dogmatis, sivein Scripturac exponulli certo generi ascriplos esse constat. Harnm ergo sitione ac usu congrucret, non praelermissis' iis, in classium cum maxime arhitraria fuisset descriplio, quibus aut sententiam, aul loquendi rationem etim cademque tanlum confusionis ac tiirbarum secum mutasse compertum erat. 4° Observalio temporum, ferrel(a), penitus eam abolitam et cum accuratiore locorum, personarum, negoiiorum, factorum, erroet concinniore permutatam esse nemo non, qui lu- rum, aliorumque similium, dequibus in sermonibus benier hocce S. Doctoris pabulo fruilur, debitacum disputatur, unde plurima ad stalucndam criticen argumenta sibi deprompla esse aflirmanl. 5° Indicu__laude editorum agnoscei. f Alterum, quod in Sermonum editione praestare lus Possidii, non quodsermones omnes, quorum insunt connisi, est spuriorum a genuinis separatio. In scriptiones ibi legunlur, Augustino puiaverinl ascriquo negotio haec potissimum ad judicium regendum bendos, quasi non poiuisset a multis concionatorivaluisse sibi momenta fatentur : 1° Siylus, seu co- bus eadem materia traclari; sed ut ei non iia facile lor, aut propria quodammodo oraiionis facies in B sermones illic minime designatos ascriberent. iluic Augustini seque ac in aliorum insignium scriptorum indiculo priscum Carthaginiensis Ecciesise Kalendamediiationibus facileconspicua, ea caulione, ut enm- rium,in 111lomo AnalectorumMabillonii recens lunc dem pro aetalis ralione, et rerum, quas juvenis et vulgaium, adjungentes, censoria nota confixerunt maturiore deinde aeiate tractavit, diversitate, item- concionesquasdamadsolemnitates, veluti Litaniarum qtie commenlandi methodo, dum alios accurate et seu Rogalionum, ConpersionisS. Pauli, Cathedrm S. cum meditatione elucubratos, alios ex lempore fusos Pelri, Annuntialionis Dominkm , Assumplionis B. esseconstei, variare aliquantum debuisse cogitarent. Marim, eic, quarum in neutro meniio reperiebatur. < Ad hujusmodi ergo, inquiiint, censuram recte 6° Bedaeac Flori collectiones in Paulum. Hic quiobeundam, praeterquam quod stylus operis dubiiad dem tenendum est, Bedae collectionem eos appelsingula indubitala opera exigendus esl, nequaquam lareineditam aliquam, qusesine controversia illius vis illa, sive spiritus, quo stylus quasi animatur, sit et nomine ejus in uiss. exemplaribus inscribatur; posthaberi debel. Ubique enim agnoscitur Augu- eara vero, quoeinler vulgata ejus opera ipsi adjudistinus proprio quodam eloquentiae gravis ac serioe cari solet, Floro, diacono Lugdunensi, tribuunt eamgenere, quod sibi lectorum nnimos subjicit, non p demque sententiara suam pluribus asiruxerunl in jepore compiaeatquc affectalse elocutionis, sed efli- 111 Analector. Mabillonianor. tomo. 7° Mss. codices, cacia quadam judicii, prudenlia;, pielatis, hone- quorum immensam copiam recensere non suslinuestatis, modestiae, comitatis, aliorumque virlutum , runt. Ilorumautem subsidio parlim locos quosdam, quae passim in cjus oratione adeo fulgeiu atque quibtis permoti nonntilli criticorum Augustinum de emicnnt, ut ipius slylum nemo imitalione assequa- possessione sermonum aliquot vere Augustinianotur. Hic est praecipue Lydius lapis, quo sermones rura exegerant, in excusis compte legi deprehenvereAugusiinianiprobaniur; et adquemappendicem disse se asseverant,partim aliorum quorumdam, qui si quis adhibeat, in eam prope universam cognoscet ipsius esse ferebantur, auctores detexisse. Ad haee cadere illud posse, quod de Hypognostico pronun- aliorum Patrum opera diligenler sibi lecta et comtiatum est: El sensusab illius sensu htferior habelur, parata fuisse profiientur, ut scilicet ex stylo et arguel modestia atque humilitas morum el sermonum ejus mentis, quse traclanl, dignoscerenl, quinam sermonon ibi servatur.t 2° Versio, qua singuli in testimo- ries ipsis tribuendi esscnt, et lacinias investigarent, niis scripturse veteris Tesiamentiulanlur. Cum enim ex quibus adullerini traclalus consarcinati essent. Augustinus sequi solet translationem anliquam, no- Esseautem inter eos, qui exOrigene, Cypriano, Aravam aulem, id est Hieronymianam ex Ilebreeo con- , brosio, Maximo, Fausto, Gregorio Magno, Alcuino, ^ inde a sseculo quinto Salvianum Mas- lvone Carnutensi atque aliis desumpli fuerinl, hac cinnaiam, jam siliensem, EucheriuraLugdunensem.Leonem Roma- opera experti sunt. Magnam autem partem eorum, num aliosque amplexos esse conslet, facile intelligi- qui Augustiuum auclorem menliri dcprelieiiderunt, tur, quam late hujus judicii usus atque applicatio Csesarium Arelalensem agnoscere demonslranl, de pateat. Hoc loco notamus, Benediciinos addidisse quibus adeo pluribus nobis in lomo lertio nostrse nova quaedam pariim ad supplenda, partini etiam de- Bibliothecse dicetur. fendenda a quorumdam objeciionibus ea, quse in Poslremo monenl eorum, qui a se rejecti fuerint, (a) < Animadverlel aliquis, inquiunt Manrini Patres, sermoncs, qui commodius in qnatuor clnsses revoeaniur, in duodecim, quarum aliae debita aliis argumenta continebant, fuisse dislractos. Agnoscet libros, quos vocant de verbisDominiet de verbis Apostoli, tanlummodo partem complecti sermonum eoruni, qui ad hosce litulos pertinebant; inielliget sermones de Feslis, cum eos in classes de Tcmpore el de Sanclis coactns oportuisset, in alias seplem ati' octo dissipatos, et ex sermonibus amplius iriginta , qui de festis Paschalibus, utinhoc exemplo uiamnr, inscribnntiir, nonnisi decem serie de Tempore inveniri, alios vero, si quis omnes evolvere in animo haberet, interL. homiiias, a Parisiensibus additas, in utraque classi de Diversis, ac in posterioribus classibus pervestigandos.»

08 NOTITIA LITTERARIA IN S. AUGUSTINUM. A longe plurimos ex illis esse, quos non salis discussos,j De vanitale saeculi; De contetnptu mundi; De bono aut dubim auclorilatis vocaverint Lovanienses theo- disciplinoe; De obedienlia et bumilitate. (Lovan. logi. Consultas sibi etiam esse aliorum in Augusti- T. IX App.) Sermones alii ad pnpulum. (Ex App. niauos sermones censuras, inier qnas duns praeci- T. X Edil. Par. aut ex Vignerioaut Sirmondo.) Ser— puns, unnmShnonis Vertini, editam a. 1618, alleram mones ad fratres in Eremo. (Lovan. T. X App.) Bernardi Vindingii, a. 1622 ; et cum bis quoqtie vi- Haec qtioque opuscula, ut ex appnsitis numerorum ris, utut sagacissimis interdum hallucinari licuerit, notis palel, in diversos a Lovaniensibus lomos diidem sibi, si nonnuinquam judicio fallerentur, con- stracta erant, et partim inler cxegeticos, parlim incessum iri speranl. Severissimos denique se in ser- terpolemicos libros, nonnulla vero post traciatus in inonibus nondum editis, qui Augusiino in manu- Joanuem legebanlur. Fundamenlum ordinis nnvi cst scripiiscodicibusascriberentur, prsebuisse se alfir- generis nlque argumenti similitudo, qua effectum iri mant, ex quorum ntimero longe maximo octodecim sperabant, ut conlinenter ac ordinale perlecla et melius intelligerentur, et allitts infigerentur si.udiotantum cum fragmentisaliquotadjiciendoscurarunt, utpote in quibus illius cbaracter, ingenium ac doc- sorum animis. Quod criiicac parlcs auiriet, recesseruiil subiiide nbaliorum judiciis el nonuulla gcnuinis irina lucidissimeemicarcl. T^omoextoopera moralia cum aliquol quacstionum B asseruerunl a Lovaniensibus rejecla, et cliniiuariint s libris comprehendunlur, lioc ordine: De diversis contra, quoe pro sinccris vcndiiari antea solebant. qusestionibus LXXXIIIlib. I; De diversis quseslioni- Appendicis praecipuam ciirnm habueriint, imprimis bus ad Simpliciaiium lib. I; De ocio Dulciiii quaestio- eruendis et declarandis vcris librorum Augustino nibns, lib. I. (Lovan. T. IV.) De fide rernm, quaenon subdiloriim aucloribus. Tomo septimo : — De Civitate Deiconlra Paganos videntur, lib. I. (Lovan.T. 111.App.) De fide el Symbolo lib. I. {Louau. T. IV.) De fide et operibus lib. lib. XXII; — In Appendice exbibentur scripliones I. (Lovan. T. IV.) Encbiridion de fide, spe ac chari- aliquotde Stepliani mariyris deteciione, translatione tate Iib. I ; De agone Christiano lib. I. (Lo- etmiraculis, scilicet Avitiad Palchonium epislola de van. T.III. ) De catcchizandis rudibus Iib. I; reliquiis S. Siephani, et de Luciani epistola a se e De contineniia lib. I. (Lovan. T. IV.) De bono con- Graeco in Lalinum vcrsa; Luciani epistola ad unijugali lib. I; De saneta virginitate lib. I. (Lovan.VI.) versam Ecclesiam de revelatione corporis Siephani De hono viduitalis lib. I. (Lovan. IV.) De conjugiis marlyris; Anastasii ad Landulenm epistola de subadulterinis lib. II. (Louatt. VI.) De mendacio lib. I: sequente scriptura; Scriplura de alia detectione ?.c Conlramendacium lib. I. (LovanslV.) De opere mo- translatione S. Stephani in urbem Byzantium, quam G nachorum lib. 1; De divinatione dsemonumlib. I. ( Anasiasius Lntinitale donavit; Severi Epistola ad (Lovan. III.) De cura pro mortuis gerenda lib. I; De omnem Kcclesiamde virlulibus in Minoricensi insula patientia lib. I. (Lov. IV.) De symbolo ad caiechu- factis per reliquias sancli Stepbani; De miraculis menos tractalus IV; De disciplina Cliristiana tr. I; sancii Stephaiii lib. II, ad Evodium. (Lovan. T. X De canlico novo tr. I; De quarta feria Ir. I; De ca- App.) — Insignem plane inanuscriptorum exemplalaclysmo (r. I; De lempore barbarico ir. I; De uti- riuin copiam, quam hoc opus piopter multif.<riam lilaie jejunii ir. I; De urbis excidio tr. I. (Lovan.IX.) hisioriaui ct reconditiorem doctrinam postularet, a — In Appendice: LiberXXI senlentiaruni; Dialogus se coUalam luisse teslantur Benedictini. Repetierunt LXV quaeslionum.(Lovan.T. IV App.) Liber de lide quoque (.aphutorum cum arguntentis suis dislinctioad Peirum; De spiritu et anima. (Louait.T. III App.) nem, tamquam ipsius Auguslini opera aut jussu conDe amicitia; De substanlia dilectionis. (Lovan. T. IV cinnalam operb.ue absoluto adjeclam, quod coJicum App.) De diligendoDeo; Soliloquia; Meditationes; De anle annos notigentos exaralorum lcstinionio comconlritione cordis; M.muale; Speculum; Speculum probari dicunt. Ex virorum dictorum commentariis, aliud quod dicitur peccaloris; De triplici habitaculo; quae in lios libros exsiant uberioribus, non improDe scala paradisi; De cognitione veroe viloe; Dcvita bando, ut nobis quidem videtur, consilio, perpanca Cbristiana. (Lovan. T. IX App.) De salularibus do- D admodum excerpta sunt, el criticis notulis intercumentis. (Lovan. IV App.) De duodeciin abusionum spersa. 7'omo octavo opera polemica adversus Judoeos, gradibus. (Lovan. T. IX App.) De septem vitiis et septem donis Spiritus sancti. (Ex supplemento Vi- Manichaeos,Priscillianistas et Arianos, cum praelixo gnerii.) Decoriflictuviiiorurnei virtulum; De Sobrie- in capite libro de lucresibns ct adjunctis in calce litate et castitaie. (Lovan. T. IX App.) Devera et falsa bris de Trinitaie, exhibentiir : — De haeresibus, ad poenitentia. (Lovan. T. IV App.) Dc Antichrislo; Quoldvulideiim lib. I; Tractalus adversus Judavis; Psalterium, quod Augusiinus matri suoecomposuisse De utililate credendi; ad Honoralutn lib. 1; De duafertur; Expositio canlici Magnificat; Traclatus de bus animabus contra Maniclucns lib. I; Acta sen AssumptiotieB. Mariae; De visitalione infirmorum Dispulatio contra Fortunatum ManichaMimlib. I; lib. II; De rectitudine catholicae conversalionis. (Lo- Contra Adimantum Manichasi discipulum lib. I; Convan. T.IXApp.) De Symbolo. (Lovan. T. XApp.) De tra epistolam Manicbsci, quam vocanl Fundamenli esu Agni- Sermonesad Neophytos. (Ed. Par. X App. lib. I; Conlra Faustum Maiiiclianni lib. XXXlIl; Da .4 Jac. Sirmondoediti.) De creatione priini hominis ; Aclis cum Felice Manirhaco lil). II; De nalura boni 97

SUPPLEMENTUM AD OPERA S. AUGUSTINI. fOO 99 A contra Manichseoslib. I; Contra Secundinum Mani- / rum ad Prosperum et Hilarium 1. I; De dono persechoeum lib. 1; Contra adversarium Legis et Prophe- veranliae ad eosdem lib. I. (Lovan. T. YIl.) Gontra tarum lib. II; Ad Orosium conlra Priscillianistas el secundam Juliani responsionem imperfeclura opns, Origenistas lib. 1; Sermo Arianorum; Contra Ser- sex libros complectens. (Ex Vignerii Supplem.) — . monem Arianorum lib. I; Collatio cum Maximinb» ln Appendice, Prima parle : Hypomnesticon conlra Arianorum episcnpo; Contra euindem Maximinum . Pelagianos et Ccelestinos, vulgo libri HypognostiArianum lib. 11. (Louan. T. VI.) DeTrinilate lib. XV. con; Liber suspecli auctoris de pracdestinaiione et (Lovan. T. III.)'— In Appendice : Traclatus contra gratia ; Libellus incerli auctoris de prsedesiinatione quinque haereses; Sermo conlra Judaeos, Paganos et Dei. (Lovan. T. VII App.) Secunda parte : Varia Arianos. (Lovan. T. VI.) Dialogus de altercatione scripta el monumenla ad Pelagianam historiam perEcclesise et Synagogae. (Lovan. T. VI App.) De fide tinenlia. Tertia parte: Prosperi Aquiiani pro Aucontra Manichseos liber Evodio iribulus. (Lovan. gusiino contra iniquos doclrinae ipsius de gralia et T. VI.) Commonitoriiim (vulgo Augustini) de reci- proedestinatione reprehensores apologetica opuscula piendis Manichaeis, qui convertuntur. (Ed. Par. T. scilicel; Epistola ad Rufinum de gratia et libero arX App.) Contra Felicianum Arianum de fideTrinita- bitrio: Liber conlra Collalorem; Responsiones ad lis liber Vigiljo Tapsitano episcopo restitutus. (Lo- 'Bcapitula calumniantium Gallorum; Responsiones van. T. VI App.) Quaesliones de Triniiate el de Ge- ad capitula objectionum Vincentianarum. (Lovan. nesi, ex Alcuino descriptse. ILovan. T. 111 App.) De T. VII App.) Responsiones ad excerpta, quse de GeIncarnatione Verbi ad Januarium libri duo ex Ori- nuensi civitate sunt missa. (Lovan. T. V App.) Ejusdem liber sententiarum ex Augustino : (Lovan. gine collecti. (Lovan. T. IV App.) Lib. de Trinilale et unitate Dei. (Lovan. T. IV App.) De essenlia di- T. V. App.) Augustini Vita, auctore Possidio; Indivinitaiis. (Lovan. T. IV.) Dialogus de unitate sanctoe culus librorum, tractaiuum et epistolarum AuguTrinitatis. (Ed. Par. T. X App) Liber de ecclesias- slini, cura Possidii editus. (Lovan. T. 1.) Cum trium posieriorum voluminum series fere ticis dogmalibus. (Lovan. T. III App.) Tomo nono, opera polemica conlra Donntislas : lola cum Lovaniensiunyirdine consentiat, minor in — Psalmus contra Partem Donati; Conira Parmebis labor exantlandus fuit. Quapropter in ipsas rcnianum lib. III; De baptismo conira Donatistas lib. rum tractatarum origines et causas acrius incubueVII; Conlra Iitleras Petiliani lib. III; Epislola ad runt, ac Donatislicarum et Pelagianarum litium biCatholicos contra Donatistas, vulgo de unitate Ec- sloriam in introitu cujusvis tomi accurate enuclearj clesiae lib. I; Contra Cresconium grammaticum studuerunt. Cui industrifi debetur etiam, quod in Donatistam libri IV ; De unico baptismo contra Appendice ultimi lomi qnaedam aliena incerta sint, Petilianum ; Breviculus Collalionis cum Donatistis; quo plenior scilicet rerum islarum meraoria exjunPost Collalionem ad Donatistas lib. 1; Sermo ad ctis monumentis hauriri posset. Csesareensis Ecclesiae plebem Emerito prsesente diTomo undechno insunt, primo ioco, prsefaliones ctus: De gestis cum Emerito; Contra Gaudentium generales duae, una in opus universum, quse de conDonatistam episcopum. lib. II. (Lovan. T. VII.) silio, occasione, auxiliis, lnborum distributione, Sermo de Rusticiano subdiacono, a Donalistis re- successu, offendiciilis, palronis ejus exponit, altera baptizato et in diaconum ordinato. (Ex supplemento brevior in Appeudices singulis lomis adjuncias, et Vtaueiit.) — ln Appendice : Contra Fulgentium Do- ipsa denique hujus undecimivoluminis conlenia. Ad naiistam, incerti auctoris liber; Excerptn ei scripta hanc posteriorem proxime spectat indiculus scrivetera ad Donatistarum hisloriam perlincntia. (Lo- plorum , quibus tamquam veris auctoribus vsria van. T. VII App.) opuscula Augustino perperam tributa denuo asseTomo decimo, opera polemica contra Pelagianos : ruerunt. Haec excipii Vita S. Auguslini ex Tillemon—-De peccatorum meritis et remissione et de balii schedis,»quas adbuc lum incdiias auctor ipsis, ptismo parvulorum, ad Marcellinum, lib. III; De _ cominunicaveral, fere traducia. Hanc pone sequunspirilu et littera ad eumdem lib. 1; De natura et lur indices librorum, nempe unus, qui seriem librogratia conlra Pelaginm, ad Timasium el Jacobum rum lomi cujusque novae editionis; secundus, qui lib. 1; De pcrfeciione justiiiae bomiiiis epistola, seu Lovaniensis ordinem oslcndit; tertius alphahelicus liber ad Eutropium et Paulum; De gestis Pelagii ad singulorum opusculoriim. Proximi sunt indices reAureliuin lib. I; De gratia Cbrisli et de peccato rum : primus universalis in omnia decem lomorum contenta cnpiosissimus et mole sua amplissimus; originali conlra Pelagium, ad Albinam, Piniaiiumet Melaniam lib. 11; De nupiiis et concupisceniia ad alter generalis Scriplurarum sacrarum; lenius deDe anima et ejus origine contra nique omnium spniinriiin opusculorum, quaa per Valeriuinlib.il; Vincer.tii Viciorem lib. IV; Contra duas epistolas decem voluminum appendices dispersa sunt. Pelagianorum. lib. ad Bonif.icium. 1. VI; ContraJuSuperest, ut de iis adhuc verba faciamus, quae ex lianum hseresis Pelagianse defensorem lib. IV; De mss. exemplaribus jam primum excusis incrementa gratia el libero arbitrio ad Valentinum et cum illo atque ornamenta duxerit Maurina edilio. Non levcm monachos Adrumelinos lib. I; De correptione et sane Lovanienses tbeologi congesseraiitcopiaiiicoilicum manu exaratorum et tamen omnes fere unum gratia ad cosdcm lib. I; De prsedeslinatione sancto-

102 NOTITIA LITTERARIA IN S. AUGUSTINUM. suppeditaverat Belgium, si Anglicanos nonnullos , JV Denique nefas videbitur, si corum, qui praccipuas sed qui serius ad inanum pervenerant, excipias. lanli laboris partcs suslinuerunt, nomina sileamus. Longe igilur uberior variantium lectionum messis ex Initio igitur cura hujns editionis commissa fuit a Gallicanis, monasteriorum imprimis, Bibliothecis prsepositis congregationis istius P. Francisco Delfau, exspeclnri poterat, quarum colligendariim industria qui prospectumejus publicasse traditur a. 1671. Cum Commagis eliamaccendehatur beneficioiam insigni,quam autem edito a. 1675 libro, cujus til., 1'Abbe" insperato. Nimirum cenlum ipsi jam expleti erant mendataire, exsilii pcenam isle meruisset, concredila anni, cum sub auspieiis Sixii, dein Clementis VIII,- est relicla &b co provincia P. Thomm Blampino, novain Augustini operumedilionem Vaticaniscodici- quem in diversis parlibus diversi sodales juvariint. bus superslruendam aggressi erant Petrus Morinus, Ac Pefro quidem Coustanlio debenlur censura ct inVaticanae typographiae prxfectus, Adriantts abbas , dices omniuni tractatuum supposiiitiorum ac prxObiius, doclor Parisiensis, aliique docti viri, con- terea sermonum recensio. Vilam Augustini compofisi et numero exemplarium inanuscriptoruin et bo- suerunt, seu ex Tillemontii commenlariis, paucis nitati, quippe quae plurima adeo continere affirma- mtilaiis, traduxerant Hugo Vaillantius elJacobus du rent, quae in Lovaniensi editione quanlumvis accu- Frische (Ambrosii editor).Tabnlam geneialem aique raia desiderarentur. Collati iiaque sunl Lovanienses " indices confecit Claudius Guesnid. Nicolaus denique libricum Valicanis codicibus perquam accuralissime Goysot impressioni praefuit ac corrigendarum de et ad marginem apposilae variantes lectiones ad prelo plagulariim curam moleslissimam in se receadornandam editionem, cui cardinalis Yeronse sacri pit et proeclare administravit. Nihil autem a celecollegii princeps praefecius fuit. Veruin cum res ef- berrimo Joanne Mabillonio huic editioni acces^il, feclu caruissei, omnes illae varialiones jtissu Cle- quara epislola dedicatoria ad Ludovicuin XIV, unde menlis X per cardinalem Bonam cum Benedicti- recte quidem, sed nimia fere conlenlione, Oiidinus uis sunt coinmunicatae, ul iis in nova editione sua reprebendit Caveum, qui in Ilistoria sua litieraria ulerenlur. Tum vero undequaque tum ex suis, lum hanc editionem dtice et ipyoStiiy.tri Mabillnnio esse alienis per Galliam biblinthccis conquirere ccepe- perfectam scripserat (a). De ornalu ac splendore runt subsidia, et non soliiui in sancti Germani Pa- operis, digno et hoc nomine quod regi offerretur, risiensi, sed et in aliis aliarum provinciarura con- dicere superscdemus, hoc unum adjicientes, Augugregationis suaemonasteriis sodales ad conferendos stini effigiem aeri impressam simul cum tomo XI codices asirinxerunl. Ac horum quidem omnium im- exhiberi (b). Gravem autem hsec Benedictinoruin ineiisa plane fuit copia, ex quibus texlus quam plu- Patrum opera reprcbensionem passa esi ab Richardo rimis in locis vere emendatus est, in aliis lamen L Simonio in Bibt. Crit. T. III, p. 101-116, iterumque locis potiures lantum lecliones variantes subnotatae in Cettsura Bibl. Eccl. Dupinii T. I p. 147. Et prisunt. Emeiidaiiouum aulem, juxla quam varietatum niumquidem universesucceusetiis, quiuovissemper commemoraiio parlim, ulin Lovaniensi, fit indiculo omniuui operum scriptorum ecclesiasticorum iterapost ipsos geuuinos libros exbibilo, in quo eliam tionibus medendum esse exisiimentsuperiorum viiiis cxemplaria, quoe in singulis comparata sunt, nomi- ant defectibus, quod niulto apiius et conunodius, ualim demonstrantur; partim vero sub ipso staiim niinori item sumptu fieri posset, si libri singulares lextu, cujus dislractionis causas nec ab editoribus minimae molis, sed a judicio auctoriim suorurn proditas inveniraus, nec ipsi assequi poluimus. Qui lanlo ditiores ederenlur, in quibus vel inlegra revero inappendicesrejecti stint libri, etsi non omnino censio vel siipplemenla el variarum lectionum deexperles fuerunt hujus curas, simili lamen annota- lectus prostarenl, ctijusmodi exempla prudncil, Arcudii Collaiiones Isidorianas et Combefisii Basiltum tione non gaudent. 161 (a) Oudin. Comment. T. I, p. 954 sqq. ; M. Bibl. Eccl. Colun. p. 761; Hisl. lill. de laCongrigaiion de S.-Maur. p. 292. (6) Exslant de hac edilione multse tnm juslae desciiptioues, quam relaiionesbreviores, quarum nonnullas haud gravale coinnieiiiorahiiiius. Ac primo lncn nominanda sunt diaria erudila, qnec, simul ac j) smguli lonii prodiernnt, eos inriicarunt. Quo pertineut Diarium Erud. Gall. (Jourttal des Sav.) Pnrisicuse (40), ad lomum I, April. 1679, p. 96 ; ad tomum II, ihid, p. 114; ad lomum III, ibid., Aug. 1680, p. 272; ad lomum IV, ibid., Novemb. 1685, p. 325 ; ad lomum V, ibid., Febr. 1684, p. 46; ad tomum VI, ibid., Dec lo85, p. 545; ad lomumVII, ibid., Jan. 1686, p. 18; ad lomum VIII, ibid., Septemb. 1688, p. 415 ; ad lomum IX, ibid., eodem niensc el anno, p. 422; — Acia Erud. Lips. loin. II 1685, in Jan., p. 1-5; lom. VII, 1688, Novemb. p. 1618-25. Frequenlior eiiam in coniuieiiiariis lilterariis occurrit ejus mcmoria, veluti apud Caveum in LLt. lil. lom 1ed. orior. Lor.d. ji. 212, ed. Oxon.a 1740 p. 292-298 ; Jo. Fabriciumin Hist. bibliotliecm propriwl. I (1717), p. 205-29; -f Oudin. in Comment. de SS. Eccl. T. I., p;.p. 951-85; f in Bibl. Magna Eccles. Colon. T. 1 (a. 1754), p. 7"l-65 ; in Bibl. Cril. Sacra et Prof. Micliaet a S. Josepho, T. I(a. 1741), pag. 419-25; in Bibl. Casim. Cal. T. I (1761), pag. 558-40 ; in Bibl. Augusliniana Jo. Fel. Ossingeri (a. 1768), p. 1-8 Quoriiin poiiores ei accuraiiores apposiio signo cwis ilMinxiimis. Possem eliam hic comnieinorare DupinitimT. III p. 160 seqq. et Ceilleriumin Hist. gin. des aut. eccl. T. XI p. 41, T. XII p. 255 (a. 1744). Sed hi non lam editionis ciiram hnbiierunt, quam indicem Augustini scriplorum juxta camdein coniexueriint, argninciiio uniiiscujusqiie et occasione ubii|ue fusius declanuo. Jam qni iinuin forle nut alieriim ex lnscc libris, aut omues juxta ad nianiiiii liabenl, compaient, si lubet, nostra cum iisdem et cognoscenl, speio, nobisne libucrit aliorum indusiria lrui, an ipsi excusserimus singnla.

1C» SUPPLEMENTUM AD OPERA S. AUGUSTINI. integ.ro recensitum, et in ipso Angustino simile lau- A stimati sunt, quxquein Augustino sane nofl poslremi davimus supra suppiemenlum Vigtiertt. Quam viri laboris fuit, quam tamen Simonius ne verbo quidem docti aeque ac sagacis sententiam nobis eliam attigit, quis aequusjudex, ubi ad sentenliam de tolo haud displicere falemur, tamelsi veram omnino et opereferendamconsederit, praetermittere ausit? 1700-1705. justam non censeamus. Etenim in re lilleraria, Antuerpimsumplibus Socielatis; in-fol.,XII tomis. quemadmodum in vita communi dandum est aliquid tempori et delicatiorum aut nummalorum honii- Sancti Augustini, episcopi Hipponensis Operum num oblectameniis. Rarescunt porro ipso temporis T. I-XI. PostLovaniensiuin theologomm recensionem lapsu et usu antiquiorum editionum exemplaria , et casiigatus denuo, eic., ut in prmcedenti. Ediiio nova si in plures regiones perferenda sunt, quamvis ssepe a multis mendis purgala. Prodierunl T. 1-V a. 1700, repelita, haud facile obveniunt. Quod in Lnva- T.VI 1701, T. VI1-X1700, T. XI1702; tandem1705, niensi editione manifestum, cujus Anluerpiensis de- Anluerpimapud Petrum Mortier: Appendix Augustiniana, in qua sunt S. Prosperi carmeu de Ingratis, scriptionis exempla per Germaniam sunt rarissima, ex Gallicanis nonnisi pauca et unius fere impressio- cum notis Lovaniensis lheologi; J annis Garnerii, . nis, primse scilicet a. 1586 osiendfsolent. Ut nihil Socielatis Jesu presbyteri, Dissertaiiones periinendicam de Vignerii Supplemento, quod per multas B tes ad Hisloriam Pelagianam; Pelagii Brilanni Compulo bibliothecas fruslra qusesiveris, sine quo la- mentarii in Epistolas S. Pauli; ac denique Des. Erainen omnia Lovaniensis hujus recensionisapographa smi, Jo. Lud. Vivis, Jacobi Sirmondi, Henrici Norimanca esse constat. Hlud auiem omnino prseter ve- sii, Joannis Phereponi et aliorum praefationes, cenritatein contendit Simonius, novam Augustini edi- surae, notse et animadversiones in omnia S. Augutionem post Lovaniensem locum non habuissc et stini opera. T.XII, qui huic editioni peculiaris, uniniquius statuit, Lovaniensem Benidictinaemultis ex decim prioribus ex sola edilione Parisiensi sine mucausis esse praeferendam , idemque dicemus, si ju- talione expressis. Consiat hanc editionem non Anluerpiae, sed Amdicium hocee suum ad reliquas Benediclinorum Pairum Latinorum vel Graecorum editiones exten- slelodami per Pelrum Morlier, bibliopolam Amstedere velit, e quibus vix ullus est, Hilarium ipse iodamensem, qui non solum nomen suum in Appen-. dicis seu tomi XII litulo professus est, sed ad calexcipit, quin recenlem tunc ab ingeniis eruditorum et preli rriunditit-cultum desiderassei. Ut vero ad ea cem XI tomi quoque ascripsit, esse perfectam , qua tandem accedamus, quae in ipsa bacPatrum Mauri- fraude in conseculuros sese sperabant curatores, ut norum opera vel perperam , vcl imperite facla essc in lerris pontificis formulam colenlibus vendibilior queritur, reprehendit primum, omissas esse nolas C esset, si ex urbe poniificiae docirinse addicta exire Lovaniensium theologorum Ecclesise catholicse videretur, quam si nomen urbis helerodoxae praefercausae tam utiles (nam id sibi vull si importantes a la ret. Nec minus pervulgatum est, editorem fuisse cereligion). Nec vero eam excusalionera admitlendam lebrem illum, sed apud catholicos male imprimis aucenset, qua ab omnibus omnino llieologicis noiis dientem Joannem Clericum , qui sub Joannis Pheresese abslinuisse affirmant. Quippe quod partim ab poni larva latere voluit. Sttnt auiem duo genera scripiorum in hanc appeniis facluni esse negat, partim damnai, quod crilicis observalionibus seque in theologia ac in Gramma- dicem a Clerico conjecla, libri scilicet tum veierum (ica, qunm stdatn exercuerint, locus fuerit. Al innjus aiiquot auctorum , tum rccentiorum scriptortini dishis omnibus opprobriu.m est, ct quod non parum serlationes Augustiniana scripta illuslranles, quibus hujus editionis prelium elevaret, si saiis ille probas- et praefationes et censurae superiorum editorum acset.defuisse monachis eis omnes , quas critices censeri merentur, et ipsius notae recens in singulos munus sibi postulet, fncultates, doctrinam, judicium tomos operum conscriptoe. Ad prius speclant Ptoetacumen. Prsebet exempla aliquot, in quibus non speri Carmen et Pelagii Commenlarii, de quibus juneges, non admodum scite eos esse versalos, sed stior, ubi ad ipsos hosce auctores pervenerimus, nopleraque omnia versionem locorum veteris aut bis diceudi locus erit; Garnerii dissertationes, quae novi Testameuli concernuni, in quibus si timidius inler Prosperi el Pelagii opnscula locum obtinenl, aul etiatn non doctesatis aliquid elocutisint, quis quaeque similiter ad Marium Mercalorem a nobis tanto stomacho ferat? Praelerea pauca sunt, eilicet commemorabuntur. Ad eas autem perlinent Henrici Norisii cardinalis episcopi epislolm, quibus Garnerii de multis ea speciminis quasi loco exbibere se significat, etinaltera qtiidem harum censurarum ad errores in Geograpltia sacra Africw, dum episcopis librum justse magnitudinis conficiendum materiam synodum Afrieanae el Numidicecsedis assignaverat, de prselermissis et perperam dictis sibi suppetere perstringuntur et emendantur, animadversinnibus iu scripseril; lamen quoniam hunc lalem librum non tomumllsubjectse. Ad Pelngitim observnt editor, nddilurum se fuisse seorsim oinnes ejus reliquias, nisi scripsit, nec exemplorum numerum usquam auxil, illud viri bujus judicium nonlemere quisquamsusci- quae praeler epistolam ad Demetriadem cxsiarent in pint. Illam vero crilices partem, quae ad gentiilnlem ipsis Garnerianis dissertationibus jam collccta) fniset integiitatem librorum lendit, de qun semper htt- senl, illa vero in lomo II Antiierpianae bujus ediiiojus congregaiionis monaclii praeclare meruisse exi- nis inter Auguslinianas epistolas locum oblinuissel. 103

' > 106 NOTITIA LITTERARIA IN S. AUGUSTINUM. Quod prxfationes attinet, prima esl Erasmi dedicatio A esse censent. Necesse est profecto unumquemque id \. ad AlfonsumFonsecam, archiepiscopum Toletanum, facere, quod optimum factu ei videtur. Sed erit podeiu prajfatio Joannis Vlimmerii, sermonibus a se a. stea omnium Judex supremus, qui aliquando tandem, 1564editisproemissa et in sequenti Rasileensi repe- quinam rectius senserint, certo docebit. Quin et nolita, tum ipsa haec Basileensis a. 1569 praefatiover- stra selas, ne posteros dicam, judicium hac de re ferre sibus concepta ac denique Erasmi in librosRetractapoterit; nec, si ralionibus meis assemire nequeat, tionum et Confessionumcensura. Postremam hanc, auctoritate mea, quse nulla plane est, transversa salcur seorsim a reliquis censuris Erasmianis, quas tim agi polerit. Erat, cur timerem, ne auctoritate suis animadversionibus interposuit, bic exscriben- S. Augustini obruerer, quamvis rationibus essem dam dederit, nullam videocausam. Necmagis intel- superior; at nihil simile a me possunt vereri, qui ligo, cur unam Vlimmerii praefalionemaAPamelium, nisi firmissimis argumenlis verum esse evicero quod quae proprie tanium Possidii indiculum una cum defendo, sine dubio damnabor. > Serraonibus evulgatum attinel, huc reposuerit, alteGeneratim diximus, censuras et admonitiones ram ad Marlinum Rithovium, priraum Yprensem Erasmi insertas esse animadversionibus, sed accesepiscopum, una cum Sirmondi prsefalione Sermo- sit eliam ad tomum H ejus praefatio epistolis praenibus XL Parisiis a. 1651 publicatis adjecla , ante ] missa, quas ideo lantopere ab eo laudatas esse scribit B animadversiones in T. V recudendam tradiderit. Clericus, ne in consuetudinem peccaret. Varia porro Certe inbisfestinaiionemquamdam cognosceremihi his animadversionibus insunt ad versionem LXX Invideor.cujusmodinon raro Clericunij si lypis aliquid terpretum, vexationem Donalislarum, aliorum hacreparandum esset, urgebat (a). Sed ul ipsius tandem ticorum et daranationem Pelagianam spectantia, quse Animadversiones attingamus, de iisdeui universe pro- lectorem praejudiciorum vacuum expendere jubet. liuntiavit, se non aggressum esse Commenlarium. Animadversiones ad T. III, qui libros de interpretaaut notas perpetuas in S. Augustinum scribere, sed tione Scripturae S. complectitur, frequentes Augutantuni sparsim quaedam in varia ejus opera anno- stini propter Graecseet Hebraicaelinguae imperitiam tare, quorum, si quae aliis debuerit, auctorum no- in interpretando lapsus ostendunt, quo Casligaiionum mina se diligenter ubique apposuisse, ut unicuique genere et Hieronymo gravem se praebuisse Clericum laus sua constaret; alia iniacla, aut quae, an alii al- novimus. De quarto tomo, qui sermones Augustini in Psalmos habet, ipsius Clerici verba proferre uon ligissent, uesciverit, suo nomine prolulisse. Esseautem tum grammatici aut critici generis, tum multa pigeat, verissimum, sed novura tunc et inauditum philosophica ac theologica permislim a se exhibita, judicium complexa. < Sermones Auguslini in Psalquod non tanlum interpretem Augustini agere, sed 'C mos, inquit, valde laudat Erasmus; et ad eorum ratiocinaliones ejus expendere statuisset. < Non vo- exemplum eliam ipse varios Psalmos interpretatus luiraus, inquit, dumtaxat obscura quaedamexplicare, est tomo V Operum. Verum jam exolevit, et quidem aut alia illustrare; sed etvereac recte dicta subinde merilo, ea ratio interpretandi Scripluram, ubicummeritis laudibus afficere; eaque, in quibus halluci- que linguseprseserlim Hebraicae studia floruerunt a natus esse videbatur, notare; ne alios incautos, vel ducentis propemodura annis. Igitur prmfatiuncula viri auctoritate territos, fallerent. Noveramus non Erasmi ad examenhic a nobis revocatur, ostendimuslegi hosce libros, ul ex iis eruditio critica colligatur, que eadem opera, quis possit esse usus horuni S. sed politis ratiocinationumacdogmalum causa; ideo- Augustini sermonum; quamvis ad intelligendos acque haecpotissimum expendi a nobis oportere credi- curate Psalmos nihil aut parum conferre queant. dimus, ut essent Animadversiones nostrae veluli ma- Qui eos legere possunt Hebraice, nec crilicse sacrae nuductio quaedamin eorum usum, qui mttltum lem- sunt prorsus imperiti, ex sola lectione horum aliquot pus hisce legendis impendere nequeunt; judicium- sermonum intelligent, nihil esse verius. Quod et alii que magis,quam memoriam, Velerum lectione exco- animadvertent, si veritaiis studio ducti expendant lere atque acuere se debere merilo existimant. Ve- examen interprelationis Augustinianmirium primorum D rum audire mihi videor homines nonnullos clami- • psalmorum; nam plures excutere non vacabat, nec tanles, quaea me dicta sunt variis in locis, ea apta vero opus erat.» Animadversionibusin quintum toesse ad corrumpendum potius, quam excolendura mum Sirmondi notas, quarum nonnullas tantum Benediclini ediderant, inlegras interspersit, sed nomine judicium. Quibus respondeo, me, si in iilorum sententia fuissem, ea oinissurum fuisse; sed cum aliter addilo a suis secrevil. Ad lomum VI animadversiosenserim, non poluisse comraittere, ut ea, quae mihi nes pleraequequsestionibuset objectionibus consiant. optima dictu videbantur, prsetermitterem. Ila se et Continetenim hic tomus theologica, quibus varia apipsi gerunt; neque enim ea scribere solent, quacpu- posuil Clericus, quse ex principiis in illis libris positant niihi aut aliis probatum iri, sed quae ipsi vera tis vix solvi posse videbantur. Imprimis in iis, quae 105 (a) Eam ipse fatetur in admonitione animadversionibus in T. X praemissa. Sed major eiiam conturbatio per eamdem illata est. Quippe praefationes Lovaniensium, quas hoc loco insertas esse in praefatione hujus appendicis dicit, exciderunt, dum per PATROL. XLVIL incuriam Vlimmerii epistolam ad Pamehum, quse infra inter animadversiones ad tomum X , pag. 621 seqq., iterum, sed hic justo loco exscripta esl, imprimendam designasset, 4

107 SUPPLEMENTUMA» OPERA S. AUGUSfINl. 108 ad Enchiridipn ad Laurentium notavil, demonstrare J\ quOd taritopere se cepisse affirmal, ut eas vix, aut A sttidiiit, Augiistini de libero arbiirio senlenliam in- ne vix quidem ferre posset. Ctct«cro eliam nduseam terdum non facile intelligi, quia vocibus libertatk et non mOveant,exclamat, tot et tam longm, ut voceseliberi qrbilrii aliud intelligat, quam quod iis solet si- quioris mvi ulaf, rhetoricationes, aut ad declinandum gnificari. Animadyersiones in libros de Civitate Dei, adversarii iclutn, aut ad eum insectandum, aut deniqui iqmum.yil constituunt, reliquis copiosiores sunt, que ad -invidiam iiel niovendam, vel fugiendam? Mihi sed esedem diversi generjs. Praemittitur Jo. Lud. cerle ianlum crearunt inler legendum faslidium, ut Vivis praefatio. Additurus erat eliam Coqusei noias., plane recrealione gratiorum el uliliorum studiorum insed prolixitas earum et belli tuuc per totam Euro- digeam. Sic Glericus cocla incoctaqtie jtixia lance pam ingruenlis, librarii commercii rationes juxta salura leeloribus apponens. Falendum enim, euin, con.turbantis cal.amitas, deterrnit bibliopolas. Quae quse Sicaffectus scriberet, non sempersatis meditaanimadversiorium ad tomum VIII e.tIX indoles sit, tum. fuisse, lingiiamque impotentiorerri non raro ab ipso jterum, Cierico disce. < Tomus VIII totus praecurrisse mentem.i Id quod graves ei, neC omest contra haereticqs, et preesertim contra Manichaeos nino injustas reprehensioneS conciliavit. Nairi pecuet Arianos. Eos quidem nu]Ia ratione defensos cupi- liarem contra has ejus animadversionCs ceiisuram mus, riec ab eoru.m deliriis quemquam longius abesse, I Bemisit Anglus quidaifi Robertus Jenkins, Cahtabriquam nos putamus; sed optassemus saepe a.lia via, giae 1707 (a), et Ludov. Ant. Mutalorius iri libro ni aliisve armis oppugnatos. ut intelligere licebit prse* operis de ingeniqrum Moderalione in religiohis negosertiui ex iis, quoe habemus ad librum de Utilitate tio, sub Lamindi Prildnii persona a. 171-4editi, Auj Credendi aique ad H.bros de Trinilate. Alioqui cumi gustini patrociiiiunl conlra eumdem suscepit. lnania bene eos aggressum ,esse S. Augustinum existimavi- autem sunl el instilsa plane, quae in Jo. Clericumin mus, laudes in eum pleno modio, ut alibi, effudimus,, hujus editionis et prsccipue appendiCis commemOraet ambabus ulnis raliones ejus amplexi sumus^ sicutt tione conjecit cpnvicia Casimirus Oudinus T. I Comad lib. XXXIII contra Faustum Manichoeum. Tomus ntentar. p. 986 seqq. jCorouat opus index admodum ! nonus, in quo cum Donatistis pugnat S. Augustinus, sciteconfectus-et bibliopoioe monitura, quo seorsim , n.os non valde exercitos habuit, quia eadeni ferme: quoque hunc XII tomum, cum in minori, lum etiam .ibi repetit, cum Donatistae easdern objectiOnes, COST majori charta, ut posset cum Parisiensi editione demve paralogismos adversariis ad faslidium usque! conjungi, venditurura se prOmisit. RecCnsentappeni oggererent. Mirum tameu est S. Augustino taedium dicem Auguslinianam Acta Eruditorum Lips. 1705, aut somuum non obrepsisse, idem toties dicenti. Ini m. Jul. pagg. 289-92. C libros contra Epistolam Parmetiiani nos quoque ile- ( J729-52. rum egimus de persecutione hajreticorum, de qua satf Venetiis excudebal Jo. Bapt. Albriizi Hieron. fil.; multis in animadversionibus ad tom. II dixeramus; in-fol. Sancti Augustihi,;Hipp. episCopiOperum 10•neque synodorum auctoritate in libros de Baptismo,, mtis I-V post Lovaniensiun) theologorum recensioubi tamen summaijm dumiaxat rem altigimus. » In' nem castigatus denuo ad mahuscriptos codices Gali' tomtim decimum rainus studiuni collatum est. Nam licanos, VaticanoSj etc, etc. Opera et studio raoi exhibentur non nisi haec : Prwfatio ed. libri de Gestis nacborum ordinis Sancti Benedicti e congreg. S. i Pelagii anno1611, Augustm Vindelicorum evulgatse;; Mauri. • Henr. Nuda descriplio editionis Parisiensis. Sie enim ab Noristi, histpriac ecclesiaslicse in Academia Pisana professoris, post cardinalis, Adventoria,ad Fran-- initio professus erat [typographus. Cf. Nov. della ciscum Macedonem in Patavina Acad. ethices interRep. delle Lettere Martii 1729, pag. 94. Ibidemque t pretem, t.n qua de inscriplione libri S. Augustini de m. Junio pag. 199 innuitur lotnumprimum prodiisse. Gralia Christi, Albine, Piniane et Melania disserilur. Tertius plerio litulo indicatur ibidem a. 1750 fri. Jun. ( Animqdversionespancw in librum de Correplione et pag. 195. Quinlus ibidem 1731, m. August., Gratia; Cldudii Menardi Prmfalio in ed. librorumll F pag. 237. Reliqui torai an prodierint, nec ne, ignoW i* Operis imperfecliconlraJulianum; Animqdversiones rare me faleor. in eumdem librum, Ylimmeriiprwfalio ad ediium a se ; .' 1754. . primum Possidii indiculum, altera vice hic excusa ; Romw apud Fralres Palearinios; in-8", tontill. i .Antmadversio in Vitam Auguslini. Plura quominus S. Aur. Augustiiii, Hipponensis episGopi,de Gratia addiderit tria obs.titisse monet, videlicet typogra-- Dei et lib.ero Arbitrib hominis et Prsedestinaiione phorum festinationem, ipsorum librorum Augustinii sanctorum opera selecla. Editionem emendaiissi conlra Pelagianos iudolem, in quibus innumerae rn.amj et variis lec.tionibus undique cOllectis, praeci• e repetitiones, ut qusetribus verbis absolvi potuissent,, pue vero ex cpdd, m^s. Vaticanis adornatam curamillenis dicia sinl, multaque praeterea aliena in- •yit P. F. F. (Pelrus 'Eranciscus Foggini.) Duo hsec volumina; quae seorsim veneunt, uli tifarta; tsedium denique omnium harum rixarum,, (a) Integer libri lilulus est : Defensio S. Augustini adversut Joanitis Phereponi in ejus Opera animadversiones. Canlabrigiae, lypis Academicis, impensis Jtichardi Thurlbourne* Bibliop. Cantabr. Prostant venales apnd Rob. Knaplock, ad Angelum in ccenieierio D. Pnuli, Loifdin. 1707, in-8°. Augustinum : inierduni bene. tiietur, non aeque secundo'saceessu reliauns Clerici senieniias impugnaris.

HU 109 NOTITIALITTERARIA IN S. AUGUSTINUM. tulus exterior (S. Augustini opera selecta) prodit, A Herrn, Herren WiihelmenGraven zu Eysenberg,etc.; seriem etiam faciunt cum tribus aliis Prosperi, n II, Erklaerung etlicher schwerer worier auff die Aquilani et Fulgenlii, potisSimaejusdem argumenii verleuschienBucher A. Auyustini; n. III, Entwerffung kuriz und ohne alle gevar des lebens Augustini; exhibeniibus, quaejunciim sub una formula SS.Patrum opera selecta de Grqlia Dei et Prmdest. SS. n. 1111, Zeugniss sanct Hieronymi von Augustino; comprehenduntur. Editio est nilidissima et usui n. V, Erleuterung aus den buchern Rctractalidnum, forma descriptioneque aptissima. Ex Augustinianis uff die biicher von christlicher teer, Oeist vnd Busuper hoc argumento libris nonnisi ii huc reposili chstaben, Glauben vnd Wercken. Alteri insertae sunt post librum de Natura et Grasunt, quos jam episcopus post exorlam Pelagianam haeresinexaravit, ex quo tempore scilicet ipse fate- tia, Brieff Prosperi an AugustinumetBrieff Hilarii an tur, se diligentius haec esse riraatum (a). Itaque pri- Augustinum.Praeceduntaulem, n. I, An den Hochgemus tomus habet librum de Gralia Cliristiconlra Pe- bornenFursten und HerrenHerrn GeorgenGravenzu lagium el Cmlestium,Episiolam ad Sixtum, Epislo- Wurtenberg, elc VorredD. CasparHedions,darynnen las duas ad Valenlinumabbatemet cumillo monachos eins freyenChristlichenConciliigedacht,vnd wasChriAdrumetinos,Epislolam Valenliniabbatis ad S. Au- slticher und TeiUsclierNation hierauffzu beradtschlaB guslinum, Librum de Correplioneel Gratia qd abba- I gen,eic; n. II, Att denLeser kurlzer berichtvonschweie.m Valenlinumel cum illo monachosAdrumelinos, ren sentenzenund worlenin Augustino. Epistolam ad Vitalem; Tomus seeundus autem ProH. CODICES. speri epislolam ad S. Auguslinum, Hilarii epislolan\. In recensendis libris mss. qui ad Pairum Latinoad eumdem, Librum S. Augustini ad Prosperum et rum, quotquot ad consilium nostrum pertinent, scripta Hilarium de Prmdeslinalionesanctorum, ejusdem ad ab editoribus excussi sunt, non unam hactenus ubi eosdemde Dono perseverantim, denique Enchiridion que ingressi sumus viam. Plerumque ipsos quidem sive librumde Fide, Spe et Charital* ad Laureniiunt. editores in hoc seculi sumus, ut, si diligenler ab Nuncupata sunt duo haec voluraina BenedicloXIV, iisdem tractati essent, nobis non minus incumbere sedem apostolicam tunc obtinenti. Additus est in se- existimaremus accuratam enumeraiionem. Plurimum cundo index locuples utrique coramunis. enim prodesl hsec induslria non solumad ipsius texAPPENDIX. ARTICCLrJM AD PRIMCM. tussingulorum bistoriam,quod proximum; sed etiam ad cognoscendam immcnsam illam scriptorum coI. VEBSIONES. Plura Auguslini opuscula certo respectu collecta piam, qusequoniam abdita latet in scriniis et canceli et in aliam linguam junctim conversa, praeterquam lis circumsepta, fugere propemodura solet bibliograi -C iu Germanicam, nec ipsum me deprehendere me- * phorum imperium. Quam ob rem deinceps etiam, mini, nec ab alio novimus commemorata. Quapro- ubicumque datum fuerit, non lassi erimus in hac j pter tanto jucundior nobis accidit Germanicae hujus parte operis nostri, bisioriaelitterariae amplificandae versionis mentio. Constat illa duobus voluminibus causa. Aliler se res habuit, quando strictim iautum 5 sic inscriptis: vel universe, vel ad singulos libros uiiius auctoris i Augustini des heyligen Bischofs IIII Bucher von libri, qui consulli fuerint, indicarentur. Tum geneChristlicher leer. I Buch vom Geislund Buchsla- ralim fere nominumeleucho conientos esse opormit, ben. I Buch voin glauben und werckeu.Durch Do- quem ex dispersis etiara ad singtilos iibros notiliis ctor CASPAR EDION H vertolmetschl. Allesvorltinin non sine molestia concinnavimus, modo ne eosdem i Teulscher sprach me gelesen, nutzlich aber yedem sexcenties repetere per scriptorum enumerationem •i Christen der zum heil begert gelert zu werden. cogeremur. Exempla sunt Hilarius, Ambrosius et Slrasburg. Im Iar MDXXXIL Hieronymus. Idem quoque in Augustinonunc evenit, Auyustini'des htyligen Bischofs Bucher, 5. Von wa- sed labore longe majori nobis constitit, quamquam rem goltsdienst.2. Enchiridion, das ist Handbu- non deerant,*quae nlteram raiionem, quacminus cerle chlein, von Glauben, Hoffnungund Liebe. 5. Von molestiae habebat, amplecli suaderent causae. Nam i warer Vnschuld. A. Von natur und gnad. 5. Von cum mss. librorum Augustini in omnibus fere bii Furseltung der heiligen 6. Wie ein gutt ding sey bliothecis ingens sit copia, lura iidem mirum inier / umb beltarrligkeit.Alles durch D. CASPAREDION, se differant pro numero scriptorum contentorum; H , tvarheytund frid in unsern lagen zu furdern, neu- vel ipsi editori difficillimnm omnes seligere et ad wlichverteusclu.Strasburg. Anno MDXXXHI. classes quasdamrevocare.etreipsa neaLovanienses, ' In priori volumine prseter ea, quae litulus pollice- nec Benediciini tale quidquam sustinuerunt (Erasmo ii tur, additur n. IX (b), Ambrosiivom millleiden gegen autem, ut aliquoties motiitum, solemne fuit, parvi arnten, vnndwann die Kirchenschaetz anzugreiffen. aestimare librorum mss. declarationem): sed ad calPrsemittuntur autem libris conversis n. I, Vorred cem tomi cujusvis cum insigniore lectionis varietaie d D. C. Hed. an den Erwurdigen und wolgeborncn longam nominum pompam codicura, ad quos singuli n (a) De Prmdestin. SS. cap. 5 et 4. s (6) Prius voliimen divisum est in novem numeros x velpartes. Quinque numeri 1,11, III, IV, V, ut mox dicitur, continent, in modum proleggroe-aorum, , opera titulo non memorata. Numeri sequentes, VI, VII, VIII, corpns efficiunl, lituloque respondent. Poslremo, sicut appendix, habetur numerus IX.. EDIT

SUPPLEMENTUMAD OPERA S. AUGUSTINI. 112 ccbiiobiinescio ctijus Floreffim. L recognili fuerint, adduxerunt. Tantum vero abesl, A FtonEFFiACENSES, ut descriptionis aliquid sitadditum, ul potius illa ipsa Oclo. i. e. nomina non singulos codices, vel setatis aliqua nola . GEMBLACENSES,abbatimGemblacensis. Triginia, omnes ex membrana. aul bibliothecarum numeris aliisve signis distinctos, , sed classes plurium unius loci librorum denotent, et Ilorum alios aceeperant e collegio LOVANIENSES. • si quis indagare vcllet, quee Augustini scripia ad Theologorum, alios e cbllegio Societatis Jesu, alios a unumquemque pertineant, frustra mulium laboris Carthusianis, Martinianis Prwmonslratensibusin Paresset consumpturus. Fortassis itaque non inepte ea censi monasterio et Bethlehemhis. Numerum singnloipsa nominum per singula S. Doetoris scripta enu- rumlamen non indicarum. Ex his in Bibl.BelgicaMS. meralio a nobis exhibita fuisset, qua id saltem con- recensentur codices cdllegii Socielalis Jcsu, parle i seculuros nos sperandum eral, ut qui in bibliotheca- pag. 526; Abbaliw Parcensis, p. n, p. 166, et Bibl. riun mss. abundanlium calalogos inciderent, dum Canon. Regul. S. Augtistini in Vaile S. Marlini, p. n oranes fere paginas Augustinianis scriptis repietas p. 210 seqq. i. e. viderent, aut si ipsas bibliothecas accessissenl, et TORNACENSES, monasterii S. Marlini Tornaci, eumdera omnes pene forulos ecclesiasticis scriptori- unde triginta et unus allati erant. De his vide Bibi. bus deslinatos obsedisse cognoscerent, parcius bas IB Relg. MS. pari. i, p. 93 seijq. gazas admirarentnr, moniti, jam satis oplimorum liusibus B) Codices, qui BENEDICTINORCM concessi brorura cum hoc vel illo scripto comparatum esse. fuerunt. Sed facile eliam videbamus, toi nominum introduca) Gallicani(a). tionem vanam ac inanem fore, nisi disertior expliALBINENSES Andegavos,i. e.AbbatimAndegavenapud calio accessisset, quse domicilia singulorum , unde sis S.A/Wnicodices.Umcm fereciiatil in plurimisprtmi illae appellationes petitae essent, demonstraret. Tan- lomi libris, interquos Relractationes et Confessiones; dem haecexpeditior via visa est, licet ingratae opersc item tomo sea;/oet decimo, nec non ad libros de Civimultum in ea subeundum esset, ut omnibus illorum late Dei tomo septimo, et libros de Trinitate tomo nominum indicem alphabeticura concinnaremus, et octavo.Ad Hbrum de Symbolo ad Catechumenos lomo ad unumquodque yelut ad classem quamdam et or- sexto, monent, in Albinensi 800 annorum cedice dinem, quantum fieri poterat, notaremus, quot, aut primutn ex quatuor, quibus conslat sermonibus, requi, aut quales in singulis adhibiti essent, quo facturn periri. i.e. abbatiw Prmmonstralensium est, ut, si non singuli codices, quod vix uraquam in ANTISSIODORENSES, S. Mariani Aniissiodori codices. Unum ex quatuor, Augustino sperandum, nec optandum valde videiur, certe bibliothecae, inquibusrepositi fuerint, noscan- ^" quibus instrucli fuerunt codicibus mss. librorum contur. Pertinet autem haec opera sola ad Benedictinam tra secundam Juliani responsionem suppediiavit. editionem : de Lovaniensi enim sufficere putavimus, Monaslerii S.ARNDLFI Mctcnsiscodex.Unum fuisse si generatim nomina bibliothecarum, ad quas perliconjicio, siquidem Arnulfensem ubique numquam nebant, et numerus, quemadmodum ab ipsis prodi- plurali numero laudant. Frequens potissimum in tritum est, recitarenlur. Caelerum Benedictini Belgicos bus prioribus tomis ejus fitmentio. Lectiones scilicet aut Lovanienses codices ad singulos etiam libros habebant, non ipsum ms., ul ad Retract. libros denuo a se excussos diligenter laudarunt. Sequitur monent. AbbalimS. AUDOENI jam index. Rot/tomaijensiscodices.Ex his A) Codicesa LOVANIENSIBUS Theologisexcussi. Opus de Cttittafe, Sermones et plurima alia Augustini i. ALNENSES,e. codices bibliothecwAlnensisabbalim scripta emendata sunt. Praecipue in tomo primo freChterciensis in dilione Leodiansi. Aderant viginti. quenter Audoeitensesappellantur, in sequeniibus parHujus bibliotbecae codices et inter eos eiiam Augu- cius. Nescimus, an omnes unius oetatis fuerint, sed Slinianos recenset strictim Anlonius Sanderus in Bi- in opere Enarrationum in Psalmos, 700 annos iis bliotheca Belgica Manuscripta, parte n, pagg. 254. ^. tribuunt. '' PP. ABGUSTINIANORUM convenlusParisiensis (241-13). majoris S. AHANDI,e. cmnobiiElnonensis, vulgo S.Amandi codices. Quatuor adConfessionumlibros suppelebant; i. in Pabula, codices triginta duo transmissi erant a unius ssepius fit mentio. Max. Morillonio, provincioe Medelinensis Vicario abbatiw codices plures annorum 700 BECCENSIS generali. In Bibl. Belg. MS. p. i, p. 32 seqq., Augu- laudanlur ad Opus Psalmorum, unus ad libros Restinianos hujus monasterii codices invenies. tract.,de Civ.Dei, Epistolas, librum de Hmresibus, de i.e. biblioth. cmnobiiCamberonensis Trinilateel ad Donatistas (lomo VIIIet IX),et saepius CAMBRONENSES, Ord. Cisterciensis in Hannonia haud procul ab urbe in lomo decimo; duo ad libros de ConsensuEvangcMontensi. Praesiofuerunt Iriginla. Cf. Bibl. Betg. MS. listarum et de Sermone in Monle, plures in Serntop. i, p. 346 seqq. nibus. (a) Sunt tamen inter eos et Belgici quidam , quos ipsi consuluerunt et Corbeienses, sed hns sejungere dubitavirnus, partim quod ipsi eos Gallicanoruni iiomiiie comprehcnderent, partim rjuod Coibeicnsis monasterii codices adeo omni tempore Maurinoruui Patrum studiis paruerunt, ut veluti domestici apud eos facli esse videantiir.

111

H5 NOTITIA LITTERARIA IN S. AUGLSTINUM. m BECHERONENSE exemplar citant in Tractatibtis in A salis Benedicti. Ex eo (nnm singulari numero semper EvangeliumJoannis lomo ferfto et in libro de Hmre- laudarunt) Epislolm, item plures lomi primi et alisibustomo oclavo. quot lomi octavi, noni et decimi libri castigati suut. BELLOVACENSIS Ecclesine exemplar antiquissimum CISTERCIENSIS abbatim, haud dnbie Parisinse, codiad Traclatus in Joannis Epistolam, cui ad calcera ces. Ex Cisterciensi, si modo unus fuit, singuli pene ascriptum fuerit : atitto regis Clothdrii duodecimo; tomi prtmt, terlii, sexli et ocfatii libri, tum secundo aliud item ad posteriores L Psalmos tomo feriio et tomo Epistolm emendantur. Cisterciensis porro crebro appellatur in Sermonibus. Duos Gistercienses quarto prsesto fuit. Ab hoc differt codex BELLOVACENSIS abbatiae laudant in libris de Consensu Evangelistarum tomo S. QUINTINI adhibitus iisdem Tractatibus in Epislolam tertio, de Civitate Dei, tomo septimo, libro de diversis Joannis. Qumstionibustomo sexto, et de Gratia et libero Arbii. e. Divionensis trio tomo decimo. BENIGNIANI, bibliolhecmS. BENIGNI PP. CISTERCIENSIDM S. Crucis in Jerusalem in Urbe codices. In Retractationum et Confessioniim libris unum 700 annis antiquiorem notant. Nescio an idem codex vetus. Exeo edita estprimum Epislola 29, ad sii, qui in Epistolis quoque et Tractaiibus in Joannem, Alypium. Plures in Sermonibus laudant, ex iisque libro de diversis Qumstionibusconlra Mendacium, de B Sermonum aliquot occasionem didicisse se dicunt, Cura pro mortuis gerenda, de Trinitate, eic, prseslo itetnque quo loco eos Auguslinus dixerit. fuit. Codicem, quo in libro de Symbolousi sunt, 800 CLARiEVALLENSis abbatim exemplar librorum sex annorum setatem praeferre tradunt. Tres aut pturet contra secundam Julidni responsionem.Hoc ipsum est, habuerunt ad Sermones castigandos. ex quo primus eos deprompserat Vignerius, ex eoBERNARDINORDH Parisiensiscodexms.uttuset collegii que denuo discrepantes a Vigneriana editione lecalter. Profuit in libris de Opere monachorum tomo tiones in usum Benedictinorum excerplae sunt. bibliotheemcodices complures suppeCOLBERTIN/E sexto, iiem Expositionum Epistolm ad Romanos, et Galaias tomo tertio, nec non libris VII de baptismo tias tulerunt. Erat enim haecbibliotheca libris vetuset libris IV conlra Cresconiumtomo notio. Alterum tis insiructissima, qui omnes deinde in Regiam miappellant ad libros conlra Maximinum el collalionem grarunt. In tomo primo nulli adfuerunt, sed Epistolm juxta eosdem excussse sunt. Laudantur eliam cum eodem. Diversum ab hoc puto librum PP. Fuliensiumccenobii S. Bernardi Parisiis, quod exemplar modo unus, modo duo in tomo lertio et sexlo; item Fuliense appellare solent. tomo quarto in Enarrationibus in Psalmos Colbertini de misericordia Dei liber ms. unus codices optimae notae (a); tres ad opus de Civitate Dei. BERNARDINOROM laudaiur in libro de Opere monachorum. C Passim etiam in tomo octavo eorura fit mentio, et S.BERTiNiin Belgio codex perantiquus, unde erula quitlem ad librum de Hmresibus, qualuor memoesl Epistola Augustini ad Mercatorem, quee in Bene- rantur; in decimovero ad singulos fere libros ciiandictina primum prodiit num. 193. tur. Inter plures, ex quibus Sermones tomo quinto seu BIGOTIANCS codex ms. ex bibliotheca EMERICI castigati sunt, unum praecipue commemorant, qui Exeo suntrecognita, epistolse, 821 nolalus fuerit, Sermones deverbis Evangelii veBIGOTRolhomagensis. aliquot libri torai sexli, de Civitate Dei tomo septimo, teri ordine, secundum quem in Bedaeseu Fiori collibri de Natura boni, de Trinitate XV, tomo octavo, lectione plerumque laudantur, digestos complexum, et libri sex contra Julianum tomo decimo. iisque insertos quosdara, quorum vel nihil prorsus Ecc/esicB CARCASSONENSIS liber ms. laudatur adSerin ante editis, vel fragmenta solum exstabant. In limones tomo quinto et ad Traclaius CXXIVinJoannis bro de Mendaciotomo sextoColbertinus 800 annorum et ibidem in libro de Opere monachorum alius 900 Evangelium lomo terlio. i. e. CARNOTENSIS, abbatim S. Petri in valleCarno- fere annorum appellatur. Ex Colbertina itidem bitensi codex. Unius mentio fit ad librum conlra Men- bliolheca nacti sunt codicem Operis imperfecli contra dacium tomo sexto, libros contra Fauslum tomo oc- secundam Juliani responsionemmutilum tertia parte, tavo et librum conlra Secundinum, qui in Belgicis'. illum ipsum nempe, ex quo Claudius Menardus a. D codicibus frustra quaesitus ex eo unico ab innumeris 1617 primum priores duos libros publicaverat. mendh repurgatus esse dicitur, item librum de NaIn Colbertinam bibliothecam jam tum, nescio an tura et Gratia, et de Perfectione hominis tomo decimo. omnes, iransierantTteaneimss., unde TAuanetcodice* Ab iis diversus est liber ECCLESI^E ARNDTENSIS, interdum censendi sunt ex Colberlina, e. g. in libro C de Agone Chrisliano, el Bono conjugali tonio sexto. qui laudatur in Sermonibus. uide i. e. codex ms. cmnobiiCaCOMPENDIENSES,CORNELIENSES. CASALENSisseuCASALiNus, (a) Inter boseliam eratunus, qui Epilomen Comtnentariorum Auguslini in Psatmos continebat, cui codici propylseum, camerse forma ad Davidis compleciendam imaginero appictum, conspiciebatur et inscriptum his ad fornicem verbis : Landulfus ovans hunc libetlum fieri jussit, pro quo funde preces carmina qui legis. elc. Ad imaginis vero pedes : Orate pro Anitone, hoc supplico. Versus subjecti Constant XIV disticbis, incipiunt: Cbristummodulantiaplectro, CanlicaDavidico Explanata tenet floridusiste liber. Finiunt: voce tremenda Atque duosinter Cberubinos Inlonat, et rapidi fulgurisigne micat.

! .

SUPPLEMENTUMAD OPERA S. AUGUSTINL' «S 116 CORBEIENSHS. abbatim codex viginti sex psalmosex Antiquissimi et numerosissimi, Vix \. FERRARIENSIS enim ullus liber est, quin ad eosdem casiigatus fue- opere Enarraiionum, npmpe LXIII-XCVIU,complectebatur. rif. Nam ab inilio statim, ad Relractalionum libros, librum de Ordine et Regulam ad Servos Dei praesto FISCANNENSIS ms. Notatur ad librum de jlfaliber fuit codex 900 fcrme annos praeferens; ad Confes- gistro tomo primo, ad librum de ConsensuEvangelisionesCorbeiensisante annos 700 scriptus laudatur, starum tomo lerlio, ad librura de Catechizandis rudiet sic ad omnes pene tomi primi libros, Gorbeien- bus torao sexio, Contraqdversarium legis n prophetar sium optimae notae fit mcntio. rum tomo oclavo. Qui ad Epislolas lomo secundo adhibiti sunt, pleBibliothecmFloriacensis mss. freFLORIACENSES, rique ante annos 800 aut 900 scripti dicunlur. quentissime laudantur non solum ad integros loTomi teriii libri.exceplo uno, oinnes ad Corbeien- mos, veluti secundum, Epislolas; quartum, Enarrases excussi sunt, quorum unus ad Quwslionum tiones in Psalmos _»quintum, Sermones complectenEvang. libros, 900, item alier ad libros de Consensu lem rqnorum illis, qui ad tonium quartum memoranEvangelistarum, 900 aut 1000annoshabereeiopii.ma tur, anni tribuuntur 700; sed etiam ad singulos manu descriptus dicilur. libros per diyersa vojumina, veluti ad RetraclalioAd libros Enarralionum in Psalmos tomo quarto B nes etlibrum de Quantitate animm, primo; ad omnes adhibiti sunt per totum opus, duo, in eosdera trapene tomi lertii; ad librum de Octo Dulcitii qumstioctatus interdum pluret, plerique ante annos 800 nibiis, de AgoneChristidno,et hicquidera dup; de cascripti. techizqndis rudibus, de Opere ntonachorumet de PaPariter in Sertnonibus tomo quinto Gorbeienses tientia tomo sexlo; ad; libros de Hmresibus, Conlra optirase notae et vetustissimi notaniur, et in singulis Fauttum, de Trinilate lomo octavo; ad libros VII de pene tomi sexli libris codices 800 et 900 annorum et Baptismo, Gonlra Petiliani lilteras, de Unitate Ecclead libros de diversis Qumstionibus ad Simplicianum simH de Urtb baplhmo lomo nono; denique ad libros unus peregregius ante annos milte descriptus. In li- sex contraJuUanum tqniodecimo. bris deCiuifafe Dei tomo teplimoprsesto fuerunt duo. , FOSSATENSIS Mauri abbatimnescio unus an plu- . S. Nec parcius in tribus posterioribus tomis Gorbeiensis res; sed verosimilius poslerius. Adhibili sunt ad abbaliae librorum antiquissimorum et eleganlissi- Confessionumlibros lomo primo, Epistotas, tomo se^ morura fit mentio, et in ultimo quidera ad libros de cundo; ad libros de Consensu Evangelistarum tomo Gratia et iibero Arbitrio, nec non de Correptioneet lerlio. Peranliquus laudatur ad Psalmos Graduales Gratia unum vetustissimum aiite mille annos «cri- iri Enancirtonicmbpere tomo qnarto. Serniones etiam * ex iisdem castigati sunt; item tonio sexto liber de ptum censuerunt. Aderat qrioque et eadem bibliotheca Excerptorum diversii Qumslionibus.XXXWHI, et de Cura pro Engyppil codex et liber ras. ante annos circiler 500 tnoriuis gerinda; (orap oclavo Collaiio cumMaximino scriptus, qui Flori seu Bedm vulgali colleclicnemin et libri contra ipsum dito. Ad Tractatus in Evangelium Joannis Imidatur Fossatense exemplar jussu lngiU Epistolas Apostolicomplectebatur. 1, e. CORNELIENSES, libri mss. abbatise S. Cornelii berti abbatis circiter annos 840 scriptumcodex. Hi unum PflrtsiensiMni PP. FRANCISCANORDM Compendtensts. Uniispervetustus oiemoratur ad librum de Immortatitdte-dnimmloriio primo, Plures ad librum tas. praebueruut emendando libro de MoriSermones tomo quarto. bus Manicliworumtomo primo» eainobiiS. Bernardi Parisiis codiAbbaliw de CULTURA ttpud Cenomanoq codices. PP. FDLIENSIOM Laudatur ad Episloias, item >adTractatus in Evangi tes irnsS. duo adhibiti sunt ad castigandum Opus Jodnnis tomo terlio; nec no,hHohioquarto in Etiar- Enarralionum in Psa/tjios. Alter psnlmos sexdecim a ralionibus ad Psalmos perantiquus, qui priores L XXXV adL,alter octodecim a CI ad CXVHIcompsalmos Complectebatur. Citatur quoque ad librum plexus erat. SermOnesquoque ad ejusdem bibliode Aninia et ejui origine tomo deeimD. ihecae codic.es exCussi sunt* iieni liber de ContinenDOJIINICANORUM convenlns Parisiensis via tia, de Symbblo ad Cattchumenossermonesquatuor, et majoris Jacobma libri mss. adhibili sunt ad libros Confessio- Sermones de (laniico novo , de quarta feria, de Catanum n'de iibero Arbitrio tomo primo, ad libros de clysmoet de Tempore Barbarico tomo sexto. Trinitate lomo octavo, librum de Unicobaplismo tomo FDXENSIS collegiiapud Tolosates exemplar ad Epinono, librbs tres de Peccalorum merilis et remissione ttolas praesto Juit; Laudalur' eliam ad librum de lomo decimo. Agone Christiano lomo sea;(o. codices. EcclesimS. GxttmTuronensis codex optimaenolae i. e. EBRDLPHENSES, S. Ebrulphi UTICENSIS Laudatur ad librum de Immortalitaie animm et de laudalur ad Enarrationes in Psalmos, complexus cenoctavo. Quantilale animm lomo primo, ad librum de Agone tum priores; ilem ad librosde rrinifafe tomo creberrime lauLibri mss. abbatiw GEMMETICENSIS Chrisliam et de Cura pro morluis garenda, aliosque dantur. Ex iis casligantur Epislolm, Sermones, Enarlibros tomo sexlo. rationes in Psalmos, et ex uno eorum opus de Civitate docloris llteol. Pa.Codex ms. D. Antonii FADRE, ris. prsebuit librum de Fide, Spe et Charilate; et li- Dei. Porro in primo tomo libri ile.liberoArbilrio , de fieneti contra Manichwos,de Mor>iiusEcclesimcalhojuros de Civitate Dei.

118 NOTITIA LITTERARIAIN S. AUGUSTINUM. iica;, de MoribttsManichmorumet de vera Religione; j A.mones comprehendentem. Unus adfuit libris dedin fertio, libri de Consensu Evangelistarum, de Ser- vitate Dei, iiem ad Confessionumlibros tomo primo; mone Dominiin monte et Tractatus in Evangelium libros de Sermone in monte tomo terfto; de Agone Joannis; in sexto , de Symbolo ad Calechumenosser- Chrisiiano lomo sexto: de Trinitaie tomo octavo; limones quatuor, et qui ibidem proxime sequuntur bros sex contra Juliannm tomo decimOi doctoris theologi PaSermones de Disciptina Christiana, de TemporeBarExemplar Nicolai MANESSIER, risiensiset socii Sorbonici, juxta quod liber de Gratia barico , Canlico novo, elc. i. GENOFEV^US, e. liber ms. bibliothecaeabbdtias et libero Arbitrio, nec non de Correptiorieel Gratiaad Parisiis laudalur in libro de beata Vila Prosperum et Hilarium libriduo, i. e. libri de PrmdeS. Genofevm tomo primo; in Iibris de Consensii Evangslislarum stinalione sanctorumet Dono perseveranlim, tomo detoirio terlio; in libro de diversis Qumstiotiibusoclo- cimo emendati sunt. Liber domini MARAN, archidiaconiEccletim Tolosaa ginla Iribus et de Qtiwstionibus d Simplicianitm lomO tensis. Adhibitus est emendandis jEpisfo/«s;itehi libro texto; in libro de Natura et Gratia lomo decimo. GEORGIANDS codex Dominide S. Georges,ca- de Utilitate credendi, contra SermonemAriatiOrum,et , i. e. nonici comitii Lugdunensis, post episeopi Clarmmon- iibris Collationis cum Maximino et contra eum lomo ' lani, et, cum ad finem opus Maurinorum properaret, B oclavo. MARTINENSIS citalur ad libros de Genesi conliber archiepiscopi Turonensis a rege designati. Adhibitus esl ad libros de ConsensuEvangelislarum tomo fer- tra Manichmostomo primo. Forlasse idem Cst, qui tio; ad librum de diversis Qumslionibusoctoginta tri- frequentius nomine Sagiensis venit. bus lomo sexlo; ad libros de Baplisino conlra CrescdMEDAHDENSIS laudatur ad Regulam ad Servos liber nium et de Unico baptismo tomo nono; ad libros de Dei tomo primo. METENSIS ARNULPHENSIStitde Peccatorum meritis el remissioneet de Spiritu et Liti. e. tera tomo decimo. . MICHAELINI, monasfertt elabbatim S. Michaelit. S. GERMANIPralis in suburbio Pnrisiensi codices de monte in periculo martscodices frequentissime per a permiilti vetusti ei eleganles collati sunt ad iniegros omnia decem volumina citantur, quod plures fuisse tomos Epistolarum, Sermonum , Enafralionum in liquidum est testimonium, licet ubique fere unus Psalmos; duo ad opus de Civitdte Dei, ad tractalus tantum appellari solet, Semel dtio ad libros de Nuin Evangelium, itemque in Epistolas Joannis tomo ptiis et Concupiscenliamemorantur. Castigala sunt ex ferlto; tmus alterve in plerisque lomi primi, lertii, eis Epistolm,Sermones, Enarrationes in Pialmos, libri de Civitate Dei, tum plerique, et tantum non omnes sexti, octavi libris opem tulit, ex quibus is , quiad <] librum de Mendaciocollatus est annorum 800, et ad< lomi prtmt, sexti, oclavi, noniel decitni; pauci tamen libruin de Bono Viduitatis mille , aut amplius aesli- tertii. NAVARRICI malur. Exemplar Germanense valde insigne, quod collegii seu gymnasii, Parisiis, codices. recens tunc eidem bibliothecse donaverat dux JVod- Hujus exemplar amplissiraum laudant ad Epittolas, ' fiensts, usum praestitit libro de AgoneChristiano tomo In Sermonum quoque et librorum de Civilate Dei r'esexto. cogniiione uno ejusdem bibliolhecse usi sunt. Porro apud CollegiiGERVASIANI Parisios codex amplus et Navarricus laudaiur ad Sotiloquiorum librot, ad librum de Moribus Ecclesiwcalholicm, de Moribus Maelegans laudalur in Epistolis. JOLVENSE exemplar perliriebat ad domimim Joly. nichmorum,et de Vera Religione tomo primo; NavarEx eo emendatse dieuntur Epislolw. Citatur etiam rici duo ad librura de beataVita, librum deMagistro, in Expositionibusin Episiolas ad Romanos et Galatas ibidem; ad unum eonim recognili sunl libri de Conlotno tertio. Jolyensis codex annorum 800 laudatur «ensuEvangeiislarumtomo lertio; ad duos itidem liber de diversis Quwstionibus ocloginta tribus; ad unum ad Retraclaiiones. LADDDNENSIS Ecclesiwcodices citanlur ad Epislolas rursus liber de JFideet Symbolo, liber de Agone Chriet Sermones. Priori loco antiquissimi audiunl. Fre- sliano et de Divinationedmmonumtomo sexto. NOALIENSE exemplar, mde sub GERMANENSIBDS. quenter imprimis adfuerunl castigandis quainpluri- 5 NOVIOMENSIS mis tomi sexti libris, ad quos identidem Ecclesim ecclesinemss. annorum ad minus 600 Laudunensislibri memorantur. Non diversos pulo ab ad Enarraliones in Psalmos emendandas adhibili sunt. codea; his, quoad domiciliura , qui tomo sextoad librura de • Illusiris familise PHIMARCONENSIS corliceus, Rono viduilatis, Laudinensis Ecclesim-Majorisdicun- qtiem olim Narbonensis Ecclesise fuisse Benedictini tur (a). Ac posteriori titulo imprimis frequenter ci- suspicantur, in sermonibus usum praestitit. Ex eolaiur liber ms. tomo octavo, semel nono. detn Epistolw duw , 42 et 45, perbreves, ad PauliLAUDDNENSIS Abbatim S. Vincenlii codex libris de num, antehac ineditse erutae sunt; CivitaieDei tomo sepfimo et de Trinitate tomo octavo Carthusia PORTARDH Rugiensisprdvincimin Gallicit usui fuil. praebuerat exemplar ms. librorum contra secuudam LVRENSIS abbatim codices collati sunt ad tomiim JuManiresponsionem. i i. e. quartum, Expositiones in Psalmos, et quintum Ser1'SATELLENSES, abbalimS. Petri de Prdtellis co* 117 (a) Sed cpdex ad Iibros Retractationumcommemoratus ex ArchivaLaudina ad Anglicanosperlinet.

120 HO SUPPLEMENTUM AD OPERA S. AUGUSTINL dicesmss. ante annos 600 exarati laudantur in opere A Denique ex uno emendali sunt tomo nono, Iibri de Etiarrationum in Psatmos; ad eosdem recensiti sunt Baptismo; decimo, libri de Peccatorum merilis et reSermones, et singuli libri ex mediis tomis, e. g., Re- missione, de Spirilu et lillera , et de Anima et ejus tractaliones, de Libero arbilrio el de Genesiconlra Ma- origine. Libri REGII.Regia bibliotheca Parisiensis jam tum nichwos, tomo primo; de Consensu Evangelislarum, de Sermonein monte , et Traclalus in Evang. Joannis salis magnam librorura mss. Augustini complexa erat tomo lertio; liber de Catechizandis rudibus, desancta copiam, nunc vero, migralis in eamdem Colbeninis Vhginitate, de Conjugiis adulterinis , de Mendacio, de et Thuaneis singulas fere catalogi eorum paginas AuPaiientia; et ad duos liber de Cura pro Morluis ge- guslinus occupat. Tanto magis juvat scire, qui in renda,iomosexto. Necparcius laudantur tomo octavo, usum conversi sinl, quo reclius de universis judicari ubi libri contra Fauslum, contra Adversarium legisac queat. lgitur ad Regiqs codices singuli fere, duobus prophetarum, contra Sermonem Arianorum, etde Tri- tribusve exceplis, lomi primi libri castigati sunt. nitate; et nono ad libros contra Epistolam Parme- Iidem ad Epistolas praesto fuerunt, non item in lartio niani, deBaptismo , conira litleras Peliliani; denique et nono tomo. decimo ad libros de Peccatorum merilis et remisSed in Enarrationibus in Psalmos adjuti sunt cosione, de Natura et Gratia, de Nupliis et Concupiscen-I dice Regio, quem sic descripserunt: « EstLibermirae B tia, de Animaet ejus origine, ad libros quatuor ad Bo- magnitudinis et in duos nunc tomos divisus, qui in nifacium conlra duas Epislolas Pelagianorum , ad li- prima pagella vacua prsefen : Hoc hnmensum opus bros porro sex conlra Julianum de Gralia et libero donavit mihivir egregius, Dominus Joannes Bocaccio, Arbitrio , de Correptione et Gralia , ad libros denique poeta noslri lemporis, quod de Florentia Mediotanum de Prmdeslinatione sanctorum et Dono perseverantim. ad me pervenit 1555 Aprit. 10. Quod Francisei PePCXENSIS codex laudatur ad librura de Continentia, trarchae manu inscriptum intelliges ex data ab ipso ad Bocaccium epistola, quse Variarnm in Veneta est additusque, jam in Colbertiniseum reperiri. REMENSES. nomine quidem duo generis ma- 24, in Basileensi 22, incipiens, Beasti me muneremaHoc nnscripti inlelliguntur, ecclesim cathedralis Remensis gnifico, etc, ubi Augustini in Psalmos opus immenscilicet et abbatimS. Remigii Remis; plerumque ta- sum totum uno volumine comprehensum, Bocaccii bemen nuda illa appellatio libros Ecclesiae cathedralis neficio sibi transmissum testatur, scribens Mediolani significat, quorum unus profuit libro de Magistro v idus Maii. • Hanc Petrarcbse epislolam Benedictini tomo primo; Epistolis, libris de Fide et Operibus, de boc ipso lomo post indices praefationibus subjunctos Bono conjugali, de sanctaVirginitale, deCura pro recudendam curarunt. morluis gerenda, tomoseasfo; libris de Civitate Dei,( C Porro ad Sermones, tomo quinto, preeter alia tomo sepiimo; libris contra Sermonem Arianorum et exemplaria ex bibliolheca Regia, adfuit unum volumen singulare, a Jacobo Sirmondo occasione Ser de Trinitate, tomo octavo; denique Iibris de Natura el Graiia, de Perfeclionejustitim hominis, de Gratiaet nionum a se editorum laudatum, complectens duas libero Arbitrio, de Correptioneet Gratia tomo decimo. priores partes collectorii Sermonum Auguslinianorum i. REMIGIENSES,e. abbatimS. Remigii Remensis li- Roberlo de Bardis, Cancellario Parisiensi, auctore, brL Unus adbibitus fuil libro de Quantilale animm, adornati (a). tomo primo; libris de ConsensuEvangelistarum, TraNec pauci, immo singuli pene libri tomi sexti ex clatibus in Evang. Joannis, tomo tertio. iisdem castigati sunt, eJtquibusunus ad librum co»Pariler tomo quarto plttrium in eosdem Psalmos tra Mendacium censetur annorum 900. Ad libros de Civilale Dei recensendos duo suppecopia fuit, quorum alii anle annos 500, alii ante 800 descripti erant. Plures item consuluerunt in Sernw- tebant. Duo ilidem ad librura de Hwresibvsad Qtwdnibus. Tomo sea;!overo profuerunt iu libris de Fidei vulldeum, tomo sepiimo. et Symbolo , de Agone Chrisliano, de Opere monachoUnus denique adhibitus est tomo decimo libris de rum et de Divinatione dmmonum. Remigianus unus Gratia et libero Arbitrio, nec non de Correptione et V laudatur quoque ad libros de CivitateDei, et lomoi ^ Gratia, ilem de Prmdestinatione sanctorum et Dono octavo ad libros conlraMaximinum et Collalionemcum perseverantim. ; Liber REGIOMONTENSIS. Ad hunc, paucis exceptis, ipso, duo vero ibidem in libris de Trinitate. (a) De hoc Collectorioipsi Renedietini in Praef. ad tomum quintum heec referunt: J Robertus de Bardis, Parisiensis Cancellarius, aliam pulchriorem ae magis ingeniosam (quam vulgata, quam ante recensuerant) instituerat Sermonum distribulionem in Colleclorio, ul vocat, Sermonum Augustini, numquam vulgato, quod trecenlis annis abbinc retro elapsis excogitavit, iisdem Sermonibus in quinque partes discretis. In prima parte collecti sunt Sermones de quibusdam gestis et sanctis veteris Teslamenti. In secundapartedesolemnilalibus etsanctis noviTestamenti. In lerlia de verbisel scripturis veteris Tesiamenti. ln quarta de verbiset scripturis novi Testamenti. In quinfa de ornamenlis et impedimentis Ecclesiwsive fidelium, ac de relributionibus ullimis bonorum el malorum. Servatur in bibliolheca Regia manuscriptus uiius, quo primae duas istius collectionis partes continentur; et in Colbertina duo, in quibus index Sermonum illarum quinque partium repreesentatur. Ceeterum, judicanl, licet Sirmondus in preef. suorum XL Serraonum alfirmet, in recensendis approbandisque Augustini operibus... minime contemnendumesseRoberli suffragium : lamen adulterinos Sermoues prope innumeros adrnisit, utqui in prima Collectorii parte solos legilimos relinqueret, istam pene ad nihilum reduceret, etc. J

NOTITIA LITTERARIA IN S. AUGUSTINUM. 121 122 omnes tomi primi libri cxcussi sunl. Laudatur prae- J\. hujus bibliothecae setatis aliquanlo recentioris. Theotcrea in sexto ad librum de Mendacio. doricenses ad Sermones quoque pracslo fuerunt; in Liber ms. abbaiim SAGIENSIS Marlini. Juxta eum tomo octavo vero nonnisi libri de Trinitale opem S. recensiti suntlibri de Sermone inmonle tomo tertio; hinc experti suni. Libri BibliothecmTHUANE*:. Thuanco annorum •liber contra Mendacium et de Opere Monachorum Ex tomo sexlo; libri contra Fauslum et contra Sermo- 700 vel 800 recogniii sunt Confessionumlibri. Idem i ne n Arianorum, tomo octavo; libri de Aninta ef ejus fortasse est, quocum collati sunt in eodem lomo libri deBeata Vila, Soliloquiorum, de libero Arbitrio, origine, tomo decimo. i. SERGIENSIS,e. S. Sergti Andegauensisliber lau- de vera Religione et Regula ad servos Dei. Libri de dalur lomo primo ad libros de Quantilate Animmet Ordine duobtts gavisi sunt. Tomo terlio ciiaiur Thuade tibero Arbitrio; ad Exposilionem inchoatam Epi- neus ad Exposilionem quarumdam proposilionumex slolwad Galatas; ad librum de Agonc C/irisftano. Epistola ad Romanos, nec non in Exposilione ini. e. Codex SIGIBAMNENSIS; abbaliw S. Cyyiranni cltoata Epislolmad Galalas. Notatur VALIENSIS metnoratur ad Confessiones. liber seu CVGIBANNENSIS. in Iibris de Bono viduitatis et contra Mendacium tomo sesco; ad libros de i. VEDASTINI, e. libri abbalim S. Vedasti Atreba^ Civitate Dei, torno seplimo; ad librum ad Orostum ] tensis. Laudatur Vedaslinus codex tomo primo ad liB conlra Priscillianistas , tomo ocfauo; ad libros conlra bros Retractationum, Confessionum, de beala Vita, de litteras Peiiliani, conlra Cresconiumet de Unico bap- Ordine, Soliloquiorum, de Immortalitate animmet de tismo, tomo nono; idemquead libros de Peccalorum Genesi conlra Manichmos; item ad Epislolas tomo secundo. merilis et remissiona, ad librum de Nalura et gratia, de Perfeclione justitim hominis, ilem ad librum de seu VICTORINI, codices abbaiim S. Victoris PariGraliu Christi et de Peccalo originali, de Nupliis et siensis. Tres suppetebant ad castigandos libros ReConcupiscenliaet de Anima et ejus Origine, tomo de- traclationum et Confessionutn, de Ordine, de Magiscimo. iro, de Quantitate animm, de Moribus Manichmorum; CodexSILVJE-MAJORENSIS. fit mentioad libros duo irf libris contra Academicos, de Immorlalilale Ejus de ConsensuEvangelislarum tomo terfio. animm, de Genesiconlra Manichwosel moribus EccleSILVANECTENSIS Ecclesim exemplar suppeditavit sim calholicw; unus in reliquis primi lomi paucis exceptis. Profuerunt, porro emendandis Epistolis et Epistolas et libros de CivitateDei. SORBONICI. unus, modo duo, immo tres iden- Sermonibus, tomo secundoet quinto; nec non libris Modo tidem adhibiti sunt ad singttlos fere, quos tomus Qumstionum Evangeliorum, Quwsiionum XVII in primus complectitur libros. Ad eosdem excussse sunt' G Matthmum, tomo terlio; item libris deDiversis quwEpisiolw, secundo tomo; libri Qttwslionum Evange- slionibus ad Simplicianum, de OclotDulcilii qumstioliorum tomo tertio; Sermones, quinto; etin sexto vix nibus, de Fide el Symbolo, de Agone Christiano, de tres aut quatuor numerabis, qui ex iisdem non fue- Catechizandis rudibus, de Bono viduitatis, de Mendarint castigali. Tomo octavolaudatur codex Sorboni- cio, contra Mendacium, de Opere monachorum, de cus ad librum conlra Adhnantum, conlra Epistolam Cura pro morluis gerenda et de Patientia. Sirailiter Manichmi, de Natura boni, conlra Adversarium legis libri tomi octavi, de Hmresibus, adversus Judmos, de Uiililate credendi, de duabus Animabus, conlra Foret prophetarum, ad Orosium contra Priscillianistas, conlra Sermonem Arianorum, contra Maximinum. lunalum, contra Adimantum, conlra Epislolam ManiLibri vero de Triniiale ad quinque Sorbonicos recen- chmi, conlra Fauslum, Acta cum Felice, liber de Nasiti sunt. Tandem in tomo decimo vix quatuor sunt tura boni, liber ad Orosiumcontra Priscillianislas ad cx omnibus, qui non ex uno saltem Sorbonko emen- unum vel duos Viclorinos excussi sunt; nec nonliber de unico Baptismo, lomo nono; liber deGraiia Christl dati fuerint. SDESSIONENSIS abbatim B. Marim liber unus libris et liber de Peccato originali, libri de Nuptiis et Conde Civilate Dei recognoscendis profuit. cupiscenlia et libri sex contra Julianum lomodechno. . VINDOCINENSIS abbatimlibri. Libri Soliloquiorum , TELLERIAN^E bibliothecm codices. Duo fere laudan-' " tur in recensione Epistolarum freqitenlissime. de Immorlalilate animw, de Quantitale animm, tomi Libri THEODORICENSES,abbatim S. Theodorici primi ex uno casligati sunt; item Epistolm tomo sei. e. propeRemos. Unum Theodoricensem, qui olim Hinc- cundo, Enarrationes in Psalmos, quarto, et Sermones mari Remensis fuerit, laudant ad Retraclationes. toino quinto. Unus quoque adhibilus est ad libros de Nescio an idem -sit, cujus etiam ad libros conlra Civitate Dei, lomo septimo. In tomo lertio collati Academicos,de Ordine, de Genesiconlra Manichmum, sunlcum uno libri de ConsensuEvangelislarum, de et de MoribusEcclcsimcaiholicwlomo primo fit men- Sermone inmonte, Tractaius in Epistolam Joannis, tio. Passim dicitur optimw nolw et ad libros de Or- cum duobus, Traclalus in Evangelium Joannis; lomo dine, nongentorumfere annorum, quae temporis nota sexfo libri de Agone Christianoet de Patientia; tomo in aetalem Hincmari convenit. Ad eosdero emendalae oclavolibri contra Faustum et de Trinilale. sunt Epislolm. Vetustissimus et optimae uotae ms. UTICENSIS EBRDLPHENSIS. , uid. citatur ad Tractatus in Epislolam Joannis lomo tertio; b) Itali. in Enarralionibus in Psalmos lamen usi sunt librjs VATICANI, quorum scilicet variantes lectiones,

SUPPLEMENTUM AD OPERA S. AUGUSTINI.' 12* 123 \. collectse olim per selectos viros, qui post Lovanien- J) Confessiones,scilicet unus Bodtei. et Laud. et Mert. sem editionem denuo castigandis S. Augustini ope- duo; quinquead libros Solitoquiorum, nempe unus • ribus aucloritate Cleraenlis VIU incumbebanl, cum Bodl., duo Merl. et tolidem Cant. Haec de codicibus ex iis indicibus, quos singuloBenediclinis communicatae fuerant. Generatim ad plures eorum recognitae sunt Epi-. rum librorum lectionibus discrepantibus ad calcem genriinorum scriptorum cujusque tomi Benediclini stolw; quinque adhibiti sunt in libris de Civitate Dei, unus in Enarrationibus i» Psalmos ad priores qua- PP. adjecerunt. Alios paucos, quos interdum in ipsis draginta novemPsalmos. Deinde, uno exceplo, om- noluHs textui subjunctis aut in farragine variantium laudant, inde excerpere non vacat. Operse vero sit nes tomi primi libri cum Vaticano aliquo codice, liegula ad servos Dei eliam cum duobus, collati sunt. impressos etiam codices antiquiores fere, quos in sinSimiliter in ferfio lomo vix tres reperiantur, qui ad gulis libris castigandis adhibuerint, consignare, si hosce codices non fuerint einendati; libri de Ser- quidem hi ipsi mss. iristar censendi sunt, quos illomone in monte ad duos; libri de ConsensuEvangeii- rum teiriporum incuria, modo semel imprimendo starutn ad quatuor. In sexlo itidem modo duo, ple- operi vacassent, parvi ducebat et nulla memoria rumque fces, vel etiam quatuor, immo quinque prsesto dignos. B Igitur in primo torao ad libros Retractaiionum subfuerunt. Similiter in tomo ocfauo duo lantummodo ] libri sunt, quibus non auxilii aliqttid ex iisaccesse- .sidio fuerunt editio Amerbachiana (a. 1505) et rit, cum aliis duo, aliis quatuor, quinque, sex, ut li- prima Erasmi; ad Confesstones praeter easdera Babris contra Fauslum; quin libris de Trinitale, unde- diana, quo nomine illa opuscula appellaril, quse Jocim aden exemplaria adhibita esse notatum relique- docus Badius a. 1S20 per Joannem Parvum excudi runt. Parcius profuerunt tomo nono : qtiippe duo curavit, et Arnaldina (versio ), quae a. 1649 ad duotantum jnvarunt ljbros conlra Episiolam Parmeniani dectm mss. codices recognita prodiit. Ad superiores et libros VII de Baptismo, unus collatus est cum li-f tres porro recogniti sunt libri contra Academicos, de bro de Pntco Baplismo. Sed in decimo, si dup dem- beataVita, de Ordine, de Immortalitate animm, de pseris, singuli ad libros Vaticanos nou raro quatubr Magistro; ad solas Bad. et Erasm.. libri Soliloquioaut quinque sunt recogniti. rum, de Quantitale animm , de libero Arbitrio : ad CHRISTIANJSANI vocant codices, i. e. mss. Bad., Erasui. et Arnald. receiiliorem, libri de Mo, quos Christinm reginm Suecorum, forlasse Vaticanis accen- ribus Ecclesiw catholicm, de Moribus Manichworum, sendi sqnt. Nam si tum nondurii ad Vaticanam bi- Ue vera Religiqne; ad Amerb. et Erasm. libri de Jliubliothecam pertinebant, certe postmodum illati suht. stca, deGenesi conlra Manichwos, et Regula ad servos C Sed hoc praeterea interest inter eos et reliqiiOSdis- ( Dei. In tomo secundo Epistolarura editiones laudantur criminis, quod Vaticani, quos.appellant Maurini Patres cenium et quod excurrit annoscollatiessent, sequentes : Araerbachiana a. 1495, in-fol.; Badiahi nunc demum et, ut mihi quidem videtur, ab ipsis ha, Parisiis, 1515, et Erasmiana Bas. ap. Frob. I*P. oculis usurpati suht. Laudant autem unum lomo 1528. In lerlio tomo noiarunt ad libros de ConsensuEvanprimo ad'librum de Moribus Manichmorum, quem fortasse una cum parte Enqrralionum in Psalmos gelistarum editionem ejusdem Jodoci Badii, quam ex coniplectebatur. Nam ad hoc opus prtesto fueruiit recensione Augnslini Ratisponensis excudi curavit duo, unus, qui septemdecim ex prioribus psalmis, Lugduni 1497,.et Erasmianam a. 1528; ad libros de nempe XXXIV-L : alter, qui posieriores triginla Sermone Domini in Monle praeter Erasmianam et duos exhibebat, a CXIXad CL. Amerbachianam (a. 1506) editionem Jacobi MaresROMANDS libri Augustini de Gestis Pelagii, codex challi, Lugdun. 1520; ad Iibros QumslionumEvancujus variantes lectiones ad oratti libri sui annota- geliorum et Qumst.XVII in Matthmum eamdem Baverat Marcus Velserus: dianam, nec non Erasm. et Amerbacb., ad Tractatut i. FLORENTINI, e. tres mss. in bibliotheca Ducali in Jo. Evangelium, Bad. et Erasm., ad Tractatus in Florentise existenles, quorum in eodem de Pelagii'.D Epist. Jo. Amerb., Bad. el Erasm., ad Ea;posiftonem gestis libro variantibus usi sunt. quarumdam Proposilionum in Epp. ad Romanos et c) Anglicani. Galalas, nec non Expositionem inchoalam Epislolm Absoluta jam lota editione transmissae sunt e'x ad Rom. (qusein Gallicanis mss. non reperta, emenAnglia lecliones variahles ocio fere codicum per 'E. data estunius Vaticani ope) Aiuerbach. et Erasm. In lorao quarlo ad Enarrationes in Psalmos praesto Bernardum, astronomiaein Oxoniensi Acadeinia profuerunt lit». Bas. per Jo. Amerbach. 1489excusus,et fessorem, ex quibus in secunda demum tomi primi, ad qucm unice speCtant, editione correctiones ali- Erasmiaria 1529. Sermonibus in quinto tomo castigandis adhibitae quot translatae siint. Erant autem ires ex bibliolheca sunt editiones, Amerbaehiana a. 1494 et 1495, Bodleiana, ex collegio Merlonensi duo, umis ex Aichiva Laudina, duo Cantuarienses (a). Ptietes sex Erasmiana a. 1571, Sirmondiana 1651, et Suppleadhibiti sunt ad Retractaiionum libros; quatuof ad raenti Vigneriani ed. altera 1655. (a) Sic enim interpretor compendium illud vocis Can;.

NOTITIA LITTERARIA 1N S. AUGUSTINUM. 125 126 In tomo texlo ad librum de Diversis quwsiionibus A finesecundi,qui contingit in prima pagina folii 23, oetoginta tribus consultse sunt Lugdunensis, quaeAu- nulla prorsus formula exstat. Litterae sunt Gothicae, gustini Ratisponensis cura apud Jbannem Trechsel breves et pingues, quee, licet mullae verborura aba. 1497 excusa est, et Erasmiana a. 1528; ad libros ' brevialurae ac litterarum notae sint inspersae, ocude Diversisqumstionibuset de Calechizandis rudibus, lis tamen nequaquam ingratae accidunt. Ad Guntherum Zainer, lypographum Augustanum, qui ab anno etDe fide et Operibus Amerbach. et Erasm., adlibrum de VIII Dulcilii qumslionibus et de Fide et inde 1468 decem fere per annps ibidera libris impriSymbolo, eaedem et Lugdunensis ante laudata; ad mendis operam navavit, referri solet. Certe inier Enchiridion de fide, spe et charitaie praeter Amerb. plura cum Augustini, tum aliorum opuscula hisce et Erasm. editiones Lauberti Danaeiet Ant. Arnaldi; libris plane conformia, nec raro uno volumine cum tandem ad librum de AgoneChrisliano prseter Amerb. iisdem comprebensa, quaequidemmanifesto se unius et Erasmianam, ed. Joh. Parvi a. 1515. ejusdemque familiae esse profitentur, una occurrit Libri de Civitate Dei tomo septimo recognili sunt Thomm a Kempis de lmilaiione Christi editio cum ad ed. Venetam Vindelini 1470, Amerb. a. 1490, et subscriptione : per Gintheum (sic) zainer ex reullinErasm. 1529. gen pgenitum litteris impressi ahenis, unde de caeieris Denique Amerbachiaria et Erasmiana editiones B conjeclurnm haud improbabilem viri in his lilleris eiiam per totum tomum octavum, nonum et decimum exercitaiissimi capiunt. Vide, quos laudavimus ocadhibitae fuertint. casione similium quorunidam Hieronymi opusculoEx quoindiculo librorum impressorum etiam hoc rum tom. I, p. 488. Nuperetiam cl.Braunius in iVof. patet, Romanas et Venetas aliasque insigniores sin- H. Lit. (1788), p. 38, hanc editionem re.tractavit. . IV. — (7) De Moribus Ecclesim caiholicm. gulorum operum Augustini editiones, quibus si uti Htijus duw exstant versiones Galticm iisdem aucto. voluissent, carere non poterant, praeter unain de Ciuif. Dei a Benedictinis Patribus esse neglectas. ribus, qui librum de vera Religione transluleruiit, quem videsis. ABTICOLTJSECONDTJS S F. — (9) De Quaniitate animm. Annalesedilionumsingnlorum Augustinilibrorum. Sine anno, locoet typogr.; in-fol. S. Augustini liber § I. Genuinorumlibrorum. de Quanlitate animee. c De charactere omnique huI.—(1*) Conlra Academicos. jus voluminis deicriptione plura disseremus ad, liSeorsim hilibri numqunm prodierunt. Atlamen in bros Sotitoquiorum ex eadem officina emissos. In compluribus antiquis opusculorum Augustini collecpraesenti notabimus taritummodo„constare illud foG lionibus primum fere locura occupani, de quibus iri- ( liis 29, ac plerumque cum uno vel pluribus ejusdem fra fiet meniio. Gallice convjersi surit juxta Benegeneris impressis compactum inveniri, in quibus diclinorum ediiionem a Villefortio. inaequalis pariier foliorum numerus deprehenditur. 1703. Paris, chez Elie Jossel; t'tt-12. i Les Iivres de Ex quo sequilur, manifesle fuisse ea omnia conliSt. Auguslin contie les philosopbes academiciens, nuo ac una serie excusa. i Sic apud Braunium in avec le Traite de la grace et de la liberte, iraduits Nolil. Hisl. Lit. p. 38 ; adhicret illi Speculum pecen Francais sur 1'edition des PP. Benediciiris, par caloris, \n nnstro exemplari compacla sunt SoliloM. Villeford ou Villefort. i Cat.Bibl. Reg. Cf. Joufquiorum libri duo, Speculum peccatoris, de Quanlitale nal des Savans. 1703, p, 221. animm et SolUoquium de Arra animm. Exorditur in //. — (3)Z)e Ordine tibri duo. summa pagina tilulo : Aurelii Auyustini Bippoftensis Latine numquam seorsim cxcusi sunt, sed Gatlice episcopi liber de aie quantitale incipit feticiter. Desieos convertit Villeforlius una cum libris de liberd riit in extrema folii •ullimi : Explicit liber Aurelii Arbiirio et de Doclrina Christiana, de quibus suis Augtistini de anime quantitate. locis. Augusliniani hiijus libri artificium omnemque in///. — (4) Soliloquiorumlibri duo. dol.em lale explicavit et coromenlarium quasi in Horum unam taniummodo eamque vetustissimam ' eumdem conlexuit sub exiremum sacculi praeieriti editionem Laiinam reperire potuimus. Nam plera- homo doclus Sicultis in opere sequenti : Animw huque hujus nominis edita ad spuria pertinent et infra manw nalura ab Auguslino detecla in libris de animw a nobis commemorabuntur. Hanc vero accipe. Quanlitate, clecimode Trinitale e( de animajImmortaSine anno, locoet lypogr.; in-fol. S. Augustini Soli- iitale,*exponente Michagle Angelo Fardclla, Drepaloquiornm libri duo. nensi, S. Th, D.' et in Pdtavino Lyceo aslrononiiw et Henrico de Noris, VoJumen est foliorum 25, lineis latis 55 per pagi- meteorum professore, emhieritissimg nahi impressum. Exorditur vrirbis : Aurclii Augus- S. R. E. cardinali consecrata. Veneliis, sumpiibus tini episcopilpponehsis incipit Soliloquium liber pri- Hieronymi Albricci 1698; rn-fol. Cujus argumentum tnus feliciler.Similiaque habes in fronte libri secundi expositum est in Aclis Erudii. Suppl. 111,p. 302folio 11. In ftne primi ; Aurelii, elc, explicit. Asl i/i 307. Contractius habettir in Jlf. Bibl. Eccles. Colo. * Numeras uncinis inclusus, qui praemittiiur huic titulo sequenlibusque, respondet numero ordinali quem adeptus esi quisque liber in catalogo supra habito col. 24 et seqq. EDIT

127 SUPPLEMENTUMA» OPERA S. AUGUSTINI. 128 niensi, p. 729 sq. Ipse auctor denuo ideam operis sui j dendi; ejusdem libellus de Calechizandis rudibus. A delineavit epistola inserta Diario Italico, Giornale Cai. Bibl. Reg. Paris. di MinervaT. III part. i, p. 29, Venetiis apud AlbricIX. — (19) De SermoneChrisli in monle. cium 1700, in-fol., hoc titulo: Lettera al Iliusirisshno 1683. Paris, chez Andri Pralard; in-12. < Les ed Eruditissimo Sig. Antonio Magliabecchi,Bibliothe- Commentaires de S. Augustin sur le Sermon de N. cario del SerenissimoGran Duca di Toscana, in cui si S. sur la montagne, qui contiennent toutes les iccontiene l'argomento, e 1'idea della sua opcra giaulgles de la morale chreiienrie, traduits en francois limamente stampala col titolo, Animm humanwnalura par Pierre Lombert.t Capita singuia argumentis siint ,ab Attgustino detecta, etc, testanle Antonio Mongi- instructa. Cf. Jourtiql des Savans 1683, n. XXIII. tore in Bibl. Sicula T. II, p. 71 (a). p.273. VI.— (10) De libero Arbilrio lib. tres. 1767. Mantova, in-8° «I due libri di S. Agoslino, 1524. Basilem, in-8" D. Augustini de libero Ar- per ispiegare il Ragionamenlo del Redenlore a Dibitrio I. III. Ad fidem Cat. Bibl. Traject. p. u, p. scepoli sul Monte, etc, trad. in Ital., con note del P. AgostinoNicolo Bianchi.t Cat. Bibl. Firm. 59, laudant Colonienses. 1568. Colonim, tn-12. Iidem libri in Enchiridii Plura de his libris dispulare Rich. Simonium in formam redacii. Ejusdem de Praedestinatione et Gra- B Hist. Crit. Commenlat. N. T. cap. 17 monent Cololia liber unus. Laudant Posseuinus App. p. 154, nienses; non item Bmlii sunt in librum observala, Henireich Pand. Brandb. p. 341. Cf. lib. de Gratia. qiiae iidem laudant ex Dictionario ejus v. Sepltmius Gallice reddidit Villefortius cum libris de Doctrina Acindynos; sed ibi simpliciter exponitur historiola, Chrisliana. . quam Constanlii temporibus Antiochiae sub AcindyVII. — (13) De vera Religione. no prscfecto accidisse Augustinus narrat cap. 50 Singularem hujus libri editionem Fenettts, 1484, lib. i. tn-4° procusam laudant Colonienses; sed perperani. X. — (23, 24, 25) Auguslinus in Epislotas Pauli. Nam quam illi viderint, ea nihil amplius fuit, quam 1499. Parisiis, per Udalr. Hering et Berlh. Remparticula et quidem extrema, Opusculorum ibidem bolt. < Divi Angostini in sacras Pauli Epislolas editorum; undeex subscriptione ad calcem proposita nova et hactenus abscondita interpretalio : per velicebat hariolari. nerabilem Bedam ex innumeris illius codicibus niira .Versiones. industria summoque labore collecla , ubi quid priDuas illius versiones Gallicas jam supra obiter mum aramirari debeas, non facile judicabis: divicommemoravimus. Prodiere autera numve interpretis ingenium : aut singularera Bedoe 1647. Paris, chez Anton. Vitr&;in-%°iLelivrede L<Jn excerpendo pariter et expingendo sollerliam. S. Augustin, De la veritable religion, traduit en Utcumque sit: Abissalem ibi comperies eruditionem. Porro interpretalioni prsefalae septem aureas francois, avec le latin ensuite, reveu exactement; par Antoine Arnauld, docteur de Sorbonne. Repe- Chrysosiomi omelias sapientes addere curaverunt tita est Bruxellis 1675. Theologorum Lovaiiiensium impressores : quibus clarissimas Pauli Iaudes, dotes errores a se observatos anliquiorum editionum et et praeconia parvo labore, sed non mediocri fructu aliquot mss. codicum ope emendasse in prsefalione facile deprehendet lector sludiosus. > Haeclitulus; professus est. Vid. Magna Bibl. Colon. et Am. Af- cui insuper insigne Remboltianum et epigramma in naldus. Iterata vice prodiit a. 1652 et 1657. Nescio operis commendationem impressa. In line Commenvero, qui Iiber prior sit in volumine, quive poste- tariorum in Ep. ad Hebraeos, post epilogum, operis rior. Utroque enim modo profertur a bibliographis. summara ilerum verbis complecientem : Impressum 1690. Paris, chez veuve Jean-Bapt. Coignard ; • est aulem prwsens opus ad omnipotentis Dei gloriam in-'8°. cLes deux livres de St. Augustin, De la ve- et fidelium salutarem erudilionem opera et impensa rilable religion et des moeurs de 1'Eglise calholique, Udatrici Hering et magislri Berlltoldi Bemboll sociotraduits en francois sur 1'edition latine des PP. Be- _ rum. Parrhisiis in Sole Aureo vici Sorbonici. Anno nedictins, avec des notes et des riouveaux sommai-' Incarnationis Dominicw MCCCCXCIX. Die vero res des chapitres; par Philippe Goibaud du Bois.t XXVIII Novembris. Praecedunt cura indice alphaVIII. — (14) Da Utilitate credendi. belico rerum ac verboruin admodum copioso, qui 1602. Moguntim... S. Augustini liber de Utililale aversa statim lituli pagina incipit, praefationes Gaucredendi ad Honorattim. Argumenlis, notis atque fridi Boussardi tlieologorum minimi, ad Petrum Seanalysi illuslratus a Justo Calvino. Exstat in ejus- curabilem (sacrarum litterarum interpretem archidiac. den) sub eraenlito nomine Justi Baronii PrwscriptioRothomag.) adque omnesviros sludiosos el litt. amannum adv. Hmret. Tract. a p. 423. In Cat. Bibl. Bodl. tes in sequens Bedm et Augustini opus, el sancti Hieeumdem librum laudalum invenio a. 1605. ronymi in omnes Epistolas Pauli. 1680. Lovanii, per Hieron. Nempeum; an-12. D. Vetustam hanc Flori Lugdunensis Excerplorum editionem commemorare visum est, non soluiu quia Augustini liberunus ad Honoratum, de Utilitate cre(a) Auctorem Bibl. Siculaa non satis curiose inspexit auclor hnjus arliculi in Bibl. Eccl. Coloniensi, dmn duplicem hujus epistoke editionem, alteram seorsim a. 1700 Fen. in-fol., alteram in laudato Diario fingit, cum potius hoc ipso anno ei loco eaque forma lertium volumen Diarii illius edituin sit.

130 NOTITIA LITTERARIA IN S. AUGUSTINUM. 129 A Sine anno el /oco,m-8° maj. B. Auguslini.... libei paucis innotutsse eam cognovimus, sed maxime i etiam propterea, quod mss. ejus collectionis codices deDoctrinaChrisiianadivisusinquaiuorpartes. lncihaud raro cum fructu a PP. Maurinis consulti sunt. pit stalim a prologo libri primi. In fine : Finit opus eyregium aurelii auguslini ipponensisepi de doctrina Ad Epistolam ad Romanos speclat opus a Colo- xsiiana in qualuor libros dislinctum valens oimode niensibus laudatum : Auguslinus, Pauli ad Romanos pro Uelleclu scripturaru et serie proferedi easdem interpres apostolico - romatto - catholicus, seu Via qualis (s\c) doctoremdecel cathoticu.... Deo gracias. Veritatisel Vitm, in unitate fidei salvificw, per genuiImpressum est volumen charactere Gothico lucunaminlerpretalionem S. Auguslinisuper Epistolam ad lento in charla pura et densa. In superiori margine Romanos, perque varias deducliones Theologico po- libri, in inferiori vero plagulsenumerus notatur, sed lemicas, conira Atheos, Paganos, Judmos, Mahome- custodes et foliorum numeri desunt. Sine anno ei loco [Argenlorali apud Jo. Menlelitanos, Hmrelicos el Infideles quoscumque, novissime ac perspicue demonstrala per BARTHOL. FIBDSSoc. num];in fol.Augustini iiber de Arle prsedicandi (qui Jesu, S. theol. docloris.ColoniaeAgripp. 1696, in-fol. quarlus est ejttsdem de Doctrina Christiana). EdiXI. — (27) J3eContinentia. toranonymus cum valde ulilem prscdicanlibus hunc B 1 librura fore existimaret et propter lolius operis maVersionemliujus libri Gallicam v. infra n. xvn. XII. — (29) De diversis Qumslionibus II libri duo. gnitudinem vix paucis innotescere eum viderei, V Editi sunl in collectioue QuwsiionumAugustini, bene mereri de aliorum sludiis hoc voluit, quod a Lugduni 1497, in-fol., quam vide inter Opuscula reliquo corpore segregalum typis muliiplicandum daret. Nec levera etiam, si fides ipsi habenda est, ejusdem. XIII. — (32) De Doctrina Chrisliana. operam iu corrigendo el emendando ex pluribus S.EC.XV. — Sine aimo et loco, in-fol. S. Augu- exemplaribus posuit, qua de re ipsa ejus verba non stini ep. de Doclrina Christiana libri IV. Profert indigna judicaraus , quse memorise serventur, quae Ge. Pray in Indice libr. rar. Bibl. Budensis typum sic sonant: Feci ergo. dco lesle magnamper ejus corvetustissimuin dicens, quod ex defeclu numeri pagi- reclionem diligenciam. ita. quod omnia exempluria. narura , item custodis et aliorum signorum recte qum in sludio heidelbergensinec non in spira et in conjectaverat. Addit ibi sentenlias siugulas uno wormacia. atque landem eciam in Argenlina in ullis punclo esse discretas, iitteram t ubique caudatain librariis reperire potui. diligenter proinde rcspexi. apparere, elc praeterea litteras initiales exemplaris Et. cum inler hec. experimento discerem. quod idem illius picluratas esse. Adeo aulem oblusus est vo- liber augustini. raro invenilur eciamin magnis el preC luminis hujus characler, ut vir laudatus litieras i ( ciosis tibrariis. El adhuc rarius. de ullo ex eisdem niagis ad ligneas, quaniex aere fusas accedere pro- librariis ad rescribendam potuit. haberi. Atque ecium dideril. Insuper, quod longe cliam memoratu di- quod pejus est. rarissime correclus sive emendaius gnissimum est, insignem hujus voluminis a reliquis,, inibi queat reperiri. Idcirco permolus fui. ad hoc stuquse vulgopraeslant, illius libri editionibus discre- diose laborare , ut secundum exemplar meum. tanto panliam notavit ejusdemque specimina aliquot abi nunc studio el labore quanlum sallem polui correctum. initio et finelibrorum desurapta proposuit, quae nec: dictus libellus laliter in brevi lempore multiplicari nos omittenda duximus. Itaque inilium libri I sic se! possel. ul ad plurimorum usum el ad omnemprofehabet : Hoc opus nostrum, quod inscribilur de Do- clutn ecclesiaslicum. facile el cilo perveniret. Quactrina Christiana, in duo quedam fueram prima di- propter. cum nullo alio modo sivemedio. id expedistribucione parlitus. Nam posl prohemium quo re- cius fieri posse jttdicarem. discreto viroJohanni men; spondi eis qui hoc fueranl reprehensuri. due sunt res telino incole argenlinensi impressorie ariis magisiro. inquam quibus nilitur omnis traclacio scripturarum. modis omnibus persuasi. qnaienus ipse assumere desimodus inveniendique inlelligenda sunt. et modus pro- gnaretur. onus el taborem multiplicandi hunc libelJ ferendi que intellecta sunl. De inveniendo prius de lum. per viam impressionis. exemplari nieo anle ocu> proferendopostea disseremus. quia ergo de inveniendo" los habilo, elc. Inscripta est haecpreefalio: Canon pro mulla jam diximus. et tria de hac una parte volumina recomendalionehujus famosioperis sivelibelli sequeni absolvimus. adjuvante domino de proferendo pauca tis. de arte predicandi S. aug. Yolumen impressum i dicemus, ut si fteri polueril uno libro cuncla clama- est foliis 21 charactere Goihico minuto, obluso c( mus (claudamus): lolumque hoc opus quatuor volu- oculis ingrato lineislatis, quarum 39 paginam faminibus lerminetur. Finis libri iv aulem : Longius ciunt. Absunt vero omnes cujuscumque generis s evasilliber hic quam volebam.quamqueputaveram charlarum et paginarum notse. Prima atque iiltima Ego tamen domino nostro ihesu christo gratias ago. pagina nudae sunl reliclae atque seorsim adjicitur i quod in his qualuor libris. non qualis ego essemcui duabus plagulis rerum notabilium index benc inmulta desunl. sed qualis esse debeat qui in doctrina slructus. Dirigitur nimirum juxta litieras , quibus i ; sona. non solum sibi sed et aliis eciam laborare slu- omnis lextus, coniinuus ceteroquin, in plurimassedel. quanlulacumquepolui facullale disserui. Expli- cliones juxla alphnbeti ordinem (A-LL.) est dcscricit quartus de doctrina Chrisliana beali Augustiniepi- ptus, ita quidem , ut mediis lineis ab iniiio parlicutcosi. Iae cujusvis eaesint inserlse. Quocirca ipse editor iu

132 SUPPLEMENTUMAD OPERA S. AUGUSTINI, praefalione: Inlermixtm sunt, inquit, operi litterm A.dem edilionis, priori yalde, nec lamen per omnia ^— Teslatur se vidisse apud amicura quemmajusculw tam simplices quam duplicalWideserviunl similis. pro ejusdem libelli labula alphabetica. in fine ejus po- dani Morellus 1. i, p. 9, atque in bibliolheca Canon litteras remiltit per singula .Regular. Rottenbuchii tleprehendit Cl.Gerhoh. Sieisita. qum tabula ad easdem_ in puncta. Et quisque cui piacuerit. polerit eqs faciliter genbe>;ger tr. vb die zwoaUeraellestegedr. deutsche manu sua per pennam: eciam in marginibus nigro vel Bibeln. (Munch. 1787, in,i°), p. 48. Sa;c. XVI.— 1527. Colonim, apud Heronem Alorubrico colore signqre. correspondelur ad islas intra tiiteram posilas. quod non parum utile erit. quia ci- fccium ( impansis Godefr. Hittorpii), mense Julio ; cius in margine positw occurrent qumrenli. Ei sic. t'n-8*.D. Aur. Aug. de Docirina Chrisliana libri quaper remisiones labulmad ipsas easdem litteras. unum- tuor, omnibris saCram scripiuram vel recte intelliquodque ex hoc libello conlentorum. ad vota cum pla- gere, vel fructuose populo proponere volentibus, cuerit. cito polueril reperiri. Cseterum experta est* perquarn et utiles et necessarii. 1534. Veneliis, per Joa. Patavinum elYenlurinum hsec editio diligentiara bibliographorum doctissimorum cl. Morelli in Btbl. Pinetl. T. I. p. 87, sqq., et de Ruffineilis; !ti-8°. D. Aur. Aug. de Doctrina ChriPlacidi Braun in Notitia Hist. Litt. libr. ab arlis ty- stiana libri IV, etc, ut in prsecedenti. S. pogr. invenlione ad a. 1479 impress. in Bibl. Monasl. B Sina anno. Coloniw,h)-&°. Augustinus deDoclrina Cliristiana, Cat.Bibl. S. Aug. ad Nidum Neapoli. ad S. Udalr. et Afram Aug. Vind. p. 3. — [Mogunliw per Jo. Fust. ] in-fol. Idem liber ex SMC.XVII. — 1601. Anluerpiw, in-&°. Laudant praecedenfi editione fideliter expressus, adeo ut in Colonienses. MQi.Witlembergw, typisCratonianis; tn-8°. S. Aur. praemonitipne impressoris tanlurri nomeri muiatum sit atque bic legatur: Discreto viro Johanni Fust in- Augustini deDoctrinaChristiana 1.IV. Cf. prsef.Sa/. cole maguniinensiimpressorioarlis mgro. modis omni- Gesneri. Cf. M. Bibl. Ecctes. Colon. Cat. Bibl. Thotl. 1629. Heimsladii; iti academia Julia, lypographeo bus persuasi, etc. Caeterumconstat hoc volumen foliis £2, quorum duo priora occupat prsefalio, de- aulem Catixlino, excudil Henningus Mullerus ; in-S°. hinc textus protendilur ad raedium folium 17, lan- Sailcti Patris et Doctoris Aurelii Augustini, ep. Hipp. dem tabula materiarum sequitur, postremo denique de Doctrina Chrisiiana libri IV, de Fide et Symbolo foliis duobus, altero aversa, altero adversa pagina liber unus : VincentiJ Lerinensis commonitorium. impressis tractaluliduo : De tribus precipuis operibus GeorgiusCalixlus recensuit et edidit. — Laudatissipredicdtoris, et De tribus generibus dicendi, quibus mus ille tbeologus cum forte occasione, quam recuuli debet predicator claudunt. Plura vide apud Debu- sare aegre poterat, sibi oblata lypos Graecoset Latirium in Cat.Bibl. Duc. de la Vai. T. I, p. 174. Obi- " nos una cum prelo et reliquis ad artis typograph".cae ter eumdem commemorat Caf:.Bibl. Bunav. Cf. Mieicercitium necessariis armis emisset, justam domi moiresde Trivoux 1765, Jutn p. 1454, et cl. Sleigen- officinam inslruxerat, ex qna et propriae delectationis berger 1.1. p. 47. Quod aBtateriihujus et superioris el a serioribus sludiis relaxationis causa et in stueditionis attinet, Deburio jam animadversum est, diosorum, quibus angusta domi res esset, gratiam, Fuslinam vel ipso arino 1466, vel artle eum expres- annuente principe Rrunovkensi, complures ab hoc sam esse debuisse, quoniam compfirtum est, Jo. inde anno utiles libellqs inque iis prima bscc AuguFustum post hunC annum artem suam exercere de- stini e| Vincentii volumina foras dedit. Ipse instituti siisse. Utra vero aritiquior sit, haec, an Argentorahujus rationem in epistola his praemissa ad Peirum tensis, deeo dubilat Morellus, minus ambigit Gerh. Tuckermannum (Theol. Doct. Aulajet Ditionis BrunSieigenberger,Argentinensi primum locum assignare svicensis protoecclesiasiicen et abb. Riddagesbusainductus, pririium, argumento duorum opusculorum, num) uberius explicavit. Quod librorum vero horum quibus Moguntina Argentinensi est locuplelior, quse edendorum concernitcnnsilium, de eo ita in subjeeto quidem de nOvo potius illi accessisse, quam in ad lectorem procemio prsecepit, ut simul universam bac fuisse omissa censet; deinde etiam, quod prse- eorum indolem et descriplionem patefaceret et laufatio Moguntinse qualiior lineis, qriae nova est ejris • ;daret. Necvero cavere sibi potnit, quin apud mullos observatio, sit prolixior. Quibus addimus tertium, tunc temporis religiosjne opinionis homines ob Vinquod litterae, quibus textus inSectiones distinguitur, cenlii de Ecclesise iradilione dogmatis commendain Moguntina nOrijam raediis lineis iiispersse, sed in tiooem male traduceretur. Cum reliquas aliquot in margine iriteriori coliocatae conspiciantnr, quo arti- calce libri superfuluras cerneret plagellas Paciani ficii aliquem progressum agnoscere mihi videor. Jam Ep. ad SymprOnianum fratrem epistolam terliam iis vero optaverim , ut vir doetus aliquis, cui Fuslinae inscribere placuit. editionis sil copia, praefaiionem excutiat, animum1645. /n Venezia,t'n-4°. S. Augustinus de Rhetorica ecclesiastica (qui est liber IV de Doctrina Cbrique intertdat ad boc, num iisdem verbis ibi leganlur, quse in Argentinensi de lilteris illis calamo in mar- stiana). Exst. in Autoridel ben parlare, vol. XII, part. girte privalo studio pingsrtdis erant monita. Quod si ult.,p. 57. 1655. Helmstadii, extypogr.Calixtino, opera Hennihilominus factum cognoscet, negligentia in istius ningi Mulleri, tn-4°. cAur. Aug. de Doctrina Cbrist. lemporis editionibus non adeo rara accidisse oportet. — Ibidem, per eumdem ; in-fol. Idem liber ejus- libri IV, etc Ge. Calixlus recensuit et edidit. Ediiio 131

NOTITIA LITTERARIAiIN S. AUGUSTINUM, 154 primaprodiil anno cbbCXXIX; nunc succeditaltera jA haud inceleber. Nec me fugit nomen ejus ementitam esse versionem aliam, nempe libri spurii SptiloquioannoclDlDCLV.iAccessilin hac altera editionetitulo Admoniti ad leclorem dispulatio Calixti de Symbolis rum, ut suspenso hoc signo merx esset vendibilior. et Confessionibus veterum Chrislianorum, cui tempo- Sed hujus auclor nec latuit, nec latere voluit, immo rum injuria insigne aliiiuod momentum conciliabat. maximopere famae traduoendis pluribus Auguslini libris studuit. Quocirca equidem de errore confecloS*c. XVIII. — 1769. Lipsim, sumptu Jo. Frid. ris Regii Catalogi jam vix dubito. Langenhemii; t"n-8°. Aur. Augustini, Hipp. ep. de Doctrina Christiana libri IV, e- recensione BenediCompendium Doctrinw Christianmex Augustini lictinorum e congregationeS. Mauri. Varietate Iectio- bris excerptum edidit Tlteod. Bibliander episcopobrevibus illustravit, num animadversionibusque Theol. Prof. Tigurinus. Basil. 1550, tn-8° R. Joh. Frider. Burscheri, cenensis, atquecum praefationeS. et ex eo Colonienses.Juxta eosdem quartum Tli. D. et P. P. 0., elc. edidit Joh. Chrisl. Beniam. • Lipett. libruui, qui de eloquentia sacra potissiSchol. Sangerhus. Colleg. III. — Ad ele- hujus operis Teeghts, mum tractat, diligenter excussit, ejusque sentenaccedit insignis a mun- • ganliam hujus descriptionis tiam non alia esse eloquentiae Cliristianse prsecepta, ditie chartae ac typorum commendaiio, quse oplare Civilis, pluribus astruxit Balth. Gibert, rheto„ ul plura optimorum Patrum Graecaeac Latinae J quam facii, rices quondam in collegio Mazariniano professor, cura instructa Ecclesiaescriptorum exeraplaria pari in Jugemens des Sgavans sur les Auteurs qui ont venalia redderenlur. et seque luculenter excusa traitS de la Rhelorique. T. II, p. 115-155. Paris. ab ediiore Theologus Lipsiensis inierpretem suscepii 1746, quem librum indicarunt Aeta Erudit. Lips. a praefandi necessitate liberanegolii agens, ipsum 257. vit. Secutus vero est Teegius textum Benedictino- 1721, p. XIV.— (55) AugusfintCon/esstomtmlibri tredecim. rurii ex Antuerpiana Clerici iteratione descriplum et S^c. XV. — 1475. Mediolani, t'n-4°. S. Aurelii varietate Amerbachianm et Erasmianm anni 1569, nec non utriusque Helmstadiensis maclatum. Gom- Auguslini Confessionum libri XIII. Folii ultimi pnmodeetiam harum el Benedictinaesimul recensionis giria adversa impressi versiculi Cunt subscriptione : pariitiones diversis numeris sunt expressse, addifetum Quamlsetumaugustinaferat confessio Prsesensfratre refert paginapressa suo. tusque est index non contemnendus. Theutonicisdelalusenim bonusaereJoannes Versienes. Hocmediolanifertile pressit opus. DuaeGallicm: Colleietii altera; aliera a Villefortio, AKNO INCABNATIONISM°CCCC° DOMINI LXXV" : KALENDAS : AVGVSTI XII° unaque Germanica Hedionis de qua supra in Colle" ctionibus egimus. Character rotundus est, elegans, lineae per pagi1636. Paris, chez Jean Camusat, tn-12. c La Do- nam latae 26 Desurit nuttieri, signaturae, custodes. ctrine Chrestienne de S. Augustin, divisee en.JV Saxius tribuit Joanni Wurster de Campidonia. Cf. livres, avec le manuel adresse a Laurentius, le tout Cat. Bibl. Crevennmitouiss. Duo exempla illius sertraduit en framjois par Guillaume Coltetet. > vabat Bibl. Pinelliana. 1701. Paris, chez Jean-Bapt. Coignard, t'n-8*, // 1482. S. /. m-8° min. Confessionum libri XIH. voll. t Les livres de la Doclrine Chretienne de S. Eadem voluminis descriptio est idemque character, Augastin et les livresdePOrdreet du LibreArbitre, quem in libris de Doctrina Christiana simili foriua du intoe. Traduits ert fraiifois sur la nouvelle edi- sine 1. et a. excusis noiavimus, solo libri nrimero tion latine des PP. Benedictins de la Congregationde in superiori margine deficiente. Incipit a locoruni S. Maur.» Auctor est Dn. de Villefort, qui plures quorumdam obscurorum in his Augustini Iibris anAugustini libros insigni cum Iaude in linguam Gal- notatione, quae alteram folii primi paginam replet, licam transtulit. De prsesenti enim traductione aucto- prima vacua relicta. In fine : Explicil ofessionu beali res Diarii Erudilorum Paris. 1702, p. 195, sic te- augusthti liber XIII. Anno diti MCCCCLXXXII. in stantur; < Les matieres que S. Augustin traite dans pfeslo lauretij. ces trois ouvrages, et particulierement dans le livre Editio Veneta, a. 1484, in-4°, quam Colonienses de 1'Ordre, etant abslraites, ils eloient tres-difflci- laudant, non est unius hujus libri, sed opusculorum lesa traduire d'une maniere intelligible et agreable. [ plurium, quam suo loco latius descripsimus. C'esi cependant ce que M. de Villefort a fait, ayant Sine anno el loco, in-fol. min. B. Augustini episc trouve le moyen, Cnrendanl exaclement le sens de son libri Cnnfessionum. Volumen esl foliorum iriipressoameur et s'attaehant a la purele des termes,d'egaler rum 152, quibtis in aliis exemplaribus, ut in eo, la beaule etla libenedePOriginal.i Praeterea tenen- quod cl. Braun manu versavit, praecedit unum non dum est, utrumque hujus versionis tomum etiam se- impressum, in noslro deperditum. Incipit a partiparatim haberi, adeo, ut de Doctrina Christiana libri cula Ex libro Retractationum sancti augustini epiIV, itemque reliqua peculiari volumine cOnstent. Cf. scopi. Formula finalis desideratur, miniatori ascriCat. Bibl. Reg. Paris. T. I, p. 379 sq., n. 724 et benda relicta, id quod in nostro exemplari tam in 727.Nescio vero, quid sit, cur ibidem versio hsec fine totius, quam singulormri librorum, factum est. nomen Philippi Goibaud du Bois ferat. Fuerat is Nec initia librorum magnis spatiis a fme praecedenAcademiaeParisiensis socius anno 1694 viia funclus lium. sed una tanlum linea, Sancti Augustini liber 133

SUPPLEMENTUMAD OPERA S. AUGUSTINI. 136 A Jncipil, discrela comparent. Characler est gothicus j Confessionum libri. XIII, per H. Somraaliura. Cal. medius obtusior (a), paginse lineas latas 32 com- Bibl. Mus. Britt. 1628. fluact. 16. Iidem libri ex ejusdem recenplectuntur amplis marginibus circumdatas. Distinctionis signa punctum, colon et interrogationis no- sione. Lipen. eiColon. 1629. Colonim Agrippinm, ap. Corn. ab Egmond., la. Absunt omnino custodes, signaturae, numeri et liluli paginarum. Meminere hujus rarissimi libri t'n-24 (vuigo t'n-12). D. Aur. Augustini libri XIII Deburius in Cat. Bibl. Duc. de la Vai. T. I. p. 168. Confessionum ad tria mss. exemplaria emendati CI. Jliore//us in Bibl. Pin. T. I, p. 90 sq., acnuper opera et studio Henrici Sommalii. S. J. 1650. lbidem, in-24. Iidem libri. Hendreiclt. iierum descripsit Plac. Braun in Notitia Hist. Lit. —Dilingm, t'n-8°. S. Augustini Confessiouum libri (1788) p. ii. Ac hic quidem ad hisignem ejus vetustatem confirmandam observat, in exemplari Te- X priores cum nolis et sumraariis Henr. Wagnereck gernseensi a calligrapho ascriplum esse annum 1470. Soc J. Coloniensesex Alegambii Bibl. SS. S. J. 1631. ColoniwAgripp., in-8°. S. Augustini ConAliam horum librorum editionera, quaternis, fessionum L. XIII, per Henr. Sommaliura. nulla apposita loci, anni et lypoyraphi, auteditoris 1652. Ibidem, in-iS. S. Augustini Confessionum nola, quam tamen Romanum pulat, saecnli xv certe, notavit Audiffredus in Cat. Bibl. Casanal. Adde ] libri X priores, per Henr. Wagnereck. Occurrit B Cat. Bibl. Pinell. ejusdem a. et 1. edltio apud Hendreichium. Nos adSJEC.XVI. — 1531. Colonim, iii-S". Auguslini didimus titulum libri, cum certum sit, nonnisi X Confessionttm libri tredecim. Cal. Bibl. Bernens. libros a Wagnereckio esse in lucem edilos. 1657. ColonimAgr., sumpt. Com. ab Egmona. et T. I, p. 15. 1563. Lovanii, tn-12.S. Auguslini Confessionum soc. »i-12. D. A. Augusiini libri XIII Confessionum. Editio Sommalii. libri XIII. Caf. Bibl. S. Anyeli ad Nidum Neapoli. 1658. Ibidem, fn-12. lidem Iibri. Hendreich 1567. Antuerpim, t'n-8° Iidem libri. Possevinus \n 1640. lbidem, t'n-8°. Iidera libri. Hendreich. App. T. I, p. 154, ex eoque Hendreich in Pand. 1645. Lugduni ap. Sim. Rigaud. t'n-16 (vulgo Brandeburgicis, Lipenius el Jlf. Bibl. Eccies. Col. 1568. Ibidem, tn-16. Iidem libri. Possevinus et ex in 12). Eadem Sommnliana recensio. 1646. Colonim, apud Jodoc. Kalcovium el socios, eo Colonienses. 1569. Colonim,tn-12. Iidem libri. Hendreich. Sed t'n-12. D. A. Aug. Conf. libri X, cum notis R. P. Henrici Wagnereck Soc. Jesu. Praeter notas cuinescio, an ideni sit liber, quem e Possevino laudant cumque eapiti iisus suus subjectus est. Ad hanc ediCo/ontenses, Confessionum S. Augustini libri XIII. .* C in-fot. inEpitomen redactialo. SCHWAVGERO SCHWEI- tionem quodammodo pertinet el cum exemplari GER.0, collegii ad B. Virginem Francofurti Scholastico, quidem, quod manu terimus, compactus est liber hoc titulo raunitus : Rei Pmnitenlis Simplex et HuColonimapud Cholinum. i 1575. Lovanii, in-8°. S. Augustini Confessionum milis Confessio, cum Sermone de S. Augusiino. Ibid. apud eumd. libri XIII. Hendreich. 1647. Ibidem. Iidem libriX, per eumdem. Hen1578. Basilem, in-8°. S. Hilarii et Augustini Gondreich. fessiones. Coloniens. 1649. CotonimAgr., sumpt. Egmond. in-16 vel in1581. Wirceburgi, t'n-12. S. Augustjni Confessio24. D. A. Aug. Confess. I. XIII, opera Sommalii. num libri XIII. Hendreich. 1650. Antuerpim, ex off. Plant. Ballhazaris Moreli, 1588. Turoni, apud Claudium Michaelem (....). in-8°. D. Aur. Aug. libri XIII Confessionum. HendreiIidem libri. Possevini App. T. I, p. 154. SJ«C. XVII. — 1604. Coloniw, Agrippinm in offici- chius editionem Antuerpiensem tamquam repetitio1 «a Birkmannica, t'n-12. D. Aur. Augustini libri XIH nem editionis Wagnereckianse profert. Sed perpeConfessionura : ejusdem confessio theologica et ex- ram, nisi forte plane diversam viderit. Argumenlo positio succincla missae Romanee : omnia ex rns. sint ea, quae ex diligenliori ejus inspectione referunt " cod. emendata, opera et studio theologorum Lova-- Colonienses. < Typographus monet se, cum audiret niensium. Cal. Bibl. Reg. Paris. prae caeteris Iaudari exemplar a R. P. Sommatio re1606. Lugduni, t'n-12. S. Augiistini libriXIH Con- censitum, varias ejus editiones conquisivisse, earnmfessionum juxla Lovaniensium correctionem. Hen- que factacomparatione, mullos errores typographicos dreich. emendasse, ac postea exemplar conlulisse cum editione Operum S. Augustini a Christophoro Planlino 1607. Duaci, in-8. S. Auguslini Confessionum libri XIII, editi per H. Sommalium. Cat. Bibl. Bodl. excusa, idque in multis discrepare animadvertisse, 1608. Lugduni, tn-12. Iidem Iibri ex recensione; attamen in quibusdam P. Sommalii recensionem, in Lovaniens. Hendreich. aliis Plantinianam editionem praeferendam censuisse. 1610. Ibidem, tn-12. lidem libri. H.endreich. Quod ne temere fecisse culpares, adhibui codicemms. 1619. Colonim Agrippinm, in-12. D. Augustini antiquissimum, qui ante plura smcula conscriplus cum i !3S (a) Eodem, inquit Braunius, quo impressa fuerit E.pistolarum S. hujus Doctoris absque anni lociquc professione editio, ut adeo ex eadera olficina uliacjue prodierit.

NOTITIA LITTERARIA IN S. ALGUSTLMJM. 137 138 jo/tis mullis mss. codicibus in hoc Ptanliniano lypogra- A ria summa cura confecta, utel ab initio Augusliniam pheio asservaiur. Hunc codicem fidelissimum exper- Annales, sitieCompendiosaD. Auguslini Vita cum snit lus, ex ejus auctoritaie emendavit exemplar a Som- annorum nolis. Idem lypographus pollicitus erat, se, si lectores huic ejus susceplo et specimini faverent, malio recensitum, idque gaudet, quod viri docti, guibus correctiones suas ostenderit, non itnproba- ad alia Palrum Lalinorum scripta minora simili niverint. i lore ac castigatione foras danda perrecturum : quod 1652. Duaci, t'n-12. Iidem libri ex ed. Sommalii. ejus promissum successum habuerit, neciie, ignoro. Cal. Bibl. Thuanem. Codicura vero, qui hoc loco usum prsesliterunt, elen1661. Colonim,in-12. lidem libri. Hendreich. clium infra dabimus. 1665. Lugduni, in-2i. Iidem .libri. Cat. Bibl. Nic. Versionet Rossii. Exsiant Ilalicm, Hispanicm, Lusitanicw, Gallicw, 1675. Lugd. Bal., ap. Elzevir, t'n-12. S. Augusiini Germanicm.Nec vero mirabitur quispiam Confessionumlibri. Proferl Deburein Bibtioyr. instr. Anglicm, viri lam eximie.nedicam.tanta adorationeculti vilam T. I, p. 249. Adde Caf. Ducis de la Valiere. ab ipso tam insigni arte ingenioque superante per1679. Bruxeilis, tn-8°. lidem libri pcr eumdem scriptam a multis cum volupiale esse lectitatam. recensiti. Sommalium » Immo sunimis etiam per proxima abhinc teiupora S.' Augustiui Con- viris 1685- AuguslmVindelicorum adeo sancti doctoris insiiiuium, ut iniilessionum liber octavus ex Soinmalii recensione. tari non placuit indignum ducerenl, id quod Petrarcba, HueExst. inPioLitterali hoiniiiissecessu Theoph. Spizelii lius, et nuperrime, qui nomen eliam iraduxii, Rusa pag. 42. 1687. Paristis, ap. Jo. Bapi. Coignard, t'u-12. S. savius.quisquepro ingeniosuo.modo pressius, modo ex lihri XIII Confessionuni eraendalis- las longinquo Augiistinum secuti, effecerunt. SinguAur. Augusliui ergo ordine indicatoenumerabimiis. et notis illustrati, cum nuvis in singula capiia Bimi Italtcm.— 1561. /« Venelia, presso Bolognino Zalargumenlis. t 1699. Anluerpim, vel Colonim Agr. apud Corn. ab tieri, t'n-4". l.e divole Coniessioni del Divino Padre S. Agosiino iradote (sic ) perTeccellcme niedico in-24. Iidcm libri. Ita plane proferunl CoEgmond, M. VincenzoBuondi. t Cf. Cat. Bibl. Crevennm nolonienses. viss. SJEC.XVIII. — 1740. Anluerpiw, apud Golthard. 1595. nella tipografia Medicea, appresso Joan.Puttiierum, t'n-8". D. A. Aug^ Confess. 1. XIII, GiacomoRoma, Luna, in-i°. < Confessione di S. Agosiino slndio Sommalii. Binis columnis paginse impresste „ tradotli di Laiino in Italiano peril S. Giulio Mazzini sunt. I nobile Bresciano. Ed con alcune annolazioni dal ine1745. AnluerpHE in-fol.S. Auguslini Acla priora desimo illuslraii cosi nelle margini, come nel fine sive prima viiae pars S. Doctoris ab iufniilin usque ad 35 aet. annos excerpta ex IX prioribus libris Confes- de'Capitoli, elc » Cal. Bibl. Casanat. et CreuenncB sionum. Exst. in Aclis SS. Augustini lomo VI, p. twviss. 1620. Miiano, per Gio Balt. Bidelli, in-i''. i 1 ire587 sqq. 1757. Florcntim, ex lypographio Pelri Cajelani Vi- dici libri, elc, > ejusdem versionis. Cf. Bibl. degli Aut. volg, ssepius a nobis laudala. viani, ad insigne.Jani. S. Aur. Auguslini, Hipp. ep. 1760. In Venezia, appresto MafzellinoPiolto, in-i°. Confessionum libri tredecim vario Commentariorum genere illtistrati, nb semulorum obtrecialorutn vel i Delle Confessioui di Sant' Aur. Agoslino Vesc di datis, vel dandis, seu conviciis, scu ccnsuris, seu Bona, libri tredeci da copiosi Commentarj illnstraii o etiam cavillationibus vindicati el expediii opera et dalle censure degli aversari difesi: e volgarizzaii dcl sludio Fr. Archangelia Prwsenlalione, sacerd. pio- P. Giangiuseppeda S. Anna, Carmelitano scnlzo della fcssi CarmelitseExcalceali Theol. el S. S. lccloris. provincia di Venezia. > Immensa notarum ex omni 1776. Parisiis, typis Philtppi-Dionysii Pierres, via Commeniatorrim populo colluvies. Imprimis ColoD San-Jacobma, tn-16. DiviAurelii Augustini, Hippo- ] niensem interpretem Henr. Wagnercck studioso nensis episcopi, Confessionuralibri Iredecim. Ad cal- excerpsit. cem addiiae sdnt variaelectiones. Editio niiidissima, Philippus Ategambius ex S. I. in Bibi. SS.- Soc. accuratissima atque emendatissima, iu qua nihil Je.su novissime Romae 1676, a Nathanaele Solvel!ot omissum, quod ad parles lypographicas el emenda- edila p. 830, in recensu iibror ura tacitis auciorum tionem pertinet. Quippe non solum ad impressa hie- nominibus a commililonibus S. I. edilis notat etiam, lioris notaeexacta fuit, sed collaia est eliam cum co- ConfessionesAugustini Italiceredditas, auclore Jacobo dicibus manuscriptis bibliolhecaruin, Rcgiae ac San- Fuligalo, idque transcripserunl Hendrcicliius in Genovefanae,quorura omnium varianles copiosissimee Pandectas Brandeb, et Colonienses in M. Bibllotbecam Ecclesiasticnm; sed neuter illam vidit, ncquc diligentia insuperabili viri cujusdmi docti L. St. Rondet, cujus eximias in hoc genere virltttes in ego quidem ejusmodi versionem, quae inira annos praefamine debita laude prosequitur lypographus, 1624-1653 prodire debuisset, uspiam memoralnni; excerplae ad calcem exstant. Interspersae etiam sunt inveni. notulae quaedam; addita libratum et captlttm summaHitpanicdm versionemCo'ifetsionuni Meditationum, 5 PATMK.. XLVII.

SUPPLMENTUM AD OPERA S. AUGUSTINi, y0 SdtiltyMbrimlii Mhiiudtti D. Au^us/mieufavit Pcifus A qtie ce qtii est le plus touchaht et le plus a la poftee 'toddetieifciTBIeiaiius ex S. L Matfiti i598, iltomis, de tout le niohde, iraduction notiveiie par Simon repelita eit iri Oferibus ajusdem Matfiii 1604 Micheltreuvd.t Cjfuae 1709. Pafis, chez Ntc. le Gras, t'h-12. <Les Confh-fol.'editis, paft.iii_p.iB33 sqq. Heridfeich iriPaiicJ. ^"raiideb: Hispariicarri coriinieiribrat BfuaJe//is. 674, iessions de S. Augustin, iraduiles en francois par le 1 iri-24. Sed illiris aucibritateiri pa fvi pentleridam esse P. Reni de Ceriziers. > ciebrd usii edoclus biiiri. 17i9. Pdris, chez Phit. Nic. Lottin, t'n-12. < Les Lusitanice cohvertil Sebdsi. Tiseano sive TuscWnus Confessions de S. Augustin abregiies, elc. > Vid. ad eremita Augustinianus Porluensis, Ctijtis versibhis a. 1703. Sed horiien iriterpreiis abest. Jdufnal des duaseditiones Anfuerpice1555; et Colonim1556, pro- Scdu., that 1719, Bifci!. olon. C didit Nic. Anton. in Bi6/. Hisp. T. H, p. 186. Hen1722. Paris, chez Jean Bapt. Coiynard, in-12. dreich 1.1. perperam tamquam Hispariicam citat, Repetitio supefiofis'lqtiariae editiohis vefsioriis DuGallicm. —Primam laudant Colonienses Parisien- boisianse. sem1609, tu-8°, cum Annotat.BTerneautnii.Hancsub1740. Paris, t'ti-8°!. idem libri per Anl. d'Audilly. I ex 1743. Pafis, chcz P. G. le Mercier, iu-8°. < Les secutaest versio Bena_»Cerisertififiene'deCm*iers_i 8 S. 1. quam Lugduni 1649, «n-12, et 1650»in-24. pro- ; Confessions de S. Augustin iradtiiles 'eb fratiifdis siif 1'editibn latine des PP. Benedictihs de ia Cbndiisse iidem referunt.Nosrecentiorem deindeostendemus; Successerunt Arnaldus Andilliacensiseodem a. gregalion de Saint4lauf, avec des ribtes et des 1649, el novissimus Duboisius, qui absque codicuin hbtiveaux sommaires des chapiires par M. Du Bois, mss. subsidio sola ingenii sagacitate et eruditione de 1'Acad. Franc. Nouv. ed. > Ahg/ic«. — 1650. London, tn-12; < Sairit Augustiaccurataque sentenliarum Augustini cognitione fretus, plurima feliciter correxisse dicilur, Ulriusque ries confessions tfanslaited aiid with some marginal opera frequentissime typis est descripla, ex quibus hoies illustrated : by WUlidmWats : ou Corifessibiis ea, quae nobis disquirentibus se oblulerunt, jam enu- de S. Augustin, traduites en anglois, avee des nbtes " par Griii.Wats. > Caf1.Bibi. Reg. — Eaiiidem vefsiomerabimus. 1649. -Paris, chez veuveJean Camusat, tn-12. < Les riem jairi a. 1651 Londirii oclonis editam pfoflidit. Confessions de S. Augusiin, traduites. en francois Cal. Bibl. Bold. Germanica.—1675; CoUn,b.Willh. Frtessen, irt-12. par Robert Arnauld d'Andilly. > Eaedem repelilse «D'fts hcyligen ritid! Hocherleuchten Vattefs Auapud eosdem bibliopoias a. 1651. 1659. Paris, chezPierre le Petit ,in-8°. < Les Con- gtisiiiii Bisclibffs zri llippon und fiirlrefflichien KirG fessions de S. Auguslin, traduites en frantjois par < cbenlebrers Dreyzehii Buxher der Bekandiniissen. > Robert Arnaud &'Andilly, septieme eflilion avec le Tiiuluni 'jiisib vefbosiOreita, quanlriiri iicuit, conlfa• ! latin a cole, reveu et corrigtSsur douze anciens inss., xiniiis. et des notes a Ia fin, oii l'on reud raison des prineleganlissima Pariqui in nouisstma Arnauld , docteur Codices, horum librorum eaque cipales corrections par Antoine siensi descriplione sunl adhibiti. > Eamdem ab eodem lypographo a. de Sorbpnne. CodieesRegii;i,iiuiri.i807_. Colberlinus.LibrosXIH 1656, in-12. excusanj laudat Cal. Bibl.Casanat. Hendreichius quoque repetiliones anrtorum 1653, 1660 . hitegros compleclitur, sed ultimus c-aeteros praccedrt. Tribuitur svce. xili. — II, num. 1911. Libri xm et 1665, notat. — II!, num. 1912. Libri 1675. A Paris, chet Pierre le Petit,in-S°. < Les iiViegri.Tribiiitur saec ix. Confessions de S. Auguslin traduites en francois XIII iiitegi i. Tribuitur seec. ix.-—IV,num. 1913, Collibros XIII, sed deficientibus par Arnaud d'Andilly, nouv. ed. > Hendreichius in berlinus, complectCns Pand. Brandeb. commemorat versionerii factam par fdiiis a libro vu, cap. 6, m. 4, ad libruin viii, cap. — V, iicim. 1915 A, les Messieurs de Port-Royal, et impressam hoc anno 5, li. 5. Trihtiilur seec- ix. — Bruxellis in-12. Editiones ilem a. 1671 Pafisiis Colberthtus. Libii XIH iiitegri. Tribuitur sa3C.ix. Libri XIII integri. TriD in-12, nec non Bruxellis 1691 in-~8°,factas se vidisse 1 VI, nrim. 1914, Colbeflitius. briitur saec. xi. Hune iritegrum legisse se testatur testantur Golonienses, p. 754, n. 68. Rbndetius. — VII, nuiri- 1915. Colbarlhtus. Libri 1688. Pdris, chez Jean Bapt. Coignafcl, in-4°, "<Les Corifesslons de S. Augustiri, iraduction nou- Xlil; sed deficiuiit folSapriorausquead LibriI, cap. veile sur reditioii latine <IesPP. Beriedicilhs _ avec 16,11.3; Tfibuitur *sec. sii. —VIII, num. 1916, des riotes et des nouveauk sommaifes des cliapitfes Colberiihus.Iiibri Xlllintcf.ri. Tribuilur saec xiii.— sed deficienlibus foiiis "paf Philippe Goibdud dii Bois. > Pfiitfa iiicerii vidit IX, iVuni.1^17. Libri XUI, 4 a. I<i86.'Eadem vefo iapnd eosijem bibiiopblas f e- aiiquol libriix, a cap. 4. n. 2, ad cnp. 9, n, 1. TrtbuitursseC xill.—X,: num. 1918; Telterianus. Libri l petita a. 1700 et 17l'6 — XI, num. 4019, i$ 1690. Bruxeiles, chii Frdncots Foppeiis, tn-"8°. XiH.iniegri, Ttibultuf sarc. xrii. 'cJScrite ^af lui- CoifWtfnus. Sub litulo Confessionumaliud opus est, <La ,Conversib'ri de S. AHigBsten meme > (liWr ViWetixCoritessiOnurii). majorera habens afflniiatem cnm libro Meditalio— Sed cuni 1705. JParts,. chez Chart. Robustei, in-12. <Les num; sedabutrbquetipariier-diversum. Confessions de S. Augustin abregtSes,ou l'on ri'a fnis inserta atiEedam Gonfessionumfragnienta in eo re-

*$

142 NOTITIA LITTERARIA 1N S. AUGUSTINUM. in libros prseceperirenlur, ex iisdem stngularia qusedam haurire A LXXXIX. Sequitur proxime iabula licuit. Tribuitur ssec xiv. —XII. num. 1948. Libri dentes, in cujus calce decem distictia, quorum initredecim in fine mutili, in cap. 36 libri ultiml. Tri- tium: e /Equorasi penetratCyclops, tc. builnr ssec xiv. —XIII, num. 2375. Libri XHI integri. Tribuitur sscc. xiv. — XIV, num. 2694. Libri Postretnum ita sonat: XIII, sed ab initio et in fiue truncati. TribuituT saec. Numinessncletuo pater o lueare Joannem De Amerbacb;presensqui iibi pressitopus. xin. XV. num. 5286,Co/fcerttnus.Fragnientum librii ab iniiio usque ad cap. '11, n. 1. Videtiir iribuendum Charactere Gotliico binis columnis impressum est, sacc. IX. ut pleraque Amerbachii. Plerumque una cum libris Codea;Gehofevanus:— XVI, num. 34. Libri tre- de Civitaie Dei per eumdem b. a. impressis compadecim, sed lacunis quibusdam libro x, xi, xil,1v, e'l ctura cernilur. 1490. Basil., per Jo. Amcrbach., in-fol. Augustinus ulliirio, affecti. Tribuendus ssec. xiv. Etiam huric totum legisse affirmat Rondel. de Trinitate. Concordant omnia cum praecedenteacS. AugustiniConfessionumFlosculi resectis rerum curatissime. Cliaracler luculenlior et aequalior. Comdifficilium spinis ci in sex areolas distribuli. Liig- memorant eamdem Denis Garelt. Bibl. p. 155, et duni 1618, in-24, et Colonise 1620, in-12. Cdloniens.1 Gemeiner Regensb. Stadtbibl. p. 197, GesnerLiibeck. P et Heindreich. Stadtbibl., p. 51. Uberius descripsit Masch Beytrr. XV.— (58) De Natura boili liber. z. Gesch. merkw.Bb. St. ll, p. 73 sq. Gallice versus juxta Benediclihorum editiOnem 1494. S, toco, in-fal. Augustinus de. Trinilaie. iiisertus est in libro, cui titulus : La Distinclion etia Editionem Amerbachianam refert, sed versus in fine nature du bien el du mal, ctc Paris , 1704 , in-12. tabulae desunt. Nisi me fallil judicium Friburgi, hi Vide Colonienses,qui de eodem libro leclores ad se- libri excusi sunt per eosdem lypographos, qui hoc queuiem bibliotbecx suse,sed qui numquam 'prodiit, anno quoque opus de CivitaleDei dederunt. loaium remittunt. Sine anno, et loco, in-fol. t Augustinus de TriniXVI. — (41) Quwstionum EvangelicdrumXCVIII, tate. > Incipit statim a Sententia B. Augustini de libro libri dtio. Relractaiionum. In fine : Aur. Augustiniepiscopi liber Insunt in opere QumstionumD. Augustini editO de Trinitate finil feliciler. Volumencharactereigothiaf- co a. 1497, de quo supra. A Coloniensibus Lugduni magno admodum eleganli ac nitido, lineis late, fertur hoc loco Augusiinusin Novum Testanteritum, eeqnaliter lamen dislanlibus impressum esl. Clinrla Paris 4619, nec non Gallica ejusdem versio in 'Ewpli- candida ac densa, folia maximi moduli sunt, colunicdtion de Sl. Augusiin et Uesautres Peres Latins sur C nse binae, lati. Absunt oranes signaturse rieCnon alia, ac numeri. margines /e NouveauTestament.Paris 1675, in-8° modo recte menlem eorum ceperim, versio gallica Sine anno, loco-ettypojgrapho,in-fol. max. B. Auediia Lugduni apud Plaignard 1694, in-8. IV voll. gustini de Trinitale liber (libri XV). In fine : Attrelii — (45) De Catechizandisrudibus. XVII. episeopi liber de Trinitate finit feliciter. < Les li- Augustini 1678. Paris, chez Andre Pralafd , in-tS. Vetustissimi hujus juxta quam rarissimi libri descrivres de S. Augustin, de la mahiere d'eirse;gner les ptionibus, quas primus omnium Denisius in Ribl. principes de la religion cbrelienne a ceux qui n'en Gqrell. p. 37. et post eum Seemillerus in Incunabb. sont pas encore instruits^ de la vertri de'cbniinenfie lyp. lngolst.^Pasc. I, p. 34, harum deliciarum anmel de lemperance; de la patience et contre le tnen- toribus obiuleruut, adeo satisfaclum cognoscendi eo songe : traduits en francois. > rum studio vidimus, ut quid a nobis addi ultra.posset, quantumvis curiosa comparaiione vix invenireXVIII.—(44) De Trinitale libri quindecim. 1489. Mediolani, per Leon Pachel, in-fol. S. Au- mus. Constat aulem volnmen boc foliis 105 niaximi gitslini libri XV de SS. Trinitate. In fine : Mediolani moduli, impressum paginis sectis, lineis 47 qtias impressusper ntagistrum Leonardum Pachel. Annoa * margines amplissimi etiata interstitia condccnranr. nutivitaledomini noslriJesuCltrisli milesimoquadrin- Chartse densae sunt, sed paulo crudiores. nec candidae saiis. Character Gothicus grandis et aliqunnto octuagesimonono septimoKutendasjunii. genlesimo Excusi sunt hi libri una cuui Hilario de Trinilale pinguior. Desunt numeri, signaturse, cuslodes, item unoque plerumque volumine inclusi occurrunt. Gf. lilterse iniliales librorum et capitum, quas quidein T. 1, p. 279. Aversa nempe uliimi ejus voluniinis,, nostrum exemplar minio babet appictas. Capita taquod Hilarium complectitur. pagina registrnm cbar- nien unius autduarum linearum spatiis interse di.laruui utriusque operis procbei. Impressa vero-sunt stant, eorumque argumenla ante lihri cujusque inicbaractere Goibicn mintisculo cluabus columnis in tium summatim indicantur. Incipil lotum a Sentencia charla nilida ac firma. Initialesiillerae parvsc. Pagi- beali augustini de libro retractionum(sic), quam EpU narutu foliorumvc not:e desunl. Describit Braunius. tlola augustini aurelii yponesis episcopi ad aurelium 1. I. T. II, p. 48.7. e,piscopum cartaginensis ecclesie,mox, cavitulis prae1489. Basil., perJo. Amerbach.,in-fol.kugaslmus tmissis, ipsius libri primi -initium-seqtiilur.-Exemplo, de Trinilale. In fine libri XV : Aurelii Augustiui d» quod celeb. Denisius describit, coaevi«ujusdam maTrinUate ttber exolicilus esl. Anno domini MCCCC nus apposuerat annum 1471: illud vero, quod See441

SUPPLEMliNTUMAD OPERA S. AUGUSTlNl. 145 144 millerus manibus versavit anno 1478. Doctor Geor- A et densa , binis columnis amplo spaiio secretis imgius Fingel. prof. theol. Ingolst. octo florenis com- pressum , qtiod in duplo serval bibliotheca Regia paraverat. Gseierum plures lectiones ab editione Re - Academiaenostrae, haud dubie ltaliam palriam agnoiicdiciina et Antuerpiensi discrepantes banc edilio- scil. Iocipit nb ipsius Auguslini super hoc opere in nein eihibere Denisius significavit et exemplis qui- libris Retraclationum lestimouio, quod slalim libri busdam additis comprobavit, ncc nbn prooemioium primi initium snbsequitiir. Secundo auiem, lertio el ralione et distribulione capitum differre ulratnque quarto libro prscmiituntur capitula, id esl sumraaria observavit, quod , quoniam omnes hactenus bibiio- cujusvis capitis. In fine : Expticil feliciter libcr qttargraphos fugerit, non negligendura est. Cf. Sratcti. tus Aurelii Auguslini yponiensis episcopi De psensu Nol. H. Lit. p. 82. tanctorum quatluor Evangelistarum. Deo gratius. PlaSine anno. Veneiiis, per Paganinum de Paganinis, gulas qualernas numerat a-1. Aliae notse desunt. in-i'. S. Augustini de Trinitale libri XV, adjectis Litteris iniiialibus spntiiiraplane vacuum est relictum. 1473. Lavingmabsque typogr. indicio, in-fol. Lh\er ejusdem argumeuti libris Hilarii. Cf. T. I, p. 280. SJEC.XVI. — 1515. Batil., perJo. Ad. de Langen- beali yponensis episcopiAugustini dc ConsensuEvandorff; in-fol. < D. Aug. Hipp. ep. de summa Trini- gelislaruni in qualuvr libros incipit feliciler. Sic in tate que deus (sic) : Ad Aurelium, Carthaginiensera B ipsa libri fronle legiiiir. In fine : Liber. Beati. Augude episcopum : Libri quindecim: opns prorsus divinum : stini. Yponensis0episcopi CvnsensuEvangelisiarum. etcuilaus omnis inferior, ubi perversa haereticoruni cxplicil feliciler. In civilale. Laugingen. Impressus. dogmata : dispulationibus dofclissimisconfuians pro- Anno a parlu Virginis saliitifero. Millesimo.quadrinfunda mysteria inatlingibiiis divinitatis mira ingenii gentesimo sepluageshno lercio, Pridie. Idus. Aprilis. claritale aperuit. Cui Theologiceverilates ilhiminaii Constat haec ediiio foliis 105 liiteris roiundis ac nidocloris Francisci Maronis aplissime connectuntur. > lidis impressum, absque cuslodibus, numeris,signaJuxlainsigrie typographi: Anno M.D.XV. Infra Di- turis, litieris initialibus ac tilulis. Descripsil cl. reciorium. Vide ed. librorum de CivitateDei per erim- Braun in Not. H. Lit. (1788), p. 154. Rarissimam dem typographum, ubi quse dicta sunt, de hac esse complures testati suut bibliograpbi, quos eliain etiam dicta putes. Iti subscriptione notatus annus Braunius laudal. M.D.XllII. CalendwJunim. In aversa lituli pagina 1558. Paris, tn-l^.^D. Aur. Augusiinus de Conbrevis Jo. Amerbachii ad lectorem prsefatio exstat, sensu Evangelistarum. Jlius. Britl. 1559. Colonim,ex off. Heron. Alopecii, t'n-8*. D. sed quae solas librorui» Augustini laudes tractat. 1520. Lugdun., mre et impen. Jo. Koburger; arte Aur, Aug. deCorisensu Evangelistarum libri qualuor.' tatnen ac cura Jac. Saccon; in-fol. S. Auguslini de " Calal. Bunav. Fersto. Trinilate libri XV, quibtis tbeologicse veritales illuGallicam hujus operis tierstonemLugd. 1526, in-8°. ininati docioris Francisci Maronis connecluntur. Una cuin libris Augustini de Ciyitate Dei plerumque cir- memorat Jac. le Long in Bibl. Sacr. p. 619. Colon. XX. — (52) De S. Virginilate cumferri solent. Cat. Bibl. Catanat. T. I, pag. 342. Versiones. 1562. Romw, ap. Paul. Manulium. .. . S. AtigitGraece convertisse dicitur hos libros Maximus stini liher de S. Virginilaie. Exsl. inter Opuscula Planudcs, cujus capita nonnuUa, qua^ probant Sp. SS. DD. Ambrosii, Hieronymi et Augustini de VirS. etiam ex Fiiio procedere, exstanf inier Opuscula ginitate. Versiones. Aurea theologicaquorumdam (sequiorum) Grmcorum 1658. Paris, chezJean Camusat, in-8°. < De la de Process. Sp. S. collecln a P. Arcudio, edita Romm typis S. C. de propag. fidc, in-i°, a pag. 187. sainte virginite, discours traduit de S. Anguslin, Eadeni jam a. 1630 ibidcm cdiia esse, quin etiam avec des femarques pourla clarie de la doctrine par multo prius 1578 Basilescin-8° Gr. lat. per Jo. Leun- Claiide Seguenot > (cujus sub nomine laluisse ferunt clavium fuisse publicata ex TVnarfontad CaveumSup- Joanne.n du Vergier de Hauranne, abbaiem SanD plementis, monent Colonieiises. Sed Leunclavii opus Cyrdnum). Pertinet :id hunciibrum : CensuraS. Fadubiio an huc irnhi possit, quod aliunde iuemoria cultalis theologicmParisiensis, lala in librutn, qui inlcneo ibidem capita aliquot de Trinilate ex libro de scribilur : De la sainle virghtiie, elc Paris, apud ucta; uifcB cognitioneexstnre, quse ab Arcudio pafiter Adrian. Tapuinorl, 1638, iu-4* Cf. Bibi. Jamen. p. 198,3.1722. in opus laudatum p. 672 relala sunt: Huc etiam referas: De Gallicci vefsione, cujus Crucius Cenomanensis 1680. Paris, chez HelieJossel; in-12°. < Trailez meminit, recte siatuunt Colonienses, libros de Trinitate cumiibris de Givitale Dei, ad qtios versio ista de morale de S. Augustin , pour tous les etats", qui composcnt Ie corps de 1'Eglise, scavoir, 1° de la Sto speclat, ab eo esse confusos. XIX. — (45) De ' Contemu quatuor Evangelislarum virginiie, pour les vierges; 2° du bien de la viduile; libfi quatuor. 3° de la maniere dont on doit prier Dien pour les Sine anno, loco et typogr., in-fol.- De Consensu veuves; 4° du bien de raariage; 5° du mariage et de A quatuor Evangelistarum. Volumen cbaractere Gotbi- la concupisence : traduils cn franr;ois par M. Jean co admodum luculento et aequali, in charla candida Hamon, >

NOTITIA LITTERARIA LN S. AUGUSTINUM, 1*6 XXI. — (55) De Unitate Ecclesim. A — Parisiis, dpud Aulon. Augarelium, tub inlerti1602. Moguntim ... S. Augustini liber seu Epi- gnio D. Jacobi, via ad S. Jacobum. .. . S. Aur. AuStola de Uniiate Ecclesiae contra Petiliani Donat. guslini de Spiriiu et Littera liber unus una cuui epislola ad" Sixtum presbyterum adversus Pelagia. Epistoiam, argumentis, notisatque analysi illustrala, sludio Jusii Calvini. Exstat in.ejusdem Prmscri- norum argumenla. 1542. Parisiis... t'n-8". Idem liber. Vidisse se leplionum adversus Hmrell. Tractt. a pag. 249. In Cat. Bibl. Bodl. idem liber prsefixo a. 1605 laudatur, utt stalur aucior Coloniensis. 1545. Wittembergm,impressitJosephutKlug, in 8°. Semeljam a nobis monilum. . 1657. Helmstadii ex lypogr. Calixt. t'n-8°. SS. Cy- Auguslini, Hipponenentis (sic) episcopi, liber de Spirilu et Liltera. Cum prsefatione et prsemonitione priani et Augustini do unitate Ecclesiae traclatus. Accedit Georgii Calixti, S. theol. doct. et in Acad. lectoris.Nescio an fallilur Hendreichiusin Pand.BranJulia prof. primarii, in eorumdem librorum lectio- rfe/>.p.341,editionemVitebergensema. 1548Iaudans. i 1568. Antuerpim, in-16. S. Aur. Aug. de Spirilu et nem Introductionis fragmentum, edenle Frid. Ulrico, Littera ad Marceltinum liber unus. Ejusdem de naCalixto, Georgii filio. > 1690. Ultrajecli apud viduam Guil. Clerck, in • 4°.: tura et gralia. Item de fide et operibus. Colonienses , . Aurelii Augustini.episcopi Hipponensis, liber de Uni- B ex Lipenio et Becmanni Cat. Bibt. Francof. p. 35, taie Ecclesiae contra Donatistas. Exst. cum Com- quibus adde Hendreichium l. I. SJEC. XVIII. — 1767. Lipsim, apud Jo. Frid. mentariis uberrimis el ulilissimis in Melchioris Leydeckeri Historia illustrala Ecclesim Africanm, ciijus- TFt'/*/eoen;in-8°. Aur. Augustini, Hip. ep. de Spi_. tolumpene tomum secundum consliluit inscriptum: ; ritu et Littera ad Marcellinum liberunus e recenTomus secundusad Librum Auguttini de UnitaleEc-. sione Benedictinorum e Congreg. S. Mauri, varielate clesimcontra Donatislas, de Principiis EcclesimAfri--. lectionum animadversionibu«que brevibus illustral canm, illiusque fide in Articutis de Capite Chrislo et, tus ab Jo. Christ. Beniam. Teegio. S. S. Theol. Cult. Ecclesia, de Unilate el Schismate, plurimisque Reli- —ln prsefatione pauca de occasione libelli hujus itemque de edilionibusacrecensionibus ejus monengionis Chrhtianw capilibus agit. . Versio, tur, ubi etiara ad aliorum librorum singukuiui ediGallice vertit notulasque ad difficiliorum locorumi toruin menlionem decurrit. Inscripsit Erdm. Rudolinlelligentiam aspersit Jac. Tigeou, Andegavensis, pho Fiscbero, theologo Coburgensi. 1770. LtpstcB, apud Joli. Ffid. Langenhemium; tbeol. docior et canonicus Ecclesiae cathedralis Mede Sp. et Litieris ad M. liber tensis, quae illins versio prodiit Rhemis 1567, in-8*, in-8°. Aur. Aug sub lil.: Epistre ou (e Livre de S. Augustin de 1'Unitii " unus.... Iterum ediditrel. Jo. Christ. Beniam.Teede 1'Eglise,contre Petitien, evesque Donatisle, avec gius. Scholae Sangerh. Co). III. Correctiorem sese ceriaines observalions pour entendne let lieux pltts; profitelUr aliera ediiio, aucta insuper indice rerum difficiles; imprimia Reims parJean de Foigny. Cf. memorabilium. Versiones. Duverdier ed. de Juvigny. T. IV, p. 314. Jtalica. — 1543. Venezia, per Comin da Trino; XXII, — (67) De Spiritu el Litlera liber. SMC.XV.—Sineanno, locoel typogr., tn-4°.S. Au- in-V. <Opera ulilissima del B. Agosiino V. I. de Spigustini liber de Spiritu et Litlera. Adjectus est Tra- rilu et Littera chiamala, al B. Marcellino, novamente clatut anonymi de periculis, qumcontingunt circa Sadi lalino in volgare iradotta. > i cramenlum Eucharistim, cut annexa est resoluiio Gallicm. —'A8A1.Lyon,parJean Pilier, tn-16. < Le qumstionis: utrum suffragia facta pro multis mquali- livre de 1'Esprit et dc la Leitre de S. Augustin, ter protinl singtdis ? Exhibelil. Seemiller fasc. I, p. traduit par Jacqucs Le Conle. > Cf. Duverdier ed. 191. Tntum volumen foliis 38 conficitur, exscriptum nova, T. IV, p 274. 1551. Paris, de 1'Imprimerie de Mich, Votcan; characiere Gothico, quem aliuscomparalione ibidem propius declantvit. Linese 28 paginam faciunt. Nti- tn-4°.< Opuscule deS. Angustin, C"veiiuedeHyppone meri, signaturse, cuslodes, initiales litter» el titulii en Afrique, del'Esprit et de !a Leilre, traduit par ! dcsunt, nisi quod ab iniiio legilur : Incipit prologus Valentin du Cattnoy. > Maht. part. n, T. III, p. 598. [ beati Auguttini epitcopi in libro (sic) de Spirilu et Duverdiered. nova, T. IV, p. 459. 1700. Paris, chez Jean-Bapt. Coignard; in- 12. i Littera: et in fine Iibri, qui in primam paginam folii ., < Le Livre de S. Augustin de 1'Esprit elde la Let35 incidit: Explicil liber Beali Auguslini episcopi de ire, traduii en francois snr 1'edilion des PP. Benespiritu el litlera. SJEC.XVL—1524. Norimbergm... D. Aur.Augustinii dictins, par Philippe Goibaud du Bois. > ' de Spirituet Littera liber unus. LaudantColonienses. XXIll.—(68) De Fideel Operibus, liber unut. 1473. Cotonim. . . . i«-4°. B. Augustini Jiber du 1527. Colonim,apud Heronem Alopecium; in-8. Fide et Operibns. Cat. Bibl. Boldei. D. Auf. Augustini de Spirilu et Littera liber unus. Eamdem editionem sub anno 1528 profert Ossinger - 1523. Argentorali, exofficina liilerariaingeniosiviri Jo. Grieninger, in-V. Divi Augusiini libellus aurcus in Btbl. Auguslin. '1538. Parisiit, apud Joan, Roigny ; t'n-16. Idem, de Fide ei Operibus. Exsiat cum Ysidorode tectis ej liber. Ottinger. tiotnini/iuf hwreticofum ? itepi HieronYfni libro dt US

148; SIJPPLEMNTUM AD OPERA S. AUGTJSTINI. e A J Pefp. Virg. Mdfim etEpistota ejus coritraVtgildntVurri Ypponenstsrfe CiviiaieDei liber vicesiriiussecundus xjunctim editi ab Hiet. Gebwiler, calhedralis aedis pttcitconifdpaganos.lSub dnn,o a nativilate Domini M.CCCCLXVil. Pohiificaiu PAULI Arg. Litierarii Ludifriagistro. Fbl. v-xivf^ papm secundi anrio — Augustm Viridelic.;iti-&°. D. Auf. Aug. liberde ejus teriio; Tertio regriante Romanoturri ifnperatore Fide et Operibus M. Bibl. Eccl. Col. p. 737. Yti\t£mco:IndictioneXV,dieveroduodecimamensis 1528. Cdlohim:EAcudebutEuehatius Cervwdfiiius; Jtitttt. De'6'graiids. GpD AL,— Impresserunt Conrain-8°. D. Aur. Augustini de Fide e't.-Opefibus liber - dus Sw. et Arrioldus; Panriartz jiivanle harid dubie unus. > Occurrit subifide coriipacius cum libro ejiis- viro ali_quosolerli, eujus ribmen iri litteris GOD AL. insidefe tam facile sibi binnes persuaderit, quam dem de Ndtura et Gtatia ex eaderii officina. 1534. Paris;apud Joahnem Roigny, tn-16. D. Aug. operam in explicandis ebrufn mysferiis perdunt (a). linearum 44 impfessaesunt, libef de Fide et Opefibris. JBdtM. . II, p. n, p. 799, Paginae in duas columirras T ed. 2. '._'" quas ampli margines ambiuiit. PrseCedtmt xn rubri1559. Lipsim, th-8*. B. Auf. Aug.liber deFIde et, cafum folia. Gf. Audiffr. p. 6. Recerisent etiam DeOpefibus cuhipraefatione Georgii Wicelii. Cf. Bec- bure Bibliogr. inslr. T. I, p. 243. Exstabat in Bibt. maririiCat. Bibl. Francof. p. 35. Uride jam Iaudarurit DucisdelaVttli&re. : B 1468. Roriimiri dornoPetH de Max.;in-f6t. max. 1 Heridreichius et Cotonienses. S. Augiistirii de Civ'L DeTlibri XXII. In CaTce':Hoc 1552. Colonim, apud Feiriim Horst;in-%°.iiem Cdritadus opui, etcJ Iri domo Peiri de Maximo. liber curii EncKitidlo ejiisdem vide suo loco. 1568. Antuetptm, tu-8*. Idem liber laudaritibus M.CCCC.LXVIH. t Hujus editioriis charactef, mea Coloniensibus 1. 1. quMem seriientia, riitidior est, qiiam iri Lactarifioejus1652. Ftancbf. ak M, et Kmtefft,. in-8*. S. Arir. deni aririi. Sed textus iriquinatior est et mendis scatet fosdissimis. Pfaecedunt xiv folia rubricarum. > Augiistirii... libef de Fide etOperibiis. Edente Jodn. Henitichio. Cuiri disserlalione ejusdem argumenti Cf. Debure Bibl. inslr., Cat. Bibl. Smithianm (Venet. 1755; tn-4*), p. 27, e"tBibt. Piiteil: T. I, p. 86. eodem auctore. Heridreich.in Pdnd, Braridebi, p. 342. 1470. Romm, apud eosdem; in-fol. mdx. S. AuguVersiones. 1545. Feneita, per Gomin da Trino, tn-8°. < IJ li- slini de Civ. D. libri XXII. /n calce : Aspicisilluslris., bro del B. Agoslinb V. I. defla Fede e delPopere, di etc. Audifffeclus dfligeriti tfium edilionum Romanarum inter se comparatione citra oriinem dubilatiolatino in volgare novamerite tradotto. > nem posuit, diversas inviceta esse atqtie sitigulatim ""«XXIV.— (72) De Naturd et Gratia.' 1524. Notimbetgm, tn-8*. D. Aur. Augusfini de iteratas. Atque haec, teftia etiam prsecedente, emenNatura et Gratia liber unus. Notatur a Colonierisibus.C datiof est et plefaque vitia ejus abstersit. Exstabat in Bibl. Pinell. 1528, Eucharius Cervicornius excudebat. In fine: —Vehelns, per Jo. de Spira el Vindelinutn fratrem; Apud S. Coloniam impensa M. Godefridi Hyttotpii, eivis Agrippinensiseeleberrimi, tn-8*. D. Aur. Aug. in-fol. Aiigusfirii libri XXII de Civitate Dei. In Dne : Qiridocuit Venetos exscribi pos.seoapnes, de Nalura et Gratia liber unus. Praefatus cst paucis; J Meriseferetrinp centena voluminaPlini, - ^erbisJoI Petreius. • Et totidemmagni CiceronisSpira libellos Ceperai Aureli, subita sedmorte peremptus, 1.568.Antuerpim, ap, Gymnicum, tn-8*. < D. Aur. Non potuii cceptbm Venetisfinire volumen, liber de Natura et Gratia. > Jif. Bibl. Eccl. Col. Aug! Fraier et arte• Vindelinusadest.ejusdem ; Non minorHadricaquemorabitururhe. p. 737, quae si vera prpdidit, accenseri debet haec MLCCCC.LXX. editio rarissimis, paucis nimirum libris iis, quos Antuerpiae Joannis Gympici celebris quondam lypogra- Praecedit rubicorum labula xiv foliis. < Debure Biphi Coloniensis impensis impressi sunt. Sic enimi, bliogr. instr. Biblioth. Smithiana, Cat. Bibl. Bunav. staluere malim, quara cum Maettario Gymnictim Laudant eaindera Cat. Bibl. Rag. et Bibl. Pinell. > ; 1473. Moguntim, par Pelr. Schoefferde Gernsheim; ipsum Antuerpia Coloniam migrantem facere, cumi ex Annalibus etiam conslet, eum _jam anno 1535'< in-fol. II vol. B. Aur. Aug. libri XXII de Civitate Coloniseprelum exercuisse, adeoquenon postannum Dei cum Thomm Vaiois et Nic. Trivelh commenta1510, deraum, cujus anni editionem Antuerpiensem riis. Inflne rubris characteribus : Igitur Aurelii AuMaetlarius commemorat, domicilium ibi flgere potuit. gustini, etc. (cf, edit. Hieronymjanam ib. a, 1470 per Versio. eumd. typogr. excusam), consummatum per Petfum . 1545., Venezia per Cominda Trino, in-8% < II libro Schoifferde Gernzheim,anno Domini M.CCCC.LXXUj: del B. Agostino yescoyo Ippon., di Natura e Grazia,. die V. mensis Septeinbris presidibus ecclesiekatolicontra Pelag.; di latino in volg. novamentetradotto.i ' ce Sixto tcrcio pontifice Summo, sedi Anl. MogvMine XXV.— (74) De Civitale Dei LibriXXIL Adolfo secundo ptesule magnifico lenenle aulem ac SiEC XV. —1467. E Monatterio Subtacensi f, mcw. gubernante Chfisiianismi monatchia imperatore seS. Aur. Augustini de Civilale Dei libri XXII. Iricalrenissimq Frederico iercio Cesate semper Augusto. Ince: AUICEUI Doctoris egtegii atque epiicopi cipit a tabula capitum libri primi, quseupacum exAUGUSTINI. 1*7 Probabiiior Pefri Scriverii sententia,. Gode-< Ja) Lairius GratttM Omnipotenli Deo a Laudemba- monuit.seu ehio iritefprelatiir. Sed huic omnino obstare vlderi-" tchalci Godofredi Alemanni nomen substiluentis, tur verba Deo aratiat, ut recte etiam Audififedus videri possit.

NOtlflA LlTTERARiA IN S. AUGUSTINUM. 150 A cerpto ex libris Retractaiionum uno folio compre- A ddmiriimilesimoquadrinyeniesimo septuagesimoquinto: Tum sequitur ipsum Augustiniopnstotnm henditur. sexto.nonas octobres, Impre.ssum est columnis binis; intra hoe primum vol. absolulum inque fine legi- incipit a tabula capitum iv folia complectenle. Cal. lur : Finito libro sit laus et gloria Christo. Deinde Bibl. Ducis da la Valiere, \t. Bibl. Smilhianm. Serminio impressum : Texlut tancti Augustini de Civitale vabat eamdem olim Bibl. Pinellii,, itemque una cum^ Dei, Maguntim imptessus, explicit feliciter, anno sex praecedentibus Bibl. Crevennm.Vid, Caf. noviss.>' — Fenetits, per GabrielemPetrideTarvisio; in-fol.' LXXiij. Alterum volumen complectilur commeniaria supra laudata cum indice alphabetico. Ad utramque Augustini de Civitate Dei libri XXII, In fine : Aurelii voluminis calcem finita subscriptione, more con- Augustini de CivitateDei Liber XXH- et uliimus feliciter finit. Impressumque e?t opus hoc a diligenti Masueto, insignia typographi minio impressa cernuntur. 'Debure Bibtiogr. inslr. Seemiller fasc. I, pag. 49, gistro Gqbriele Petri de Tarvisiq. M.CCCC.LXXV. Braun Not. R.Lit. (1788), p. 159. exislente Pelre MocenicoDuce Veneiiqrum. Venetiis. Auclbres vero horum Commentariorttm, quse pri- Cat.Bibl. Bud. T. I, p. 8(1, ubi raeritp rarissimis lima vice hic excusa sunt, Angli uterque fuerurit et bris accensetur. Ex Catalogo vero Bib!. Ducis de Iq de Praedicatorum ordine ambo. Nicolaus Trevelhseu Vaiibte discimus, binis columnis yplumen esse ini1 Trivet, vel etiara Traveth, origine Nortwicensis erat, B pressum, praecedere materiarum fabulam xiv foliis, natus circa annum 1258, vitaque functus a. 1328. signaturas esse a...ad/) sccundi alphabeti. MemoraCommentatus est in omnes librqs XXII : Thomqs tur etiam in Catalpgo Bibl. Bodleianae ed. rece»l. Walleis vero seu Vallensis. aliis Gualoisvel corrupte p. 88, apud Denis. in Bibi. Garell. T. J, p. 155. AdValois, baud dubie quou ex principalu Wallia o- datur cl. Reuss in Bi6/. Tuifing. (1780), p, 69. 1477. Neapoli, per Matthiatn Mqrqvum; in-fat. ' riundus esset, theologiae doctor Oxoniensis, diem suum obiit a. 1540, seripsitque Expositionem in min. S. 4ugustini de Civitale De.iJibri XXIL In fine : decem primos libros e XXII de Civitate Dei, quae fi- Aurelii Augustini de Civitqle Dei liber XXII et ultinitur in libro x, cap. 29. Utriusque operam magni »ius feliciter explicit. Impressutnquecsl qpus hoc Neaolim factam esse testantnr innuraera mss., quse poli a diligenti maghlro Mqtthia Moravo. AnnoChristi. adhuc in bibliothecis Parisiensibus potissimum su- M.CQCC.LXXVII. Cat. Bibl, Ducisda la Valibre. 1479. Basilem, per Mich. Wetiszler; in-fol. lidena persunt exempla, de quibus vid. Echard in SS. Ord. Prsed. tom. II, pag. 561 et 597. Gredilum est ali- cum commenlariis Thomae yalpis ei Nicolai Triveth. quando, Trevethum et Thomam conjuncto sludio In fine charactere rubro impressum: Igti aurelij auislas lucubrationes composuisse, falso tamen. Nam gustini ciiiitalis orthodoxe sideris pfttlgidi de ciuitate L fsla corijurtctio, quemadmodum etiam in hac prima ^ deifopus praeclarissimum. binis sacre payine pfessorieditione obtinet, notariis debetur et omnibus codi- bus eximiis id commentantibus.rubricis tabulaqua discibusmss. estsolemnis.Nicolai aulem Treveihi expo- cretum pcelsa in urbe Basilica. partium alemanie. siiio in X priores libros numquam prodjit aique hoc quam non solum aeris clementia et fertilitas agri verum casu fortasse in perpetuum luci subtracta est. Cf. etia impmentium subtililas reddil famantissima. ad praeter laudatum Echardura locupletissimura in Iiis laudem trinitatis indiuidue ciuitatis dei psidis ingenio el industria Mihahelis Wenzsler. Anno salutis noslre auctorem, Fabric. Bibl. Med. et Inf, Lat. ' 1474. Romm, ap. Udalr. Gallum.; iri-fot. max. S. post M. et CCCCLXXIX. Viij kl. aprilis operoseesl Augusiini de Civitate Dei libri XXII. In calce : consummatum, Subter his insigne typographi iniiiio Presens Aurelii Atigusiini Hipponen Epi de Civilate pariler refulget. Incipit a Sententiq Atigusthtiex liDei preclarum opus : Atma in urbe Roma loiius mundi bris Retractationum, quam statim ta/>u/a.capitum liregina el dignissima imperalrice : que sicut ceterjs bri primi sequitiir, ctijusmodi unicuique lihro est urbibitsdignitate preest: ita ingeniosisviris est refertq : prsefixa. Post textum legjtur subscriptio rubro item nori dttramenlo plumali calamo neque stilo ereo : sed charactere exarata additoque infra lypothetee insigni: arlificiosa quadam adinventioneseu caraclMzandi sic Textus sancii Auguslini de civjtale dei Basileq irnpxeseffigiatumad dei laudem induslrieque est consumma- sus Explicit feliciier. Annq LXXIX. Adhibiti sunt tum. per Udalricum Gatlum Almannum et Symonem characjeres Golhici liiculeni!Bformae, in textu maNicotaide Lucq. AnnoDominiM.CCCC.LXXllII. die jores, in Cqmmentariis, qui pone sequunttir, longe vero 1111. mensis Februarii, Pontificatu vero Sixli minpres. ppJumfjiE binae, prorsus absunt nunieri, divinina (sic) providenlia Papa quarti annq ajus ter- signaturae, custpdes, }itierae jnitiales litulique. Detio. Anlecedunt rubricarum folia xm, cum foliis bure in Cat. Bibl. Ducis de la Valiere, Seemilier Incuduobus puris. Character non omnino tam luculentus nqb. Ingolst. Fas,c. II, p. 30 sq. 1482. Romm... in-foi. Augustinusde Civitate Dej,.: est et hiagnus ac Romanarum editioiium, sed lohge conlra aequalior. Hujusce editionis memoria sola perslat apud Labf' 1475. Yeneliis ap. Nic. Jenson.; in-fol. S. Augi> beum Nqpu Bibl. tnss. p. W, num, 689 : umia ; i slini de Civitate Dei libri XXII. In fine : Auteln Maettqtius in forulos sups retujit T. I, p. n. p. 435.' :: Augitslinipput de civitqlt dei feliciter expiicit : con-;: Laerius laudpbaf insuper ejusdem libri paginam 354,' i feetumveaeliis qb egregiq et diiigeii magistro Nicqlqq n. 1029; sed perperam, utdudum splifa acerbitatd ', iensori: Pelro Mozenichovrincwe: Anno.a nativitate nionuit AudiSr. x>.252.

149

152 SLPPLEMENTUMAD OPERA S. AUCUSTINl. 151 1484. Lovanii... hi-fol. S. Augustini de Civilate j A 1494. Fributgi, in-fol. Amerbachianae iteratio. In fine : Finitum est hoc opus in friburga. Annoinbei cum Comtnem. Th. Valois: Maitt.T. I, part. n, carnationis Dni MCCCCXCIIIi. Exst. etiam in Cat. p. 455, addjto Heidam teslimonlo ex Cal. p. 6, n. 121, absque ubericre declarationc, Jncerium ergo Bibl. Bodi. el Cteveritiaenoviss. eumdemne lypograpbiini, qui a. 1488 prelo eum Sine unno, loco et typogr.; in-fol. S. Augustini de commisit, an allum auctorem agnoscat. Civitate, Dei 1. XXIIV cum Commentariis Thomw 1486. Fencttts, per Boitet. Locateltum; in-i°. B. Valois et Nic. Trivelh. Augusiini libri XXH de CivitateDei. ln fine : Opus Hujus edilionis rarissimae juxta quam antiquisside ciuilate Dei feticiter explicit : confectum Veneliis mse notitiam suppeditant cl. Morellus in Bibl. Pin. per BoneiurriLocalellum, impendio et sutnplibus Octa- T. I, p. 86; Seemilter fasc. I, p. 120; iterumque viani Scoii Modoetiensis. 1486. quinto Idibus Februanon minori diligentia ]descripsit Plac. Braun in Norii. Cat. tibr. rarior. Bibl. Budent. et Bibl. Pinell. titia Hist. Lit. p; 9. Constat, ut editio a. 1473, dua1488. Tholosm, perHenricumMayet Alamanum(dte bus quodammodo partibus, quarum pripr textum, XII Octobris); in-fol. min. Tliomae Valois et Nieolai majoribiis litteris, posterior commentarium minori Triveth Commentaria in libros S. Auguslini de Cicharactere columnis duabus impressum sistit. Ac B vitate Dei, una cum complemento fratris Nicolai J textus quidem pagina 47 , commentariorum vero 57 Iineas complectilur. Lilleras Germanicas appellat Cerseth. Cf. Cat. Bibt. Crevennmnoviss. — Louantt, per Joannem Westfalensem; in-fql. Morellus; SeemiUetus; lane sirailes esse vult iis, p Augusiini de Civitate Dei I. XXII, cum Comment. quibus recusus est Augustini liber quartus de DoTh. Valois et Nic. Triveth. In fine : lmpressum tn ctfina Christiana per Jo. Mentelin Argentinensem , alma Vniuersitate Louaniensi, qttm Brabantiam haud cui idcircp acceptam referre nuilus dubitat. Qui parvum ptm ceteris ornatam reddil, ingenio el indus- cum jara a. 1478 dierp obierit, ante hunc certe extria loannisWestfalensis. AnnoM.CCCC.LXXXVHI. pressa esse deberet. Sed longe vetustiorera pulat, Xllll. Calendas Octobris. Mailtaire T. 1, p. n, p. necabanno 1470 valde remotam, adeo, ut prin495. Apud alios lamen bibliographos mentionem ceps forte cum commentariis laudatis statuenda foejus non irivenimus, nititurque adeo solius Maetia- ret, quam sententiam jam Morellus amplexus fuerat. rii fide, ex /jua eamdem editionem laudant Colo- Carei pranibus, quas sequior setas per artis progressum sensim introduxit, foliorum paginarumque notis nienses, Ossingerus aliique. 1489. Feneftis, typis Vineent. Octaviani Scoti; . liuniefisve , itein litieris initialibus, nec non lilulis tam in fronte operis [ quam singulorum librorum in-fol. Augu>tinus de Civitate Dei oum commeniariis Thomm Valois, sive Watleis et Nicolai Trivelh. Cat.' C aut capitum initiis, qtirc solo spatio vacuo , nec eo Bibt. Casanai.; mide suppleri poteril Maellarius TT admodura amplo inler se dislinguuntur, praeterquam quod ad calcem iibri xvm subscriptio, et deI, p. II, p. 510. — Basil., ap. Jo. Amerbacltium;in-fot. Augustinus hinc a libro decimo nono inscripiiones librornm et de Civitalc Dei cum cornmento. ln fine : capilulorum inveniantur. Nihilominus occurrunt frequenier marginaliadecunatis textus lineisappoHoc opus exaclumdivinaarle Joannis siia, quod in Basilecnsibus quoque eorum libroruin Amerliacensis: lector ubiquelegas Invenis in textu glosis seu niarginemirum : editionibus deprehendere me memini. Denique in urbs Basileadecus. Quo.meritogaudel fine texttis legilur: Finito libro sit laus et gloria -. Anno saluiiferi virginalis parlus oclogesimotiono tupra Christo; posi cominentaria vero tabula materiarura millesimum qualerque cenlesimumidibus Februarii. decem foliis non omnino iniegriscomprehensa desiCommentarii, sunt Thomm Valois el Nicolai Tri- nit subjecto : Explicit Tabula. velh, saerae paginae professorum ord. Pracdical. Ac S«c. XVI. — 1515. Basilem, per Ad. Petri de Lan illius quidem nolae in cap. 29 libri x deficiunt: reli- gendqrf; in-fol. Divi Aurelii Augustini, Hipponensis qua per Nicolaum Triveth sunl conscripla. A Nico- episc. ad Marcelliuuni de Civilate Dei contra pagalao.quoque profecta est tabula seu index. Cliaracter 'u nos libri duo etviginti: opus dignissimum : humaest Gbthicus, columnae dune, sed Commento uirinque narum divinarumque litterarum disciplinis clarissiapposito quatuor pTerumque paginam faciunt. In in- merefertum. Cum Comtnentariis Thomm Valoit et tefiore tituli pagina Augustini elfigies ligno impressa Nicolai Triveth: nec non addilionibus Jacobi Passac.uiii alia figura emblemaiica, iiiscriptione et versw uanlii atque iheologicis verilatibus Francisci Marobus conspicitur. Descfipsit eamdem Braunius Not. \ nis. Porro impressum cst titulo insigne Adami Pelri H.LHi.T. II, p. 182. addilo Anno M. D. XV. Infra : Directorium in singu1490. Basilem, ap. Jo. Amerbach..; in-fol. Edilio los iolius operis libros indice cetto congeslum. In anni prcccedentis accurate iterum expressa, ^ntVa pagina aversa eadem, quae in Amerbachiana habenidtfrus Februariis. Denis Gdrell. Bibl. p. 134; Ge- tur. Prscfigitur deinde prsefatio Fratris Conradi tneiner Regerisburg. Bibl.y. 197. Exsiabat etiam in Leontorii Malbonnensis (sic) cbaractere Romano Bibl.- Bucts de la Vaiiere. Gessner Lubeck. Bibl. p. impressa , qua rationem et institutum operis Augu51. Cufiose descripsit KciscABeytrt. s. Gesch. met- stiniani docet. In fine ejusdem ConradiLeonlbrii Malkw.Bb. St. II. p. 73 sq" bronneniit (sic) siibjicilur epilogus, in quo ingen-

NOTITIA LITTERAHIA IN S. AUGUSTINUM."-'" 15» 153 tem textus emendationem, muliorum mss. collatione A S.*c. XVII. — 1600. Anluerpim, apud Plantin.; perfectam pollicetur, nec non subscriptio , quse in-fol. Iidem libri. M. Bibt. Colon. Joannem Koburger, Nurimbergensem bibliopolam, 1610. Genevm..,. t'n-8'. Iidem libri. lisdem sponimpensas imprimendi voluminis fecisse signilicat. soribus. ' 1613. Parisiis, sttb insigni urbis ; in-fol. < S. AuHaecquoque rotundo charactere, reliquum volnmen litteris Gothicis qualuor plerumque, interdum etiam gustini 1. XXII. de Civitate Dei, recogniti pertheoquinque columnis el crebris sectionibus inipres- logos Lovanienses: cum comment. Leon. Coqumiet sum oculos el hoc ipso et vario characterum genere Jo. Lud. Vivis. i Cat. Bibl. Thott. 1624. Francof., lypis Wechet. ap. Dan. el Dav. ill eadem pagina obvio offendit. Casp. Barthius Advers. tix, cap. 10, p. 2795, hanc editioriem. inullis Aubrios et Clem. Scltleich.; in-fol. Casp. Rarthii mss. meliorem vocat. Commentariorum in D.. Aur. Augustini Civitatem 152». Lugduni impensis Jo. Koburger, arte Jac. Deiliber primus scu Adversariorum Comraent. lib. Saccon.; in-fol. Augustinus de Civitate Dei una LX. Exstat cum Adversariis a pag. 2816 sqq. Praececttm iibris de.Trinilate , quos vide. Plane expressa dil haec ej'us adraonilio.: Eccum libi, amice iector, est praecedens Basileensis. specimen tommentariorum nosttorum in Civitatem 1522. Basitem, apud Jo. Froben.; in-foi. D. Aur. B Divinam Augustini, multis expelitum. Sequentur ipta Augustini opus nbsolutissimum de Ciyitate Dei, ad Commentaria, si Deus vttam dederit; Opus immenvetera exemplaria collatum el commentariis illus- sum, et licel ominari, mterimm. Reliquimusautem,.ut tratum sludio et labore Jo. Lud. Vivis. Cat. Bibl. tcripsimus; nori sublalis iis, qum ex Adversariis in Reg. Mus. Britt. et Budens. Prima bseC est edilio hunc Commentarium translulimus; idque consilio, ut cum Vivis commentariis. Post dedicationemad Ben- . quale ipsum opus tit, eo faciliut perspiciatur. Qtiae ricum VIII Angliaeregem, dat. Lovanii nonisJuliis ipsius Barthii verba eo lubentius huc transcripsimus, M. D. XXII prsetatio occasionem operis Augusii- quod nuper demum Lipenii, sublestae non raro fidei niani docens et singularis praeterea de veleribusinler- testis, atictoritati tantum dedisse Colonienses vidipretibushujuslibetli deque Gothis qui Romam ceperint mus , ut refragantibus licet Christ. Daumii, Barlhio dissertatio esl adjecla. quondam familiarissirai, nliornmque, quos ipsi in 1554. Paris., in-fol. S. Aur. Aug. de Civitate Dei, medium producunt, melioris notae scriptorum testiedente Lud. Vive. Cat. Bibl. Bern. T. I, p. 16. moniis gravissimis, non prorsus tamen de integri 1555. Paristis, apud CarolumGuillard; in-fol. lidem hujus Barthiani comraentarii editiqnc, qualem Hnlae Iibri cum eodem Gommentario. Laudant Colonienses Sax. a. 1620 in-fol. Iticem vidisse Lipenius prodip.739. Si prsecedens editiorecle sehabet, nondubito G derat, desperareni. Imposuerat illis eiiam hoc, quod quin ex eodem bibliopolio profecta sit ac haec. ipse Bariliius" in suis ad Staiium Animadversionibus — Bas., ap. Hier. Froben. el Nic. episcop.; infol. saepius hujus commentarii in Augustinum meminis< D. Aurelii Augustini, Hipp. ep. de Civitate Dei sei. Sed quae ibidem ex iis proferunt verba, tantum libriXXII, adpriscaevenerandajque vetustatis exem- scriptum jam fuisse eum probanl, non item, ut ipsi plaria denuo collati eruditissimisque insuper Com- - volunt, editum. Cselerum ingens tunc temporisapud mentariis per undequaque doctiss. virum Jo. Lud. doctos hoinines hujus commentarii fuit desiderium, Vivem illustrati et recogniti. Accessit index fecun- imprimis quoniam ipse auctor de eo lam magnifice dissiinus. > Inaversa tituli pagina Henrici, Angliae locutus erat, et oppido pauci erant, qui non eximie regis, epistolalegilur, qua Lud. Vivi pro oblatis reconditam istius viri doclrinam admirarentur. Hosihi Augustini libris gratias agit, data Grenuici die die non niajorem in eo jacturam orbem eruditum feXXIIll Jan. 1523. cisse credimus, quara in eo, quem Salmasius super 1570. Basilem, per Ambrosiumet Aurelium Frobe- Arnobium mediiabatur. niot fratret; in-fol. < D Aurelii Augustini, Hipp. 1656. Parisiis , sub insigni Magnm Navis ,infol. < S. Aureiii Augustini', Hipp. ep. De Civiiate libri ep. de Civilate Dei libri XXII, ad priscae venerandseque vetuslatis exemplaria jam ilerum post vircim O XXH. Ex vetiistissimis manuscriptis exempiaribus undequaque doctissinium Joannem LudovicumFttietn per iheologos Lovanienses ab innumeris mendis resummo studio collati ac ejusdem commentariis eru- purgatus. i Quorum diligentiam altestatur sub finem ditissimis illuslrati. Accessit Index multo, quam toini, castigalionum ralio et leclionum varietas maantea fuerat, fecundior. > jori ex parte annotata. Cuin Gommentariis novis et Videantur quaede hac editione in Annalibus Colie- perpetuis R. P. F. Leonardi Coqumi, Aurelii Erectionum nolavimus. In toto volumine nihil est praeter mitae, Augustiniani, Doct. Theol. Paris. et Jo. Lud. Vivis. praefationem, ,quod ad integram operum editionem respicit et impedire potuit, quominus separatim hic lnscripsit Leon. CoqumusCliristianaV a Lotharintomus venderelur. gia Magnae Elruriai Dttci Matri a sacris Conlessio1596. [Geneuce] excudebat Jacobus Sloer; t'n-8% nibus. Nptae ejus aeque copiosam theologicam eru11 tontis. D. Aur. Aug. Hipp. ep. de Civilate Dei 1. dilionem ostendunt, quam Lud. Vivis commenlarius XXII. Tomum quintum Operum omnium h. 1.et a. omnigena araiquitatis doctrina illustris est. Ipsequo«xcusorum efficiunt. Vid. supra in Annalibus Opp. que de inscriplione, occasione,partitione, dignitate et

iSf* SUPPLEMENTUM AD OPERA S. AUGUSTINI.i 1S8 utilitate horum librorum , quod haud. perfunctorie A Apense. » Plurima comiriendanl hanc operam, verr Vives egerat, denuo commentatus est. sionis elegantia, indexicopiosus, splendor artificii, 1651. Paritiis.... in-fol. lidem cum Coquaeicom- ipsumque deniqnc P, M. Benedicli XIV, cni dedimentariis. lla Colonienses. cata est, nomeii.-_testejBtfi/, degli Aut. folgarizt, m 1661. Hamb.ufgi,sumpt. Zach. Hertelii; t'n-46, // Raccolia d'QpuscKscientie filol. T. XXXII, p. 343. fomis. S. Aur. Ang. Hipp. ep. de Civilate Dei librl 1742. Fenesici, appresso Piet. Bassaglia e Franc. XXII, in duos tomos divisi, ex ycluslissimis mss. Hertzhauscr..; in 4°. « Della CitladiDio di S. Ajireexemplaribus emendali, juxta novissimam editibr lio Agostino. Tomo pfimo, che comprende gli XI nem Colonienseiii. Accedunt Commentarii eruditi et primi libri. i Haecest reeens editio antiquse illius iniegri quidem, Jo. Lud. Vivis, Hispal. ac Leonh. versionis, de cujus auctore editprem Petrum BassaCoqusei Aurelianensis. Cum. indice gemino, altero gliam prolixius in epistola dedipajciria huic lomo locorum Sc. S., altero rerum ac verborum loeuple- praimissadisputassediximus. Alterum tpm (a. 1745) lissimo. npiidnm absolutum fuisse djserie monet nuclor d. SJEC XVHL —1748. Neapoli.... t'n-40.S. Augus- Bibl. degli Avi. volg, 1.1. Sed poslmodum additus tini libri XXII de Civilate Dei cum notis monacho-, esse debet. Nara Audiffredus in Gat. Bibl. Casanal. rum S. Mauri. Cat. Bibl. S. Aug. ad Nidum Neap. I duos citat. Texiiis Latinus versipni adjungjiur, inQ Versiones. superque Vita Augustini a Possidio scripta LaUne Versionum quoque hujus Augustiniani operis non accessit. GqUicm 1486. AkbeyiUe, chez Jean du Pri et exiguus est numerus. Nam' et vario idiomale red-. Pierre Qerard; irirfqi., 11 upj. < Dix premiers Hvres ditum est, et saepius eodem , sed niillo frequeiitiu;, quam Gallico. Ex pluribus aulem qui htic sludium de Mpnseigneur S. Aiignstin de la Cile de Dieu siuim conlulerimt Francogallis, riemo laude sua translales par RaoiU de PreuUes. > In fine tomi I : apud populares earuit, studioseque excepta sunt el < Impriine eu la vilie d'AbbevilIe par Jean du Pre prelo mulliplicata Radulphi de Prwltis, Gentiani et Pierre Gerard marchaiis Jibraires, acbeve ie Hefveli, de Cetiziers, Ludovici Giry et Petri Lonir XXVIHde Noveinhre '; I'an inil qciaire cens qualre beiti conanima. Sed singula brevi indiculo complec- vingt et six. > Tomo 11: < Les septderniers livres. > *. tamur. In flne : <.Impriniez pnr /es \nitnes a Abbeville. VII Italicw. —rS. I. el a., in-fol. < II libro di S. Atir d'Avril, mil quatre cens qualrp vingt et six, apres guslirio, de la Cita di Dio, il quale e diviso in XXII Pasques. »— CoinmemQranlhanc edilioncm Maetlibri, tradotti in lingua volgare. > Cat. Bibl. Reg: tarius, Debure Biblicgr. instr. T. I p. 248, Deburius T. I, p. 581, n. 786, apposito lemmate vetus editio. « sen. la-Vat. Bibl. Dncis de la Fn/icre T. I, p. 167. G In Bibl. Smithiana, p. 28, legilur : La Cilta di Dio ': Nolalur etiam ip Cat. Bibl. Reg. Paris. Primus liber iradetla (forse) da Iacopo Passavanli. Deburius in est ex paiicis, qui Abbaiisvillae sunt jjnpressi. SuCat. Bibl. Ducis de laValiire circa annum 1480 ex- per^i tameri editipnis yeiustaleni Ipsius versiouis cusam exislimat scripsitque characterem esse ro- setas. Auetor enim, ctijus iiomen diverse, (nodo do maniim fiiinorem, binas columnas, signaturas a-H Pjreuties, mpdo de Pralles, Prws.les, Presles, qiiin securidi alphabeti, tabulamque materiarum ab iniiio eliam de Ptqieres, Laiipe verp de PrmUis, de P-miexi foliis praefixam. Erat eadem penes Crevennam riis, Preslwus, efferrjjsolet, Carpli V Francjne regis olim, testc Caf. Bibl. ejus novissimo. Cf. Biblioteca tempofibus fioru|l, peiiesque eum magistri libeilfjr degli Autori volgarizz. in Raccolla d'Opusc. sciani. e rum snpplicum officio fiinc'us esl, natus ex iliipiiq concubilu Radulphi de Prae[iis, Philippi Pulchri fitol.T. XXXII, pag. 542. Deauctore linjus versionis inter ipsos Ilalos haud quondam consiliarii a. 1515 , cum iniqua eus.lpdia convenit, dum nlii, in quibus Fonlariinus (in opere paier ejus deientus esset. Sed lilii legiliiui jura Rasuo de Eloquentia Iidlica),Nicolao Piccolomineoeam dnlphus nosler jam sepex regis sui beneficio a. 1376 asseruefuiit, quos lamen refeliit Apostolus Zenus in . est consecuius. Diemiobiit mense Novembri 1382. Anribiatibnibus ad Fontanini librum; alii, veluli: fi Variis ille scripiis tam!vernaculo, quam Latino, serJacobus Cbrbinellus, Jacobum Passavantium auctor mone compositis, aelatejam devergente, inclarperat, rerri slatueruril; utrisque adversatus est Pelrus Rasr cum singulari regis mandalo stipendioque ad cflpfisagliain editibne Vcneia a. 1742, a Florcnlino quo- ciendam Auguslini liiijus libri versionem adigepetuji, dam" anonymo eam pfofeclam et Venetiis circa a. qttam incboalam annp 1571 _ die 1 Novembris, seu 1480 elnbnratam esse dicens. festo omnium Sanctorum, aniio 1375.,die 1 Septem1754. Roma, per Antonio de Rossi, in-fol. < La bris absolvisse ferlur («). Praeslo erant 50 codices, Citta di Dio , opera del gran Padre S. Agostino ve- quos ila tamcn secutiis est, nt parciiis verbprum SfcovodTppoiia trhdotta nell' idioma Italiano dal quam scnsus explicaUpni studeret, et regis jussui Pi D. Ce.sate Benvenuii da Crema abbate gerierale obtemperans senieniisn veritalem clarilateinque per tlei Carionici Regolarl della Gongregazione Laleraaiiibages orationis sectari mallet, quam eamd.em '(«.) Ah eodeiri auciore profecla.est Biblipriim yersip)Gallica., quani specimine prpposito accurate descfipsit P. l'e Lotig mBibt. saeta p. 318, quaeqiie eidem regi in litteras propensp d.ebelur, Cf. Lancelot ' " 656. mMiniVde fAc^des Imcr., t. 'Xill, p.

557 NOTITIA LITTERARIA IN S. AUGUSTINUM. 158 verbis insistendo periclitari. Ui vero commodius sua ADebnrius 1.1. Nicolao Savellerio tribuit. Quocirca legerentur, singulos libros in capila plura dispes- nos conjecturam secuti utrumque. m litulo posuicuit, quacum descriplione nescio an hodierna La- mus, alieruni rederaptoris, alterum impressoris tini textus divisio concordet. Nec contentus, Au- partes gessisse suspicali. 1570. Paris, chez Nic. Chesneau; in-fol. < La Cile gustinum Gallicani sermonis eloquio civibus suis admovisse, ejusdem etiam ubi doctius locutus esse de Dieu du Saint Auguslin traduile en fran?ois par videretur, inlerprelem egit, subjuncta singulis ca- GenlianHervet.tCal. Bibt.Mus.Brill. Cf. M. Bibl.Col. 1585. Paris , chez Mich. Sonnius ; in-fol. < Sainl pilibus exposilione, in qua de mylbicis , historicis , Augustin de la Cite de Dieu, illusire' des commenphilosophicis aliisque reeonditioris scientiae capitibus, prout quidem eruditionis tunc temporis con- taires de Jean-Louis Yives, traduit en franfois par ditio ferebat, disseruit, ut tamen ostenderet, se Gentian Hervet, avec les annotations et observalions hominum doctorum aevi sui longe esse excellentis- de Francois de Belleforest. Troisieme ediiion, ausimum. Nempe auclores, unde sua deprompsit, si a gmentee. >Caf. Bibl. Reg. Eamdem repetilam Partsiis 1610, in-fol. iraduni Colonienses. paucis discesseris, sneculovn nOn antiquiores sunt, 1655. Paris , chez Pierre le Petit; in-fol. t Saint siquidem frequenter imprimis laudat Isidorum Hispalensem, Orosium, Paulum Diaconum, Hugonem, B Augnstin, de la Cile de Dieu, traduit en francois par Papiam , Futgentium , Calltolicon, Nicolaum Tri- de Cereziers, aumdnier du Roy. > Cat. Bibl. Reg. et , veth, Vhtcenlium Bellovaccnsem, Alanum de Com- Casanat. 1665 et 67. Ports , chez Pierre le Pelil?in-$°, II planctu Naturae, Joannem Sarisberiensem, Gulielmum Pnris, Petrtcm Comestorem, Helinandum nlios- voll. t Saint Auguslin de Ja Cit6 de Dieu, traduit en que, aliquoties Paulum Diaconum de Mirabilibus franQoispar Louis Giry, tomes I et n, cuiilenanl les Mundi, Coranum Moliamediset Joannem Magdunen- dix premiers livres. < Cat. Bibl. Reg. seni (Jean de Meun) tamquam auctorem fabellse 1675. Paris , chez Andri Pralard , tn-8*, // volL Gallicae de Rosa appellat. Plura etiam ex hisloria <La Cit<5 Dieu de Saini Augustin, traduite en de tum sui temporis, tnm anliquiori Franciae admis- francois et reveuesur plusieursanciens mss.avecdes cuit, nec non traditiones passim vulgique supersti- remarques et des notes, contenantdescorrections du tiones varias aspersit, ex quibus speciminis loco texte par Pierre Lomberl. > Cat. Bibl. Reg. et /)ucts nonnuila proposuit Lancelolus, AcademimInscriplio- de ta Valiere. Eadem repetila est eodem anno Brumim et litter. elegantior. Paris. quondam Socius, xelles, et 1695 Paris // voll. ( Cat. Bibl. Thoit. ) 1701. A Paris, cliez Nicolas Pepie; tn-8*, en II cujus binae de Radulpho Preslseo ejusque scriptis commentationes insertse sunt Memoriis ejusd. Aca- " tomes. <La Cite"de Diende SaintAuguslin ; traduite demiaeT. XIII, a pag. 607 ad 665. Illius enim viri en fraiiQois et revue sur )'6diiion des PP. Ben6di' laudabili diligentia effectuin est, ut qusecumque au- ctins, avec des remarques, etc. > ctorem versionis hujus concernunt juxla documen1756. A Amslerdam, chezPierre Mortier, in-8", IV torum optimorum fidem explorata ntinc habeantur, tomes. <LaCile de Dieu deSaifit Augustin; traduite simulque tenebrse istae, qtiibus Crucius Cenomanen- en francois et revue sur plusieurs mss.: avec des sis (La Groix du Maine) ip Bibl. Galt. p. 427 ha&c reraarques et des notes qui coniiennent quanlite de obsepsit, quibusque dispellendis non admodum pro- corrections importnntes du texte latin ;.et la Vie de fecerunl conjecturis suis auclores M. Bibliothecm M. Lombert. >Notae imprimis de versiOne traclant Colonietisis ( p. 740, n. 157) clarissima luce siiif ejusque licenliam ex eo, quod elegantiae sensui tracoilustratae. Pra> caeteris aulem illius scriptis hunc duclor debeat et quod linguarum invicem abhorrens librum paucissimis visum, inspectum vero, quan- ingenium posiulet, excusant. Hinc nec ubique eadem lum equidem scio, nemini, diligenter examinavit, ilerum inculcare, sed ad priores tantum XI libros prsecipuasque ejns dotescum judicio exposuit. Enu- talia monere salis visum esl. Emendaiiones, quas merat praeterea p. 654 insigniores aliquot codices _ in titulo proliletur, ex 10 circiter autll mss. Galmss. qui ad unum omnes in Bibliolheca Regia Palicanis nonnullisque Yaticanoruni, quas Benediclini risiis asservantur et numeris suis sunt nolati. Cacte- PP. ipsi concesserant, leclionibus haustas esse morum non minus rara hae principe hujus versionis net. Eadem versio loiidem voluminibus in-12, eodem editione est altera diu postea facta. anno ibidem apud Jac. Rollhi excusa, quae similiter 1551. Paris (chez Galiol du Pre), par Nicolas Sa- ac praecedens vitam traductoris in lilulo gerit, meveiier; in-fol., II lontes. < La Cite de Dieu de Mon- moralur in Cat. Bibl. Reg. T. I. p. 379;. Eamdem seigneur SaintAugusiin, translatee de latin en fran- duodenis IV voll. Parisiis 1737 excnsam laudat Cat. gois par Raoul de Prwsles;s>cujus splendidum exem- Bibl. Firmianm. plar olim inler ornamenla Bibliolhecw Ducis de la Hispanicw. — \b'14. Matrili, in-fol. S. Augustinus Valiere nurnerabatur. Cf. Caf. T. I, p. 168, n. 458. de Civitate Dei 1. XXII, Hispanice per Ant. de Roys' Laudat eamdem Cat. Bibl. Musei Britt. Tenendum clRozas. Laiidant Colonienses. est autem, Lanceloltum etiam seque ac Golonienses 1676. Amberes(Antuerpise), in-fol. Iidem ej'usdeni hujus editioriis mentionem facere, sed ita, ut apud versionis. Cat. Bibl. Thott: Iterumque ibidem repeGatiotum du Pri prodiisse affirment, cum tamen titi dicuntur a. 1696 in-fol. in Bibt, Eccl. Colon.

SUPPLEMENTUMAD QPERA S. AUGUSTINll 460 A XXIX.— (82, 85) Augustinus in Evangelium JoBelgicamversionem impressam Lugauni Bat, 1621, . ex Cat. Bibl. Traject. T. II, p. 3, proferunt Colo-; annis et Epistolanr ejus I, ad Parthos. Sine anno, loco et typogr. in-fol. Augustinus super Joannem. nienses. Germanicam Joannis Godfridi de Odernheim, qui Hsec verba tituli ioco litteris majoribus folio circa a. 1495 Oppenheimensis Ecclesiae pastor fuisse primo cseterum vacuo sunt impressa. In limine perhibeiur, ex Eisengrenii lide commemorat Posse- texlus : Divi Aurelii Augustini, Hipponensisepiscopi: vinus App. Sacr. T. 1, p. 889. Aliam auclore flans in Evangelium secundttm Jounncm Tractalus primus Nicolao.Sigmaro a Schlusselberg, excusam Ratisbo- feliciter incipit. Ah eo quod'scriptum esl: In principio nm 1666, t'n-4" laudat Gemeiner Regensb. Stadtbibt. erat Verbum: ef ueioiini eraf apud deum: et deus p. 197 : attamen non nisi librum primum eam com- erai verbtim. usque ad id quod ait: El lenebre eam non comprehenderunl. In fine : Divi Aurelii Augustini plecti significat. XXVI— (75) De Rono Viduitatisiiber. hipponensis episcopi expositio in evangelium secun1517. Paris, chez Jean Petil, in-4°. < De 1'Elat de dum Joannem felicilerexplicit. PrnsceduntAnnotatio Veuvage; de la Maniere de prier Dieu; la Vie de seulnvenlariumprincipalium senlenliarum, nec non Sainte Monique; Opuscules de Saint Augusiin, tra- tituli seu rubricm traclatuum, x foliis. lmprcssio duits par Adrian Gemelli (Jumel), pretre docleur en . facta estliiteris Gothicis minoribus, duabus columnis. B theologie el grand archidjaere de Laon en Picardie.» Chariae litteris signalae sunt, desiderantur lamenfo15«Verdiered. recent., T. I, p. 7. Tractatus de Orando liormn numeri et custbdes. In summa pagina non Deo inter epistolas censetur 150. solum tractains, sed et capita indicanlur. In ipso XXVII. — (79) De Geslis Petagii liber conlextu autem verba Evangelii aulalia loca bblica 1611. Augusim Vindelicorum-,t'n-8*. D. Auguslini coinmentariorumque iiiilia, illa medio, haec majori liber cle Gestis Pelagii, nunc primum edilus studio cliaracteredistingiiunuir. Addita sunt marginalia, in Marci Velseri. quibus.vcl loca parallela, vel lectiones variac locoFmsulis (urbe agri Florentini, qiiam hodie Fiesoli rum Biblicoruni nb Augustino laudaloruni produdicunt) inventus erat in bibliotheca abbatiae S. Bar- cunlnr. His consideratis, nemo non insignem hujus tholomaei canonicorum regularium Lateranensium. editioni.s similitudinem cum irapressis AraerbachiaHinc ejus antigraphum cardinalis Scipio Cobellutius, nis, quoruin cxemplaria passim a nobis inter Atigutttnc ab epistolis et secretis summi pontificis, Roma stiniana proferuntur, agnoscet. Lubens lamen conad Marcum Velserumduumvirum Augustanum trans- cesserim in cl. Braunii senleiitiam, qui tomo II Not. misernt:qui quideni aliquamdiu editiones, quae Ro- H. Litt. p. 35, Norimbergm per Antonium KobergeG mae Florentiaeque accuratissime parari ferebantur, I rum excusam esse statuit, modo non in sola typorum cupide exspectavit; sed quoniam longum id futurum similitudine, sed totius operis descriplione nitatur negotium res loquehalur, gratiam apud viros pios et illius judicium. Unum accedit, Cobergerum plura, eruditos, antiquse doclrinae amanles, Romanis Flo- Amerbachium conlra vel nulla, vel pauca admodum renlinisque ediioribus ipsis non invitis, se initurum absque nomine suo emisisse. esse ratus, si nuda interim Augusiini verba utenda Fersioncj. 1670. fruenda proponeret, exemplum Romse transmissum cum fide exprimendum curavit, lectionibus varianRommtypis S. C.depropag. F. in-4°. Capila nonnuila ex diversis tractatibus in Evangelium Joan. de tibus, quae ad marginem ejusdem comparaverant, pariter in ora ascriptis, subjectis vero in ima pagina Sp. S., Lat. et Gr. interpr. Max. Planude; inler opualiis, quas maximam partem Marco Velsero, cano- scula aurea collecta a P. Arcudio a pag. 651. In nico tuncFrisingensi,deberieditor significat, easque Bibl. Eccl. M. Coloniensi laudatum invenio librum deSpiritu S. ex diversis Augustini traclat. super Joconjectura fere subiiaria inter legendum notatas, paucas eiiam paulo audaciores ab auctore improba- annem coliecium, qui prodiisse dicitur Basilesel578 tas scribit.Nullasvero quantavis probabilitaiisspecie Gr- Lat. Ex his intelligere mibi videor, non alium blaiidientes in conlexlum' a se receptas esse asseve- " indicari libruni, quam \ Leunclanii Legationem Marat. Praefationem hanc repeti fecit Joannes Clericus 'rtuelis Comneni ad Armenios, ctii aliquot capita de Trinitaie ex Augusjlinogr. conversa sunt inserta. At in Append. Augustinianea (T. XII ed. Antuerp.), p. 607. Exspectatae vero illaeRomanorum Florenti- si htinc voluit quem testem laudat Lipenius in Bibl. norumqiie editiones lucem non viderunt, sed Parisiis Theol. T. II, p. 785, fallitur ille quidem ; narri isia paulo post cum libro conlra secundamJulidni respon- prorsus ibidem non feguntur. Nescio vero an huc sionem cura Menardi iteriim prodiit, quem vide forte pertineal fitier Augusiini de Spirilu Sanclo. n. 98. Nec dubito , quin inier Opuscula Augustini Gencvm 1540, t'n-8" , quem profert Cat. Bibl. Berdiscipidorumque ejus ediius sit, quae supra a nobis nens. T. I, p. 15. 1670. Paris, chez Jean-Bapt. Coignard; tn-12. sunt in mediura producta. <Homelies de S. Auguslin sur la premiere Epistre XXVIII.— (80) De correctioneDonatistarum liber. Edidit seorsim hunc librum iVtc. Bergius Revalensis deS. Jean; traduction nouvelle. Holmiw 1696, in-8°, sub, tit.: D.Augustini liber de 17,00.Paris, chezJeqn-Bapl. Coignard; tn-8°, IV moderatecoetcendis hmreticisad Bonifaciumcomitem. voll. <Lestraitez de S. Augustin sur 1'Evangile du 189

NOTITIA LITTERARIA IN S. AUGUSTINUM. 1035 161 S Jean et son Epistre aux Parthes, traduils en fran- / Ltali viro exspeclari non poterat, sed ut denuo sub cois sur 1'edition des PP. Benediciins, avec des som- judicium eamdem rcvocaret ei ab omni parle permaires a ia marge, par Philippe Goisbauddu Bois.t pensam proponeret. Facile lamen lemporum ralio XXX. —(84) De Gratia Christi el Peccato originali suadere poterat, ui nomen invidise subtraheret. Liceat nunc brevem dispuiationis ejus conspectum, contra Pelagium et Cmlestium. 1687. J/oguiiftaj, lypis Petri Hermans, in-8°. Liber qneinadinodnin a Frib.Bened. Carpzovioperexamen Divi Aur. Augustini, Hipp. episc. contra Pelagium hujus libri in Aclis Erud. Lips. 1098, p. 340, deliet Coelesliumde Gratia Chrisii, Commentario brevi nealus est, subjungere. < Primum, inquit, animadet coiii.inuo illustralus a R. P. Carolo Josepho Tri- veriil Schiltcrus, controversiam esse duplicem : alcassino, ord. Frair. Min: Capucin. S. Francisci. Cf. leram de jure divortiorum, quae Augustinus nisi ex causa adulierii negabat esse pennissa; altera de Acl. Erud. Lips. Suppl. T. I, p. 134. Ad hunc Augustini librum spectat editoris liber, jure ilerum nubendi, quodAuguslinus, vivente allera Graita efficax refulala ex Ubris S. Auguslini, per parte, concedit nemini, ne quidem ex causa adulteeuiudeni lypographum boc ipso anno excusus, quem rii : nisi quod cap. 6 innuit, Cliristiaribs tantura reccnsent Acfa Encd. vol. eod. p. 128-153, idque conjuges hoc praecepto teneri; uude colligas, ab iniendisse auclorem declarant, Pelagianos ab Augu- ]B adultero non Chrisliano discedenli nuptias secun' stino proptcrea hsereseos fuisse insimulatos, quod das miniis liiisse inierdictas. Pollentium vero in nullam omnino graiiam Dei admiilerentinvoluniale priori qusestione labi docei notarum auclor, abrepnecessariam, non vero ob id, quod graliam eam in- tum Hebraeorum Romanorumquc moribus aclegibus, differenlem, seu. talem, cui voluntas huraana, seu quibus divorliorum liceulia invaluerat. In bac Crgo obtemperare, seu resistere posset, slatuerent. Idem parlc iriumphnre Augustini facundiam etdisputandi fere Trtcassinus jam ante in libro De Nalura peccati subtilitatem, licet argurneniis ejtts non id semper originalis, secundummenlemS. Atigustini, eic. edito conficiatur, quod illis colligere velil. Siclocum illum Parisiis 1677, in-4*, docuerat. Cicterum Auclor Paulinum 1 Cor. VII, 10, 11, nec ab Augustino, nec sed Coloniensisnon Moguntim, Trecis, unde orinndus a Pollentio recte capi et explicari observat. Augustinum ex prsejudicata opitiionem mtilierem, quae dierat Tricassinus, eum impressum existimat. Versio. scedat a viro, nccipere de ea, quae ob adulterium 1758. Paris, chez Franc. Babuiy,in-l%. «Les deux divortal aut repudielur, atque adeo, ut scholaelolivres de S. Augustin, de la Grace de J.-C. et du quuntur, peicre principium. Pollentium contra,quse Pech6originel, traduits en francois sur 1'ediiiondes ' Apostolus in eam conditionem conferat, si fiant, PP. Benedictins de la Congregation de S. Maur. > «-" pure aci-ipere, ac si licile fieri possnnt, atque adeo, XXXI. — (95) De Conjugiis adulierinis libri II. quse de /dcfodicuntur, perperam dejure intelligere. 1698. lenm, per Joan. Bielkium; t'n-4*. D. Aur. In altera vero parie controversiae, qua de jure iteAugustini libri duo de adulierinis conjugiis ad Pol- rum nubendi, si facium est divoriium, quaeritur, lenlium, cum notis jurisconsulti celeberrimi, qnibus Augustiniim sine causa ab apertis Chrisli verbis dogma Ecclesiae de mairiraonii dissolutione iilu- Matih. v, 32, discedere, eisque vim inferre nolat; cum ea, qtiacpariiculis excepiivis rcgulae eximunsiralHr. Auclor noiarum fertur Joannes Schillerus, ante- tur, non in vim excepiionis, sed exempli valere cessor quondam Argenloraiensis, ingenio aeque ac velit, invito sensti communi.rectisque inierpretandi doctrina inler jurisconsulios eminens, edidit vero et regulis, ad Grammalicx', Logicae, suhjectseque mapraefalusest Georgius Schubarlus, humaniorum lil- teriae principia revocatis. Nequc reliquas ej'usratioterarum lunc temporis apud Ienenses professor. nes ita esse comparalas , ul nos coganl ad contorOccasionemIibro causamque simul cur lalere Schil- lam interprelatioiieni verborum perspicuorum conterus voluit, dedisse ferunt Ulricum Obrechtum, vi- fugere, evoluto cujusque argumenti pnralogismo derum eleganti doctrina et muliis editis scriplis tunc ._ monsirat. Hn?cfere sunt, quae priori libro dispu' apud Argentoralenses insignem. Qui cum Argento- lantur et nolanlur. Allero libro.eadem controversia rato urbe in potestatem Ludovici XIV redacta Jesui- discutitur, a Pollenlio denuo el luculentius exposiia, larum captionibus in casira Ponlificia esset pel- novisque rationibus munila, quibus Augustinus ocleclus, idque deinde prsemii tulisset, ut senalui cnrrit, suamque sentenliam tuetur et expolii. DoArgentoratensipraesidis nominea rege praeficeretur, ctissimus vero SchilteruS et hic Augustinum -/«T« norcin in judiciis receptuin, raalrimonia adullerii 7!-O5K sequitur, et quid sit in conlroversia, cujus poncausa dissolvendi, palrum istius societatis placitis deris sinl rationes aut responsiones allatae, quse inliaud dubie obtemperans, aboleri fecit ejusque rei ter se consentanea sint aut dissenlanea, magno gratia etiam hunc Augustini librum Germanice ver- judicio exaniinat: sttb finem ex lib. n Retractat. tisse traijilur. Cf. Morerius in Dictionario (ed. Amsl. cap. 57 observans, in haecsenieniia ipsum sibi non . in Suppi.). Tametsivero posterius asserere nonausim, salis tidere, ncc satisfacere Augusiiuum. > Hactenus arbitrortamen, Augiistini senlentiam a caussehujus Carpzovius. Restat, ut observemus, rarissime j'am palronis fuisse j'aclilaiam, idque ipsum Schilterum occurrere Scliilterinnnm banc opellam, quippe qua iumulisse non ui eludendam sibi sumeret, quod a nostra eliam Bibliothcca caret cujusque mentionem

104 SUPPLEMENTUMAD OPERA S. AUGUSTINI. 163 in Catalogis sprsecipuarum bibliothecarum, iprseter-A bis finalibus astruere nititur, in quibus omnia ad quara in •CalalogoBibl. Regiae Parisiensis, frustra generalem ex illatis conclusionem apprime conspirerit. -Eriimvero Benedictini tomo X, p. n, omnia quaesivimus-.. XXX'lI<:—{9&)ContfasecundamJulianiresponsiohem, hsec vana Cssepronuntiant atque exemplis contrariis luculenler demonstrarunt. Prnemisit editor disputa. Operis imperfecti libri VI. 1<617<. Lulelim Paris., dpud Sebast. Chappelei, tionem de.Juliano ej*usquein B. Augustinum scrit'u--8°.i S. Aur. Augustini, Hipp.ep. contra secun- ptis et testimonia veterum, qui borum sex iibrodam Juliarii responsionem, Operis imperfecti, libri fum memiuerunt et locos ex iis in suos commentaduo priofes. Nuiicprimum ex manuscriplis codici- rios relulerunt. Versio. busediii. Additusest^eiejusdem Augustihi de Gesfis 1736. Paris, chez Franc. Barbuly; «'»-12,Hvoil. Petagii iiber ante paucos-annos editus. Nunc priiiium in hicem editus citra C/. Manatdi, Juliomngi An- < Les VI livres ;de S. Augusiin contre Julien, defendiui» proprseloris. > Paucas, 'sed seleciae ;doclrinae seur de 1'beresie .pelagienne, traduits en francois sur notas «editor-haud inceleber aspersit. Nuncupavit l'edition des PP. BcSnCdiclins.» XXXIII. — (99) Encltiridioriad Laurenlium. autem-afchiepiscopo Lugdunensi ©ionysio de MarS cjnemont ep. d. pridie non. Aug. 1616. Exsiafeadefn B S«c. XV. —-• ine dnno et locp, in-.fot. min. S. Aueditio 'hoc ipso •arirfo iisdem typographis in-folio gustini Enchiridion. Constat foliis XXXIII. Exorab exiiusa. Cf. Cai.Bibl. Reg.Paris: dium capit ab ipso statim prologo verbis : Incipit 1642. /Lovdhii, >aptidCornel. Cmneslenium,in-4°. liber enchkidion sacli! augustint de fide, spe el chaS. Aur. Augustlni conlra secundam Juliani respon- riiate. In fine textus folii xxxi, pagina aversa : Deo Sionem., Operis iiriiperfecti, libri duopriores, resli-j graeias. Dein, post eapilulorum lilulos folio xxxu luti a F. Mich. Paludatw, Gandaven. O. Eremit. S. incipientes, folio xxxin pagina prima ; Amen. DeAugustini. Prsemittuniur iidem Iibri, quales a 1617. scribit hanc editionem antiquissimam sane cl. SeeParisiisediti fuere. Cat. Bibl. Casanat. tniller fasc. I, p. 156 sij., iriter eos libros de quoruni —Liovanii-apud Jacobum Gezers; in-4°. < S. Aur. . typographis ne eonj^ciura quidem experiri ausus Augustini libri duo priores, Operis iraperfecti, con- est. Quod setatem attinet, ante annura 1477 excu«a Juliani secundam responsionem : ex recensione sam esse non dubilat, litterasque, quibus expressa Michaelh :Paludani, » Cal. Bibl. Reg. Patis. In hac est, Inonfusas, sed sculptas projptcrinaeqiiabilitalem tteralione prioris editionis crrata innumera sola sibi videri edixit, genus lamen earum declarare cbnjectura oorrecta esse, ex Riveio monenl Colo- oblitus esl. Unicuni ab eo inlerpunclionis signum, nienses. puncium nempe, aique id ipsum rarissirae observa • 46B-4. Parkiis -tumpt Simeoitis Piget; in-fol. S. tum. Deerant signa quaevis paginariim foliorumve, Augustini episcopi catholici conlra Julianuin hsere- necnon litterae initiales, capita lameii numefo Roticuni <Pelngianumoperis perfecii libri sex. In Suppl. mano distinguebanlur. Lineas per paginani numerabat34. Hieton. Vignerii. T. H, p. 1522. Octo libris opus secundas rcsponsionis Juliam SiEC.XVL—1527.Augusfa;Vindelic. seu.Coloniw; conslabat. Eam vero Augustinus sic refutare ag- t'n-8°. S. Aur. Augustini Enchiridion de Doctrina grcssus esi. ut singulis libris librum opponerel. Sed Christiana ad Laureutium urbis Romaeprimicerium, morte .prsevenius nonnisi sex libros absolvere po- nec non libellus deiessentia Divinitatis ejusdem. Laudat Hendreich in Pand. Brandeb. p.-541, sed tuit, atqueimperfectaadeo hsec ejus responsioman<nonnisi adeo negiigenler locum.ubi impressa sit, ediiio insit, <ut-Possidius etiam testatur. Ex bis <diu duo -habebantur editi per Claud. Menardum. Pa- dicat, ul in raedio relinquam, Augustam an Coloris. 1617.Enimvero a. 1654 Hieronymus Vignierex tiiam voluerit. Soc. J. supplemenlisad editiones Augusiinianas an. 4552. Cotonim, ap. Petr. Horst., in-H0. < S. Aur. terioreslioc anno editis clarus, non solum qualuor AugusliniiEnchiridion de fide, spe etcharitale, ac" d.e novo ex codice ms. abbatiseClarsevallensis eruit, ^ cedit ejusdem iiber de Fide et operibus. > Cal. Bibl. sed sibi etiarii -persuasit et aliis persuadere conatus Thotl. 4575. [Genevm] pud Euslath. Vignon; t'h-8". D. est, integrnm hisce VI libris Augustini opus ase a exiiiberi. Argumenlis utebaltir, .primo, quod nullus Aur. Augustini Encliiridion ad Laurentium, sive a se inspectuS;Sit Possidii codex, inquo vox ista, summa et praecipua lotius Christianae religionis caimperfeclum. exsfet; secundo, quod in ms. Clar«pila. Liber ulilissimus iis omnibus, qui brevissivalleiisi-sexto denmm libro vocula explich, non mam Augusiinianse doctrinae epitomen ex ipso Auitera reliquis sil addila, tnide colligil, finem lotius guslinp, et quidem jam sene, habere desiderant, pperis eo indicari/; tertio denique, jd quod -lorige mullis mendiseiglossematis, quibus antea scatebat, foret .gravissimum, si probasset, sextum libruni CK- ex veteri manuscripib repurgatus et commenlariis teris esse longiorem alque tam Julianiinvectiones, illuslratus. PevLumb. Danwum. Accessit operi triquam Augustlni responsa cseterisprolixiora; quo- plex index. «irca concludit, probabile videri, sexto hoc libro Divinas plane Augustini scriptorum virtules VresJuliani simul esse colleclos idque ex ipsius ver- Lamb.Danmus in epistola dedicaloria ad Edzardum

NOTITIALlTTERARlA 1N S. AUGUSTINUM 165 iCo Versiories. A FrisiaeOrienlalis principeiri prsedicat, indeque pro- J DemetriumCydoniuritin Gtmcamlingiiani Enchifigressus ad quereias de iniquo eorum paulo posl aii--ctoris sui excessum fatOj dum partim lemporum iri- dion Augustirii traristulisse tradulit, inquit Pdssevijuria perdita, parlim bominum improborum niale- nus App. S., T. I, p. 155. Sed unde liaric iiotiiiarii ie volehtia corrupta et interpolata fuerint, ansam capit liauserit tacet. Edita cfef hsec versio nbh esi, el si operam suam ulcumque commendandi, quippb qua exstilit umquam, in Bibl. Vaticana latere eiiainnUra non solum verborum vulnera sanasse, sed Augusii- debet (a), Ex Gallicis duabns aheram 'Coileteiii jarii num ipsurii sui testem et interprelem produxisse glo- sbpra, cum librorum de DoctririaCtitisiiaiia editionej' riatur. De manuscriplo; quo ad emendandum lex- reeensererauS, Coiiimeiiioravimtis.Superest allefa tum iisus sit, nibil amplius ab eo proditum est. Antonii Arrialdi, quse prodiil. Prsemittuntur vero praeler dictam epistolam, de me1648. Paris,c'hez Anton. Vilfi: in&°. <Le livre da llwdo librorum Augustini el de eorum evolvendorum S. AugiiStin, de !a FOy, dePEsperance et de iatjharalione disputalio; nec non Ptotegpmena ad librum rite, 'vaduit en francjoispar AntoineArnduld, docteiiir jamjam editum, in quibus rfe titulo, utilitdle, 'mlaie deSorbonrie, avec le lalin 'ensuiie, feveu srir six arioperis&cdeLaurenlio; ttd quemdirigitur, prsccepil. In ciens niss.> Addil Heridreichiiis hujus versioriis feCoramentariis dogmata cum Augiistiniana, tum Cal- |B jieiiiioiifesaririoruni 1652 et i656. vinistarum latissime explicantur, et quod isia netas 1681. Kiobenhav,tn-8°. Idem liber Daitice, ibvefs, in deliciis habere coeperat, contra dissentientes af Henr. Olafsan.y Gf. Cat. Bibl. Tholl. strenue defenduniur. Periinet ad hunc Augustirii libroiri 'pecuiiaritei 1579. [Genevas] apud Eust. Vigrion; t'n-8°. Idem opusculum absque auctriris noriiine lioc titolo ediliber. secunda editio aucta et ab ipso auclore reco- Xurii: TheOlogiaMoralis S. Augustitii, iri quaprwcegniis. plum de amore Dei ptene perlractalur, elC, per 35. B, 1585. Genevw,in-fol. Eadem libri bujus recensio S. M. R. D., dequb v. M. Bibt. Eccl. Cbl. p. 744. recusa in opusculistheologicisLamb. Danmipaa. 729 XXXIV. —'(100) De Curapro ritorluis gerehdd tiber, 896. 1543. Parisiis, ex officinaJoatihis Palieri; tn-8*. 1597. Ibidem, tn-8°. Eadem recerisio. Laudanfe <D. Augustini deCbra pro mbrluis gerenda, ad PauBendraichioin Pand. Brandeb. linum liber unus; item de ClirysdstomiHbmiiia, LaXVII. — 1604. Witebargm, sum.pl.Paiili Hel- tine, quod pro deiunctis lugeivdrini non est, sed &MC. wichiilypis Cratonianis; t'n-8°. < D. Aur. Aug. En- orandum.i Maitl.'T. 111,p. i, p. 345. Laudant Gerchiridiou ad Laurenlium urbis Roraae primicerium , manicam hujus libri versionem, auctore Fito Mileto nec uon libellus de Essentia Divinitatis , qui inter i (Moguriliw1604 et 1634 , t'h-12) Lipenius in Bibl: G opera Angustiniexstat tomo quarlo : In gratiam stu- Theol. T. H, p. 329, T. 1, p. 498, et ex eoGoloniendiosornm Iheologiseseorsim edila, cum praemissa ad ses, apud qrios pfasterea egregias quasdam supef illustres et generosos fiarones , Dom. Richardum et Atigustini de mortuis et saiictorurif cultu senteiftia Dom. Joannem a Tschernemel, de vera patrum ie:- observationes ex doctorum theologorum sefiplis colctione et lectionisulilitate, praefatione el dedicatiorie lecias b. I. invenies. Salomonis Gesneri, Theol. Wileb.i XXXV. — ( 1G2) Reguia ad servosDei, seu veriuS 1641. Lugd.Bal., tn-12. Idem liber. Nolat HenRegttla Sanciiinonialibus scripta , alias Epistoia dreich in Pand. Brandeb. 1. 1. CCXI vei CIX. Berriardus Vindingus el Prosper Stetlartius, ambo 1656. Helmsl., in-i". ldem liber. Hendreich in Pand. Brandeb. Sed in his omnibus adeo desultoritts ex famiiia Augustiniana, pririii viderunt, Regulamad est viri hujus labor, ut, quamvis providus, metuam tervos Dei ex epistola Iaudata fuisse deprohiptam vilamen, ne male eum intellexerim. Vereor ne, quod risque apiatam. Quo, quibus id facium sit auctoribus, hanc ediiionem attinet, in errore verselur, diversa ignoratur. Sed mature admodum factum esse appaAuguslini scripta, Encbiridion Doctrinse Chrislianse Tet. Observant enim Benedictini, 'eani 'perantiquae cum libris IVde Doclrina Christiana , a. 1655 hac iD Tarnatensis regulse•polissimampartem facere et lauforma Helmsladii edilis, Confundens. dari in Concordia regularum a Benedictb Aniano ab1665. Paris., apudSteph. Loysbn... Augustini En- bate et incodice etiam Corbeiensi, riiilie arinorum , chiridion ad Laurentium V, Romse primiceriuin. viris accomniodalam, et cum ea quae iriscribitur BeExst. in opereSpiriluali a pag. 129. gulasecunda, in unum corpus compactani.exhiberl. Ssc. XVIII. — 1705. Lipsim, sumpt. Joan. Heini- Tenendum est autehi, hac transmutalione prioreni chii viduw,lilteris Jo. Heinr. Richteri, in-80. D. Aur. epistolsepartem a verbis inilialibus: Sicul parata eil Aug. Enchiridion ad Laurentium, urbis Romaepri- teveritas, etc, usquead illa, Sedpdtius lacrymas Pe, micerium, in usum studiosse juventtttis, cum pracfa- iri paslqris, penilus esse abjeclam : cujusloco pauca / iiOne de stiidio theologicoD. Adanii Rechenbergire- haec praemilti solent adscililia : Ante omnia, fralres cusum. *harissimi, diligatur Deus, deirideproximus, quia isia m (a) Heridreichius in Pand. Brandeb. p. 542 manu- Uottingerom Bibliothecario:p.372. Ubi tamen altum scfiDiam Demeirii versionem laudat, adduclo teste de ea siientitiiii.

168 SUPPLEMENTUMAD OPERA S. AUGUSTINI. A prtectpta sunt principqliter nobis dala. Atque hac j fol. cxxxm excusi:surit Commenlarii.Ambrosii Choriolaaiin primam reguldm sancliAuguslini cum tribus forma ssepius separatim ab Operum collectionibus, ita ut vel sola adjectis nimirum Hugonis. deS Vi- ejus in laudes et doctrinas quasdam liujus doctoris ictore aut Lairvelizii commeniariis volumen efficiat, oralionibus. Praelatio, quse huic parti fol. cxix, pag. vel cum aliis ordinis Augusiiniani constitulionibus altera praemitlitur Oliverii Servii Tholenlinaiis ad excusa est. Sed cum latissime hic ordo pateat, tolque Gi/t/fermutn de Estoutevilta episcoputn Ostiensem et diversse eo nomine comprehendanlur congregaliones, cardinalem, in qua se primum hsecforas miiterescriquarum omnium constituliones ,. quae plus minusve bit, ad aliam, quse banc praecesserit, editionem spehanc regulam respiciunt, ssepius quidem sunt im- ctare videtur. Cselefum sedulo cautum est a lypopressse , sed natura sua paucorum manibus teruntur graphis , ne vacuas paginas admitterent; quocirca et fere delitescunt: intelligitur, quain lubricum sit passim, veluti fol. vm pagina aliera, nec non eadem accuratum atil plenum edilionum hujus regulm indi- pagina tiluii, item prima fol. cxix Augustini effigiem cem coniexere. Equidem oppido paucas -ipse vidi, ligno impressam videbis. Conferri eiiani tle hoc opere nec qubs, cessanlibus illis, sequi potuissem nobilium poteril Braun Not. Hi Lil.,T. 11,pag. 195. 1500. Fenefits , impensis Giuntm, arle Joannis de bibliothecariimscripiores satis fidos hac in re experlus sum. Collegi tamen, quantum potui, atquc hoc B Spira; tn-4°. S. Augusiini Regula una cumYita ejus.. saltem assecutus mihi videor, ut, quod desit, aut Inter Regulas quatuor\primum approbalas, de quibus minus recte se babeat, si tanii putatiir ab aliis sup- ad Benedictumdicetuf, simulque hanc edilionem laiius descriptain dabiinus. pleri aut corr.igi facilius possit (a). S*c. XVI.—1516. jLugduni,in-8° (-j) S. Augustini SJSC.XV. —•1481. Romm, in-fol. Regula S. Augustini cum Commeniario AmfcrosiiCoriolani. Or- Regula. ' • . landi pag. 284 et 516. . [1517.] Sine loed e't iypograplw, tn-8°. B. Augus1490. Argenlinm, per Mariinum Schotl.; iri-fol. tini episcopi Regula. Exstal in Constilutionibus fraCanones Aurelii Augustini juxta triplicem quatn edi- trum Heremitarum Sancti Augustini ad Apostolidit regulam omni stalui modum vivendi prmstantes. corum privilegiorum formam pro reformaiione (Hsec litteris majusculis, sequentia minoribus lituli Alemanniae. Praemittitur ad omnes ordinis fralrum Heremitarum S. Augustini per AlemanniamConven*instar in prima pagina :.-)' tus adhorlalio Joaiinis de Staupitz, prioris generalis Prelali. regendi copiam nanciscunlur Hic Subdili. suis curatis obsequendi debitum ad negolium diclm reformationis lunc vicarii, signata ,a. 1517. prestare docenlur. C 1526. Parisiis..... Mores accipiunt xpi fideles universi. Hugonis a S. Victore in Rer Ad calcera : Opus canonum Aurelii Augustini cum gulam D. Augusiini expositio, ediia in prima inlenova ac prmclara interprelalione Ambrosii Churiolani gra Operum ejusdem collectione h. a. facta. Num ipsa viri prestantissimi. generalis magistri totius ordinis quoijue Regula uiia iexpressa sit, ignoro. Hugonis heremitarum divi Augusiini. ptr spectabilesviros Til- yerp Gominenlarius postea pariter recusus, est in > mannum limperger. ordinis heremitarum sancli Au-, editione Veneta (apud Jo. Bapt. Somascum) 1588, gustini frairem. Jacobum fedderer. Joannem scber- ct C:\iloniensil617, ncc non novissinr.i, quam singurer. arlium liberatium professores el sacre theologie latim indicabimus. 1550. Venetiis, in-f°. S. Augustini Regula ad Serbachalarios formatos ex^uishissime casiigalum aiquer revisum eol. Impressumque Argentine arte-ei im- vos Dei, seu verius Regula Sanctimonialibus prsepensis solertisshni viri Martini scholt. Anv.o salutis ' scripta : cui pramtHiitiiReguIae cleritis traditae frag' lnenium Cum Regula secunda (stippositiiia). Exsl. . MCCCCXC. Hisomnibus deniquesubjecia sunUnonimentaad le- iiilerquatuor primum approbatasRegulas, colleclore Jo. Francisco Bfixiano, congreg. S. Juslinae 0. S. ctorein sex distichis constantia subsignataquelitteris: F. D.L. Ab initio occurrit Tilmanni Limperger prae- Benedicti; . . . circa fittem, futioad NicholaumFriess, theologum Augustinianuin, D 1561. Venetiis.iper Bernardinum Fasianum, sumepiscopum Tripolitanum. Deinde a folio inde priino ptibus CanonicorutriRegulariuin Latcranensium.Meusc usque ad octavum prsemitiuniur Fita Augustini per Aptili; iti-4*. S. Augustini Regula , cum exposiiione Coriolanum, et commendalioregniw ejusdem. Tandem Ilugonis de S. Vic/ore Laline etltalice. Cal.Bibl. Pifolio ix iricipiunl Comtnen/arit super regula divi Aur nell. cf. Fabric. in Bibl. M. et Inf. Lat.ei. Mansi editi ab Ambrosio Coriolano.....; permoT. III, pag. 301. guslini 1575. ColonimAgripp., iu-8°. S. Augustini Regula du:n Dialogi; conlinuanttir vero usque ad folii cxvui linetn. Dehiuc separatim folio cxx usque ad finem et Constitutiones fratrum ord. Praedicatorum. Cat. (a) Qusc cruce nolanlnr, eas solummodo in Cata- gnis declarat.Caeterum nescio eliam an omues Orr logo Btbl. Bodleianm laudaias reperi, qul ut inier dinis Angusliniani Cqnstitutionum ediliones regulam 3 prcestaniissimos bibliothecarum publicaruni indices hanc a liinine prgeferaiit. Alias numerus earum cx rneriio' numeralur, ita haud raro biblioiliecariorumi Lipenio (Bibl. Theol: T. I, pag. H8 sqq.), Hendreiusibus magis, quam commurt*utililati est accommo- chio (Pand. Brandeb. pag. 343.) et Calalogo Biblio•datus, librosque quibus aliqui i.vacialusinserti sunt, , thecse Casanatensis (v. Consttrufiones)facile augeri non verbis inciical, sed ubi in iorulis repeiianiur, si-- posset. 167

NOTITIA LITTERARIA IN S. AUGUSTINUM. !tT9 170 Bibl. Bodl. cui addattir Hendrekh in Pand.Brandeb.. A tore, by the Wrelche of Syon Rychar de Whytl 1581. Dilingm, t'n-4°. S. Augustini Regula cum forde : Imptynled at London in Flelestrate by me . Comraenlario Hugonisa S. Victore. Lipen. Bibl. Th. Wynkyn de Worde M. CCCCCXXV.the XXVIH. of T. I, p. 119. Novemher. > Maillaire. 1582. Venetiis. (f) S. Auguslini Regula. Hispanicm. — 1600. Cordoba. . . < La Regla de 1585. Manlum, in-4°. Regula S. Augusiini et Con- San Agostino declarada. . . . por Juan de Montoya > 1 stiluliones Eremitarura congregationis Obscrvantiae (Matritensi Dominicano). Lnudat Greg. Bivius Puritanus (i. e. Longobardicse. Ilaticm. —1615. Firenze, per BarlolommeoSermarGe. Burch. Lauterbachius) in Historia Monaslica Oc- telli, in-4°. t Regola di S. Agostino. > Aliam anlicidenlis T. I, pag. 45. quiorem translationem adjuncto lexiit Latino ad a. 1 S/EC XVII. — 1601. Fenefiis. . . . S. Augustini 1561 noiavimus. Regula, cum Comment. Ilugonis. Teste Lipenio. 1655. Vilerbo, t'n-8*.S. Agostino Costituzioni delle 1605. Comt, apud Hieron. Froirm; t'n-8°. Eadem1 Monachedi penitenza. >Cat. Bibl. S. Angeli adNicutn Exposilione Hugonis a S. Victore. Possevin. dum Neap. 1614. ColonimAgrippinm, tn-8°. Eadcm cum Cora1654. Venezia,pet il Giolilo, in-i°. t La Regola di raeiilario seu OpticaRegularium Servatii deLairveltz.1B S. Agostino vescovo e dottore di S. Chiesa caitolica, 1736. Gandavi, t'n-8°. S. Augustini Regula el Con- posta nel libro dell' Epistole nell' cpistola 109, iraslitutiones fratrum Ord. Prsedicatorum. Hendreich. dotta di latino in lingua volgare fedelmenle da BerColonimAgrippinm,t'n-8*.Eadem cum Com1618. nardinoScardeone, canonico di Padova, insieme coll' ment. Lairvelizii, laudante Lipenio T. II, pag. 647. i esposizione di Ugone di S, Vittore. > 1620. Barctnono;, t'n-8°. S. Auguslini Regula et 1687. Brescia, per il Rizzardi, in-&°. t Regola data Fralrum Praedicatorum. Cai. Bibl. dal P. S. Constitutiones Agostino alle monache; e qui per maggior ad Nidum Neapoli. S. Aug. loro istruzione, e prolilto spirituale dal P. maeslru 1 1625. Parisiis, apud Seb. Chappelel via Jacobwa fra Paolo Richiedei de'Predicatori volgafizzaia, ec tub signoRosarii; in-8*. Regula S. Augustini episcopi esposta. i et Consliluliones FF. et sororum ord. PrscdicatoGallicm.—1691. Paris, chez Guillaume Desprez, rum. Cum declarationibus ex Actis Capiiulorum Ge- t'n-12. < La Regle de saint Augusiin expliquee par le neralium, elc, eic. veneiahle docieur Httgues de Saint-Victor. > Attctor — Ingolstadii. (-_-) Augtistini Regula. S. — Roinw S. Augustini Regula cum exposi- fuit Jo. de la Grange, Canon. Reg. ct subprior ejusdem abbatise de S. Victore, cui nomen Hugo ille delione Hugonis a S. Victore. Fabric. Bibl. M. et " bet. Regulam ipsam juxta Benediclinorum recensioI. LA.l. nem interprelalus cst. In praefalioneriberius disserit 1648. Rothomagi,in-fol. Hugonisa S. Viclore Exin Regulam Augustini in Operibus ejusdem super paticailla verba, quse in tnutata regula Atigiisposilio tiniana assula esse supra monuimus, quseque a HuT. 11,p. 5. 1660. Monachii,t'tt-12. Auguslini Regula. Accesse- gone nondum lecta fuisse docet. > Cf. Journal des runt Constituliones canonicorum regularium ejus- Scav. an. 1691 (Amsi. 1692, in-8°) pag. 553 et dem S. Augustini congregatioiiis Gallicanae. Anno 56. Prosperi Stellatiii (prioris coenobii Tornaeensis -j1658. Lipen. T. 1, p. 118. 1661. Romw tn-4°. S. Aur. Auguslini, Hipp. ep. 1626) Nucleus hisloricus Regulie S. Auguslini. Tornaci apud Guil.a Tongris 1618, in-8". Epislola CIX, Regulam Sanclimonialibus prsescri< Discorsi clauslrali sopra la Regola del gran Pacontinens. Exst. in Codice Regularum L. Holptam recitati a' suoi Religiosi dal Padre stenii, parielll (in qua SS. PP. regulae ad Virgines) dre S. Agoslino, a pag. 1. Prospero da San Giuseppe> (vicario gen. Aiigiisiinia1665. Parisiis, apud Ludov. Billaine; t'n-4°.Eadem norum Discalcealorum). Bibl. M. Eccl. Col. Epistola: Ibidetn iu eadem Collectione Regularum <• XXXVI. — (103) DeGralia el tibero Arbilrio. 1563. Fiorenza, a istanza di Giorgio Matesotti per bic recusa. S.EC. XVIII. — 1759. Auguslw Vindelicorum, in- Bartolomeo Sermartelli; in-12. < Libro della grazia fol. S.Aur. Augustini Hipponensis Epislola CIX, Re- e del Iibero arbitrio di S. Agostino vescovo d'lppona gulam Sanctimonialibus scriptamcontinens ; in p. nt a Valenlino e Monaciche eran con lui; tradotlo da Cod.Regular. Holsleniied. denuoa P. MarianoBrokie. LodovicoDomenichi. >Bibl. degli Aut. votg. XXXVII. — (105) Retraclalionumlibri II. T. I, pag. 547 sqq. Nonnisi unicam horum librorum editionem seorVersiones. Versionum indicem ad annorum serieni compo- sim factam hucusque comperi Lugduni apud Frellonios 1536, tn-8°, quam ex Gesnerianis Pandectis lattnere visum est, quam juxta Anglica primas tenet, sequuntur proxime Hispanicm et Italicm, ultiraum- dat Maettarius, T. 11, p. n, pag. 856. Germanice eos vertit el annotationibus necessaque locum Gallicmtenent. Anglica.—1525.London, tn-4*. <The Exposicyon riis inslruxit Christ. Frid. Roesler in lomo V der of Saynt Augustynes Rule after the great Clerke Bibliolheck der Kircltenvaeter (Leipz. 1785), pagg. and boly Saynl, Saynt Hugh, called de Sancto Vic- 257-416. 6 PATROI..XLVIl.

SUPPLEMENTUMAD OPERA S. AUGUSTINI. 172 XXXVIII. — (106) De Hmresibus. A« S. Lauremio, ord. Min. Reg. Observantiaelectoris 1576. Genevm, apud Eustalhium Vignon; tn-8°. . jubilati, ejnsd. ord. scriptoris, in Romana provincia « D. Aur. Augustini, Hipp. ep.iiberde hseresibus.ad i ministri provincialis, dicecesis Yiterbiensis examiQuodvultdeum. Lamberli Danmi opera emendatus et; natoris synodalis, sacrse congregaiionis lndicis concoramentariis illustratus, a qno eodem addiise sunt; sultoris. Oblali eminentiss. et Reverendiss. S. R. haereses ab orbe condito ad constiluiura Papisniumi E. cardinalibus, ejusdemS. congregailonis Indicis. et Mohamclismum, eiiam eae, quse hic erant ab Au- < Opus omnigena eruditione referlura. Ulile Theogusiino praetermissse. Accessit operi quadruplex in- logis, pbilosophis, scriptoribus, hisloricis, concionadex, ut non modo chronologiae haereseon ratio, sed1 toribus, confessariis, curam animoruni habentibus, etiam, quaeex illis utililas percipi possit, intellige- humanarum divinarumque litlerarum atque rerum relur, et a quibus in unoquoque Decalogi praecepto, Ecclesiasltcarum studiosis. Pars prhna continens Symboli apostolici ariiculo, item disputatione de Sa- hmresesXII a Simone Mago usque ad Marcionem. cranientis sit erratum. In calce operis addita estarAdjecta ad calcera cujuscumque hseresis Collatione bor haereseon, ex qua quomodo alise ex aliis natse ejusdem cum recentiorum Evangelicorum haeresisint el propagatae, et ul saepe una qusedamhydra plu- bus. Romm 1707, lypis Ge. Plachi, sumptibus Val. ra capila produxerit, perspicue docelur. Per eum- B Fregianti. (5Alph.7 plagg.etPrsef. plagg. 6.) — Audem L. Danmum. Additus est praelerea tractaius de guslini verba velut rari nantes in gurgite vasto appaEcclesia, ubi-,quibus sensim gradibus illa landem in rent. Poiiorera voluminis partem collatio in titiilo Papisticam lyrannidem inciderit, ostenditur. » Dig- prsedicala occupat. Caelerum ignoro, ulrum plus viri na est nevoisto et imprimis hnjus eximii hsereseon ardor morte sit exstinctus, an vero bibliopoia juvegenealogisiae ingenio epislola ad senatum Geneven- nilem jubilati scriploris impelum represserii. Cf. sem ab eo scripta, qua sortem sibi gralulalur divini- Mem. de Trivoux, Juin 1707, pag. 1110, el Acta tusconcessara, quod in ea civitaie vivere conligerit, Erud., Lips. 1708, iVou., p. 489. quam nulli gloria in Cxstirpandis igne ferroque bse- XXXIX. (110. 111.) De Prmdeslinaiione sanclorum resium auctoribus secundam censeri oporteat, atque libri duo, quorum atter inscribi solel de Dono PerIsetabundus supplicia ab haerelicis Genevse sumpta severantim. Cf. de Graiia et libero Arbilrio n. 105; iiem Opusrecenset. 1578. Ibidem, apud eumdem, in- 8°. Eadem plane cula selecta. editio. Cat. Bibl. Tltott. 1711. Parisiis, apud Guil. Desprez; in-fol. S. Au1583. Genevm, in-fol. Idem liber in Opusculis gustini de Prsedestinationeetde Dono persevcrantise ( libri. Exst. in G Theologicis Lamb. Danmi. pagg. 897-1048. Opp. S. Prosperi a p. 25. 1595. Genevw, in-8°. Idem libercum iisdemcoraVersiones. meniariis. Cat. Bibl. Bodl. Ilaticm. 1557. Brescia, per Lodovico Brilannico; 1621. Helmsladii, typis ItwredumJacobiLevi; tn-4°. in-i", t Della Predestinazione de' SS. e del bene D. Aur. Auguslini liber de Haeresibus ad Quodvult- della Perseveranza ; > absque nomine traducioris. deura. ltem S. Pbilastrii ejus coaetaneiCatalogus hse1544. Venezia, al segno det Pozzo; in-16. < Del beresium pene omnium, quse a condito mundo--adillud ne della Perseveranza, iradotto da Lodovico Domeusque sseculum notae fuerunt. Accessit utriusque nichi. > 1547, Venezia, per Cominda Trino; in-8°. t Libro scripli supplementum et index genuinus : unus chrodel bene della Perscveranza composto dal B. Ago»nologicus, alter alphabeticus. > 1631. Oxonim, in- 8°. S. Augustirii liber de Hae- tino vescovo Ipponense, di latino in volgare novamente tradotto. > Est vcrsiosuperior, quiequid liiuresibus. Cat. Bibl. Bqdl. 1673. Hetmstadii, ap. Jo. et Frid. Luderwald, in- lus venditet ; id quod eliam de sequenii valet. 4°. Idem liber cum cominenlariis 'et supplementis libro del R. Agostino V. I. della —Ibidem, in-8°. <11 Lamb. Danaei, cura Gebhardi Theodori, Meieri. Vid. Predestinazione de' Santi, di latino in volgare no* varaente tradotto. > Laudantur istse versionum edi" Cat. Bunav. 1687. Canlabrigiw, in- 12. Idem liber cum Vincen- tiones in Bibl. degli Aut. volg. Inserla jn Racc. d'0lii Lirinetisis Commenlario pagg. 169, 269. Cat. Bu- pusc. sc. e filol:,T. XXXII, p. 549. Ei vero potissinav. Addil Cal. Bibl. Bodleianse : cum nolis BaluziL inum Fonianinus auc.lorI.uit. Gallicm.— Gallicam utriusque libri, editam Lug1721. Oxonii, e thealro Sheldoniano; in- 8°. < D. Aur. Augustini, Hipp. ep. liber^de Hseresibus ad duni 1616, commemorani Colonienses. Notior est, Quodvulldeura, una cum Gennadii Massiliensis ap- quse, Iongo abhinc spatio , prodiit auctore Dubois, pendice. Edidit notisque illustravit Eduardus Welch- ut proditum est in Bibl. Eccl. Coloniensi (p. 746). mann, Eccl. Anglic presb. Coll. Merton quondam Sed aliam jndigitatCatalogus Bibl. Reg. Parisiensis socius. > Notse sunt aptae, sed doctis nequaquam hoc lilulo : 1676. Paris, chez Guil. Desprez; tn-12. <Les deux scriptae. < Commentarii historico-dogmatici in librum S. livres de S. Augusiin , de la Ptedestination des Augustini de Haeresibus ad Quodvulldeum. Digesti saints et du Don de la perseverance , avec les letatque illuslrati labore et studio P. Laurentii Cozza tresl05, 106 et 107 de ce sainl docleur: le tout m

174 173 NOTITIA LITTERARIA 1N S. AUGUSTINUM. traduit en francois par Jean Segui. > Ephemerides A majori commendalionese dignum exhibenslegentibus, •* Paris. (Journ. des Scav.) h. a. num. XIV, pag. 92, de quam quibusvisverbis explicari possit ; ut et in prwauctore omnino lacent. fationeel prologoipsiusevidentercolligipotest. Quantii 1715. Paris , chez Jacq. Estienne; tn-12. < Les vero sludio et accuralione casiigalum, emendatumet deux livres de S. Augustin, de la Predestination orctinatumsit: hi judicenl, qui illud aliis similibus sides saints et du Don de la perseverance, avec Ies bi: sive manu scriplis : sive mreimpressis litteris conlettres 105, 106 et 107 du meme saint; le tout tra- tulerinl. ConsummalumBasilew per magislrum Joanduit en francois.i nem de Amerbach. Anno dni M.CCCCLXXXIX. im-" pressum est chiraclere Gothico in duabus columnis. S. Augustini senteniia de Praedesiinalione et Per- Adsunt , litterae iniliales parvse et pagiseverantia excerpta, cum scholiis Georgii Cassandri nartim signaturse item custodes et foliorum nu-' lituli, non Parisiis 1616. Eadem Angliceper /. Scory, meri. In Belgw. prima lolii primi pagina characlere Got'n-8°.Ltpen. Bibt. Tlt,, T. I, p. 525. tbico magno iinpressum : Aur. Augustini Prima XL. — (115) Specutum ex ulroque Testamento. Quinquagena. Praecedil index rerum alpbabelicus Diversi sub hoc nomine editi exstanl libri, qui xiv loliis. Exempla hujus ed. exstant in Bibl. Bod•B utique ab editoribus suis Augustino vindicantur: B leiana el Acad. Ingolsiadiensis. Cf. Seemilter fasc. unus , qui in omnibus hactenus operum Augustini III, p. 164. Adde Braunium 1. I., T. II, p. 181. editionibus vulgatus prostat, et in novissima Bene1495. Venetiis, per Bernardin. Benalium ; in-fol. diclinorum Anluerpiae recusa recensetur, Tomo III, Augustinus in Psalinos. Orlandi p. 284. — Basilew , per Jo. Amerbachium; in-fol. Augua pag. 507 ad 612, j'uxta seriem librorum V. el N. T. compositus; aller, qui ab Hieronymo Vignier in stini opus in Psalmos. Mailt., T. I, p. n, p. 563. 1494. Ibidetn, in-fol. Augustinus in Psalmos. Eosupplem. T. I, a pag. 515 ad 545, ex autographo Bibliorttmmss. TheodulphiAuretionensis episcopi,qui dem tesie 1. I. circa a. 820 ohiit, est prolalus, in quo ad capilula 1495. lbidem, per eumdem; in-fol. Idem opus. certa moralia Bibliorum senlenliae referuntur, abs1497. Basilew, per Jo. de Amerbuch; in-fol. Idem que praefatione. Hunc plaue spurium censent Be- opus. Consummalutnannodni M.CCCC.XCVII. Sed nedictini, quod et minus cum Possidii verbis et cum loco exilis, quem in priori edilione notaviraus, inpraefaiione Auguslini exemplari a se edito prsefixa dicis, seorsiin hic adjecta est principalium senlenliai conven'iat. Praefationem autem islam nemo non Au- rum annolalio, quse sola in volumeu modicsemagnigustinianum calamum sapere proliteatur. Nec vero tudinis e^xcrevit.Ejus exemplar memoratur quoque C assensum eis quemquam in hoc negasse comperio, ( jnter rariora Bibl. Reg. Budensis. nisi quod texius biblicos concernit, qui non ex an1519. Lugduni, in-fol. B. Augustinus in Psalmos» tiqua, qua procul dubio Augustinus utebaiur, sed1 Laudatur a Hendreichio, in Pand. Brandeb. p. 342. ex Hieronymiana seu vulgata versione sunl descri- Asservatur in Bibl. monasterii Ord. Eremit. S. Aupti. Augustini manum a sciolo aliquo monacho te- gustini Monacbii, teste Ossingero in Bt6/. Augustin. meratam esse, non improbabiliter viri aliqui doctis- pag. 11. . 1529. Basilem, in-fol. ldem liber, commemorante sitm, refragantibus tamen Benediciinis, contendunt (a). Hendreichio. Sed haud dubie pertinet ad editionem 1679. Romm, apud Josephum Vanuccium; t'n-8°. primam Operum omnium ex recensione Erasmi. D. Aur. Augnstini Speculum , ul in eo, quam obe- Apud eumdem solum laudatas invenio sequentes diens Deo, inobediensque sit, facilius quisque agno- ediliones : 1545 et 1555 , Parisiis; 1555, Lugduni; t scal, hac minori forma priraum edilum. Accessit 1556, Basilew; 1561, 1562, 1565, Lugduni: haud ejusdeni doctoris Psalierium, quod matri suse eom- graviori fide. > 1569. Basilew, per Frobenium, in-fol. Auguslinus posuit. Edidit el praefalus est lacito tamen nomine Josephus Maria Tommasi(forte Tommasius), Alica-. • in Psalmos. Sic quidem exstat in Georgii allg. Europ. jD lensis in Sicilia clericus Regularis, idem qui poslea I Biicherlex. Suppl. I, p. 21. Sed perperam omnino, (Rornse 1709-12, III voll., tn-8°) lilulo Theologico- si de singulari descriplione intelligendum sit: non rum aniiquiorum Palrtim selecta Graecorum et Lali- item si inter Opera qtiseras. Genevensem ejusdem anni editionem notat Hendreich. Vereor autem , ne norum opuscula evulgavil (b). in anni indicio erraveril. Exstat enim ed. Operum XLI. — (114) Enarraliones in Psalmos Davidis CL. 1489. Basilem, per Joa. de Amerbach; in-fol. Au- . Auguslini Genevse 1596, non 1569, facla, ad quain relii Augustini prima, secunda ac tertia Quinqua- haec fortassis referenda est. 1570. Fenefiis,in-fol. Idem opus. Bendreich. Qui e gena. In fine tertiae: Post exactam diligentemque emendalionem (auctore Deo) perfectum esl insigne t ed. Venel. Operum omn. h. a. noveritj intelligel e iatque prmclarum hoc opus explanationis Psalmo- quantum in eo veri sit. rum : aivi ac magni docloris Augustini. apus re vera a 1571. Lugduni, apud Seb. Honoralum , t'n-8°, II : I. (a) Cf. Caveus, Dupinius et Rich. Simon in Cril. Bibl. Eccl., T. I, p. 145. (b) Purpura a.1712 a Clemente XI donatus_ obiit 1715.

SUPPLEMENTUM AD OPERA S. AUGUSTINI. .75 176 voll. Augustini Enarrationes in Psalmos. Laudantt A expiicit. — Character Romanns est praelerquam in Hendreich et Colonietnes. Tu vide, quae supra in An- tilulo, qui more Amerbachii Golhicis lilteris exaranalibus edd.- Operum omnium ad<h. a. nolavimus. lus est. Epistolas cbntinet CCVI. Praecedit vu foliis i - Bimiliter autem se habel cum ed. Parisiensi, quam brevis annotatio singularum epislolarum, iriilia, matcfiam atque ordinera exponens. Post subscripiioibidem notat. 1576. 1577 et 1579. Anluerpim.... Augtistini Enar- nem index sententiarum et materiarum copiosissi> raiiones inPsalmos, Sponsore Heridreichio. Nescio mus succedit. Eamdem in fiibl. Rntisbonensi noiavit vero pluresne lomos diversis arinis edilos , an di- Gemeiher p. 215, nec non in Lubecensi Gesner p. -V». vefsaseditiories toiius operis iridicare voliierit. II-• In Catalogo Bibl. Bernensis, T. I, p. 15, laudatur Epilud autem scio , non seorsim, sed cum Operibus ai slolarum editio Amerbachiana de anno 1485. 1494. Basilem, ap. Joh.de Atnerbach.; in-fol. Lovaniensibuseditis hanc exstare. Unus idem profert editioties', 'Venetam 1584, et Patisiensem 1586,, Idem liber. Exsiat in Bibliotheca Lubecensi. Cf. de quibus idem valet. Sed Lugduriensis ed. 1586, Gesner, p. 58. , — Venetiis, per Bernardinum Benalium; itt i". quse sii; non cbiitendam. . 1653.' R6thornagi;typis Dav. etPelri Geofffoy; in- Idem liber. CatiBibl. Pincll., T. I, p. 92. ,'B Sine anno, loco et lypographo, in-fol. tnagno. S. .<,-'• 'toiriis llL AUgustiiii Ehariationes" in Psalnios"'. 8*-", cum.praefaiioriefe.'cetvlioriscujusdam (insefta etiamt Aiigiisiini episc. liber Epistolarum. Editio princeps Epistolarum Auguslini a Cl. Braunio primuni dele'ed.'Beiiedictiriorum.) •' • .' 1662. Ariiuerpim in-fol. Idem opus cum indice• ctaetdescripla in Nolitia Hist. litt. (1788), pag. 11. ; ; cOncionatorio. Heiidreieh. in Pand. Brandeb. 1. 1. Volumen est folibrum CCLXIII, impressura characlere ; Gblonierises: majusculo,duabuscolumnis, inchartamundaetfirma. i .1680. Antuerpiw.:.. Idem opus, ciir.inte Jacobo Columna qusevis lineas 50 conliuet; desunt signa E :r-yVM6mttni; f etriita Aiigustinianb. quavvispaginarum foliorumve, nec non litterae iniliales. Interpunctiones habet, punclum, colon el in; /' -,'-. Versiones. ^1521: Rdgenau, bei Tliom. Ansshelm; tn-4°. < S, terrbgandi signum. Ab inilio : Liber Epislolarum AigustiriiisAusiegunguber den cxxvi Psalm. durchi sancli Augustini. Incipit feliciter; lerminaliir vero verteutscht. > absque ulla siibscriptione pagina ultirna, in columna -Gebfg^/Spd/dttntcm Eurtidem'Ps"alnium Italice conversunvexstare mo- pfima, epislola ad Asellicum. Epistolae, quaepartim nfet^Hchdreich', qtii iri notandis' variisliorum com- ipsius Aiigusfini surit, parlim aliorum ad jpsum, numerariiur CXCVIl, in quibus eiiara illae Africanorum 'nibnlariortim versibriibus satis est cohfusus. " 'f 1 C -lfiSS: PdrisichezPierrele Petit;inii0,VIl voll.* episcoporum ad Inndcentium I bujusque ad illos le'" < de S. Augustih sur les Psaumes, tfadiiiisi guntiir. ;<;Sefmons " S^c: XVI ET 'Ahioine Arnauld. > Tbm. I - VH. XVII. •—1541. Bononim. S. Augui|eii fraiiQoiS^ ar p stirii Epistola decinia ad Xystum presbytefum do Mai.Tluhai:'eVBibllReg.Paris. ¥••,...•.: Gratia"Dei. Hendreich in Pand. Brandeb., p. 342. ' 1604. — el inslruclions salutaires -fieciceii-deWcbrisblaiioiis il/bguriita;,dpud Balthas. Lippium; t'n-4". de i'anie fideie , exlrait du livre de St. Augustin S. AugusliriiEpisioia de S. Marlyribus ei de Inimisuf - lesPsaliries", parJdcgues de Bilty. Pdris chez cisdiligendis cum' r.otis Gerardi Vossii. Lipen. in Bibl. Th. T. II, pag. 254, quasi seorsim editam lauCiaude.'- : .Ihstruetibris Chrctienries sur les Psaumes. Bru- dat. Enirrivero iriserta est operibus Gregorii Thauma! ab eodem Vossio una xei:mZ',hi'-$o: ' ttirgi'(Neocajsariensis ejiisc.) 'Rigies -de-S'. Augiistih pouf rinteliigence des cflm.'aliis Patriim opusculis editis p. 228. Erat vero Vdssius ille praepositus Ecclesise Tungrensis, qui Psaiuiries:''Parii et Bruxei. 1685, t'n-12. ; XLII— (115) Epistolm. plura id generis scripta lunc emisit, deinque obiit a. "•VariseAugtistirii epistolae passim editae srinl cum l609,;Vid. Foppens Bibl.Betg., T. I, pagg. 562, 65. alvnfurii Patruin; veluti Hieronymi, Pqulini, Pro-' '.'P. 1658.—F/eiicE(La Fleche), tn-4°. S. Aur. Ausperi 'Aquiidhi.eic, bperibus, quibus indicaiidis hoc' gustini Epistblaruni selectarum'libri III. Recensuit locb' supersedere lubet, dum nonriisi colleciiones pfirimm,' argumehiis uberioribus explicavit, atqtte oninium pliifiuriive,' vel siciibi sebrsim sirigiilacedi- observalioliibus illustravit Rolandus Phigerius, Soc. ' t!B:sinl:,'-eriuriiefafe instituefimbs, quafum ejfericlius Jesu, Arrnoricus. — Liber priraus didaclicas, secunesf seqiiens. ' ' "• ' : dus eihicas et pafaeneiicas, tertius mistas el familia;S^c: &V.-—1493. Batilew, per Joh. Amerbach.;in- '; res complectitiir.1Co/bnienses.Exslitjt eliain in Bibl. ' Tliotiiaiia; ''" Epistolarum beali Augustini episc/IHpfol.liibet iri 16621 Lqvariii, in-12.' D^.Augustiui Epistolae sepbncirisis-EcclesiaB.' firie : D.Aur: Augustihi H. Ep.:liber'Epist: vigilarili dccuratissimo studid'emen- *Ie'clae,"cumappertdice siipposititiarum. Hendreich. datatiijin'etimpressarum : Argumenlorum quoque no- ' /1678.Francof:,sumpl. Jo.Crameri; t'n-4°. S. vdrumptmnotdlioriesuccincteetdilucideexpositarufn.:: Aur. Augustini "et aliofuni quorumdam ad ipsum atquedpera magistriJoannis de Atnerbacii civisBasi- vel ejus causa scriptse Episiolse CCLXXVIII,cum lien. rperfeeitrumi ::Anno dni, efc. XGIII. Felicitex. appendiee supposititiarurn, variis Jeclionibus nliis-.

178 NOTITIA LITTERARJAMNS. AUGUSTINUM. que margiualibus el indicibus utilissimis seorsim JV evesque, de 1'heresie Rogatiane, fort convenable accuratissime edilae^cura Lucm Friderici Reinharti, pour remetlre a 1'unilede 1'Eglise calholique les seNorimbergensis S. Theol. in Universit. Altdorfina parez et hereliques, comme pour y maintenir etconserver ceux qui y sont demeurez et retournez,. par prof. publ. Cypriani Epistolas ab eodem viro docto aliquot ClementVaitlanl > (Bellovacensem in suprema cuannis post editas in tomo primo commemoravimus. ria Causarum patronum).—Epislola in ed. Bened. Non segniorem operam Aiigustino praestitit, in eo numeratur 93. Pertinet ad eamdem quodammodo pnccipue laudandus, quod plures ejus epistolas, quse Disquisitio Theologica de sententia, an hmretici et eo usque temporis nondum cum reliquis colligi, schismalicivi ad fidemsint cogendi? Ubi simul ingens sed per reliquos tomos operum ejus sparsim pro re- discrimen ostenditur inler causam Donatistarum et rum similiiudine exhiberi consueverunt, conjunctim Protestantium. Auctore D. Elia Veielio,Dlmae 1689, primus proposuit. Commodefactumest, quod aliorum in-4°, scripta occasione persecuiionis Reformalorum ad Augustinum scriplseepistolaeltalicocharaclere ex- in Gallia, cujus fautores Augustinum etiam in pariei trahere conati erant. scriberentur, dura ipsius Augustini epistolis rolundus adhibiius est. In margine tum variae lecliones, 1574. A Reims, par.Jean de Foigny; in-8». < La tum AllegalionesScripturaeS. ilemque CodicisTheo- ] forme el maniere debien prier Dieu : qui est ceuvre B dosiani, Juris Canonici, Lombardi et Thomse Aqui- principale du bon Chretien; e"crite premierement natis loca, quse vel ex Auguslino illustrari possent, en lalin par saint Augustin, en son epitre 101, a vel verba ejus exhiberent, sunt notata. Probe, veuve, et traduile en frangois par Nicolas SJ;C. XVIII. —1721. Parisiisin-fol. S. Augustini Chesneau,> (Retelensera decanum et canonicum S. Symphoriani Rhemensis). Duverdierpar Juvigny, T. Epistolse duse; prima ad Bonifacium papam; secundaad Ccelestinum. Exst. inter Epislolas Rom. V, p. 109. 1653-59. Paris, chez Pierre le Petil; in-12, V Pontiff. per Couslant., T. I, pagg. 1023 et 1051. 1732. ViennmAustriw. lypisJo. Petrivan Gheten. voll. < Epistres choisies de S. Augustin, traduiles in-fol. maj. S. Augustini, Ep. Hipp. ad Optatum en francois par Louis Giry. > Tomus I et II, 1653 ; episcop. Milevitanumde Natura et Origine Anintse III, 1656; IV, 1658; V, 1659, exscriptus est. HenEpistola secunda. Accessit ejusdem S. Auguslini epi- dreich in Pand. Brandeb. aliam, inierprete de la stola de pcenis parvulorum, qui sine baptismo dece- Cande, a. 1655 producit. 1684. Paris, chez Jean Bapt. Coiunard; in-fot. dunt, scripta ad Pelrum et Abraham. Prodeunt nunc priraum ex Bibliotheca Liberae et Exemplse Ordinis II voll. < Les lettres de S. Augustin, traduiles en S. Benedicti Inferioris Austrise abbatise Goitwicen- 'C franQoissur 1'editionnouvelle des Benedictins de la sis. Esedem sequenli anno, ibidem apud Joannem congr. de Saint-Maur, oit elles sont rangees selon AdamumSchmidium, Bibliop. Norimbergens. lypis 1'ordre des lems. Revues et corrige"es sur les andescriplse sunt. —In praefatione ad lectorem abbas ciens manuscrits et augmentees de quelques lettres, Godefridus de occasione utriusque epistolae erudite avec des notes sur les points d'histoirc, de chronocommentatus esi. Codex, in quo reperlae sunt, uni- logie et autres qui peuvent avoir besoin d'eclairciscus ut jure suo existimasse videlur eruditissiraus sement, par Philippe Goibaud du Bois. > Cat. Bibl. abbas, exaraius est in membranis, in-folio, et ad Reg. Paris. Eamdem VI voluminibus, octonis, habet sseculumminimum duodecimura ab illo refertur, re- Cat. Bibl. Duc. de la Val. Vide etiam Journ. des periundusin illius abbatiaebibliolheca, Lit. 6, N. 10. scav. Paris. a. 1685, n. II, et Novelle d. Rep. delle hsecce forluito detecia cardinali Letlere. m. Novembre1684. Ex codd. mss. loca aliNuncupavit xetfugXta Passioneo, raagno tunc temporis in Italia litlerarum quol editionis Benedictinorum correxit. Noias Tillestaiori et bibliothecse Valicanse aliquando summo montii esse aiunt. Cf. quse Colonienses adduxerunt praefecto. teslimonia. 1754. Parisiis, apud viduam Reymundi Mazieres; 1690. A Lyon... t Lettre XXXIX (ed. Lovan.) da in-fol. S. Aur. Augustini epislolaeduse,recens in Ger-' *' S. Augustin a un jeune homme (Licentius) qui avait raania reperiae, noiis criticis, historicis chronologi- ete soii disciple et qui s'elaii engage dans le sieclo Exst. in la Solilude Chritienne, T. I, p. 471. cisque illustratse, opera et studio D. Jacobi Martin, presb. congreg. S. Marci. Cat. Bibl. Reg. 1700. A Cologne.< Lettre de S. Augustin au corale —Paris, chezveuveMazieres; tn-8°. < Leltres nou- Boniface (secunda ex tribus ad eumdem scriptis), de velles de S. Augustin, traduites en francois, avec le la traduction de M. du Bois. > Exst. in le Soldat latin a cdte -?tavec des noles criiiques, historiques Chrtlien inslruit, etc, par le P. Henri Godefroy. et chronologiques, et un traite de 1'origine de 1'ame 1707. A Lt//e, chez Jean-Bapt. Brovetlio; in-12, VI tire de ses ecrits, nouvellement trouvees dans un voll. < Les lellres de S. Augustin, traduites en franuis. de 1'Abbayede Goltwic, pres la ville de Vienne •joissur 1'edition nouvelle des PP. Benddictinsde la en Autriche. congregation de S. Maur, ou elles sont rangees selon Ferstones. 1'ordre des temps, revues et corrigees sur les anciens 1575. Parts, chez Malhur. Prevosl; t'u-8°. < La manuscrils, et augmentees de quelques lettres qui XLVIU1* episire deSi. Augusiin, adressee a Vlncent n'avaieni pas encore paru, avec les noles, pur M. du 177

179 SUPPLEMENTUM OPERA S. AUGUSTINI. AD 180 Bots. Troisieme eiliiion. > Cat. Bunav. et Bibl. Reg. t caeterosque cardinales Annotaftofcreiitsstma erroA in Paris. Haec ipsa fortasse esi repelitio," quam h. a. rem scribenliumsanciumAuguslinutn fuisseheremitam. Colonienses Amslelodami factam prodiderunt. Atque bsec ipsa omnia in epistola dedicatoria libro Anglicamversioriem Epislolw XLVIII sub litulo:. huic iiiesse Corradus dicit, nec ibi quidera epislolse < Judicium S. Augustini de Legibus pcenalibus ad- illius mentionem facil, cum contra in laudata tabula versus convenlicula et de unitate religionis pfopo- haecah.notqtionon sit indicata. Ad calcein lamen lcsitum in ep. 48, Londini 1670, t'n-4°, memorant Co- gittir : Finis adest irium sermonumbeali Auguslinide lonienses, addito leslimonio Lipenii in Bibl. Philos. Clericorum vila moribusque una cum vila S. Atiguv. Conventicula: slini, nec non cujusdam epistole ipsius : An cleriDenique Epistolw de pwnis parvulorum, qui sine cis,elc.,queomniaimpressa fuere Padueper ntagistrum Baptismo decedunl, versio esse videtur, quse in Cat. Matheum Cerdonis. Anno Domhii 1484. Colophonera Bibl. Firmianm memoralur lioc litulo : Sermonedi addit Oda iti laudem Augttslhii, incipicns : De proS. Agosiino, in cui si tratla della pena de' fanciulli fundis tenebrarum. Absolvitur luec edilio foliis 36 lirnortisenza Batlesimo,trad. con annotazioni daG. G. neis per pnginam impressis. Character est Gotbicus luculentus. Prseier chartarum numeros notae cujusPavia, 1778, tn-8°. — Insigiiiorum A.iigusllni Epistolarum srgumenla J cumque generis foliorum B paginarumve desnnt. Snnt modo b.revia, iribdo prolixiora cl. Roeslerus inseruit lamen litterae iniiiales formulis ligneis expressae. tomo V der Bibliolheck d. Kirchenvaeler,pag. 417 Meminit ejus quoque Braunius Nol. H. Lit. T. H, usque ad fin. p. 111. XLIII. — (116) Sermoneset Homilim. 1486. Brixim, per Jacobum Britannicum BrixiaS.*c. XV.—1475. Augustm, arAnlonmmSorg.; in- num; in-8".SJ Auguslini episcopi Sermones ad fratres p fol. min. S. Augustini libor,quivocatur Quinquaginla Heremitas. In fine : Impressum Brixim per Jacobum sive HomilimL. Iu fine : Anno dm. M.CCCC.LXXV. Britannicmn Brixidnum. Anno domini. M.CCCC. circiter Kal. Februarii impressusest liber iste ad ho- LXXXVl. die V Januarii. norem dei, per Anlonium Sorg. In Augusfa.Incipit a Editionis hujus nulli bibliographorum antea coregistro homiliarum, quod primum folium implei. gniiaenotiliam solus praebet Braun Not.H. Lit. T.II, Character Gothicus est, sedelegans. Nec foliis, nec p. 130, significans volumen esse xxi plagularum fapaginis numeri notseve sunt ascripli, leste cl. Zapf, sciculis contentum, characlere Romano ac perelrin Annal. Typ. August.p. 52, Seemillerofasc. I, p. 70. ganli impressum, deficientibus quibuscumqtie folioAdde Braunium Not. H: Lit. (1788), p. 179. rum paginarumve notis, parvisque litteris loco ini1 1477; G Mutinw, per Ballhassaremde Struciis; in-i'°. { tialium miniatoris gratia appositis. Continet omnia S. Augustini Sermones ad Fratres in Heremo. Nusr eademque serie ac sequens, ne sermonum tabula quam nisi in Cat. Bibi. Pinell. T. I, p. 92, laudatam quidem excepta. invenimus. 1487. Veneiiis,per Paganinum de Paganinis;in-&°. : 1482. Spirm, faclore Pelro drachjuniore (\nvigilia S. Augustini Sermones ad Eremilas. Ab initio : lnnaliviiatis marie virginis); in-fol. B. Auguslini sernio- cipiunt sermonessancli Augustini ad Beremitas: nonnulli ad sacerdoles suos: ad aliquos alios. Et primo ries varii; in OmeliarioKaroli Magni hujus ed. 1484. Mediolani, per Teulonicos: in-i". S. Augu- de istitutide regularis vile ssmo p (sic). In fine : BtiniSermones ad Fratres in Ileremo. Caf. Bibl. Pi- lntpressum Vaneliis per Paganinum de paganinis nell. T.I, p. 92; Brixianum. Anno Domini: M.CCCC.txxxvii. die xxvi " •— Paduwper MathosumCerdonis; in-i°, B. Angu- Muii. stini sermoiies tres de Clericorum vita el moribus. Praetiersermones L'X, accedunt: 1*de sancta Mo^— Editor est Eusebius Corradus Mediolanensis, Ca- nica sermo LX; 2° Calisti narratio de conversione nonicus regularis Congreg. LateranenSis, a cujus S. Augustini; 3° Sigibenhi de eodem narratio ex epiepistola ad Sixtum quarlitm, ponlificem maximum." slola ad Macedonium;i° Excerptaquwdamex Chronico pro auferendode Ecclesia errore scribenlium: Augusti- P Bedce;5°Relationesalimincertorumauclorum; 6°Oranum Ecclesim doctorem fuisse heremitam volumen iio de Passione Doriiini, a nonnullis S. Augusiino exorditur; Prseter dictos tres sermones, qu.orumpriascripla, quam per quadraginta continuosdies recitnnlibus Bonifacius VIII plenariam concessitindutgcnmusincipit, Charitati vestrm, etc; secundus, Propler quodvolui atrogavi, etc; terlius, Ante ontnia fralres, liam. Textum praecedit tabula sermouum duo folia non integra complectens. Impressio facia est dunbus etc; inest etiam Ftta AugustiniaPossideo (sic)conscripia ei, nisi mendax fuerit, contenlorum labula columnis charactere Golhico. Initiales litteras parvas poft epistolam dedicaloriam siatim subjecta, etiam typographus interdum addidit el omisitalibi. Cbariae EpistoiaAugustini, si liceat clericis populumetgregem signatae sunl a-r. Custodes, numeri, paginarumque tibi cqmmendtttutnperseculionis tempore relinquere. tituli desunl. Seemilterfasc. III, p. 92. 1492. Veneftts,apud Vincent. de Benaliis; t'n-8". Eam vero in exemplari, quod manibus teneo, non invenio, nec mancum illud videiur, sed illius loco S. Augustini Sermones ad Heremilas et ad alios. exstat ediloris ad'Sixlum IVet ad patriarcham Aqui- Exst. cum D. Rernardi ad Sororem modo bene vileiensem, cardinalem et sancli Marci profsctorem,; i vendi. Venet. 1«93. Sic Andiffr. in 6"af.Bibl. Cas.

181 NOTITIA LITTERARIA IN S. AUGUSTINUM. 182 1493. Basilew, faclore Nicolao Kessler (pridie Cal., A V. Ibid. , per eumdem; in-fol. Opus quinquaginta Octobris); in-fol. B. Augusiini Sermones varii; ini homeliarum divi Aur. Aug. In fine : Basilem. Homeliario Dociorum, qui hoc a. et l. cura Joannis; M.CCCC.XCIUl. Ulrici Surgant AA. el Decrelorum D., etc, pro1495. Bas. ap. Jo. de Amerbach.; in-fol. Sermones diit, ut praemissa epistola ejus ad Nic. Eessler sancti Augusiini de tempore(CCLVI); subscriptionis testnlur. formula eadem atque in scrmonibus de verbis Do1494. I. BasilemperJo. de Amerbach. infol. <Ser- mini anni praecedentis. Sernionuin contenlorum tamonesdivi Aurelii Augtistini nd frntressuosinberemo i bula diligentissime est composita. Sed index materiacommorantes, el quosdam alios. > Quamquam neque rum et senlenti.irum minus copiosus videlur pro locus, neque atirius,neque typographus diserlisverbisi hnjus volumiiiis mole , si cum indicibus superiorum in hocvoluniinesit editus: neqtiai.uamtamendiibitan- collectionum comparaveris. Cseterum interior lilulj ler illos indicavimus, cum alia Auguslini scripta, in pagina effigiem emblematicam ligno impressam et unum volumen cuin praesenli opere compacta, quse disiicha Ialina in hanc editionem parnta offert. ista ouinia veluti a nobis posila praeferunt, siinililuSine attno, per Conradum de Homborch; in-fol. B. dine characteris, descripiionis el disposiiionis, judi- Augustini Sermones varii in dies dominicales et cium nosirum iiieaniiir. Litierse videlicet sunt Go- B fe»tos ; in Omeliario Caroli M. liujus ed. Sine antio et loco, iu-i°. Sermones sancti Auguthicse,pnginaecolumnis binis impressir. Ab inilio (a)i >. carmenelegiacumSebastianiBtant adDivumAurclium stini ad Heremitas. Hsec in liiulo litteris grnndibus Augusiinum, Roinano characiere exscriptum, prse- expressa. Sermones sunt CLIX, cum addiiamentis miltiiur satis prolixum : cui brevior de orfu, ingenio, quibusdnm, charnclere Gotbieo , binis colwmnisimerudilione, errore, conversione ac sacra baplhmali pressi, sine ullo loci et anni indicio. Quapropter ne; regeneratione ejus narratio subjicilur. Hsec excipit scio, quibus argumentis inductus fuerit, qui nostro i Hyinnus Ambrosianus, sermo ejusdem B. Ambrosii exemplari appinxit, circa a. 1490 lucem aspexisse. i tuper conversione Augustini, item tres hujus regulw In Bibliotheca Ratisboitensi leste Gemeiner 1. 1. p. monachales t forma, secundumquamcommunem e sobrie- 276 , exstat horum sermonum editio absque loci et tatetneis dederit, qui suo fratrumque suorum consorliis anni indicio quaternis impressa , quaefoliis 108 con; conjungi optabanl. Tandem prsevia contentorum la- stans sermones exhibet LIX. Ediiionis Venelae a. bula, ipsi sermonesLXXVI, cum appendice varia- 1490 obiier mentionem facit Gemeiner1. 1. p. 277; rum de Auguslinonarrationum, ex diversis auclori-. adde Rraunium iu iVof.H. Lit. T. H, p. 53, Stne anno et loco; in-i". SermonesduO {hsecIitbus, qnorum nomina ex parte eliam prodila sunt, veluti Calixli, Sigeberli, Anionini, exhibentur. In 'C teris Gotbicis grandiusculis, sequeniia chafactere fine : Expliciunl colleclaquwdamex diversiset ad glo- Romano majori exscripla sunt) Aurelii Auguslini riam b. Aug. sermonibus ad fr. in h. subjuncia : episcopi de Vila et Moribus clericorum. Sunt duo feticiter.Postremo index mnieriarum et senlenliarum priores ex tribus , qui in editione Paduana a. 1484 eduntur. Additurvero ex Relraciationum libro aniamplissimtisx foliis volumen claudit. II. Ibid., per eumdem; in-fol. Divus Aurelius Au- madversio ejus in librum de vera Religione. Impresgusiinus de verbis Domini (SermonesLXIV). In fine : sum est charactere Gotliico minori admodum nitido, Explicitus esl itber sermoiium... Bas. per magistrum duabus columnis. Voluminis argumentum litieris Jo. de Amerbach. Anno saluliferi parlus virginalis Romanis scriplum per singularum paginarum marginonagesimo quarlo supra millesimum cenlesimum. nes supremos decurrit. Consonant omnia cum praecedentis operis adornaSiEC XVI. —1515. Parisiis. . . Editionem hanc tione etiam quoad materiarum et senientiarum tabu- Sermonum ad Eremilas fratrSs obiter laudat Gemeiner lam et sermonum indicem. 1.1. p. 277. ( Clemenlioet Ossingero sponsoribus, ut III. Ibid., per eumdem;in-fol. Divi Aur. Aug. Ser- jam conjicio ). mones de verbis Apostoli (XXXV). In fine : Expli1516. Lugduni, per Joannem Clem. Alemannum D cilus est liber Sermonum... D. A. Aug. Basilw. A. • ( D. septimo idus Angusti.) in-foi. B. Auguslini SerD. M.CCCC.XCIV.Nibil a superioribus discrepat. mones varii; in Homiliario doclorum edilo, si recle IV. Ibid., per eumdem; in-fol. Expositio divi Aur. ex praefixa epislola concludimus, curante Joanne Aug. in Epistolam beali Joannis. Thiery Lingonensi V. I. professore. (a) Pa plerumque conspicitnr. Tenendurn vero, iiUegrioribns exemplaribusprsefixiini esse litulum sequentem litteris Gotbicis exarntum : Plura ac diversa diviAureliiAugiistiniSermoHumOperavidelicel: (huc usque cbaracteres grandiores; reliqua minoribus absolviiniur.) Ad fratres in heremo commoranies : Sermones LXXVI. De vetbisdomitti : SermonesLXlV. De verbis Apostoli: SermonesXXXV. /n ephtolam Canonicam beati Joannis primam; SermonetX. Homelie : id est Sermones populares L. De lempore: SermonesCCLVl. De sanctis : Sermones Ll. Unde simul proditur, plura hanc sermonnm colleciionem ab inilio tuisse complexam, quam ntinc inexemplaria pleraque retinuerunt, nec vero pro detegris habenda esse, quae,ut nostra, in Homilns ficiunt.Cseterumaversa folii pagina effigiemepiscopi pro concione dicenlis ligno impressam sistii, :subscriptis versiculis : Salve gemmaconfetsorum Augusiine lux doctorum.

AD 184 SUPPLEMENTUM OPERA S. AUGUSTINI. *85 — Parisiis, per Berthotd. Rembott: in-fol. max. j A 1647; Romm, apud Ludovic. Grignanum; in-i°: S: < Prseclarissimaet insestimabilisdoctrinse atque uti- Aur. Augustini Sermo in nalali S. Joannis Baptistae, litatis divi Aur. Augustini Serrnonum opera: nuper nunc primum in lucem editus, cum observationib. summa cura et diligentia magistri Berlholdi Rem- Joannis Baptislm Mari. Cal. Bibl. Beg. 1648. Matriti, typis Regiis ; in-fol. S. Augustini bolt impressa. Apttd impressorem ipsum sub Sole Aureo in via Jacobaea Parisii : et in officinisJoannis Sermones aliquol de B. Virgine. Exst. in Ribliolheca Coberger ac Jodoci Radii venalia comperies quae Virginali P. de Alva, T. III, a pag. 448. Audiffredi hoc ordine in lioc conlincntur volumine. Videlicet : in Cat. Bibl. Casanat. 1685. Parisiis, chez P. de Latdne; t'n-8. S. AuAd fratres in Eremo commoranies. Sermones LXXVI. gustini Sermonum ad Eremitas fragmenta tria, quiDeverbis Dop.iini,ScrmonesLXIV. bus prsemitlitur Syllabus Sermonum ad FF. in EreDe verbis Apostoli, Serm. XXXV. mo, Sermonum ad presbyteros Hipponenses et Serln Epistolam Ganonicam beati Joannis primam, monum ad populura ex aulographo Jordanis de Tractatus X. Saxonia. Exst. in Supplem. PP. Jac. Hommey, a Homelise, id est Sermoncs populares L. pag. 644. B In Evangelium secundum Joannem, Traclatus I Versiones. CXXIV. 1495. Firenze, per Maestro Antonio Miscomini, De Tempore, SermonesCCLXVI. (A di XXVIII di Giugno) in-i° , min. < Sermoni De Sanctis, SermonesLI. Volgari del Venerando doltore Santo Aurelio AuCum tabulis el repertoriis amplissimis. > In fine: gusiino, Padre della regola ereraiiana, molto devoli, Explicil Parisiis in Edibus Magistri Bertkoldi Rem- e spirituali ad acquistare la gloria spirituale del Pabolt. Anno Domini Die vero XIX Decembris. radiso. > Cflc.Crevennmnoviss. T. I, p. 107. Litierse sunt Gotbicae, paginae columnis sectis 1546. Venezia, per Gabriel Giolito de' Ferrart; sunt impressae, nec alius ornalus deest. tn-4°. < Varj sermoni di S. Agostino, e d'altri calto1521. Hagenom, per Henr. Grau ; in-fol. B. An- lici ed antichi Padri utili alla salute dell' anime mesgustini pncclarissima sermonum opera; summa nu- si insieme e fatii volgari da Monsign. Galeazzo vesper diligenlia revisa alque recognita, lum plerisque covo di Sessa, con due tavole, la prima de' Sermoni locis emendata. In fine: Impressum est prmctarum ed Omilie ; e la seconda delle cose piu notabili. > hocopusin officinainduslrii Henrici Grau: civis im- Bibl. degli Aut. volg. in Raccolla d'Opuscul. scient. e perialis oppidi Hagenow: sumplibus el expensisprobi filol. T. XXXII, p. 545. viri Joannis Rynmande Oringawarchibibitopole,men- 'C 1555. In Vinegia, presso G. Giolito de' Farrari se Oclobrianno anato Chrislo 1521. Fratelli.... t Alcuni Sermoni di S. Agostino delle 1525. Lugduni, per Joannem Crespin ( die X Ja- ParoIeSignoreedeH'Apostolo, faitivolgarida Monsr. nuarii); in-fol. B. AugusliniSermones varii in Dies GaleazzoFlorimonte Vescovo d'Aquino. > Exst. in dominicales et festos; inter Homelias prmclarorum Varj Sermoni di S. Agoslino ed allri dottori volgadoctorumin Evangelia dominicalia, quas jussu Ca- rizzali dal medesimo. Cf. Cat. Bibl. Casanal. In Cat. roli M. collegisse fertur Alcuinus, cditas h. 1. et a. Bibl. Smith. a. est 1588, t'n-4". cum prsefatione Fr. Lambeni Campestris, theol. ad 1567. Venezia, per il Giolito; in-i". <Varj SerSimphorianum Camperium Palrilium Lugdunensem. rnoni, elc. > 1564. Lovanii,apudHieron. Wellmum;in-i. D. Aur. 1568. Fenezia, per il Sansovino; in-ifi. <Varj Augustini sermones, et Possidii, Calamensis episco- Sermoni di S. Agoslino e d'altri cattolici ed anlichi pi, indiculus operum D. Aiignsiini : ex cdilione et doilori, ne quali trattandosi diverse materie sopra cum scholiis margiiialibus Joannis Vtimmerii.Cat. diversi luoghi della Sacra Scritlura del vecchio e del Bibl. Reg. Confer, quaesupra ad edilionem operum nuovo Testamento si contiene Cristiano desideroso Basileensem a. 1569 tradita sunt. di vivere puramente fra le persone, e della salute 1576: ColoniwAgripp. in-fol. S, Augustini Homi- " dell' anima sua, messi insieme e fatli volgari da liaevariae. Exst. in CotlectioneFr. Alcuini. monsignor Galeazzo, vescovo di Sessa, con due la1588. Lugduni,in-fol. S. Augustini Homiliaequac- vole, 1'una de'Sermoni, e 1'altra delle cose notabili. > dam in Bibliotheca Homii. Cumdii. 1572. Fiorenza , per i Giunli; t'n-4°. <Libro ui &JEC. VII. —1651. Parisiis, apud Sebast. Cra- de' varj Sermoni di S. Agostino X raccolti insieme e falli volgari da RaffaelloCastrucciomonaco moisy; in-8°. S. Aur. Augustini Sermones noviXL, cum quinque aliis ex anliquis exemplaribus collecti, della badia di Firenze a imitazione di monsign. Gacum notis, studio et opera Jacobi Sirmondi. Cat. leazzo, vescovo di Sessa. >Prodiitetiam liberquarBibl. Reg. et Casanat. tus, sed in quo nihil Augustini contentum fuit. Se1644. Romm, per Franc. Monetum; tn-4". Sermo- cundam vero partem impressam invenio ».. 1654 nes aliquot S. Aur. Auguslino adscripti, ex biblio- h. lit. : thecis Vaticana etBarberina excerpti, nuncprimum 1654. Venezia, per Girolamo Scotto; in-4°. < Sen lucemeditiel quibusdam noiis illustrati sludio et- conda parie de' Sermoni di S. Agostino.... tradotti u volgare da Msgn. Galeazzo Florimonzto, vesc: di opera Joannis BaptistwMart: Cat Bibl. Reg.

NOTITIA LITTERARIA IN S. AUGUSTINUM. 186 Sessa, con alcuni Omilie del mcdesimo. > HaecA excudit, fuisse impressum. Ibi tamen insignia Schoefomnia nobis suppeditavit Bibl. degli Aut. volg. I. 1. feri non, ut in hoc volumine, desunt. 1694 et 1700. Paris, chez veuve Jean-Bapt. CoiVI. — (36) De Amicitia. 1510. Lipsim, in-i". t D. Aur. Augustini, Hipp. gnard; tn-8", IV voll. <Les scrmons de S. Augustin sur le Nouveau Testament, traduits en franoois episc. de amicitia liber, in quo Ciceronis errata casur 1'editionlatine des PP. Benedictius, par Philippe stigantur, cunctis, qui pacem, concordiam et veram Goibauddu Bois. > atque perfectam diligunt amicitiam, utilis et summe 1751. In Firenze presso Dom. M. Manni; t»-4°. necessarius. > Subjiciuntur huic tilulo statim disti<Volgarizzamento de' XL Sermoni falsamenie attri- cha sequentia ; buili a S. Agostino, fatto da un Religioso delf Ori Auguslinusn boc aphorum (sic) gloriagenlis sil veralibronarratamicilia dine dellodi S. Agostino, nell' anno 1500, e, comesi Quse Mae-nus Arislotelescallensarcanacapaci crede, da Fr. Agostino da Scarperia. > Cal. Bibl. S. Nalurse ingenio : nesciushujus erat Nesciuseras hujusPlato tu divinemagister Ang. ad Nidum Neapoli, Audiffredi in Cat. Bibl. CaHancveterumignoransethnica turba virum. sanat., it. Cat. Bibl. Smilh. XLIV. — (119) De decemchordis liber. In fine: ImpressumLyptzkp. BaccalaureumWolffganHujus versionemHispanicam, auctore GundisalvoB gum Monaceu. Anno 1510. — Characier cst GothiGarziade Sancla Maria, Gaisaraugustano, editam a. cus. Prsefatus est ad sludiosos et erudilos bonor. ar1494 , in-8°. Los Tratados de las diez cuerdas de la tium in acad. Liptzen. AmatoresMognusHundl parvanidad del mundo commemorant ex IVic. Anton. tlienopolilanus, theologorum, ut quidem se appellai, Bibl. Hisp. p. 425 Colonienses. infimus, ep. data in collegioprincipis die Calixli. VII. — (59) Soliloquia. ARTICCLISECUNDISEQDENTIA. 1473. S.l. in-fol. Augusiini soliloquium de Arrha Annaleseditionum singulorum Augustinilibrorum. animae.Abinitio: Incipitsoliloquium beatissimi AugutlU § II. Spuriorum scriptorum. ni episcopiyponensi(sic)deArra animm.In fine: Raptus esl finis hujus tractalus Augustini de arra anime feria I. — (6) De Musica tibri sex. Nescio cquidera, an huc spectat, qui in Calalogo lerlia posl feslum sancli DyonisyAnnodni iXXHI XC Bibl. Bodleiansememoratur S. Auguslini libellus de (sic). Ejusdem est editionis ac Soliloquiagenuina s. L Musica. Basilew,1521, in-4°. et a. et Hieronymiana de essentia div., etc. Conf. dl//. — (18) De Grammalica liber. cta ad Iibrum Augustini de Quantitale animm. Exlre1605. Hannoviw, tn-4°. Augustinus de Granwna- mse raritaiis esse exinde discas, quod nemini bacteG tica. Exst. iuler Auctl. Aniiqq. de Gramniatica Lat. < nus bibliographorum cognitus fuerit. Summum vero collect. ab Helia Putschio, a pag. 1975. in eo ad setatem illorum opuscnlorum definiendam III.—(19) Principia DialecticeselRltetoriceslibriduo. silum esse momentum nemo facile negabil, si ne rai1479. Florentiw, apud S. Jacobum deRipoli; m-4°. nimuin quidem ab illis differre dixero. Quod si igitur vere ea Gunlheri Zaineri a quibusdam sunt crediia, Augustini Logica. Cat. Bibl. Casanat. 1599. Parisiis, t'n-4°. Auguslini principia Rheto- ut equidem nullus dubito, sequitur, Hambcrgeri senrices. Exst. inler Anliquos Bhetores a pag. 290. lenliam, Zainerum post annum 1472 charactere go1645. In Venezia,nella Salicala; in-i°. t S. Ago- thicoulidesiisse, poslquam primum menseNovembri stino della Relorica. > Exst. Autort del ben parlare ejus anni Romanos lypos Isidoro imprimendo adhibuissel (a), ipsum fefellisse, quod plerisque accidere Tomo XXX, pag. 21. IV. —(54) Liber deFide ad Petrum Diaconum. solet, qui nimis exactis formulis limites ac lempora Prodiit seorsim sine locoel anno, in-fol. Sed vide evenluum aut institutorum quorumdam eircumscriFulgentium tomo III. Cf. supra in Opusculis ad a. bere amant. Ac qusenam causa lam repentini fastidii Gothici characteris in eo viro cum verisimilitu1475, n. 1. F. — (35) De Spiritu et Anima. dine fingi possit? D Versiones. 1472.S. /• et lypogr.; in-i". S. Augustini liber de 1 anima et spiritu, de ebrietate, ad virgines de casti1489. Stne loco el typoyr. A dlXX di giogno(sic) late et sobrietate, de quatuor virluiibus charilatis, in - 4° inin. < Li Soliloquj del divo Padre santo Agode contritione cordis. In fine : Finitus est tiber beati stino. > Character rotundus est. Florentinm nalalei noviss.T. I, Auguslini, ep. Yponensiscum ceteris traclalulis ejus- ejus esse suspicatur edilor Cat. Crevennm dem. Anno millesimo quadringenteshnoseptuagesimo p. 111. secundoquinto Idus Nov. Exslai in Bibl. Lubecensi 1491. Firense. Adi X di Novembre; tn-4°. < SoliGessner.1.1, p. 26.Is vero ex iillerarum similitudine loquj di santo Augustinovolgari. > Cal. Bibl. Crevenet chartarii signo (capiie laurino) jure aliquq suo nm noviss. 1. 1. tn-8°. Hujus anni, loci ac concludere sibi videtur, Moguntiis apud Petrum 1492. Mediolani Schmfferum,qui eadem forma absque loci el anni in- formse versionem Italicam horum librorum commedicio libros de vita Christiana el vermvitm cognitione morat DenisiusGaretl. Bibl. p. 235. (ci)Zuverlass. Nachrr, T. IV, p. 800, ubi de Zaineriana ed. Thomse Kempisii praecipit.

*85

487 SUPPLEMENTUM AD OPERA S. AUGUSTLNI. 488 1663. Paris, chez Charl. Savreux, in-12. < Les J\ 1613. Duaci, per Balthazar. Ballerum; in-24. < D. A Soliloques, le Manuel et les Meditations de S. Au- Aur. Aug... Medilationes, Soliloquia et Mantiale. Meditationes B.Anselmi cum tractatu de humani gustin, traduits en frantjois par.D. L. C. G. F. > 1671. A Lyon, in - 8°. < St. Augustin : les Solilo- generis redemptione. Meditaliones D. Bernardi. Idioim viri docti conte.mplaiioues de amore divino. ques, le Manuel. > Caf. Bibl. Berti. Ib84. Paris, chez Pierre.le Pelil, in-l%. t Lesi Omnia ad mss. exemplaria emendata et inmeliorem Soliloques, lesMeditations, leManuelde S. Augustin, ordinem distributa : opera et studio R. P. Hentici traduils en francois par le P. Nicotas Regnier. > Sommalii, Soc Jesu theol. > 1691. Paris, chez Guil. Desprez; in-12°. Eadem, 1614. Colonim apud Conrad Bulgenium. Idem < tradticlion nouvelle, revue sur le latin : ediiioui liber ejusd. ed. 1651. Lugduni, in-%i. S. Augustini Medilaliones. augmeniee de 1'Esprit du meine saint, lire de sesi Confessions. > Caf. Bibl. S. Angeli ad Nidum N-eap. — Paris, chezJean-Bapt. Coignard; in- 12. t Lesi — Colonim Agtippinm, sumpt. Corn. ab Egmond.; Soliloques, les Medila-ticmsel le Mariuel de S. Au- t'n-12. Idem liber ex ed. Benr. Sommalii. 1657. Ibidem, per eunidem; t'n-12. Eadem cditio. guslin, traduits en francois gur 1'edition latine desi Peres Benedictins, avec des notes, par PhilippeGoi- J B 1649; Ibidem, t'n-12. Idem liber per eiiindem. baud du Bois. > 1650. Parisiis, apud Claudium Cramoisy; in-\%. 1696. Paris,chez JeauCouterot, in-8°. tLesSoliloD. Aur. Augusiini Meditationes, Soliloquia et Maques deS. Auguslin, nds eciversfiancois,avec lelatin i nuale : omnia ad mss. exemplaria emendata, opera et tine Meditation, sur le jugement derrner, en vers. > et siudio Henrici Somntalii. i 1704. Paris, chez Nic. le Gras; w-12. < Les So1672. Romm, per BarthoL Lupardum; in-i". liloques et les Meditaiions de S. Augustin traduits> Eadem. en fraiiQoispar le P. Reni de Ceriziers. > Sine anno. Dilingm, apud Sebald. Mayer; t'n-8°. Plura de variis liorum libforum Gallicis versioni- D. Aur. Aug... Meditaiiones, Soliloquia, Manuale. bus allulit auclor liujus articuli in M. Bibl. Eccl.. Aliam horum librorum editionem Dilinganam an. Colon..p. 729, num.4, de quibus, quoniam aliundes 1571 commemorant obiter Colonienses p. 729, ad baud quicquam recognovi, snllicitari me non sinam. n. 4. VIII. — (40) Meditationes. S^c. XVm. — 1701. Antuerpim, t'u-8°. Divi Aur. Sine anno loco el lypogr.; ih-fol. Liber S. Au- Atig... Meditt., Soliloquia et Manuale, ad mss. exemgustini de Meditatione. A prima slatim pagina legi- plaria emendata et in meliorem ordinem distributa, C lur : Incipil itber p. Ibcutionis beatissimi pntris nostrii ( op. et studio. R. P. Henr. SommalH. Auguslini et ejus otemplalione. In fine : Explicit Versiones. liber de medilatione bealissimi patris noslri Augusiini. Sine anno et loco, t'n-12. S. Auguslini Sdliloquia Deo gratias. Laudat hoc opusculum cl. Seemilter fasc 1, p. 112, inier eos libros, quos absque loci et' in Graecum vulgare translata. Caf. Bt6/. Reg.T. 1, _• . anni commemoralioiie a Christophoro Valdarsero,_ p.577. 1671. Paris, chezlaveuve Charles Savreux; tn-12. ; Ratisbonensi, qui inlra annos 1471-1476. Venetiis Eadem Gallice. t Par Ifesieiir D. L. C. C. E. > etMediolani impressit, excusos esse sibi persuasit, 1679. A Paris, chez Guill. Desprez; t'n-8°. < Les et quorum plures ibidem eo*demque omnes invicem_ charactere et descriplione reliqua valde similes pro-. Soliloques, le Manuel et les Meditations de S. Auposujl. De nostro vero prodidit, litteris oblongis_ gustin. Traduction nouvelle, revue tres-exactement paulo majoribus exscripium folia tredecim iniegra! sur Ie latin. Nouv. ed. ^a laquelle sont ajouies quelet.paucas in deciino quarlo lineas complccti, sine. ques fragmens de pieie tirez des Cbnfessions de ce nnineris ac notis paginarum foliorumve, absque iii- mesmesatnf, qui ferontlvoir quel estoit son esprit.> Postrema sub tilulo, < L'Esprit d'Auguslin lire de dem litteris initialibns. D Sine anno et loco; in-i°. B. Augustini Medita- - ses Confessions > addita sunt. 1714. Bruxelles, tn-8°. Idem liber Gallice c nolis. liones. Cat. BiW. Reg. T. I, p. 376, ubi addilur : Caf. Bibl. Thott. Fefus edtfto circa annum 1500. 1605. Madrid... Eadem Hispanice reddita a P. Stne anno: Parisiis per Antonium Cayllaut, in-i°. Mediiationes Beati Augttstini. Cat. Ribl. Duc. de lai Ribadeneira. Exst. iri ejusdem Opp. p, m, pag. 655 sqq. VaLT.l, p. 175. 1600. Francf. a. d. Oder; t'n-8*. Idem iiber GerSJEC.XVI ETXVIL—1516, Fenettts... tn-8°. t S. Auguslini, Meditati.ones. Soliloquiorum animae ad[ mdnice per Henr. Raelell. 1717. Gent., in-8°. Idem liber, Betgice per Andr. Deum liber unus. Manuale. Exst. in Opusculo multarumbonarum rerumreferlo, ab inilio. >. ic Audiffr. van Loo. Cat. Bibl. Thott. S in Cat. Bibl.Casanat. 1608. Duaci, per Ballh. Bellerum; t'n-2i. D. Aur. Ex Meditaiionibus excerptum esse S. Augustim Augtistini Meditationes, Soliloquia el Manuale. etc. Rhythmum de gloria et gaudiis Paradisi versibus poliiicis compositum, qui exstat inter Ge. Fabricii Pienum litulum vide.in,sequenli.

189 NOTITIA LITTERARIA IN S. AUGUSTINUM. 190 Poet. Christ. Basil. 1561, in-4°, p. 815, monet Au- Asignum Scbcefferianum minio, ut solet, impressum diffredusin Cat. Bibl. Casanat. conspicitur. Gharacter ex Gothico ad rotundum deIX. — (42) Manuate. fleclit, sed perquam exilis et rudis est. Signaturse et 1471. Tarvhii per Gerardum Lisam de Flandria, numeri foliorum plane absunt. Cf. Cal: Bibl. Duc. in-i° min. S. Augustini liber de Salute, sive de.Aspi- de la Val. T. I, p. 174. Lnudatur quoque in Caial. ralione animse ad Deura. Ad calcem litteris uncia- Bibl. Bunav., itemque in Bibl, Lubecensi exstat. libus excusum visitur Shte anno. Parisiis , apud Joan. Lamberl; tn-8°. Liber beali Atigustirii de Vita Cbristiana. Hsec in In taudemscriptoris epigramma. Gloriadehelur Girardoniaxiiualisae. suprema paginse parte , reliqua signum oflicinse pro Flaudriapictasuis. Quemgenuitcampis more lypotlielarum Parisiensium exeunte sseculo xv, HicTarvisinanam priinuscoepitiu urbe. Arlifjcirarosaere uotare lihrns. et sub initium xvi occupat. In fine: ExpHcit, etc /mQuoquemagisfaveant excelsi numinaregis, pressus parisiis pir Johanem lambert in vico sancti jaAureliisacrumnuiicMAMJALE dedit. TARVISII cobi commorantemp. Dyonisio Roce. Litiera; sunt GoM.CCCC. LXXI. thicae minutse.Consiat hocee opusculum, a quo typographiam Tar1467. Per Olricum Zel de Hanaw; in-i°. Beali visinara iniiium duxisse suspicalur Morellus (n),. fo- B Aiigustini liber de Vita Chrisliana. lijusdem liberda liis xx, impressum characlere rotundo eleganli, li-, siiigulariinte clericorum. In fine'posterioris : Explineis 22 per paginas. Compkclitur sola xxiv priora cit Liber beati augustini epi. de singularitale clericocapita juxla sequiorum editionum dislribulionem. rutn. Per me Olricum Zel de lianau claricu dioces. in Cat. Bibl. Casanat. Adde CrevenmeCat. Audiffredi Mogunlitten. Anno millesimoquatercenlesimo sexagcnovhsimum. simo septhno. Prior tracialus xix folia , alter xxxiu — (44) Speculum peccaloris. X. complectitur, quorum singulte paginse lineis 27 conSineanno, locoet typogr.; t'n-4*. B. Augustini Sper stant. Debure in Cat. Ducis de la Val. T. I, p. 175. culum. peccalorum. Velus editio circa annum 1500. Supra sub opusculis pltires invenies Augusiini tractaSic Caf. Bibl. Reg. tus huic editioui valde similes, ab eodem haud dubie Sineanno, locoet lypogr.;in-fol. S. Augustini Spetypographo,eirca annum 1470, ut putant, impressos. culum peccaioris. Vide quse ad libellum de QuantiXIII. — (50) De XII abusionum gradibus. tale animmejusdem editionis sunt nolata. Sine anno et toco; in-fol. < Aurelii Augustini IpoXI. — (47) de verm Vitm cognitione. Sine unno. Moguniim, opud Pelr. Schmffer, ut ex nensium presulis digoissimi liber de XII abusionibus insigni illius ad calcem minio impresso apparet, p seculi, incipit feliciter. > In fine: Lausdeo. Separatim tn-4°. Incipit a capituloruni tabula tres pene paginas vero folio ultimo impressa sunt Augustini de origine occupante, cujus versicuii novem prsefixi sunt hoc anhnwelactissimaauctorilas et Auguslinusdedivinalione dwmonum.ln fine iterum : Laus deo. Hinc est, quod exordio: induobushnjusediiioiiis exemplis apud Seemitlerum Auguslinepater, aquilinomore Jobannis Iugenii velis pelis alta.reconditacelis, etc. fasc I, p. 109, alterum non nisi opusculum primo lu fine : Augustini de v. v. c. libellus explicit. Cha- loco commemoratum exbibeat, alterum prseter reliracter plane idem est cum prsecedeniis libri forniis. qua duo unofoliocomprehensa prsebealeliam B. AnAnno circiter 1470 procusam suspicatur Deburius in selmi libros duo deeo, cur Deus homo? viginli noCat. Bibl. Ducis de la Val. T, I, p. 176, Exstat eliam,' vem foliis impressos. —Plagtilse stint quatuor. Chain Bibl. Lubecensi. V. Gessner p. 14, a quo Scliel- . racteres Gothici rudiores et insequales lineis latis horniusm diatriba ad Quirin. (Lindav. 1761,tn-4°), impressi, in quibus imprimis Irequens syllabarum p. 57, et Schwindelius in Not. lust. crit. libr. vet. de. be. po. bo.vo. co. ho. in unam figuram conlraclio, rar. I. xxxvn, laudaniur. Nec desunt crebra-syllabarum compendia. 1578. Basilem... S. Augusiini de Trinitale frag1514. Lipsim, in-i° D. Aur. Aug. Hipp. ep. de meutum ex libro qui inscribitur de Cognitione verse , duodecim abu>ionum gradibus in mundo : liberutilis J-J vitse (cujus Auclor Honorius Augustodunensis) Gr. atqtie delectabilis. In fine, post lituli repelitioneni: Lat. I. Leunclavio interprete. Exst. cum Legalione Lypssckper baccalanreutnMartinum Iterbipolensemdi~ imp. Caes.Man. Comneni ad Armenos, etc. ligenler impressus: anno a nativilate Chrisli Millesimo 1670. Romm... Idem cum levi aliquo discrimine. quingentesimoquatio decimo. Subjiciuntur insignia Exst. inter Opuscula Aurea Theol. quorumdam lypothelse in ipso fine. Grsecc. collecia a P. Arcudio a pag. 672. Sic Au1521. Augspurg, durch Sigism. Grimm und Marx diffredus in Cat. Bibl. Casanat. Wirsung; in-i°. < Augustinus von den zwoelff SlapfXII. — (48) De Vita Cltristiana. feln der Myssbrauchung von dem neuen Gesang, wie Sine anno el loco (Mogunlim, apud Petr. Schmffer); man das Reich der bymel erlangen mag, verteutscht tn-4°. Incipil prologus beati Augustinide vita Xpiana. durch Georg Spalalinum. > In fine : Explicit liber b. Aug. da v. Chr. Hec faXIV. — (55) De Anlichristo. ciendo quisque vilam obtinebit eternam. Exlremo loco 1522. Parisiis S. Augusiini fragmentum ex (a) In Cat. Bibl. Pinetl.

SUPPLEMENTUMAD OPERA S. AUGUSTINI. 191 192 tractatu de Antichristo (qui inter Alcuini et Rabani J Christiana feliciter. Cselerumnescire me fateor, quo A opera reperitur). Exstal in Mirabili libro , qui Pro- primum iractatum referara, suspicor lanien, eumphetias, elc, demonslrat. Audiffred. in Cat. Casanal. demesse cum sermone, qui vulgode Vanitate sseculi Bibl. inscribilur, inter dnbia relatus num. 9. ///. — Exposilio Symboli el Orationis Dominicm. XV. — (75) De essentia Divinitatis. 1510. Lipsiw per Wolffgangum Monacens.; in-4°. Sine ahno, loco.et lypographo, in-fol. S. Augustini i D. Aur. Aug. Hipp. episc liber de essentia divi- 1° Exposiiio Symboli. 2° Ejusdem expositio Orationitaiis, quo Anthropomorphitarum et Vadianorum nis Dominicse. errores ex falsis quorumdam philosophorum opinioCommemorat duohsecopuscula, cum aliquot Thonibus exortos prsecipue reprobat: luce clarius ex- mse Aquinatis et Henrici de Hassia, idem pene arplicans corporalia et humana membra. non carnali- gumentum concernentibus et iisdem lypis expressis, ter sed spiritualiter in sacris litteris. .divinitati attri- compacta, cl. Seemiller fasc. I, p. 152 sq. Impressa bui. Annexis quibusdam annotaiionibus. a doctore sunt charactere Gothico nonnihil majori et oblongo. Magno Hundt Parlheiiopolit. in Academia Liptzen. Interpunclionum signa sunt punctum, comma supra ex tempore collectis: Studiosis et philosophiiB et et infra Hneam prominens, cui interdum punctum in sacrarum Iitterarum amatoribus admodum profi- I formam signi exclaraandi subjici vir laudaius aniB cuis. > — Prsemissa est editoris ep. ad Pauluin madvertit. Linese triginla per paginam integram nuSchillerum, philos. elSS. litt. profess. dala. in Col- merantur: numeri, signaturse, custodes, nec non . leg. Princip. 1508 deciraa septima Octobris. Verba initiales lilterae desunt. Auguslini el Annotationes alternis se invicem exci-. Sineanno, locoet typogt.; t'n-4° mtn. S. Augustini piunt. In Bibl. Colon. laudatur editio Hundii Lipsisc 1° sermo super oratione Dominica, 2° Exposilio 1509, ex Becmanni Cat. Bibl. Francof. p. 35. Symboli, 5° Sermo de ebrielate cavenda. Trja baec opuscula.quorum penes eumdem virum ARTICUMSECUNDISEQUENTIA. doctum fasc. I, p. 163, memoria est prodita, uno Annaleseditionum S. singulorum Augustinilibroruro voluraine vin foliorum, ila, ut separari nequeant, § III. Scriplorum prorsus dubiorum. coniprehendunlur. Characleres , eodem teste, sunt I. — In Malihwum Cdmm. Gothici, minuti, sed admodum pingues, non absimiSine anno et loco. S. Auguslini commentarii in les iis quos imprimis Udalricus Zel frequenter adhiMatihseum. Per omuia edilioni librorum de doctrina buit, minores tamcn. Distinclionis signum laqueus Christiana absque loci et anni indicio expressse si- hac forma | * |. Numeris, signaturis, custodibus et G iniles esse tradit Ge. Pray in Cat. Bibl. Bud. T. I, * litteris initialibus caret. Pagina juxta lineas 27 comp. 89. Uterque liber etiam uno volumine in isla Bi- plectilur. blidtlieca comprehendebatur et Praius descripturus IV. — De virlute Psalmorum. erat- acctiratius, ni mutiluriihujus exeraplum fuisset. Sine anno, loco ellypdgr.; t'n-4°.Infronle: Incipit Nescio ansil particula Quwstionum Evangelicatum , Auguslinus De viriule psalmorum. In fine: Explicit qnse inter genuina n. 41 recensenlur. Auguslinusde virtule psalfnorum. Cl. Seemillerfasc //. — De Vanitalibus swculi. II, p. 165. liripressum est volumen, hoc lesle, GoSine anho, loco etiypogr.; in-i°. S. Auguslini, lliico Charactere singularis formseel justse magnitucpiscopi Hipponensis, 1° de Vanilalibus sseCuIi,2° de dinis in charta aiba ac nitida , absque custodibus, Vita Ghrisiiana. numeris, etc. nisi quod priora quinque folia lypoHnjus edilioriis memoriaiii, ut tot aliarum, qusc ra- graphus sigriavit. Sine arino. Pafisiis, per Dionys. Roce; in-80. Aurissiirie alias obtinguni, servavitcl. Seemillerfasc . ' H, p. 150. Separariduo bsec opuscula non possunt, gustinusde VirtulePsalmorum. Typographus ex siatque uiia conslant foliis xxin, lineis 25 pcf pagi- grio tifulo impresso noscitur. Vid. ex eadem officina nam, charactere Gotliico paulo majori, oblongo et libfum de Vita Christiana. In Cnl. BibliBodl. hujus luculenib, eoderii, qtio Conradus Firier Esslingensis ^* libri edilio quaiernis sine l. et a. indiciofacia mempusus est (a), impressis. Absunt custodes, signaturse, raiur. nuroeri et inscriptiones paginarum. Attamen duae CAPUT IV. iniliales litlerse horum opusculorum formis ligneis ; Defloralores et Commentatores prmcipui Operum S. Augustini. , impressse sunt. Initium: Incipit liber Augustini de Vanitatibus seculi. Sub finem folii quinli paginai CasimirusOudinus in Commentario de Scripioribus aversa duabus lineis : Explicit liber sancli Augusimi Ecc/estasltctsTomo I, pag. 990, absoluta jam nolitia i deVamtalibus seculi [elicitet. Tum in fronte folii de vita, scripiis et edilionibus S. Augustini, singui sexii: Prblbgus libri beati Augustini de Vila Xpiana lare caput de Defloraloribus vel Commentaloribut i incipit feliciter; atque in extrema landem pagina Iri- D. Auguslini, tam antiquis, quam recentibut prmcipuis bus lineis: Explicit itber sancti Augustini de Vita perscripsit el reliquis lamquara septimum et ultimum i (a) Cujus gralia lectores ablegal ad GerhohiSteigenberger liltrarisch-kiit. Ablt. iib. die zwo alleraelte-' ste gedr. deulsclteBibeln, etc, qui Tab. III, n. 3 cl 4, eunidem sere incidendum curavit.

194 NOTITIA LITTERARIA IN S. AUGUSTINUM. adjecit. Quem secuti Auctores M. BibliothecmEccle- A Apostolum ex Operibut Augustini decerplum, gr-andi siasticm Coloniensis, totum pene servala etiam epi- satis volumine nondum impressum, penes se liabuisnura, se testatur Lupus, Ferrariensis abbas, epistola 76 graphe iu commentarios suos, voce AUGUSTINUS ad Hincmarum, p. 118. Exslat autem in duobus VI, pag. 767, retulerunt, ila taraen, utresectis iis, de quibus alio loco commodius verba fecissent, auxe- mss. exemplaribus apnd Joannem Mabillonium, ex rint etiam non pcenilendis addiiionibus. Optimum bibliotheca S. Germani Pratensis, ut idem lestatur. inslitutum a nobis non sine leclorum detrimento de- Vide quse habet Slephanus Baluzius in Nolis ad Luseri posse videbatur. Sed intelleximus etiam, quse pum Ferrariensem p. 405. Oud. ab illis novissime congesta erarit, paucis lantum in Magister Florus, Lugdunensis Ecclesise diaconus, circa a. 850 inclytus, scripsit Commentarium in omlocis emendationem aliquam desiderare et pauciora inesse, quse nostrne tractationi apta non essent. Nec nes S. Pauli Epistolas exS. Auguslini Scriptis consperandum fuit, ut ipsi ampliora quodammodo dare- lexlum, qui babetur tomo VI Operum Bedse, ei falso nvus, quinimmo, quse in proprias schedulas digesse- ascriptus. Nam Flori istius esse ex pluribus mss. ramus ad hocce argumentum spectaniia, ad unum codicibus docuit Joannes Mabiilon, Disqnisitione hac de re composila Analectorum T; I, p. 12 sqq., qua omnia ab illis occupata esse cognovimus. Quapropter nullalenus dubitavimus, quidquid in tota hac Oudini B etiam oslendit, genuinura Bedse Commentarium ab etColoniensium disserlatione nobis probaretur, ipsis evulgato esse opus diversum, idque nondum lypis eorum verbis huc transferre, dummodo non alieno edilfim penes se habere, aliquando in lucem proferendum. Alibi tamen obseryat in 5 mss.codicibus merjto quidquam subtraxisse videremur. Primus fuit S. Prosper Aquitanus, qui circa annum abbatise S. Galli in Helvelia, qui annorum 800 et 450 librum Sentenliarum exS.Augustino delibatarum 700 sunt, hanc ipsarii Bedse exposilionem sub nomiconfecit, sludio Jo. a Fuchte aliquoties seorsim ne Flori presbyteri contineri, de qua videquse anno< editum, de quo nos suo loco. Colonienses, titulo li- taviterudile T. IV Ana/ecforump. 650. Abbreviavit bri non satis integro inducli, memoriam ejus lam- prolixum Flori Commentariumin Epistolas Paulichquam ipsius ediloris opellse post Lumnii Thesaurum ca a. 1180.Roberlus de Torinneio, in Normannia, inseruerant. Proximus setate fuit, cui primura locum abbas S. Michaelis de Monte, dicecesis Abrincensis, in hac serie dederat Oudinus. quem arbitralus est spectasse ad Petrum TripolitaEugyppius abbas et presbyter Africanus ssec. vi, num, quamque senlentiam ad annum Cbristi 562 qui senlenlias, quwstiones, etc, ex S. Augustiniscri- Baronius amplexus est, cujus Abbrevialio ms. exstat plis deiloravit et in unum corpus, cui Thesauri no- , inter mss. codicesbiblipihecse S. Micbaelis deMonlc. men fecit, collegit. Hic cum ad nostrum etiam cen- J Exstat autem Epistola et Prologus in Abbreviationes snm pertineat, plura de eo in sequenti lomo dicta Epislolarum;Aposioli secundum Auguslinum, in Apinvenies. pendice ad Guiberti Opera a Luca Dacherio edila Inter mss. codices bibl. Venelae cardinalis Bessa- Parisiis in-fol. 1651, p. 715, quam ex ms. codice ricnis, exstat Pcfrt abbatis Tripolitani noraine Ea;po- produxit. Haec Oudinus, copiosius alibi de iisdem in siiio in Epistolas D. Pauli ex divi Augustini Sermo- recensu operum Bedmet Floti Lugdunensis dissenibus, in membrana, de qua loquitur Baronius ad rens. Nos supra singularem eamque vetustissimam annum 562, post Cassiodorum Divinarum Institutio- horum Commentatiotum edilionem produximus. Bonizo, Sutrii ac; Placentiae episcopus, cir.ca; a. numcap. 8. Sed an legitimum opus Peiri Tripolitani abbalis sit, caute discutiendum esl : licet hoc scri1073 compOsuil Augustinianam Epitomen seu Exbat Jacobus Philippus Thomasinus.in Calalogo bi- cerplum Sententiarum Mirifici doctoris AutyHsttntlibris viii distinctum, quod S. Jpanni Gualberto, funbliothecarum Venelarum publicarum et privatarum, datoriet primo abbati Vallis.-Umbrosse dedicavit, quem anno 1650, Utini, in-4° imprimendura cufavit. Oud. cxsfatque ms. in bibliblheca Csesarea Vindobonensi, Venerabilis Beda, nalione Anglus, professione .. inter mss. cddices ex arce Ariibrosiana illuc allatos, monaclins et prcsbyter, qui anho 710 et sequenlibus codice 85, ut.testalur Petrus Lambecius illitis infloruit, Exstant inter Opera Ven. Bedae Commenta- spector et custos T. IVCdmmenlarioruthhujus biblioria in omnes Epislolas S. Pauli, ex Auguslini operi- thecsecap. 8,p. 790 sqq. Oud: ; Guilleimus abbas S. Theodoriciprope Remos, in bus ut plurimum excerpta, de quo opere Baronius in .Gailia, ordinis S. Benedicti, lum ex abbate factus Annalibus ad a. 562 litem Bedse movet, ac Petro abbaii Tripolitano, de quo Cassiodorus Divinarum monacbiis ordiiiis Cistefciensis apud Signiacum in /nsfilulionum cap. 8, ascribendum censet. Verum eadem dicecesi, saeculo xn, cujus inter Golleclanea Joannes Mabillonius litem intentatam prseclare di- babetur optisculum Senientiarum de Fide ex S. Au- . gustini Operibus collectum, quod a se ex autographo luit, qui T. I Analectorum, Dissertatione singulari ms. Bibl. Signiacervsis ord. Cisierciensis.transcrip. 12, nec Redse, nec Petro, sed Floto magistro, pium tesiatuf Oudinus traditumque ThommBlampino Lugdunensis Ecclesise diacono, deberi demonstrat. Verum interim Conmenlatium Bedm (nam S. Pauli Bened. Congreg. S. Maufi, qui hanc Cpllectionem Epistolas ab eo explicitas esse, ipse iri Indiculo sub Auctoris proprii noraine in Append. ultimi voOperum suorum fidem facit) ejusque Colleclaneum in luminis Operiim S. Augustini edendam promiseral. 193

SUPPLEMENTUMAD OPERA S. AUGUSTINI. 196 quod famen non pfuesiilit. Colonienses ex Oudino. A (ait AlagambhtsBibi. Scripl. S. J. p. 188) duo cgrcRob. Kilwardby Ord.Prsedic nalione Anglus, Can- gie prwstat: allerum, quod catholiea dogmata mhifice tuariensis arciiie.pisco.pus, et cardinalis episcopus probat, el confirmat, refutatque hwrelicorum errores Portuensis ssec xiu, libros S. Augustini fere omnes, ex Augusiino ; alterum, quod iocosipsius Augustini, alioruraque plurium Ecciesiae doctorum per parva tie/ male intetleclos, vel malitiose delorlos, alque ab capituia.distinxit, senlentiam singulorum sub brevi- hwreticis depravalos, adamussim revocat,alque sincere bus annolando. Cujus laboris varia in Bibl..Regia interpreialur. Oud. et Colon. Paris. supersunt monumenta ms. quae recenset Joannes Piscatorius Lithopoliianus, qui Epilomen Echardus in Scripl. Ord. Prsed. ad a. 1279, p. 579, omnium Operum Augustini diligentia nequaquara ubi el alia memorai ex Calal. Anglic. Colonienses. sordida compospit, cujus editionem factam Atcjjiisla' Rartlwloiiimus Urbinas episeopus circa mediuin Vindelicorum apud Hemricum Sleyner 1557, in-fol., ssec, xiv, eremita Augusiinianus, S. Auguslini et prsesenlem inlueri licet. Ejus vero liic est litulus : AmbrosiiOperum lecior assiduus, sententias utriusOmnium Operum Divi Aurelii Auguslini episcopi, unque insigniores excerpsit, quas in alphabeti ordinem decumque doclissiiiti, Epilome : Et quid vir ille, de digesias, Milteloquium appellari voluit. Atque ab Ecctesim Sacramentis, nec non sacrw Scripturw locis Auguslinoqnidem Triumpho ejusdem Ordinis (vulgo B communioribus insigriiOribusquesenseril, scripserit, de Ancona dicto) ejus prscceplore, Miileloquium Au- simul atque docueril per iJOANNEM PISCATOKIIJM Lillw-. gustini senlenliarum iucoepium, a discipulo absolu- politanum hoc libro fideiissime el contpendiaria qualum, Lugduni a. 1555 impressum esl. Milleloquium dam via diligenlissime comporlatum.—Accedil in-liAmbrosiiibid. a. 1556, in-fol. Colon. ex Oud. tulo brevis admonitio ad lectorem, in qua praesentisAritoniusde Nomis Florenlinus(a/iis Maciallensis) sima atque ipsissimn Augusiini verba exhibuisse se eremita Augustinianus, qui a. 1458 decessit, e li- affirmat, et Sleph. Vigilii Pacimontani Decaslichon bris S. Augustiriicapita omnem fere lilterarum Divi- in laudem libri. Ejusdemque Vigilii pr.Tfaiio anle nariimtractationeni coniinentiadigessit et inscripsit, ipsius aucloris prselationem esl inseria. Dividitur Ftores Docioris S. Patris Augusthii, quse exstare di- atilem opus in tres' tomos, quorum primus Augucuniurin 'Bibl. S. Spirilus Fiorenlia'. Colon. stini sententias juxta doctrinse Chrislianse capita orJoan. Frid. Lumnii (a) Thesaurus Chrisliani homi- dinaias proponil, alter varia et mi^cellanea offert, nis ex scriplis S. Amgustinicolleclus, Anliterp. 1588. tertius inlegros Augustini libros, quos supra in AnColatt. nalibus ediiionum Operum iiidicavimus, procbet. In hanC Piscaiorii pperam manus temerarias imDuliiloquiorum S. Augustini libros tres, ex vetere nis. exemplariBibl. Romersdorpianmprimum edilos 'C misit et convicia graiiarum loco rependit Joannes Herbonw 1592, in-12, a viris lide dignis^se accepisse Pesselins. Prodiit enim teslatur Labbeus (b), sed nondum vidisse scribit. Joannis Pesselii, ord. Prsedic. Tilani in Geldria, Colonienses. in Cat. Bibl. Reg. Paris. diclus liber Oriiriium Operum S. Augustini Epitome, primum quiexstat editus HerbonmNassoviorum 1614, in-12, h. dem copiose ac siriistte coliecta a Joanue Piscalorio t. Am\ Augustini libri tres Dulciloquiorum e biblio- hmretieo, el a Joanne Pesselio recognila, aucla duplo, thecm Rifmerslorpianw vetere manuscriplo exemplari et cathtilico sensu reddila; cui accessit ejusdem opera nunc primum editi studio Guil. Rolichii. ex eodem Auguslino colleclusde seplem Sacramentis Jo.Gaslius, Brisaceiisis,Gommentariosin universa lomus quartus Colon. Agrip. 1559, 1542, 1549, Biblia ex Auguslini operibus collectos edidit Busilem in-fol. (d) Jac. Tribesci Biixiani, canonici regularis Lateraapud Hervitgium 1542, // tomis in-fol. Laudal Cat. BM. Bodiei. Ejusdem operis (omum I, VeiusTestanensis, Resporisiones ad mille Quwsita in omui fere menlum complexum, editionis Venetw ex offlcina facutiale ex omnibus S. Auguslini libris excerptse, Erasmiana 1545 profert Cat. Bibl. Thott. Venet. 1585, in-4°. Alibi deprehendimus signaias : Hieron. Torres seu Torrensis, Soc. Jesu Hispanus, Feneltis ap. Bemh. Juntam 1586, in-4°. ConfessionemAugustinianarii in libros IV distribn- D Jo. Bapt. Masculi, SoCJesu Neapolitani, Ponde•tam, et certis capitibus locorum theologicorum rationes Concionalesin Opera S. Auguslini, Neap. coraprehensam, ex omnibus S. Auguslini Operibus 1652, in-fol. (e). Forte idem opus, quod apud Topmagno studio collectam, edidit Dilingse 1568, et pium (f) inscribilur : Erudilarum lectionum S. Aurursum anctiorem ac emendaiiorem,1569, in-fol. (c) gustmi iibri Acroatnatici ad Conciones, decem tomis Eam AugustanwGonfessioni opposuit; quo in opere conlraclis in unum, Neap. 1656, in-fol. Colon. (a) Male Lunicii apud Lipen. Bibl. Theol. 11,916. Coion. (b) Dissert. de Scfipt Eccles. in addend. et corrigendis p. 714, apud Oudinnm col. 952. Colon. (c) Ita Alegambius MDLXIX. Lipenius vero Bibl. Tb.eol. I, 117, babet 1596, uti et Oudinus in Comment. col. 993, admultam tisaue seneciulem,ait, provectus correxil, ablalis iis, qum tamquam S. AuguHini aUulerat ex lib. de Fide ad Petrum, quem S. Fidgenlii esse compertum est : el ex libro de EcclesiasticisDogmatibus,qui est Gennadii Masbiliensis. Coioti. (d) Ex Echard. io Script. Ord. Prmd. ad a. 1549, p. 155. Colon. S-eded. a. 1555, quae apud eosdem notatur, falsa est; nam Piscatorii Epitome primum a. 1557. Iucein aspexit. (e) Ex Lipe». Bibl. Theol. I, 118. (f) Bibl. Napol. p. 157.

195

198 197 VARIORUMEXERCITATIONESIN S. AUGUSTINl OPERA. David. Lenfanl Parisiensis ord. Prscd. Concordan- A sim rrperiunlur in omnihusS. AugustiniOperibus, ortim Augustinianm,sivecOlleclioomnium sentenliarum, dine Bibtico. Paris, 1661, 1670, tomis II. Albertus, Dux Luinensis (de Luines) Parisiis dequw sparsimreperiunlur in omnibus S. Augustini Operibus ad inslar Conr.ordantiarum Sacrw Scriplurm morluusd. 10. Oct. a. 1690. aet. 69, edidit Sententias et Instructiones ex S. Augustino exeerptas. PariTom. I, Paris, 1-650, in-fol.; 11, 1665. Ejosdem Biblia Augustiniana, sive collectio el ex- siis 1677. HsecColoniensesp.214. Hacienus omnino de Augustino dictuni esto. p/icafto omniumlocorum Sacrm Scriplurw, qumspar* YARIORII fflRCITATMES IN S. AUGUSTINI OPERA.

IN

TOMUM

PRIMUM.

DESIDERH ElUSMl CENSURA B errore scriptoris, sive etiam inopia fidei ac laudin ET RETniCTATlONUUCONFESSIONUM. amore, maluit ipse sui hisioriographus esse : nimii« LIBUOS Erit fortasse qui miretur cur bis duobus operibus rum, sibi i onscius quam non assentaretur sibi, deinde primum dederimtis locum. Is rationem accipiat:Duse probe cognitum habens se nulli morlalium notiurem res"sunt qusevehementer et accendunt ad lectionem, esse posse quain esset sibi. Nam, ut omitiam animoet conducunl ad inlelleclum voluminis, vita auctoris rum abslrusos sinus, quos quisque suos novit, nec cognita et operis non ignotum argumenlum. Pluri- quilibet tamen pernovit, quoiam vitse portionem nomum enim refert, quam existimaiionem, quera ani- verunt qui nobis arctissima familiaritaie juncii sunll mum afferas ad legendum : necfaciledictu sit quan- Porro famse quanla levitas, quanta vanitas? Ad hoe lum in judicando mouienti habeat prsesumpla de ho- quantum humanse memorise perfluvium ? Cum duo mine opinio. Frequenter exosculamur dictum ab eo rem aut orationem camdem, cui pariter inlerfuerunt, profectum quemamamus, dequo magnificesenlimus, referunt, quanta narrationis diversilas? Jam quid istos memorem qui fabulis impudenier vanis et conconsputuri si ab alio quem odiinus venissecrederelur. Ulramque commodiiatem vir sancius juxta ac pru- fictis miraculis memoriam eorum quibus favent, studens Augustinus his duabus lucubrationibus nobis dent vuigo cnmmendare, nonnunquam ea laudanles procuravil. Libris Relractalionum omnium operuin C quse laudatus nee fecit, nec probavii? Et arbilror suorum argumenia contexuit, et Confessionum libris fuisse qni pium existimarint liujusmodi fucis animps vitam omnem suam depinxit, quorum utrumque iam ad religionis studium accendere. Ego pesiilens hoc diligenter ab illo factum est, ui iiiiquior aliquis su- rabularum genus inter Christianos semper sum exsespicari possit non prorsus abfuisse humanum affe- cratus, qui neque sciunt veram pielaiis imaginem seu ctum xEvoi5o:t« ytXavTia cuipiam affinem. Verum adumbrare, quod nemo novit nisi vere pius, quales rcs longe secus babet, si qui optimi viri consilium si essent iili, nuuquam talibus mendaciis fallerent expendat. Olim solemne erat praestaniium virorum discipulos illius qui verilas est, et hujusmodi tecbnis gesia libris ei orationibus celebrare. Hoc exemplum hoc efficiunt ut ncc vera narrantibus habeatur fides. Horum ne quid accidere posset, Augustinus suo pe.a militia ad siudia, a Grsecis ad Latinos et barbaros, a ducibus ac pbilosophis ad episcopos demanavit. nicillo seipsutn nobis depinxit, idque ut majore cum Perspiciens ilaque frequenter in historiis hujusmodi fide faceret, nec mala sua reticuit, nec hominibus multum falsitatis inveniri, sive immodico studio, sive ista loquitur, sed Deo confitetur, cui mentiri nec pium * De his auctoribus leclorem monitum volumus, D non omnes pari orthodoxise laude commendari. Nemini enim non notum est, Erasmum Roterodainum necuon et Phereponum, seu polius Joannem Clericcnn (le Clerc) sub hoc Qctitio nomine latentem, in multis helerodoxiaereos a viris catholicis haberi. Verumtamen, ccimsalis multaeilloruni in S. Auguslintnn annoiationes non mediocris sint momenti, has reiicere nolnimus, propter locos aliquot non penilus irreprebensos aiit etiani erroneos, a quibus studiosus quisque facile praecavere poteril. Cseterum quis nesciat qusedam hseresiarcliarum et paganorum opera studiose ssepius fuisse cnllecta, lum ne si quid intermisceretiir boni, deperdereluf, lum eiiam ut quod errorem sapiebat ivovumhistoriae ecclesiasticse suppeditarel monumenium. Hujiis rei testes sunl scholiastse, commeniatores collectoresque duorum quae prsecessere sseculorum, alque in primis Benedictini, quibus, heterodoxorura. omnis generis, v. g., Celsi, Porphyrii, Juliani, Pelagii etaliorum erramenia suic editionibus quasi suscitasse, a nemine unquam vitio versum est. EDIT.

199

/ 200 SUPPLEMENTUMAD OPERA S. AGGUSTINL esi, nec tulum. Jam in volumiriibus quanla fuerit^A genium. Alios blandiores ve. adulari vel ridere credas; rursus alios occulta naturse vi proclives ad joinscriptionum vel impostura vel infelicilas reputans, dum vel incuria multae celebrium scriptorum lucu* candum, parum graves arbilrere, ni propius ac dobrationes intercidunt, vel insciiia siudiove fraudalis mestice iiosses. Nec dubiio quin hoc multis usu veniat eorum qui recens ad Augustinianorum volumiauctoribiis in alienum nomen plagio transferuntur, vel sub gratioso piorum hominum litulo supposititii num lectionem velut in colloquium illius veniunt. iiiigonnni, ne dicam hsereticorum libelli sparguntur Offendit species qusedam loquacitatis, offendunt in in vulgus, libris Relractationum his malis occurrit longum productse periodi, ostendit oratio nonnunlanla cura, ut singulorum operum et tilulos et lem- quam ad popularem sermonem degenerans, offendit pora et argumenta et occasiones et initia notarit, earumdem rerum crebra repetilio; dicas alicubi quidadeo nihil prsetefmittens, ut nec ea quse prselusft dam esse subinane, et aflectum hominis sibi pltis catechumentis, qusevix orsus fuerat, quse non agno- sequoplacentis. Cseterum ubi diuiina leciione factus scebat, denique nec psalmum vulgari rhythmo scri- sis familiarior, sermonis copiam et eadem subinde plum in Donali factionem prseterierii. Patiar ut hanc iterata facile excusat docendi studium, et quod docuit diligentiam reprchendas, si prius supputaris quan- penitus animis hominum infigendi : circuilus proliB tum egrcgiorum voluminum nobis aliorum indiligen- '. xiores quibus comes esse solet obscuritas, arguunt tia perierit, quantum nseniarum mendacibus titulis admirandam memorise felicilatem ei ut ingenio feobtrusum sil orbi Christiano. Atque utinam pari dili- cundissimo plurima sese confertim offerunt, mulia genlia quod cceperat absolvissel! Recognovit enim paueis complectendi studium : diclionis humililalem «W.a quidquid aliquo pacto libri nomen meretur. Supere- excusat caritas, ouj_;v-^tj^orjjjOovoOo-a, ror«--ra« rant epistolte et tractatus, quas ipse testatur ab aliis TTECVOI? Paulinis enim verbis libenter o"uva7rayo_xsv»i. bomilias vocari, hos dividil bifariam, in dictatos, et utimur. Quemadraodrim aulem erat alienarum virdictos ad populum. Qusedam enim sic dicebantur, ut tulum candidissimus sestimator, ita mire ^.oo-Tooyo; es consensu dicentis ad preces amicorum a notariisi fuisse videtur erga cognatos et amicos, quod ipsum exciperentur quoe dicebantur. ldem nonnunquami eximisecujusdam humaniiatis indicium est. Suas vero fiebat et apud populum, velut in aclis solemnibus. dotes nec ignoravit ob stuliiliam, nec odit ob putidiQuanquara id tcmporis fere notariorum celeritas ex- tatem. Verura hactenus, ut ea res nihil officiat hocipiebat quidquid publicitus apud mullitudi.nemdi- minis insigni modestise. Non aliter amat, non aliier cebatur. Quod quidem ut ubique facere molestum prredicat in se dona Dei, quam amaret ac prsedicaret , sit, iia in seriis dispulationibus aut concionibus fa- in aliis:tIgnorare tua bona.stupiditalis est; non prsecere vebementer condiicibile fuerit. Nunc quiderai C dicare Domini benignilatem, ingratitudinis est; non apud multitudinem quamlibet frequenlem dicunl expendere in uiilitaiem proximi quod acceperis, impietas est; non gaudere de fruclu fraterno quem Doquidquid' animo collubitum fuerit : cura urgentur, "dejerant se nihil ejusmodi dixisse ; ex adverso non- minus per te contulit, impii simul et ingraii livoris nullis exhibetur negotium, quasi dixerint quod noni est. Quomodo depromes talentum in usuram si non dixerunt. Hic si quis citet testem populum, belluai agnoscas quod tibi tradituni sil ? Quomodopossis inde > multorum est capitum, utait ille: scripiura manens lollcre crisias, quod intelligas totum esse gratuiue certius litem dirimit. Recognita certum habent pa- Dei benignitaiis? Quolies autem divina bonitas le rentem. De epistolis et traclatibus aliunde sumen- velut organo dignalur uli, ad juvandos alios, non dum est judicium. Neque tamen proiinus adulterinumi habes quod insolescas, sed habes unde gralulere frahaberi debet quidquid in caialogo non recenselur,, tribus, unde gratias agas Deo, tuo pariler et illorum cum nec epistola sit nec homilia. Quanquam enimi nomine. >Sic amavit, sic praedicavit suas dotes vir i senex hoc opus accuravit, tamen certum est illum sanctissimus.Quanquam in iis Iibris quos scripsit capostea qusedam dedisse in huncordinem accerscnda,, techumenus, deprehendas nonnihil humanse glorise, > veluti librutn de Hasresibus ad Quodvulldeum. Aliis quem aflectum minime malum generosissimis quibusigiiur argumenlis docendum est qusedam esse am- D que ingeniis potissimum videmus insitum esse. Non bigui parius, qusedam certo notba. Porro libri Con- enim excusare conabor quod ipse putavit accusanfessionum non solum huc conducunt, ut avidius le- dum, dicens eos libros quos scripsit rndis adhuc ac i gamus illius scripta, cujus et sincerissimain erga velut infans in philosophia Chrisliana, ita servisse Deum pietatem el flagrantissimam erga proximum Christo, ut adhuc resiperent scholam superbise, mai caritatem cognovimus; verum habent et aliam utili- gisque spirarent Platonis dogmata, quam divinarum tatem, eamque geminam. Allera est, qua hinc co- Scripturarum mysteria. Habet Africa suuin quoddam gnitis personis rectius inlelligimus dialogos illius etl ingenium, et habebat oranino quiddam suse gentis epistolas; altera, qua qui familiariler noverant in- Auguslinus, nisi Christus illum in alium virum transi gcnium, sensum ac diclionem hominis, multis non formasset. Porro Confessionum libri quos et otiosus offenduntur quibus graviter erant oflendendi, si hsec et oliosis scripsisse videtur, habent quiddam pecu; i ignorarent: id esse verissimum abunde docet viiae liaris molestiae. Primum in hoc quod multadeseipso communis experientia. Quosdam natura tristiores,, commemorat, partim minutiora, quara ut ea seveparuro amicos crederes, ni perspeclum haberes in- riore prsediius ingenio commemoranda putaret, par-

202 VARIORUM EXERCITATIONESIN S. AUGCSTINIOPERA. 201 duo ^. tim ad glorisespeciem accedentia. Quid autem fasti- A Ibid., § 3. Amorempulchriludinis.]$i\o-/.uYitt sidiosius quam humani livor ingenii, si quis quid gnificat, eleganlisequidem alque raundiliarum amoin rebus corporeis; sludium vero rerum honequamlibet modeste de seipso prsedicet? Ad hsec, dum rem, de rebus humilioribus, ne dicaro sordidioribus, velut starum, ubi sermo de rebus ad animum pertinenlide infaniia, de ephebia, de affectu libidinis, deque bus. Docebunt hsec qusevis lexica. Ideoque minus similibus verba faciens, sludet iis qute dicuntur ora- commode verlas amorempulchritudinis, quibus verbis tionis honorem addere, veluti pudorem sententiarum significalur lantum amor formosorura puerorum, aut hoc velo tegens, fit hac occasione nonnunquam ob- formosarum mulierum. Fateor y&ovesse amicum et aut scurior. Verum hscc taediola si devoraris, reliqua «ulbvpulchrum, sequeac elegantem honeslum.Sed ex usu, non ex elymologia sunt explicanda verba. cum majore tum fructu, lum voluptate perleges. Interea merito damnat suam philocaliamAuguslinus, * ANIMADVERSIONES quia sumitur illic pro amore raunditiarum. Vide KETRACTA.TIONUM. IN LIBROS lib. ii contra Academicos, cap. 2. Si vero philoProl. § 1. Traefalilws.] Hoc est sermonibus seu caliam vocasset amorem rerum honestarura, non concionibus, quibus populo Scripturam interpretatus esset cur nomen hoc damnaret, quasi idem signifiest: nam tractare, eo sevo, erat concionari, et tra- j caret ac philosophia; nam qusevisphilocalia non est B ctalores dicebantur Scripturse inierpreles. Quarum philosophia, si hoc vocabulum ex usu recepto intervocum non rara sunt apud Cyprianum exempla. pretemur. Certe Basilius Csesariensis et Gregorius Ibid. Denotem.] Id est gravi improbantis nofa Nazianzenus non vocassent pbilosophiam, nisi iminuram, ut censoris erat mores malorum nofare. Fre- proprie, excerpta ex Origene quibus philocalisetiluquenter ea notione apud Tertullianum verbum hoc lum fecerunt. occurrit, ut initio lib. de Pallio, habilus denolare. Ibid., § 4. Latcsquoqueipsa, elc.]Retraclasset ergo Vide indicem Glossarum Tertulliani. quod de Academicis dixit initio epist. 1, si epislolas § 2. Absit ut mulliloquiumdeputem,etc.] Expressit suas recensuisset. Sed et hoc obiter langit ConfesAuguslinushaecPhilemonis comici, quse et a)ii imi- sionum lib. IX,cap. i, num. 7. tati sunt. Cap. 3. Bene viventes facillime esdudief.] Si vocibus bene viventes iniellexisset Augustinus peccati TWV1 Tovfivj)i7iovTa SSOVTMV EV pjSe ' omnis immunes, S-J vauite, v.uv tiirg o-jW.a§a?. Mav.pov eosque solos a Deo exaudiri dixisvouiC'Etvatp.uv.pbv, Tovo EO AsyovTK, jxvi set, sine dubio graviter errasset; sed si inlellexerit v.uixolvv y^pdvov, av etTrij MJJS' o-ooSp' TfoW.a, eos qui optimis moribusoperamdant, hoc est qui Dei ).«§E TOV §£ TOUOE "OftYjpOV " TtV.pApWV C l limentes sunt, et cnnantur in dies meliores fieri, ETTWV O-JTOf v-ifitv.vpiouiu; ypatpEt, yip p \A)JV Et?"Ouripovtpme p.uv.p'o~J. OUOE e quanquam subinde peccant, infirmitaie non nequitia, niliil eorumqumdici debent, nescio quare retraclaverit hunc locum. Nam certum Longumcenselodicentem velsi duas dixeril syllabas. Benevero dicentemne exi- est impios, in sua impielate manentes, a Deo mislintalolongumesse, ne st mulla quidemdixeritel mul- nime exaudiri. Vide interpretes ad Joan. ix, 31, et to lempore.Argumentumcerlum liujus rei ex Homero Jac. IV, 3. accipe.Hic enimnobismullas myiiadasversuumscribil; Cap. 7, § 6. Nemo fere de scarabmisdubitat, etc.] at nemoHomerum dixit longum. Exstat locus tit. 36 Recle hac de re mulli dubitabant, quam nunc perneFlorilegii Joan. Slobsei. Vide et episl. 20 lib. i gant accuratissimi physici. Vide Franc. Redum de Plinii. Inseclis. Nec minoris potentise ac sapientise est efiiLIBRO Cap. 1, § 2. Cujusralio el causa secretaest.] cere eulicem quam camelum. i. Si hseclantum casut tribuerentur et dicerentur forCap. 10, § 2. Quod omneshomines possunt, si veiint.] tuila, essenl hsec duntaxat nomina qtiibus ignoran- Necesse erat hanc locuiionem explicari ab Augutiam nostram velaremus. Sed fortuita etiam recte slino; quia solet ita vulgo inlelligi, ut statuantur ii dicantur, quse scholastico serraone vocanlur contin- de quibus ita loquimur posse velle. Quis enim non genlia, hoc esl quse non evenire et evenire seque D horreret, si quem audiret dicentem, Chrislus homo possunt: qtialia snnt quse pendent a libertate natu- potest, sivelit, a Patre suo de/tcere?Nimirum, ea lorarum intelligentium, qusc inlerdum ut velint nulla, cutione siatui solet, posse fieri ut velit is de quo non modo necessilate, sed ne ratione quidem aut sermo est. ' affectu ullo, vel cerle ineluctabili adducunlur. Quan13, § 3. ffes ipsa quw nunc AicitufChrisliana Cap. quam hsec quoque pendent a divina providentia, religio erat apud antiquos.] Hsecintelligenda sunt ex qua inscia aut invita nihil contingit; et quse mula- iis quse dicuntur cap. 21, num. 2. Alioqui minus tionem quamvis rebus oranibus polest aflerre. Igitur vera essent quam quse retractantur. cum nulla sit necessaria causa cur nonnulla velimus, lbid., § 6. Vendentesel emenles flagellando ejecil illa ideo forluita dici possint; non vero duntaxat de templo.] Non videlur lamen proprie hsec vis poquia eorum causael ratio secreta est. Verum hic locus tuisse dici, qua vires mercatorum victse sint. Auctonon est hac de re agendi. rilati potius propheticse cesserunt, quam vi qua * In hac Anirnadversionumcollectione, Pherepono ascribendum est quidquid non est alio nomine signa tum. EDIT. 7 PATROL.XLVH.

204 AD OPERA S. AUGUSTINI. SUPPLEMENTUM expulsi fuerint. Nirais severus censor fuit in se Au- A quod suffittimquolidianumsemper a pontificemaximo ofguslinus, quicrediditpropterhocChristi factum, mi- bblatum censeal, c.uma quovis sacerdote posset nus vere a se dictum fuisse Christum nihil egissevi, ferri, ul vel exemplo •Zacharisepatris Joannis Baptised omnia suadendo et monendo. Verum hsec eo spe- stse constat. Faieor Exod. xxx, 7, munus suffitus ciabant, ut opinioni quam postea amplexus est, de offerendi tribui Aaroni; verum illic nomen Aaronis ' ad persecutione licila, patrocinaretur; ut liquet ex epi- pro cujusvis sacerdotis nomine sumitur. Vide stolis ad Ronifacium et Vincentium. Qua in re eum locum iriterpTetes, et ad Lev. cap. xvi. - (Hvrepui'fpovri^s; non fuere o-oywTE/Jac. ANIMADVERSIONES 1N LlBROS CONFESSIONtiM. Cap. 17. Compelentibus.] Hoc est catechumenis, qui una petunt baplismum, quam ob rem competentes LIBRO Cap. 1. El laudare.] To et perinde hic est i. dicuntur. Vide tomo VI librum de Fide et operibus, ac lamen, ut sequens repetitio hujus membri oratiocap. 6; 11, 9. nis ostendit. Cap. 22, § i. In polestale hominis est mutare in Ibid. Ad te.] Hoc est propter te, vel vXad te, tannielius volunfatem.]Clarius, ex senlenlia quam pro- quam ad summsebeatitudinis unicam atque ullimam pugnat Auguslinus, dixisset tn poleslaleliominis,quem causam.conlenderemus. Deus gratia donat, etc. Sed incautius locnlus fuerat' <** Gap. i. Siabilis el incomprehensibilis.] Sunt incontra Manichseos,nam ut valeat raliocinatio, ejus c.omprehensibilianonnulla , ,propler summam instahic debet esse sensus : Nhi qtiisque voluntaiemmula- bilitatem, ul venli ivariabiles, quorum .ratio ideo inverit, bonum operctri non polest, quod ht noslra (quo- lelligi non potesl; at Deus, quanquam semper idem ' rumvis nempe) poiestale esse posilum alio loco docel, est et absque ulla mutationis obumbratione, nihilo etc. Atqui non quibusvis dalam gratiam censuit magis comprehendi potest. ldeo Auguslinus .cum inposlea. comprelietidbilihic slabilatnconjungil. LIBRO Cap. 15. De frontibus codicis.] Hoc est ii. Cap. S, § 5. Moriar, ne moriar, ul eam videam.] ex marginibns libri Jobi, quibus Auguslinus hasce Scio hic posse quseri blivuapov,quale est illutl animi Adnotationes alleverat. beatitudinem sitienlis : morior, quia non morior; attaCap. 20. Vnicuiquesacundum propriam volunlatem men suspicarer sic locum interpungendum : ATo/i in pre sapiebat.] Recte quidem fecit Augustinus, cum absconderea me faciem luam. Moriame? moriar ut rem inceriissimam relractavit; sed lanieri.bsec fuit eam videam.Respicit nempe Augustinus ad hisloriam Judscorum vulgaris opinio, ut multis eorum tesii- quse exstat Exod. xxxui, 17 et seqq., ubi Mosi glomoniis ostendit Joan. Ruxtorfius, in Exercitatione de riam vel faciem Dei videre cupienti lioc edilur re"'< Manna. sponsum : Non poteris videre faciem meam , non Cap. 32. Porpliyrium Siculum.] forphyrius fuit enhn videbitme homo el vivet. Igitur postquam a Deo Tyrius, non-Siculus; sed Siculus a nonnullis creditus, petiit ne abscondat sibi faciem suam, illico subjicit, quod diu vixerit in Sicilia, in qua eliam libros con- moriarne? si, nimirum, eam videam ; remque secum tra religionem Chrisiianamedidit.Vide Lueam Holrepulans, tanlique esse intelligens, ul proplerea vistenium in ejus Vita, subjecta operi de Abstinentia lam amitlerel, moriar, inquit, si ita tibi videiur, ut animalium. aam videam. Cap. 37. Af carendo appiilatas cerimonias.] Alise Cap. 7, § 11. Jfe commenwrat.] Hoc est milii in • sunt multo verisimiliores senienliae, deorigine hujus memoriam revocat; quo sensu, apud Augustinum, Vossii. cuni accusativo vocis, quas legcre est in Etymologico G. J. personae conjungitur; at s-iiniftcatu Sed qusecunque sit ejus origo, mirum est Augusti- narrandi conslruilur cum daiivo. Sic Grieci dicunt, num ab ea abstinuisse voluisse, quod non sit in usu uvuuLuvno-v.aTtvoj-, commemorote aticujus, hoc est ai Litterarum sanctarum, hoc est interpretationis Laejus libi raemoriam revoco. Igitur recte ex mss. hic tinavScripiurse; quot enim alise voces in ea non ex- restitueruni accusativum viri docti. stant, quibus lamen Christiani scriptores passim Cap. 20, § 18. Terram, etc.] Terram vo"carevideutunlur? Quot vocibus ipsura abstinere oportuisset' tur Auguslinus naluram humanam corruptam, quae iri contentionibus cum Arianis et Pelagianis, si hanc nihil nisi terrestria spirat; effigiem vero imaginem suam legem observasset? Saiis fuit res esse in Dei, per baplismum ienoval,in) atque insiauratam. Scriptura, quse vere sic dici poterant. Itaque niiviis Vide num. 21 sub fineni. severum censorem sui egit. Cap. 16. Flunien, etc.] Collatio deprayataeconsueCap. SS, § 2. Cum haberetnecessilatembis in die in- tudinis cum flumine frequens apud optimos quosque gredi sancla sanclorum.] Duabus inrebus ab accura- scriptores, eliam elhnicos. Hinc brachia conlra tortissimis Mosis inlerpretibus, et ipsaveritate dissentit renlem dirigere, .perinde est ac prasse consuetudini hic Augustinus. Alterum est quod credit suffitum adversari. Juvenalis sat. 4,89. " quotidie bis oblatum fuisse in sanctissimo adyto, direxit brachiacontra llle igitur nunquam Torrentem. qnod sblet sancta tanctorum dici; cum fieret hoc • duiitaxatin,sanctirario iu quo erat allare thymiamaCap. 10, § 26. Supra mercedem salaria.] Hoc est tis, soleretque poiitife.v maximus semel duntaxat •prseter minerval, a singulis pueris solvi solilum, priquolannis sancta sanctorum ingredi. Alterum vero vatosere, grammaticis publice conslituta erant satariaf 203

206 205 VARIORUMEXERCITATIONESIN S. AUGUSTINI OPERA. seu slipendia ex publica pecunia solvenda. Aut for.teA Carthaginiensis, vide qusehabet infra lib. v, cap. 8, A a mercede pecuniaria distinguittir salarium, ut hac quse confer.cum ,cap. 12. voce signiflcentur sal publice prsebitum, carnes, viCap. 6, § 21, Quingue antra tenebrarum, etc. ] ntim, oleum, etc. Sic in epistola Valeriani, quae ;Ie- Deliramenta haecManichseorumcopiosius exponit et gitur in Vita Probi, a FlavioVopisco conscripta, me- confntat Augustinus in lib. conlra Epist. Manichsei, moratis vestibus et pecunia quas prsefectus prsetorio cap. 15. qtti liber est lom. Vlll. jubebatur dare Probo : Ilem in salario diurno, buCap. 7, § 13. Nunquid juslilia varid est et mulabibtilmpondo, porcinmpondo sex, caprinmpondo decem, lis, etc. ] Haec accuratins excussit Auguslinus, in gallinaceum per biduum, o/et per biduum sexlarium libris contra Manichseos,qui adeundi ab iis qui reunum, vini velerisdiurnos sexlarios decem, cum tarido sponsum hoc probe intelligere.cupiunt. Collecti snnt bubalino; salis, olerum, lignofum quanlum satis est. ii Iibri in unum corpus, .tom.VlM. Vide ad btinc locum lntt. et ad Vilam Clodii Albini iv. LIBKO Cap. 3, §.S. De paginis poetm cujuspiam sub finem, ubi stipendium a salario etiam dislingui- etc. ] Consulturi deosde eventu consilii cujuspiam,, lur. Sicel in Cod. lib. x, lii. 52, de Professoribus et interdum in eorum templis, aut privatim aperieMedicis, Constantinus jubet eis mercedeset sataria bant volurnen celebrioris poelse, ut Homeri, vel Vir'B reddi, quo facilius liberalibussiudiis mullos insliluanlSl giiii; etprimum versum, qui occurrebat, responsum lbid., § 26. Vinum erroris, qttod nobis propinabalur deorum putabant. Vide Intt. ad Vitam Adriani a ab ebriis doctoribus.] Quamvis non ignorem vinum Spartiano conscriptam, non procul ab initio. Chriiniquilath et compunclionis in Scriptura memorari, stiani etiara, simili ralione, Scripiura sacra abuteattnmen crediderim hic respicere Auguslinum ad bantur, ut videbimus lib. vm, cap. 12 hujusce Operis. Cebetis, Plaionici celeberrinvi, Tabulam, in qua Cap. 5. An fletus res amara est, elc. ] Delectamur seu \&7raTi7, lmposlura induciiur pueros omnes in vi- tristitia et luctu, ut caeteris omnibus affeclibus, quilani iiigredieniesTTOTtijpvo-a K-JT-S; hoc T>J E §-JVK_JIEI,est, bus libenter indulgemus, segreobsisiimus; quiauteos IZIKVYIS, erroris. Vide ejus iniiiunv. vincamus, vis inferenda est perlurbalioni animi et poculo izoTopia Cap. 18, § 29. Scripla conscienlia.] Respicit Au- corporis. Minuitur etiam sensim tristitia, dum eam gustinus ad Rom- H, 1S, ubi dicuntur etbnici osfen- libere in lamenta et lacrymas effniidimus. Verba dere opus legis scriplum in cordibus suis, lesiimonium sunt Eurioidis in OEnomao, apud Stobaeum Florileg. reddenieillis conscientiaipsorum, etc. lit. 123. - 'A)T EiTTt Sijv.uilv xazotctvJJSOVJJ Cap. 20, § 31. Secrelissimmunitatis, elc.] Hoc est yup T' ©vitrotfbSvpuoi,Suv.pvav eiuppoui. Dei, cujus voluntas est veluti secretissimum vincuSeravru zouft^st wpevav, 'AXynSova? (] lum, quo universi unitas saria ac tecta conservamr.'* Kat v.upSics tkvce TOUf yuvnbvovg. u ubi agit Vide lib. iv de Genes. ad lilteram, cap. 12, ferum in malis volupiati sunl hominibus, lamenla de conservatione rerum omnium. CseterumPlalonici el defluxus lacvymarum. Hwc levanl trisiitiam animi, sv«Sa et povaSa passim Deum vocitanl. Adi Procli etnhniis doloribus cor liberant. Alia sunt ibidem et Platonicam. Theoiogiam alibi in eamdem sententiam. ti. Cap. 2. Obsurdueram.] Qui ediderapt LIBRO j, Cap. 7. Diligere homines humaniler. ] Hoc est, eo obsorducramcredebant o et u hir^ esse mista, ut in amoris tribui potesi. Sic modo, qui rebus voce jocundus pro jucundo. Respicere autem videtur et Grseciusi sunt voce pefituris et quidem in re av6_->M<-uv&>,r, ad id quod feriur de calarractis Nili, ubi Augustinus simili Menanderapud StobseumFloril. lit. 12S. Nilus prmcipitans se fragore auditum accolis aufert, 'Avfjpw-Ttvwf Tof T-j^a? yipuv, \ivz ' y^p-h ut loquitur Plinius Hist. nat. lib. vi, cap. 29. Ta v.oivv. S xotvwf =t yipzivavp.m6ip.uzu. libere quod non licebat, etc.] Cap. 6, § 14. Potuilne Humaneoporiel calamilales ferre, o hospes, comtnuOvidius nequitjsemagisier afiirmat,,nec falso, Amor. nia par est lolerare communiter. lib..ii, el.,1.9: Cap. 12, § 18. Ecce ubi est, ubi sapit veritas. ] Si non licet acriusurit; . Quodlicet ingratumest, quod D ita legas, sic videtur inlerpungeiidum, Ecce ubi esl 9 yuod sequiturfugio,quodfugit usquesequor. ubi sapit veritas. Al forle melius legamus, Ecce ubi El lib. III, el. 3 : est, ibi sapit veritas; hoc est ejus animi palalo, ut ita Nitimurin vetitumsemper, cupimusque negata, dicam, sapida est veritas, cui Deu.sadest. Sicinterdictisimminetoegeraquis. Cap. 14, § 21. Hierium. ] Estne Fl. Hierius, qui Nempe, nullam rationem legum habere, sed ita anno Christi 427 cum Fl. Ardaburio consul fuil ? nos gerere, quasi iis soluii essemus, nescio quid am- Certe interdum viris eruditis collata ea dignitas, propter solam eruditionem, ut Ausonio poetse, aliisplum ac magnificumvidetur humanse superbise. Lib. iii. Cap. 3, § 6. Eversores.] Videntur ita dicti que. Non pttto tamen, propter alias viri dignitates petulanliores juvenes, qui scholas rhetorum, a qui- quas vide apud Jacobum Gothofredum in prosopobus non doeebantur, irrumpentes omnia illic ever- graphia codicis Theodosiani. Ibid. § 23. Ob os conlemplationis.] Si hsecvera est tebant, ludibrioque habebant magislros. Ejus nequitiae meminit iterum Augustimis lib. de Vera ReL, lectio, perinde est ac ob oculosmenlis. LIBRO Cap. 9, § 16, ln cruce phaniatmatis. •] v. Gap 40, num. 75. De petulanlia vero juventulis

207 SUPPLEMENTUMAD OPERA S. AUGUSTINI. 208 Hoc est in cruce e qua pependisse phanlasma, noni A.cie, in lalibus aberrare! Ad evenlum somniorum quod Christum ipsum, credebant Manichsei.Vide qusecon- attinet, idem dixeris quod de Genetbliacorum prsetra hoc dogma habet Augustinus tom. VIII, aut, sii diciionibus, inlerdum non vanis, dixit Augustinus paucioribus rem descriptam cupias, libellum ejus de! lib. vn, § 8. Sed honorificum erat Monnicse filio, Hseresibus, ad hseresin Manichseorum. ipsius conversionem fiiisse somniis Beoiripmoi; prse, Cap. 10, § 18. Quos electos vocanl. ] Hi apud eos; significatam; quod lamen alii pudentius commemoi veluli primarise virtutis, aut commentis ejus sectse rassent. addictissimi erant; minus perfecti dicebantur audiCap. 16. Versa et raversa in lergum, el in lutera, et tores. Nam, ut verbis utar Augustini ex memorato in ventremet dura sunt omnia.] Metaphora desuhipta i libello, liis duabus profectionibus, hoc est, electorum ex[segro, vel insomnia laboranli, qui in leclo se jaet audilorum, Ecclesiam suam conslare voluerunt. clat, ct quamcunque in partem se verlat duram culIbid. § 20. iVtst carni concernenlur.] Qui voce con- cilam experilur. Sic animus anxius, dum quseril vecetni pro misceri primi usi sunt, videntur voluisse ritatem in qua conquiescat, nec eam invenit, oiuuia quae exprimere vocem Grsecam »<uyKt_ovao-8ai, idem fastidit quasi noxia. LIBRO Cap. 6, § 9, Dealbaiwres vias.] VisemuVII. significat, nec sono a Lalina abludit. Cap. 15. Dilexit. ] Crediderim legendum direxit, jj nitse opere publico, quadrato lapide, calce interlito, stratse erant, quse cum reliciebantur, nova calce hoc est pefegrinum episcopalibus consiliis adjuvit. Cap. 14, § 24. Cum ad litleram ucciperem, occide- hiantibus lapidum rimis immissa, dealbatse videbanbar, elc. ] Auguslinus in declamando probabiiia se- tur; quamobrem dealbaliores vtw dici vulgo potequi, non explorata solitus, similibus ratiocinationibus rant, quse diligenlius curabantur, ac proinde comin inlerprelatione Scriplurae satisflerisibi passusest. modiores erant. Hinc translala videlur hsec metaNam alioqui consiat Ambrosium plus sequoallegoriis phora. Vide, si vacat, Nicolaum Rergierium, de dedilum fuisse. publicis et militaribus imperii Romani Viis, lib. n, Ibid., § 25. Sicuf eaiisfimanfur.]Vide quse de vera cap. 18. Academicorum sentenlia sttspicabatur Augtistinuslib. Cap. 9, § 15. Ibi legi quod in princtpio erat Verm de Academicis, cap. 17. bum, etc.] Simililudine verborum aliquot et senlenvi. LIBRO Cap. 2. Quo jam non solum aquatissimo tiariim deceptus Auguslinus, ut et multi Grseciscrised eliam lepidissimo, cum suis prwsenlibusper sorbi- ptores, cum doctrina Christiana miscuit Platonistiones exiguas partiretur.] Conjiciunl in margine viri mum, qui merus erat, bac in parte. Arianismus; docli, quod non solum aqualissimum,sed etiam lepidis- ut ostendit Joan. Glericus episl. critic. 7 et 8, Fortimum. Sed minore muiaiione sanabitur hic loctis si i tasse inlelligit hic Augusiinus Plolini opera, quem •Q legamus potaretur; ut suadent etiam sequenlia : quia vehementer laudat lib: III contra Acaderaicos, num. 41, et de Civilate Dei lib. ix, cap. 10. pietatemibi qucerebal, ncmvolupialem. Ibid., § 15. Legebam ibi eliam immulatamglorhnn, Cap. 3, §3. Quolibet lamen animo, etc.] Si alloqueretur homines, qui cuperent scire qua ratione etc.] Quamvis de summi Numinis naiura rectius senvitain insiituisset Ambrosius, superior narratiuncula tirent Platonici, qtiam alii philosophi, miscebant taforte non displicuisset; sed Deo minula illa, qualia men idololatriam Uirpissiinaiii iis dogmalibus, erantpassim occurrunt, narrare, nescio quoraodo decorum que infensissimi hosles Christianonim, ut liquet vel putaverit Augustinus. Sed magis hominura causa hsec ex Porphyrio, Janiblieho et aliis, qui sub imperatonarrabat, quam Dei; at prsestitisset amicum alloqui, ribus Christianis floruerunt. LIBRO Cap. 2, § 5. Victorinusquondam rhelor VIII. quam Deum. Cap. 8. Gladialorii spectaculi.] Nefandi hi ludi, a urbis Romm.] Victorinus, inquit Hieronymus in lib. sapientibus eliam elhnicis damnati, facti etiamnum de Scriptoribus ecclesiasticis, natione Afer, Romm videntur in gratiam eihnicse plebis. Sed mirum est sub Constaniino principe rhetoricam doctiil; el in exepiscopos non inipetrare potuisse ab imperatoribus, trema seneclule Christi se tradens fidei scripsit udverul dira illa consuetudo abrogaretur. j\ sus Arium libros, more dialeclico, valde obscuros, qui I in Cap. 9, § 14. JEdilimi fori.] JEditimus idem est ac" ab eruditis modointclligunlur, et comtnentarios Apoedituus, nempe, viav.bpo;, sed bic sumi videtur pro siolum. Eum in prsefai. Comment. in Episi. ad Gaappariloribus, qui cusiodise causa in foro versaban- latas C. Marium Victorinumvocat, aitque euin Scrtpluras omninosanclas ignorasse. Sed rhelorica , ut ita tur, aut pro iis qui curiam servabant. Csp. 10, § 16. Comiti largitionum Ilalicianarum.] dicam, ingonia, ob loquendi facultaiem, putanl se Sic loquebantur eo aevo.Vide codicem Tbeodosianum, scire omnia de quibus, plebe plaudente, loqui possunt. lib. vi, iii. 19, leg. de Consularibus etPrsesidibus. lbid. Omnigenumdeum monslra, etc.] Respicit ad Cap. 13. Discernerese, nascioquo sapore, quem verbis explicare non polerat, quid inieressetinter revelan- Virgilii locum jEneid. vm, 698, ubi jEgyptios deos, lem te elanimam stiam somniantem.] llaque Monnica pro Antonio et Cleopalra contra Auguslura ad Actium iibi suas, ut opinabatur, revelationes servare debe- pugnanles, describit poeta :d Omnigenumque eum inonslraet latrator Anubis. bat, quaruin discrimen a somniis dicere non poierai. ContraNeptunumetVenerem, contraqueMinervam, est bomines imperitos, religionis speTela tenent. Quam facile

VARIORUMEXERCITATIONESIN S. AUGUSTINI OPERA. 210 209 An ex decori legibus lalia apud Deum dici possint A avTt).aSv)TKt, animam perfecla dum est el alata, in tunescio, quamvis a pugnante cum ethnicis recte pro- blitni volare, et universummundum administrare; cui ferri potuerint. vero alm defluxerint, eam ferri donec solidum quidIbid., § 5. Qum verbis cerlis conceptis retenlisque, piam arripuerit. Non mullo post pag. 345 ed. Gen. fct ^vyrn ixao-rn, ou elc.] Symbolum qnod apostolicum dicebatur, aut si- Ficini: Et T6 yup uvrb, 6'6EV mile quidpiam. xaSimurut.ITWV uvpiav (ov yup itrzpovrui npb TOO-OUVTXVJV tpt),oo"oyv?o-avTO? viTrath rov aS6),«<r, Cap. 5, § 6. Pater plus gaudes.] Deus gaudere el rov %pbvov) ' di- SE/vao-Tvjo-avTo-roikoo-ofius,v.a\ rk i%ne In idem plus gaudere, nunquam aliter, nisi uvBpumtnofitis p.trk cilur a Christo hominum imbecillitati sese atlempeenim, unde profecla est, unaqumque anima non redit, ranle. Nec potesl hoc urgeri aut inquiri cur Deus decemmillibusannorum (neque enim recuperat alas ante i lantum tempus), excepta ejus qui pliilosophatusest sine magis gaudeat. Cselerum, ut ad grammatica transeam, non intelligo cur in sequentibus verbis virii fuco, aut cum sapientim studio pueros amavil. Sic docti pmnitentemet pxnitentiam, ul et alibi, scri- postea ejus discipuli vulgo locuti sunt, eosque imitati bant per m, cum constet esse a nomine pmna, quod Chrisliani resipiscenliam vocarunt uvomripao-iv,seu a Grseco TTOIVIJ. non observarem, nisi viderem novarum alarum exortum, ut hic Auguslinus. Hinc Qood eos harum minutiarum curam non abjecisse, cuin I et Chrysostomus usurpavit «va-rrTE/JoOv, incitare, B pro orlhograpbiam priorum editionum passim emendent, impellere. Vide Thesaurum Ecclesiast. Joan. Caspari prout pulant rectius esse. Sic vocem jucundus scri-. Suiceri. bunt perpetuo jocundus, quasi esset a joco, non a_ Cap. 8, § 19. Pede post pedem.] Vestigia mea projuvo; sed o et u frequenter miscebantur a veleri-. xime secutus, GrsecexaTa rroSa, quasi dixeris, singubus Lalinis. Vide Quintilianum Instilut. orator. lib. lis pedibus in antecedentis vcstigiis posiiis. Cap. 12, § 28. Cras et cras.] In animo Augustino i, cap. 4, et Vossium in Etymologico, ad hanc voobservabatur locus Persii sat. 5, 66, ubi sicdescricem. Cap. 4. Cum Paulus proconsul per ejus mililiam, bitur cunctator, qui redilum ab bonam menlem in etc.] Inquirant alii, an deceret narrare Deo histo- dies differt. Crashoc fiet; idem eras fiet; quid qnasimagnum, riolas, et quidem de qtiarum verilate minime conNempe, diemdonas?Sed cumlux altera venit, siabat; qualis hsec erat de ratione cur Paulus diJam cras hesternum consumpsimus;eecealiud crfcr» ctus fuerit, qui patria lingiia Saulus erat appellatus; Egerit hos annos, et senvperpaulumerit ultra. quam mulli doctissimi viri falsam esse putant. MeIbid., § 29. Audio vocem, etc.] Redolet hoc superstiram esse conjecturam, quam nulla scriplura memo- tionem ethnicam, ex forluiiis vocibus omina captan^ rat, ingenue fatetur Hieronymus ad Epistolam adI ( tem; quod nemo paulo humanior ignorat. Si quis Philemonem. singulari providentia divina factum hoc putet, ita ut Ibid. Quanlo igitur gralius cogitabalur Victorini sesluanli 1 Augustino edilum ccelitus sit monitum; peclus.] Nolim vocem gratius nolare accenlu, quasi oportebit ut ostendat opus fuisse ejusmodi miraculo, ' sit adverbium, ul fecit editor Parisinus. Est enim 1 quo Augustinus intelligere posset sibi legendam Scrinomen adjectivum, hac senlentia : Quanlo Victorini i pluram sacram, ut ex ea resciret quid sibi agcifdum ingenium gratius alque acceptius fuiurum Ecclesise esset. Quod cum quotidie audiret a catholicis, cum i cogitabatur: tanto abundantius exsultare oportuit fi- in Ecclesia, lum alibi, non video cur confugiendum Iios tuos. sit ad miraculum. Sed rhelor noster, quod cum pace Cap. S, § 10. Ex perversa voluntale facta est libido; ejus diclum sit, orania exaggerat, quibus persuadere ; et dum sertiitur libidini, facla est consueludo; el dum i poterat non agi hic de homine vulgari, sed singulari consuetudini non resislilur, facta est necessiias.] Op- vocalione divinilus ad Ecclesiam allecto; qusc tamen time describit quibus gradibus vitium obrepat, atex alius calamo rectius fluxissent. que augeatur. Sed iisdem paulatim imminui potest,, Ibid. (Jtrumnam solerent pueri, etc.] Quasi vero ne<< necessariumenim hic dicitur diflicile viclu , nec ulla cesse fuisset solas ludentium puerorura solemnes a ^ est ante peccandi consuetudinem necessitas delin-• * cantilenas audiri! Annon potuit Iudens aliquis de proVide et finem § 12. quendi. jecta cliarla crebro hoc repetere? Oportuisset apud Ibid., § 11. Pugnatior.] Legendum pugnacior, utt vicinos quserere quis eam vocem misisset, amequam in Rasileensi, nam estja pugnate; aut non sine Deo missam judicaret. pugnantior,, si forie ita habent mss. codices. lbid. Audiveram enitn de Anlonio.] Athanasius in Cap. 6, § 15. Agentesinjebus.] Hi erant principisi Viia Anlonii, § 2, cujus verba brevilatis cansa dunnuniii per provincias, negotiorum causa, de quibu» » taxal ex Evagrii versione proferam : Ad Ecclesiam, vide Guidonem Pancirollum ad Notiiiam dignitaluml ul solebal, accurrens recordabalurquomodoet upostoii, Orientis, cap. 65. omnibus spretis, secuti fuhsent Salvatorem; el muiii, Cap. vn, § 18. Humerisque liberioribus pennas riin Aciibus aposlolorum, facultatibus suis vendilis, precipiunl.] Hsec Auguslinus ex Platonismo suo. Plato > fta [ad pedes eorum delulissent egenlibus partienda, enim in Phsedro docet OTI l $\>xh reliu uiv ovo-u v.v.1 quwve aul quanla spes iis reposila esset in cielis. Tatia r rbv t7rTEpiwy.il/vi uitivtpaTiolti TEv.ui UT.UVTU v.bo'p.ov secumvolvens intravil in ecclesiamet accidil ut lunc otoiiiir,r,os mipoppvmuo-u ^iptrui eu» UJO-TS/JSOOr fcVGf Evangeliumitgeretur, in quo Dominutdicit ad divitem:

212 214 SUPPLEMENTUMAD OPERA S. AUGUSTINL Si vis perfectus esse, vade et vende omnia tua, quse- j class. 1, ubi hanc invenlionem narrat. Allerum est A cttnque habes el da pauperibus et veni, sequere me ita Ambrosium rem deseribere, ut narralionem suset habebis tbesaurum in coelis. pectam reddat: Invenimus , inquit, mirm magniludiQuo audilo, quasi divinitus hujusmodi ante memo- nisviros duos,ut prhca wtas ferebat. Qusevero aelas? riam concepissal, et veluti propter se hmc essel Scri- Heroicane, postquam homines decrescere ccepeptura reciiata, ad se dominicum traxit hnperium, runt? Nam genus hoc vivo jam decrescebatHomero. stalhnque egressus possessiones, quas habebal, ven- Anetiam tribus sseculis ,,quse a Chrislo nato ad Condidit. stanlini lempora fluxerunl, grandioris erant stalurae Ibid. Arripui, aperui, etc.] Hoc non multum aberat homines quam quarto aut quinto sseculo? An aua sorlibus Virgilianis, aot ab iis quibus ex Scriptura< gustior eral stalura marlyrum quam aliorum, vel an temere aperta futura quserebantur, quod damnat major fiebat post morlem? Nemo , ut opinor, credel. ipse Augustinus epist. 55 ad Januarium. An opus Sed lege caetera, ubi torti diaboli, ope hortim martyprseterea erat temere aperire Scripluram, ut scire- rum, Arianos opporlunissime damnant; nec amplius tur quod ne etbnici quidem honestiores ignorabant? miraberis esse qui stralagema hoc Ambrosianum Vide hac de re Ant. van Dale, virum eruditum, de fuisse censeant, quo plebem sibi devinciret, JustiDivinationibus idololatrieis sub V. T. Cap. 4. B J namque et Arianos perterrefaceret, excogilatum. ' LIBRO Cap. 2, § 5. Ne in ima ix. vergeremus, etc.], Cap. 8, § 17. Agens in rebus mililarel.] Vide dicta Recte viri docii hanc lectionem prsetulerunt alleri, ad lib. VIII,cap. 6, § 15. Ibid., § 18. Par homincsprmposilos.]Hocesl, quos mergeremur; solet enim verbum vergere ut el devergere dici de iis quse pondere sno deprimuntur. Apu- libi prwponis, ut post eos veluti lateas , ac per eos leius de Deo Socralis : Quod si munifeslum flagitat occulte agas. Nibil ergo mutandum. Caslerum hic ratio debere propria animalia etiam in aere intelligi, Augustinus, vere, quod aiunt, fluctus in simpulo excitat. superest ut qum tundem el cujusmodi ea sinl ,disseramus. Igilur lerrena nequaquam; devargunt enim ponCap. 10, § 25. Phantasiw terrw, elc.] Hoc est spedere. Vide, si opus est, alia exempla apud Nicolaum cies omniumrerumterrestrium, quse sese animo nosHeinsium, in nolis ad Valerium Flaccum lib. i, vers. tro offert.Lib. m, eap. 6, § 10. De iisLucretiuslib. iv. 289. Ibid. Sonilum nubis.] Hoc est vocem e nube emisCap. 3, § 6., Quidquid illud asl quod illo significa-- sam, qualerii audivil Moses. tur sinu.] Desumpta est locutio ex Luc. xvi, 22, ubi Jbid., §26. Seruuin ejus videam.] Hoc esteselibem tamen sinus Abrahami non tam sedes beatas qttam vilam agere aggressum. Sic passim Augustinus v.ur locum in iilis insignem significat, rit recte animad- 1 C-i^oyjhvEcclesioe ministros servos Dei vocat, ut supra vertit Hugo Grotius ad Lucam. Auguslinus intellexit vocatur Monnica serva servorum Dei, § 22. sedes quietas , qualescunque sint, iu quibus animi Cap.12, § 52.Visum etiam mihi esl ut irem lavatum, piorum resurrectionem corporum exspectant. Lib. quod audieram inde balneisnomenindilum, quia Grwci xn de Genesi ad litteram , § 63; Neque enim Abra- _3«),axEiov dixerint, quod anxielalem pellal ex animo. ham, vel ille pauper, in sinu ejus, hoc esi in secrelo Sic revera Grseci, qtianquam absurda hsec est etymoqiiietis ejus , in doloribuseral. Sermone 14 ad popu- lngia. Seriptor Eiymologici magni : Kuluvuov TO «itoSulletvru; uviu;' lum in vers. 14 psa'l. ix : Contigit, inquit, mori ino- \ovrpbv' nvig Si liyovo-titupa TO liyav' pem illum et auferri ab angelis. Quo? In sinum Abra- xat "O^opog7tup£rvp.o)ioyti hse, id est in secretum ubi erat Abraltam. Vide, hac de up' iv.rpiirodo; _y.£ya),0[ore, eruditani disseriaiionem Ludovici Cappeili, quam ED.ETO "Ofpu p.oiir. v.ujj.urov yutuv. 9vjJ.bfBopov Btov inseripsit Nsxpwv , interopera ejus Amsfelodami Ou )iyouo-t§£ v.al&s,ei y&pvjj ix rovrov, &fei).e puy edila. ElTTEtV Ultbl5» (3aX(ZVMV OTl flO-duiSlUrS>I. U)XSGTtV Cap. 7, § 16. Anlisliti tuo pervisum aperuisti, quo Et_ovjTKt. fci.pupyj/XoiReXuvovs ot v7iov.uieiv. elyov eQog loco latarenl martyrttm corpora Protasii et Gervasii, TOUTECTt Spvg. OUTOI TK? K trapa TOrug (3a).avouj UECV, Sihsec alisequeejusmodi inventiones sanctorum ] etc.] at yap zaXouVTat Spvs, v.uia).).oTt fvrov. 'BitufpbSirog cadaverum, non fuissent conjunclse cum ingentilucro" Ss TO a)TtupuTOauta TO0-vjy.atvov v.ula — tva ftvjrroSEV ac eniolumento eorum qui ea effoderunt, multi, qni },O6EV auot. At hsec omnia merae sunt Grseculoruni cailidorum hominum figmenia hsec credunt ad plebenugse, quibus Augustinus assensus non fuissct, si culam in officio continendam, fidem eis non facile etymologicara arlem calluisset. Buluvemv originem delraherent. Hsecinvenlio, exemplicausa.non parura ducit a voce Hebraica bbl ballal, quse significat perauxit existimationem auctoritatemque Ambrosii; fundi psal. xcn, 11, et unde nnS^ ballahah, nebula. quandoqtiidem ea Justinse principis Arianse animus, Sic et apud Arabas nS^ significat irrigari, madefieri. ut liabet noster, etsi ad credendi sanilatam non amCap. 15 , § 55. Nnnc pro peccatis matris mew depliatus , a persequendi tamen furore compressus ett. precor te, etc.] Species forte pietatis aliqua hic inest, Duo praeterea hic obiter observari possuni. Alterum at ea consuetudo nec ratione ulla , nec revelatione esf, Augiistiiiiim hicet de Civit. Dfeilib. xxn, cap. 8,. nitilur. Vide librura de cura gerenda pro mortuis dicere per visumrevelata esselisec corpora Ambrosio, tomo VI. AmbTosium vero ipsnm de hoc plane tacere ep. 22 -. LIBKO x. Cap. 3, Quid mihi est ergo cum Iwmini*

214 213 VARIORUMEXERCITATIONES1N S. AUGUSTINI OPERA. meas , etc.] Videtur hsec j. acuto horiiini in mentem non venisse, fore ut Dona-. X bus, ut audiant confessiones scripsisse Augustinus, non tanittm post scriplos, sed tistae, Manichsei,aliique ejtts adversarii dicerent eum eliam post editos priores libros Confessionum; quos non displicere sibi, qui tandiu non lam apud Deum avide vidfenturlectitasse ii quibus notus erat, el quo- quam apud homines, de se et suis loquatur, et dum rura hoininum nonnulli Augustinum semet ipsura gravia peccata, quse negari non poterant, aut minuaccuratius describereoptabanl. Suntquisuspicentur, liora ambitiose proloquitur , laudes suas interea micum multa Augustino, ob priorem vilam, ab adver- nime omillit. Miror etiam eum veritum non esse, ne sariis, quos non paucos habuit, objicerenlur, eum iidem adversarii hic desiderarent confessioneseorum Confessioneshasce scripsisse; quasi apologiam quam- quae baptismum ejussecuta sunt, etquae in ejus vita dam obliquiorem , in qua faiereiur, veluli apud habenlur. Malignihomines facile dicere.poterant, non Deum, quod negare non poterat; cselera vero prse- esse usque adeo mirum eum valedixisse arli rhetotermitteret aut emollirel, etqusecunque ad honorem ricse, inler pueros docendse,exiguis cum emolumensuum facerent quasi aliud agens exaggeraret. Quse lis et tenui honore; ul eam, in mullo ampliore thea-, suspiciones, quamvis forte iniquiores sunl, ex inusi- tro, et multo fructuosius exerceret; in Ecclesia nilata tamen nascuntur ratione qua Augustinus cum mirum, sacrosanctaauctoritateiiistructus, etin cujus Deo garrit alque arguialur , rbetoricoque fuco quo ] administratione eloquenlia sua magnas laudes populi, B' pictse sunt hse Conlessiones. Dum tandiu de se apud magna a divitibus munera referre faeile poterat, dum Deum, imo apud homines, Ioquitur, et tam multa per- paupertaiem prse se ferret. Commodissimum fuisse , sine magno labore homini eloquenli, prout tempora exigui inomenti, ad alios quidem quod allinet, narrat, netno est qui non quserat, Cut, bono? et sunt ferebant, piis liberalitalibus aliorum sustentari. Non multi proniores ad male jiidicandum , qui fiXuvriuv exiguam fuisse voluptatem non omni imperandi cuin_;entem,religionis specie lectam, hic videre se pu- piditate exuto, plebem veluti nomine Dei regere, adtant. Sed prsestat nimis indulgenles nos esse , quam versantes Ecclesiasiica societate ejicere, damnare, nimis severos; si modo meminerimus in Evangelio, proscribere. Ducem parlium agere propter dicendi ejusque auctore Ghristo, quaerendam esse vivendi facultatem, et longe inler pares eminere. Fuisse cur iiormam, non inhominibus; qui et ipsi ad eam sunt a Deo veniam peteret, quod loquendi duntaxat faexigendi, nec imitatione unquam effingendi, nisi qua- cilitate instructus, tumultuaria lectione Scripturse in lenus el ipsi sunt Ghristi imitatores. Iinguam Lalinam conversse , sine ulla Hebraicavaut Cap. li,.§ iS.Cogenda rursus utsciri possint,id esf Grsecse linguse cognilione, presbyter et episcopus velul ex quadam dhpersione colligenda, unde dictum contra canones Nicsenosfactus, ihterpretari aggressus est cogilare.] Cogoesl quasi coago , utosleiidit Gcr. 'C est quod non intelligebat, el tot volumina de, ScripJoannes Vossius in Etymologico,etcogitatio est quasi' tura scribere, antequam necessaria prsesidia ad eam coagitatio. Festus : Cogitatio dicta velut coagilalio, id intelligendam sibi comparasset. Nam quse dici posesl, longaejusdem retagitalio in eadem mora consilii sunt, eum invilum factum esse presbyierum et epiexplicundi. Vide.et Varronem de L. L. lib. v. Cunr scopum, canonem Niesenum quo vetabatur episcopus Augustino-addendum.non tantum esse agitationem, sibi vivo successorem sufficere, ignotum frtisse, pau-« sed simul.plurium rertfm collationem, quse est vis perem vilam egisse, etc, ea maligni homines dixissent partim simulationem esse, partim satis esse dipraepositioniscum, ex quo inseparabiles conet co. Cap. 31, § 47»Ebrietas longeesl ame; crapula au- vitem, qui haberet quod aliis largiretur, et inde tantem nonnunquamsubrepit servo tuo.] Non eratquidfem- lum sibi sumeret, quantum vellet; ac denique notas ebriosus, iia ui vino essetideditiis, sed aliquando ta- dudum eas esse artes, qtisead quam potenliam evexemen saiis vini bibebat, utcrapula ei esset molesta. rint homines humiles scilicet et mundi contemptores Nam crapula idem est Latine quod Grsece v.puntuhi], janv videraus. Ad me quidem quod attinet, ut non boc est dolor capitis qui ex hesterna compotatione sum credulus ejusraodi crirainationibus : sic non difsupercst. Thonias Magister : y.punru!nvj iv. -rifcx®& Dteor me defensibnes Augustini, hisce de rebus, liSe otvotroo-ia-r ysvojxsvvjf. aurvjr • *'"benier leciurum fuisse. xupuo-it, pAQn ii im TVJS nuipug. Dolor capiiisex compotalioneheri facta, (ts6V Cap. 42 , § 67. Amoiendumtni/it fuit ad angelos ? ejus ipsius diei. Quaprece? Quibus sactamentis? multi conantes ad le Cap. 55 , § 57. Curiosilas quotidie noslra tenlalur; redire, neque per se ipsos valentes, sicut audio, lenlaetc.] Nemo est qui haecpeccata habeat, si modo cse- verunt hwc, etc.] Videtur omnino respicere ad theurteris officiis suis non desit. Corpus enim et animus gica Platonicorum sacra , quibus se angelos et arrelaxaiione quadam indigenl; neque seniper serii» changelos elicere , Deoquesingularem in mbdum se agitare ac meditari animus potest, aut corpus labori conjungi putabant. Qua de re multis scripsit Jambliincumbere. Si quis hodie talia inter delicta numerachus in libro de Mysteriis AHgyptiorura,prsesertim ret, crederelur, dum humilitatem prse se ferl, susectione v et x. Ejus sevi Platonici,mirum in modum, perbe se gerere ac dissimulare majora. Diceretur superstitiosis id genus sacris erant dediti. Vide Vitam muscas percolare et deglutire camelos. Quod lamen Procli, a Marino scriptanij quam Joan. Alberlus Fade Augustino suspicari, nefas habetur. bricius, vir erudilus, integram edidit Hamburgi anno Cap. 38, § 64, Qui placent sibi de.se, etc.j Miror 1700.

215 SUPPLEMENTUMAD OPERA S. AUGUSTINI. 216 LIBRO Gap. 2 , § 3. 0 Domine perfice me et re- J\ rum liaec intelligenda tantura de necessariis ad salttxi. A vela mild eas.] Religiosa profecto et digna episcopo tem, conditione eliam hac posila, ut qui ea iniellioratio, sed cum qua conjungi debuerant studium lin- gere cupit, non tantum precibus ad Deum confugiat, guarum quibus conscripla erat Seriplura, et compa- sed etiam omnia faciatquse ratiosuadet esse facienda, ratio omnium aliorum prsesidiorum; quibus demum ut consequatur quod vult. Si quis a Deo peteret ut adbibilis, Scriptura intelligi potest.ita ut intelligenda acciperet ab eo periliam linguarum Grajcseet Laiinse, est ab eo qui eam pro concione, atque editis scriptis, an propterea impetraret, si interea nihil faceret ad interpretaturus est. Auxilium enim Dei eo non per- eam sibi comparandam ? Sane neque illa peritia necessaria est ad salutem, nequesinelaboreacquirinunc tinet, ut sine facultalum noslrarum usu nos inlerno alflatu doceat quse scire cupimus; sed ut vires animi polest. Idein de aliis ejusdem generis dixeris. Nec el corporis nobis sufflciat , quibus utamur , et in iis sine periculo esset opinio ejus qui existimaret se id quse liumana industria perfici nequeunt, si ita ei vi- quod cogitat de re quapiam divinitus accepisse , quia dealur , auxiliator adsit. Si hsec intellecta in usum Deum prius orasset, ut sibi veritatis cognitionem imrevocasset Augustinus, exauditus sine dubio fuisset. periiretur. Merus hoc tandem enthusiasmus essel, Nunc vero cum ea neglexerit, illa duntaxat in Scrip- cujus ope somnia qusevis divinae revelationi, etiam tura inlellexii, quse poluit homo linguarum et criticse 'B repugnante recta ralione, aequarentur. Vide ad lib. imperitusinlelligere; in cseteris as_soS«TEt,.et Plalonis- xm cap. 25. mu:n nobis pro doclrina aposlolorum propinat, aut Cap. 3, §5. Vbi enim lux esset, si esset,nisi supet argutias inanes magna verborum pompa nobis oblru- esset eminendo el illustrando?] Crediderim legendum dit. Loquor nimirum de iis quae ei cum omnibus emicando, nam Ignea convexivis et sine ponderecosli Scriplurse interpfetibus non sunt communia ; haec Emicuit,summaquelocumsibi legit in arce, enim etiam catechumenus accepit ab iis a quibus edoctus est, non meditatione relexit. Quse non eo Gt utar verbis Ovidianis. dico, quod eloquentiam et acumen, in rebus praeserCap. 17, § 24. Nomine cwli el terrm totumistum vilim metaphysicis, Augustino detraham, aut quod me- sibilem mundum prius universaliter et breviler signifiritas laudes minus libenter tribuam; sed quia video c*re voluit, ut postea digereret dierum enumeralione niultos ejus auctoritate abuti, et eos prse illo contem- quasi articulalim universa quw iancto Spiritui placuii sic emntiare.] Hi sane conlradiclores, quicunque sint, nere, quibus nulla ratione conferri polest. Cap. 10, § 12. Quidfaciebal Deus, antequam face- multo melius Mosem intelligebant quam Augustinus, rel cwlumet tertam , etc.] Multo brevius respondeas qtti, nisi fallor, cogitabat hic de Platonicorum suorum buic qusestioni, si dicas te nescire, ac seternitatis im- 'G vTtepv.oo-y.ia rbita, de quo Plato in Phsedro. Interea mensitateingenium humanum absorberi; nequepropdignum est notatu quod habet Auguslinus cap. 9, coslerea fidem de creatione omnium rerum , aut relilum boc inconspicuum esse mlernilatisparticeps, quod gionem ullo in periculo versari. Etenim non profi- ante tempus conditum esset. At mira est ralio explitentur Cbrisiiani se paratos esse omnibus qusestioni- eandse Scripturse, quarii postea proponit cap. 18 : bus satisfacere; sed tantum se id quod afftrmant gra- Dum quisque conatur id sentire, in Scripturis sanclis, vissimis rationibus posse demonstrare. Possumusi quod in iis sensit ille qui scripsit, quid mali est, si hoc ostendere omnibus esse initium, prselerquam soli senliat, quod lu lux omnium veridicarum menlium Deo, et hanc nosiram teliurem ab eo esse crealam ; ostendis verumesse , etiamsi hoc non sensit iile quem quod satis nobis esse debet. Reliqua quw supra nos', legit, cum et ille verum, nec tamen hoc senseril? Est ut recte Socrates, ea nihil ad nos. Quse hic Augusti- hoc malum , quod ex quovis loco qusevis veritas denus de selerniiate et tempore, Platonico more et lam duci possit, et paulalim nulla,certa superfutura sit multis, argutalur , et quidem apud Deupa, multo di- ratio explicandse Seriptura;; si nulla regularum criiucidius sunt a recenlioribus philosophis et theologis ticarum habeatur ratio, et hoc unum quseraiur an sit cxcussa. Adito vel Joannis Clerici Pneumatologiam. per se verum quod dicitur. Comniodum quidem hoc Non aggrediar enim expendere quse de seternitate et' ** est declamatoribus, s"edplane contrarium recte insiitempore philosophatur Hipponensis episcopus, et; tuto Scripturse sacrse studio, quod eo spectal ut quid quse adeo tenuia sunt, ut vel lenuiiale sua evanessingula loca significent, quatenus licet, iiqueai. Csecant. terum ubi ambigua eslsententia, neculla arieinlelligi Cap. 32, § 29. Circuilum illius ligneolaj rotw.] In polest quid spectaverit scriptor sacer, tum vero nihil qua, nimirum , sol, gnomonis ope , horas notabat. affirmandum. Absimilia verisrejicipossunt, sednulla Tempus est ipsa duratio rerum , seu existentia con- est causa cur aeque verisiraili id prseferas , quod ex iinuala, sed eam existentiain nielimur ope mctus omnibus artis criticse canonibus verisimilius non est. asirorum, et prseserlim quidem solis ac lunse. Quserere vero in quopiam Scripturse loco, quod nulla . LIBROxn, § 1. Promissa tua sunt et quis fatli ti~ ratio grammalica ei inesse docet, hoc demum est meat, cum promittit veriias ?] At verba : Petite et acScripluram interpretari, ut campanarum sonitum cipielis, etc, Matth. vn, 7, ita non sunt intelligendar pueri solent. quasi quarumvis nielapbysicarum qusestionum soluXIII. LIDRO Cap. 11, § 12. Trinitatem emnipotentem tionem peleniieam tribuere necessc habeal Dcus.Ye«r qvi: tntclligit ? Et quh non loquitur eam, si (ameneam»

217 VARIORUMEXERCITATIONES IN S. ADGUSTINI OPERA. 218 Rara anima quw,cumde illa loquilur, scil quidloquilur. A alque ila, si modo nullum hic sit mendum, debeni El conienduntel dimicant, et nemosine pace videlistam significare sed, hoc est obtinere vira adversalivam. visionem.] Nihil verius dici potuil. Itaque rnulto pravCap. 35, § 48. Speciem et privalionem.] Et-Jo-r y.ui siaret parce loqtti de iis quse nesciraus, nec scire cripwm, quod scholaslicorum sermone nuncdicimus, debemus, cum non sint perspicue a Deo revelala; formam et privalionem, quse sunt opposita. mullum vero de omnibus vitse officiis, quorum prseCap. 36, § 51. Dtes autem sepiima, sine vesperaest, stationem a nobis exigit Deus. Si de iis loqueremur nec habel occasum.] Si velimus argutari, diei septimi duntaxai, qualerius nobis sunt revelata, atque, locu- mane non magis memoratur quam vespera; nam mane, lionibus Scripturcc contenii, ignola Deo relinquere- cujus mentio fi't vers. 51, est diei sexti, cum Hebrsei, mus, non tol essent contenliones; quibus ut nescio Mose prseeunte, wyJbnp.epov incipiant a vespera, quam an illuslretur verilas, sic video vehementer loediChri- deinde sequitur dies. Sed septimi diei partes a Mose stianam caritalem. non allingunlur, quiaeo die nihil fecit Deus. Cap. 18, 23. /n principio diei.J Legendum tn prinANIMADVERSIONES ut pauloposl legitur in mss. codd. Respicit enim cipia, IN LIBROS ONTRACADEHICOS. C A LXX habent Deum Auguslinus ad Gen. l, 16, ubi i. g LIBRO Cap. 1; § 2. Si edenlemle munera ursorum, fecisse luminare magnum eig upyug TM?•ouipug,in ] et nunquam ibi antea visa speclacula civibus noslris, principia diei, ut.habebat versio Lalina, quse tempore theatricus plausus semperprosperrimusaccepisset,etc.] Augustini legebaiur. Vide tamen ad Geneseos lociim Reele ursontm edilum, nam agit Augustinus de ignolis Flaminium Nobilium. in Africa spectaculis, qualia fuissent munera ursorum, 21, § 29. Piscem manducet levatum de proCap. nam, ulhabetPlinius lib.vm, cap.56, inAfrica ursum fundo.] Respicit ad vocem i'x0uf, quse cum piscem non gigni constal. ldera afiirmat cap. 58. significei, complectitur initiales litteras vocum 'ir,o-ovg Ibid. Fortunatissimus, ut fuisli, jactareris.] Falsum Jesus Tto?2WTVJ_O, Christus Dei Filius SerXpio-rbgBeov estRomanianum fortunalum potuisse dici, ut ostendit vator. Ideo Tertullianus de Baptismo cap. 1: Sed nos secundum iyfivv nostrumJesum Christum, in Augiislinus in sequentibus. Igitur non poluit dicere pisciculi, ut fuisti, nec magis ut suesli, quemadmodum habent aqua nascimur. alii codd. mss. Malim ego ut suevereisti, hoc est eo 24. § 56. Tibi confileor credere me, Domine, Cap. non in cassum le iia locutum esse.] Non in cassum in- sensu quo clientes, cives, populi bealum prsedicant. LIBROII. Cap. 2, § J5. Cum ecce tibi libri quidam duxisset ita loquentem Deum Scriptor sacer, quamvis ubi exhalarunt non minus possit dici Deus benedixisse quadrupedi- pleni, ul ait Celsinus,bonasres Arabicas bus quam piscibus aut avibus. Sed in siraplicissimo 'Q tn nos, elc.] Non inlelligo qui libri pteni dici qiieant, nisi sddalur qua re pleni sint. Igilnr hic aliquid Scripturae slylo, mulla addunlur aut omittuntur, non ut arcanmn nescio quid innuatur; sed quia ea indoles deesse suspicer, ut sapientia, aut simile quidpiam. Ibid., § 6. Adversario tuo.] Cum quo, ut videtur, est ejns styli, quse patiiur addiiamenta aut eliam lilem habebat Romanianus. omissiones, sine ulla sententise mutatione. Sic Gen. Ibid. Ne ille et baias et ammna pomeria.] Hic tria l, 8, in Hebraicis codicibus addita non sunt solemnia dierum aliorum verba : ef vidil Deus esse bonum; quse sunt menda, quorum primum et posiremum ex priotamen non rainus conveniunl secundo die creatis ribus ediiionibus desumpta sunt, medium huic proPi imo pro ne legendum est nm, vai, hoc est quam cseteris omnibus. In crealione vero lerlii diei prium est. a vers. 9 ad 13 bis hoc legitur, quod si semel, ut in profecto; hoc enim vult Augustinus, si a*dversario aliis diebus, additum esset, nihil deesse animadver- Romaniani speciandam proponere potuisset speciem tercmus. Qui in talibus argutabantur, Scripturse styli philosophise, illum profecto, rebus relictis, ad eam nondum fuerunt satis periti. Nam allegorica figmenta advolaturum. Ssepe hoc mendum in mss. codd. ocvocula eodem modo pronunliaqui probet, neminem erudilum uunc inventum iri currit, quod ulraque relur. Secundo, Baias debuit scribi, majusctilo B, ut puto. est in editione Erasmi, nam nomen est amoenissimi Cap. 25, § 38. Verum enim dicam, te mihi inspi- D Hoc est cbnsectarium eortim quse diximus ad loci ad Puieolanum sinum, circa quem erant elegantante.] lib. xn, cap. 1. Commenta allegorica, quae quamvis lissimse Romanorum villse, et de quo Horatius ssepe veram doctrinam complectantur, non possunt tamen alibi et 1 epist. libri i. Nullusin orbe locusBaiisprselucetamoenis. ex.loco Mosis deduci, quasi revelationem divinam nobis obtrudit hic Augustinus. Rem ipsam, hoc est, Denique non pomeria, sed vomaria legendum iiqnet, pastoribus nccessaria esse a gregibus prtebenda, ex epitheto amozna decueral eum Paulus, et ips?. rci ieqtiilas, sine ulla Cap. 5, § 7. Phtiocalta ula vulgoaicilur, etc"| Vide revelatione; sed hanc doctrinam hic conlineri non nolala ad Iib. . Retraciationum, cap. 1, num. 3. Ibid. Sine pcnnis.] Cui pennse defluxerunl. Ex Pla magis ei est revelatum, quam Philoni etOrigeni quod allcgoriarum fidiculis ex Scriptura, in alienos sensus tonicorum disciplina, ut noiavimus ad Confess. lib coulorta, deduxerunt. viu, cap. 7. : Cap. 19, § 44, Atarceita cum vos tempotaliter ea p.hpov, Cap. 4, § 10. Sine mefro.] Hoc est, SVEU videaiis. non ego temporaliler video.] Conjunctibnos sinemodo. In ambiguilate ludit Augtistinus, nec iner-

AD 220 SUPPLEMENTUM OPERA &. AUGDSTINL 219 ea prsetermiltit occasionem pauca verba Graeca,quse A § 55. llla est igitur plena salielas animorum, hwces' norai, proferendi. beatavita, pieperfectequecognoscerea quo indttcarisin Cap. 6, §14. Archesitas.] Turpe niendum, omnes veritalem, quaverilaleperfruaris, per quem connectaris enim sciunt vocatum hunc philosophum fuisse '&pv.e- suriimo modo.] Etsi non difficile est intellectu quid n o-i!uov, on 'Apyeo-iiaov.Uaque hoc quoque mendum velit Auguslinus, attamen est cur queramur eum in antiquiorum editionum tollendum erat, et hic et in hac tota disputaiione metaphoricis vocibus ac locnseqiientibus, ubi iterum iterumque occurrit. Nam tionibus; quas aiiis seque tralatitiis deQnit, perpettto quamvis Grsece nesciret Augustinus, babebat tamen ferme abusum. Quofactum est ut nihil prseterarguiias veteres Giceronis eodices, in qnibus hoc mendum ab ex ambiguitate captalas, el quavdialecticam nimium eruditioribus grammaticis relicium non puto. redolent, hic habeamus. Cum pueris faieor, et niuCap-.15v § 54. llle auletn casu planus eral, de iis Iiercula loquebatur; sed cum bsec ederet, tot verbis quos Samardacos jam vulgus vocal.] Crediderim Afri- nihil dicere nescio quomodo sustinuerit. Quam facile canam, aut potius Punicam esse vocem, a radicibus bslendere potuisset beatiludinem proprie diclam esse TQiy schamar, observare, et p'7 douck, inspicere, eani^animi affeclionem qua in sorie nostra acquiedeductam , eaque significalos fallaces homines, qui scenles, nec quidquam cupimus, nec limemus? Quam ex observatione siderum, ominurn, prodigiorum, etc, . proclive fuit demonsirare lianc animi affectionem'in B inspectioneque victiriiaruni fulura prsenuntiare se hac vita non^ posse comparari, in qua sempe/ multa posse sperabant, aut iingebant. Sic enim eos descri- sunt quge timeamus, aut cupiamus ? Quibtis dictis, bitScholiastes vetus Horatii ad vers. 113 sat. 6 Iib. i. collegisset beatam vilam nullam posse esse in hisce Fallacem circum dixil propter Sarmadacos (Scribe terris; omneshomines esse miseros; sed eos demum Samardacos) et sorlilegos malltematicos,qui ad metas minus esse miseros,, qnam alios, qui possent, ex spectatbrescircumslabantel imperitos sorlibusel nugis Evangeliilegibus, sibi beatiludinem.posl hanc vitam fallebanl. Pauio post eiiam Samardacos et sortilagos morlalem poiliceri. Verum vocuui definitiones accuconjungit, et divinos esse docei. At Jacobus Cru- ratse, sermo simplex,,et. ordo commodus res erant rhetoribus illius avvipropemodum.ignotse. quius. qui eura Scholiasten emendaliorem edidit, suspicatur voeem esse compositam ex Sarmata ev ANIMADVERSIONES olim non parum hujuscemodi ludiDacus, qui populi D INLIBR»S EORDINE. briis infames fucrint. Elige utrum volueris, et adi' eliam Joannem Meursium, iu Lexico Grseco-barbaro. LIBROI.Cap. 1,,.§,2. Ouis lam cmcusesl menle, ut corporibus raiionis, quodprmter quidquamin>moveiidis; ANIMADVERSIONES ( humanam disposilioneni ac. volunlalemest dhinm L po1NLIBRDMi DEVITA BEATA^. lentiw, moderationiquedare dubitet ?] Transposila hic § 5. Quod ita nihil inlus plenum alque solidum est vox.raiionis, quse debet prseponiproxime voci dihabel, ut inflalos sibi super ambulanles, succrepanle vinw, ul.series sit : pofenfta;moderalionique Rationis fragili solo, demergalac sorbeal.] Legerim inflalo sibi, Divinm, Grsece,, Svvuuetv.ui Sioiv.Yiuei AoyouGstou. nam hic moniem n<)bisdescribit vento tumentem. S Nempe, ex Platoniconiim sermone desumpsit Augufacile potuit ex sequenle voce anlecedenli adhserere. slinus RalionemDininam; de tjua loculione vide quse § 4. Lectis autem Platonis paucissimistibris.] Cre- collegit Joan. Clericus ad Joan. i, 1. Benedictini derem legendbm Platonicis, nam Augustinus habet docent decem a se mss. codd. inspectos, in quibus Confessionumlibro vn, cap. 9, § 15, quosaam Platohic ordo erat observatus; sed raalc habent rationi, nicorum libros; nisi quinque mss. hic haberent Plo- si modo nullum sit in Renedictinorum notula menlini, quam veram lectionem esse puto. Anlequam dum. Eadem voce in eumdem sensum utitur eliam hunc locura attenliris legissem, jam suspicatus eram poslea Auguslinus § 26, ubi mem.oratpulchriludinem Platonicos illos libros, in quibus Augustinus similia Ralionis (nempe divinae) cuncia scientia et nescientia Christianse theologise invenisse se credidit, fuisse li- modificatitisel gubemanlis, quwinliianlessibi seclalores bros Plbtini; in qua conjeclura vehemenler leclione suos trahit, quacunque alque ubicunquese qumrijubet. hac mss. codicum confirmor. Cap. 5, §,6. Nam et ipse in eodeniconclavileclosuo §5. Eloquentia Vua terrilusnon siim.] Exstat ele- cubansvigilabat, nobisnescienlibus;erant enimlenebrm gansdissertalio de Vita Fl. MalliiTlieodori, ab Alberto quod in lialia etiam pecuniosis prope necesse esl. ] Rubenio conscripia, quse editai est Ultrajectii anno Sic loquilur in gratiam suorum Afrorum. Ulinam 1695, ex qua quse fuerit erudilio.Theodori et ad quse etiam ingratianv posterilatis, acldidissetcur in Ilalia, niunera perveuerit inlelligere licebit. ltaque ad eam potius quam alibi, in tenebris jacerent. An in Africa ectorem amandamus. copia erat specularium lapidum, qui Lunse et slella§ 7. Cumfaleamur cuncli, nequesine corpore,neque rum lucem iu concluvia admilterent, qui in Italia sine anima, esse posse homincm, cibos propier quid rafiores; quo fiebat ut, clausis ligneis fenestris, tehorum appatamus.] Imo appatimus? Est enim inlerro- nebrse essent in couclayibus? Yiderint doctiores. Cap. 11, § 51. Vir et ingenio el eloqueniia et ipsis galio Auguslini, ad quam, propier cor.pus,respondet Licentius. Mendum hoc fuit B.asileensisedilionis, in insignibus tnuneribusqueforlunw el, quod anle omnia lianc transfusum. est, menle prmslanlhsimus Theodorus, guem bene ipsa

VARIORUMEXERCITATIONES IN S. AUGUSTINI OKERA. 222^ s A.bes,, sed minime propterea casliores. Quanlo saiius nostt, id ugit, ul el nunc el apud posteros, nullum genus A hominumde lilleris noslrorum iemporumjure conque- erat dicere malas mulieres et libidinosos juvenes ralur.] Yeltem exstaret opusculum Theodori de Ori- abuti libertaie a Deo accepta, et alia quse ab erudigine et nalura mundi, quod lalere in bibliothecis di- lis nunc dici solent ? Si talia bodie scriberemus, niincitur a Cl. Salmasio in praef. ad Ampelium. Ex eo quam sat graves poenas dare possemus iis qui ea in ) enim inielligere liceret an hic ei aduletur, quod sane veteribus mirantur. Non expendam quomodo vitia i i suspicor, Augustinus, pro more sseculi sui, quo, si faciant ad ordinem, nimis multis verbis opus esset, unquam alias, immodicselaudes in usu vulgari fuere:: ut qusestio consiitiieretur, et in ordinem omnia di, Is Theodorus, cum mililasset inter Advocatos sediss gererentur. Verum orabo lectorem ut conetur ex iis l ; prsetoriansein Italia, praefectus fuit parti Libyse, lum quse hic habentur apud Augustinum, conflare disput parti Macedonise, deinde qusestor sacri palatii, post tationem perspicuam et via ac ratione dispositam ; comes sacrarum largilionum, ac tandem prsefectus quod si proestei, eril mihi magnus Apotlo s prsetorio Galliarum anno 580. His honoribus defunCap. 9, § 22. Aeriorum animalium mira fallacius ad vitam privalam rediit, in qua scribendis variis cia, etc.] Platonici £wa vocant, seu animalia, quses opusculis operam dedit. Quo iniervallo, circa ancunque anima prsedila sunt, quales sunt dii illi infenum 386, Auguslinus hcec scribebat. Ad ampliorai B riores, quorum sedem in aere ponebant. Hos cacodseinonas esse interpretabatur Augustinus. De sendeinde munera pervenit, ut docebit Alberlus Rubenius in libello aniea memorato. tentia Platonicorum sat multa Apuieius, in libris de LIBRO Cap. 1, § 1. Nobiscum erat eliam mater Mundo, de Philosophia naturali, et de Deo Socratis. n. nostra, cujus ingenium...cum antea convicludiuturno, Cap. 12, § 55. Quibus duobus reperlis (litteris et el diligcnti consideralioneperspexeram, lum vero ini figuris numerorum) nafa est illa librariorum el cali quadam disputatione non parvw reiquam... in tibelluni culonum professio, velul quwdamgrammaticwinfantia, coniuii, tanla mihi mens apparuerat, ut nihil aptius quam Varro litlerationeni vocat, Grwceaulem quomodo i vermpltilosophim videretur.] Si hsec in sermone fami- appelletur non salis in prmsentia recolo.] Vocabalur liari matri dixisset Augustinus, vituperari sane non, •jpup.p.uriari.Y.-Q, doctor vero ypup.p.uno-rvg. Pbilo de . posset, imo forle iaudaretur, pietatis causa. Sed hsec congressu eruditionis causa : T6 yk p.iv ypufeiv v.ui nescio quoraodo scribere sustinuerit ad virum erudir uvuyiviao-v.tiv re ypup-p.uriv.rig urelearipcg «7tuyye!pt.u, m Ttupurpiitovrigriveg ypup.uurio-riv.riv tum alque edere, cum pisesertim liber de Viia beata, v.ulovtrt: scriubi eximia ifla MonnicaB responsa leguntur, edendns. bere et legere grammalicw est imperfeclm,quam nonetiam esset. Eura enim si quis legat, facile intelligett nulli convertentes vocabulumgrammatisticam vocanl. filium prse.amore matris ingenium invenisse in verbisi C Martianus Capella lib. III de Nuptiis Mercurii et PhiQ . bonse auus, quod alii non facile animadvertant. Quse I«logise, sic grammaiicam loquentem inducit: r_oa_amulier nunc paulo liberalius educata talia et mejiora p.urtv.ridicor in Grwcia, quod ypuup-rilinea et ypupt,i etiam aliud agens non eifundat ? p.uru lillerm nuncupentut, mihique sit altribulum litCap. 2, § 4. Deftni ergo, inquam, si place.lquid. sil terarum formas propriis duciibus lineare. Hinc mihi [ esse cum Deo... Odi ego, mquit, definire.] Alsi j Romulus litteraturse nomen ascripsit, quamvis infanhunc et superiorem librum legas, nullam defini- lem me litteralionem voluerit '.nuncupare, sicut apud, tionem paulo accuratiorem invenies; sed lanliim! Grmcosypap.p.urt<mvj) primilus vocilabar, tum e't anlidescripliones rhetoricas, re descripta savpe obscu- slilem dedit, et seciatores impuberes aggregavit. Isidoriores aut certe seque ac eam obscuras. Exempli rus Orig. Iib. I, cap. 5 : Primordia grammalicas arlis j causa esse cum Deo, quse est locutio impropria ett liltetm communes exislunt, quas librarii el ealculatores obscura, definitur a Deo adminislrari, aut intelligere saquunlur, unde et eam Varro litterationem vocal. Deum, etc Si lalia hodie coiiscribillarentur, et in pu- Plura hac de re veteruiu testimonia vide apud Joan. blicam lucem proiruderentur, profecto eruditorum, a Wower in traciatione de Polymathia, cap. 4, et plausum non ferrenl, uti nec innumerse inanes argu- Claud. Salmasium sub finem notarum in Pallium tiae, quibus hsec opuscula scalent. Sed illo sevoverba D Terlulliani. j [Ibid., § 37. Historia.] Non ea intelligenda a qua pluris multo fiebant, quam res ipsae; quo vitio ett dicti historici Thucydides, Polybius, aliique id genosirum sseculum, plus quam optandum esset, etianvnum laborai. nus, sed philologia, cujus periii Tto!v'urrapeg dicunCap. 4, § 12. Quid sordidius, quid htanius decoris tur, unde Aiexander Polyhistor, Apion Polybistor, s ef turpiludinis plenius merelricibus, ienonibus, cwte- C. Julius Hyginus Polyhisior, quasi dicas multiscium,, iroXuet "o-uo-Bui. Vide Cl. Salmasium ad tirisqtte Itoc genuspestibus dici potest? Aufer merelrices uitb TOO ( de rebus humanis, lurbaveris omnia libidinibus.] ltatulura Solini Polyliistoris. Sic nomen hislorim pro que recte faciunt, si Augustini judicium sequamur,.. quavis cognitione usurpatur ab Auguslino lib. n de et prineipes qui lupanaria esse patiun-. Mtisica, cap. 1, § 1. 1 legislalores lur; nam prsestat paucas dbmos pollui quain omnes i DESIDERH ERASMI CENSURA libidinibus turbari. Quamobrem aiunt In urbe omIN SOLILOQDIORUM tlBUOS. .nium nobilissima ea ferri, ne in matronas et puerosi Opus mire resipiens optimi viri infantiam in Chri nassim grassentur homines sponte quidem sua ctcli-< sto. Nam Ralionem ila loquemem facit cuni Augu-

221

224 SUPPLEMENTUMAD OPERA S. AUGUSTINI. S23 A stino, quasi Ratio non sit potior Augustini pars. To- j cta; et thymosa, sive e thymo collecla. Adi Plinium lerabilius Seneca fingit Rationis et Sensus dialogum. HUt. nal. lib. xi, cap. 15 et seqq. Ad hsec, quasi vero duo loquanttir homines, in disANIMADVERSIONES ANlNiE. INLIBRUM IMMORTALITATE DE putationes et libros dissecattir sermo, ne defatigentur : nonnunquam et in sophistica, leviculaque arCap. 1, § 1. Si alicubi est disciplina, nec esse nisi gutatione imploratur auxilium divinum. Lectorem in eo quod vivit potest et semper est, nequequidquam in quo quid semper est potesl essenon semper, semper requirit patientem el candidum. vivit in qtto est disciplina.] Quasi vero non possint J. PHEREPONI ANIMADVERSIONES IN EOSDEM LIBROS. esse in inlelleclu Dei idese disciplinarum, quamvis LIBRO Cap. 1, § 1. Ail milii subilo, sive ego ipse, nullse essent crealurse I Imo fuerunt, anle creatioi. sive alius quis inlrinsecus, sive exlrinsecus nescio.] nem. Prseterea, quis nescit distinguendam abstraHsecredolenl Platonismura, ex quo hoinines rationa- Clam cujuspiam rei ideam, ac veritatem; ab actuali es sunt, quatenus divinse ralionis participes; a qua cogitalione de ejusmodi idea, aut veritale? Idesevenontanlum acceperunt subslantiam ipsani etfacultarilatesque abstraclaj selemse dicantur, quod sint natesmentis, sed etiam cum bene ratiocinanlur occulte lura sua immutabiles; sed quis inde colligat animos monentur, quasi a magistro. Vide librum de Magi- B de iis cogitantes esse seternos, prseter meros argustro. Imo et ralionem, abstracte spectalam, more tatores? Eadem opera, colligere poluissei animis Plalonico substanliam esse vult, de Immortalitate humanis nullum fuisse inilium. Sed ialia ratiocinaanimse § 11. Ideo Augustinus rationem a mente sua lionum ludibria non moramur. Cap. 7, § 12; Nulla prmcisio perducil ad niltilum. distinxit, eamque cum illa colloqucntem induxit. Omnisenim pars quw remanel corpus esl, et quidqdd _ Hsec observanda fuere, propler censuram Erasmi; ne ineptior tum fuisse videatur Augustinus, quam hoc est quanlolibet spalio locum occupal.] Vere et revera erat. Alia possemus addere de raiione ex iis acule: Hinccolligere potuit substanliam corporisviquae ex Clemente profert Pholius cod. ctx. Csetero- . ribus humanis interire prorsus non posse, sed tanqui quem non pigeat, tsedeatque argutiarum, quas tum mutari. Sicposset Ueri uta crealuris mutarelur nonnihil in substantia hientis, quse tamen propterea non sibi sed rationi ipsi tribuit? . § 2. Deus qui malum non facis, et facis esse ne pes- deleri posse censenda non est. simum fiat.] Hoc est qui sponte quidem tua malum ANIMADVERSIONES ANIM^. non facis, sed tantum ne quid deleriiis eveniat. Quse INLIBRUM QUANTITATE DE senientia, nisi fallor, digna erat quse relractaretrjr. Cap. 1, § 2-. Vnde sit anhna.] Hujus quseslionis ' Quid enim a rccta ratione, Scripturisque sacris ma- " sensus erat, an a Deo creata sit anima, an seterna, gis aliennm, quam Dewtn facere ut sil malum ? sed an Una cum corpore ex traduce nascatur. Sed Au« vide operis deOrdine lib. n, cap. 4, § 5.'Potuit ali- guslinus rhetorice eam solvit aut eludit, quasi qusequo sensu dici Deus pati mala, ne deleriora ab ho- reretur, quse patria sil aninise; quod quis unquam minibus fiant, cum se liberarum creattirarum affe- somniavit? ctioni attemperai; utcum in Judseis toleraret divorIbid. Si pergeres qumrere unde ipsa terra, vel aqua, tiiim et alia. Sed ea facere dici non polesl; nec sane vel aer, vel ignis consierii,nihiljam quod dicerem repemirum lalia Deo ingerenlem ab eonihil impetrasse; rirem.] Omnibus tamen notum erat consiare ea ficta J ; nam his duobus libellis, quibus ad divinam opem sse- elemenla omnium rerum innumeris partibus, in quas pius confugit, quid tandem est, quod te legissegaudeas? rejolvi possunt. Quod si dici possct de mente, actum Cap. 12, § 21. Cogor inlerdum Cornelio Celso as- esset de ejus immorialilale. Sed eorum, qui minus sentiri, qui ait summum bonum esse sapientiam, sum- accurate pliilosophaiilur, coniparationes ad vivum mum autem malum dolorem corporis.] Videtur esse is resecandse non sunl. Qnod hic faciendum non esse cujtis liabemus libros de Medicina, nam et de aliis liquet, ex eo quod Augustinus, mentem extcnsam arlibus scripserat, ut docet Quinlilianiis Institut. esse neget, in sequentibus. orator. lib. xn, cap. ultimo. Cap. 5, § 4. El hoc inlerim satis est.] Facilis sane LIBROII. fuit Evodius, qui tam paucis sibi satisfieri passus est, Cap. 3, § 4. Absurdius dicitur falsilatem, quam veritalem esse non posse.] Vere Erasmus, ad de qusestionequalis siianima. Sed eamdem invenies oram suse editionis, hic apposuii: Sophistica indu- iraciaiam in allera quseslione, de quanlitalc animse. ctio'.Postea etiam ad iniiium capiiis sequentis : Solbid. Ideoque bene prmcipitur, eliam in mysleriis, ul phisticaiur el hic de vero et falso. Profeclo non sophi- omnia corporea contemnal, universoque huic mundo sta lanlum, sed propemodum ineplus habefetur, qui renunliet.] Dene in margine Erasmus adnolavit tn b.:talia hodie scriberet. ptismo : notum enim est renuntiare solitos, qui ba Cap. 6, § 12. Mel thyminum a mellelhymino.] Era- ptismum accipiebant, diaboli et raundi pompis. Quod smus hic liabet in ora ; i Virgilius : Redolenlque thy- faciebantetiaminfaniiumsusceptores, eorura noraine, mo fragrantia mella. Alias Hymelinum et Hymelino, ut testatur Augustinus lib. de Pec. origin., § 45, el sed allera leclio magis probatur. > Hsec ille. Miror lib. i de Nuptiis et Concupis., cap. 20, § 22. varietatis hujtis non meminisse editores Parisienses. Cap. 4, § 5. Placeine libi ul ipsam justiliam nihii Celebria fiierunt mella Hymettia, a monte Atlicseditsse credamus ?] Est planc nihil, si conferatuf cum

VARIORUMEXERCITATIONESIN S. AUGDSTINIGPERA. 225 m substanlia; natn juslitia in abslracto nusquam est, A omnes pronuntieraus, et quam prave versus prsesernisi in animb eam intelligenlis. Sed Platonici de tim legamus: quis enim inter loquendum aliter pone aut pone pronuntiare solet ? ideis loquebantur, quasi de substantiis. Cap. 7, § 12. Auclorifatt credere tnagnum eompenCap. 10, § 17. Sesque appellantur, ubi duo numeri diumesl, etnullus labor, etcI Sed prius ipsa illa aucio- ad se ea ralione affectisunt, ut tot partes habeat ad miritas expendenda esi, quara ei fidem;habeamus; ita norem tnajor, quota parle sui eum ptmcedit.... Nomiut ei per orania credamus, quia nobis indubitatis nis autem hujus originemnon facile dixerim, nisi forte argumentis couslat eam nec falli, nec fallere. Alio- sesqueguastseabsque dictum, idest, absque se, quia qui stultura esset ei credulilatem suam addicere, a quinque ad quatuor, absquequintaparte sua major hoc qua verum dici nulla ratione constaret. Sin minus, eslquod minor.] Sed non quinque, vernm sex, est nubarbari omnes populi, qui sacerdolibus aut majori- merus sesqualus, si cum quatuor conferalur. Ilaque bus suis tam mulla temere credunt, recle facere di- merito hanc Auguslini etymologiamreprehendit Jul. cendi essenu Compendiaria via etiam progrediuntur, Cses. Scaliger lib. n de Repoetica, cap. 26, quipused ut ad omnis generis errores perveuiant, ex qui- tat sesqui dici pro semis wquum, quod idem sit ac bus nunquam sese expediunt. Itaque cavere omnes n[ub!iov.Sed Ger. Joan. Vossius felicius conjecit sesoportet, quibus cordi est Christiana religio, ne idem B qui (aut sesque, ut scribitur hic apud Augustinum) ei fundamentum ponanl, quo maximi et turpissimi idem fuisse ac semisqueseu el semis, ita ut que respequique errores nituntur. Accuratius loquitur Augu- clum habeat ad lotum, cui semts superadditur, unde lotum et semis. stinus in libro de Vera Religione, § 45 : Auctoritas, Grsecis f,p.ibliov, LIBRO Cap. 1, § 1. Scias velimlotam illam scienII. inquit, fidemflagitat et rationi prwparat hominem.Ralio ad intellectum cognitionemque perducit. Quan- tiam, quw grammatica GrcBce, aline aulem litteraL quam neque auclorilalem ratio penitus deserit, cum tura nominalur, historim custodiam profiteri, etc.j consideratur cui sil credendum; el certe summa est Historia hic dicitur cognitio rei cujuspiam, qusc non ipsiusjam cognitmalque perspicumverilatisauctoritas. pendet a raliocinatione, sed ab hominum arbilrio. Cap. 50, § .59 : Sensus est corporis passio per se Paulo post grammaticus, docens syliabam esse lonipsam non lalens animam.] Post tot verba facla, de gam aut brevem, dicittir esse custos historim, nimidefinitionesensus, mirum esl meliorem non esse pro- rum usus linguav Lalinse aut Grseccede quanlitale latam, cum prsesertim Augustinus probe sciret ani- syllabarum. LIBRO Cap. 1, § 2. Rhythmus, id est numetus.] in. mum sentire, non corpus. Sensus duplici significatione dicitur : est enim aliquando ipsa senliendi fa- Scio quidem id quod GrsecepvBubg diciiur, a Lalinis culias quse inest menli; aliquando passio ipsa qua G dictum numerum, sed vereor ne Auguslinusmiscuerit cum Felicior hic est lingua Grseca ea facultas afficitur, et quam barbare sensationemvo- p'<u6fit6v upiQp.6). dicitur avTOTou camus. Sensus, posteriori significatu, nibil est prse- qnam Latina, nam pvOp.bg piuv, fluere, ter animadversionem mentis natam ex occasionemotus estque"id quod fit ut versus facile pronuntielur, et corporis sui; priori est facultas qua mens taliun» graiius ad aures accidat. Galli vocant la cadence,et animadversionum capax est. Paucis verbis poluit fluenles(coulants)eliam versusvocant, iti quibus nihii loturii hocnegotium absolvi, quod hic lam raultis in- est asperum aut durum. Ex voce quidem thythmus tricatum esl. Plura non addam, quse sunt omnibus venit vox linguarum hodiernarum rima , sed hac sinota, ex quo philosophia, nostra et Patrum noslro- gnificatur finis versuuin 6potoT£)isuTwv, signifiquse rum roemoria, feliciler inslaurata est, et de quibus catio a Grsecavoce plane aliena est. Non fuisset hoc etiam in opusculis pbilosophicis sat copiose egi. Nec observandum, nisi esset erudilus Gailus, qui hac in philosophicas notas in Augustinum scribere aggres- re peccavit, quera nomine non appellabo. LIBRO Cap. 5, § 4. JVon mihi versus ca;eo apv. sus sum : alioqui multa dici possent, quibus sequentes ejus ratiocinationes confutarenlur; in quibus ver- pellalus videtur, ut nonnulli putanl, quod a cerlo fine ad ejusdemnumericaput reditur, ut nomenduclum sit borum tam est prodigus, quam parcus rerum. D Cap. 35, § 76. Vanilas vanilanlium.] Oportet, in ab iis qui se vertunl, dum via redeunt, namhoc illi cum , quibusdam exemplaribus Graecis, leclum olim fuisse. his etiatn melris qum versus non sunl, apparet esse p.u-uioryg p.uruiovv-oiv;quam vitiosam leclionem commune.] Ideo eiiam non modo poetarum metra Latinus interpres, quo utebalur Augustinus, expres- uersus dicuntur, sed et qusevisscripturae linew, quemserit. In veieribus glossis est uurvm\ip.uivanor, cujus admodum nunc loquimur, ul recte observavit Joan. Ger. Vossius in Etymologico, ad vocem VERSUS. frequentativum fuit uanifor. Idera optime ostendit dubitari non debere quin sinANIMADVERSIONES I.NLIBROS MCSICA. DE guli scripturaesulci ex eo versuumnomeii acceperint, i. LIBRO Cap. 1, § 1. Eo dislat, quod in diversis quod ut agricola Vomere solum : sic scriptor stylo locis habenl acumen.] Ila loquitur de pone verbo, et ceram venat; ac ut ille, in terra, sulco uno absopone adverbio, et acumen sine dubio vocat accen- luto, vertit aratrum, aliumque sulcum efficit: sic qui tum. Credibileest verbum habuisse accentum in pri- scribit, slylo sinistrorsum tierso, prolatoque, novum ina, adverbiura in secunda, discriminis causa. Hinc in cera sulcum ducat. Cumque, ul docet, id non niiintelligere licel quam roale hodie linguam Latinam nus in prosa fiat quam in carminc, patet fjersusno-

AD 227 SUPPLEMENTUM GPERA S. AUGUSTINI. 228 ,men natura sua, non.minnssolutse quam.ligatse ora- J A AMMAjDYE.RSIONES suos cer.lo tioni convenire. Sed quia Lpoetseversus DE INLIBItUM MAGISTRO. absolvunt pedum numerp, et styluni proindefreCap. 5, § ,16. In suis nobilissimisoralionibus, quas .nomeri Verrinas.vocant, coram prmpositionem, sive illo loco quentius verlunl, hinc factum utJii sibi-tiei<sus prope fecerint-peeuliare. Addehi&ce .versum revera sadv.erbium isit, noraen appe(/atiit.] Non vacat, dala in agricultura s.ulcunidieium,,et.apud .Grsecosv.ocem -.opera,legere Verrdnas, ut locum quieram. Fuissel 1 o-riyos., qua uersum scripturse ijgnant, esse .etiara -hoc diligentise Benediclinorum, qui olio abundant, ex agricultura desuroplam; ;quod erudite oslendit; ,ct a quibns margini locum,,ut.alibi factum, adlini Joan.Crpiuspart. 1 Observalionumin-Jt, T..,.cap. 9. oportnisset. Ibid. Sed magis forlasse e contrario nomen invenit, ,Gap. 9, ,§ 28. JdemJPersius.omnifcus poinis, quas ut.quemadmodumgrammalici deponens verbum, quod Jyrannorumvel crudelilasexcogitavii,velcupidilaspenr thteram.non deponii, sicuii esl lucrord conqueroi., dit,,hanc unam.antepanit, qua crucianlur homines,qui i 1 appeltaveruni: ita quodduobus membrisconfit^uorum xilia, ,quw vitara non possunl, c.ogttnturagnoscare.] neutr.um,in altefius loco, salva lege numerorum,con- Lncus estsalira 5, .35, cujus verba subjiciemus, quia siiiuitur, guia verti non:potest versus jjoceiur.] Prior et.alibi, ad.Confess. lib. xn, cap.8, observavimusad ' B;hunc poetam :Aiigustinum respexisse : etymolpgia plane falsa est, ut ^unt.pleraeque.omnes ] 1 quaeKaT.avTi^ao-tv finguntur ; nain mulla deponentia Magne,pater-divum,sapvos punire tyrannos Haudalia ratione velis,cunidira libido olim in o et or exibant, eorumque calalogum con'Moverilingeniumferventilincta veneno, lexuitJoan. Ger. Yossius Arislaichi lib. v, cap. 7. Virtulemwideant intabescaiitque relicla, Siculigemueruntorajuvenci? Annemagis Credibilius est ea deponenlia dicta,, ut.idem innuit; .capitis 6 initio, quia passivain siguificationera depoCap. .10, § 55. Saraballw eortcm.] Cum in lextu Sarsuerint, quse etiam sententia fuit Eranc Sanctiii Chaldaico Dan. m, 27, scriptura sit <pn»S;nD suninii gramrnatici. Sed et scriptor libri de Gram- ballehott,,vix .duhium videtur, quin scribendum sit matica, qui solebat Augustino .tribui, aliud nobis Sarabaltq, aul.Saraballw, non Sararabara, ut habet suppediiat etymon. Agens de verbis, Restat, inquit,, versio Grseca, in qua facillime mendum irrepere po' verbumdeponens, quia deponit aliquid de quantiiate tuitin vocembarbaram, cum prsesertim liquidas aucommuttis verbi. Nam cum participia qualuor habeat ris facile confundat. Sic scripta vox^.perS non peri, ' .verbumcommuneyprwsensul.crimjnans, futurum.cn- usilala est apud Thalmudicos et Arabas.pro tunica, , niinaturus, prmterilumcriminatus, futurum criminan- et verbum ba^D sarbel, significat texit. Itaque nomen i dus, a.passiva significationq, hoc non habet verkum vestis fuisse videtur,; ut est etiamnura apud Arabas. ( deponens. El ideo dicilur deponens.., quia deponit, G Gap. Iti. § 46. Didici admonilione verborum tuotmum parlicipium futuri temporis,a vetbopassivojjuod rum, nihil aliud verbis qnam admoneri hominemut exil in dus syllabam;,ufputa qpinor .vet miror verba ditcal etperparum esse quodper locutionemaliqunnta sunt deponenlia. Sed mihi.magis Vossiana etymoiogia cqgilalio loquentis apparet.] Hoc est totius libri comi .arridet. Quod babet Augustiiius-.de,fersumulto coa- pendium. Mirum esl, quam Auguslinus calluerit arctius est, et plane etiam falsum,,nam permulti versiisi tem.pauca et perspicua dogmala philospphica aut i converti queunt eo modo "quo eos converli .posse theologica multis verbis et obscuris dicendi'aique negat. Pentametri, exempli causa, non .pauci sic; impediendi. Sed hoe fuit vilium rhetoricseillius sevi. Ibid. Ulrum autem vera dicantur eum doceresolum, possunt converti; omnes nimirum quorum priorpars ; anle csesuram duobus dactylis constat. Possumusi qui se intus habilare, cum foris loquerelur, admonuit; inim aque dicere: quemjam faventeipso, tanlo ardentius diligam,quanto eroin discendoprovectiori]Platonicumhocesl dogma, semibovemque virunv, .Semivirumque-bovem, ex quo Ibyog(quo nomine Christum vocavit Joannes) Aut: slatuebatur quasi ralio universalis omnium homi.Semibovemque,vii'um,<.semivirum,que,boven]. num. Sic Justinus vtilt Christum parlimfuisse Socrati Dixeris.perinde.: 6 D ] notum, Abyogyup'r]v, inqtiit, v.ui lo-rcv h ituvri av, legendnsavus, Saepetibi paler est, saepe Ralio enim erat el eSl quw est in rerum universilale. Vel: Aliahabet similiain sequentibus, in ea quav dicitur paleriest. Saepelegendusiav.us,S3epe,tibi Apbiogia 1 quse non exscribam. Sed hsec diligenter Innuinera talia occurrent elegiacum poetam evol- notanda suntiis quiPatres intelligere cupiunt; quos , venti. Itaque in fumurii.abit quidquid tam verho.se nunquam assequentur, nisi norint quse eorum fuerit deversibus non verlettdisdispulavitantea Auguslinus. philosophia.' ANIMADVERSIONES Sedbene -es.l uud fatelur virmodeslus, initiolib.vi: q ARRITRIO. INLIBROS ELIBERO D Se satis diu.pene, aiqne adeo puerililer in.vesligih nuI. LIBRO Cap. 2, § i.Nisi credideritis, non intellimerorum.ad morastemporum perlinentium, tnoratum esse. Igitur hsec et alia ei jgnoscamus, sed tempus getis.'] Locns estlsai. VII,9.Sed in LXXint. versiomelius collocandum in iis legendis, in quibus ferme ne.quse cum Hebraicolextu non consentit, qui habet, nihil praeter tsedi&samet infelicem ingenii ostenta- ut recte vertit Hieronymus post Symmachum: Si non crediderhis, non permanebitis. Quo in locb , protionem videas, minime teramus.

VARIORUMEXERCITATIONESIN S. AUGUSTINIOPERA. 230 pheta alloquitur Jndseos, eosque hortatur ad fidu- A dignos, quod non brevius fieri potest, quani naturali ciam in auxilio divino, conlra moliiiones lsraelita- ratione demonslrari Deum esse. rum etSyrorum, ponendam: quod-si fecerint, polliIbid., § 6. Frustra propheta dixisset : Nisi credicetur fore ut res eorum firmae permaneant. Igitur defitis, non intelligetis.] Jam antea ostendimus a pronihil faeithic locus ad rem quam hic habet Augti- pheta tale nihil dictum, ad lib. i, cap. 2. Ibid. Ipse quoque Dominus nosler el diclis et factis stinus, et pro senientia prophetse iaudat bonus vir credendumprimohotlatus esl, quos ad salutem vocavil.] figmentum Graecorum interprelum, si modo itaverterint. 4Jnde vero hoc-factum? Quia nimirum credere Recte dicit faciis, nam miraculis ostendit se esse (ide voluit antequara inielligeret. Credidit enim hunc esse dignum, anleqiiam Dderrisibi haberi exigeret. Sed sensum Scripiurav, antequam sciret an :LXX interverum est pleniorem cognitionem Udei esse sequepretibus per omnia fidere liceret, aut 'hunc locum lam, iia ut generalior cognitio fidem pariat, et fides bene esse ab iis versum constaret. Sed et alibi hoc vice versa accuratiorem cogniiionem geueret. loco similiter abulitur, ut infra lib. n, § 6. LIBRO Cap. 5, § 7. A^onvoluntate autem volum. Cap. 3, § 8. Libidoin adulteriomalum esf.J Dubium mus; quis vel delirus audeal dicere?] Vult Augusiinus non est quinmala sit in adulterio libido; sed quare ostendere qui Deus libera possit prsescire; sed ante malaesl?Quia adulteriuhi ipsum est malum, quoii B omnia oporttiisset delinire liberlatem, nec eam conillo societas humana plane perlurbelur. Humanse funderecum votunlale: hsec enim non sunt semper enira societatis fundamentum est societas viri etconconjuncta, ut postea videbimus. Quamobrem jugis, quae est omnium prima, nec incolurriis esse quamvisprwsciat Deusnostras voluntates poiesl, sine mutuo uiriusque amore, et coraniuni li- fuluras, non ex eo tamen conficitur ut non voluntale berorum ac rei familiaris cura, quse cum adullerio aliquid velimus.] At distinguenda sunt duo genera restare nequeunt. Prsoterea adulteria parentum sunt rurn quse volunlaria dici possunt. Sunl enim quse voliberis efficacissimuni scoriandi exemplum; quod si tentes quidem facimus, sed minime tamen libere ; promiscue fieret, actum quoque esset de societate nam liberlas est ea animi facultas qua possumus alihumana. Talia ergo sunt vetita, hominum causa; quid facere aut non facere; sunt autem qusedam quso quibus vehementer nocereiit. Alioqui itbido, seu cu- ila volumus, ut ea non possimus nolle. ln judicio piditas alierius sexus, nihiihabet persemali, si intra ferendo de dogmale quopiam , dum obscuris rationilimites a 'Deo, imo et ab ipsa Ratione , praescriptos bus nilitur, quae neque manifesto falsse videnlur, nec maneat. Quamobrem ita constituta sunt a Deo manifesto verse, possumus id dogma rejicere aut amomnium animalium corpora, ut cum adoleverunt, ea plecti, liberlaleque adeo nbstra utimur. Sed si nobis cupiditas in iis, mechanico impeiu, excileiur, non ^ proponatur axioma quoddam malhemalicum, aut proaliler ac cupiditas edendi autbibendi. Consectarium positio ex eo necessaria consequentia deducla, non est naturse corporis, quale a Deo creatum est, ut ex cst amplius in potestaie nostra assensum negare, *i bruiis etex ipso consilio propagationis generum in- modo verba quibus eoncepla sunt intelligamus. Hic quidem volentes assentimur , neque enim aliter fieri telligere est. Igitur vere dixit Evodius-dcadulterio: iVousane ideo malum est, quia velalur lege; sed ideo polest; sed non libere , nara assensum negare non 1 velatur lege, quia malum est; sed Augustinus iriinus possumus. De hisce aclionibus non quseritur an eas commode indicavit cur sitmalum. Similiter est ra- prsesciat Deus, sunt enim plane necessarise; sed nec sunt ulla laude aut vituperio dignse. Est et allera res, tiocinandum de homicidiis, et fiirtis, dequibuspostea nosler, et quse mala sunt, quia suiit prorsus huma- prseter summam evidentiam, in quam volentes quidem, iise societati conlraria ; ac proinde ipsius Dei consi- sed non libere ferimur, quam exprimit ipse Augustilio, qui bomines in terris colfocavit nt amice inter se nus sequenlibus verbis. JVamef de bealiludinequod dixisli, non abs te ipso agerent, eosque qui aliis nocent plectit, quippe qui beatum fieri, ita dixisti quasi hoc ego negaverim; sed esl ejus socieiatisauctor ac vindex. Cap. 12, § 25. A. Quwroavs le, silnealiqua in no- dico cum futurus es bealus, non te invitum, sedvolenbis voluntas? E. Nescio.] !Mirum est Evodium, qui " tem fuiurum.] At hic quoque nulla est liberlas, omnes passim sat acute raliocinalur, et interroganti pru- enim necessario optant summam bealittfdinem, eamdenter respondet, hictamstupidum fingi ut scire se que consecuii non possunt in ea non acquiescere. Ideoqufeboc exemplura ad rem nibil facii, cum sermo neget, an insit hominibus voluntas. Qui poslea lib. m, § 5, dicere potest idem 'Evodius; quid suum dicat hic sit de volitionibus, ut loquuntur scholaslici, non prorsusnon invenire, si voluntasqua vull et non vult necessariis, sed prorsus liberis, ut sunt esc quse vernonest ipsius? Sed Platonicoruni dialogorum amba- santur circa bona singularia, qusecunque tandem sint. Cum igitur prwsciusDeus sit futurm beathudinis lum, ges talia raulta habent, quse nescio cui rei apta sirtt, nisi ad creandum lectori tsedium. nec aliter aliquid fieri possit quam prmscivit, alioqui LIBRO Cap. 2, § 5. Ego demonslrarem quod nutla prwscientiaest; non tamen ex eo cogimur senlire n. cuivis facillimum,quanto esset wquius... vt etiam ipse quod absurdissimum est el longe a verilate seclusum, tantorumvirorum libris, qui se cumFilio Deivixisse non le volentebealumfututum.] Hseca proposita qusettsialum litteris reliquerunt, esseDeum crederel, elc.] stione sunt aliena; quseritur enim quoraodo Deus Prius tamen ostendendum esset Iibros iilos esse fide prsescial an Evodius, verbi gralia, assensum sit prse*

229

252 \ SUPPLEMENTUM AD OPERA S. AUGUSTINl. 251 A bilurus Evangelio, si Evodius eum assensum negare i dici hac de re soleani; sed profecto regulse Augustipossil; non vero quse sit fulura voluntas ejus, cum nianse,quam hoc in opere de Libero Arbilrio ponit, immulabili quippe juslilia nixae, tenebras olfundere beatiiatem consequetur. Sicuf aulem voluntalem beatiludinis, cum esse cmpe- non possunt. ris bealus, non tibi aufert prwscienliaDei, quw hodieque Cap. 19, § 55. Nulli enim homini obiatum esl scire de lua fulura beatitudine certa est : sic eliam volunlas utiliter qumri quod inutiliter ignoratur.] Hanc pleroculpabilis, si qua in le fulura est, non proptereavolun- rumque codicum leciionem esse testanlur Renelas non erit, quoniam Deuseam futuram esse prwscivit.] dictini. Sed omnino legendum est ablalum, non Deus prievidit Evodium volentem fore beatum, si oblatum. Hsecenim est Augustini sententia , nemiiii beatitatem consequeretur, quia hsec voluntas est plane esse hanc ablatam cognitionem , ea utiliter qnseri, a-ecessaria , adeoque nec laudanda , nec culpabilis. quorum non constat ignorantiam esse ulilem. Sane Verum hoc non quseritur, sed quomodo libere Evan- ita bsec vox legitur in edilione Basileensi, el forte lygelio crediderit et adhneserit Evodius, ita ut ei fidem pographico mendo laborat hic Parisiensis. Vide § 57. delrahere, et ab eo deficere potuerit; el tamen hset Cap. 20, § 55. VI meliores gigneret quam ipse essel, Deus prsescire certo potuerit. Fac conlra Evodium non erat et mquitatis.] Nec iniquum hoc erat, si iia B Evangelio non credidisse aut nunlium remisisse, id- ] Deo visum fuisset; nec etiam aequum, ita ul Deus, nisi contingeret, iniquilatis insimulari posset. Ordo que libere, hoc est, ita ut contrarium facere potuerit; volens etiam fecerit, id quod fecit. Quseritur qui Deus dunlaxat a Deo in omnium animalium propagalione eventum prsevidere potuerit qui sua natura in alter- institutus non paliebalur liberorum corpus melioris utram parlem deierminatus non fuerit. Rem ipsam esse cbhditionis quam progeniiorum corpora. Sed an tractare non aggrediar, quse sane difficillima est, sed sequum erat animos posterorum Adami poenas luere dicam.Augusiinum non credilurum fuisse eam tam peccati ab ipsis non admissi, et quod ne commitlerelevi bracbio a se solvi posse , si rem intellexisset. tur nulla ratione impedire potuerunl? Nunc aulem vidimus eam acumen ejus plane fugisse, § 56. Si una anima facla esl, ex qua omnium hominisi rhetorica dissimulatione hic usus fuerit; qua num animw traltuntur nascentium, quis potesl dihere forte etiam faclum est ut mulia aliena ab iis de qui- non se peccasse, cum primus ille peccavil?] Sed qui bus agere aggressus est misceat, ne nimis jejune eisi animam ex traduce esse voluerunt, non usque adeo de rebus agere videatur. delirarunt, ut putarint universam omniuni animariim Cap. 10<,§ 29. Nam et iliud appensumest wquitalis raolem, ut ila loquar, in Adamo fuisse, quse postea , examine, ul nec ipsius diaboli poleslatinegareturhomo, parliculaiim discerpla in posteros dividalur; sed C quem sibi male suadendosubjeceral. Iniquum enim eral! I nasci ut corpus , nec exislere antequam nascaiur. uf ei quem cwperat non dominaretur.] Si quis diceret Sequentia verba obscurissima sunt, nec a scriplore i sequuni esse ut monarcha patiatur eos perduellionibus ipso intellecta a me impetro ut credam. Quare non servire quos malis arlibus ejus imperio subtraxerunt, i laborabo in iis explicandis. profecto non magis ferretur quam si quis diceret iniCap. 22, § 65. Peccala, utjam diu disserutmus,nonquum esse ut fur iis spolielur quse furlo surripuit nisi proprim voluntati earum (nimiruin, animarum) justisdominis. Quis igitur paliatur dici iniquum futu- tribuenda sunt, nec ulla ulterior peccatorumcausa quw+ rum fuisse si Creator, qui Ionge oplimo jure creaturis'< renda.] Quin hsecreclissima sint ego quidem non suis imperat, eriperet cacodaemoni, creaturse rebelli, dubito, sed quomodo consenliant ctim iis quoepostea quos raalus ille spiritus fraude a Deo alieniores red- Augustinus docuit de pcenis quas posteri Adami, ut didit? Ad me quidem quod attinet, diaboli patronosi putabal, luunt ob peccalnm ab Adamo admissura, Manichseos et omnes alios similia deliranles, noni non intelligo. Quare miror haecab eo retraciata non possem, nisi infelicissimosrhetores, ut mollissimelo-r fuisse , nisi fortasse dissimulare maluerit, ne Pelaquar, habere. gianis gratificarelur, si fassus essel se in ipsorum : Cap. 17, § 50. Quwcunque ista causa est voluntatis senlentia fuisse, antequam eos oppugnaret. Nam apiD (scilicel, inalse), si ei non potestresisii, sihe peccalo ei'. paret ex recensione bujus libri, in Retraciationibus, cedilur; si aulem polesl, non ei cedalur, et non pecca- Augustinum voluisse videri Pelagianos oppugnasse bitur.] Cum Pelagius hoc loco ulerelur contra Augu- antequam exorii essent; nedum ut se iis favisse ingei siinum , ut ostenderet non posse damuari eos qui nue profiieretur. nequeunt resistere nativse corruptioni, reposuit Au§ 64. Ignorantia vero et difftcultassi naturalis est, t gustinus cap. 67 , de Nat. et Gratia, ut observarunt inde incipit anima proficere, el ad cognilionemet rei Renediclini, posse ei causse resisli opitulante eo qui quiem, donec in ca perficiatur viiabeata, promoveri, non polesl falli. At si qui non potest falli non opilu- elc] Hsecquoque dissentiunl ab iis quse postea conira s letur, nisi perpaucis, atque ejus auxilium sit plane Pelagianos dixit ; nam illas habuit pcenas primi necessarium ad resistendum, quemadmodum putabat peccati; absque quo fuisset, aliter plane essent hot i Augustinus; sequitur a cseteris peccandi causse non mines nati. i posse resisti, ac proinde sine peccato ei cedi. Nam Cap. 25, § 66. Non enim metuendumest ne vila esse quisquis id non facit quod facere non potest, peccarei poluerit media quwdam inter recle factum alque peccai djci nequit, aut certe poenas nullas debet. Scio quae tttm ct sententiajudicis media esse twn possithtler praj-

253 EXERCITATIONES S. AUGUSTINIOPERA. 1N 231 VARIORUM miumalquesuppticium.]llsec, quse de infantiumcon- A nediciini, ex auctoritatecodicummanu descriplorum, ditione babet, ut et sequenlia, consenianea minime expungunt vQcemnaturmuncinis cinctam. Nequc visunt iis quse de poenispeccali originis postea docuit. delur ulla alia de causa addita , nisi quia theologise Volumendecimum ferme lotum, et prsesertim libri consentaneum non videbatur dici Yerbum suscepisse contra Julianum 'contraria omnia docent. Itaque re- personam humanam : cum, ex more recepto, dicalur humana nalura a divina in unitatem personse assnmtraclanda hsecfuissent. Sed vide dicta ad num. 65. Cap. 2-4,§ 71. Vt ergo infans nec slullus, nec sa- pla. Verum hic Augustinus,non sensu illo theologico, ; viensdici potesl,quamvisjam homosil; ex quoapparet sed vulgari et Latino usus est voce persona; quo sii naturamhominis reciperealiquid medium, quodneque gnificat, non OycoraftEvov theologi Grseci loquun, ut slullitiam, nequesapienliam reclevocaveris: ita eliam, lur, sed certam quamdam conditionem quam actior ; si quisquamtali affectione animalusesset,qualemhabent nibus effingimus. Perinde ergo est ac si dixissef,' illi qui per negligenliamsapienlia carent, nemo eum Verbum, ante incarnationem sublimem personam : stullum recle diceret, quemnon vilio, sed nalura laiem Dei gessisse; sed, assumpla humana natura, inferioris videref.] Sic describit Adanium primum crealum ut; personse partes sustincisse. Nemo nescit vulgo ita neque sapiens, neque stullus dici posset, sed sapien- loculos Latinos. Augustinusipse epist. 140, § 18, do tiaecapax; ex qua descriplione facile posiea ostendit; B Cbrislo ita loquitur : Hwc ex persona sui corpotis g i qui homo poiuerit labi, dum ex media illa conditione Chrislusdicit quod est Ecclesia. Hwc cx persona dicit ad siultitiam transiit. At propter hoc dogma, qnod| infirmilaliscamis peccali, quam transfiguravilin eam, retractare noluit Augustinus, et cujus causa nunquam quam sumpsil ex Virgine,simililudinemcarnis peccati. est damnatus, miris conviciis exagilati sunl sseculoa Hwc sponsus ex persona sponsw loquilur, quia univit Christo nato xvn recentiores nonnulli theologi. Sic; eam sibi quodam modo. Igitur in hisce verbis Augusaepe animadverlimus per latus recenliorum , quosi stini eadem est senlentia quavihest verbis apostoli L oderant, gravissime vulneratam esse exislimaiionem Philip. n, 6, 7, 8. veterum ab hominibus imperilis; qui eos se revererii Cap. 29, § 45. llli dicuntnaiurm Dei nocerealiena profitebanlur,quorum scripla non legerant, aut osci- peccata; no's negamus,sed dicimusnulli nalurwnccere tanter versaverant. peccaia, nisi sua.] Ut hoc mtelligatur legenda expositio doctrinse Manichseorura quse liabetur in libro. ANIMADYERSIONES , de Hseresibus, ubi de origine mali et duabus ammaIN LIBROS GENESI. DE Libro i, cap. 2, § 5. His respondemusDeum ini bus. Sane abusi essenl hoc loco Pelagiani, si eum ad i principio fecisse ccelum et lerram , non in principio sentenliam suam traxissent, sed non eadem est ratio i" Dominus enim noster C locorumlib. iu de Libero Arbilrio, quns 1'amenintemporis, sed in Chrislo Chrislus, cum eum Judwi inlerrogassenl quis esset, dictos praetermisitAuguslinus, dum alios qui multo , 3 respondil : Principium, qui et loquor vobis.] Locus minus torqueri polerant explicai. Qua in-re an ars est Joan. vui, 25. Sed erravit Augustinusdeceptus aliqua fuerit, judicent alii. Candofem quidem et mo5 versione Latina; si enim Grsccatunc legissel, vidisset destiam prse se ferunt retraclaliones; sed dePent int Cbristum dicere accusativo casu rfy upyjiv, ac proin- genue fieri, retractatis qusccunque falsa putantur,; de non posse hoc haberi pro Chrisli nomine. Hanc non paucis quibusdam exigui momen.ti, reliclis gr.i: tamen suam inlerpretationem tueri conatur tract. 58 .vioribus, ne forte adversarii objiciant se siuiilia sen> 5 in Joannem, forte ne male a se intellectum hunc lo- tire. Sed Augustini animum noverat Deus. cum ignorantia Grsecse linguoeliqueret. Vide Joan. DESIDERII ERASMICENSURA Maldonatumad hunc locum. IN LIBROSDE MORIBUS ECCLESI& CATU0L1C4;1 ET 16. Sic deincepsreliqui dies compulanCap. 10, § MANICH^EORUM. tur a mane usquein mane.] Fallitur, nam vvxQvp-epu, Duo > opuscula quaesequuntur, alleri loco fuerant more Hebraico, constanter computantur a vespera destinata, prius * posterius StSa-mzfiv.Veito!ep.iv.5>v, ad vesperam, ita ut semper diem prsccedat vespera. rum • quoniam altero fortissimus tiro^velitanus est in Res nunc omnibus nola est, sed eo tempore accurala 1 hserelicos , altero mirandus doctor futurus prselusit a ** ' Scriplurarum interpretatio ferme ignota erat, utliquet in expositionemmysticarumScriplurarum, qusejtixta vel ex lectione horum librorum , quorum ituptpp.n- varios sensus tractantur , visum est huic lomo claun vEta-r olare non aggrediemur. sulara addere. Mox ut nomen dederat imperatori s Cap. 15, § 24. Mons ille Macedonimqui Olympus Christo , quo commililonibussuis certissimam fidetn vocatur, lantmallitudinis esse dicitur, ut in ejus cacu- faceret se bona fide a Manichseistransfugisse , suh minenecventussentiatur, nec.nubes se colligant,etc.] quorura signis novem annis militaverat, prodit illo] Multi hoc scripserunt, sed fabulam esse jam nemo rum mysteria. Idque facit admirabili sernvonis ele0 dubitat: ut nec quisquam etiani physicsepaulo peri- ganlia , qua utinam illi licuisset in cseteris uti lucutior vapores cum aere confundit. Haque lalia prse- brationibus. Hoc sane opere declaravit, si quid offen' dit eruditos in termittimus. ipsius dictione, non fuisse inscitise, Libro ii, cap. 24, § 37. Quod ipsum non commuta- sed carilatis, qua slylum demisit ad imperilorum lionemnaturwDeisignifical,sed susceplionem (naturse) intelligenti&m.Quandoquidemet textores et lextrices ) interiorispersonw,id est hxmanw.]Recle monachiBe- id leinporis iiiielligebani Lalinam oralionem simpli« PATROL.XLVIl. 8

SUPPLEMENTUMAD OPERA S. AUGUSTINL £55 256 cibus verbis ac sensibus contextam, qualis est divi A Ibid., § 29. Bibat dutem tnulsum, carmnum pasGregorii, non intellecturi dictionem Hilarii. Itaque sum.] Inter carmnnm et passum est inlerponendum quo latius paleret lectionis utilitas , ad vulgi captum comma; nam caroenum et passum non sunt idem. mulavit stylum in opere posteriore, quod idem in Auguslinus infra, § 47, nos docet carcenum nihil plerisque suis operibus fecisse videtur. Taudem usus, aliud quam vinum coctumesse. Palladius in octobri, ut fit, in naturam abiit. Ita denique facium est, ut tit. 18, ostendit defrulum et carcenumex miisio fieri, liodie nec a tenuiter Iilteratis satis inlelligatur, et a tum discrimen utriusque sic exponit: Defrutum a depolilioribus non sine tasdiolegatur, nisi pietas exclu- fervendo dictum, ubi ad spissitudinemfortiter despudat fastidium. maverit, effeclumest. Carmnum, cum, terlia perdila, ANIMADVERSIONES dum parles remanserint. Kupor.vov aulem diclum, IN EOSDEM LIBROS. quod TO v.upuoffendat, ut cariolse palmse, ex quibus LIBRO Cap. 2, § 5. Naturw quidem ordo ila se vinum fiebat quod y.upnSupiuvreabat, ut docet PliI. c liabet, ut cum aliquid discimus, ralionem prmcedat au- nius lib. xin, cap. 4. Passum vero erat vinnm, quod ctoritas.] Nempe, si pueri niagistrum discendi causa ex passis uvis fluebat, de quo idem Palladius tit. seadimus. Ei enim tanlisper credere nos par esl, do- quente. nec per nos ipsi res expendere possimus. Verum in B Cap. 15, § 59. Cur in viola eumdem colorem amcontroversiis tali inslituto locus nullus est, cum pleclimini, quem in choleribus, in morbo ictericorum, neutra contendentium pars alteram pro magistro ha- in infanlis denique fimo aspernamini.] Vix puto in beat. Itaque mirum est addere Augustinum : Sed Africa choleres diclos fuisse cholericos, malimque quoniam cumiis nobisres est qui omniaconlra ordinem legi choierich, a cholera, quo morbo bilii, seu -yo!-h el sentiunt et loquuntur, nihilque aliud maximedicunl, supra infraque erumpit, ut docet Celsus de Medicina nisi ralionem prius esse reddendam, moremillis geram; lib. iv, cap. 2. quod fateor in dispulando viliosumesse suscipiam. AtCap; 19, § 69. Eo tempore quo conventiculaeorum qui absurdum et iniquum erat aliter se gerere : quis lege prohibebantur.] Videtur respicere ad annum 572, enim patiatur ex aucloritate contra se dispuiari, cu- quo a Valenliniano et Valente sancitura cst ui ubijus pondtis minimeagnoscit?Videnotala in cap. 7 libri cunque Manichmorumconventus, vel turba hujusmodi de Quanlitate animse. reperiretur, docloribus gravi censionemulctatis, domus Cap. 5, § 7. Est ergo summum corporis bonum, el habitacula in quibus profana institutione doceretur, tton non voluptasejus,non INDOLORIA, vires, etc] Cum fisci viribusindubilanter asciscerentur. Verba sunt levox indoloiia Latina nonsit, legamusque in aliis edi- giS 5, lit. 5, lib. xvi, codicis. tionibus indoleniia, mendum hoc erit typographicum; G ANIMADVERSIONES IN LIBRUM DEVERA RELIGIONE. neque enim ulli codices notantur ita habere, nec, si liaberent, essent fide digni. Notum est indolenliam Cap. 2, § 5. Quod utrum limote severitalis an alivocem esse Ciceronianam. qua cognitione temporutn fecerint, judicare non asl Cap. 31, §67. Quis non illos miretur el prmdicet, wteum.]Cum novem mss. codd. omittant vocem sevequi, contemplisatque desertis mundi hujus illecebris, rilatis, abesse ab hoc loco eam oportere putarim et in communem vitam caslissimamquecongregali simul sic legendum : timore lemporum, an aliqua cognitiona mlaiemagunt ? etc] Egregie describit mores cceno- veritatis fecerint. Satis perspicua est sentenlia, et ad bitarum, sed quales debuissent esse, non quales timorem quidem lemporum quod attinet, locutionem erant. De sedilionibus eorura, nimis multa Iegunlur hanc suam essfe docct ipse Augustinus § 5, ubi de in Ecclesiarum Orientalium historia, quam ut huic Platone : Usque adeo perversamtemporum herum tipanegyristsc credamus. Inlerea optiraa erat eorum muit opinionem. consuetudo, quam hisceverbis describit: Operantur Cap. i, § 7. Si hanc viiam illi viri nobiscum rurtnanibus ea quibus ei corpus pasci possil, et a Deo sus agere poluissent, viderent profeclo cujus auctorimens impediri non possit. In quibus forte legendum tale faciliuslcorisulereturhominibus, el paucis mulatis et adeo, nam vix puto dici impediri mentem a Deo, " verbis atque sentenlihiChristiani fietent: sicul pletiqua pro eo quod est, impediri ne Deo adhsereat, avocari recenliorum nostroium lemporum Platonici fecerunt.] a Deo. Haecab hodifernismendicis, ut vocanlur ho- At tempore Juliani imp. Platonici fuere infensissimi noris causa, probe essent pensitanda. Christianis et supersliliosissimi. Tales etiam magistri LIBRO Cap. 13, § 28. Possunt et catholici Chri- Procli, et Proclus ipse, qui natus est Byzantii snb n. stiani vestram a vino et carnibus abstinentiamjumentis finem vitse Augiistihj. Vide Prolegomena viri doctistl tnultis passeribus, postremq eliam innumeris gene- simi Joan. Alberti Fabricii in ejus Vitam a Marino ribus vermium eomparare.] Suntne ergo aliqui pasNeapolitano conscriptam. Nimis bene sentiebat Auseres qui comedant carnes et bibant vinum? Nulli. gustinus de Platonicis, religionemque Christianam Igitur pro el muitis lege muliset. Respicil Augustinus propiorem eorum dogmatibus putavit quam est read id quod sanctimonialibus objiciebant Manichsei: vera. eiiammula virgoest, de quo paulo antea. Cumscriptum Cap. 14, § 27. Usque adeo peccalum voluntarium fuisset multis pro mulis, postea conjunclio loco mota esl malum, ul nullo tnodo sit peccatum, si non sit uo« est. Vellero diligenter hic inspectos fuissecodd. mss. luntarium; el lioc quidem ita manifettum est, ut nulta

237 VARIORUM EXERCITATIONES1N S. AUGUSTINIOPERA. 258 hinc doctorum pauctlas, nulla indoclorum turba dis- A non sit commune. At quam multa erant prsescrisentiat.] Nempe, si voluntarium dicatur liberum, ita benda de presbylerorum, hypodiaconorum ac diaut possit admitti peccatum aut non , et quidem ab conorum officiis, si illis regulam praescribendam ipso peccante. Ila sentiebant omnes morlales ante judicasset? Et tamen hsec regula fundamentum est controversias Pelagianas; nec aliter sensissel ipse multorum ordinum, quam feminis traditam utinam Augusiiaus, si post moriem ejus nalse demum fuis- bene servarent viri. Habetur autem in episiola 119. sent. haque hsec frustra cum sentenlia quam postea iiieptum est autem de hujus viri titulo contendere: amplexus est in concordiam redigere conatur Re- magis ad rem pertinet pietatis et eruditionis illius tract. lib. i, cap. 15, § 5, quasi volunlarium dicatur semulalione decernere, ut ii optimo jure dicanlur tantum quod insidet voluntali, quamvis liberum Augustinenses qui virlutes Augustini proxime refenon sit. runt. Illud constat orationem quse cucullw et balCap. 55, § 3. Honoramuseos earitate, non servilute; thei meminit, sub Ambrosii nomine confictam esse. , nec eis templa consiituimus,nolunt enini se sic hono- Nec ipse Augustinus usquam se monachum vocat, rari a nobis, etc.] Ilaec expendant qui volunt angelos nec suos clericos eo nomine designat, quanquam cuUuSw/Eta?, boc est servituliscoli, videantque qtio- exiguum in cognomine momeutum est. )pse. fatelur modo se sentire et loqui crim Augustino dieere pos- •Bse reliquisse omnia, et feodemmultos provocasse; sint. Attamen jam ejus sevoqusedamcosperant vulgo tum in oratione quadam apud populum, negat se (ieriquse, quanquam a prudentioribus damnata, pau- usuriira piieo rubro, quod pyrrhum dicitur, nos corlatim intromissa sunt. Sic libro I de MoribusEcclesise rupte byrrhum vocamus. Decel (inquit) epitcopum, catholicac, § 7. Novi, inquit, multosesse sepidcrorum at non decel Auguslinum: ubi magis dicendum erat, et picturarum adoraloies, quos Ecclesisecatholicse a non decet monachum. In libris de Moribus Ecclesise, Manichseisobjici non vult, et qui tandem maximus prseter anachoretas et ccenobilas, tradil genus ternumerus facti sunt. tium, eorumqui quoniam in ereraum secedere non erat commodum, vel ob parentes, vel ob liberos, DESIDERII ERASMI CENSURA aut alias causas, tamen non quietius viverent, comIN REGOLAK AUGUSTINI. HIVI plures in iisdem sedibus commorabanlur, nullo imILec regula et senlenliis et dictionis figura re- perio, sed iibera cariiale omnia moderante. Eos fert Augustinum, quin et pia civilitate humanitaie- conventus diversoria vocat, quse Romae permulla viqne prsefert auctorem suum : quauquam probabile deral. Hoc exemplum videtur imitatus in Africa, sic e.-team non clericis, sed feminis esse scripiam, quse ut nec cultu notabiles essent, quemadmodum moin unum colleclsesub moderatione sororis Augustini ^ nachi, et liceret ab eoconviclu discedere, si cui pavivebant. Eam prsepositam vocat, sed omnium rum esset commodus: licet Possidius appellet ea L summa potestas erat penes presbylertHn. Nonnullis< Monasleria. aulem immutalis accommodarunt eam viris, velut ANIMADVERSIONES ubi de modeslia cullus prsecipit feminis : JVonsit noIN EAMDEM REGULAM. sed tabilisItabitusvester, nec affecletisvestibusplacere, § 2. Quid prodest dispergere dando pauparibus at nwribus; ne sint vobis tam tenuia capitum legmina; ut reliola subler apparaant. Sic enim arbitror legen- pauperem fieri, cum anima misera superbior efficilut dum : Capillosex nulla parle nudos habeatis, nec fo- divitias conlemnendoquamfuerat possidendo?] Nolim quidera damnare eos qui, cttm sentiant se impares ris vel spargat negligenlia, vel componal induslria: esse periculis quse in vita communi bonis imrainent, quod viris accommodari non poterat omiserunt. Et in proximo : In omnibus molibus niltit fial quod cu- solitudinem et secessum monasteriorum quacrunt. At debent anle omnia sibi cavere non modo a cras; jusquam illiciat libidinem sfc mulatum est, quod cusioribus vitiis carnis, quibus omnes offenduntur, sed jusquam offendalaspeclum.Rursus quod prsecipit de non aspiciendis feminis; item de hoc, ut bini aut et ab occullioribus, qualia sunt superbia, imperandi D terni procedant, de lavandis propriis vestibus, de c cupidiias, temere de hominibus rebusque ignotis juoperando in commune, aliaque permulta parum dicandi prava consueludo, tyrannis in rebus ecclecongruunt in clericos ejus temporis, qhorum tum siaslicis, facliosa indoles, pigritia, iracundia, simulerat major et liberlas et dignitas. In calee alludens tates implacabiles, et alia id genus; quae in secesad formse sludium, speculum et odores quibus fe- sibus monasieriorum non aliler regnant quam in mineum genus pecutiariier delectatur, quse dicit: frequenlissimis aliorum hominum conveniibus ae sojDonetDominusul observelishmcomnia lanquain spi- cietatibus. Quare viri prudentes et vitse human.ie perilalis pulchriludinisamalrices, et bonoChrhli odore, ritiores, ut Desid. Erasmus et alii, ssepe de monade bonaconversationefragrantes, et vos autem in hoc stico vitse instituto Iocutisunt, qiiasi de vitse genere non ininus saluti periculoso quam est quodvis aliud. iibello lanquam tn speculo possitis inspicere, etc, non periude quadrant in viros. Sunt alia qusedam, Interea si lianc Augustinianam regulam observarcnt, veruni hsec exempli causa proposuisse sufficit. Po- sine dubio tam frequenles de iis non essent querclse stremo ut nihil sit quod non possit ad clericos de- quam adhuc ftterunt. tortraerij certe nihil est hic quod illis cum feminis

239

SUPPLEMENTUM AD OPERA S. AUGUSTINI. IN TOMUM ' SECUNDUM,

240

A J mederi studens omnibus, perdere neminem ? Quam misere uritur, ad quodvis exortura offendiciilum ? Ex calce secundi libri Retractationum, item ex . Yideas vere gallinam evangelicam sollicitam et anepisiola quse prsefixa est Catalogo hsereseon ad Quod- xiam, ut sub alas colligat foveatque pullos suos. In vultdeum, satis quidem perspicuum est, id lemporis nonnullis epistolis agnoscere licebit et illud forense nec epistolas, nec populares orationes ab Augustino dicendi genus, quod Grseci Stxavtxov appellant: prsefuisse digestas : nec post id ab eo curatum, vel illud cipue cum agit adversus Donati factionem : nec deest -arguit, quod in hocvolumine, neque lemporum, ne- argumentornm subtiliiati, quse ilii pecuiiaris est, Verum sive docet, sive corripit, sive pugnat , Setvtao-t?. qtie personarum, neque materiarum rilla videtur habita ratio. Cerlius autem id arguit, quod qusedam cum deploralis.hostibus, nusquam lamen non sentias admistse fuerant, quavprimo statira gustu deprehen- Chrislianse caritatis nativam dulcedinem : ut (si tadebantur Augustini non esse, quas, addita censura, - men congruit haec collatio ) mihi videatnr quemdam notavimus: nonnullse simpliciler confictse, quod ge- e eomcedia referre Milionem, qui lum eiiafn mitis nus sunt illaeRonifacii ad Augustinum, Augustini ad est, cum objurgat maxime. in hoc uno velut in speBonifacium. Nullam tamen omnino loco movimus, cuio contemplari licet episcopum, qualem depinxit B , , V.OtTp.LOV , VV)l_3K)itOV prseter unara et vehementer prolixam, et insigniter ; PaUlUS KV=7Tt),VJ-JITOV , O-OifpOVU , illilteratam: ne id quidem facturi, nisi eadei» in lo- ft!b%evov, SiSuv.riv.bv, irupotvov, p.n TTWZTV/V , p.n ftvi mis haberetur. Tanta nobis cautio fuit, ne quis quid uixpov.epSri, K),A'iitier/.ii, uuuyov, um!upyvpov, un -de nostra queri possit industria. Ad hsec inspersse uvQuSn, .ribpyHov,fi!uyuBov,iyv.purri, oo-tov,Stxatov, p Retractatiorov Ttttrrov Sunt nonnullse, quas Augustinus ipse in u.vreybp.evov v.urarrivSiSxyjnv !byov, Svvarbv 1 ev S v.xirovg rn •nibuslibrosappellat. Quanquam interdum subdifficile v.ulitupuv.u!eiv TVSiSuo~/.u!iu vyiutvovo-ri, est epistolam a libro dislinguere. Augustinus alicubi1 KVTt^e-yovraj Hiyyjiv p.eru. itua~ngitpuornrog. Ad boc sic loqiiitur, quasi brevitas aiut prolixitas tribuat adi- • speculum si sese contemplenlur episcopi, et q*ui rx>p maive nomen epistolse verius quam orationis genus'' 'cipuam episcoporum functionem occupant iheologi, 1 'aut argumenti ratio : prsesertim cum hoc exemplum pudebit, opinor, quosdam sui supercilii cum insoilia ab apostolis venefit, ut argumenta, quamvis seria,• conjuncti: pudehU ssevitise cum impuris moribus lcommillerentur Epistolis. Si quidem excepiis Evan- copulatse. Ex aliis Auguslini Libris perspicere licebit, geliis, quo nomine complectimur et apostolorum1 qualis frierit adbuc infans in Christo : ex aliis, qualis -!gesta, prseter Epistolas nihil scripto prodiderunt, sed' fuerit juvenis, qualis senex : ex hoc uno volumine 5 !eas de rebus haudquaquam familiaribus, lum quas semel lotum Augustinum cognosces. Uberiores frunonI jvellent ab omnibus legi. Alicubi putat epistolam et C clus nobis dedisset illud ingeniura, si in Ilalia, Gaiivideri, quse non prseferat nomen et scribentis, ' liave, vel nasci, vel vivere contigisset. Rudis erat < 3 ejus ad quem scribitur. Et sane sunt aliquot, quas Africa, voluptaium avida, studiorum inimica, curioJ ivere possis epistolas dicere, referenles familiare sarum rerum appetens. Unde frequenier exercent Iquiddam, et instar humani colloquii, licet perpaucse. illum quaestionibus subfrivolis, nec multum facienii]Verum hac de re liberum esto suum cuique judicium. bus ad pietatecri : et ad suse gentis affectus ssepe cojllud ausim affirmare, non alio in opere magis elu- gilur atteraperare calamum. Verum tali excolendo icescere sanclissimi viri pietatem, caritatem, man- senticeto tali optis er^tt agricola. Quariquam digniora suetudinem, huraaniiatem, civilitatem, sludium cre- lectu scripturus erat,' si vel ad Romanorum aut Grseet zelum domus Dei. corum judicia se coniposuisset, vel minus indulsisset jditi gregis, amorem concordise, s Ut saiagit, ut molitur, ut se verlit in omnia, quoties swnplicium imperitise. Sed Christiana carilas prius " aliqua spes pertrahendi vel paganum ad Chri- •; habet prodesse quatn plurimis, quam probari prsecijaffulsit stum, vel hsereticum ad Ecclesiae communionem ? puis, fralernse salutis quam suse glorise silienlior. II [Ut se submittit, ut (juxta Paulum) muiat vocem Quosdam autem, prsecipue mulierculas, pia qusedam suam, undiquaquevenans occasione.mexcitandae pro- habebat ambilio, pulchrum esse ducentes, qualecun1 " pagandceque pietatis, ubicunque Sentit, aliquam bo- -D quescriptum impelrasse ab episcopo. Ita factura est, 11 nse menlis scintillam residere? Cui mulierculoe, cui ut dum vir piusomnium votis obsequilur, minus ali11 cubi satisfaciat lectori fastidioso. Yix quemquam plebeio, cui aulico, cui pagano, cui hseretico, non a prompte, mansuete, blandeque respondet ? Quam crediturum opinor, quanlum mihi sudoris exbaue anxia solliciludine pro sceleratissimis, necuna morle stum sit in lollendis mendis, ac reponenda sermonis *i dignis, circumcellionibus inlercedit ? Quis majori confusissima distinctione. Sed ea demttm perfeela o est eleemosyna, quse conferlur nescienti; generosior studio pro suis amlcis interpellavit, quam ille pro suis hosiibus?Quanto nixu parturit omnes Chrisio, ', etiam, quse confertur aversanti. HsecChristo fenera|_• mus, non horaiiiibus : quorum vix credibilem inquam gratuiatur resipiscentibus, quam sollicite pro>, gratitudinem, in nimium mullis, experimur. Quanspicit pericliiantibus, quam sedulo docet erranttjs, DESIDERIUSERASMUSPIO LECTORIS. D.

242 VARIORUM EXERCITATIONESIN S. AUGUSTINIOPERA. qui quam horum malitia nequaquam nos a benefaciendi A i existimabat mentes humanas prius fuisse quam siudio deterrebit unquam : cum optimse fidei debitore conjungerentur cum corporibus. Yide Retract. lib. i, nobis res est. Ne quid omittam, ab hujus voluminis cap. 1, num. 3; et lib. xude Giv. Dei, cap. 26. Oricalce resecuimus loquacissimam coronidem sub titu- genes et nonnulli alii Patres eam sententiam ex Pla|is Cyrilli, subito Latine loquentis, et Augustini tone hauserant. Adito et illuslriss. P. Dan. Huetii Grsecomale Latine scribenlis, impudenlissime con- Origenianorum lib. n.Qusest. 6. fictam: cujus tamen legendse si quem forte lenet Epist. 8, § 1. Qua arte, quibusmanganis,quibusve ? libido, reperiat inter ea quse divi Hieronymi tomis instrumenlis, aut medicamentis ] Hoc est, artibus adjuncta sunt. Illic expleat sese affatim, qui talibus miris, quales sunt prsestigiatorura.Hesychius : Mayy capitur deliciis, Hsec, cordate lector, fac evolvas yava, fupp.uv.u,Stv.Tua, onrevp.uru. Interpretatur tamachinationes. Inde puyyuveia. altente: non pcenitebit insumpti temporis. Bene men et pi.nyuvevp.uru, vale. Dat. Basilese, anno 1527. significat yonreiuv, ut docet Suidas ex Procopio. Hsecomnia ficta videnlur a voce p.uyog.GlossaeveteJ. PHEREPONI ANIMADVERSIONES res habent etiam hanc vocem Latine: Uuyyuvov, INEPISTOLAS. Epist. 1, § 1. Academicos ego, ne inter jocandum manganum. quidem, unquam lacessere auderem; quando enim me B Epist. 10, § 2. Deificari enim ulrisque in otio licetantorumvirorum non moverelauctorilas; nisi eos pu- bal. ] Hoc est, Deo similes fieri, quod BeovaBui fretarem longein alia, quam vulgo credilum est, fuisse quenler Grseci Patfes vocant. Eodem sensu ac hic sentenlia? ] Quando hic est, aut pro quomodo; vel, Augustinus, Gregorius Nazianzenusvocat soliludinem mutata interrogatione negante in simplicem afflrma- 8EOTTOIOV, deificam, initio orat. 2, Alibi non raro tionem, perinde est ac si dixisset : semper tne mo- similibus locutionibus ulitur; ut et Dionysius, qui veret, etc. Sensus est: molus fuissemauctoritate tan- dicitur Areopagita. torum virorum, nec eorum sententiam oppugnare . Epist. 14, § 2. Removenos et pone Glauciam proausus essem; nisi mibi constaret aliam fuisse, adeo- lem, nihil egeris, Quippe his etiam shnillimistanta est que nie, dura aggredior id quod sensisse dicuntur,, ftecesstlas,uf proprie moveanlur, quanla fuit ul sin> eorum vera dogmata nequaquam atlingere. Certe guli nascerenlur. ] Glaucia proles proverbium est, duAugustinus lib. m, 17, operis contra Academicos, ctum a Glauci nescio cujus gemellis filiis, et omissum ( ostendit dissimulasse eos suam sententiam, nec mi- paroemiographis. nus dogmaticos fuisse, quam cseteros philosophos. Ibid., § 3. Proceritas Nmvii ped/e longioris quam esl Sed et hoc ad hunc locum observandum, Augustinum '- <yui seu longisshnus.]Locus corriiptus. Legendum, , . postea pcenituisse, quod usque adeo extulisset aca- C guam qut est ex longhsimis. Columellade R. R. lib. deraicos. Vide Retract. lib. i, ntim. i. ni, cap. 8: Nam et M. Tullius Cicero, inquit, testis Ibid. Erit mihi salis congruissetemporibus,ut siquid est Romanum fuisse civem Nmviurn Pollionem, pede l sincerumde fonle Platonico flueret, inter ttmbrosa et longiorem quatn quemquam tongissimum.Hujus mel spinosa dumeta, poliusin paslionempaucissimorumho- mvnit etiam Plinius Hist. nat. lib. vii, cap. 16. minum ducerelur,quamper aperla manans, irruenlibus s Ibid., § 4. Rationem contineal. ] Hoc est, utloquepassimpecoribus,nullo modo posset liquidum purum- bantur Stoici, o-itepuurtv.bv !byov,ralionemseminalem. a que servari. ] Lege polionem aut potationem, nam Vide Diogenem Laertinm, lib. vn, § 135 et 136. Idem Platonici vocabant ideam, seu exemplar inlelliliquore potumur, non pascimur. Ibid. Contra ejusmodi hominesopinor ego illam uli- g-ibilead quod singulsespecies sunt faclse. Vide Reliter excogilatamDei veri artem ac rationem. ] Credi- tract. lib. i, cap. 3, num. 2. derim scriptum ab Augustino fuisse abscondendiveri, Ibid. Jam excesserim Nmvium.] Hoc est, tantam ', ;aique extrilis tribus prioribus syllabis, cum superes- epistolam scripserim, uttanlocseterassuperei, quarito set.... di veri, exscriptores monachos fecisse JDet Nseviusalios homines. Vide ad superiora. :t tieri. Alioqui si vera hsec sit leclio, dicendum erit, t, Epist. 16, § 2. Horum busta, si memoraludignum -D hoc in loco respicere Augustinum ad parabolas, qui- I est, negleclis majorum suotum manibus, stulli frebus utebatur Christus, ne arduam veritatem deriden- quentanl: ita ul ptwsagiumvatis illius indigne ferentis dam objiceret multitudini non satis religiosse. Qua emineat: Inque Deum templis juravit Roma per uma idere vide Matth. xm, 11 etseqq., atque ad eum lo- bras. ] Legendumjurabil, nt apud Lucanum, lib. v, cum interpretes. 454, nam hunc versum profert Madaurensis Gramraalbid. Amiculocorporis. ] Hoc est, pallio tenus phi- ticus, non quasi describentem rem prseteritam, sed isr Josophos, qui nihil habebant philosophicumprseter quasi rei fulurse praesagium. At prava pronuntiatio amiculum. eorum, qui bet v confundebant, locum corrupit. n Ibid., § 4. Per quos. ] Hoc est, quos colentescoliEpist. 3, § 1. QuemPlato noverat.] lntelligit ideam hominis inlelligibilis,"quam Plato sibi animo ef- mus el eorum patrem, quasi cultus minorum numinum fin unius summi gloriam redundasset. Qua ratione finxerat. Vide contra AcademicosIib. m, cap. 17. rd Epist. 7, § 3. Anima, priusquam corpore ulalur ad multitudinem deorum suorum variumque cultum corpora senlienda, eadan corpora imaginari polest, lunc temporis excusabant ethnici. t, ete. ] nic loquitur Augustinus ex dogmate Platonis, », Epist. 17, § 2. Eucaddires. ] Sam, Bochartus, 241

AD 244 243 SUPPLEMENTUM OPERA S. AUGUSTINI. l Chanaanis sui Iib. n, cap. 6, suspicatur legendum A libasset. Nam de laboribus Hicronymianis judicare encaddir, hoc est, -fi*in"jian hhanouch-addir, inilia- velle, sine utriusque illius Linguse diligenli studio, tus magnifici,nimiruni Dei. perinde est ac si csecus natus de coloribus judicare Ibid. Abaddires. ] T>"fN r 2N, ab-addir, est pater aggredialur. Sed bcne est quod consilium spreverit magnificus. Vix crediderim respici ad lapidem a Sa- Hieronymus, cujus judicium postea secuta est unilurno deglutitum, cum sit sermo non de Grseeis, sed versa Ecelesia Lalina. I Ibid. Salis aulem mirqri nequeo, si aliquid adhpc in de Punicis nominibus. Ibid. Namphanio quid aliud significat_quam boni Hebraicis exemplaribusinvenilur, quod tot interpretas i _ pedis hominem?] Phcenicie1QV3UM naltam pahamo, t'//ius lingum perilissimosfugeril.] At falso illos perisignificat pulcher esl pes ejus, interpretibus Pelito etl tissimos Hebraicse linguseputabat; nam cum illa linBocbarlo. Vide posteriorem, loco laudato. gua dudum obsolevisset, cum Yetus Testamentum in Epist. 23, § 4. De circumcisione : Hoc Sacramen- Graecamtranslatum est., nec methodo ferme ulla adtum Jordanem fluvium refrenavit.] Atqui manifestum juti fuissent illi interpretes, posteriorum diligentise [ cst Hebrseos eliamnum incircumcisos irajecisse Jor- multa emendanda relinquebant. Qua ratione factum i danem, ex Josuavcap. v, 2 et seqq.; sed Augustinum est, ut ducentis abhinc annis,.alii super aliis BiblioB fefellit memoria, ratiim Israelitas circumcisione de-. J rum interpretes exstitefunt; qui se accuratius quam Ditim suscepta trajecisse Jordanem, qua de causa pu- superiores ea vertere posse, sine ulla superbise aut temeritatis nota, existimarunt. Sic fundamento, quo lavit aquas Jordanis stetisse. Ibid., § 6. Tollamusa medioinania objecla, quw a tota ratiocinatio Auguslininititur, subrulo, quidquid parlibus imperhisjactari contra invicemsolent, nectu superavdificavitcorruat becesse est. Audiamus tainen objicias temporaMacariana.] Sic dicia a MacarioCon- quse habet in sequentibus. stantis imp. legalo qui Donatistas non parum vexavit, 9millo enim Sepluaginta, de quorumvel consilii,vel anno Christi 348; ad quem vide Baronium, aut Spon- spirilusmajore concordih,quam siunushomo esset, non danum. audeo in aliquam parterii cerlam ferre sentenliam, nisi Ibid. Circumcellionum.] Donatislarumseditiosorum, quod eis prmemineniemauctoritalem in hoc munere, qui circum cellas vagabantur, et plebem ad arma ca- sine controversia,tribuendamesse existimo.] Respicil ipienda hortabantur contra praefectos impp. Vide de ad putidam fabellam de consensu LXX interpretum, iis eosderaad annum Chrisii 321. quam merilo irrisit Hieronymus, atque exploserunt Ibid. Dictata divinilusverba credamus.]Ut eloquenlia jam omnes erudili. Eam lege, si vacat, apud ipsum ! hujus selatis tumidior erat, ita et officiosa illa huma- Abgnstinum, de Civiiate Dei lib. xvm, cap. 42 ct 43. < nitatis verba, quibus vulgo utebatur, erant prseter y. Ubi eiiam rejectam docet ipsius sevoversionemHieroodum hyperbolica, ut passim videre esi in horum ronymi, quamvis Judwi falerenlur essc veracem, Setemporum scriptoribus. Hoc eodem sevocwtestiaim- ptuaginlaverointerpretesin multiserrassacontenderent. peratorum rescripla dicebantur, cmlestisaula, et di- Dixerit forie qnispiam i Aristeam, Pbilonem et Josevinitas ac wlernitas eis tribuebantur; quod docebunt pbum Judavosveram historiam esse credidisse, quse ; Epistolae Symmachieos qui rem notissimam eruditisi de consensu LXX interpretum narrabatur ; univerignorant. Similia etiam passim occurrent in Theodo- samque Ecclesiam Christianam Hieronymo anliquiosiano codice. Ejus operosa? et nimise humanitatisi rem illa esse usam. Sed ut UO-TEJOOV responitpbrepov i specimen hic habemos insigne, in laude hyperbolica deam , dicam apostolos, qui apud Grsece loquentes primorum Augustiniscriptorum; quse,quamvis sper- Evangeliumnuntiabant, illa esse usos, quia imlla alia nenda minime sint, atlamen neophytum sapiunt, erat, el ad suramam historise et religionis Judaicse quod non negat ipse Augustinus inilio Retractatio- quod attinet, et qualenus utilis erat propagalioni renum. Moris hujusce byperbolice laudandi etvilupe- ligionis Christianse, satis erat fida; non quia eam randi nisi gnarus sit leclor, ssepe in iis scriptoribus vitiis omnibus carere putabant. Certe nec ex usu apoi faliatur necesse est. Quod semel monuisse satis erit. slolorum, nec ex ullis eorum verbis, colligere licet i, Epist. 26, § 3. Quisnumerumdedit itle tonos?] Lege P eara translationem ab iis quasi omnibus numeris ablonis, hocest, quibus tribuit numerum tonitribus, rit; solutara habitani. Si aiitersequenlesaelatessenseriiit, versus sequens ostendit. Videtur respicere ad librosi non sequitur ita serisisse apostolos. Ad historiara , Varronis de Musica,ad quosintelligendos indiguisset vero Judaicara quod spectat de consensu LXX inter; Licentius Augustino interprele. pretum, ita est confulata a viris doctis, ut Demoeam Epist. 28, § 2. De vetlendis autem in Laiinam lin- defendere cum aliqria veri specie possit. Denique ; guam sanclis Litteris canonicis, laborare te nollem; quisquis conieret Hebfaicum npstrum exemplar cum nisi eo modo, quo Job interpretatus es; ut signis adhi- ea translatione, comperiet eam scaterevitiis manife! bilis, quid inter hahc luam, el Septuaginla, quorum est stis, ut optimi quiqub interpretes ostenderunt. Scio disiel appareal.]| iion defuisse viros lnimaniorum litlerarum peritos, gravissimaauctoritas,interpretalionem Miriim est, homineni raodestum, statim ac presbyter qui aliter censerent; sed aut nunquam illam collatiofactus erat, aggressum esse consilium dare viro mul- nem diligenter instituerant, aut non inlellexerunt io doctiori, de re cujus plane imperitus erat, cum utramaue linguam, aut pertinacia imbecillitatevejui Hebraice plane nesciret, et Graecamlinguam vix de- dicii laborarunt. Igitur non major potest esseaucto.

245 VARIORUMEXERCITATIONES IN S. AUGUSTINI OPERA. 246 A ritas LXX interpretum quam res ipsa patitur, quid- , Hieronymus; quod, ediia versionesua, possentintelquid contra ratiocinetur Augustinus. Verum rationem ligere quid maxime probabile in Grsecis versionibus esset, ex quarum potissimum collatione suam adorcur vitiosis translationibus et codicibus pertinaciler usa sint indocta illa ssecula, ingenue aperuit Joan. naverat. Huc accedebat quod excomparatione HieroClericus QusestioneHieronymiana 9, § 18. Pergit la- nymianse versioniscum GrsecaLXX interpretum, aut men Augustinusdere.quamnon intelligebat, argutari. ejus translationibus Latinis, non exigua lux lectoriIlli, inquit, me plus movent, qui cum posleriores in- bus affulgeret. Nunc vero pro gratiis, quas ei debeterpretarentur, et verborum locutionumqueHebrwarum bant, homines imperiti et perlinaces labores ejus inplam alque regulas mordicus, ut fertur, tenerent, non famare conali sunt. Quare vero? Quia iis laboribus soluminlerse consenserunt, sed etiam reliquerunt mul- liquebat eos innumera, in Velere prsesertim Teslata, qum lanlo post eruenda et prodenda remanererit.]' mento, male solitos interpretari; sique vulgo opinio obtinuisset Scriplurse versiones omnes esse cum arAquila, Symmacbus, Theodoiion et alii interpretes Grseci, quamvis eruditi, omni erroris periculo exem- chetypis conferendas, quippe quse fallere possent, pti non erant; nec linguse Hebraicse usque adeo pe- actum erat de eruditione innumerorum rhetorum Lariti, cum dudum intermortua esset, ut nullus post tinorum, qui nec Grsece nec Hebraice sciebant. Ifac eorum messem spicilegio locus foret. Prseterea sunt B paulo copiosius, postea nequaquam repetenda, permulia loca Veteris Testamenti aut propter res ipsas . secuti sumus, quod videremus Hipponensem episconobis ignotas, aut propter codices antiquitate depra- pum pertinaciter homini docliori atque immerito ' vatos, obscura; quse alii aliis melius interpretari nos adversatum fuisse. Cseieroqui, cum in iis, quse ex mera ratiocinatione posse conjecturis et ratiocinationibus, quse varise sunt, existimamus. Multa sunt etiam, in siylo ipso pendent, Hieronymo inferior non esset Augustinus; priorum interpretum, quse sequeniibtis minus pla- in eo litterartim ejus capitfe, quod speclat factum Paucent et emendanda videnlur. Aquilse, verbi gratia , li, sine dubio meliorem causamdefendit;quod libentranslaliones obscuriores erant, quod verbo tenus ter hic observamus, ne Hieronymo prseter meriium omnia vertere conatus esset, quam ul a perilis solitis favere, vel Augustino sequo facilius adversari videaIinguse Grsecseintelligi ubique possent. Denique eo- mur. rum dissensus tantus non erat, ut de summa rei non Epist. 31, § 2. Aderat etiam quod nulli chartai ' consentirent. At sacrarum Lilterarum studiosi, et adesse potest, tanlum in narranlibus gaudium, ul per v qui publiee eas apud concionem inlerpretanlur, in ipsum etiam vultum oculosquelocjuentium, osin cordisola rei summa non acquiescunt: sed singula, quate- bus eorum scriptos, cum inejfabili tmtilia, legeremus.J C nus licet, inlelligere conantur. Hsec cum facilia-Ssint' Hoc est, alte eoruin memorise impressos. De qua loexcogitatu rerum peritis, obscura tamen erant Au- cutione vide quse babet Joan. Clericus Artis criticse part. 2 secc. 1, cap. i, § 8. gustino, qui ex auditu de iis interpretibus loquebatur, nec rem ipsam introspicere ipse poterat. Quare hic Ibid., § i. Nisi majorem mihi coepiscopdtussarcinvereo-v.iup.uyjl, quainvis acule disputare sibi videre- nam imponeret.] Yide ad epist. 213, 4. lur,- prseserlim in sequentibus verhis. Epist. 33, § 1. Nonenim errorem schismalis.. . diEt aul obscura sunl, aut manifesla. Si enim obscura gnum honore aliquo existimo; sed anle te omnia, quod sunl, te quoque irieis falli potuisse creditur; si mani- ipsitts nobis humanw societalis vindulo aslringeris.] fesla, illos in eis falli non poluisse non credilur.] Imo vero communis religionis Christianse, nam DoMultasunt utriusque generis in Veteri Testamento , natistas Christianorum numero habebant catholici ; atque in maxinie quidem perspicuis,quibus conline- quandoquidem eos ad catholicam Ecclesiam redeuntur summa religionis et bistorise Judaicse, consentie- les uainime rebaptizabant. bant Grseciinterpreles. In aliis quanquam attendenti Epist. 35, § 1. Publicum officium, elc.] Vide ad ' et perito claris, mulla supererant explicanda, quod epist. 91, § 8. priores interpretes aliquaudo dormilassent, aut quseEpisl. 56, §2. In his enim rebus, de quibus nihil dam assecutinon fuissjnt; quod oinnes postremorum - cerli statuit Scriptura divina, mos populi Dei, vel in¥ sseculorum interpretes expertos se esse merilo dicti- slituta majorutri prolege tenenda sunt.] Recie; si modo tanl. In obscuris, hocestin iisquse ab homine perito leges illsenon imponantur, quasi necessarisead saluita explanari non possunt, ut ausit affirmare nullam tem ; quod si fiat, merito oppugnanlur, quia solins aliam posse verbis subesse senlentiam, quid vetat est Christi jus claudendi cceli ita ut nemo aperiat, et plurium explicationes audire? Anrionsemper ita soaperiendi ita ut nemo claudal. Cujus legibus si alise let fieri ? Annon Auguslinus ipse varias passim in- quasi necessnrise addantur, tum novum Evangelium terpretationes profert ? Nullus inlerpres sese quasi conflaiur, quod ab omnibus discipulis suis rejici et erroris immunem venditat, sed putat tantum, in am- ' Christus et apostoli voluerunt. Simile quidpiam habiguis, verisimiliora qusedam aut cerle seque verisi- bemus in epist. 54 ad Januarium, § 3 : Quod neque milia posse a se proferri. Igitur inane est dilemma conlra fidem, neque contra bonos mores esse convinciAugustinianuriv;cui aliler etiam reposuitHieronymus tur, indifferenler est habendum, et propler eorum, inter epist. 75 in hoc tomo. Praeterea singularem ab eo quos vivilur, socielatemhabendum est. eaelerisqueGrsecenescientibus, gratiam inire debuit Epist.45, § 7. Tanlo magis enim timere debuit, ne

SUPPLEMENTUMAD OPERA S. AUGUSTINI. 248 pax unitalis viotarelur , quanto erat Carlhago civilas A tequam quidquam hic niu'are aggrediamur, videndum ampla et illustrh... Eial eliam transmarinis vicina re- an in lingua Phcenicia aut Punica vox Culxupitarum gionibus, etc.] Sicilise, credo; nam non est vicinior signilicationem obtineat, cui sitaliqua affinitas cum Italise, Galliaeet Hispanise littoribus, quam aliseur- appellatione Monlensium. In lingua autem Hebraica, bes maritimse Africse. quam eamdem fuisse cum Pbcenicia raultis argumenEpist. 44, ubi multis narrat collationem suam cum tis constal, aap kelseb,-aut, Syriaco more, srpfpketForlunio Donatista , episcopo Tibursico, sic habet seph, a radice SSp katsab, abscidit, significat abscis§ 11 : Dictum est quod adhuc eos (Donatistas) noslri sam cavernam.Sic Jonas, in oratione quseexstat cap. (catholici) perseculuri essent; nobisquedicebalviderese ii, ait vers. 7 se descendisse D'TI 121'pS ikitsbe quales nos essemusin illa persecutione prmbituros, harhn, tig c-yjo-pus bpiav, in scissuras tnonftum,ut hautrum consensuri essemustali swvitiw,an nullutn com- bent LXX inlerpretes , quibus verbis intelligit promodaluri consensum. Non malus conjector erat Forpheta profundas in radicibus monlium speluncas. tunius, ut manifestura est ex epistola 89 ad Feslum, , Itaque Cutzupitmsignificare possit homines qui speoctennio, et 93 ad Vincentium, decennio post scri- Inncamadibant, quodegregie consentit cura eo quod ptis, uride intelligere est gravem persecutionem in . de Donatistis Romse commorantibus habet Optalus Donatistas concitatam fuisse, consenlienlibus episco- B lib. n de Schismate Donaiistarum : Speluncamquam' pis catholicis ; etmale collegis resistente Auguslino, dam foris a civitatecralibus sepserunt ubi ipso tempore Invmemore eorum qute in hac collatione dixerat. Nos conventiculumhabere poluissent, unde Monlensesapdicebamus, inquit in proxime sequenlibus verbis, pellati sunt. Hieronymus etiam in Chron. ad annum Deum videre corda noslra quwipsi hon possent et illos Christi 356 a nionte in quem conveniebant dictos Moniemere sibi adhuc isla meluere, qum si conligerint a tenses observal. Sub finera vero libri conlra Lucifemalis contingere, quibus deleriores ipsi habent; nec rianos , eosdem.vocat Montensesseu Campales, aut idnien ideo ,nos a cathotica communionesegregare de- Campitas; ubi legerim Culztipilw, nam campus et 'bire,'si quid forte, nobis invilis, vel eliam, si valueri- mons plane sunt opposita. Simili de causa, Eunomiamiis, cdntradicentibus factum fuerit, cum toleraniiam ni, teste Theodorelo Hsereticarum Fabular. lib. IV, !uvf)upacifwam didicerimus, dicenle Apostolo: sufferentes dicti sunt Troglodylwaut Troglilw, ag ev oiviuig iiivicem' in dilectione , sludenles servare unitatem vovcuigrug cvvbSovg itoiovp.evot, uod in domibusocq Spiritus in vinculo pacis. Si ita vere animatus fuit cultis conventtts suos celebrarent; nempe, uitb TOJV a Augustirius eo tempore , nimis facile in contrariam rpoiy!S>v, cavernis. Igitur Scototopitwa Joan. Baplisenteiuiam abiit, ejusque collegarum alius fuerat, ut sta Cotelerio licti, meri sunt tenebriones, quos in dbcet epist. 89 et 93, animus. Est tamen cur quis C lenebras unde prodierunt, amandamus. Non magis dubitet an ex animi sententia loqueretur Auguslinus, audiendi sunl qui ex Hieronymo volunt Iegi Campian vero more oratorum, prout prsesens causa postu- tas; quod tanien vir erudilus Lud. Ellies du Pin, in labat; neque enim ignorabat ab imperatoribus, Tbeo- notis ad locum Optati, mirum in modum concinere dosio prsesertim et filiis ante annum 398, quo scripla putat Optato, qui dicit eos foris a civilate speluncam .esVlisec Epistola 44, latas multas leges, quibus ma- quamdam cralibus sepiisse; hinc enim seque Campitas igistfatus jubebantur persequi hsereticos confiscatio- acMontenses dici potuisse. Sed Gallico quidem scrnibus lbcorum, in quse convenerant, mulctis decem mone, qui sunt extra urbes dicuntur esse aux librarum auri, in singulos sacerdoles hscrelicos, ex- champs; Latine ruri aut in agris; non in campis, qui siliis,' fuslibus, etc' Matos liaruiri legiiro auclores aut planitiem significant, non rus. Video Gallos noslros niiriistfos dicere serio ausus rion fuisset Augustinus. interdumaffinitatelingusesusecum Latina decipi. Sic Cavlerum hic obiter, notandum Pelagium fuisse in in hac eadem voce erravit vir ingeniosus Robertus senteniia Doriatisiarum, ,ut liquet ex ejus Comment. ' Arrialdus Andilliaeus , qui Josephum Gallice verlit; ' iv episl. ad Galalas, ad hsec verba: Qui se- cum enim videret vocari piyu iteoiov, tractum ad ,'in'cap. ' cundum carhem riatus erat pcrsequebatur eumquVse- > Jordanem situm, a Latinis inlerprelibus magnum cam** pum, vertit' /e i^fandchamp, cum debuissel vertere la cundum Spirilum.' Ibid., § 13. Majorem co?/tco/ai'um.JDeccelicoIis, grandecampagne,, vel lagrande plaine. Epist. 71."§ 4. Perdurum erit, st tua interprelatio dequehoc loco Augtistini. multis egit JacobiisGo'thbfredus ad leg.' 19, lit.' 8, .lib.\xvi'codicis -Tiieodb- per multas cbclcsias frcquenliuscwperitleclitdrijquod a 1 siarii, quem adire lebtores poieruni.' Irividiosaeorufn Grmcis Sclesiis Latinw ecclesiwdissonabitni,maxime " nuric cuni Judseis,'nunc cum quia faciie corilradictor convincilur, Grmcoprotato li' descriplio, cbnjunctioque Doriaiisiis",bbstarit qubminusintelligamus quid seri- bro," id est lingiim nolissimm.]Non tanli eratomnes Ecclesias eadehi versione uti, ut proplerea viliosa in serint. / Epist. 53, § 2.; In urbe Roma Monlensium,vei Cut- sefernuni'ulererilur; nec.'peperissef diversilas quidquafri incomriibdi, quia, ut diximus ad epist. 28, conzupitarumvocdbulum propagavit.] Cumhsec.sitTeclio plerorumque^mss.'. cbdd. hic el.in libro ,de Unitate seiisus semperin suirima rei futttrtis eriit. Hodie videEcclesise. cap.' 3, satisque constet cognomen hoc Do- mus eos Clirislianos qui vernaculis versionibus utunnalistarura , neque"Graecum esse, neque Latinum, " lur, quamvissintdiversse,' propterea inter se niinime '.credibile est ab Afris impbsilum' iis fuisse. Igiturj an- digladiari; nam eorum dissensus non ex varieiaic 247

VARIORUMEXERCITATIONES IN S. AUGUSTINIOPERA. 250 A versionum, sed ex diversis interpretationibus eorura- J\ rum est. Ac sane a duobus propemoduni sseculis, dem verborum oritur. Prseterea, Augustini a:tate, experti sunt Christiani mullo salius esse, neglecta aticloritate imperitorum interprelum (quanlsevis fuemagnavarielas erat Lalinorum codicum apudLalinos et Grsecorum apud Grsecos, quae nullum lamen prae- rinl famse), ipsos fontes adire el linguasHebraicse probebat offendiculum, cum omnes scirent fieri vix po- pterea sibi peritiam comparare; quod feliciter patriluisse, ut longinquitale lemporum "et imperitia aut bus nostris cessit, nec, ut spero, huic setati infelioscilanlia librariorum, menda in Grsecos codices non cius cedet. Ibid. Huc accedil, quia etiam consulli Hebrmi pos' irreperenl; in Latinos vero, praster ejusmodi meni da, varietates ortasex vario judicio eorum qui Grseca sunt aliud respondere, ut lu solus necessarius videaris, veriere aggressi erant. Hoc non diffitelur Augusti- qui etiam ipsos possis convincere; sed lamen, quo junusepist. 71, §6. Ideoque conlradicior paulo perti- dice miriim si potueris invenire.j Hajcdemum est mera : nacior non tam facile convinci poteral, quara hic invidia. Quidni vero Pceni tui, oAugustine, linguam nafrat Augustinus, prolalo GrsecoLXX interpretumi Hebraicam addiscebant, ut Judseis amplius non indiCodice. Sed adiri poterant alii Grseci interpretes.qui i gerent,neadsolum Hieronymumessetconfugiendum? i non tantura ad intelligenda Hebraica, sed et Grseca At hoc difficillimum erat. Non difficilius quam fuit B LXX interpretum verba, magno usui esse poterant. • I Fatrum nostrorum memoria, imo vero multo facilius Ibid. Quisquis aulem in eo quod ex Hebrmo iransla- et Afris et Syris et Arabibus Chrislianis, quorum lini lum est, aliquo insolilo permolus fuerii ct falsi crimen guse affines Hebraicsefuerunt; cum prsesenim habeinlenderil, vix aut unquam ad Hebrma teslitnonia per- rent Ilexapla Origenis. Verura, ne quid dissimulem, t venielur, quibus defendatur objeclum.] Culpa scilicet multo facilius fuit eo tempore ut hoc nostro apud imeorum qui volebant videri egregii inlerpretesScripiuperitam plebem declamitare. Ibid. § 5. Namquidam frater noster episcopus,cum i rarum, quas non intelligebant, cum ex sola versione ssepe obscura et vitiosa penderent. Cur non dabantl lecliiari instiluisset in ecclesia cui prmest interprelaliooperam studio linguse Hebraicse, pracserlim in Africa,_ nem luam, movit quiddam tonge aliter dbs le positum, ubi linguse Puniese cognitio iis viam muniebat adI apud Jonam prophelam, quarit erat omnium sensibus Hebraicam, quam ei affinem esse probe notant, ett memorimqiieinveleratum, et tol mialum successionibus quam proinde multo fcliciusquam Hieronymus didi- decanlaium. Factus est lanlus tumullus in plebe, maxicissent, nisi eis mens lseva fuisset? Prseterea ex col- nie Grwcis arguentibus et inclamanlibus calumniam latione versionum Aquilse, Symmachi et Theodbtio- falsitatis, ul cogereturepiscopus(ea quippe civilas erat) i nis, faeile Hieronymiana a perilis defendi poterat; ab ... Judworum leslhnoniumflagitare.] Alqui minime opus 'C imperiiis vero nihil recte, hac in re, fieri poterat. 1 erai, sed tanlum consulehdi fuerunt alii Grseciinter[ Ibid. Quod si eliam pervenlumfuerit, lot Latinas et preles et cum Hieronymiana versione conferendi. Prseterea quid ad summam prophetiae Jonse faciebat Grmcasductoritales damnari quis feral?] Hinc,nimii rum, illw lacrymw. Nam si serael statuas versioni vox Ifp^p kikajon, seu cucutbita cura LXX interpre» LXX interpretum non posse per orania credi, et viiia . tibus, seu hedera cum Hieronymo verteretur ? Quidni I inesse; quid fiet fama lot ecclesiasticorum oratorum poiuit vario modo ea vocula verii, cum lot alise multo Graecorum et Latinoruni, qui de locis perperam in- majoris momenli non una ralione, sine offensione I lelleclis lam tfopiose scripserunt? Nempe dicendum plebis, exp^icarentur? Episcopi fuit, conscenso sugerit eos impruderiter fecisse, cum aggressi erant in- gesto, hsec suam plebem docere. Ibid. Utrum autem illi imperhia, an malilia, hoc lerpretari quod probe intelligere non poterant, neglecto archetyporum studio. At censoria nola, in- esse in Hebrwis codicibusresponderunt, quod el Grmci ^ quies, obscurabuntur: maxima Orienlis et Occidentis et Lalini habebant atque dicebanl. Quid plura ? Coaclus lumina. Obscurentursane, potius quam eorura causa esl homo velul mendositatem corrigere, volens, post i falsa^defendere aggrediairiur; non enira agitur de magnum pericnlum, non remaneresine plebe.] Consuli, s existimatione virorum ecclesiasticorum, sed de inve- "., ut dixi, debuerant Grseci alii inlerpretes, qui habenienda veriiate, quse:est famseomnium morlalium '1 bant v.io-abg,id est, hedera, ut docet Hieronymus ad i" antefefenda, imo hic unice spectanda. Quia viri cele- Jonsecap. iv,quamvisfateatur nonesseaptam vocem; bres aliquid ;defendernnt: quod falsum est, an ideo' nam p'p'p kikajon estaliud plantse genus cujus Laiij verum hoc vocabinius? An investigalionem veri omit- num nomen nullum erat. llaque Hierbnymus pro eo ? temus, ne forte eo inventociijuspiam fama minuatur? nomen usurpavit quod Latini imelligere poterant. Si ita se gessissent omnes Judaii, si ila ethnici, qui- Mala sane fuisset Afra plebs, quse ianlilla de causa bus Evarigelium nuntiarunt apostoli, nemo unquam episcopum suum deserere paraia fuit; sed videlur n Evangeiio credidisset. Si quse prava consuetudo ino- esse, ut probe olfecit Hieronymus, fabella Puriica, (i levisset, •'nunquam posset emendari; nunquara enim qua hominem lerrere voluit Hipponensis episcopus. desuntviri celebresqui eam secuti sint. In admini- Ipsum Hieronymum adi, epistbla hujusvoluriiinis 75. slralione reipublicae varia feruntur, propter ulililaEpist. 78 narrat Augiistinus, cum accusatio esset tem' praeseiitem, etiam iniqua et falsa pro veris jaobscura, riiisisse se accusatorem el reum Nolam, ad j .clarii.ur; sed in iis qusead religionem pertinent, sola sepulcrum S. Felicis, ut verilas, ejus ope, cognoveritas qtiserenda atque id lanlum expedit quod ve- scerelur; lum subdit : Nantei nos novimusMediola249

SUPPLEMENTUMAD OPERA S. AUGUSTINI. 252 A ni, apud memoriamsanclorum, ubi mirabililer el terri- £ nostri viribus aggregari. Quod si id possessorem(quipbililer dmmones confilentur, furem quemdam qui ad pe clanculum gestum) ignorasseconslilerit, conductoeinn locumveneral ut falsum jurando deciperel, coni- rem ejus fundi, si ingenuus est, decemauri libras fisco pulsum fuisse confiteri furlum et quod absluleral red- noslro inferre prmciphnus, si servili fmce descendens, dere; nunquid non ei Africa sanctorum martyrum cor- paupertale suipmnam dqmni, ac vilitate contemnit, cmporibus plena est? Et tamen nusquam hic scimustalia sus fustibus depoftatione damnabilur. fieri.] At non minora erant quse dicebantur fieri a S. Episi. 91, § 8. Posifidie noslris ad imponendum Stephano Calamaeet Hippone-Regio,ut Iiquet exemiperdilis melum, quod videbalnrapxid Acta dicere volenmeratione miraculorum quse exslat lib. xxn de Civi- tibas, publica jura negata sunl.] Nimirum, in singulis tale Dei, cap. 8. Quidni eiiam furiaibi retegebantur, urbibus cotnmenlarii scribebantur rerum paulo maaut alia occulla crimina ? Respondet Auguslinus : joris momenti quse quolidie in iis gerebantur, qui Sicul enim quod Aposiolusdicil: Non omnes sancti ha- posiea ad proconsules aut imperatores mittebantur. bent dona curationum, nec omnes habent dijudica- Si quis ergo pubiice quidpiam eontestatum cuperet, tionem Spiriluum: ita nec in omnibusmemoriis sanclo- adibat Offieium publicum, ut ab eo verba ejus excirum ista fieri voluilille quidividit propria unicuiqueproul perentur quo fidem fafierent. Vide epist. 35, § 1, et vutt.At quis credat post mortem sanctorum eamdem di- ] epist. 93, § 12. B visionem obtinere ? Quis putet hic cacodsemqnasreliEpist. 93, § 2. Si quisquaminimicumsuum pericuquiismartyristerritos,ilHcsinecommotionefuisse? Ne losis febribus phreneticum factum cnrrere videret in quid nientiar, quanta milii facta est fides de miraculis prmceps, nonne tum potius malum pro malo redderet, Clirisliet apostolorum, quceomnia veritatis indiciaco- si eum sic currere permitteret, quatn si corripiendum mitantur; tanla est de recenlioribus diffldentia, cum ligandumque curaret? ] Hac episloia, copiosissime praesertimsuperslilioni etlucro mullomagisquamveraa probare aggreditur Hipponensis episcopns licitam esse virtuli propagandae, ea serviisse videam. Augustinns perseculiopemadeos quos in errore versari putamus, ipse libro de Vera Religione, § 47, rariora sua aetale ad veritatis professionem adducendos. Qua ejus opiniiracula fuisse nondiffitetur. Sciohoc abillo retractanione cum mulli abusi fuerint et eiiamnum liodie tum, sed miror qui potueritaniea in re aoiissima faili; abutanlur, non erit, utopinor, inuiileostendere Aunpn niiror ad convincendos ethnicps, Donatistaset gustinum graviter hoc in negotio errasse, et a vera alios Ha3retices miracula jactata, qu^ muho plura sententia in deteriorem abiisse; quamvis caeteroqui fuerunt et irisignipra, si vere conligissent, quam mi- schisma ac pertinaciam Donalistarum nequaquam racula Cln isii et apostolorum, adeo ut nulla ratione probemus. Igilur potissima quaeque ejus argumenta dici potuissent rarius fieri quam antea. Sunt et alise ^ ad examen revocabimus, prput ordine nobis occurV rationes suspicandi, quas in brevibus notis nonafferent. Ad primum quidem quod attinet, comparatio ram. Vide quse diximus ad Confess. lib. vn, § 16. ex phrenetico deducta pullius est ponderis. PhreneEpist. 89, § 2, postquam dixit martyres veros non tici enim sine ullo dubipsunlpbrenetici, et secietatem fleri poena sed causa, addit: Et koc quidem adversus civilem plane perturbant. Itaque leges civiles eos coeos dicerem, quos solacaligo Imretici erroris invotveret, erceri patiunlur et jubent, donec curali prislinam pro quo sacrilegio poenasdignissimas luerent, nec ta- valetudinem recuperarint. At in controversiis de remen ulla quemquamviolenla insania Iwdere auderent. ligione, in quibus saepe videas contrarias partes virAdversus autem istos quid dicam, quorum lam perni- tutum Chrislianarum aeque sludiosaslegibusque civiciosa perversitas, vel damnorum terrore coercelur, vel libus pariter obsequenles ; res non est neque adeo docelur exsilio, quam ubique diffusa sit Ecclesia, sicut manifesta, ut alterse partes alterarum homines phrefutura prwdicla est, q\iam malunt oppugnare quam nelicorum leco habere queant; nec in tanlis affectiagnoscere?] At scelera illa circimicellionum ad quse bus quanli hic deprehenduntur, alii aliorum judices respicit Augustinus, nihil ad rem faciunt, neque enim esse possunt. Multiiudo aut potentia, quae sibi jus propter illa scelera poenasdabant, sed propter schis- . judicandi vi arrogare solent, huc nihil faciunt, cum ma, ut ipse fatelnr, uique ex legibus Honorii contra veritatem penes pleresque et poteniissimes fore nusDonalislas constat,quaeexstant lib. xvi codicisTheoquam promiserit Peus. Ac sane contrarium statuito, videbis te contra le ipsnin judicasse, si tempora mudosiani, ubi ut haerelici, non ui facinorosi dainnantur. Qnaenam autem essent pomm dignissimm,aut poma tenlur; ul contigit paulo post iu Africa, ubi Vandali debita, ut loquitur Honorius ieg. 29, tit. 5, Iib. xvi Ariani, ei in Italia, ubi Golhi, eidem hseresi addieti, codicis Theodosiani, docet Augustinus in epist. ad lojige potentiores fuerunt. Si ad ea usque tempora Bonifacium, quse est 18S, sed plenius expressaest ea vitam produxisset Auguslinus, vidissetque a Vandapoenain lege Theodosii contra pmnes hsereiicos, quae lis Arianis male haberi catholicos Afros, quasi impios est 21, til. 5, lib. xvi cod. Theod. In hwreticiserro- ac phrenelicos, facilc sensisset se periculosa raiiocinaiione esse usum contra Donatistas, et denuo coeribus, ait Tbeodosius, ima cum flliis, inea legelata anno 392, quoscunquecomliterit vel ordinasse clericos, pissetdefenderesenieritiam quam pra3 affectu retravel suscepisseofflciumclericorum, denis libris auri vi- ctarat. Nam frustra reposuisset a suis parlibus veriritim mulctandes esse censemus; locum sane in quoi tatem stare, uti faciebant Donatistse, negassent hoc sua eausa essent, cum i yetita tentantur, si conniventia domini patuerii, fisci Ariani; et cum iudices in hae 251

255 VARIORUMEXERCITATIONESIN S. AUGUSTINIOPERA. 25* eo se gessissent; quasi cum pertinace hajreiico, ex- / Itaque non erat cur Augustinus vexatorum amorem A probrassentque ei omnes vexationes quas Ariani a erga fratres compararet cum amore divino in humacalholicis passi eranl: quemadmodum hic Donatistis num genus. lbid., § 5. Pulas neminemdeberecogiadjustitiam, exprobrat Circumcellionumfurores. 0 infelicia argucum legaspalremfamiliasdixisse servis : Quoscunque menta, quaepaulopost mera sophismata facta sunt! 0 rationes imprudentes ac faliaces, quaeerrori seque inveneritis cogite intrare; cum legas eliam ipsum primo Saidum, poslea Paulum, ad cognoscendamet patrocinabantur ac veritati! Ibid. 0 si tibi possemoslendere ex ipsis Circumcel- tenendam verilatem, magna violenlia Christi cogentis, lionibus,quammullos jam catholicosmanifesloshabea- esse compulsum,etc.] Antequam coactionem,dequa ! mut damnanles suam pristinam vilam! etc.] At quis sermo est Luc. xiv, 23, inierprelaretur Auguslinus, credat hominesfacinorosos non rationibus, quas sem- de vi illata legibus et prjenis,cogitare debebat parai per spreverant antequam vis admoveretur, sed poenis bolam illic a Chrisio tradi in qua hoc jubetur servus, subilo adductos ad id profilendum quod damnarant,, qui frustra vocaverat convivasantea invitatos, et qui ita essemutatos animo, non vero potentioribus parli- liberrime sese venturos negarant; neque haec pars bus ore gratificatos? Valde credulum esse oportet,, parabolae contra ipsum urgeretur. Augustinus enim IB qui verbis meiu exlortis tam facile fidem habet. Sed ] volebaiomnesvocatos ad Ecclesiain catholicam cogi, i salis habebant vexatores Afri parles Donatistarum cum in parabola mendici, duntaxat, claudi et caeci > afflixisse, nec multurn curabanl an eorum animos cogantur, praetermissis aliis. An pulabat Augu7ere sanassent, si modo corpora obnoxia haberent. siiiius ea coactionesignificariimpositionempcenarum, Praeterea similia jactare polerant Ariani, postquami quales ex lege Theodosii ad epist. 89 proiulimus? 3 aliquandiu catholicos male habuerant; nam multos An sic homines ad conviviumvenire coguniur' Quis ex infirmioribus aut nequioribus adducebant lerrorej nescit eos cogi diei qui precibus adiguntur? Sic j suppliciorumad abjurandam synodum Nicsenam.Sic Lolus Gen. xix, 5 dicilur xaTaSiKo-aaGat, coegisseanI fiebat ut optimi quique qui contra animi conscientiam gelos ut apud se pernoctarent. Sic Matth. xiv, 22, et agere elloqui detrectabanl, atque propierea iaudan- Marc. vi, 45, Jesus scribitur avayzao-atcoegissedisdi, licetcseteroquininerroreversarenlur, erant, pes- cipulos navigium ingredi. Sic Luc. xxiv, 29, discisime niulctareniur; et conira ut levissimi quique ac puli duo Emmaunlem euntes dicunlur Jesum napa.3 dissimulatores callidissimi laudes et a catholiciset ab 6ta<ra<r6ai, ) coegisseut secum coenaret. SicGal. n, 24, Arianis referrent. exprobrasse se dicit Paulus Petro quod gentiles coi ibid., § 3. Si terrerentur et nondor,erentur,improba geret (ulitur verbo caa.yr.«Z,uv) judaizare. In hisce i quasidominalio viderelur. Rursus si docerenturet non 'G •mnibus, nulla vis adhibita, sed taniuru preces, auterrerentur, velustateconsueludinisobdurati, ad capes- cloritas, exemplum, sine ullis pcenis; et sic solemus sendamviamsalutis pigrius moverenlur,etc. [ Sed lerin omiiibus ferme linguis loqui. Ad vocationem vero ror conjunctus doctrinae eamvehemenler suspeclam Sauli quod atiinet, quae coeleste miraculum esi, sii facit; quippe quam putant homines, nisi vi et aucto- miles artes adhibere si potuisset ad convertendos Doritate fulciretur, sponte sua collapsuram, nec terrorej nalistas, niliil erat cur eum hic confutaremus, et l legum uti, nisi quia Inmine. veritalis sibi hominum omnem pervicaciam facile vicisset. Sed cum divinis animos conciliarenequil.Hcecquaadicimus Arianhsob- miraculis conferri vim a niilitibus lictoribusve ma> jecisset Augustinus,si paulo diutius vixisset; quando gisiratuum allaiam; et quia Deus miracula iuterdum eos vidissetiisdemargumentis uti contra catholicos. adhibuit ad homines convincendos, hinc colligi ideo Ibid. § 4. Quis nos (male edilum est non in exem- licitum esse vi uti, non patimur sine aliqua indignal plari Parisiensi) potest amplius amare quam Deus? El lione. Quid enim hisce dissimilius? Si Augustinus tamen nos non solum docere suaviter, verumetiamsa- ipse ad Vandalicas perseculiones vitam produxisset, lubriler terrere, non cessat. Diligamus eliam inimicos et sic eas defendi audivisset ab Arianis, vix tempes nostros, quia hocjuslumest et hoc proscipilDeus, ulsi- rare potuisset quin exclamarel eos blaspbemare qui mus filii Palris nostri, qui in cxlis esl, qui facil solem• talia compararent. iD suum oriri super bonosel malos, et pluit super justos s Ibid., § 6. Cum legamus ancillamet filium ejus a et injuslos. Sed sicut ista dona ejus laudamus, i(a Sara passosgraves molesttas, Paulus lamen apostulus % sit eliam fiagella ejus in eos quos ditigit cogilemus.]Ne dicit quod ab Ismaele perseculionem passus Isaac: e j jam repeiam hoc quoque esse anceps auxilium quo sed sicut lunc, inqutt, ille qui erat ^ecnndum carAriani sequeuti poterantin catholicos, quis homo au- nem persequebatur eum qui erat secundum Spirideat sibi jus in ejusdem nalurae participes idera ac tum : ila et nunc; ul qui possuni intelligant magls ; Deus arrogare, nisi qui se hominem esse sit oblitus? Ecclesiam caiholicam persecuiionempali superbia et ? l Quis enim ignorat aliud plane jus esse Crealoris in impietaletcarnalium,quos temporalibusmolesliisalqut creaturas, aliud creaturarum in se invicem, aliam- terroribus emendareconatur. Verum quidem esl Haque Dei ac hominumafiectionem? Deus summus est, gararn male habiiam a Sara, sed eo hic non respicit , i jure creationis, dominus humani generis, idemque Paulus, verum ad Ismaelis actionem cum Isaaco pro> judex omnis erroris et affectus expers: homines vero tervius ludenlis, quam vocat persecutionem, uamque q fonseryi, erroribusque et pravis affectibiis obnosii. conferi cum persecutione quam Chrisliani paiiebantur

. 2SG SUPPLEMENTUMAD OPEUA S. AUGUSTINI. 255 Asceleratis hominibus, in nioliniinibus Ecclesiastieoa Judaeis; et qunenon erat sila in eo quud viderent A rum, qui-concilabant inagislratus in miieros Dona. Judaeos superbes esse ac pervicaces (qucd nemo, nisi Poenus rhetor, perseculionemvocaril), sed in eo listas?. Pudet immorari confutandis cjusmodi ratioquod ab iis omni molestiarum et poenarum genere cinalionibus, qum ne logicaequidcm tironibus hodie afficerentur. Absurdum est conferri hasce persecu- condonarentur. Sed ut concedam haec possc conferri, tiones, quas tempore PauliChristiani ferebant, cum an quisquam inter Afros fuil lam perfrictae fronlis, affectioneanimi episcbporum et caeterorumclericorura ut auderet postulare ab infelicibus Donatislis ut creAfrorum,qua segre'patiebanlur sibi contradici a Do- derent calholicos lam bene erga eos quos vexabant nalistis. Quis ferat eum persecutionem dici pali, cui affectos, quam erat Deus erga homines cum Filium dolet quod non dominelur aliis, sequeac miseros qui suum vexationibus traderet, ut genus humanum serfacultatibus omnibus spoliantur, in exsilium mittun- varet? Deus ccrle ex nostra salute nihil lucrabatur; -ur, fuslibus caedunlur, imo et occiduniur, nam hoc sed Afri episcopi auctoritate, dignilate.alque opibus factiim liquet ex epistola 100 in qua Augustinus, im- eo majores erani, guo gregcs eorum numerosiores lercedit ne amplius fiat? Illudebat sane misesis Hip- fiebant, quae non ultima causa harum vexationum ponensis rhetor, quia\sentiebat omnia impune a se fuisse videlur. At rhetor, noster non tantum veri, in illos potuisse dici; sed si Ariani superiores ila B sed ne verisimilis quidem. ullam ralionem babet; Iocuti essent adversus caiholicos, an ncn hi coelum ncc opus erat, cum hisce argutiis minime cessuros terraemiscuissent? Praeterea quod primum dici pppr- mulctse, carceres, exsilia, mors manerent. Ibid., § 8. Si semper esset laudabil-e perseculionem tuit, hic et ubique statuit alque assumit pre ccmpertoi Augustinus qued in controversia erat positum; suam, ' pati, sufficerelDomino dicefe : Beati qui perseculionimirum,' Ecclesiam fuisse unam, exclusis Donaii-' nem . patiuniur,, nec aaderet, jiropter justitiam.] At slis,' Christi Ecclesiaim.Non equidem probo Donati- Donalistae partes suas calholicis non praeferebant i starumschisma, sed cum illis disceplanti absurdura . duntaxal, quia persecutionempaliebantur, sed quia, fuit perpetuo id assumere quod praefracte negab»Bt; ut quidetii pulabant, hoc fiebat juslitim, hoc est, vir; utque inlelligas quam sil iniquum, pone loco Augus- tutiscausa; quod nollentid facere quod sibi illici) tini Ariarios et fac eos similia dicentes; tum vero tum esse ac Deq displicere , credebant. Ea est sane i videbis, Arianis idem objeclum iri quod Donadisfce animi affeclio laudanda, eliam.in errantibus: ut conAugustino objiciebant. Quaenamautem haec esl lex:: tra vituperahdi qui ab invitis "extorqoenl ut id faciant, s C«mres'.mem superiores erunt, ium mihi de aiquilnle roetu suppliciorum, qupd illicitum esse putant; qnanis ." et veritate causm memjudicium, fruslra reclamanlibus '.' vis enim quedinvili faciunt natura sua rectum esset, .• udversariis, altribuitor; si numero et auctoritale vin-,C Deonon.posset.non.displicere,qui non vult ore dun? car,'adversariis'meis idem.facerequpd, feci ne licelo? taxat ;.coli, sed: polissimum animo, nec ab inviiis -' Quid fingi polesl iriiquius? Eo lamen tendunt ple»ae- quidquam accipit. Ibid. Ilem siisemper esset culpabile persecutionem 1. que omnes ratiocinaiiones Augustini, et praesertim facere, non scripium esset in sanclis Libris :Detrahen» sequerites, quas non exscribarn. ' , Ibid.,' § 1. Aspice eliam tempora Novi Testmnenti, lem prpximo suo.occulte, hunc persequebar; alietquieam palitur injustus est, et qui eam quaiido jam ipsa mansueludo caritatis, non solumint quando<ergo corde erat sefvahda, verum eliamin luce monstranda,' facit juslus esr.'Verum :non hic de quavis persecu,' , quando Petri glddius in vaginam revocalura Christo, lione, hocest,quibusvis poenis agitur; sed de ea lan' debuisse o etostendilur non ,de vagina eximi, nec pro tum quae.fit propter dogmata, non propter delicla Ckristo.] Si quis his lectis ulterius non pergeret, fa- quibus perturbatur societas civilis, et de quibus non s cile.credefel' haec esse verba Donaiistae osiendentis ex religiosis, sed ex civilibus legibus poenae sumi illicitas esse poanasiemporales in rebus ad religio- possurit. In Ioco.psalmi c, 5, estquidem in versione nempertineniibus,quod sint indoli alque ingenio.do- LXX interpretum iSLav.ov, persequebar, sed ul jam " recte eos vertisse siatuamus, non est bic sermo ctrinse evangelicaeplarie contrarise. Aihincconsecia- de e rium prorsus diversum deducit. Nempe vult inde^D dogmate controverso, sed de calumnia, hoc esi, de o cqlligi, ut Deus PalertradiditFilium suum supplicio peccato,. quod qui commitlit peccatum esse diflileri crucis, nec tamen minus est misericors : sic nec Ec- non potest. Rex David eo in loco Deo pollicctur se d clesiaBAfricanaecrudelilatis notam inuri posse, quod daturum operam iitcmnescalumniateres a censpeclu Donatistas lictoribus pleclendos tradcret; nam spec- suo ejiciat: Detrahenlem, inquit clam proximosuo, itandum hic esse animum tradentium, qui ad emen- loilam, elalum oculis et vastumanimonon feram.Quid datioiiem tradilorum lendebat. Igitur quamvis ca- haec faciunt ad persecuiienem heminum dpgmaia itholicinon aliter se gererent ac persecutores, eos quaepiam bpna. fide amplexorun), ncc caeteroqui dcis tamen' nbn esse illicitae persecutionis incusandos. teriorum morum, quarii sunt reliqui cives? Iloccinc >. :Discamusl inquii, frater, in similiiudine operum dis- est Scripturam, ut. decet, interprelari, an temera cernere animosoperaniium, nec clausis oculis calum- arripere vocabulum male intellecium, ut videaris iiniemur,et benevolos nocenlibusaccusemus.Al pri- aliquid dicere, cum revera nihil dicas? pro mum quid simile est actioni Dei palientis volcntem n lbid. Occiderunt impii prophelas; occidcrunlimpios Filium suum occidi, in salulem humani generis, a eJ prophetm. Quosnam propier meras opiniones oc«

257 VARIORUMEXERCITATIONESIN S. AUGUSTINlOPERA. 258 cideriut prophetae,debuisset dicere Augustinus; nam A mirari non possum qui Augustinus tam fulilibus rasi quos occiderint propter male facta, ex lege ipsa lionibus ad perseculionem probandam ac Iaudandam Mosis morte plectenda, hoc nihil facit ad Donatistas, adduci potuerit, nec viderit eam cum caritate Chriaut alios similiier erranles. Praelerea osteudendum stiana consistere nullomodo posse. Affectu, ut puto, fuisset quidquid fecerunt proplietae id licitum esse obcaecatusest. sub Novo Testamento, nam hoc pernegat Christus Ibid., § 17. His ergo exemplis a collegis meis prodiserlissimis verbis Luc. ix, 55, 56, nec quem- posiiis cessi. Nam mea primilus senlentia non erat, quam legibus a Christo latis solvere poiest Augu- 7iisineminemad unitatem Christi essecogendum,verbo stini auctoritas. Flagellaverunl, inquit, Judmi Chri- esse agendum, dispulatione pugnandum, raiione vinslum, Judmos flagellavit et Christus. Quasi vero flagel- cendum, ne fictos calholicos haberemusquos aperlos latio illa qua Christus pecudes polius quam homines hwrelicosnoveramus.j Ut Augustinus norat ex rheloejecit e lemplo, possit conferri cum crudeli flagella- rica insiitutione, id dicere pro temporibus, quod causae tione quam Cbrislus passus est a RomanisJudaeisgra- postulabant: ita eliam pro temporibus videlur sentificaniibus! Aut Augustinus valde spernebat ingenia sisse. Quis enim duhitat quin, si Ecclesiae Africanse Donatistarum.quibusse ejusmodi ratiocinatiouibusos a persecuiione abhorruissent et peliissent ab Honoobslruere posse sperabal; aut multo majorem fidu- I rio ut abrogareniur leges conlra Donatislas, contraB ciam habuit in edictis Honorii quam in pondere ra- . riam causam copiose peroraturus fuisset? Ego sane tionum. Sic quoque pergit: Tradili sunl apostoliab nullo modo dubito quin si illum apud Vandalosvexatae hominibus poleslati humanm, tradiderunt et apostoli ab Arianis EcclesiaeAfricanae causam dicere oporhomines polestati Satanm. Tu quoque tradidisses Do- tuisset, contrariis plane usus esset argumeniis, quanatistas, si potuisses, poteslali Satanae; sed quia lia olim Christiani apud ethnicos adliibueranl, cum eum dicto audientem uon habuisti, Iictoribus irade- ab iis male haberentur. Hic enim Augustinus an res bas; inler quae maximum est discrimen. Nambomo sit perse iniqua ripn expendit, sed tantum an ulilis nequam ssepe innocentes lictoribus tradidit, nunquami videretur Ecclesiae Afiicanse; qualis ulilitas nulla vero Satana?; qui nemini paret nisi ei cui Deuseumi fuisset, si forle Honorius lavisset Donatistis. i Mtid.- ed hmc opinio mea (nempe, fictos catholicos S subjicit, nec a Deo cuiquam subjicilur, nisi suninwe virlutis viro et poiestale edendorum miraculortuni perseculione fieri) non contradicentiumverbis,sed demoiislrantium superabalur exemplis. Nam primo mihi instructo. Ibid. § 9. Non invenitur exemplum, inquiebant Do- opponebatur civitas mea, qumcum lola fsset in parte ( nalistae, in evangelicis et aposlolicisLilleris, aliquid Donati, ad unitalem calholicam limore legum impeiG positum a regibus terrm pro Ecclesia conlra inimicos ( rialium conversacsl, quam nunc videmusita hujus veEcclesiw. Reponit Augustinus : Quis negat non inve- slrm animositatisperniciemdeteslari, ut in ea nunquam niri? Sed nondum implebalur illa prophetia: Et nunc, fuisse credatur.] Facile quidem fieri potest ut adolereges, intelligite; erudimini qui judicaiis terram,eic.] [ scenles et puellse senteniiam vexatiene mutent; sed Vult nimirum Augustinus Chrislum et apostolps no»i difficillimum est ut grandiores natu et perspicacioris usos brachio sseculari, ut loquuntur, ad coercendos; ingenii homines alieniores multo non fiantado"clrina ac plectendos inimicos Ecclesise, quia nulli erant t • quaeeis vi ingeritur. Itaque cum bi dicunt metu poenarum se aliler senlire, prepterea digni fide nen sunt. reges quieis faverent. Quasi vero ea non fueritnativa indoles regni Christi, quod ipse tesiatur noni At aliera aetas, inquies, quae schisma nen vidit, estesse /uyusmundi,quamobremlegionibus minime de- que in cathelicis placitis educata, haud aliler ea amfendebatur! An non potuit Christus, si voluisset, in- pleclitur, quam si nullum unquam schisma fuisset. gentem copiam Judseorum ad arma vocare, ul.se s Non diffileor, sed contende schismati finem imponi ! tueretur contra inimicos, et quod viribus humanis vexaiionibus nonnisi inique atque inhumane posse; i deerat vi divina miraculorum perfacile supplere, si iisque ariibus non modo schisma ex pertinaeia aut ila Deovisum fuisset? Idem de apostolis dixeris. imperitia orium, sed et omnem veritalis cogniiienem sD Ibid., § 11. Sic Rogalislas, qui schisma ab ipsis 1 tolli : ut liquet vel ipsius Africaeexemple, in qua ne e Donalislis fecerant, alloquitur : Miliores quidem esse unus quidem superest, a pluribus sseculis, Chrisliaimmanissimisgre- nus. Nimirum, Muhammedanorumfuror exstinxit illic videmini,quia cum Circumcellionum gibus non smvilis; sed nulta bestia, si neminemvulne- rel.igionemChristianam, siniilibus artihus iis quibus s ret, propterea mansuela dicilur, quia denies el ungues evulsum fuerat olim schisma Doriatisiarum. Igitur non habel. Smvirevos nolle dicitis, ego non posse arbi- non erat quod de eventu gloriarelur Augustinus, qui i tror, etc.] Non salis novimus Rogaiistas, nec eorum omnium vexationum paresi. libros babemus, ut intelligamus quomodo persecuIbid., § 18.His omnibusharum legum terror, quibus j lioaem oppugnarent; sed intelligimus facile immite promulgandis reges serviunl Dominoin limore, ita prohoc et inhumanum esse responsum, valdeque alie- fuil, ut nunc alii dicant: Jam hoc volebamus,sedDeo num a mansuetudine quam prse se ferre solebat Au- gratias, qui nobis occasionem prwbuitjam jamque fai gustinus. Qui enim noverat eorum animos? An non ciendi el ditationum morulas amputavit, etc. ] Ne repoterat fieri ut ex animo abomni persecutione abhor- peiam eos qui ita loquebanlur indignos fuisse fide rerent? Facile sane hoe raihi persuadeo, qui salis dicam, ejusmodi sermones aqditos, ubicunque vi sus

260 SUPPLEMENTUM AD OPERA S. AUGUSTINI. perior aliqua causa facta est, hominum, nempe, vi- A separatim vivens, id est allera anima , etc.) Nempe ctbris favorem ambieriiium et paratorum quidvis fa- putabal Auguslinus omniura hominum animos aliquo modo in Adami animo fuisse, quia ex eo erant procere et paii, ut facuitatibus suis tranquille fruerentiir. Deuique non capio qui itaraliocinari possetAu- pagati. Vide de Libero Arbitrio lib. m cap. 20, § 56. gustinus, qui credebat homines ad Deum sola graiia Hacc mira est opinio, ut et raiio qua quaesliones interna, et electis solis concedenda conveni, et ad Bonifacii solvit. Faciles esse oporluit qui in talibus ( vitam aeternam adduci. Quid eiiim magis alienum a responsis acquieverunl. Ibid., § 9. Si enim sacramenta quandam simililugratia divina, quam mulctae, exsilia, aliaque supplicia? Quis dicere suslineat, qui modo pudore aliquo dinem earum rerum quarum sacramenla sunt non haberent, omninosacramenta non essent. Ex hac aulem teneatur, nec omnem religionis reverentiam exuerit, irritam plane esse verbi divini praedicationem, nec simililudine plerumqne eliam ipsarum rerum nomina graiiam divinam cum ea conjungi, nisi accedat per- accipiuni. Sicul erqo secundumyuemdam modum, sasecutio? Quod si divina gratia minime exspectet per- cramentum corporis Chrisli corpus Christi est; sacrasecutionem, ui animos hominum molliat, quid hac mentum sanguinis Chrisli sanguis Christi esl : ita opus est,quando gratia divina sine persecutione con- sacramentum fidei fides est.] De sacramento EucbaB vertit? At Donatistse, inquies, non audiebarit ratio- I ristiae, res difficilis non est intelleclu; sed quis nes catholicorum, nisi postquam metu in horum intelligat susceptorem infantis baplizandi, cum pro ecclesias adducti sunt. Verum annon legebant No- infanle resporideret c?edo, hoc velle ; bapiismum , vum Testariienium? An gratia divina cbrijuncta po- vel sacramentum fidei suscipio? Quis non videt pritius fuit cum dictis et scriptis Alrorum, quam cum mum formulam illam anliquam baplismi esse instivefbo divino? Qui hsec probe expendent facile intel- tutam iri usum adultof um, qui soli primum baptisligent affeclibus hic multo plus datum fuisse, quam inuin suscipiebant, deinde translatam etiam ad infantes? Satius fuisset novam horum causa instituere cupidilati adducendi alios ad saniorem mentem, formulam; quod si faclum esset, ad tam coactas et episcoposque Afros ecclesias suas plebe refertiores, quaecunque landem esset, cupiisse videre. Haec de veri absimiles rationes Augustinum confugere minime necesse fuisset. persecutione satis superque suut. Epist. 100, § 1. Corrigi eos cupimus, non necari; nec Ibid., § 22. Hisloricus doctus magnum aliquid invenisli.] Historicus hic est nokoiczap, qui mulla disciplinam circa eos negligi volumus, nec snppliciis novit. Vide not. ad lib. de Ord. n, cap. 12. quibus digni sunl exerceri.] Lege nempe Honorii data vm calend. Decembres anno 408 quaeesl 44, lit. 5 de lbid., § 55. Hoc genus litlerarum (libri Hilarii, Cypriaiii et aliorum Patrum) ab auctoritate canonis C Hsereticis, lib. xvi codieis Theodosiani ad Donatum, disiinguendum est. Non enim sic leguntur tanquam ita supplicium exigendum de Donaiistis praecipitur, illis ex eis tesiimonium proferaiur, ul contra seniire non enim et Judaeis meriioratis : In eos igitur, inquit, qui iiceat , sicubi forte aliter sapuerunt, quam veritas aliquid quod sit catholiCwseclmconirarium, advefsumpostutat.] Haec aureis litteris scribenda essent in que lenlaverint siippliciumjustw animadversionisexIronie operum singulofum Patrum, quae eduntur, ne promi prmcipimus. Ad;quse verba, vide Jac. Gothoauctpritas eorum verilati praeferaiur. Nos quoque fredum. Si distinclione adbibita, juberet Honorius hoc jure erga ipsurn Augustinum usi sumus, quod eos qui seditionem movissent justo, ex legibus Romahorninibus in homines minime afflatos perpetuo sit nis, judicio plecti; parei vero iis qui quiete vixissent, necesse est. Similes cum ipsius Auguslini, tum alio- et sola opinione prava tenerentur, non esset cur rum sententias collegit Edm. Albertinus, in Praef. eum vituperaremus. Dum enim publicae tranquillitati libri de Eucharistia. consuluisset, humanitatis et imbecillitatis ingenii Epistola 96, § 2. Ille quidem Pauius postquam humani, ut par erat, rationem habuisset. Nunc auepiscopus faclus est, renunlialurus suis omnibusrebus tem miscet ima summis, similesque de erranlibus ac de seditiosis poenas sumi vult. Augustinus quoque propter immensumcumulum (iscalium debitorum,etc.] j) Confugerat ad episcopatum, quasi ad asylum, ne ] bic errantes cum sceleralis miscel, promiscue eos damnat, et pariler pro iis ne occidanlur intercedit. propter debita in carcerera compingeretur. Epist. 97, § 2. Noverint inimici Ecclesiwleges illas Videtuf esse aliqua prima fronte ea in re misericorqum de idolis confringendis et hwreticis corrigendis, dia; sed vereor ue magis famam miseficordiae capvivo Stilicone, in Africam missmsunt, ex voluntale larerit Afri quam eam virtutem ex animo colerent; imperatoris piissimi et fidelissimi conslitulas.] Nimi- cum .quia, ut dixi, Donatistas omneseodem lopo habebant; lunl quia, etiam citra mortem, immanes rum, cum Honorius mortalium esset infirmissimus, Teliementer timebant catholici ne forte ethnici ac erant leges Theodosii et Filiorumin miserosbomines, Donatistae sequius quodpiain rescriptum impetrarent. qualis est quarta tit. 6, qua sancilur, inler alia , ut Historiam harum legum vide lib. vi Vitse Augustini, quisquis post hmc fueril rebaplizasse detectus, judici quae exslat tomo XI hujus editionis, et in notis Jac. qui provincimprmsidetofferatur, ul facultatum omniuni Gothofredi ad til. 5 lib. xvi codicis Theodosiani. publicalione mulclalus, inopiw potnam, qua ih perpeEpist. 98, § 1. Ideo ex Attamtraxit quod sacramentii tuum afficiatur, expendat; item, ut qui e supradictis illius graiia solverelur , quia nondum erat anima', iterare bapiisma non limuerint, aut qui consenliendo 259

'

'

261 VARiORUMEXERCITATIONES1N S. AUGUSTINIOPERA. 262 hoc faciuus propria liujus societatis permissione non jj sensum, comparanliumsemetipsos A sibimetipsis(hoc est, damnaverint, sciant non solum teslandi sibi, verum ut videlur, dealiorum animo judicium ex suo animo adipiscendi aliquid sub specie donationis vel agitando- ferenles) non divitias dimisisse, sed ad dkitias videor' rum conlracluum in perpetuum copiam denegalam, venisse.Vixenimvi-gesimapartkulares medpdlernaexinisi prava menlis errorem reverendo adversus rectam slimari polest, incomparaiioneprwdiorumecclesim, um q fidem consitioemendatiocorrexerit. Quanta calamitale nunc ut dominus existimor possidere.] Nolim male de afficerenlDonatistas ejusmodi leges exseculioni man- cujusquam animo mihi ignplp judicare, sed non posdaiae, quae aliis legibus diligentissime praecipitur, sum non hinc observare, ex mulatione sortis laicae omnes facile inlelligunt. Igilur Africani episcopi non in ecclesiasticam, male colligi meiiores esse ecclesiaerant propterea admodum misericordes, quod eos sticos quaui laicos; cum iu illa mulaiione, qua quisoceidi nollenl, qui lam male habebanlur, ut multi piam mavult Deri clericus quam uxorem ducere, lamortem vitae praeferrent. Quis nescit an non mallent boreque suo sibi, conjugi et liberis ex ea susceptis videre locupletes Donatistas sibi vectigales in eccle- vicium quaerere,non exiguumssepe sitlucrum. Neque siis, quam eos in sepulcris jacere bonis fisco ascri- enim tanli est habere uxorem curri qua concumbas, ptjs? Nihil indignius est Chrisiianis quam persecutio quantimulto ditiorem esse, tranquillioremque el comB ] modiorem vitam agere; ne jam loquar de dignitaio quam qui probant quidvis possunl probare. Epist. 105, § 3, de presbytere qui catholicns facius ecclesiasticorumquiadepiscopaiumperveniebanl.Faerat: Qunre itlum veslri persecuti sunt, et pene occi- leor posse esse et fuisseviros qui eas opes, dignitatesdissent, nisi Dei manus per homines supervenienles que non ambiverint, recleque iis usi fuerinl; al proviolenlias eorum compressisset, elc.] Quin pessime fecto quod talia praelulerint vitoeprivatoeet obscurae, fecerint Donatistaenenio dubitet; et propter ejusmodi non potest dici orlum ex animo divitiarum et honoviolenlias pcenas luere debebant, at non propler opi- rura spretore; nec proplerea cseteris hominibus sunt niones. Attamen omnia illis ignpscebantur, si medo praeferendi, nec Iaudandi quod beatiores et honoraredirent ad Ecclesiam catholicam, ut liquet ex lege liores esse aliis voluerint. 41, tit. 5 lib. xvi codicis Theodosiani. Ibid., de Piniano : In qualibet aulem maxime Afri1 Ibid., § 6. Et tamen quid est melius proferre veras canarum ecclesiarum, hic tioster, non dico presbyler, imperalorum.jussiones pro unitate , an falsas indul- sed episcopus sit, comparatus. pristinis opibus suis 1 gentias pro perversilate, quod vos fecislis, et mendacio eliamsi aniino dominanlis egeret, pauperrimus erit. vesirosubito totam Africamimpleslis?] Non erat mise- Multo ergo liquidius et securius in hoc amalur Chriris exprobrandum bujusmodi mendacium, si menda- stiana pauperias, in quo nulla rerum ampliorum polest • cium fuisset; sed nimio affectu obcsecalus falle- C putari cupiditas.] Veruin hoc non agebatur , nam batur Augustinus, nam utobservavit eruditus Bene- Albina non querebalur lilium suum rapi a plebe Hipdiclinus in Vita Augustini lib. vi, cap. 7, § 2, ex ponensi, ul Pinianus ditior fieret; sed quia dives erat concilio Carthagine xvm calendas Julias anni 410• et liberalis, sperabat plebs fore, si presbyteri munere habilo, constat eo tempore lege cautum fuisse nei apud se fungeretur, ut erogaret opes suas pauperibus, quis, nisi libera voluntate, Chrislianae religionis cul- sive sortem ipse servaret, fructusque illis divideret, tum amplecleretur. Eum adilo. sivesortem ipsam simul ac semel largiretur. Exerai Epist. 120, § 3. Absil ul ideo credamus, ne rationem plum ejusmodi largitionis praebuerat Paulinus Nolai accipiamus, sive qumramus; cum etiam credere non nus, cujus Vitae cap. 8 in ed. Parisina anni 1685, > possemus, nisi ralionales animas haberemus. Ul ergo vide. SiplebsIIipponensis, proutsuspicabalurAlbina, in quibusdamrebus ad doctrinam salutarem pertinenti- eo animo presbyierura Pinianura habere cupivit, et bus, quas ratione nondum percipere valemus, sed ali- seditiose postulavit, fui.l bsec seditiosa mendicilas, et i' qmndo valebimus, fides prmcedat rationem , qua cor periculosa, quippe quae uxori virum rapiebat, ul ejus mundelur, ut magnmralionis capiat et perferat lucem, spoliis fruerelur, non amor viriutis Piniani. Nec , hoc ulique rationis est.] Nibil verius, quamvis non in- audel hoc plane negare Augusiinus quamvis simulet i telligam quomodo hoc in concordiam redigi queat cum D se non inlelligere cur-suspicaretiir Albina; sed proeo quod alibi habet de auctoritate. Vide not. ad tom. pemodum falelur hisce verbis : Et si fuerinl illi multitudini permisli inopes vel mendici, qui sitnul clamaI, lib. de Quant. animae, § 12. Nemo e'tiam non proe bet quod est § 6. Sicut non ideo dcbes omnem vitare bant, et deveslra venerabili redundanlia indigentim i iermonem,quia esl et sermofalsus :itanon debesomnem suw supplementumsperabani, nec ista, ut arbilror, cuvitare ralionem, quia est el (alsa ralio. Augustino ne- pidilas lurpis est. Turpe non est modesle mendicare, scio quid ex Academicorum, quosmaxime adolescens si aliter vitam susteniarenequeas; sed turpeest minas 5 miratus fuerat, ingenioadliaesit; quaecunque enim ve iniendere, ut genus vitae imponas homini, quo libi risimilia animo ejus sese objiciunt arripit, consecta- facultates largialur, nec ferenda in ecclesia talis menriorum omriium eorumque quae alibi dixit securus. dicaiio. Sic se Cicero, in quo legendo tantum tempus triIbid., § 8. Reslat ergo, inquit, ul islepecunimlurpisi verat, gerebat. Vide Joannis Clerici Qusestionum simusappetiius, ex obliquoin clericoset tnaximein epu scopumdirigalur. NosenimrebusecclesimdominariexiIlieronymianarum octavam. % Epist. 126., § 7. Ego quippt, secundum multorum siimamur, tws opibusfruimur.] Propierea credibililer

SUPPLEMENTUM AD OPERA S. AUGUSTINI. 264 A poluisse hoc in Hipponensem clerum dici falelur Au-1 verisimilitudine, vera esse non potesl. Rursus si manifestissimwcerlmqueralioni velut Scripturarum sanctaguslinus; quod lamen verum esse pernegai, juratque se nulla pecuniae cupiditate serdidatum. Quod ei rum objicitur auclorilas, non inlelligit qui hoc facit, et credo de ipso, sed vehemenler suspicor a nonnullis non Scriplurarum illarum sensum, ad quem penelrare ex clero inferiore uiilitalem ecclesiae spectatam esse, non poluit, sed suum polius objxdt veritati; nec quod quse tam divitem presbyterum accipere non poterat in eis, sed quod i?t seipso velut pro eis invenit opponit.] sine emolumento; quod aliquo modo etiam redunda- Aurea haec est regula, a qua si nemo abiret, et Scribat in universum populum Hipponensem, cum cujus- pturae.suaauctoritaslegilimaque sententia, et rationi vis liberi etepiscopi et presby.leri fieri possent. Quae sua indubitata veritas constaret. Nunc vero, quia neomnino nescio cur dissimulet Augustinus, cum plebs gligitur, raodo Scripturse fides, modo rationis Iumen non soleret tumultuari ut pauper quispiam peregrivacillat; aut inter se quse dissentire nequeunt lurpinus presbylcr fieret. Sic multa arcanaolim dissimu- ter commilluntur. Optandum esset hujusce sua; regulata sunl in honorem Ecclesise, quae si nota essent, lae in controversiis Pelagianis memorem fuisse Aunon ultra apostolorum tempora exempla vitae Cliri- gustinum. Vide ad ep. 120. slianae omnibus numeris absolula forte qusereremus. Epist. 149, § 3. Vnus habebdl (Graecus codex) quod Episl. 133, § i. Mihi solliciludo maxima incussa'.B et Lalini noslri ;Domine, perdens de terra dispertire est, ne forte sublimitas tua censeal eos lanta legum se- eos; aiius, sicut ipse posuiui : a paucis de lerra.] veritate plectendos, ut quaiia fecerunl latia patiantur.] Locus exslat psal. xvi, 14 , ex divisione LXX inlerMarcellinum orat ne Circumcelliones Donaiistarum pretura respondetque Augusiinus Paulino sensum caedis, ut ait, et aliorum scelerura reos capite plectat. horum quaerenti. Hinc intelligere potuisset AugustiSed cur non intercedit pro iis qui opinionis solius nus, quam necessarius erat labor Hieronymi, denuo causa male habebantur, quos mollius haberi par efat? converlendi Scripluras Veteris Tesiamenli ex HeNempe, famam, ut jam alibi diximus, misericordiae braicis fontibus. Cum enim haberent alii libri Grseci ex insignium reorum salute caplab.it. Vide et se- AnoAATiiN,perdens, alii An OAirHN, quorum prius quentem epistolam. est in Vaticano, poslerius in Alexandrino exemplari, Epist. 138, § 19, de Apuleio Madaurense : Pro et sic Latini quoque variarenl; utram lectionem elistatua sibi apud Coenseslocanda, ex qua civilale ha- gere potuit, non iiispecto archetypo codice? Si pobebat uxoretn, adversus contradictionem quorumdam tuisset eum legere, vidisset verti vocem DVinQ civium liligaret.] Adnola.nl Benedictini undecim mss. mimihim, qued est a mortalibus; unde cellegisset prihabere Ocenses, quinque Oeenses, duos Coenses. At muin LXX interpretes legisse D>na methim , pccinemo dubitabit quin quinque illi sinl emendatiores, ~ dens, quod est participium biphil; deinde rectam qui Apuleii Apologiamlegerit, ubi multis de nuptiis non esse eam versionem , quod hic non oslendam. suis cum Pudentilla Oeensi vidua. Quamobrem miror Hieronymus tamen etiam habel hic qui mortui sunt, non admissam hanc lectionem in contexlum. sed frustra, ut reeentiores interpietes satis ostenEpist. 141, § 5. Communiomatorum non maculat derunt. aliquem participatione sacramentorum, sed consensione lbid., § 4. Quod vero sequilur: Saturati sunt por[actorum.] Nihil verius; nam dum palam licet impro- cina, jam quid mihi ex hoc viderelur aperui. Sed quod bare facta, iis minime maculamur. Sed cur hoc non alii.codices habent et verius habere perhibenlur (saiuextendalur eliam addogmata? Atiamen propler er- rati sunt filiis) quiaidiligehtiora exemplaria per acrores quos damnare licuit, nec eos magni momenli, cenlus notam ejusdem Grwci verbi atnbiguilalemUrmco frequenlissime bomines, caeteroqui rninime mali sunt scribendi more dissolvunl, obscurius est quidem, sed ecclesiaslica societate ejecti. elecliorisentenliwvideluraptius convenire.] Alii nempe Epist. 143, § 2. Faleor me ex eorum numero esse codices habebant uwv porcorum, aut porcis, alii vtuv, conari qui proficiendoscribunl, el scribendo proficiuv.l. filiorum, aut filiis, quae pulavit Augustinus, pro sua Vnde si atiquid incaulius vel indoctius a me positum linguse Groecaeperitia, differre tantum accenlu, cum " differant littera I. Alii tamen habent nunc uetav porest, quod non solum ab aliis qui videre id possunt, merito reprehendalur, verum etiam a tne ipso, quia et Pinis. Veram quidem lectiouem partim vidit, nam ego saltem videre debeo, si proficio; nec mirandum esl est Hebraice D'33, banim , filii, sed ca.<uac prava nec dolendum; sed polius ignoscendumalque gralulan- conjectura, sensum enim habet plane alienum ab dum, non quia erralum esl, sed quia improbatum.] hoc loco. De sequentibus iuterpretalionibus nihil Hoechabet Augustinus, explicaturus locum quemdam addam, nam satis iiquel ex recentioribus quanti sint librorum suorum de Libero Arbilrio, quaesane a nefaciendae. Paucula tanlum observanda duxi, ut limine qui non sit prorsus iniquus improbari possunt. queret eos in tenebris ambulare qui olim voluerunt Sed miror non attingi alia ejusdem operis loca, quae Velus Testamentum sine Hebraicae linguae cogniindicavi in animadversionibus ad ler.tium ejus operis tione interpretari. Mullo rectius, quod modestia polibrum. Miror et similia sentienles tam acerbe dam- stulabat, tacuissenl; sed qui excogitandi ac dicendi natos. facultatem aliquam nacti erant putabant se de omnilbid., § 7. Si enim ralio conlra divinarum Scripiubus dicere posse. rarum auctoritatemredditur, quamlibel acuta sit, faltit ;. Epist. 157, § 2. Si quwris tttrum in hac vita guis263

260. VARIORUMEXERCITATIONES IN S. AUGUSTINt OPERA. . 2fi5 utlo j hoc minime negabat Pelagius, ut inultis ostendit PeA quam ita justttim perjeclioneproficiat, ut hic sine vivat omnino peccato; allende quid dixerit Joannes tavius loco memoralo. lbid.,§ll. Quod aulem dicuntinfantem morle prw' upostolus, quem Dominus inler discipulos prmcipue non baplizatum perire non posse, quoniam sine dilitjebat : Si dixerimus, inquit, quia peccatum non ventum dicit lialiemus, nos ipsos decipimus, etc.] Hoec respondet peccato nascilur, non.hoc dicit Aposlolus enim ille doctor genlium : Per unum hominem pecAugusiinus qusestioni 1 Hilarii in antecedenle epislula, ubi dicit quosdam Chrislianos varia Syracusis catum inlravit in mundum et per peccatum mors, et ilocere, et primum quidem posse esse hominem sine itain omnes homines pertransiit, in quo omnes pecpeccalo. Cujus dogmatis hic est sensus, bominem caverunt.] Sed hunc locum Pauli perlinere ad adulvivere-sine peccato non oporlere inter impossibilia tos lantum qui peccatum Adami imitanlur oslendecenseri, quod non potest negari; cum res sua natura runt dudum viri doetissimi, nec Augnstinus unquani non sit impossibilis , et, si ab bominibus minime probavit infantibus baptismum praescribi a Christo prastelur, pessit saltem gralia divina praestar-i. aut apostolis, ne pereant. Alia non dicam quoe haG Prselerea videndum quid intelligatur voce peccalum, . de re dicta sunt a viris erudilissirnis; neque enim nam forie Pelagius ejusque discipuli intelligebant scribo scholas theologicas, sed breves animadverB non leviora delicta humanoe infirmiiatis, quae a Deo ] siohes. Hoc unum dicam eo confideniius hic loqui neqjiaquam imputaniur, sed ea quse non consislunt Auguslinum, quomintis probare poterat quae liic liabet. Locus Pauli Rom. v obscurior est^ quam ut a eum.omnium virtulum Christianarum habitibus; sine quibus peccatis apostoli aliique sancli viri ali- tam proletario interpreie explicari possit; quod vel quandiu saltem vixisse videntur. Vide quse babet ex sequente animadversione liquebil. Epistola 164. El Dominum quidemcarne morlificaJoan. Garnerius ex lib. Pelagii de Natura , in appendice ad dissert. 6, et ibidein fragmenla Coelesiii. tum venissein infernum satis constal. Neque enim conHseccum pensitare debuisset Augustinus, invidiose tradici potest, vel prophetiw quw dixit: quoniam non illico interpreialur enutilialionem Pelagianam; quasi derelinnues animam meam in inrerne; quodne aliter simpliciter dixisset, esse homines qui non pecca- quisquam sapere auderet, in Actibus aposlolorum idem rent; cum de possibililale lantum , ut seholastici lo- Pelrus exponit; vel ejusdem Petri illis verbis quibus quuntur, agat. Aliud plane est dicere posse fieri eum. asserit, selvisse inferni delores, in quibus imerat eum leneri. Quis ergo , nisi infidelis, quidpiam, aliud fieri revera. Forte ne de omni possibile quidem peccalorum genere loquebanlur Pela- ^negaveril fuisse apud inferosChristum?] Vel hinc intelligere licet quam periculosum sit Scripturam velle giani. C Ibid., § 4. Sed isli, inquit, ulcunque lolerandi^ inlerpretari, si necessariis subsidiis desiitutus sis; sunl, quando dicunt vel esse vel fuisse hic aliquem, primnm enim in ea invenitur quod non est, deinde prmler unutn sanctum sanclorum, qui nullutn haberet acerbe dnmnantur qui eam melius inlelligunt. Postomninopeccatum. Atqui hoc non dicebant, ut vidimus quam enim temere quispiam credidit id perspicue ad superiorem quaestionem. Illud vero, pergit Hip- esse in Scripiura quod non est, facile dainnat eos ponensis episcopus, quod dicunl sufficerekomini libe- qui non esse putant. Sic Augustinus se gessit hoc in rum eirbilriumad dominica prwcepta implenda, eliamsi loco. Cum enim in sermone Christianorum illius aevj Latine loquentkim-infemu»r ez-mfari-signifiearet hei gratia el Spirhus sancli dono ad opera bonanon adjuvetur, otnnino atialhematizandum est et omnibus locum in quo damnatorum hominum animi poenas exsecrationibus deleslandum. H.ee habet de hoc do- dant; quia invenit psalme xv, 10, Non derelinques gmale, hominem mandata Dei facite custodire, si ve- animam meam in inferno, qui locus Cbristo a Petro tit; quo significatur homo qui ad saniorem menlem aptatur, continuo exislimavit (nec solus, ne quid dissimulem , sed ima cum innumeris aliis ) Christi redire velit, posse emendare mores suos, et contrarios virlutum habitus conlrahere, quo facto facilis animum in locttm suppliciorum descendisse, dum erit mandalorum Dei observatio; at non unico qui- corpus ejus in sepuiero jaceret. Deinde qu;isi impios, dem momento, quasi sceleri diu assueius, illico ad B qui aliier sentirent, iraduxit.Verum ante omnia stasummum virtutis gradum transgredi posset,sed sen- tuendum Petrum non quaesivisse in locc psalmi id sim. Quod addilur sine gralia Dei, nulla dislinctione qund minime est; ideeque ex loco psaliae inielligenadhibiia, id,'pernegabat Pelagius , qui mulliplicem dus Pelrus, aeque ac psaltes ex sermone Petri; nec gratiam Dei agnoscebat, ut ostendit Dionys. Petavius ulliis est inler eos dissensns, quamvis cum Angusiino nullo modo senliant. Nec dubium esl quin Petrus Dogni.Theol., tom. III, lib. de HaeresiPelag., cap. 2. recitaverit locum Hebraice aut Chaldaice,qua lingua At nolebat admiuere eam gratiam internam qua, ulebatur. Sic autem habeiK verba psaltae in Hebraico veluii affiaiu quodam ineluctabili, seu cui resistere non licebat, pauci quidam electi ad fidem adduce- codice : Non relinques enimani meam sepulcropNU/7 banlur. Quod ex Scriptura, non ambiguis locis, pro- lischol), necpatieris sanctumtuum videre corruplionem. bandum fuii Augusiino,antequam incenderetur lanto Voces quidem anima mea perinde sunt ac ego, idemzelo, qui sine amarore non fuit. Nam quod probat que sonant ac in altero membro sanclus tuus. Ita indigere bomines non lantum praeceptis Dei.ut recte solent, ut omnes norunt, Ipqui Hebraei. Vox vero vivant, sed et adjutorio in lcgibus netjuaquam siio, baiS, perpetuo lingiuc Hebraicaeusu , significat aut 9 PATROL.XLVII.

268 SUPPLEMENTLMAD OPERA S. AUGUSTINI. A lepulcrumy aut locum aliquem sub terrae superficie, J Petri parum attendisse, ex qua inteiiigere potuisset autcerle slatum ac condilionemmortuorum, quaecun- locutionis ejus sensum, Non nego alios vulgo scrique sit, nunquam locum peeuliarem malorum sup- ptores Ecclesiasticos hoc in negotio similiter aberplicis attributum; ut examine locorum in qtiibus fasse, de quo symboli apostolici interpretes sunt v oecurrit liquebit. G.rscci ero interpretes qui Seplua- consulendi, inter quos eminet Joan. Pearsonius; ginta dicunluf, et geniilibus non una in re sese al- sed non minus est falsum hoc interprelamenlum aut temperarunt, vefterunt sempef $.§YIS, 6a.wzov, quod tam asseveranter profert Hipponensis episconunquam rayov, sepulcrum, quoe tarheri propria erat piis, qui haec habet ad explicandum obscurum Iovocis significalio. Iiaque hic eliam verlernnt: 'Ovx cuiri I Pet. iii, 18. Qui ad eum confugiebant quasi oOSe TOV ad oraculum, ubi agebaturinterpretatio Scripturae, ii 01" t»v f* syzKTa).stipet? ••J'U%»)V E'£<?§l.v> S&anK eotovo»u tSstv5nzy9opKv. vefsio incommoda est, profecto neseiebant quid sit Scripturam interprelari. Quae Ibid. § 7. Ne ipsos quidetn inferos uspiam. Scririam liquet hoc velle psalteri.sensu franslalilio, Deum rion passurumut occiderelur, nam relinquere sepul- plurarum in.bono appellalos polui vno~criire.\ Hugo At cfo, aut pati videre corruplionem, est sinere vulnera- Grotius, vir haud paulo dociiw, meliorque inlerpres lum quempiarii, aut male affectum ttiori. Haectamen Scripturae, nullum locuift invenire potoit ubi in maB verba, sensil proprio, melius in Chrislum quadrant, J lam partem sumatur, nec nos etiam. Vide Grotium qtierii Deus passus non est in sepulcro diu jacere, ad Matth. xvi, 18, el Luc. xvi, 23. Epistola 1W>,§ 5. Certus etiam sum animamnulla neque in eo corrumpi. Quamobrem Petrus Actor. n, 27, eum locum de resurrectione Christi e sepulcro Dci culpa , nulla Dei necessilale,vel sua, sed propria , agere ostendit.jSic loquiluf Apostolus vers. 24: Quem voluntate in peccatumesse coUapsam etc.] Quomodo Deus suscilavit, solulis doloribus inferni (TOU S.SOV), hsec pe-ssint cum peccato originali, ut nunc a theolojuxta quod itnpossibile eral /teneri illum ab eo. Quae gis explicatur, consistefe nescio, nam animi eo locutio desumpta est ex psalm. xvm, 5, ubi sic. Da- iufecii non possunt dici propria votunlate eo esse vid : Dolores inferni (.bkXO 'ban quod potest verli inquinati, nec ullq necessitale in id peccatum esse dolofeset fuiies sepulcri) circumdederunlme, prwoc- jprolaps.i.Si dixeris hic de actuali peccalo agi, ostenciipaverunt me. Cum Petrus JerosolymaeChaldaice dendum erit cu.r iniquum sit, ad hoc peccalum quod loqueretur, quam linguam Judsei omnes, praeler Hel- atlinet, peccaium id haberi quod non propria voluntate, sed necessitate imposita admittilur; ad peccalenistas, inlelligebant, eadem haec verba protulit; ac proiride intellexit vincula mortis, quse sunt sine:,* tum vero originis quod spectat, nen item. Sed Au: diibio ihielligerida. Nam quamvis a.'b;in significet gustinus , ut propria voiuntale, nec ulla necessilale C etiam dolores, altamen verba solvereet teneri osten- ( peccasse hcmines intelligerentur, eo propendebat ut dunt de vinculis agi; isque est etiam psallte sen- crederet animas omnes fuisse iri anima Adami,alque siis, ut sequens membrum ostendit. Sed Lucas ver- ex ea propagatas., ut jain alibi observavimus , quod sioni Grsecseassuetus, et scriberis in gratiam Graeco- satis aperle § 10 oslendit: Dic mihi, inquit, si animm ; ruin, adhibuit locutionem LXX interpretum. Voluit singillalim singulis hodieque nascenlibusfiunt, ubi in ! ergo Petrus Deum solvisse vincula mojlis , quibus parvulis peccenl, ut indigeant in sacratnenlo Chrisli teneri Christum par non eral. Scio Augustinumdi- remissione peccali, peccanles in Adatn, ex quo caro i cere in sequentibus : facile esse inlelleciu sic dolores propagata est peccali; aul si non peccant, quajuslitia i solvi possunl laquei Creatoris ita peccalo obliganlur alieno, cum cxinde inferni soluiosesse,queinadmodum venanliiim,ne teneant, npn quia, tenuerunt. Sed primoi propagalis membrismortalibus inseruntur, ui eas, nisi falsissiinum est usquam biW signifieare infernutn,. per Ecclesiamsubventumfueril, damnulioconsequatur; hoc est locum suppliciorum, et ipsa psaltae verba cum in earum poieslale non sil, ut eis possit gralia i ostendunt vincuta mortis esse intelligenda; deinde, baplismi subveniri, etc. Se'd qui animse onmium houbi Deus dicitur solvissedolores inferni, ne Chrisli minum fuerint in Adami anima, ul cum ea peccarini, anima cos sentiret? Nusquam. Petrus loquilur hic non facilius intelligitur, absurdissimumque est comnon de ulla ejusmodi actione Dei, impedientis ne: " mentum. Itaque salius multo fuisset diligenler exChristus supplicia damnatorum paleretur, sed de pendere loca Scriptufae, ex quibus ejusmodiopiniospla resurrectione Christi; quem, inquit, Deussusci- nes fluxisse censebaniur, et fiiTem naturam baptiae ' s lavii, avlo-Tijot, olulis, etc, atque ita pergit : David smi; quod si penitius factum fuisset, intellexissent cnitn dicit in eum(psai. xvi, 8, ex divisione Hebraica): boni viri se, postquam in Scriptura qusesivissent Piovidebam Dominumin conspeclu meosemper,quo- quod in ea non est, inexplicabilibus dilficultalum niam q dexterismihi esl, ne cotnmovear..... Quoniam maeandris iniricatos fuisse; hec articulos fidei esse . non deielitiquesanimam meatn , eic. Tum, vers. 31: tam facile ex locis obscufis eliciendos, atque impoProvidens locutus est de resurreclioneChrisli, quia ne- nendos Christianis terrore anathematum et omnis e que derelictus. sl in infernp, nequecaro ejus vidit cor- generis poenarum : quemadmodum factum est co ruplionem. Hunc Jesum suscilavit Deus, elc. Hinc tempore ab Ecclesiis Afrieanis. manifesio liquet Augustinum non tantum ignorantia lbid., § 10. Quoniumigilur neque de Deo possumus linguse Hebraicoedogma ex Scriptura hausisse quod. dictre quod velcogat ahimas fieri pecealrices,vel punial in ea nequaquam est, scd eliam seriem orationis innocenles; neque negare fas nehU est eat qum sine S87

270 VARIORUMEXERCITATIONES IN S. AUGUSTINI OPERA* '-.m Christi sacramento de corporibus exierint, eliam paf- A cuslodiuntur, patiuntur tanta qum nolunt, donec iis adjulorum, nonnisi in damnalionem trahi; obsecro te, sil volunlas suscipiendi operis boni. Sed qui ita co-. qiwmodvhmc opinio defenditur qua creduntur atiimw guntur (ut ponamus esse qui vere coguntur dignitates non ex illa una primi hominis fieri omnes, sed sicut et opes ecclesiasticas accipere , cum aniea nollent) illa una uni, ita singulis singulm?] Certissimum est putant etiam ipsi episcopaium esse opus bonum; nec a Deo neque animas cogi ut sint peccatrices, neque eum refugiunt, quasi malum quidpiam , sed tantum plecti innocentes; Deus enim est, sine dubio, et quod ei oneri recte ferendo impares se judicent. At sanctitatis amansetjuslus; at Augustinum oportuisset Donalistse maium per se esse, ac Deo displicere, proferre locum aliquem Scripturae ex quo liquido con- quamvis ea in re errarent, pulabant id quod facere stet infantibus necessario impositum esse baptismum, cpgebantur; nec vexationibus aliter ut sentirent adila ut sine eo damnenlur, qualis locus nullus est. Ut duci poterant. Itaque nihil ad rem hoc exemplum enim concedam adultis credentibus baplismum neces- facil, nec adhibelur ab Augustino, nisi more eorum sario imponi, quasi Christianitatis publicam professio- rhelorum quibus satis est vellevissima verisimilitunem ac tesseram; non ideo sequitur etiam imponi in- dinis umbra ui sibi recte raliocinari videanlur; cufanlibus. Nam ut, quamvis (idespromiscue ab omnibus jusmodi hominibus nimis scatuerunt per mulla sseexigatur, ita ea loca intelliguniur.ut explicentur de iis B cu)a Chrisiianae Ecciesiae, sed proeserlim illo sevo. qui sunl fidei capaces, non de infantibus, qui credere Opiandum esset eos qui publice causam Ecclesiarum non possunt anle ralionis usum : sic quamvis essent suscipiunt, paulo studiosius dialecticse et rhetoricse generalia praecepta de suscipiendo ab omnibus ba- severiori operam dare, ne tot sophismata ac inanes ptismo, essent semper cum exceptione intelligenda nhaleras plebeculoevenditarent. de iis in quorum potestate est baptizari; non de iis HENRICI DE NORIS ANIMADVERSIONES. iu quorum potestate non est. At Auguslinus morem IN EPIST.CLXXV. Ecclesiae profert § 21, ubi proplerea cum baptizandis Florentino F. parvulis festinaiur et currilur, quia sine dubio credituf C/. ac doctissimoviroAnlonioMagliabeco Henricus de Noris, VeronensisAugustinianus. aliier eos in Christo vivificariomnino non posse. Verum cur id crederent Christiani nullam in apostolorum Cum Pisas pergere destinassem, et jam schescriplis certam rationem invenire possumus; nec ex das ac litlerarium instrumentum collegissem ; inconsuetudine , aut opinione, quoe imperitis aeque ac stitutum repente jter, vir clarissime, remoraris, peritis ortum suum debere .potuit, licet dogmaChrisimulque longissimam peregrinationem injungis, stianae fidei colligere; prseseriim cum difficultatibus jubens ut in Africam oeissime transmittam, ibiquaj solvi nequeunt Iaboret. Quamvis non male ba- 'J que plurimarum urbium, quas tempus edax , ac ptizentur infantes , attamen id ab apostolis factum , barbarorum olim furor evertit, ruderibus eruendis et quidem ne baptismo destiluti damnarenlur, nnllo insudem. Scribis enim te nupef Lugduno Marii Mervel minimo indicio conslat. ' catoris libellos amplissirais noiis a Joaime Garnerio Ibid., § 21. Quisquisnobis dixeril quemquamin re- illusliatos accepisse, a<?gralulari te felici Mercatoris surreclione nwrluorum vivificari posse nisi in Christo, sorti, qui cum per duodecim ssecula latuisset, hoc tanquam peslis communis fidei detestandus est. ] Sed anno orbi lilierario primum innotuit, ejusdeni'libelli*? quid sibi vult in Chrislo? Si propler aut per Christum Parisiis, Bruxellis, et partim etiam Putavii una simu/ in lucem emissis. Videsne seram posteritaiem dointelligas, verum est; sed quis hoc negavit? Pergit: Iletn quisquis dixerit quod in Christo vivificabuntur ctissimorum vircrum curam gerere, quos nec lengg etiam parvuli qui sine sacramenli ejus parlicipalione de aetas unquam pbruit, sed e biblielhecarurn anguli; vita exeunl, hic profeclo et contra aposlolicamprwdi- in manus atque pra hpminum poslliminio licel erumcalionem venit, el toiam condemnat Ecclesiam, etc. punl? Addis legisse le in ejusdem Garnerii ppere npUbi apostoli de infanlibus hoc praedicarunt? Nus- las, quas dissertatione 2 de Synodis in causa Pelagiaquam. De Ecclesiaeconsueiudine jain diximus.Itaque . nortcnihabitis vivenleS. Anguslino in utramque epitam facile pesiescommunis fidei non suht habendi qui graphen litlerarijm synodi Carthaginensis et Mileccntra sentiunt. Atrcx hoc est convicium in eos qui viianae anne 416 ccnira Pelagiancs celebratarum, exaravit. Ubi quae me assequi nullatenus posse du.Scripluris ccnvinci nequeunt. Epistola 173, § 2. Sed neque hoc pulas tibi fieri dum libi per lilieras significaveram, nen modo idem debuisse, quia neminem existimas cogendum esse ad scriplor tentavit, sed efiam, ut sibi persuasit, plane bonum.] Recte; narii bonum esse non polest quod confecit. Etenim cura synodicaelitlerae ad S. Innofit a coacto; Deus enim non accipit dicla aut facla centium pontifieetn in epigraphe nomina tanlum epiquibus animu-inon adest. Qui eleemosynam dat irivi- scoporum, non vero etiam eorumdem sedes praefetus, Deo magis non placet quam qui eam praefracte rant, ut ex epistolis 90 et 92 inler Augustinianas negat. Atiamen conifa censet Augustinus, qui sic patel, Garnerium inquis animuna npn despondisse, conira Donatistam ratiocinatur : Allende quid Apo- sed ex cpllatione Carthaginensj ante quinquennium, stolus dixerit : Qui episcopatum desiderat, bonum nempe anno 411 coacta, omnium fere illorum pracopus concupiscit, el tamen tam multi, ul episcopalum sulum urbes, quarum sacris id temporis praeerant,wscipiant tenenlur invili, perducmtur, includunlur, designasse. Fateor, vir doctissime, in eam mepa-

SUPPLEMENTUMAD OPERA S. AUGUSTINL 272 ritercogitationem, ulprobe noris, olim abiisse, al- A stolae brevitas patitur ut per inania exspatier. ABRELIDS CARTHAGINENSIS. Successit Genelhlio, que eidem operi acriter stylum intendisse, cum Pelagianam historiam concinnarem. Verura licet plu- seuGenedio,utconstalexAuguslini epistola 163, scririmorum episcoporum sedes ex laudata collatione de- pla an. 412; tn qua lamen Genelhliusdicilur bealo; ducerem, cum longe plurium urbes ignoloe milii rneniorise, cum tamenAureliussederel adhuc, imo treprorsus evaderent, manum e tabula amovi, dum di- decim pqsl annis synodo Africanw prwsederil, an. vinare potius quam quidpiam me veri scribere intel- 425. Baronius igilur audiri non potesl GenethliumAuligerem. Quod vero meum quoque ea de re judicium relio subslituens. Reciius fecissel si nec audivisset postulas, quaravis gravioribus curis distentus sim, Baronium dicentem memoratam epistolam 165 scriut nec inde machinis a quoquam evelli possim, ajii- ptam fuisse ab Augustino anno 412, cum Cirtam ad madversiones in Garnerii nolas calamo ad alia prope- synodum pergeret. Certum est laudatam epistolam ranie scriptitavi; neque enim jubenii libi, cui plu- non esse scriptam post annum 597 , nam ibidem rimum debeo, refragari possum. Erit id novum meae Ambrosius Mediolanensis adhuc supersies memoerga le observantiae argumentum, quippe qui volens raiur. Etenim cum Auguslinus hoecinitio praemiea exsequor quse alio imperanie, non dicam invi- sisset, Fortunium, quemTubursicumhabelistpiscdpum, lus, sed nulla plane ratione proestarem. Et ut magni B per eamdemcivitaiem,quanquamfeslinanlissime, cum voluminis in manus subinde recipiendi molestiaeexi- ad CirtensemEcclesiam pergercmus,expertisumus, baec maris, ipsa Garnerii verba proerhillo, quibus nota- ait : Qumsiviab eo ulrum justum et Christianumpuliones censorias suppositas leges. Caeterum operae tarel episcopum MediolanensisEcclesim Ambrosium. pretium duxi epigraphen Epistolse synodicaePalrum Cogebatur ulique negare, quod ille vir Christianusessel proconsulariuna ex titulo epist. 90 apud Augustinum cl justus :quiasi falerelur, statimobjiceretnus,quodeum rebaptizandum esse censerel. Itaquesi Augustinus obexscriptam inserere. Dominobealissimoel honorandissinw fralri sanclo trudit Ambrosium Fortunio episcopo Donatistse reInnocenliopapm, Aurelius, Mundius, Rusticanus,'Fibaptizandum, nondum eo anno obierat Ambrosius, dentius, Eugarius, Anlonius, Palalinus, Adeodatus, vel illius saltem obilus nondum Augusiino innolueVincenlius,Publianus, Theasius, Tulus, Panllwnius, rat. Quod aulem epistola 165 data sit anno 597, ex Victor, Reslitutus, Ruslicus, Forlunalianus, alius Re- iis quse ver.sus finem scribit aperte colligilur : Sed stilulus, Ampelius, Animus, Felix , Donatianus , quia, inquil, ordimndi causa episcopi necessitas nos Adeodalus, Oclavius, Serotinus, Majorinus, Posthu- inde, nempe Tubursico, jamjamque rapiebat, elc. Itamianus, Trispulus, Viclor, alius Victor, Leucius, Ma- que Ciriam properabat ad inaugurandum ibidemForrianus, Frucluosus, Faustinianus, Quodvulldeus,Can- C tunatum episcopum, quemeo anno in demorlui Prodorius , Maximus , Magarius, Rusticus, Rufianus, futuri lociim electum fnisse pluribus bstendi lib. n Proculianus, Thomas, Januarius, Octavianus, Prw- hist. Pelag., cap. 8 : quoe cumibidem possis legere, textatus , Sixlus , Quodvultdeus, Penthadius, Quod- eadem huc transferre non vacat. His accedii, leslari vulldeus, Cyprianus, Servilius, Pelagius, Marcellut, Augustinum se disputasse cum Foriunio TubursiVenanlius, Didymus, Saturninus, Tiazacenus, Ger- censi Donatisia. At anno 411 inler Donatislas in Colmanus, Germanianus, Juvenius, Majorinus, Inven- latione cap. 201 riominalur Januarius episcopus de tius, Candidus, Cyprianus, JEmilianus , Romanus, Tubursico Numidiarum, qui Fortunio dudum defunAfricanus, el Marcellinus , qui in concilio Ecclesim clo successerat. MAXULITANOS. oportuit diu MaxuHunc NUMIDIDS Carthaginensisudfuimus. Garnerius antequam laudalorum Palrum provin- lilanam Ecclesiam rexisse, quippc cum jatn inde ab cise Proconsularis sedes designet, haecpraefatur : Vi- anno 403 secundo loco sederit, nec tamen anno 419 biimest pono, nonnidlum fulurumopermprelium, non- diem obiisset. Civitas porro Maxula, quw nunc Massa nullamqueposse ab eruditis lecloribusiniri gratiam, si dicitur, non mullum distal ab anliqua Carlhagine verepiscoporumqui synodointerfuerunt, itarecenserenlur sus orlum. Laudo Garnerii correcticnem, qui prc nomina, ul quod haclenuslentavil nemo, sum singulis, Iftindiws legit Numidius. Caeterum nescio unde seiquantum licet, assignarenlur Ecclesiw. Colleclwsunt verit Numidium ab anno 405 seeundo loeo sedisse. illm vero, sed nonsine cura et labore ex diversis vele- Exstat synodus habita eo anno, Theodosioe*tIlurirum librisinter se collalis, el polissimumtribus, Codice mundo coss., Carthagine, in cujus calce solus Aucatwnum Ecclesim Africanw, parte prima coltationis reliusprimas legitur nominatim subscripius, et addiet Curiluiginensis, Notilia provinciarumAfricm edila a lur : Similiter elcwleri episcopisubscripserunt.In qua Patre Sirmondo. Vefum quantumgraliae apud erudi- quidem synodo nusquam Numidii nomen sonat, qui los sibi conciliarit ex iis quae subjiciam patebit. forte potuit abesse. Longe melius Numidii episcoProfecto curam et laborem inanein impendit, eam- patus antiquitas probari poteral a Garnerio, si appelque sibi tanium laudem comparavit, quod magnis lasset. synodum'anno 590 a Genethlio indiciam, in excidit ausis; longe majori praeconio donandus, si qua legitur : Numidius Maxulitanus dixit, etc.; et opus, quod hactenuslentavit nemo, majori diligentia Aquileiensem an. 381, cui adfuit Numidius legalus aggressus fuissei, vel saltem cum cseteris intactum Afrorum. Fuil TABRACENSIS. aulem Tabraca RDSTICIAMJS reliquisset. Sedad rem veniamus, neque enim epi271

274 273 AIUORUMEXERCITATIONESIN S. AUGUSTINl OPERA. nobilisouni coionia,Hipponem inter et Ulicam. Nolo A 416 synodicse praefixuslegitur? Qui tamen Carpitaobjicere Carolum a S. Paulo, et Holstenium ascri- nus esse non potuit, cum anno 419 Penthadius Carbere Tabracam Numidisc; etenim cum in confiniis pis sederel. Alter familiaris huic scriplori error cor-1 sit inier Numidiam et Proconsularem, potuit eam- rigendus est, quod postea in hac synodo an. 416 dem urbein suo jure proconsularibus Ecclesiis ac- Penthadium Carpitanum episcopum prouuntiat. Ilacensere. lllud tolerari nequit, quod inferius, ut vi- que vel Antonius hic ei Penthadius in eadem sede debisalteruin Rusticianum hoc ipso anno 416 et in una coepiscopi apud Carpos ponuntur, vel in alleruhac ipsa synodo Tabracensem episcopum dicii. Vel trius sede designanda falsus Garnerius fuit. Palatini menlio fii in epiPALATINOS BOSSETENSIS. ergo hic Rusiicianus, vel aller perperam poniiur Taslola synodi Africanw ad S. Cwlestinum, Bossetensis bracoeantistes. FIDE.NTIOS GEFALENSIS. Incertum qum fuerit civi- sedis in cotlatione.In epigraphe epistolse ad S. Cueletas cujus Ecclesiamrexil. In collatione primoe diei stinum legilur: Aurelius, Palalinus, Anlonius, Tucap. 133 laudatur Fidenlius episcopusplebis Cmfalen- tus, elc. In hac vero epigraphe Antonius praecedit sis. Hanc vero Ecclesiam spectasse ad provinciam Palatinum. Quareoptime notat Labbeus legendum Proconsularem probandum eratex synodica ejusdem esse Valenlinum, qui tempore Cceleslini erat primas provinciae Patrum, inserta actioni secundae concilii B Numidise. Illius sedes cap. 202 dicitur Voseiensis, Lateranensis anno 649, a S. Martino papa celebrali, etcap. 125 Bosetensis.Ex quibus palet perlinereilubi subscriplus legitur Crescens gratia Dei episcopus lam Ecclesiara ad Proconsularem , quam lamen inS. E. Cwfalensis.Fuii ergo Caefalacivitas provinciae cerlse provincioedixerunt Carolus a S. Paulo et HolProconsularis. stenius, qui etiam lapsus est pag. 106 dum VoseIn excusis codicibus legi- tensein dixit Visicensem; etenim anno 411 apud EVANGELOS ASSURITANOS. tur Evagrius; sed menduminesse ex eo conslat, lum Ecclesiam Bosetensem sedebant Palatinus catholiquodEvagrii nomen vulgarenon fuit Afris, fuerit au- cus et Felix Donatisla, cap. 125 collalionis ; apud lem Evangeli; lumquodEvangeli Assurilani /il mentio Visicensem vero urhem Felix catholicus, qui cap. incollaiione. Ulrumque Garnerio probandum venit : eodem 125 dixit: Episcopumconlra me non liabeo. ADEODATUS BENCENNENSIS. notitia episcoporum In Evagrii nomen nec unius hominis fuisse, Evangeli vero solituni apud Alros et familiare. In elencho ex provinciaProconsulari ejectorum, Gulosi Beneven) quadringentorum episcoporum in Noiiiia Afrieoenec lensis (lege Bencennensis in Corsicam relegali menunus Evangelus nominatur; in duceniis ocloginta tionemfieri. Poslquam episcopi nomen mutavit, ursex episcopis iu collaiione Garlbagineusi unus Evan- bis quoque nomen antiquat , imo duas in unam « gelus Assuritanus appellatur, uti unus itidem Eva- * civitatem conflat, Beneventum in Bencennam trangrius in epigraphe synodicoe.Unde igilur habet Eva- scribens.Verum Beneventanam urbem fuisse inAfrica grii nomen vulgare non fuisse Afris, fuisse veroi praeler Notiliam episcoporum, in qua Iegitur GuloEvangeli?Cumnullus Evagrius in collatione nomina- sus Benevenlensis, olligo ex synodo prima Arelalensi c i lus fueril, ac vellet omnino episcopi quinto loco habila anno314, cui ex Africa cum CaecilianoCari subscripti sedem assignare, ex Evagrio Evangelum thaginensi interfuit Anaslasiusdecivilale Beneventina. fecit. Cseterumerror correcloris manifeste apparet• Prauerea cum eidern collationi ex cap. 135 adfuerit ex synodo Carthaginensi an. 401, in qua can. 77 Adeodatus Simidiccensisex provincia Proconsulari, Cod. Afric. hoc ordine legaii ad urbem Hipponen- cur Adeodatus sexto loco in epigraphe nominalus , sem Diarrhylorum nominantur : Reginus, Alipius, Bencennensis potius quam Simidiccensis appellandus , Augustinus, Maternus, Theasins, Evodius, Piacianus, sit, pro arbitrio tantum asseritur : pracseriim cum Urbanus, Valerius, Ambivius,Fortunatus, Quodvutt- Bencennensis Ecclesia iis accenseaiur quaeincertse deus, Honoralus, Januarius, Aplus , Honoratus, Am- prorsus provinciae deputantur. et Rogatianus. Quare i VINCENTIOS CULOSITANOS. oporiet fuisse slreHunc pelius, Victorianus,EVANGELUS, cum in hacepigraphe Theasiuset Ampeliuspost Eva- nuumin rebus agendis, el acrem in fide defendenda, i griura nominentur, loco Evagrii Evangelus neutiquam elc. Scio in Ilinerario Antonini, ubi describiiurvia lilponi potest, qui ulroque laudato Episcopoposterior toraria ab osliis Ampsagw Hipponem usque Regium, fuit. recenseriParaiianas, Culusitanas,Taculuam, Sullucu, ANTONIUS CARPITANUS. Sermo fil de ipso in colla- et Hipponem; nec aliud intelligi posse Culusitanarum tionean. 411; subscripsit epislolm quam de appella- nomine quamutrumque Colopem,vel sallem minorem. tionibuset causa Apiarii Africana synodus ad S. Cm- Posiea. An emendandalecliocodicum,el pro Culusila• leslinumscripsit. Nisi Antonius annp 425 redux in no, seuColositano episcoporestiluendusCurobilanusab vitam iterum Carpilanam sedem receperit, ha?cpre- urbeCurobi prope Neapoliminprovincia Proconsulari cul a vere exorbitant, nam in synedp Carlhagi- «ite?Hic exunius liuerae variatione iugentes excitat nensi, in causa de appellaiienibus, subscriptus no- controversias, quse nullaesunt. Neque enim Antoniminatur PenlhadiusepiscopusCarpilanmEcclesim, vel, nus scribil Culusilanas inlerjacere inter Hipponem ui in aliis codicibus,PenlhadiusCarpilanus. Cum vero et Ampsagaeosiia; hac enim rationeurbs Culusitana in titulo epistolaead Coeleslinuminter primos iiomi- pleno jure ad Numidiam spectaret, cum Maurilanise i netur Anlonius, cur non iste iden) fuerit qui snrio Sitifensi vicujior esset quain provinci.ae Carthagi-

SUPPLEMENTUM OPERA S. AUGUSTINI. AD 275 270 0 nensi. Scribit AntoniriusCuiucitanas, et consentiunt} «bi VT Marazana legitur Mazarana, errorem sorbuit, tA Tabulae Peutingeriatioe, quae inler Pusicadem et Gir- tot ignoratis pro Mazarana ceriissimis teslimoniis. lam ponunt Paranlianis et Culucitani. At Garnerius s THEASIOS MEMBRESITANUS. Membresa porro Quod legit Culusitanas, ex quo errore Gulusiiam ex Anlo- fuerit episcopdlisdubium esse non potest; nam Lucii nini Sententia contendit locandamesse in Numidia. Membresitani memio esl in concilioCarlhaginensi.de Ita Tacarata est Numidiaeurbs, et in Notitia laudalur rebaptizandis hmreticis: Salvii Membresitaniapud Aur 9 inter NumidasCrescentiusTacaralensis : Tagarata vero gustinum, etc. Eumdem lapidem offendit, duas iteest in Proconsulari, in quaibidem nominaiur Honora- rum urbes in unam confundens. Tempore collaiionis ius Tagaratensis. Ilaque licet Cuiucitani inter Numi- Carlbaginensis, Membresaseu Membressa, ut Angudas statuaniur, Culusilani Proconsularibus deputan- Slinus et Antoninus scribunt, erat civitas distincia a tur, et Vincentius in collatione cap. 133 dicitur Culu- Memblosita. Hoc ad oculum palet ex memorata colsitensis, et in subscriptionibus synedi an. 419, Gulsi- lalione, in qua cap. 135 recenseiur Gennadius epitanus et Culusitanus. ln notilia legitur Mmilianus tcopnsplebis Membressitensis,temque ibidem ponitur s i Culsitanus intef proeonsulares; in synodo Bonifacii Theasius episcopusplebis Memblosiiensis.In synodo i Carlhaginensis anno 525, MarcianusCulusitanus; ini Gyprhiniapud Augustinum lib. vu de Baplis.,cap. 26, . Cartbagineiisi sub Giatocan. 6, Nicasius Culusitanut. B nominatur Lucius a Membresa, quam eamdem cum Nusquam legitur Culucitanus. Sed nequevariandaest t Memblosita Garnerius existimavit. Qui etiam ibidem lectio, ut pro Culusitano Curobilanus episcopus repo- probat Membressamspectasse ad proconsulares, quia natur; nam Culusita et Curobis fuere distinctae civi- cx Antonino constal civitatemhanc inter Mustitanam tates proconsularium :etenim in synndoGarthaginensi el Sicilibbam fuisse. At Mustitana perlinebat ad Nui t Bub Hildericorege anno 525, subseripti leguniur et niidiam ex Notitia Africoe,in qua inter Numidas nos Peregrinus episcopus plebis Gurobitanw, et Marcianus ininaiur Antonianus Muslitanus; si vero Membressa i episcopusplebisGulusilanw.Vides Gurobim a Culosita inler duas urbes proconsulares fuisset, forte intentuni ; seu Culusita distinctam? Sed ex ipsa collatione lioc probasset. Hoec de Mustitana urbe juxta vulgarem ipsum demonstratur, in qua cap. 138 Vincentius Cu- sententiam loquor. Debuit ergo haecdemonstrare ex lusitanus de sua dioacesidixit : Catholicaest. At cap., synodica act. 2 concilii S. Marlini papae, in qua inter 198 inter Donatistas recitatur Victor episcopusCuru- proconsulares laudatur Victor Membressitanus, et ex bilensis. Res esl clarissima, de qua unus Garnerius synodo Bonifacii Carthaginensis an. 525, quain subi scribit Paschasius Membressilanus. potuit dubilare. Ita quidem legitur TOTUS ELDITANCS. M Scribitur in collatione MelzitaPUBLIANUS BAZARADIDACENOS. sed in collalione : Sed quia nullibi, quod sciam, hujusce- C MHSj viliose opinor : neque enim ab ullo fit mentio : modi civilatismentio fit, suspicari possel aliquis inesse Melzilwcivitaiis in provincia Proconsulari: Fil autem i mendum, reponendumque Mazaranacenum; est enim ab otnnibus Meldiimad Hipponitidempaludem positw, Mazarana civitasin provinciaProconsulari inter Bagra- enjiu situs a Ptolemwodetcribitur. Ita Garnerio Plidam fluvium, et fohtemCatadm,quo QiluiturCarthago. nius, ac trecenti et decem episcopi Donatislae nulli . Profecto urbem Bazaradidacenam ex cap. 125 colla- sunt. Plinius lib. v, cap. 4, laudat in Africa oppidum tionis habemus. Nusquam tamen nova»urbis Maza- Melzitanum. Synodus Bagaiensis Donatistarum inler ranw nomen, nisi in Nova Garnerii Geographia repe- duodecimordinatcres MaximianiCarthaginensis damrilur. In synodo S. Cypriani apud Aug. lib. vn de. nat Vaierium Melzilanum. Apud Aug. Iib. m conlra •Baptismo, cap. 10, nominalur Felix a Marazana, et; Cresconium, cap. 19 et 53. Recte ergo in collatione in tabulis Caroli a S. Paulo Marazana describilur; cap. 121 legilur : Tutus episcopus plebis Melzitanw. ; synodum Marazancnsem laudat Ferrandus Diaconus Non tamen repreheridendus est Piolemaeus, ubi hoc Carthaginensis can. 76. At Garnerii allucinatio ap-. ipsum oppidum Melditam vocat; familiare eniin fuit paret, qui Marazanam sitam fuisse putat in provincia, anliquis pro Z usurpare D, ut pluribus ostendi lib. n Proconsulari, nam pertinebat ad Byzacium, Hinc. JMst. Pelag., cap. 5. Ita in eadem provincia Hippo;D in NoiitiaAlricaeinler ByzacenosasseriturVindicianus " nem Zarrutlium laudat Antoninus, ei Zarilonensem Marazaniensis. Hoe ipsum ex Anionino eviricitur, qui episcopum iiominai cOllatiocap. 159, cum alii eamscribit ab Aquis Regiis Marazaniam M.P. XV.Sufibus dem urbem Hipponem Diarrythum vocent. PANTHONIOS POPPITANDS. collalione parte prima In M. p. XXVIII. Quare inter Sufelanos et Aquas Regias interjacet Marazana. Priores vero urbes pertinere legilur Pannonius Puppilanus, sed gemino vitio, cum ad Byzacenos constat ex Notitia laudata, in qua inter Pannonii nomen insotens sit apud Afros,. Panllionii eosdem nominanlur Liberalus AquarumRegiarum, et famUiare, el civitascujus sedemiemil dicalur Pupput Euslrasius Sufetanus. Sed omne dubium dispellit col- in Itinerario Antonini.,Imo gemitiovilio laboral haec lalio Carthaginensis, in qua cap. 127 poniiur Publia- censura. Cum lextus epigraphes synodalis ex collanus episcopusplebix Bazaradidacenw,etcap. 155 ap- tione, corrigendus esset, ut ubique erraret, maluit pellatur Eunomius episcopusplebis Maruzanensis.lgi- textum collationiserroris arguere. ln ms. serenissimi tur stulti solum suspicari possunt unam eamdemque magni ducis postea laudarido, in epigraphe non Panesse iirbem, cum ibidem disiincli episcopi ulriusque thonius, sed Pannonius recte legitur. Yerum quis illi dixit Pannonii nonieu insolens esse apud Afros,Panoppididiserleasseraiitur.ExOrleliiTabuIarummendo,

278 EXERGITATIGNESIN S. AUGUSTINlOPERA, VARIORUM 877 AJundit. ftecte in collatione Restitutus appellatur Muthonii vero familiare? Praeter Pannonium Puppita- A * num, iegitur in Noiitia Africaeinter Mauritanos Cae- zucensis, cujus adversarius Oonalisla cap. 206 diciiur sarienses PannoniusBitensis. Unum tantnm Panlho- Idaxius'Muzucensis. Porro haecurbs erat intef Byzanium ex depravaia epigraphe novit, alterum ex inco- cenas; unde in Notitia Africse inter Byzacenos epignitis librisex Africa appellet, et tunc familiare apud scopos recitatur Innocentius Muzucensis. Praeterea Afros nomenPanthoniiaffirmabo,eleritmihi magrius more solito divinalur; nam in collatione cap. 133 Apollo. Quod vero contendit a Pupput dicendum scribitur Restitutus episcopus plebis Simingitensis. esse Pupputanum,non Puppitanum, vix cilra indigna- Hunc vero annumeralum proconsularibus colligo ex tionem ab Afris audiri posset, quasi hic scriptcr synodo Bonifacii, in qua appellatur CresconiusepiscoAfricanarum urbium vocabula melius quam ipsimet pus plebis Simingitanm. Itaque errat Garnerius , Afri declinare sciat. In collalione cap. 187 inler Do- dum Restituto Simingitensi provinciae Proconsularis natistas nominalur Victorianus Puppitanensis, Pan- omisso, Restitulum Muzucensemex Byzacio ad Pronpnii semulus. Synodicam proconsularium act. 2i consularem transferens, eumdem in Muzulensernepilaudataesynodi Laleranensis subscribit Gulosus Pup- scopum vertit. seu TABRACENSIS. Sk ROSTICOS, potius RCSTICIANOS pilanus; in synodp Bpnifacii Cafthaginensis anne B 525 recilatur ForfwnafusPtipptianns. Quis aulem di- I 'enim legitur in collalione. Fuil autem Tabraca coionia xerit irosepiscopos nescisse suaeufbis nomen Laline in ipso confinio provincimProconsularis et Numidiw, unde factumest ul una pars auclorum in Numidia, alii inflectere1 VICTORINENSIS. V Legitur ipsiusnomen in collationis in Provincia collocarent. Infeliciter labilur. Etenim primaparte,estautem Vina civitas prvpe Puppulanam. cum in coliatione nulium Ruslicum appellatum legcAriolatur; nam cum in titulo cpistolae, quam adeo, ret quo hujus episcopi sedem designaret, eumdern eruditis notis iilustrat, trcs Vietores notninentur, ex Rustico in Rusiicianjum mutavil. Sed in hoc lureorumdem sedes ex collatione Carthaginensi expi- piter etiam errat; nam supefius episcppum qtii terscalur. Priorem dicit Vinensem, aherum Utieensem,, tiiis ab Aurelio primate in epigraphe legitur, appelpostremum Migirpensem. Quod ita pro arbilrio ho- larat Rusiicianum Tabracensem.Itaque auctore Gafrurii Victofumsedes disponit, nullam Garrierio quoe- nerio anno 416, Tabracse iduo Rusticiani episcopi stionem facio, quamvis prior potuerit esse Migirpen- catliolici sedebant, ut Ecclfesiae,quemadmodum et sis, postremus aulem Uticensis, et medius Vinensis. urbesidtemporisregebantuf, suos habuerint duumHoc eumdem inlerrogatum velim cur tres alios Vi- viros. FORTUNATIANOS NEAPOLITANOS SICCENSIS. vel Forclores, qui in collatiorierecensentur, Omisil, nullum1 queeoruminmeriibrataepigraphe nominatumvoluit? C lunatianiduocelebresexslileruhltunc temporis: NeapoRecensetur cap."116 Victor Liberlinensis. Hanc veroi lilanm unus, alter Siccensis Ecciesimepiscopus, uterurbem speciasse ad proconsulares patet ex synodica que Proconsularis provinciw, etc. Vterque sinedubio i ejusdem provinciae act. 2 concilii Lalerahensis, ubii interfuit Africanoconcilio an. 418. Incerlum uler elelegitur Januarius gratia Dei episcopusS. E. Libertinm. clus ad finiendas causascum aliis pfovinciarumlegalis. ' Rursus ih eadem collatione recilalur cap. 215 Victor Ulerque pariler inlerfuit concilio ilniversali mi. 419. Abitinensis.Et hunc pariter proconsularibus accen- lncertum ulrius nomen prceferdturin epistola Afrorum sendum constat ex proxime laudata sytoPdica,in qua ad S. Cwleslinum.Laudo hominis eruditionem, qui i nominatur Auguslalisgratia Dei episcopusS. E. Abiti- dubs Fortunatianos nOvit, eosqiie in divefsis urbibus i nensis; et apiid Cyprianum habetur SaturninUs ab collocavit; verebar enim ne duos Fortunatianos uni Abbitinis.Denique terlius Viclor occurrit cap. 153, urbi prseficeret, quemadmodumduos Rusficianos uni > ubi dicitur subscribere Quinlus pro Victore episcopo civitati donavit. Verum statim cespitat et praeceps ' Tuburbitanorumntinorum. Fuisse vero Tuburbum ini ruit. Quod enim ait litfumque Fortunalianum interProconsulari docet Notilia Africae, in qria appellaturr fuisse concilio univefsali Africsean. 419,admilti non Btnenaius Tuburbiiensis; et ulriusque Tuburbi situm potest, nisi mortuos episcopos suffragia dare ac seni in Proconsulari exhibent Tabulae Peutingerianae. Cur*\ tentias dicere fingamus. Anno 419 Siccae sedebat V ergo tres hosce Victores, qui anno 411 eidem colla- Urbanus in mortui Fortunatiani locum subrogatus, tioni cum tribus aliis quos laudat interfuere,"a sy- qui, cum anno superiori Apiarium igni aquaque innodo anni 416 exclusit? Cuf unum saltem ex illis tefdixisset, et hic ad Zosimum appellasset, acriter a > intra synodum non admisit, sed solummodo Vinen- pontifice reprehensus fuit; unde diuturniores illaede sem, Uticensem, et Migirpensem?Profecto vides, mii appellationibus.controversioeAfrosiriter et Romanam i Antoni, Garnerium hic purum putum ariolatorem sedem exordium duxere. Iri litteris syriodi Africanse anno 419 ad Bonifaciumponlificem dalis haeclegunagere. in coitalioneMu- tur: Prior aulem coepiscopus noster Siccensis Urbanus, RESTITUTOsMuzuLENSIS."LeJlto• lib. zucensis,sed Augustinus vn (lege vi) conlra Dona- quod in eo, nempe Apiario, corrigendumest, sine ulla i natistas, cap. 41, meminit episcopi Muzulensis, quem dubitatione correxit. Unus ergo Foitunatianus NeaProconsulariscolligoex Notitia smpius polilanus anno 418 et 419 synodis Africanis interfuit, •> fuisseprovincim i laudala, in qua numeralur inter ejeclosex ea provincia unus Neapolitanus ad finiendas causas cum aliarum tphcopot Feiix Muxulmsis.Geograph,usurbes con-' provineiarum legati» electus eit, idem epistolaead S,

SUPPLEMENTUMAD 0PERA S. AUGUSTINI. 2B0 279 - A ANIMOS. minus viticsa sit lectio,quod non temere Coelestinumpapam proefigitur.Nota inlerim, vir cla- , Sin rissime, Garnerii confidentiam, qui asseveranter pro- lamen quispiam conjiciat propter insolenliam vocis, , nuntiat Siccensem Fortunatianum sine dubio laudatis ignota dici debtl hujusce episcopi Ecclesia. Qtiod si i synodis interfuisse, qui id lemporis sine dvMo<iiem vitium irrepsit, suspicari possit nonnemoreponi deberc. i obierat, ac in eadem sede Urbanurii ex Hipponensi pro Animo Timianum, qui, ul est in collalione, rexii i clero episcopum exeeperat. De initio episcopatus EcclesiamUlinw civitalis, a Ptotemmosub Carlhagine i Urbani scribit S. Auguslinus epist. 59 ad Paulinum ad Bagradamfluviumrepositm. Si viliosam lectionem Nolanum. suspicabatur, cur antiquum aliquem codicem non collaiioneepi- consuluit? Exstal epistola hujus synodi CartliaginenRESTITOTOS CiNCARiTENSis.Legiterin ! scopus hujus nominisel sedis; credibile admodum est sis in codice ms. bibliothecoeserenissimi magm ducis hunc ipsum esse quo de agilur. Et hic divinatur; nam ad D. Laurentii in pluteo 12, in quo non Animnsleadfuit etiam collationi cap. 135 Restilutus episcopus gilur, sed AMBIBIOS, in rescripto Innocenlii papse qui plebisSimingitensis. Et in concilio Bonifaciian. 525 dicilur Ambivius. Iu collalione cap. 153 appellalur inier proconsulares laudatur Cresconius episcopus inter catbolicos Patres Ambibiusepiscopusplebis PiplebisSimenghanw. At Cincaritensem Eecfesiam in- sitensis.EvodiusUzalensisS. Augustini discipulus lib. B cerlae provincioedepulani Carolus a S. Paulo et Hol- I j de Prodigiis S. Siephani, cap. 13, meminit Pisilatm stenius, nec quidquam pro ea re affert Garnerius. civitatis.AmbibiiEcclesiaui omisilCarolusa S. Paulo, Ego tamen puto illam Ecclesiam fuisse inter procon- Holstenius incertse provinciae deputavit, et minus sulares; nam in synodica act. 2 concilii S. Martini recte a Pisiiana distinxit, quaetamen ex hac epigrapapse inter ejusdem provinciae episcopos nominatur phe colligitur fuisse in Proconsulari. Ambiviifit menQuobulus Ceciritensis,quae forte Ecclesia eadem est tio can. 78 Cod. Afric, ubi ante Evangelum nominacum Cincariicnsi.. tur,quem Gamerius pro Evagrio supposuit,nt vidisti, Incertw sedis. Nam Ampeiius cujus fit sed perperam; nam in laudato codice EvagriusnomiAMPELIUS. mentio can. 78 Cod. Afric. cujusque sedesin collalione naiur, et pro Mundius, ut in excusis codicibuscordicitur [uisse Vaga vel potiusVada, quiqueinlefloculus rupie habetur, Nimidiusrecte ibidem legitur.lnnullis legilnr cap. 176, videtur fuisse Numidarum unus, etc. codicibus epigrapben quaesivilGarnerius, qui tamen Undeulterius corrigendusquoquecollalionistextuscap. ob exscriptos ab alio e Vaticanis mss. Marii Merca215, ubi duo appellantur CpiscopiVagensescalhoiici, toris libellos, vah quales tragoediasin calce sui operis Ampeliuset Primulus; legi enimdebet Vadensis.Igno- excital, et in quos! ravit duas fuisse in Africa Vagas,unde alteram urbem ' FELIX UZITENSIS. s Legitur in collalioneVizicensis, ed Vadam dicendam conlendit. At Plinius, cui melius *•* Nolilia episcoporum in Proconsularismentio provincim Africanaiurbes cognitsefuerunt, lib. v, cap. 4, inter fit Caii Uzitensis,qui periissescribilurantequamveniret quindecim oppida civium Romanorum nominat Va- ad exsilii locutn; el Uzilha civitasponitur in Ptolemaigense, et inier triginta libera oppida Vagense aliud. cis Tabulis prope Adrumetumel Ruspinam. Cum isla? Consulto addidit atiud, ut Vagam utramque distin- duaeurbes fuerint in Byzacie, in eadem etiam provingueret. Una erat Latio donata, allera liberum muni- ~ciaUzitha Plolemaeilocanda fuit. Uziihseoppidi silum cipium. Hinc perperam collationem corrigendam diserle tradit A. Hirliuslib. deBello civili in Africa, ducit, in qua duoeVagaeasseruntur. Haecoppida,*quae ubi ait Csesarem prope Uzitham castra ineiatum,(j»fE Vagsedieuiilur in collatione, ambo Vadw appellantur aberant a portu Leptis Parvaemillia passuum sex. Lein Notitia Nuraidiae,ubi recitanlur Rufmianus Vaden- ptis vero erat in Byzacio supra Adrumetum versus sis, et Proficius Vadensis. lmo terlia insuper Vaga Tripolim millia passuum 18, ex Antonino. Ex his in ponitur in eadem collatione; nam cum cap. 177 no- Notitia legendum est: Caius Ucitensis, non Vzitensis; minatus fuisset Privalus episcopusVagensis, Rogatus haecenim Ecclesiaerat in Byzacio; Ucitensis vero in episcopus dixit; Januarianus dicitur, non Privatus. At Proconsulari, in cujus proyinciaesynodica act. 2conrespondit Primianus primas Donatistarum Carlbagi- cilii LateranenBislaudatur fripolius Uciiensis, ab Uci nensis provinciae cap. 179 : Est Auzagga, ubi fuit urbe, ut«xPlinio mox ostendam in notis ad FRUCTDOJanuarianus, qui nunc defunclusest; alia Auzaggaubi SUM. Igitur perperam Visicensem in Uzilhensem Ecest Privatus, qui nunc iwit.Ubi patet has Vagas agno- clesiam mulat. Scribitur in collalione cap. 125Felix minatas Auzaggas,ut a Vaga, ubi Ampelius sedebat, episcopusplebis Visicensis.Quam Ecclesiamperlinere dislinguerentur. Et quidem proeier duas Vagas quas ad proconsulares colligoex eadem synodica, ubi inter Plinius in Africa, hoc esl provincia Zeugilana ponit, procoosulares cernitur ValentinianusepiscopusS. E. Ptolemseus lib. iv, cap. 2, in mediterraneis urbibus Vsicensis.Erat hsecurbs prope Taboram, cujus epiMauritaniaeCscsariensisVagam etiam collocai, cujus 'scopus Victor Donatista cap. 125 citato dixit Felici situm exhibent TabulaeantiquaePeutirigerianse,et re- Visicensi: Ego tibi intervenio.Et cap. 201 idem Vicentes Caroli a S. Paulo. Ampeliusqui laudatur can. ctor ait: Susceperamquidemmandalum; sed quia bea78 Codic. Afric. non est idem cum Ampelio qui hic tissimuspater et princepsnoslerPrimianus nunc susceappellalur; ille enim AmbivioPisitensi posterior fuit, pit, me necesseetl mandare his actis. Itaque erat in ut ibidem patet; hic aulem eumdem proecedebat,ut Proconsulari episcopus, si Primianum Carthaginensem suqm primatem appellat, Perperam in dissert, proxjme ostendaqi,

282 EXERCITATIONES1N S. AUGUSTINIOPERA. 281 VARIORUM de Synodo v, cap. 10 , Taboram Vicioris DnnatistaeA episcopum; nam cap. 125 ponitur Antonittsepiscopus ciunTaboraaltera Mauriiania;confudi. Quare addenda plebisCarpitanw. Ex quibus colligimusAdeodatumSievt Tabora Tabulis proconsularium Caroli a S. Paulo • mittuensemdiversum esseaSimidiccensi,quianno411 el»llolstenii. Caeterumde hujus Felicis sede Garne- collationi iuterfuit, et diversas fuisse urbes Simittu rius divinatur. In collatione cap. 127 laudalur Felix et Simidiccam, cum tempore collationis hic Adeodaepiscopuspkbis Apiungitensis. Erat Aptunga in pro- tus, illic vero Benenalus sacra suprema auctoritate vincia Proconsulari, et alter Felix Aptungensis olim adminislraret. OCTAVIUS OTHINENSIS. Caecilianura Cwthaginensem consecraverat, ut ex Inlerfuit collationi,est autem Optato lib. i, et Augustino epist. 68, 162, 165, et Ulhina civitasin provinciaProconsulari ad Bagradatn libris contraOonatistaspassim habelur.Itaque omisso fluvium, ul habent Tabulw Ptolemaicw. In concilio Felice Aptungensi, Felicem Visicensem synodo anni Carlhaginensi, elc, dixil vigesimoseptimo loco sentenliam Felixab Uthina, el LampadiusVlhinusconcilio 416 pro arbilrio proesenlemfacit. DONATIANUS ZGGCENSIS ZELLENSIS. sive Recenselur Arelalensi n subscripsil. Eadem chorda oberrat, Utiin collationeDonalianvsZellensit. In Notilia provinciw nunam cum Uthina confundens. )n cap. 133 collatioProconsularisfil menlio Vincentii Zeggensisin exsilium nis Carlhaginensis editionis Massoniset Albaspinsei, ejecii. Eodem in lulo hoeret, Ziggam cum Zella con- B legitur OclaviusepiscopusptebisUtinunensis.Scio duas fundens. Erat Zella in Byzacio; Strabo enim recen- fuisse Uiinas in Africa; ei tempore collationis cap. sens hujus provinciae oppido, Jib. xvn ait: Prope 123 legitur: TimiaiiusepiscopusplebisUtinensis; caeliamerantZella elAchola liberwcivitales. In tabulis pite vero 153, Itaac episcopusplebis Ulhinensis.Quare Peulingerianis Acbola poniiur inter Tnpsutn et Ru- si Oclavius fuit pariier episcopus Utinensis, tertiam spam urbes in Byzacio, in cujus Nolitia rccitatur in Africa Utinam nobis excitare debet, vel Oclavium RestitutusAcliolitanus.ConciliumZeUense landat Fer- collegam Timiano aul Isaaco superimponere. Contra randus Diaconus, quod Teleptense perpesam dici Isaacepiscopum catholicum stabatFelicianus, contra ostendi lib. ) Kist. Pelag., cap. 15. At Ziggera urbsi Timianum Felix Donatistarum episcopi. At de Octa. in Proconsulari, in cujus Nolitia recenselur Vineen- vio refero integrum textum ex collatione Carlhagi. rius Ziggensis, quem Garnerius Zeggensem dixit ut; nensi. Octavius episcopusplebisUlinunensiscoram V. facilins Zellensem facerel. In gestis purgationis Feli- C. tribuno et noiario Marcellino superius mandavi ei cis coram Afrieae proconsule, in calce Optali Alba- snbseripsi Carihagine. Quare idem dixil: Econirario spinese ediiionis, memoraiur lngenlius Decurio ZU mihi eit Bonifacius. Ex tribus igitur episcopis cathoguensium,quse urbs, ut ibidem patet, erat in Procon- licis totldemque iisdem adversariis Donatisiis duas .C sulari. In litleris Consiantini imperatoris, apud Au- l Uiinas et Utinunam in Africa urbes haberaus. Quod gustinum episl. 68, el lib. iu contra Cresconium, insuper addit Ulhinam ad Bagradam fluvium silam cap. 70, idem dicitur Decurio Ziguensiumcivilatis.Et; ex Ptolemteo, notes velim, vir eruditissime, GarnemonietnZiquensemmemorat Victor Vitensis de Per- rium ante sepiemdecim versus idem dixisse de Utina secutione Vandalorum. altera, in qua sedebat Timianus.Profeclo Ptolemseus ADEODATUS SIMIDICUS. lnterfuit collationi onn.411,, unam lantum Urblnam ponii; quod si nosler geograProcon- phus Uthinam Ociavii, et alteram Timiani ad Bagraunusquefuit an. 419 e decemlegatisprovincim sularis qui cum legalis aliarum provinciarum canones dam reponil, de ulraque Plolemaei (estimonium neui EcclesimAfricanm recognovit et subscripsit. Et hic liquam laudare potest. Scribit Holstenius allerutram i rursus episcopos et urbes confundit. Adeodatus quii Ulhinam cum aspiralione «cribendam, et vere apud anno 419 canones recognovit erat episcopus Simit- Auguslinum lib. vi de Bapt., cap. 55, recilatur Felix i tuensis, non Simidiccensis. Leguntur apud Labbeum ab Vthina. Omittp quod ibidem ait Lampadium Uihisubscriptiones synodl anno 419 Carthagine celebralae, nensem subscripsisse concilium Arelatense n; voluit , iii quibus AdeodatusSimiluensis vel Simitensis dici- dicere primum indiclum anno primo Sylveslri, an. tur. Oppidum Simitluense laudatur a Plinio lib. v,, 314. BonifaciusOctavii adversarius cap. 198 dicitui ;"J cap. 3; StmiKu ab Arilonino dicilur. In collatione Ulummeiisis; ntri lextui error irrepsit incerlum. THURZITENSIS. SEROTINOS cap. 155 recensetur BenenatusepiscopusplebisSimitInterfuit collalioni. Potensis, et cap. 155AdeodalusepiscopusplebisSimidic- nitur aulema PtolemwoThursa propeVinamcoloniam censis. Quare Adeodatus, qui anno 419 canones re- non longe a Tunizza, alque adeo nec admodumprocul «ognovil, anno 411 nondum erat episcopus, cum Si- a Carlhagine. Non ita scribitur in collatione; nam inittuensemcathedram teneret Benenatus. Hoc ipsum cap. 133 recenselur Serotinus episcopusplebisTurul eliam evidenter ostendilur ex subscriptione synodi 2i7ensis.Quaenflexio, unoGarnerio auctore, aThursa i i anno 419, ubi legimus : Penthadius Carpitanus,Adeo- Ptolemoeiderivalur. Sane vapularent discipuli qui a dalus Simitluensis. Quare Adeodatus fuit episcopus Thursa Thuruzitanum declinarent; hoc enim adjecti5 i tempore posterior Penthadio : Africani enim juxla vum a Tburuzita originem ducit. Quare perperam t tenipus delati episcopatus nomina synodis dabant, et Ptolemaeusin testem vocatur. lmo nusquam legitnr in tractoriis scribebantur, ex canone 53 Cod. Afric. Thursa in Plolemaeo, sed lanium Thurza, quam poet Augustinoepist. 217 ad Viclorinum. Rursus cer- nit in Byzacio prope Adrumetum. Rectius autem ex [um est Penihadium anno 411 non fuisse Carporum. ipsa collatione ostenditut Thuruziiam fuisse in pro? i

284 SUPPLEMENTUMAD OPERA S. AUGUSTINI. 283 vincia Proconsulari; quia cum S-efplinusepiscopus A ea annb 416 sententiam Contra Pelagian&s subscridisisset se nullum habefe episcopum advefsarium, psit. Tagora.in Nuniidia dicebalur etiam Tagufa, ut Primiani primalis Carthaginensis diaconus Habel- ex Notitia Africaepatet. m CRISPOLOS VOLITENSIS. vutgatis codicibusItgitur deum reposuit: Presvyler est itlic Catlus. Qui quidem diaconus frequentius inierloquebatur, ubi de episco- Trispolus, sed vitium per se manifestalinsolentia nopis proconsularibus quaerebatur, ut passim ibidem minis; quare emendaridebetex coliatione. Hic recte patet; li.cet semel aut iterum de aliis quoque lecu- piiorem litteram corrigit. in ms. serenissimi magni ducis Crispoluslegitur, tum in epigraphe syhodicae, tum concedam. Ila legitur MAJORINUSZEMPTENSIS. m collalione; me- tum In rescripto Innocentii. lius Zamensis, namin Proconsulari provinciafuil Zama VICTOR TiCENSis. U Nonillequidem scriplor iibrornm civitas, si Plinio, Piolemmo ac Slraboni credimus. de PersecutioneVandalica aniio 484 excitaiaudversus Quot verba, tot errata. In collatione cap. 153 lauda- calholicosab Hunerico; sed alius ejusdem nominiset tur Majorinus episcopus plebis Zentensis. Ei quidem sedis,qui fuitCarthaginecumcpllatiOhaberelur.Siclor, recie : nam in synodica proconsularium act. 2 con- qui sub Ilunerico vixit ac scfipsit libros de PersecucMii Laleranensis memoratur Florentius gratia Dei lione Vandalica, non fuil episcopus Uticensis, sed B episcopus S. E. Zentensis. Quo egregio leslimpnio I Vitensis, ut egregie e mss. ostenderunl Chifflelius ac evinciturl recte scribi in collatione Zeniensem, ac Holstenias. Hoc ipsum probatur ex elencbo episcomale legl Zemptensem, et Zentam fuisse inter urbes porum ab Hunefico In exsilinm depertatprum; riara proconsulares. Rursus quod Zentam in Zamam mulat inier proconsulares nominatur Fiorentinus Uticetisis, vix patienter ferri polest. In collatione cap. 121 .di- el inter Byzacenos Victor Vitensis, qui librPs scficitur DialogusepiscopusZamensis, cujus adversarius psit de Persecutione Vandalica. Plura hac de re leges Mcntanus unus e seplem Dpnatistis collateribus re- in Chiffletio, cujus vojumen, ut pleraque alia, e censeiur. Igitur non Majorinus, sed Dialogns anno copipsjssima tua illa biblioiheca nOnsemel mihi com411 eratZamensis episcopus. modasii. . POSTUMIANUS. sedis; nam qui dicitur in collla legilur in coltatione,etc. In VICTPRMIGIRPENSIS. Ignotw lalioneTagorensisdiversusest ab islo; siquidemTayora. hoc et praecedenti Victore redit ad solitas divinatioeivitas, seu Tagura, est in Numidia, non ilem in Pro- nes. Adfuere collationi tres alii e Proconsulari proconsulari, el inter episcopos e Numidia in exsilium vincia Victores; nempe, Libeftinensis, Abitinensis, actos, recenseinrTimolheusTagurensis.Ignoravit duas et Tuburbitanus. Itane hosce inlra quinquennium fuisse in Africa Tagoras, quod lamen intelligere po- obiisse putat, vixisse vero Migirpensem, et Uticen^" teral ex collatione, cui inter catholicos antistites in- ^ sem, utisli solummodo, et nullus illorum trium sylerfuere RestitutusepiscopusTagorensis, qui fuit cu- nodo annp 416 Cartliagine conlra Pelagianos coaclae slos tabularum cap. 145; et Poslhuminnus episcopus interesse poluerinl? Sedcui facile fuit urbes pro arplebis Tagorensis; cap. 135. Ilaque Postliuinianus, biirio mulare, confundere, exstruere, haud quidquam qui ponitur in epigrapbe, fuit episcopus Tagorensis pensi habuit episcopos ad synodos admittere prout in provincia Proconsulari. At fuisse Tagorara in libet, et prout libet excludere. hac provincia colligo ex Tabulis Peulingerianis, ubi LOCIDS TAGARATENSIS, Becenselurejus notnenin colhaee legunlur: Thacora v, Gegelu(supple xv, ex An- latione. Tagaratensisepiscopi meminilnotitia episcopotonino mpx laudando) Nurragara xn, Sicca Veneria rum provinciwProconsularis, refertur enim Honoraius xxx. Antoninus ila scribit in ilinere Musii Cirtam. Tagamlensis putsus in exsilium.Non possum non alSiccam xxxn, Naraggara xxx, Tagora xx, Tipasa bos calculos adjicere. xxxiv. Certum est Tipasam spectasse ad Numidiam; MARIANUS UZIPPARENSIS. Nominatur in collatione. nam in nolilia hujns provinciae nnminatur Rusticus Meminit notilia Episcoporum provinciwProconsularis Tipasensis. Naraggaram Tipasse fiuiiimam Numidiae AugenliiVzipparilani in exsiliumexpulsi. In plerisque ascripsere Cafelus a S. Pauloei Holslenius, sed per- _ editis codicibus legitur Maciamts, sed Garnerio favet D peram; nam synodicam prccpnsularium act. 2 ccn- ms. Laurenlianse bibliothecse. In Tabulis Peutingecilii Lateranensis subscripsit Benenatus episcopusS. rianis Vsippira ponitur supra Putput in mediterraneis E. Narragarilanw, el in Netilia inler proconsulares versus meridiem. In Synodp Bonifacii appellatur Serecenselur MaximinusMaraggaritanus, ubi plane Na- menlius Vzipparensis. Marianus fuil unus legatorum raggaritanus Iegendum est. Et in collatione inter Do- proconsularium in concilio anni 419. naiistas cap. 207 numeratur Faustinus episcopusNaABZIRITENSIS. legitur tn collalione, Ita FRDCTUOSOS v raggaritensis. Ultra Naraggaram versus Numidiam legendum lamen forle est Abderitensis, el Abbiritensis: ponilur Gegelu. Porro hanc etiam urbsm fuisse intra est enim apud PtolemmumAbderw menlio in Africa dioecesim proconsularium palet ex Victore Vitensi, propria, seu provincia Proconsulari, siquidemponiiur qui lib. i de Persecut. Vand. inter proconsulares no- sub Carlhagine, el in Noiitia provincimProconsularis niinat VicentiumGigitanum. Itaque Tagora 5 millia fit menlio Felicis Abaritani tpiscopi. Hunc vero Frupassuum Gigetu distans, erat ultima urbs provinciae cluosum oporlel non diu fuisse superslitem; nam an. i Garthaginensis, Tipassecontermina, cujus sacra tem- .419 CandidusAbbarUanusrecenselurnter iegatos pro[H)recoIIationUPoslhumianus minislrabat, qui post- vincw Proconsuloris, quilamenin tubtcriptionibutdi-

286 VARIORUMEXERCITATIONES IN S. AUGCSTINI OPERA, 285 A Prwtextatus episcopus SicilibbensisEcclesim subciltirGermaniw,sedmendose:namGtrmanta smevtiut, l sive nova, perfinet ad Numidiam, st qua fides Notitim scripsi. QuodvulldeusepiscopusVeretisisEcclesiwsubscripsi. in qua fil meniioFelicis Abaritani epicitatm, seepiws Gandidus episcopus Abbirilensis Germanicianorum scopi. Parum callet Africanam geograpliiam, dum Ecclesim subscripsi. urbem Abzirilanam cum Abbiritana confundit. InL Anno 411 sedebat Garpis Antonius, cui Penthacollatione cap. 128 dicilur Frucluosus episcopusplebis Abzirilensis.Plinius lib. v, cap. 4, laudat in Africa dius subrogatus fuit ex cap. 125 loiies memorataecoloppidum Abziritanum. Haec urbs Ptolemoeo diciluf lationis. Idem etiam Quodvultdeusin epigraphe poniAbdera, nam D pro Z passim sumptum superius tur ante Candorium Mullitensem, qui collationi interostendi. El in synedp Genethlii an. 390 Victor Abzi- fuit. Qiiare diversus plane fuit a Quodvultdeo Verensi. MOLLITENSIS. Numeratur inter episcopos ritanus et Abderitanusin variis codicibus legilur. CseCANDORIOS terum adhuc in Africa numerabantur duae urbes qua- qui Carlhagine fuerunl tempore collationis. Tritef pronim episcopi Abbiritenses nuncupabantur. Nam cap; tonsulares ejectosNotilia habet Liberatum MuUitarium. 215 laudatoecollationis ponitur AnniboniusAbbiriten- Tandem Garnerius non sine cura el labore aliquid exsis; capile vero 133, Felix episcopusAbbirmajus,quae piscatus esl. B MAXIMOSMEGARIOS. et urbs ita appellabatur, ut ab Abbirminus, ubi sedebat, I Ignotw sedes.Sed et alioruni Annibonius, distingueretur; Afri enim ad duas ejus- parum eidem nolae. RUFINUS DROSILIANENSIS. dem nominis urbes distinguendas, utebantur istis Quanquam ita legilur in vocabulis hiajus et mtnus; ita apud eosdem babemus collatione, tegendumtamen puto Dinisianehsis, itel poLepiiminus, nempe, Parvam Leptim, et in Nolilia lius Dionisianensis: ejhsce enim nominis Cpiscopus op inter Byzacenes est Fortunatianus Leptiminensis: iia niiur in concilioCarihaginensirebaptizaritiumrium. 4"8. Plinius ibidem recenset oppida Vcitana duo, majm: An non illa sedes qv.win Nolilia provincimProconsu; et mimis, et cap. 135 collationis recilatur Oclavianus laris corrupte legitur Duassendelmai Non possunt sine ? episcopus plebis Ucimajus. Itaque eidem collationi risu haecaudiri. A carcere ad calcem pererrat. Lege, anno 411 interfuere Frucluosus Abziritensis, Felix mi Antoni, epigrapheu, videbis nominari non Rtifii Ita Abbirmajus, Annibonius Abbirminus. In syhodali' nuin, sed ROSTICUM. cum duo Ruslici in epigraproconsularium act. 2 concilii Lateranensis laudatii phe scribanlur, Gamerius ex priori Ruslicianum faappellantur Adeodalus Abbiritanus, et Viclorinus Ab- cit, posteriorem in Rufinum mulat. Cum non possit zirilanus, quorum episcoporum urbes mirum non esti Rustieum inler ducenlos et ocloginta sex episcopos Garnerium in unam conrudisse, cum nec easdeta Ca- • qui collalioni nomen dederunt reperife, satis urbano ^ rolus a S. Paulo, nec Holsienius exacle distinxerint. v artificio pro Rustico Rufinum obtrudil. Porro RufiSed alia rursus Garnerii errata corrigenda sunt;falnus cap. 121 collationis vocalur eptscopusplebis Drusum enim est Candidum successisse Fructuoso; nam silianensis. Verura melamorphoseos studiosus, non Candidus fuit episcopus Abbiritensis, non Abziriteii- modo episcopum, sed et Drusilianam ejusdem sedem sis; ita enim Iegilur in subscriptione synodi anno in aliam converlens ait: Legendumtdmen puto Dini419 Carlhagine coaciae, Candidus episcopus Abbiri- sianensem. Serione an jocose haec scripsisse eumdem lensis Germanicianorum,apud Labbeum lom. IlCon- putas? Ubinam genlium, non dicam in Africa, sed cil. pag. 1670. Etrecle; nam apud Augustinum lib. orbe toto episcopatus Dinisianensis paruit? Verum vi de Bapl., cap. 25, nominatur in synodo Cypriani vide quomodo eamdem Dinisianam suam illam urSuccessus ab Abbir Germaniciana. Si Garnerius proi bem, quam uno ductu calami repente excitarat, alGermaniw in melioribus codicibus Germaniciwlegis- fero siatim dejecit; velpotius, inquit, Dionisianensis. set, rectius textum correxisset. Verum plusquam pal- Sed perperam Drusilianensem Ecclesiam cum J)ionymaris est ejusdem scriploris allucinatio, ubi tradit siana confundit; illa enim ad proeonsulares perlin-et, Frucluosum post annum 416 haud diu fuisse super- ut ex Tabulis Peulingerianis constat, liaec vero ad stitem, quod Candidus anno 419 in Fructuosi cathe- ^. Byzacenos; nam inter sedes Byzacii quaesine episcodra sedebat.Idubi deCandido sermo inferius incidet, " pis erant anno 484, ponitur in Notilia Africse Dionyostendam; nam ambes huic synodo prsesentes fingit. siana. Easdem eliam diversas urbes fuisse evidenter YERENSIS. unus ex decemlegalis ex collatione deducitur, in qua cap. 187inlerepiscoFuit QUODVULTDEDS provinciwProconsularis. qui cum aliarum provincia- pos Donatistas qui collalioni inlerfuere ponitur Retlirum legatis an. 419, nomine totius Africanw synodi lulus episcopusDrusilianensis, et cap. 198 Viclor epicanones recognoverunl.Non ita est. Hic Quodvultdeus scopusDionysianensis.Itaque Drusiliana etDionysiana ante annum 411 erat episcopus, nam nominatur anle fuere diversae, et diversarum provinciarum urbes, Thomam Cubdensem, qui inlerfuit collationi. At quibus distincti episcopi Donalislaepraesidebant; illas Quodvultdeus Verensis post an. 411 episcopalum vero novus geographus in unam confundit, alteram indeptus est; cum in subscriptionibus an. 419 post ex Byzacio in Proconsularem sine machinis trausfePenthadium Carpitanum locetur. Earum fragmentum, Tens. At neque his mulationibus contentus, cum ex Drusiliana fecerit Dinisianam, dein Dionysianam; quod plurimum ad rem facit, hic insero. Penlbadius episcopus Garpilanw Ecclesimsubscripsi. tandem ex his omnibus tanquam dirutarum civitatum ruderibus novam urbem sedificatDuassendelmai; An RuffiunusepiscopusEcclesimMasensis subscripsi.

288 AD SUPPLEMENTUM OPERA S. AUGUSTINI. non, inquiens, illa sedes quw in Notitia provinciwPro-,•A tur Januarianus episcopus EcctesioiGisipensis. El taconsularis corrupte legitur Duasseiidelmai?Imo ipse- men cum uiriusque urbis distinclio meridiana luce mel corrupte legit; nam in Notitia laudata non dici- clarior appareat, confidenter exelamat Garnerius : tur Duassendetmai, sed Duassedemsai; nominatur Nullus dubito quin idem Ginesilensis qui Gisipensis. cnim ibidem mannucius Duassedemsai, cujus sedes Adde etiani Proculiani nomen familiare fuisse apud cum staluaiur in Proconsulari, nequit eadem esse Afros; nam episcopusqui in Hipponensidioecesiconcum Dionysiana, quaein eadem Nolitia locatur in By- tra Augustinum morabalur in parte Donati, Proculiazacio. Porro Ecclesiam Duassedemsai puto eamdem nus dicebaiur,.ad quem data est episiola inter.Auguesse quaecap. 202 collationis diciiur Assenemsalensis, siinianas 147, et nominatur etiam in episi. 168. ubi inter Donatistas recensetur Fortunatianus Asse- Fateor tamen in codice Laurentiano Proculumscribi. nemsalensis,et in synodo Bonifaciiinter proconsula- Verum adest in cap. 155 etiam Proculus Seirensis. res ponitur Paironianus Senemsalensis. Synodicam THOMAS. Mirum ubique hujus tioininis sltenlium, procbnsularium acl. 2 synodi Laleranensis subscribit nisi qtiod Leo Magnusscripsil ad Tliomam Africanum Julianus gralia Dei episcopusS. E. duarum Senepsali- episcopum: sed incredibileest huncceThomamnoslrum linarum. Habes ergo in quatnor versibus lot errata landiu vixisse. Si praesens collalioni hsec rlixisset, recenlioris hujusce geographi, quse forte idem ad- '. surdum illum affirmassein ; nam cap. 155 alta voce B denda putavit Geographiaereformatse, quam quidam nominatus est ab OfficioThotnas episcopus plebisCub(nosli hominem) in lucem emisit. densis, qui etiam respondit: E conlra neminemhabeRUFIANUS MAXENSIS. Dicitur in collationeMuzucen- mus. Hanc vero Ecclesiam speclasse ad proconsulasis; unus fuit e decemdelegalis e provincia Proconsu- . res poterat Garnerius discere ex synodica act. 2 conlari an. 419 ad recognoscendoscanones, etc. Putabal cilii S. Marlini papse,quam subscripsit Geniilis gratia se lippis scribere ac tonsoribus, cnm tot fabularum Dei episcopus S. E. Cubdensis. Portentum tibi forte portenta charlis inseruit. Fallitur cum scribit Rufia- videbitur hunc scriptorem non vidisse Thomam ubi num dici in collatione Muzucensem. Nec Rufianus erat in collatipne, reperisse vere liunc ipsum ubi dicitur, nec Muzucensis, sed cap. 127, nuncupatur plane non erat, nempe in epistola S. Leonis Magni. Rufinianus Muzuensis. Erat Muzu in Proconsulari, Semel tantum Leo Magnuslitteras, quse exstent, in et inter ejectos ex hac provinciainexsilium ab Hune- Africammisit; est epistola 87 ad episcopos Manritarico recitalur Felix Muzuensis.In eadem collatione nioe C«sariensis, in qua ntillus.Thomas appellatur. cap. 135 episcopusMuzucensisappellatur Restitutus. Interim non possum non dolere supinam ac immanem Denique in subscriptionibiis superius adduciis anno prorsus Garnerii allucinationem, qui, non contentus 419 Penthadius, qui post annum 411 eleclus fuil Car- '^ urbes et Africanos episcopos confudisse, Leonem porum episcopus, subscribit ante Ruffianum Maxen- Magnum pro Leone IX obtrudit. Exstat inter Leonis seni.Nondum ergo Iiicanno 411 eral episcopus,neque IX epjstolas terlia cum hac epigiaphe : ad Thoir.am interfuit collationi, cum Pentliadio ef Thomse Cub- episcopum Africanum, quam lamen fingit a Leone densi in hac epigraphe praeponaiur. Magnoscriptam. Damus ergo Iibentissime incredibile Vel PROCULIASOS.ignotwsedis, vel,quod magisreor, esse Thomam nominatum in hac epigrapbe, landiu legi debet Proculus GinesitensisSalariw, cujus nomen vixisse; elenim nsque ad lempns litlerarmn ab Apoponilur in collatione.Nam in Notilia episcoporum pro- slolica sede ad Tliomam episcopum Africanum scrivinciw Proconsularis legilur CarissimusGisipensis,eje- ptarum, sexcenti et irigiula lres anni lapsi sunl; prictus in exsilium. Nullus vero dubilo quin idem Ginesi- mus Leonis IX annus fnit nostrae epochae1049. Si in tensis qui Gisipcnsis. Vereor ne lol melamorphoses lib. n Vicloris de Pers. Vand. vidissetalium Tbomam nauseam ac fastidium libi ingerant, vir doctissime, ac episcopum Africauuni ? memel non levi sane crimini obnoxium faciam, qui In JANUARIUS TIMIDENSIS. collalione legilur Tunute a gravioribus studiis, quibus diu noctuque curam densis, sed legendum(nola confidentiam)omnitiovideintendis, ad hsec plane fabulosa leclitanda interpel- lur Timidensis: nam in provincia Proconsutari nutla " lem. Scis Catonem post difficillima senatus-consulta * fuit Tunuda civilas, sed Timida, quw Regia aliguando animum ad cursum ludesque cum pueris vertisse. dicilur. Eaindem cramben reponit. Audi interim quae Culusitanum Egp quidem varias subinde hpminum, urbiura, ac idem auctor iii notis ad VINCENTIOM provinciarum nen secus ac in scena fieri solet, mu- scribit de urbibus proconsularibus : Siquidemvix illaliones exhibeo. Refice interim te, ac oculos aures- lius provinciwplures quamsexaginla ocloEcclesiasnoque comraoda, nam riovsererum faciescccurrunt. Hic vimus, nec ittas noli silus, cum tamen fuerint centum Proculianus in Proculum vertilur, ac Gisipa in Gine- sexaginta quatuor, si qua fidesVictori Ulicensi.Cur sitam urbem transmigrau Quod hominis uomen va- ergo Tunuda non fuit rina ex illis centum fere quae rietur, dolo plerumque fit vel consilio, dum per ad- ignorantur ? Potuil tamfenpertinere ad aliam Africainalias transcribuntur; at urbes ur- nam provihciam; natn Tunuda incertse provincise ab optienenvfamiliae bibus inserere unus Garnerius tentavit. Verum quam ecclesiasticis geographis deputatur. In Tabulis Peui infeliciter, ne imperite dicam\ cellige ex cap. 155 tingerianis in Prcconsulari legilur Ulhica xx, Thunu cellatipnis, in qua nominalur Proculus episcopusple- VII, Maxuta xxi. Forte. a Thunu dicta esl Ecclesia ' b't( InTabulis Ptolemaici*ponilurTunuba; QinetjtensisSqlariw; et ex cap. i35, ubi recense-. .Thunudeiisi*». 287

' 290 VARIORUMEXERCITATIONES 1N S. AUGUSTINI OPERA. 289 qui lamen ad provinciam Carthaginensem speelaubi unius tantum litterae variatio a textu collationis A i . apparet. Et Plinius lib. iv, cap. 5, laudat in Procon- vit, SEXTUS, ignotmsedis. In codice Laurentianaebibliosularioppidum Tunudisense. Ex his poierat Garnerius memoralam Ecclesiam facilius el probabilius osten- thecse Sixlus legitur, sed nusquam memoratur in vedere, quam illam in Timidensem sine teste conver- lustis Africsemonumentis. GIVIRTENSIS. forle ita debet: fil lere. Cum inler Donatisias ntillus Timidensis nomiQOODVOLTDEOS Legi netur, non obscure deducilur eamdem Ecclesiam enim menlio episcopi ejusdemnominiset sedis in collafuisse catholicam (rari erant episcopi Donalistae in lione, nec lamen in atiis a Proconsulari provinciis reProconsulari, teste Petiliano capit. 165 collationis) peritur sedes Giviriensis. Sane Garnerius non legil ejasque episcopum ad synodum non venisse; nisi subscriptiones synodi Bonifacii Carthaginensis apud fuerit ex 64 Ecclesiis catholicorum quae tempore Labbeum lom. IV Concil., pag. 1640, illam enim sycollationis episcopis carebant, nondum in demortuo- nodum subscribit Vinceniiusepiscopusplebis Gervitaruni locum novis subrogatis, ex eadem collatione nm legatus provinciwTripolilinm. ltaque sedes Givirtensis erat extra lerminos Proconsularis, imo ultra cap. 215. Iia RESSIANENSIS.legitur in collatione. Byzacium, et ad Tripolitanos perlinebat. OCTAVIANDS CARPITANOS. unus e decem electis Fuit Hoc brevissimo scholio rem se ad oculum monstrasse: B PENTHADIOS existimat. Errat autem, dum Ressianensem episco- ex provincia Proconsnlari ad recognoscendoscanones pum proconsularibus annumerat, qui inter Numidas an. 419. Vides hunc scripiorem lingere duos Carpii locandus esl, nam in Noliiia Africse inler Niunidas tanos episcopos una simul sedisse, et anno 416 eihabelur Vigilius Ressanensis.Hoc etiam ex ipsa col- dem synodicae nomina dedisse? Eienim superius Anlatione colligitur; nam cap. 121 haec scribuntur : lonium, qui sextus in hac epigraphe nominatur, apTacaralensis. Idem dixil: " pellaratepiscopumCarpitanum,cuimodoPenthadium Aspidius episcopws plebis ' concathedraneum facit. Prwslo sum. Verissimus episcopus Donalisla dixit: , QUODVOLTDEDS. sedis. Hunc rectius VerenIgnotai Agnoscoillum : qualuor sunl in plebe mea, Dalianus, i Aspidius, Fortunalus et Octavianus. Erat Tacarala in sem dixissei, quippe qui in synodo ann. 419 post s Numidia, unde ibidem in Notitia recitalur Ctesceniius Penthadium subscriptus legitur. t TUBURBITANUS. Ita legilur in coUatione. CVPBIANUS Tacaraiensis. Datianus erat episcopus Legensis ex cap. 121, Octavianus Ressanensis. Tres illae dioece- Esl aulem Tuburbus seu Tuburbo civitas in provincia 3 ses intra Numidiam erant conlerminac. Octavianus Proconsulari, fuilque olim coloniaPlinio et Ptolemmo 3 ergo Ressanensis perlinet ad Numidiam. Garnerius nola. Meminil ejusdem Anloninus iti ilinere Hipponc -C lamen non vidit in eadem collatione alterum Octa- G Regio Carthaginetn,eamque ponil inler Cluacariamel s vianum episcopum proconsularem; isfuit Oclavianus Cigisatn.Duas urbes Tuburbitanas in unam confundit. episcopusplebis Ucimajus, uti scribitur cap. 155. Nam cap. 135 collat. nominalur Victor episcopusTui Plinius superius memoratus recensuit oppida Vcitana burbiianorum Minorum; etcap. 135 Cyprianus episcoi duo, majus, et minus, et in synodica proconsularium pwsplebis Tuburbitanorum Majorum. Victor Iib. ult. acl. 2 concilii Laleranensis laudatur Tripolius G. D. de Persecut. Vand.meminit Tuburbitanwcivilalis maepiscopusS. E. Ucitanm. Quare hic forte fuit Octa- joris, et Antoninus in descripiiotie inemorati itineris vianus episcopus Ucimajus. ait; Cluacaria xv. Tuburbominus xxviu. Cigisatn. Unus SICILIBENSIS. fuit e decem lega- Perperam ergo testimonium Antonini adducitur, quia 1'R/ETEXTATUS lis provincim Proconsularis, qui cum aliis aliarum pro- Cyprianus sedebat apud Tuburbomajus, cujus nulla s vinciarum recognovii canones ann. 419 noniinelolius apud Antoninum mentio est. Verum uiriusque Tue Africanwsynodi. Neque sedem hujus episcopi recte burbisitum describuntTabulae Peulingerianae,ubi Sidivinatur; nam Prselexlattis prsesul Siciiibrse seu Si- cilliba media visitur oblique utrumque Tuburbum o cilibbaeerat dignitatis tempore poslerier Pentbadio respiciens, distans Tuburbomajus millia passuum 28. Carpitano; siquidera in subscriptionibus synodi a Errat insuper dum Cyprianum Penthadio Carpitano -D Garnerio laudaise, Pentbadio postponitur, ut ex tri- I posteriorem ponit, qui lamen anno 411 erat episcobus subscriptionibus apud Labbeum tom. II Concil., pus, et Penlhadius, quemadmodum dictum esl, non> pag. 1168,1669,1670, apparet, quarum unum exem- dum eo anno Carpis sedebat. SERVILIUS. plum superius posuimus; at bic Praetextatus PentliaIgtwlm sedis, quemadmodum PELAGIDS, n dio praeponitur, eum lerlius in epigraphe ab eodem MARCELLUS, VENANTIUS, THIADIDVMUS, SATORNINOS, reciletur. Hic Holstenii senlentia rejicienda mihi est, -) ZACENOS, GERMANOS, MAJOGERMANIANUS, JOVENTIUS, 'JOVENTIDS. collatio Carthaginensis homiHic qui pag. 56 scribit Cilibiensem eamdem cum Sicilib- RINUS, bcusi urbem fuisse; nam eidem collatioui ex Donaii- nem destitriit, nec aliunde suppetias peiere potuit; is slis interfuere Quadralianus episcopus Sicilibbensis sed quam infeliciterj eadem collatione usus sit nemo »• cap. 198, et Terlullus episcopusCilibiensis cap. 206. non videal. iIn synodo Bonifaciian. 525 nominalur Resiilutus CiCANDIDUS ABIRITANOS. unus e legalis provinciw Fuit it libiensisinter proconsulares. Uiraque Ecclesia deest Proconsularis, etc. Risum, amice, teneas. Superius in in Nolitia Africse. Carolus a S, Paulp pag. 114 Cili- FRUCTUOSO, Abbiritanum episcopum fuisse asquem biensem episcopatum incertoe provincioe ascripsil, seruit, baec planc dixerat. Hunc vero Frvcluosum I,

292 SUPPLEMENTUMAD OPERA S. AUGUSTINI. :opoflei rion diu fuisse superstitem,ndm anno 419 Can- A sto honorando papw Ihnocentio Silvanus, Valenlinus, didus Abbiritanus recensetur inler legatos proviriciw Auretius, Donaius, Restitulus. Lucianus, Alypius, AuB Proconsularis. Si Fructuosus et Candidus ambo ejus- guslinus, Placehlius, Severus, Foriunaius, Possidius, dem urbis Abbiritensis episcopi una eademque die Novatus, Secundus, Maurenlius, Leo, Faustinianus, S anni 416 simul adfuere Carthagine in synodo, cur Cresconitls,Malcus, Litlorius, Fortunalus, Donatus, r uiia simul in altefa quoqtie Carthaginensi synodo Ponticanus, Saiurninus, Christonius,Honorius, Lu3 anno 419 esse nequivere ? Tam citosui oblilus, Can- cius , Adeodalus, Processus , Cresconius, Secundus, i didum collegam in episcopatu Fructuoso dedit, quem Felix, Asialicus , Ruffinianus, Fauslinus, Servus, TeB paulo- antea decessprem pronuntiaveraf. Putasne renlius, Cresconius,Speranlius, Quadratus, Lucillus, Garnerium ullam his responsipnem adernare posse, Sabinus, Faustinus, Cresconius, Viclor, Gignanlius, , t nisiad calendas Gfaecas? Caeterum id eiiam peccat Posidonius , Anlonius, Innoceniius, Prwsidius, Crel qiiod utrtimque ejusdem urbis episcopum facit, cum scentiiis,Felix, Anlonius,, Victor, Honoralus, Donas Frnciuosus Abziritanum thronum sederit, Candidns tus, Pelrus, Prmsidiusj Cresconius, Lampadius, Del3 fuerit episcopus Abbiritensis Gefriianicianorum, ac pliinus, ex concilio Milevilano,in Dotninosalutem. Pessimis iisdefti auspiciis, horum quoque episcopoFelici, qui collationi interhiit, successerit, quemadmodiririubi de Frucluoso supefius seriiip incidit, pa- B rum sedes Garnerius describil; cujus quidem notis refellendis lemporis jacturam facere forle videbor : lam ostendi. ) CYPKIANOS JEMILIANOS. et lanotm sedis. Nec ego sed hoc ipsum in lucfi loco reponendum censeo, scio, riec inquiro. quod cum libi hoc in opere morem gero, obsequium RPMANOS Recenseltir in colla- erga te meum extendo ; neque enim periculum esi, MEGALPPPLITANOS. Pro- ne sit nimium, quod esse maximum debet. Collige tione. Fitmentio in Notilia episcoporum provincim i consularis Coronii Megalopolilaniin exsiliumacti; qua interim te, et ex Procorisulari provincia in Numidiam veroin parle provincim Proconsularis sita fuerit Mega- a Gafnerio vocaliis gradinn moveas, ut qualia de Carlopolis ignotum mihi est. Iriio et Afris illiiis oelatisho- thaginensis concilii Patribus, eadem de Milevitani minibus id pariter ignolum fuit; nulla enim rinquam consessus episcopis commentaaudias. i exstitit in Africa Megalopolis, cujus nominisurbs ceSILVANUS vel SUMUENSIS ZUMERSIS, Ulroqueinodoin lebris fuit in Peloponneso, Polybii Historici patria.. collatione scribilur nomen sedis, quw pritna lunc erat i Eratquidem iri Africa Meglapolis. Uride in cPllatione i')tprovinciaNumidim, elc. Ubi verosila fuerit Sumtna cap. 155Iaudatuf Roiiidnusepiscopusplebis Meglapo- vet Zuma incertum est, nisi forle dicalur esseZama , i litaiim, et in Notitia citata a Garnerio, sed iion berie ^MatnPliilius ei Ptolemwusin Africa seu polius NuG lccla, vel certe corrupia, nominalur Coronius Megla- C midia reponunt. Nisi hospes in Afrlcana bistofia Zapoliianus; deriiqiie in synodica act. 2, synodi S. mamcnm Zumma confuhdet. Eienim anno 411, cal. Martini papoerecensetuf Reparalus episcopus S. E. Junii, collationi Cairthaginensiadfuere Dialogusepisco. Meglapotitanm.Hos episcppps uniils litterae detra- pus Zamensis, Contfa qriem Montanus unus e septein ctione Garherius ex Africa in Europam fapit. Caete- Donatistis ccllaipribus stabat ex cap. 121, et Silvarum amanuerisis ve'1typographus efforis aucior ju- nus episcopusZumtnensis cap. 99 , cui adversabatur dicetur ; proprium Garnerii erratum est quodRoma- eadem in dioecesiFelix Donatista, qui cap. 114, 201 num ante annum 411 episcPpum quippe , qui cclla- et 202, dicitur Zummensis. Hic scriplor in notis ad tioni interfuit, sedisse in synodo piitat post Pentha- epigraphen proconsularium dixerat. MAJORINUS Zemdium Carpitaiiiiii), et Candidum ab Abbir Germani- plensis. Ila legiiur in collatione; melius Zatnensis, i ciana, qui post amuim 411 ad sacras sedes evecti nam in Proconsulari provincia fuit Zama civitas, si surit. Plinio, Ptolemwoac Slraboni credimus. Eamdem inAFRICANUSMARCELLINOS. et Inceflm sedis. Marcus constantiam qua passim laborat, in borum episcopoi i episcbpus Donatista cap. 187 collationis interfogsitus rum sedibus designandis viris doctissimis affricat, a nostro Alypio Thagastensi: Vnde es? Ques est civi- qui, in fecensendis illarum provinciarum urbibus, las tua ? respohdit: Secuta Prura Amidicca.Melitne-" exactam utriusque provincioe divisionem, qualis ab tiineniaNasutd Prura. Poterat Garnerius pro ea quairi . ecclesiaslicis seryala est, non afferunt, sed fluminum in designandis pro arbitrio episcoporum scdibusi sectione illas dividunt, ut ad oculuriipatel. Ex collaauctpritatem usufpat, AfficauumSecutaePrurse Ami- lione habemus Dialogum episcopum Zamensem, cui diCcae, Mafcellihum vero Melimelimeniae NasutaB Garnerius Majorinum et Silvanum etiam collegas suPfufse episcbpos deputare. perimponit, ut episcpporum eadem in ufbe triumviHactemis de noiis Garnerii ad epigraphen Patruni ralum constituat. Zama Jugurlhae, dein Jubse in NuprOconsiiiariiihi.Accedo ad ejusdem notas in tituliim midia Regia, rebus jipud eamdem a Metelloet Caesare altefiiis syhddicoeaiNumidiaeepiscopis anno eodein gestis celebratur a Sallustio et A. Hirtio ; Zumma 416, itidem conlra Pelagianes, ad lnnocenlium pon- vero fuil exiguum in eadem provincia oppidum ex tificemiriissse. sola coliatioiie Carlhagiuensi scriptoribus ecclesiaslicis notum. EIUSDEM E ANIMADVERSIONESINPIST. CLXXVI. VAJENENSIS. legilur in collalione. Ita VALENTmos Dotninobeqiissimo meritoquevenetabili)'et in Chri-. Incefta sedes esl; fuit tamen prope Vegeselam,naw 291

VARIORUMEXERCITATIONES IN S. AUGUSTINIOPERA. <2M 295 tn collalione pro Vegeselitano episcopo subscripsisseA in dicecesi Adeodali Milevitani Donatistse, ut ibidein dicilur. In cap. 135 collalionis haec leguntur: Valen- Pelilianus conquestus est. RESTITUTOS NOVASINUS. ltalncollatione. ln Notiiia tinus episcopus Vajensis pro cottsacerdoiemeo Regino Ecclesiw Vegeselilensis,qui hic Carthagine infirmilatis episcoporutn Numidim recenselur inler expulsos Cancausa detinelur, etc, subscripsi. Ejusdem adversarius didus Ndvasiiiensis. Inlerfuil concilio lum CarlhagiDonalista cap. 186 dicilur Quintasius Vajensis.Vege- nensi ante collationemanno 411, tum Milevilanoanno sela eral in confiniis Numidioeversus Byzacium; nam 416, lum Africano universali an. 418, in quo terlius ex Antonino distabat Sufetula urbe Byzacii millia pas- fuit legaiorum provinciwNumidiw. Haec partim recte suum 30, in itinere Thenis Thevestem. Vaja, seu Baja dicerentur, si unus e Numidia Restituius Novasinennon scmel in ecclesiasticis Africsemonumentis nomi- sis appellaretur; sed occurrit in eadem collatipne nalur. Fetix Bajanensis fuit in concilio Graii Cartha- cap. 143 Resiitutus episcopusTagorensis, quam Eccleginensis, Bejanus Bejanensis fuil unus e duodecim or- siam ad Numidiam spectare concedit Garnerius, quia dinatoribus Maximiani damnatus Bagaiaea Donatistis in Notitia illius provincise ponitur Timotheus Taguex Augustinolib.iiicon. Cresc.,cap. 53. Perperam vero rensis. Rursus in synodo anni 418 dicuntur electi leex subscriplione Valentini deducitur istum sedisse gati de provincia Numidiae Alipius, Augustinus el prope Vegeselam. In collalione cap. 208 et 209 plu- g Resiitutus. Quare cum hic Restitutus sederit in syB res episcopi Donalistse subscripsere pro collegis, qui nodo anni 416 anle Alipium et Augustinum , perpein itinere infirmilalis causa detenli dicunlur, quorum ram dicitur ille idem qui anno 418 nominatur Numitamen dioecesesnon erant conterminae. Et cum Regi- darum legalus, quia liic post Alipium et Augustinum nus Cartbagine aegrotaret, invisenlera se Valentinum ibidem, lanquam inepiscopaiu posterier memoratur. GUIRENSIS. Recenselur inter episcoposqui LOCIANUS rogare potuil ut mandatum suo nomine subsignaret. In Ephesiua synodo pro Rufo Thessalonicensi sub- Carthagine synodum hubuerunt anle collalionem, etc. scripsit Flavianus Philippensis, quorum sedes non An vero el hic et illic corruple legalur Ecclesiw nomen, erant vicinae; hic enim in Macedonia secunda, ille repnnique debeat prb Guirensi vel Girensi, Girbensis, in prima sacrorum prsefecios agebant. cujus episcopusdecimoloco senleiltiam dixit in concilio AORELIOS ACOMADIENSIS. M Bis Antoninus meminit rebaplizaniium, dubitaverilforle aliquis, nec meojudicio civilatemMacomadumin Ilinerario : semel dum devalde lemere. Non ibo inficias judiciogeographi urbes scribit viam qum ducit Cirlam Carihagine ; iterum in subinde miscentis non foreila senlientem valde lemeilinere Assuris Thenas. Illic noti procul a Cirta, isthic rarium. Sed eruditi riderenthominem Girbam iu Nuprope Thenas ponilur; quare necesse est falli lexico- midia locaniem. Qui ponitur Momillusa Garbp,in syiC graphosqui legi debere putanl Macomadem, eamque Q nodoTebaplizantium, spectat ad Tripolitanos; nam in collocant prope Siriim Minorem. Postea: Gemina enim Notitia hujusprovincise laudaluf Fauslinus Girbilanus. ! i fuit Macomadia apud Numidas ; una cujus Ecclesiam In Numidia nulla Girba nominatur, sed tantum regeret Aureiius, haberelque adversarium Sallusliumi Garbe ; unde in synodo Secundi Tisigitani apud Giri Donalislam ; allera Resliciana , cui pro parte Donati tam adfuit Victor a Garbeex Optato Milevitano lib. i, Proficentius prwessel. Imo tres Macomades recensett etAug. lib. ni, con. Cresconium, cap. 27. T Nobitior ille est cum scriptis Antoniuus. Priorem in Numidia ponit distanlemi ALIPIUS UAGASTENSIS. Cirta niillia passuum 55 ; alteram in Byzacio propes Augusiini, Hieronymi, ac Paulini, et aliorum, tum i Thenas, quaeurbs erat in. Byzacio, in cujus Notitia maxime rebus gestis fastisqueEcclesim, quibus ascrinominatur Pascasius Theniianus ; et rursus in epdem pfuses' interdivos die 15 Augusti, etc. Oninia egregie. i ilinere a MagnaLepli, qnse erat melropolis Tripoli- Sed Alipius supra omne Garnerii prseconium est. | tanse provinciae,Alexandriam ait: MacomadesSynis. HIPPONENSIS. Nulla hic nola opus est. AOGOSTINUS i Antonino consentiunt Tabulse Peutingerianse, quse Ulinam quemadmodum nullas hic scriptor de Auguprope Thenas in Byzacio reponunt MacomadesMino- stino notas supponit, ita nec nlli Auguslino notas res. Quarla Macomadia apud Numidas lexicographi, , inussissent; neque enim nobis vindieiarum scriben5D quos vellicat, a Garnerio discent. Quare Proficentius I) darum necessilas imposila fuisset : unde eorum qui sc ; Donatista sedebat apud Macomades Byzacenos; hsec ac sua lantum probant, querela non und loco erupit. MADAURENSIS. quidem in colla; PLACENTIUS enim urbs dicitur ab Antonino municipium. Limes Legilur Macomadiensisin Notilia imperii Occidenlalis poni- tione Placentinus, imo et in codice Lalino Ecclesim tur sub cuslodia ducis.Tripolitani. Africanw, verum in Grwco habelur Placenlius, quw » Dicilur quidem in collalione vox communior apud Afros. Inlerfuil concilio AfriAMPORENSIS. i . DONATOS Auburensis, sed in Notitia fil mentio CresconiiAmpo- cano anno 418, personamquegessil legali Numidiw, ac rentis, ejecli in exsilium cum aliis. In collatione cap. in causa Maurentii Tubursicensisconlra seniores novw s 121 non Auburensis dicilur, sed Anburensis, cujus Germaniw inteiiocutus est. Correctionem admitto. ' adversarius Servatus cap. 198 appellatur episcopus Interim annum synodicui inlerfuit Placentius conlra s | Amphorensis.Potuit Donatus sedere Anburse in dioe- seniores novae Germanicse (ita legitur cap. 67 Cod. i , cesi Amphorensi seu Amporensi, quemadmodum Africani) ipse etiam corrigat; dicendus enim est anDelphinus ex cap. 65 ejusdem collalionis, morabaturr nus 407, nam in synodo indicla Basso et Philippo in dicecesiConstantiniensi, et quatuor catbolici erantt coss., anno 408, nullum Placenlii nomen sonat.

AD OPERA S. AUGUSTINt. SUPPLEMENTUM 205 . 296 Severi A SEVERUS MILEVITANUS. Ecclesiamsilet coiia- I eodem vivebat etiam Forlunalus Conslantinensis*} lio proiit edila esl, quamvisde Severo loquitur serius nam lib. I coni. Petil. , cap. 1, ait: Cuin essemin aliis calholicis, Ecclesia Conslanlinensi, Absentioprmsenie, ei collega Carlliaginemappulso cum novemdeciin quorum calholicm Ecclesiw appellantur, elc. Nulla meo Forlunatio ejus episcopo.At lib. n, cap. S, launoia his notis inferri potest. Loquitur ex cap. 215 dans Bomanam Ecclesiam ait: tn qua hodie Anaslacollationis. Sedit Severus Milevi anle annum 597w siussedet. Ubi vides libros conlra Pelilianum scriptos Mileumdicitur ab Antonino, et fuit colonia ex Tabu- fuisse a S. doclore, superstite S. Anastasio papa, lis Peutingerianis. qui cum diem obierit anno 402 , consequens fit nt Fuit FORTUNATUS CONSTANTINIENSIS.unus e seplem FortunalusConstanlinensis anle anniim 402 fuerit catholicis qui cotlalionetn conira Donaihlas suscepe- episcopus Constantinoe, qui cum in collaiione anno E runt; silne Consiantiniensis cclesiaeademqumCirien- 411, ei in synodo Milevitanaanno 419, proesensfuesis, dispulaitl eruditi. Et adductis argumentis quibus rit, anno 407 juxta Garnerii chronologiam sedebat eadem urbs utroque modo nominata apparet, ait : Coiisianiinseuna cum Fortunato alio Cirtensi ProfuCogit me, licel reluclantem, tanta vis argumenlorum luri successore. lta duos Fortunatos ex uno faciens, assenliri Gravio Pamelioque, quemducem seculusest. fabulam de duobus Mensechmisbelle iterum ludit. B POSSIDIUS Fuit CALAMENSIS. et ipse coltalorumunus, Quanquamprima ralio qua utitur omnirio infirma est; I siquidem Forlunalus ille Cirtensis quem memoralAu- imo individuus fere quemadmodumel Alipius Auguquslinus lib. de Vnico Baplismocap. 16 , diversus esl slini in rebus Ecclesiw agendis socius, etc. Omnia procul dubio a Fortunaio, quem lib. III contra Pelilia- bene se habent; sed quod proxime in nolis ad Forlunum, cap. 1, el lib. m, cap. 58, Conslantinensemvo- natum dicit Possidium ante annum 494 episcopum cat: illeenim Possidium digniiaie episcopaliprmcessit, fuisse, anachronismo scatet. Ipse Possidius Calaisle seculusesl. Cirlensissiquidem paucissimisannis , mensis in lib. de Vita Augustini cap. 8 scribit S. antequamAuguslinuslibrutn de Unico Baptismo scri- doctorem Hippone consecralum a primate Numidim beret (scribebat vero anno 407), successil Profuluro , Megalio Calamensiepiscopo.At Auguslinus ex Chrocum lamen Possidiusante annum 594 episcopusesset; nico D. Prosperi viri et coselanei et auiicissimi, inal ConstanlinensisprmcedebatPossidium, ul ex mullis auguratus est antisles Olybrio et Probino coss. , subscriptionibusconsial. Scribit Aurelius Victor in anno 595. Quare nondurii illo anuo Megalius obierat. libro de Caesaribus, victo anno 506 a Consianlino CeeierumForiunatum Constantinensem, etPossidium prope Milvium pontem Maxentio, a senatu Romano Calamensem ordinatos fuisse anno 597 evidenter Cirlmoppido, quod obsidioneAlexandri cecideral, re- ostendi lib. n HistorisePelagianae,cap. 8. Ila NOVATUS SINITENSIS. legilur in collatione. Siniposito, exornatoquenomenConsianlina inditum. Hinc * Constans et Consiantius Consianlini filii dederunt tensis autem Ecclesimmeminit Augustinusepist. 128, rescriplum Ordini civitalis ConstanlinmCirtensium quwest ad Donatum; meminit pariier Notitia episcopolege 29 de decurionibuscod. Theod. Augnstinus lib. i rum Numidiw, in qua scribilur Stephanus Sinitensis c con. Petil. cap. 2, ait: In eademConstaiiliniense ivi- in exsiliumpulsus. Qumporro fuerit, el ubi posita civilaie Sylvanumepiscopummajoresvestri in ipso exordio tas ilia incerlum est; nisi quod ex Auguslinocotligi sui schismalis ordiuaveruni.In libro vero lcrtio con- polest non procul ab urbe Hipponensiabfuisse.An non tra Cresconium cap. 27, Sylvanum Cirlensemnuncu- idcirco putari potesl esseSinislu colonia, cujus inentio pat. Et lib. m con. Petilianum episcopum Constanti- fitapud AnloninuminItinere ab HippoueCarthaginem, nensem Donatistamail : Ego commemoravi M.M.?Omnia Sylvanum dicilurque Hippone dislare m. M.LXXX. Cirtensem,cui quibusdaminlerposiliseliamipse succes- plane susdeque pervertit, urbes ex una in aliam prosi'.' Ubi Pelilianum Sylvani concaihedraneumappellat. vinciam portans, lexlns coilalionis et Antonini pesLegatur epist. 165, iteraque gesta sub consulari Nu- sime eorrumpens. In cap. 145 collationis Iegitur, midioeZenophilo.-Hincidem S. doctor Petilianum et Novalus episcopusEcclesiw Sitifensis ; el cap. 204, Forlunatum modo Cirtenses, modo Constantinenses Novalus episcopusEcclesiwcalholicw Sitifi. Erat Siepiscopos dicit, ut pluribus oslendi lib. » Hist. Pe- * lifis celebris Mauritaniaeurbs, et, ut ait Procopius l.ig., cap. 8. Hsecsunt evidenlia: al Garnerius testa- lib. n de Bello Vandalico,caput regionis Zabis, ullra lur se reluctanlemin hanc sententiam descendere; Aurasium monlem sitw, a qua Mauritania Sitilensis malebat enim Constanlinam a Cirla distinguere, ut, quinta ecclesiaslica in Alrica provincia denominabaqui toties duas in unam urbem confudit, hic unam lur. In Codice Africano cap. 127 laudatur Novalus in duas dissecaret. Verum quod de urbibus malebat, Sitifensislegatus Mauritaniw Silifensis. Garnerius ut hoc de episcopis fecit, dum Fortunatum Cirlensem a Novatum inter Numidas recenseat, ex. Sitifensi fecit Fortunato Constantinensi diversum pronunliavit. Sinitensem. Erat Sililis proxima Numidioe, distans Scribit hoecAugustinus libro Iaudato de Unico Ba- Guiculo urbe Numidicaex Anlonino millia passuum ; ptisino, cap. 16 : Proinde si Profulurus anle paucissi- viginii quinque, Ampsaga fluvio inier utramque pomos annos defunctus, el Forlunalus, qui in corpore silo. Nusquam Antoninus meminit Sinislu in itinere adhuc est, alque illi successitepiscopo,elc. Itaque an. Hippone Regio Cartbaginem : scribiLenim : Onetlaba M.P. L. Ad AquasM.P. XXV. imiitu M.p. v. Biillam S 407, cum hseescriberet Augustiuus, vivebat Fortur.atus Profuturi in Cinensi sed<: successor. Porro Reaiam vu. At illc cx Siuiittu reiidit Sinisiu. Porro

VARIORUi»EXERCITATIONESIN S. AUGUSTlNiOPERA. 59*1 298 Simitlu erat in Proconsulari provincia; nam in sy- A tifensi dioecesiin Numidiam rapit, ubi apud unum nodicaact. 2, 1, conciliiS. Martini legitur Benenalus Garnerium Mopta collocatur. In Tabulis PeutingeriaSimitensis inler Patres proconsulares, et in synodo nis in Maurilania Sitifensi scribitur : Moptimutiiiianni 419 AdeodatusSimittuentis, et cap. 125 colla- pium. At ille municipiutn pro Municipiooppido, quod tionis nominalur Benenalus Simitlensit, qui dixit: erat in Numidia, obtrudit, cum Mopla diceretur niuNec habeo alium, nec hwreticos. Verum cap. 202 nicipium, quod non erat colonia seu urbs Latio do- .. CresconiusepiscopusSinilensis cum Donatistis norai- nata, sed vivebat lege municipali; et in laudatis Tanatur; ubi vcro hsec urbs fuerit dicam suo inferius bulis oppida quse municipia vel coloniae fuerint loco ad nolas in LOCILLOM. optime demonstranlur. Quod vero Leo in synodo SECDNDUS ROSPITENSIS. legilur in collatione. ann. 419 dicitur Moctensis, mendose scribitur; nam lta Pertinuisse vero Secundumcum sua Ecclesia ad pro- ex vetustis codicibus Vaticani Labbeus tom. II Continciam Numidiwconslal ex can. 100 Cod. Africanm cil. pag. 1670, reposuit Moplensis. FAOSTINIANOS TAMOGADENSIS. collatione. Est Ita in Ecclesim; ubi dicilur electusa Maurentio pro uno judicumsua in cauta, apud primalem NumidimXantip- aulem prope Thevestam coloniam in Numidia Tamupum. Nam alii omnes episcopi Numidw sunt, el judi- gade civitasnota Augustino,Anlonino, Plinio, Ptotecium illud provincialefuit. Tot sunl in paucis verbis 1 mmo, et aliis. Neutiquam notura esfa Antonino ThaB errata, nt unde censuram exordiar ignorem. Haerebo mugadera esse vicinara Thevesti; nam hic scribit: ThevesteM. P. XXII.Timphadi M.P. xx. VegeselaH. P. ejusdem vestigiis, ut subinde labentem in pedes eriM gam. Erat Ruspa Byzacii urbs, quam S. Fulgentius XVIII. ascula M. P. XXII.Glaudi M. P. XXII.Thamuel vilae sanctitate et scriptorum excellentia illustra- gadi. Igilur Thamugada non est prope Thevestem vit. Laudatur in Notilia Byzacena Stephanus Ruspen- ex Antonino, cum eodem tesle, remota fuerit ab illa tis, et in synodali ejusdem provincioe act. 2 ccncilii urbe millia passum 104 , et medise inter ulramque S. Marlini Julianus Ruspensis. In Tabulis Peulinge- fuerint Mascula et Vegesela urbes episcopales; hic rianis in Byzacio ponuntur JRtispeet Ruspina. In Ta- enim tempore collationis Rheginus, illic vero Malbulis Ptolemaicis legimus bsec in Byzifcio oppida : chus antistites sedebant. Frugum copiam apud ThaAdrumeium, Ruspina, Leptis parva, Tapsus, Achota, mugadam laudat Procopius lib. n de bello Vandalico. Ruspe, Bracordes promontorium,etc. Plinius Ruspi- lbidem etiam tradit pag. 97 Ed. Grot. Thamiigadam nam liberum oppidum dicil lib. v, cap. 4. Itaque Se- sitam esse incampis ad Orientem, adversus montcm cuudus Ruspitensis qui in collatione nominalur, sive Aurasium, quem ait trium dierum itinere Cartbagine Ruspse, seu Ruspinaesedit, perperam ad Numidiam remotum fuisse. In eodem vero libro laudato pag. C Jransfertur. Secundus qui canone 100 Cod. Afric. £ 120, Theveslemsea;dterum itinere Carthagine distans memoratur, erat episcopus Megarmelilensis, ut oppidum. Verum quod Faustinianus ille fuit Thamupostea ostendam. Denique quod ait antislites electosi gadensis, pura pula Garnerii divinalio est; nam in in causa Maurenlii Tubursicensis omnes Numidati collatione cap. 215 recitatur Faustinianus Rusiccafuisse, falsum est. Nam bi plane friere Xantippus Ta- densis. Hanc vero urbem in Numidia ponit Plinius gosensis primas, Auguslinus Hipponensis, Floren- lib. v, cap. 3, ubi scribit dislasse Cirta Numidioemelius Hippoxarrhytensis , Theasius Memblosilanus, tropoli millia passuum 48 Ponitur ab Antonino di-' , Samsucius Turrensis ex epistola Augustini 168, Se- stans a Gullu Numidiae millia passuum 60, a Paracundus Megarmelilensis excollat. cap. 125, et Pos- tianis 50; quae loca erant in Numidia, et Rusiccades sidius Calamensis. At certum esl Memblosilam eti media inter illa locatur. Cur ergo Fausiinianus Rui flipponem Diarrhytum fuisse in Proconsulari. De siccadensis nequit affirmari ille idem qui interluit Theasio hoc ipsum dixit Garnerius in notis ad supe- synodo Milevitanse?Legit in laudato capite 215 Aliriorem epigraphen, licet nescierit distinguere Mem- pium dixisse de Faustiniano Rusiccadensi : Hic esl bressam a Memblosita.In synodali apud concilium in hac civitate, sed male habel. Quare morbo eumdem i S. Marlini, inler proconsulares subscribit Donatus anno411 putavit Carlhagine exstinctum; unde unus i iD lpponizaritensis.Sed hsec clare patent, neque diutius * Thamugadensis in collatiorie remanebal, quem synodo Milevitansepraesentem citra dubium asseverain illis te volo. MAURENTIDS Ila legilur in collatione, ret. Visne tam speciosam conjecturam admittere? TOBORSICENSIS. , Ita COICOLITANOS.in collatione : scriCRESCONIUS elc. Rem acu letigil: binc illi etiam atque etiam i gratulor. Tollit se humo : sed heu statim corruit. bendum forte Culcuitanut, est enim cognita non tanlla LEOMUNICIPII MOPTENSIS. legilur in coltatione. tumAntonino,sed etiam Ptolemwo,Culcua colania nieEst aulem sermo Municipii in Nolilia episcoporum dia fere inter Cirtam, Simitlu coloniam, Lares, et Gaut s Numidim, ubi scribilur Victor Municipiensis cum aliis sapham. Rideas, per me licet, Novae Geographiae actus in exsilium.Cavendumporro ne quis propler cog- portenta. Ponit Cuiculum medium fere in itinere nationemnominumLeonem hunc confundat cum alio, Cirla Orientem versus ac Carthaginem; et quod mi, qui MoclensemEcdesiam rexil adfuilque concilio ple- rabilius est, ex Anlonino, qui tamen hsec scribit; C nario ann. 419; tlfa.enim Ecclesia, qumMoptensis di- Cirta Mileum M. P. XXV,Idicram M. P. XXV, uiculi , eitur, ad 'Numidiam provinciam,isla, quw Moctentis, M. P. xxv, Sitifi M. P. xxv. Vides, te'ste Antoniiio, ad Maurilaniam Sitifensempertinebat. Moptam ex Si- situm esse Cuiculum in itinere Cirta versus Occiden* 10 PATROL. XLVII.

300 SUPPLEMENTUMAD OPERA S. AUGUSTINL !»!> A tem ad Sitifensem civitatem , quae cum in Maurita-A quintaMartii, cum cessasset in Africa persecutio post nia Sitifensi fuerit, aperle deducitur Cuiculum ex- abdicationem Diocletiani et Maxiniiani, dominanle tremam fuisse Numidiae urbem versus Mauritaniam, in Italia et Africa Severo Caesare. Probat haec ipsa quam. tamen idem in medio fere Numidioelocat. Mi- pluribus eruditissimus Henricus Valesius in notis ad rare intcrim bominis solertiam, qui in Antonino in- cap. 2 lib. VIIIEusebii Csesariensis.Hadriani Henrici venit Culcuitanum oppidum, quod nusquam in An- frairis litteras nuper ad te dalas mihi ostendisti. tonini Itinerario legitur; non autem vidil Cuiculila- Ambo de ecclesiastica ac profana historia benemenum, quod ab eodem tam diserte designalur. Sed riti, ac proinde tua amicitia dignissimi. Ita LITTORIUS SOANENSIS. quidetn in collatione, sed vix pati possum ab lioc commentatore Cuiculilanam Ecclesiam in Cuicuilauaui mulari aucloritate Ptole- forte legendum Sugunensis. Ponitur enim ab Antonino msei (qui lamen Calcuam, non Culcuam, ul mendose in Numidia prope Cirtam Sugus: quanquam in Notilia legil, inter Numidieenovae urbes posuit), cum in ve- episcoporum Numidiwfiat mentio Felicis Suabensisin tustis AfricaneeEcclesiae monumenlis niliil Cuiculi- exsilium pulsi. Si non perfunclorie Notiliam lectilastana urbe frequentius nominetur. In synodo Grati set, cognovisset ibidem memorari Victorem Sugitalaudatur Elpidophorus Cuiculttanus; in synodp S. num; unde Suabensis seu Suavensis (non , ut ille Cypriani Pudeniianus a Cuicuii; in Notitia Africse ait, Suanensis) Ecclesioein Sugitanam conTeTtendse Viclor Cuiculitanus; in collatione Cresconius episco- sententiam exuisset. CASENSI-CALANENSIS. collatione; Ito iti i FORTDNATOS pus plebis Cuiculitensis; in synodo v Cresesepiscopus E. Cuiculitanw provincim Numidim. Memini Garne- sed cum plures ejusdem nominis censeanlur, dubiuman rium inilio praefationis ad Historiam Nestorianami Fortunatus nosler sil hujusce Ecclesiwepiscopus.Vah! ! affirmare Cbristiauum Lupum magnum ecclesiaslicae quales modo scrupulos patitur, qui passim quosdam i antiquitatis reparalorem immensa erudilionis copia episcopos ad hanc synodum ex coilatione admittit, ; vix non obrui. Procul ab hoc pericnlo remotum vides aliis ejusdem prorsus nominis pro arbitrio exclusis! Garnerium, nondum enim immensa illa eruditiones Sex Fortuna^ in collatione inter catbolicos recensuffocalur; tota enim ejusdem litteraria supellex, sentur : Rusuccurensis, Capsensis, Conslantiniensis; prior pertinet ad Mauritanos Csesarienses, alter ad quod notas prsesentes altinet, pugno slringilur. Ita in MASCCLITANOS. collalione. Notaveroi Byzacenos, posiremus ad Numidas, qui ante PossiMALCDOS Antonino esl Mascula m. M. LX.P. a Thebestedistens; dium legitur in epigraphe. Tres alii recitantur, Caeunlibus ad Silifensem coloniam.Recenseturetiam inter sensi-Galanensis, Abbenzensis, et Undesitensis. Has • episcoposNumidiw Januarianus Masculitanus, et me- duas Ecclesias incertae provincise vulgo ascribunt. minit Augustinus lib. ni coni. Cresconium, cap. 27,i At in Notitia Numidise recilalur Optanlius CasensiDonaii Masculitani, qui in concilio Cirtensi Donatista- Calanensis. Garnerius ergo dubitat an Numidiae epi-< rum anno 303, ctti prwfuit Secundus Tisigitanus Nu- scopus Fortunatus sederit apud Ecclesiam Casensimidiw primas, confessus est se traditorem. Recie dei Calanensem.quamcertumestadNumidiamspeciasse, Malchi sede : nam eliam in synodo Bonifacii lauda- vel potius fuerit episcopus Undesitae, vel Abbenzse, tuf JanuariusMasculilanuslegatus provincimNumidim. incertae prorsus provineiaeoppidorum. DONATOS TIBILITANDS. Legilur in collatione TigiliYerumtamen in iis quse addit peccat biennii prochronismum. Nam synodus illa, teste Optato lib. i,, tanus, sed procul dubio mendose; neque enim uspiam post persecutionemapud Cirlam coacla fuit. Et Augu- tnenlio reperitur civitatis Tigilis. Libenter admilto i Slinus libro laudato cap. 26, ait : Exstat Sectmdi Donatura legi in cOllalione procul dubio mendose i Tisigitani concilium cum paucissimis quidem faclutn Tigilitanum, sed ab uno Garnerio, nam qui litleras apud Cirtam, post perseculionem codicum tradendo- norii, in cap. 121 collationis 1'eget: Donatus episcorum, ul illic in tocum defuncli ordittarelur episcopus. pus Tisililensis. Idem dixit: Prwslo sum; sed nonhaAt ex gestis municipalibus persecutio codicum t.ra- beo conlra me etiam episcopum. IHe vero perperara > dendorum inccepit CinsdDiocletianovni et Maximiaho pro Tt'si'i(enst, quemadmodum in tribus edilionibus vu comt., anno 303, xiv kal. Junii, ex eodem cap.. * Massonis, Albaspinsei, et Labbei legilur, Tigilitanum 29, Cirtoe sedente Paulo episcopo, cui poslea anno) dixit. Sed praeproperse lectioni id vitio verlatur. 305 morluo Sylvanus successor datus est. Augusli- Aliud msuper peccat, quod in urbe Tibilitana Donarius annum et diem synodi Cirtensis designaVin bre- lum episcopum catholicum penit anno 411, cum id i , viculo collationis teriioe diei cap. 18, ubi et lempus temporis apud Tibilitanum oppidum sederet Simplicius Donatista episcopus, qui cap. 197 collationis ; durantis iri Affica persecutionis etiam declaratur. s Ge«lB,inquit, martyrum, quibus oslendebatur lempus dix.it: Adversariumhon habeo. Huic tamen, velit not perseeutionis, eonsulibus facta sunt Diocleiiario ix et lit, Donatum Catholicum in eadem urbe adversarium t Maximiano vni, pridie idus Februarias : gesta autem jungit: cum uterque sua in civitate teslatus sit non i episcopalia decreti Cirtensis posl eumdem consulalum habere adversantem coepiscopum.' Estne hoc erui tirtio nonas Martias, ac per hoc tredecim menses-n- dilorum patientia abuti? ieresse'inveniuntur.Habes ex Augustino saevisseperPONTICANOS, CHRISTONIUS, HONORIOS, SATDRNINOS, secutionem anno etiara 304, cmn inarlyres occisi LOCIBS. i Tncerlwsedis. Uno verbo semel censurae pe« : sunt; synodum vero Cirtensem coactam anno 505, die riculo, nos moleitia liberat.

EXERCITATIQNES 1N S. AUGUSTINtOPERA. 302 501 . VARIORUM Itd ADEbbATDS BELLALiTENSis. quidem in coltaiitihe A ARufoin Breviario. Ex quibus evideriter colligilur appel(attir Ecclesia; sed.in Notitia Numidiw legiiiif Tiibienseiri Ecclesiam huic provincise ascribendath, BMalisensis. Vbi vefo Numidiw sita fuefii ejusmodi non vero Numidise; alias istius provinciae legati conciviias, ihcompertummihi est. Sed curii Garnefio ex- tra Cresconium stetissent, non autem Sitifenses. poslulabit alter ejusdem nominis episcopus Nuriiida, Cafolus a S. Paiiio Tubiensis episeopatus non meqiii cap. 129 dicitur Adeodalus episcopusplebis Ba- minii, Ct Holslenius pag. 65 et 96 nolarum ad cumxaritahw: fiatri haric ufbetri ih Numidia friisse docet dem hiinus recte crim Tubunensi confundit; TubuNotitia ejtisdem proviticise, iri qua laudatur Vilalia- IIaeenim erarii in Numidia, ut postea dicam. Garnenus Vazuritiinus; e't iba. Vazafilarii(ii riientio cari. 54 rius quod Cresconiiis relicto oppido Villaregensi God. Africarii. Ilaque mere pro ai-biirib Bellaliteh- Tubiensem sedem occiipavit, ulramqiie Numidise sem obtfudit, excluso Bazaritano. Qiiare Iiujiis Adeo- iifbem assefuit. Scimus ex Socrate, Sozoriienb, et Tbeodoreto EuzOium prius sedisse apud Germariidati qiii ih syriddri ndtnihatuf, civitas etiam jncefta est, et noii tantiim sitiis civilaiis, iil ille affirmabat. ciam ih Eupbratensi provincia, dein Anliocbensem thronutfi invasisse, postremo Constarilinopolitanam P«ocESsbfe. Itjhoiw sedis. Procedamus ad riotas. CiiEscriNiusGENtENARiENSis. legitur in colla- sedera usurpasse. Eusebius teste synddo Alexanlla iiohe. El vtro in Nolitia episctjporiihiNumidim nutne-1 drina in apologia secunda S. Athanasii, primo BeB ratur iiiter ejectbs inde episcoposFlorehlius Centeha- ryii in prima Phcenicia episcopus fuii, inde in Nicoriensis. Cuin plufes Gfesconii iri collaiiorie numeren- mediensem in Bithynia sedem se intrusit, tanderii tur, huhc qui tfigesimo' lOco in epigfaphe faomiria- favente Corislantio Augusto Constantinopolitanam tur, sedisse apud Centenarium (ita hoc oppidum ap- afripuil, semper aliorum civilates, oculis per invidiatn peliatur in Tabulis Petilingefiariis) sirie, teste nbii conjectis, oblimans alque arrodens. Juxla illationem credam ;'' cum praeseftim idera Garnerius de Cresto- Gafnerii ih eadem provintsiaerunt memoratoe urbes, niorum in Nuinidia ufbibiis nibil certi se statuere cum tamen Constanlinopolis fuefit in Europa, alise posse ingenue rateatur, ut suo infefiiis loco videbis. vefo in variis ac abs se invicem refnotis Asiae pro• seii AijUENsis.Quem vinciis. Forte quo errdnern istiirii Cfesconium lonSECONDOS MAGARMELITANOS, prmierea vo- gioris itineris niolesiia liberafet, iitrumque oppidum Magarmeiitanuthcollatio dicit^ AqUensem cal Augustinus.Nusquam in Augustini libris Seciitidi Villaregense et Tubiehse ih eadem pfovincia posuit. i ut Cresconius de lino ad alteriim facile transiliret. nee Magarmelitani, nec Aqtieiisis nomen fcperiiur. ASIATICUS. tncertm sedis, queniadmodumet RonIn libello lantuhi Leporii haec subscriptio legituf : Nullus hic Censofise sevefitalis notae lbcus I Secuhdus episcopusAquensis,sive Megarmitdnmoblat'6 NIANUS. uobis a Leporio libello subsiripsi. Ubi non Augiisli- ( est. Melius illi veftit igriofafe qiiam docere. G FAUSTINOS SiLLiTENSis. ih cottntione; fit aulem Itd nus, qui ibidem eodem modo subscriptus legitur, sedI irt Nolilia episcoporuthNuthidim meritio MaximiSilli' ipse Secundus se Aquensem dixit. FELIX VILLAREGENSIS. certuth est ex dixObus tant. Exspecta parumpef, et altefum Faustinum SilElst ! ejusdemnominisepiscopisNumidiwtilterum fuisse Vil- litanam cathedram una simul sedentem audies; imo r laregensem, alteruin Tubiensem, dubium itimeh u'.ef tertium Fauslinum suppbsititium in hac synodo, Garulram ecclesiamrexerit. Pbstca, canon48 Cod: AfriCj nerio auctore, videbis. , continetcausam Crescottii Viltaregensis, qui ctim fu-• BURENSIS. tn coUalione,nisi quod adIta SERVOSDEI biensemEcclesiamviolenler invasisset, relicta Villafe- ditur TubursicensisBurw. Veruiii in Nolitia episcopogeiisi, swpiusque admonilus fuisset, contumaciler pa- rum Numidim dicitur simpliciter Leontius Burensis. rere delrcclaveral.Verumcum exposlulalibfacta fuerit Non uno vilio laborat hoc scholion. Agriomen urbis t ab Honoraio et Urbatw MdttritdniwSitifensis legatis, pro ejusdem nomine obtrudit. Cum duplex essel Tut conjicerepossetaliquis, nec lemere ulramque prwfdtatn bursicus in Africa, una dicta est Tubursicus Burm, Ecclesiam ad hancce Maurilaniam pertinere. Sed tiitti allera Numidiarum. Patet ex collalione, in qua cap. i Notiliwauclor in conlrarium tentiat, vix ego pbssim . 121 laudatur Servusdei episcopus plebis Tubursicensis IJ conjecturamprobare : quis enim Vielofe Uiicensiriie- D Burm, contra quetn Donatus haereiicus stabat, qui lius silum civitalumAfricw, Ecclesiarumquea suis re- cap. 206 dicitur DonatusTubursicensis,neque addilur ctarum sociis distinctius noverit? Quare donec lux Burm; unde constat Servuriidei non csse dicendum % aliunde major affulgeat, Notiliw adhmrendum pulo. Burensem, sed Tubursicensem; a nomine enim, non Cespitat in plano , et in mefidie majorem lucemex- ab agnomine urbis appellandus est: hoc enim hujus optat. Sibi fingit teslimonium Notitiaecanonis Afri- Tubursicus ab altera isiius hoihihis urbe distinclio cani dictis adversari. In Notitia Numidisescribitur tantum sighificalur. Ita dicimus UltrajeCliim Rlieni, r Donalus Villaregensis; at Tubiensis Ecclcsia ibiderii ut hoc oppidum ab Ultrajecto ad Mosafn secernamus, h non recitatur. Ilaque Oresconius ex urbe Villaregeiisi et perperam quis liujus civitatis episcopum vPCarei ;i Niunidisead Mauritaniam Sitifensem profeclus,'Tu-i jifosensem.Altera Tubursicusdieebatiir Numidiarum. biensem ibidem Ecclesiam invaserat. Hinc legali ita in eadem collaiiorie cap. 201 ihtef Donaiistas ti Silifenses peliere a synodo ut agere possent contra noniinatur Januarius deTiibursicu Numidiarum, cui S h Cresconium, coram feclore prQvincim; eral enirii adversabatur ibidem Maiireniius ciitholicus ex cap. Mauritania Sitifensis provincia praesidalistcste Sexto 143, ubi appellatur episcopm EcclesiwTuburiicehsis. o

SUPPLEMENTUMAD OPERA S. AUGUSTINI. 504 Utrumque oppidum confudit Holstenius pag. 55, et A collegarum cum ipsi erga Romanae Ecclesiae jura unius tantum meminil Carolus a S. Paulo. Ex liis obsequenlissimi, procul essent, ideo ad eum episcoetiam infertur, Tubursicura, ubi sedebat Servusdei, porum conventum se conferre recusarunt. non recte statui in Numidia, cum ad distinguendam CHESCONIOS DECASTELLO TITULIANO. Legitur tn colalteram Tubursicum a Tubursicu Buroe, illa dicere- lalione plebis Tituli; sed noliiia meminit Viclorini de tur Tubursicus Numidiarum. Polerat GanneriusSer- casteUoTiiuliano episcopiNumidim.Postea : Monenvuradei ex Augustino lib. IHcontra Cresconium, dum porro nunc, quoniam memini, vehemenler esse cap. 43, eximie commendare, cujus verba hic lau- probabile Noliliam episcoporum, qua tam swpe (at danda sunt, ac germana lectio restituenda. Episco- qnam infeliciter!) usi sHnws,scriptam fuisse ab ipsopus, inquit, calfiolicusa ThubursicubureServus no- met Victore Vticensi, qui tres libros de Persecutione mine, cum invasuma vestris locum repeleret el ulrius- Vandalica composuit, etc, Atque hinc quisque satis que parlis procuratores proconsulare prwslolarenlur perspiciat utrumque opus conjungendum, si quando Victorishislorid edatur, ianquam alierum alterius supexamen, repenle sibi in oppido memoratoveslrisarmalis irruentibus, vix vivus aufugit. Ubi legendum plementum etiumen. Passim labitur. Scribitur in esse ThubursicuBurw patel ex collatione, undeS. Au- collatione cap. 125 Cresconiusepiscopus plebis Tituli, gustinus Servum diserte nuncupat Tubursicensem,et B contra quem Victor Donatista stabat, qui capite 20* Donatus haereticus cap. 106 dictus est Tubursicensis, inter haereticos ita recensetur : Victor episcopus Tinon vero Tubursicuburensis. Ex laudatis Augustini tulensis.Haecautem Ecclesia pertinebat ad proconsuverbis videtur colligi hanc Tubursicum Burse fuisse lares, quod diserte Garnerius poterat discere ex in Proconsulari, quod illius oppidi causse proconsu-, Nolitia episcoporum, qua se lam smpeusum testatur, lari judicio subjicerentur, cum proconsules Carlha- sed profecto hac vice usus non est; nam ibidem inter ginensem provinciam, consulares Numidiam rege- proconsulares legisset Cresciturum Titulitanum. At rent; sed video iufirmum ac plane lubricum esse ille ut Cresconium in Numidia episcopum faciat, hoc argumentum; nam Possidii et Crispini in Numi- eumdem ex oppido Titulitano in cattellumTitulianum dia episcoporum causam cognovit proconsul ex Au- cito citius voiare jubet. Quod addit, notitiam episcogustino lib. m, cap. 48, operis ejusdem contra Cre- porum Africoeinserendam historioe Victoris de Persconium, quod etiam constat ex epislolis 127 et 128 secutione Vandalica, atque utrumque opus conjungenad Donatum proconsulem Africse. Proconsules enim dum, si quando Victoris hisloria edatur, vix sine risu amplissima polestale in omnibus Africae prcvinciis, leges; habes enim in insigni tua bibliotheca hisloexcepta Mauritania Tingitana, ulebantur. Tubursicus riam Victoris editam a Pelro Ghifffttio, quem inter Numidiseerat in itinere Hippone Cirlam ex Augustino C eruditissimos societatis Jesu scriptores post Petaepist. 163. Denique notes velim Garnerii lechnas, vium ac Sirmondum laudare soleo, in cujus libro nolo enim dicere malitiam, aut vafriliem, a quibus quarto memorata Afriese Notitia legilur. Qui sane longe esse virum probe scio; ille, 'ut ciira dubium vir doctissimus Garnerii vota non modo jamdiu praaServum seu Servumdei cum sua illa Burensi urbe, venit, verum eiiam superavit; cum Notitiam illam quse nulla uspiam fuit, in Numidiam traheret, appel- non quidem tanquam appendicem historite Vicloris lavit Noliliam Africae, scribens in ea dici simpliciler : assutam voluerit, quod se desiderare Garnerius dicit, Leontius Burensis, cum tamen non ita legatur; nam sed medio prorsus operi inseruerit. Editum est illud simpticiter ibidem scribitur : Leontius Burcensis. Ita volumen a Chiffletio Divione anno 1664. Hinc forte ex Burca Buram novam in Numidia urbem obiruxil. pulabis Garnerium hoc prsesenti anno 1673, quo MaBurila fuit Numidiaeurbs, ut inferius palebit. rium Mercatorem notis illustratum public'avit,ChifTERENTIOSELEOCIANENSIS.in coltalione. Fit fletii opus, quod in ore famaeversatur, atque erudiIta S autem in Notilia episcoporumNumidiw meniio Profi- torum omniura manibus teritur, penitus ignorasse. cii Seleucianensis. Poterat Terenliura et Servumdei, Verum si ita judices, segre in tuam sententiam dequem proxime nominaverat laudare ex synodicis lit- scendam ; nolo enim tam supinam celebratissimi voleris Africanse synodi ad Coeleslinumpapam, in qua- " iuminis ignoranliam homini affricare. Arbitror autem rum inscriptione nominantur Aurelius Valentinus, Garnerium jam anle novennium basce notafe in Aiilonius, Tulus, Servusdei, Terenlius, Forlunatus, utramque epigrapben adornasse; scnbitenim se opu« etc. Ita 1n utraque synodo Servusdei et Terentius difficillimum,quod haclenus lenlavit nemoaggressum,' tanquam eodem fere lempore consecrati, proxime sed non sine cura et labore. Et quidem dissert. 5, sedebant. Ex hac vero epigraphe deduces, xnaximos pag. 319, testatur se ante duos et viginti annos ad illosAugustinianaenostrse gentis heroas, Augustinum, Pelagianam Historiam commenlariis illustrandam, a Alipium, Severum, ac Possidium, non fuisse in eo Sirmondo vetustissimis schedis communicatis animaAfricauo concilio; nam ante Servumdei et Terentium tum. Hinc ejusdem consilium laudo, qui juxta poetse inscripti legerentur, quemadmodum ponuntur in ti- de scriplo publicando monitum, nonumque prematur tulo epistolse tantis notis a Garnerio illustratse; quod in annum, suas nolas. pleno a Ghiffleliani Victoris nempe intelligerent eo in concilio ex universa Africa editione novennio maturalas haud maturate vulgavit. eoacio adversus Romanas appellationes acerrime dis-; Quod si ex eodem Horalio slatim reponas: putandum et decernendum esse, a qua sententia Reprehenditequod non 303

305

306 VAftlORUMEXERCITATIONESIN S. AUGUSTIM OPERA. Maltadies et multalitura coercuit;atque A -j qui loties S. Augustino in hbris contra Donatistas deciesnon castigavitad unguem Prsesectum memeratur. Inde vero assero Felicianum proconsuNullam pro homine responsionem adornare volo, larem episcopum et magni inter Donatistas Maximia, ne ex censore repente, dum nescio, advocatus fiam. nistas nominis; quia Alipius petiit num Felicianus Am- esset in communione Primiani primatis proconsulavel, SPERANTIDS, ut est in collatione, SPERATUS madsererisis.Dubium mihi fuit, debeatne EcclesiaAm- rium, non vero Januarii primatis Numidarum; cum madwrensisin Numidia censeri, an in provinciaPro- tamen in synodo apud Bagajam Felicianus ab utro, consulari, quamvis cerlum sit ad alterutram pertinere, que primate ob Maximiani ordinationem damnatus i etsi in neutrius Notitia inveniatur : verum cum prope fuerit. Adest evidens testimonium pro Musti proconabsii a Thebeste cotonia, ut est apud Antoninum; The- sulari in synodica act. 2 concilii S. Martini papae, bestevero, ulcontiatex Notilia episcoporumNumidim, quam inter proconsulares subscribit Januarius epi, civitassit Numidiw, Ammadmravidelur quoque Numi- scoput S. E. Mustitanw; in Notilia vero Numidise dim iribui debere, quantumvisrepugnenl vulgares la- etiam Iegilur Anlonianus Mustitanus. Urbs autem butm, profeclo non exactissimm. In concilio rebapti- Turrensis in Proconsulari, cujus sacris proeerat Do3 zantium Eugenius ab Ammadaera trigesimo secundo natus Donatista, quem Victorianus Mustitensis sibi /B toco senlentiam dixit, quem ad locum Pametius nihil 1 vicinum dixit, apparet in Tabulis Peutingerianis, in t attutit in notis, alioquin eruditis, quod optalam lucem quibus habetur, Thurris vi, Sicilibba xm, lnuca, ctc. t afferret. Affert aliquam Antonini Itinerarium, cum via Turrensis urbs erat proxima Sicilibbse, quam esse i qucsCarthagine Cirtam^ducitita describitur : Unucam proconsularem in nolis ad superiorem epigraphen M. p. xxn, Sicillibram M.P. VII, Vallos M.P. XV, Co- ostendi, ubi inter legatos provincioe Proconsularis i L reva u. v. xv, Musli M.P. XXVIII, aribum coloniam laudavi Prsetextatum Sicilibbensem. Hac occasione l A H. P. xxx, Attieuros M.P. XVI, mmadseram coloniam etiam supplendse mihi sunt tabulae Ecclesise Africac e M.P. xxxn, Thevesle coloniam M.P. XXV, tc. Hinc nse, quam .laudati geographi Carolus a S. Paulo et enim palet Ammadmram tribuendam esse Numidiw, Holstenius publicarunt, qui Inucensem Ecclesiam , e shquidem media ett inter Altieuros el Thebestem, quw Sicilibba millia passum 13 distantem omiserunt; cum. r duw civitatesin ista provincia existunt. Quoeso, vir tamen in collatione cap. 187 nominelur Valentiniaeruditissime, ne aegre ac molesle feras me in his dis- nus episcopus Inucensis. Hinc vides Philippum Labcutiendis parumper immorari; nonnulla enim tra- beum, cujus morti sacra erudillo indoluit, et colledam haclenus ecclesiasticis geographis ignorala,, gam Cossarlium viruni insignem, minus recte in queis tamen Africanoedioeceseoslimites exactius sta^ margine pro lnucensi Juncensem reposuisse; illa -C tuentur. tinuca Antonini apud ecclesiasticos scripto- i enim Ecclesia erat in Proconsulari, haec in Byzacio, r res Ulucanominatur. ln cap. 127 collationis laudatur et laudalur synodus habita a Liberato primate Byzai Procericius Uculensis, et in synodica apud concilium ceno act. 2 concilii Bonifacii Caubaginensis, "cujus s Lateranense saepius nobis memoratum, Cresconius etiam canunes commendat Ferrandus Diaconus. In a Uculensisinter proconsulares recitatur. De Sicilibba Laribo statuendo iidem geographi decepti sunt. Nam t in superiori epigraphe dictum est. Vallos etiam fuit cum in Tabulis Ptolomaicis viderent Lares poni-prope s urbs episcopalis, el inler prsesules Carthaginerisis Vagam in Numidia, earadem urbem huic provincioe s provineise in synodo Bonifacii appellatur Restilutus ascripsere. Sed ad eumdem lapidem offenderunt. tpiscopus ptebis Vallitanw. Corevae episcopus nus- Duplex enim fuit hujus nominis oppidum. In collas quam mihi apparuil. Hic ab ecclesiasticis geographis tipne cap. 207 recitalur Restitulus Laritensis, et cap. 197 Honoraius Laurensis, ambo episcopi ex parte Carolo a S. Paulo, et Luca Holstenio viris eruditissiDonati. Lares vero etiam ad procorisulares spectasse mis, designantur confinia provinciae proconsularis. Elenim MustimCorevse finitimam ad Numidiam spe- patet ex synodo Bonifacii, quam cum illius, provinclare ex Notitia Africsecitra dubium existimarunt;; cise Patribus subscribit Viiulus episcopus plebis Laibi enim inter Numidioe episcopos memoraiur Anlo- rensis. Cseterum ex Tabulis Peutingerianis, quas nianus Musliianus. Sed in eo decepti sunt, quod duas "P mihi inspiciendas tradidisti, res illustrari potest; sbujus nominis urbes in Africa non observarunt, qtia- ila ibidem scribitur : Thevestexi, Ad Mercurium xiv, i. rum una in Numidia, altera erat in Proconsulari. Admedera xvi, Mutia xvi, Orba vn, Larabus xn, Drur Hoc patet ex collatione Carlhaginensi, in qua inler siliana vn, Thacia vn, Mubsi VII, Aboia vi, Tianica s Donatistas cap. 206 nominatur Cresconiusepiscopus xn, Tichilla xvi, Membressavm, elc. Aliud vero iter Musiilensis. At superius cap. 121 hsec Ieguntur : a Mutia describens ait: Altuburos xvi, Altesera x, Viciorianus episcopus plebis Mustitensis. Idem dixit: Assures, etc. Ubi Mubsi legendum Mutli.,Ex his paiPrwsto sum. Habeo Feticianum Muslitensem, el Do- tet, non satis consequenter poni Ammederara (ita naium Turrensem contra me. Et statim cap. 122, scribunt Augustinus lib. vn. de Bapt., cap. 39 colla!, >• Alipius episcopus Ecclesiae catlwlicm dixit: De no- tio cap. 207, et Anloninus) in Proconsulari a sacris mine Feliciani utrum in communionesit Primiani. Ex geographis; Lares vero, Drusilianam, et Mustim in Ix io his optime intelligis apud Mustim in Numidia anno Numidia, cum istae urbes recto itinere a Theveste B 411, cum celebraretur collatio, sedisse Gresconium Numidise supra Ammederam sint Carthagini propinPonaiiilam, apudMustiminProconsiflariFelicianum,), quiores. Sallustius oppidi Larit meminit in Bellp JuT

50'' SUPPLEMENTUMAD OPERA S. AUGUSTINI. A gurlbino, Procopius lib. u de Bello Vandalico Lari-- i in bibliotheca serenissimi magniducisdisertehabent. bum dicit, el Victor Viiensis lib. n. de Pers.*Vand. in castello Siiiilensi. Augusiinus in epistola 128 ad Laribus scribit, ubi etiam Siccensemel Larensein ci- Donatum proconsulem Africse, menlionem facit colo) vitales appellat. Ex eodem Peuiingeriano fragmento norum , quos hic habebat in Sinilensi vet Hipponenst t apparet siius Tigiiicsein Proconsulari, cnjus ineminit agro. lbidem S. docior Lucilli decessorem designal s collatio cap. 155, ubi nominalur Aufidiusepiscopus inquiens : Collegalunc meus episcopusSinitensis Ecr plebis Tignicensis, quoc incerlse provinciaj depulatur clesim Maximinus. In editis codicibus Synicensis iti1 a Carolo a S. Paulo, etomittiiur ab Holslenio. Sed dem legitur, sed ex epist. 163, textus emendandus s quid dicelur de Aboia? Ponitur in subscriptionibus est, ubi scribens S. Pater ad Donatistas ait : Mode synodi v Valerianus episcopus Obbm provincim Pro- prwconemmisistis, qui clamaret Siniti, quisquis Maxiconsularis. Haec quoque urbs desideratur apud Caro- mino commv.nicaverit, incendetur domus ejus. MaximiI lum a S. Paiulo et Holsienium. An hic Aobim, vel iius ex Donatisla factus erat catholicus. Obbw in Tabulis legendum incompertum mihi cst. Tucca getnina est \n Africa; SABINUS TUCCENSIS. Ultra Lares ad 16 millia passuum ponitur ab Anto- altera in Mauritania Sitifensi ad Serpetem fluvium ; nino Altieurps, seu, ul Suriia legit, Altitures : utro- allera in Numidia pene mediu, ut habent Plolemaicm ?•B bique corrupte, nam Aliiburos legendum est. HaecI Tabulm. De Numidim episcopointelligi debel collatio, civitas erat in Pro.consulari,'et in synodica saepelau- ele. In concilio certe rebaptizantium ulriusque Tuccw data ponitur Conslanlinus episcopus S. E. Attoburi- episcopisenlentiamdixeruni: atter, qui confessorSalursecundo loco; alter, qui Honoratanw, elin Nolilia ejusdem provincise VindemiusAl- ninus, quinquagesimo ) toburiianus. Garrierius mendose dixit Attieuros, cum lus, septuagesimoseptimo.Longiserroribusagilur, maAltieuros dicalur in Itinerario, cujus verba adducit. lis avibus arduum opus aggressus. Imprimis quatuor Ubi perperam Altiburos seu Altoburos Numidiaeac- Tuccse in Africa memoraniur, et Sabinus non Tuccenset, contra laudata veterum synodorum testimo- censis, sed forteTuncensis episcopus fuit. Ptolemseus nia. De Ammedera nibil cerii iuvenio quo movear prioris Tuccse meminit in Mauritania Caesariensi; f ad'eamdemProeonsularipolius quani Numidiaeascri- alleram ponit inter urbes Numidise novse; tertiam > bendam. Cum in Notilia episcoporum Numidiseillius inter Bagradafn amnem et Tabracam; quartam Antoi urbis episcopus non appareat, qui tamen 123 ibidem ninus locat in Byzacio, vel Proconsulari; nam in Itii recensenlur, existimo Ammederam fuisse ultimam nere ab AssiirisThenas ail : AssurisTuccam Terebinproconsularis dioecesiscivitatem, cum Thevestisinde! thinam M. P. XV,Sufibiis M.P. xxv. Erat ergo Tucca millia passuum 25 distans, ad Numidiam pertineat. . Terebinthina media inter Assuros, quaeest urbs proi" Neque tamen ob eamdem in Numidia locatam, ullam C consularis, etSufes Byzacenas. Utrideputanda incerGarnerio litem intendo; imo eidem gratias ago quodI tum. Ille vero duas lantum Tuccas novit,quarum ! provincise in qua sita fuit Ammedera, investigandae nnam ad Serpelem fluyium in Hauritaiiia Sitifensi, occasione data, Mustim ac Lares duas ejusdem nomi- alte.ram in media Numidia ponit. Pliuius Tuccse Sitii nis urbes fuisse ostendi; unde et exactier Africanae fensis situm exacte tradit lib. v , cap. 2. Oppidum, Ecclesiae Notiiia relucet, ac synodbrum subscriplio- inijuit, Tucca imposilum mari et ftumini Ampsagw. nes neutiquam, quod ad provinciarum urbes altinel,> Itaque erat in confiniis provinciae Mauritanise Sitiinter se discrepare inielliguntur; inde eliam Ta- fensis, quse Ampsaga flumine a Numidia separabatur. bulse dicecescos Africae facile corriguntur ac sup- Concinunt TabulsePeutirigerianse, ubi hsecleguniur: TuccafinesMauritqniwel Africw. Meminil Dio Cassius plentur. T Incertw sedis. Veritaii exactius qna- lib. XLVIII uccse civiiatis snb T. Sestio praefecto QOADRATUS. drareiit caeieraenoloe, si easdem hisce tanliim verbis3 Numidioe,pro Antonio triumviro. In Notitia Sitifensi memoratur Uzulus Thuccensis. Rursus Tuncairi Saexarasset. LOCILLOS. Incertm pariter sedis; nisi forte legi de- bini episcopi perperamin meditiillioNumidise slaluit. i beat Lucianus Guirensis; nam hujus nominis aliquis in . Nam Peiilianus episcopusConslantinensis Donatistain -" concilio quod collalionem prmcessilsubscripsisse legi- •* collalione cap. 65 haecdixit : Nam eliam in ptebe tur. Fuil Veroin provincia Numidim Guirensis episco- prmsentissanclissimi (mulus mulum fricat) collegwac 1 pus ; meminitenim Notitia Marlialis Guirensis. Plura fralris mei Adeodati , id est, in civilateMileviiana,ila l peccat. Imprimis Lucilli nomen diminulivum implel cotnmissares est, ul unutn ibidem habeat adversarium, n augetque, Lucihnum efformans. Rursus Guirse seu alterum in Tuncensi civitate, qui ad hujus sciliceiplei Giroein Numidia duos simul coepiscopos donat; nam bem atttiquilus pertinet, et anle bienniumvidetur esse superius alterum Lucianum itidem Girensem pro- conslituius, Hic ipse erat Sabinus; eienim cap. 150 nuntiaverat. Denique Lucilli urbem ignotam putavit, edit. Labbei haec habenlur : Sabinus episcopusTuc, cum diserie designetur ab Auguslino lib. xxn de Ci- censis. Idem dixil: Pfwsto sum. Adeodatusepiscopus vit. Dei, cap. 8 : ubi loquens de miraculis posl de- dixit: In dioecesimea est ordinatus. Ilaque Tunei, latas iri Africairianno 416 S. Slephani reliquias, ait:: seu Tucca, nolo enini de nomine cum Garnerio con. In caslello'Sinitensi, quodHipponensi coloniwvicinum tentionis funem ducere, erat in dioecesiMilevitana. At n ' ttl, ejusdem tdci Lucillus episcopus, etc. In excusis Milevis.quam MileumAntoninus vocat, distabat Cirla s eodieibus legitur Synicensi; sed quatuor codices mss, versus Ampsagam inill. pass. 25, et in Tabulis Peu, 50»

VARIORUM EXERGITATIONESIN S. AUGUSTINIOPERA. 310 tingerianis scribitur Milev.colonia, et ponitur infra A nodo rebaptizantium appellatur apud Aug. lib. vide Rusiccadem, quaeCirtaaberat ex Plinio 48 mill. pass. Bapl., cap. 12, Nemesianusa Tubunis; idem pariler Cirta non erat in media Numidia; nam distabat Hip- epist. 70 Tubunasnominat; sednec addita cautio vel poneRegio mill. pass. 94, et Numidia ultra Hipponem parum hominem juvat. Unde habet quinque CrescoTabracam usque ultiraum provinciaelimilem versus nios., qui anno 411 collationi interfuere, anno 416 Orientem,protendebaturmill. pass. 64. MileviCuicu- adhuc superstites fuisse, ne uno quidem intra quinlum extremamNumidise unbemversus Occidenlemerat quennium defuncto? Itane quinque Cresconiorum iler mill. pass. 50, Tabracam vero mill. pass.183, eun- numerus pleno quinquennio elapso non decrevit, libus ad proconsnlares. Haecex Ilinerario Anlonini auclore Garnerio , qui de Delpliino scribens , brevl paient. Ilaque Tunca, qtiseerat in dioecesiMilevitana, biennii spaiio octodecim in una provincia episcopos, ncn erat in media Numidia, sed supra Cirtam versus ut ostendain, diem obiisse publicat? Cur nec unui Sitifenses. ln Tabulis Peutingerianis res ad eculum saltem illorum Cresconiorum domi remansit, vel patet. Hinc etiam deduce neutrius Tuccae, quas ex riullus ejusdem nominis episcopus intra quinquensynodo S. Cypriani laudat, Sabinum episcopum nium consecratus Mileviumperrexil ? His addo altefuisse; nam illsetirbes suos habebant eplscopos ante ram fuisse Tubunam in Mauritania Csesariensi ex annum epochse Ghristianse258, quo Cyprianus mar- B Notitia memorata, et in alterutra urbe sedit Nemesialyrinm subiit; oppidum vero Sabini anle biennium nus, quem ex Cypriani synodo appellabam. et POSSIDONIUS. Incertm tedis. quam collatio Carthagine haberetur, nempe anno VICTOR, GIGNANTIOS, 409 episcopali primum dignitate ornatum fuit, cum Quid illi mali intulit Viclor episcopusCullitensis, qui antiquilus intra dioecesimMilevilaniantistitis cense- • cap. 125 in collalione nominatur? Fuit enim Cullu, seu Colopsmagnus, Numidioe retur. oppidum Plinio, PtoleFAOSTINOS Ita SILLITANUS. in collaiione tegitur. In mseo, Anlonino,aliisque in Numidiamemoraium, cuNolilia vero Numidiw fil menlio Maximi Sillilani, qui jus silum in littorario illins provineiaeitinere exhii periit in itinere ad exsilium. In eadera omnino pagina bent Tabulae Peutingerianse. Snlinus cap, 27 de Nu. duos Faustinos Silliloeepiscopos anno 416Milevilanoe midia agens : Urbes, inquit, m ea quamplurimwnosynodo praesentes facit. Error immanis, qui noni bilesque; sed Cirla eminel, dein Cullu, purpureo fuco niodo memorise,verum eliam oculorum propemodum Tyriis velleribuscoinparatm.Haecille. ! forte defeclum indicat : si tamen vigilans ea scripsil. MiLAMFORTBNSIS ANTONIOS, ANTONIANUS , cujm rare interim notas iisdem omnino verbis concinna- mentioest in collatione; Lamforlensem porro Ecctetas, utrique Faustino supponi. Sane quse de hoc; stam perlinuisse ad Numidiam,probat Notilia episcoFaustino repetuntur, dici nequeunt nec sine cura el! C poruin Numidiw, cum recenselinler confessoresFelu labore exarata : quid enim facilius esl quam ex- cem Lamforlensem.O quam turpiter illi vertit ex Anscribere ? tonio finxisse Antonianum! Nusquam infeliciusalluFAOSTINUS ALTER. hic, vel iste Sillitanus fttit; Vel cinatus est; eleuim catholicum episcopum in hseretialteruier ignoraim sedis. Nec isle, nec ille Sillilanus cum commutavit. In collatione cap. 149, post Janualuit, nisi prior Faustinus, quem in Sillitana sede riumetPrimianumDonatistarum primates, fere statim locaverat, dejiciatur. Caeterumtertius hic Faustinus recitalur AnlonianusepiscopusLansortmsis, qui cap. emergit in Milevitanasynodo uni Garnerio cognitus, 163, cum iterum inter Donalistarum turbam noml caeieris bucusque ignoratus. Hi quidem tres episcopi naretur, dixit: Non illichabeoadversarium.Pessimu» in epigraphe numeranlur vel apud ipsum Garnerium, enim Donatista totam dicecesim in parle Dcnatipmni CREscoNios.Atilleeadem aueto- sludio lenebat. Et hunc Donatistarum priraipilum, SABINDS,FADSTINOS, rilate qua novas urbes condit, qua binos in una sede tanquam Saul inter prophelas, locat Garnefius inter episcopos locat, qua civitaium et praesulum nomina caibolicos episcopos synodi Milevitanse?Estne ista detruncat, auget, commutat, eadera, inquam, auclo- immensaeruditionis copia qua vix non obruitur Chriritate FAOSTINUM, domi suse nalum episcopum, slianus Lupus ? Omillo quod hujus hsereiici Ecclesia nuper sine tractoria synodo inlrudi:, cum jure ferendi in D non Lanfortensis dicenda est, sed Lansorlensis. Ila Pelagiana causa suffragii. Conlineo impelum, ne epi- legitur in collatione, cujus teslimonium proxime laustola in saiyram migret; vereor tamen ne ipse risum dabam, in Nolitia appellalur Feiix Lansortensis; in conlinere possis, dum haecnon sine cura a Garnerio synodo Bonifacii an. 525 Floreulius Lansorlensis. scripta audis , qui ne ullus in numerandis episcopjs Dum audio Garnerium ex Antenip AntPnianum, hoc error obreplei, epigraphes ilerum legeudoe curam est, ex catholico hsereticum efformare , non possum non repetere lepidum Hieronymi dictum in apologia dimisit. CRESCONIOS TOBINIENSIS. quinqueCresconiorum priori contra Rufinum , qui Eusebii Ariani pro OriCum v.ominasinl inscripta synodicw,scire quidem possumus gene librum S. Pamphili martyris tilulo prsenotaium qum ab iis indefinile Ecclesiw in Numidia rectm fue- publicaverat : Cum tanlam , inquit, habeas licentiam rinl; definirenon possumusqum a singulis. Cretconius nominum immutandorum, ul de EusebiOPaniphilum, Tubiniensisaliquis appellatur in collatione, ponitur de hwretico marlyremfeceris, cavendushomo, et mihi veroin Noiitia NumidiwReparalus Tubuniensis.Scri- ntaxime declinandus, nt mt rtpente dum nescio, di bendum est ubique Tubunifnsis, nl in Noiitia. In sy- HieronymoSardanapalum nominet, H»c illo. Potefat

509

AD SUPPLEMENTUM OPERA S. AUGUSTINI. 312 5H A Garnerius, Antoniano Donatisla in malam crucem j probalo, M. Crispum tribunum cum cohorte, etsagitabire jusso, legere caput 155 collaiionis, ubi ponitur tariis, tormentisqSe'compluribusprmsidio Thebenam inter catholicos Antonius episcopus plebis Mutugen- miltk. Tres id temporis in Africa reges erant Juba nensis. Holstenius hanc Ecclesiam in Numidia ponit. Massinissoepronepos mediierraneam NumidiseregioAiigustinus villam Mutugennam in territorio Hippo- nem a Cirta usque Zamam possidebat, itemque Mau• nensi recenset epist. 204, rilaniam Sitifensem usque ad Mulucham fluvium. Ita legitur in collatione. Inde Bocchus MauritaniamCoesariensemregebat; de i : INNOCENTIOS GERMANIENSIS. : 1 Est aulein Germanensiscivitasin Numidia, ut constat quo hsec habet Dio lib. XLIX Fuit ts rea;Maurilaniw ex Notitia : censetur enim inler confessoresNumidas Cmsariensis. ostremusin Mauritania Tingitana rerum P Jubam, post tpiscopos CrescentianusGermanensis.Si ab anno 411 poliebaiur Bogud, ex eodem lib. XLVIII. ad annum 416 Innocentius Germaniensis superstes occisum cum copiis Curionem pro Caesarein Africa fuit, nullusque alius hujusce nominis episcopus inter ducem, Pompeius eique adhoerens senalus regem i23 Numidiseantislites exsiitit, verum dicit. dixerat; quo terapore Bocchus et Bogud eadem diIncertmsedis. Nusquam gnitate a Cassareinsigniti sunt, quseex Dionelib. XLI et PR^SIDIUS CRESCENTIUS. initio fere belli civilis contigere. Juba tamen antea securius sibi consulit quam cum ita loquitur. B Ita FELIX TOBIENSIS. legitur in collatione.Tubiensem1 jure regio Getuliam ac Libyam tenebat; cum enim vero Ecclesiam non procul a Villaregensi positam, Curio esset tribunus plebis, tentaverat, ejecto Juba, xtiqueadeo in Numidia collocandam, colligi potest ex regnum in provinciam Romanam redigere, teste Caecan. 48 Cod. AfricanmEcclesiw. Vidisti ex eodem sare lib. n de Bello civili. Curio autem gesserat canone oppositum evidenter deduci. Dixi etiam Hol- ' tribunatum ex Dione lib. XL, Marcello el Ruffo Bteniumpag. 65 et 96 Tubiensem Ecclesiam cum Tu- conss., biennio antequam a Juba occideretur. Plinius buniense confundere : cum tamen eidem collationi hsec scribit lib. v , eap. 2, de Mauritania, Tingitana interfuerint ex cap. 121 Felix Tubuniensis, et ex et Csesariensi. Namque diu regum nomina oblinuere, ut Bogudiana appellaretur extima, itemque Bocchi, cap. 133 Felix Tubiensis, ambo catholici episcopi. Ita nunc Cmsariensis.Abea portus magnus a spatio ANTONIOS FOSSALENSIS. quidem mihi videtur, <jum yuamvis nulla ipsius menlio in collatione fiat, forte appellatus, civium Romanorumvppidum; amnisMuquia nondum ordinatus fuerat. Quo ergo jure hic An- lucha Bocchi Massesulorumquefinis. Verum olim lonius ppsl annum 411 urdinalus , sedil in synedo postbellum Jugurlhinum, ulaitRulus, tn populi PLO* Milevitana ante Donatum , Lampadium , et Delphi- mani polestatemNumidia venit. Quse quidem de renum, quos eidem collalioni adfuisse Garnerius mox gione maritimaNumidiae; quae fuerat ditio AdherbaC scribil? Junior antiquiores episcopos excan. 53Cod. * Hs a Jugurtha occisi intelliggnda sunt, ex Sallustio Afrieanipraecederenon poterat. cap. 26 de Bello Jugurlbino; Zamam enim et Cirtam. VICTPR.Ignolw perinde sedis , alque alter mox ap- regias in medilerraneis illius provinciaeurbes Csesar pellalus. Hsecde utrcqueVictorescribens,nec oleum, Jubseabstulit; undeea Numidiaepars provincise novoe nec operam perdit, quemadmedum malo eidem fato x nomen sortita est, auctoribus Appiano et Dione. in "aliorumsedibus designandis contigit. Quare si Thabenenses erant sub dilione Jubw in Cur TABENNENSIS. autem Honoratum, exlrema ejus regione maritima locati, sarie eranl in HONORATOS qui Milevitanohuicce concilio interfuit, Tabennensem• ora maritima MaurilaniseSitifensis non procul a Museu polius puletnquam Moctariensem Malariensem,qui lucha , qua Mauritaniam Csesariensem Bocchi regis recenselur inter episcoposin collalione, licet ipse quo- spectabat. Et quidem aliquam Mauritanise partem que ad Numidiam perlineal, perinde ac Thabennensis, Jubse subditam fuisse, palam ex A. Hirtio intelligifacit Thabennensissanctilas familiaritasquecum Au- tur, qoi scribit regem, cum destinasset in Byzacium gustino, cujus impulsu synodus coacta est, a quo velul cum exercitu ad Scipionem pergere, Saburam cum res sua propter fidei studium procurala , amicis, reor, aliis copiis in Maurilaniam misisse, ne rex Bogud et nonsine invilalioneprmlermiisis. Et anlea : Suspicalur Sitius Caesarispraefectusab altera parle ipsius regnuni 1 Ortelius Thabennameamdem esse cum Thabba, qum'u invaderent. Hinc apud Florum lib. iv, cap. 2, legilur iiota fuil Plolemwo. Suspicionem non opinor levem. MauritanimrexJuba. Addit idem Hirtius ferein calce Cum Thabense nec Plinius, nec Piolemseus, nec operis : Publius inlerim Sitius, pulso exercituSaburm Strabo meminerint; imo cum ejusdem episcopalis prmfetti Jubm, ipsoqueinterfecto, cum iler cum paucis sedes omissa fuerit a Carolo a-S. Paulo et Holsienio, per Maurilaniamad Cwsarem faceret,forte incidil in i Ucet ex D. Possidio cap. 30 de Vita S. Augustini Faustum Afraniumque, etc. Efat id lemporis Caesar ' Honoralus Thabenensisepiscopus innotescat, Garne- Uticse in proconsulari. Itaque illa Maurilanise pars et rius in tanto scriptorum silentio, sine teste, Tbabe- quae olim Micipsae Hiempsali illius filio parebat, et i nara Numidiaeascribit. Unus A.. Hirtius Thabenam postea ex divisione a legatis Romanorum facta, Ju' oppidum, ejusque situm egregie tradit in libro de: gurlhse tradita fuit, in JuboeHiempsalisfilii polesla1 Bello Africano : Thabenenses, inquiens , qui sub tem venerat, in cujus maritima exlrema regione i djtione et poteslate Jubw esse consue.scent,in extrema Thabenenses ab Hirlio ppnuntur. Haec me fortasse ejus regionemarilima locali, interfectoregio prwsidii . curiosius prosecutuih dices; sed rei obseuriias id ) kqalo) ad Cwsarem miitunt, Cwsar eorum consitio exegif; sseplus enim illorum Africse regutn fine? n

VARORUM EXERGITATIONES 1N S. AUGUSTINIOPERA. 5J3 314 Romanis mulali sunt, ut optime ex Strabone lib. xvn A Hanc urbem egregie designal Sallustius in Bello Juet Dione noveris. Quod si Garnerius in extremo quo- gurthino cap. 62, ubi tradit Metello Romani exercitus dam ac sibi tantum noto Numidioe angulo ad Medi- imperatore contra Jugurtham Numidise regem in hac terraneum Thabenam fuisse contendat, unum saltem ipsa provincia bellum gerente, pro componenda patestem appellare debet, ut tot teslimoniorum, quae ce, eumdem Jugurlham Tisidium accituui. llaque adduxi fidemlabefactet. Exhis inlelligis suspicionem LampadinsTisiditensis vel Tisiditanus dicendus est, illaro de.Thabena cum Plclemsei Thabba cenfun- non Tididitanus. Lampadii urbem Tisidium omisit denda, quam non levemepinabaiur, esse prorsus va- Carolus a S. Paulo, Holstenius incertse provincise nissimam; siquidem Ptolemaeus Tbabbam ponit in ascripsit; quam tamen fuisse in Numidia constat ex regione sita inler fluvios Bragadam et Tritonem : Sallustio, etex hac epigraphein qua Lampadius ejusquorum primus prope Uticara in proconsulari, aller dem oppidi episcopus inter Numidas recitatur. DELPHINOS. Incerti nominisEcclesiamrexit; vtctnam propeTacapem inByzacio mari miscetur; et lempore belli civilis nullum oppidum maritimum in eo tractu tamen Constantinm,ut eolligilur ex cap. 65 collationis, a Juba tenebalur, sed vel Csesarianis, vel Scipionis, ubi Petilianus Donatista interlocutus : In plebe mea, et Calonis proesidiis omnes illae urbes insessae erant, inquit, id est civitate Gonstantinensi, adversarium ul ex commenlariis Hirtii, Appiani, et Dionis aper- B habeo Fertunatum; in medio autem dioecesis mest nunc inslilutum habeo, imo ipsi habent, nomine tissime constat. DONATDS seu Ita BURITANUS, BDRCENSIS. in colla- Delphinum. Meminil hujusce Delphini Augustinus tione. Ubi vero posila fuerit Burca illa civilas, cujus epist. 158, etc. Hic episcoporum epigraphes agmen EcclesiamDonatus rexit, incerlum est. In Nolitia epi- claudit; in quo quideni vellem cum Garnerio convetcoporum Numidiwfit memioLeontii Burcensis. Omnia nire, ut postquam in litteraria paloestra diutius cum prorsus inverlit. Scribiturincap. 153 collationis Bo- eodem luclatus sum, amico erga eumdem animo ex natus episcopusplebis Buritanensis. At excellenlissi- certamine discederem, et ubi delphini imminentem rnus immutandorum norainum artifex ex Buritanensi procellam naulis indicant, ita hic Delphinus e contra Burcensem reddit, ut in Numidia censeatur, cum Bu- commotam hucusque geographicam tempestatem, in ritana Ecclesia incertse provinciae sit. Rursus supe- qua Garnerius naufragio proximus fuit, illata lran< rius in notis ad Servumdei, dixerat hunc sedisse Bu- quillitale sedarel. At novi iterum difficultatum flurse tempore collalionis, qua in urbc poslea anno 484, ctus insurgunt. Res altius, ltcet paucis, repetenda est. ul inNotilia habetur, fuit episcopus, ut ille ait, Leon- Anno 411 Petilianns in collatione ita Marcellinum tius Burensis. Al hunc ipsum Leontium modo affir- judicem allocutus dicitur cap. 165, cum plures epimat fuisse successorem post plures medios Donati C scopi catholici gloriarenlur se suis in urbibus non Buritani, seu Burcensis, qui eidem collalioni adfuit. habere episcopum Donalistam : Lucrum enim videtur Suspicor Buritanam Ecclesiam spectasse ad Procon- his cedere, qui multos se adversus nostros habere per sularem : nara act. 2 concilii S. Martini inter illius hanc provinciam ostenderunt, si in provincia Numidia provinciaeepiscopossubscribit synodicam Cresciturus non oslendamus, eos penilus non habere, aut habere Busitanus, qui forle Buritanus dicendus est; ni potius cerle, sedraris tocis. Quae licet ab hserelico olim caue conlra Donatus Busitanus appellandus videatur. sidico, emphatice dicta sunt, illud tamen constat Rem in medio relinquo. haeresim Donalistarum, quse, ut ait Augustinusepist. et Incertw sedis. 134 ad Pammachium in media consutari Numidia PR^ESIDIOS, CRESCONIUS. PETRDS, Hic sextus Cresconius tarde venit ad Garnerium, qui ortum habuerat, istius provinciae urbes ila pervacum quinque aliis antea nominalisin epigrapheCresisse, ut plures episcopum solummodo Donatisiam sconiis sedes in Numidia deslinasset, duabus etiam sine acmulocatliolicoantistite id temporis haberent. urbibus Titulilana ex proconsulari, Tubiensi ex Mau- Hoe proeserlim Ecclesise a solis Donatistis episcopis ritania Silifensi in Numidarum censum translalis, ne occnpatae in collatione recitantur, Lansortensis cap. quis Cresconioruro extra Numidiam sacris praeesset, 143, Idassensts cap. 182, Legensis, Lamiggensis,Ronullam postea in hac proviucia, imo nec in fmitimis tariensis cap. 187, Tibilitana cap. 197, Ruslicianensis urbera habuit reliquara, ad quara sextum Cresconium cap. 198, Lambirilensis cap. 206, et alise plurimse, ut episcnpum mitteret. Doleo istius anlistilis vices, quii ex interloculione frequenti Aurelii Macomadiensis sacris omnibus civitalum Africae prsefecturis a Gar- Niimidarum episcopi non obscure colligilur. Rursus nerio aliis Cresconiis pro libito dislributis, remanet tempore collationis vacabant catholicorum catbedrao incerlmsedis episcopus. per sex Africansedioeceseosprovincias sexaginia qua' Ita LAMPADIDS TISEDITENSIS. quidem in collalione; luor, cap. 215 ; quarum ut minimum dgcem fuere in al Tididilanus potius dici debel. Nam Nolitia Numi-»> Numidia, cum in Tripolitana provir.cia quinque sodarum episcoporummeminil AbundiiTididitani. Imo lum episcopi numerarentur. Peracta coliatione, vicli i Notitiae textus ex collatione fortassecorrigendus est; ; episcopi Donatistse atque urbibus pulsi ab Honorio Iiic enim etiam inter Donatistas memoratur cap. 198l imperatore, solum vertere coacti sunt, ul paiet ex Donalus episcopusTiseditensis; cujus quidem nomeni cod. Theod. lege 54 et 55, de hareticis, dat. Constancapiii 135 inserendum est, ubi Lampadii Tisediten- tio et Constanie coss., anno 414. Tunc a catholicis eis adversarius non legiiur, lacuna ibidem existente. episcopis iu omnibui Africse urbibus, ubi prius hae-

SUPPLEMENTUM AD OPERA S. AUGUSTINI. 510 515 A relici sacra minislrabant, orlhodoxi anlistites con- / Catone oslensas, senalusconstiliuni de semulaac Lasecrati sunl, et viduatis cathedris novi prsesules as- lino noniini semper infesta, urbe evertenda, invilis signati. Ilaque in Numidia viginli sallem episcopi fere extorsisse. Hinc ipse pariter recentes geographiae i paulo ppst annum 4H inaugurati sqnt, quos pmnes fruclus, quos, te jubente, in Africa parumper censoDelphinus jam ab anrip411 ante cpllalionem episco^ rio slylo versatus decerpsi, luis oculis subjicio, quo pus praecedebat, Jtaque si hic ille idem est qui po- tot urbes nuper a Garnerio per Africam exstructas, stremus in tilulp synpdicse Milevitanse recitatur, > non dicam solo aequandas decernas, sed quod aerise nullus illoruni yiginli antislitum ppsl annum 411 or- prorsus 'junt, unico oris flatu dispergas. Ille tamen ' dinatorum ad synodum anni 416 se contnlit. Quae testalur, non sine cura el labore se aggressum epus, i quidem unus Garnerius sibi persuaserit. Praeterea quod hacienus tentavit nemo. In quse Garnerii dicla idem Petilianus in collatione cap. 65 de Sabino epi^ libeat hec riidi carmine ludere. MERCATORIS lanlisquodmercibusauctum, scopoTunqensi dixit •.Ante bienniumvidelur esseconopus, Plurima Garnericura kborque fuit. Tunslituius, Quare anno 409 Sabinus primus apud ExslruilUicurbes : aliase sede revulsas, Ibidem autem Pelilianus testatur Per Lihyseceleres currere regna jubet. camepiscopus sedit, mitlit i Jus Iiabetju Manes;quandoaJ suffragia Delphinum nunc inslilutum episcopum in dicecesi Quosol m e vivisabstulitalra dies. ' U : neixipe 411, ut prqxime noiabam, ]Conslaniinensi laude. Orpiieiishu c cedit: minorest Amphiona his actum,saepiusille facit. i Quodsemel Cum vero jn epigrapbe inlerSabinum et Delplrinum * octodecim episcopi nominentur, si bic Delphinus ille Hic tamen te monitum velim, ne feliciori aliis m * est cujus mentio fit in cap. 65 collationis, afurmare scriptis Garnerii eruditioni quidpiam per me detra1 debet Garnerius intra biennium octpdecim in una ctum putes; illum enim lanti facio, ut si ejusdem de proyincia Numidice episcopos diem pbiisse, ac tpti- rebus Pelagianis commentaria h;storiam quam de 1 dem subregalps, qui modii leguntur inter Sabinum et eadem heeresihoc anno Patavinis typis excusam emiDelphinum. Quaj sine tabulis, sine teste nen credam. si, praevenissent, mea staiim scripta (quod sincere Verum qui lot novas in Africam urbes transvexit,> affirmo ac sancte juro) in angulum omnino projecis* peslem aliquam Numidiaefprte impertabit, qua inlra sem; elenim plurima quoeme primitns ea de re pubiennium tantam episcoperum stragem late prepaget, blicaturum arbitrabar, lam feliciter assecutus esl, ' Nec credo Numidas de. tot sublatis tam brevi spatio ut dnbio procul plagii reus delatus fuissem, si post 1 episcepis de Garnerio conquesturps, cum Mcpta et vulgatum Gamerii volumen eadem repetere ausus * allera Macomodiain ea provincia momento condilis, • essera. Fateor me in quibusdam abeo dissentire, ei, > ac in illius dioacesimtranslatis urbibus Tituli, Tubise, ut caelera sileam, nequeo approbare ejusdem emeneC Girbse, Dionysianse, Zellse, Ruspinse, et aliis, quse I" dationem qua litterarum antislilum Pelagianorum f finitirois»vel incertae provinci» ascribebanlur, tam textum corrigii. Nam dissert. 5 ex schedis a magno arcte Numidas sibi devinxerit, ut in lucri loco depu- Sirmondo VeronoeVenetiarum urbe intra dioecesim o lare possint, oclodecim episcopos slatim ab hoc suo patriarchse Aquileiensis inventis, sibique cpmmuni' Polioctiste sublatos, cqm facta per eumdem lot op- catis, recilat libellum fidei Pelagianerum, quem scrio pidorum accessione, provincise lines longe lateque bit a Julianp Eclanensi ad sedem apcstplicam misprotulerinl. suro, in quo cum prope finem hsec legantur : Iilud & Ilabes, vir eximie, meum de Garnerii notis ad eliam, sancte ac venerabilis frater et pater Augusline, iuiranique epigraphen epistolarum concilii Carthagi- necessario respondendumputavimus; et cerlum sit, ul n nensis, ilemque Milevilani judicium; in qua quidera optime probat, haec illos non scripsisse ad S. Augui. censura levi, ut aiunt, brachio easdem repasiinavi. stinum Hipponensem, putavit errorem in vetustissi:S Profecto dum leges hunc scripiorem tot Africaeurbes mum codicem irrepsisse, ac pro AugusiinoZosimum iconfudisse, multas ignorasse, "quasdam nuper exci- papam reponenduin; etenim Pelagianos episcopos ilasse, plurimas in aliense diceceseos jura transcri- rescribere ibidem ad suum primatem, a quc hsere' o psisse, episcoporum corumque urbium homina pro " sim illam damnare per lilteras jubebantur, idem Garlibitd variasse, binos subindecatholicos antistites uni nerius luculenter dempnsirat. Labitur tamen vif eruii :eidemque oppido proefecisse,defunctos dudum prse- ditus; nam id temperis celebris erat Augustinus sules praesentes synodis fraxisse, et Donatislas pro Aquileiensis primas Veneliarum , Hislrioe, Norici o orinodoxis Patribus oblrusisse; durn, inquam, h;rc utriusque et RhseliseI. Audi Henricum Palladium, c portenla leges, jure optimo pronunliabis in Garne- quo nemo diligentius aut elegantius Aquileiensium n rium, cum opus quod a neminehactenus tentatum res in litteras misit: Post Chromatium,inquit, eligin scribit, iilotis, ut aiunt, pedibus aggressurus, in lur patriarcha Auguslinus,quo lempore alter AugustiAfficamtransmilteret, illud Augusliapophihegma re- nus Hipponensisepiscopuseloquentim doctrinw flit'et geri poiuisse, qui, teste Macrobio lib. u Salurnal.,, minibus hmrelicorumvesaniamin Africa obruebat. In cap. 4, Noriienclatorisuo saiis oblivioso dixit : Ac- aula patriarchali apudUtinum omnium Aquileiensium s cipt commendatitias,quia illic neminemnosti. Plinius primalum elogia grandioribus, et plusquam uncialiille noster Yeroriensislib. xv, cap. 18, scribit recen- bus characteribus antiquitus descripla leguntur. tes ficuse Carihaginensium hortis tridui tantum na- Porro ibidem post Chromalium Auguslino hoc epia vigatione Rumam delalas, »c Patribus conscriptis a grainma inscribitur-

VARIORUM EXERCITATIONESJN S. AUGUSTlNl OPERA. 317 318 A U A AUGUSTINUS BBE ROMA GOTHISDEVASTATA discrimine evades, qoi magnum philosophum SoeraA CONSTERNATOS AQUILEIENSIUMNIMOS tem imitatus, nilril non dicam in lilteras, mittis; sed SACBIS JEJUNIIS ET SUPPLICATIONIBUS EREXIT. AD DIVINAM OPEM IMPLORANDAM qupd in te mirari tam saepesolitus sum, tenacjssima Scribit ibidem Palladius Augustinum Aquileiensem memoria fultus, succenturiatis quibusque ejusdem sedem indeptum fuisse anno 414, eamque cum vita praesidiisdimissis, ne verbuni quidem unicum stylo reliquisse anno 423, dato eidem Adelpho successort, alligas ; sed volumina devorans, tibi Musisqueinstar Errprera Ughelli in utroque primale haud sup loco Aspendii canis, publici judicij aleam refugis, et nullo staluendo, scis me adnotasse lib. II Hisl. PeL, cap. scribendi cacoethe tilillaris. Hinc te felicissimumpu12. Cum Zosimus anno 418 Pelagianos damnasset, to, qui procul ab invidprum censuris, exiiniis erga encyclicas ad Aquileiensem et Mediolanensem pri- lilteralos offlciisnomen tanto nobilius posteritati proniates misit, ut easdem suis in dioecesibus publica- pagasti, quanlo dignius est faetis potius quani dictis rent; quemadmodum paulo antea damnatis Romaa nomen in sevum extendere. PJura justse molisvoluab Anastasio papa Origenistis, Chromatius Aqui- minaGallprum ac Batavorum typjs excusa, ac tibi leiensis Augustini decessor, et Venerius Mediolanen- certatim honoris gratia nuncupata, t.otelogia ab erusis acceptis ab apostolica sede litteris, itidem in suis ditis qnibusque Ilalis suis in libris tibi passim inscfidioecesibus per suffraganeos episcopps Origenistas B pia sunt, n\ nullus posterorura quilius bonseartes in proscribendes curaveranl, tesie Hieronymp lib. ii amore erunt, ignorare unquam possit, vixjsse Antocontra Rufinum. Hinc Augustinns primas nium Magliabecum, de litleraria republica ad inviapologise Aquileiensis apostolicaesedis contra Pelagianos de- diam usque benemeritum : ut illa lantum po3trema cretum cum lilteris ad stiarum provinciarum episco• tuo nomini dies stare posse yideatur, quaepessimo pos misit; quorum nonnulli, cum Pelagianis errori- mortalium falo librorum ac litteraruni omniuiri a|tam bus lenerenlur, memoralum fidei Iibellum ad Augu- oblivionem indiicat. Ego sane nullum grati animi ofstinum primateni dederunt. Quam vero altius in dipe- ficium missum faciam, quo tibi quantulascunque vices cesi primalis Aquileiensis apud ecclesiaslicos prae- rependam. Etenim non modo prjor dpotissirnis ac sertin), Pelagiana haeresis radices fixisset, constat ex bumanissimis litteris me convepisti, verunrieljan) illitteris Seplimii Altinalis ad S. Leonem Magnum,et Iiislrissimi senaloris et equitis Ferrantis Capponiigehujus reseriptis ad primalem Aquileiensem ; de qui- neris nobilitate, rerum agendarum peritia, juris ulribus fusius egi in eodera Iibro de Hseresi Pelagiana. usque scientia, et inagna eliam apud principem graAd Garneriuni redeo. Hic in sujs notis publicandis lia conspicui, operam rogasti, ul in F.truriam sacra? iniri possespe- eruditionis prpfesser vocarer. Annuit omnium granonnullamab eruditisIectoribusgratiatn rabat; verum tam infeliciterea in re calculos posuit, tiarum vir, quo ad beneficia pronior ne voto quideiu ut in lucri loco eidem reponendum videatur, si tam fmgi poiest; sciebat enim serenissimo cardinali Leo. incre deusscerrorumfarragini veniama lectoribus impetret. poldo (quo in nomine magnumMediceaeglorise Hinc fatearis necesse est, viros eruditos quandoque, mentum, el liiteraruro seque ac Hliefatorum cultorem ut tuo verbo ular, paratragcediare, ac suis ipsorura ei Maacenaiem incomparabilem orbis veneraliir) nihil scriptis nimium lenocinari; eadem coufidenter oeque. esse antiquius, qnam ut historia sacra, qu.seapud noac audacter in oculos manusque hominum mittentes, strates exsilium.patlvidebalur, patriam in Etruria cum quse tamen e re ipsorum esset scrinio claudere , ac bonore reciperet. Hlnc amplissimisenatoris opera fablallis corrodenda relinquerc. El quidem, ut de me ctiim est, ut serenissimus magnusEtruriseduxCosmus loquar, non quod in erudilorum numerum venire au- EccIesiasticamHistoriam,quaepubiicissapientiimconsim, sed quia indoctorura , ut ait poela , volumina veutibus exclusa, ciim umbraticis quibusdam hominipassim scribentiumlurmseaccenseor; existimabamme bus inltaliasub paupere teclo hospitabatur, regia manu caeterisdiligeniius in PelagianaHistoria chronologiam prehensam, in Pisanum Atbeneum, hoc est, in suam tractasse; sed quantum mea me opinio fefelleritstatim omnium scientiarnm regiam iniroduxeril, insignemintellexi: siquiJem vel in ipso limine in prochronis- *. que eidem caihedram inauguraverit. Cnm sapieniisinum jmpegi, Nam in priori pagina scripsi cum B.aro^ simus idemque prudentissimus princeps optime in nio S. Atlianasium anno 372 diem obiisse; imo.quod telligerel unam histofiam magnornm regum nomina cum pudore dico , laudans Proterii Alexandrini pa- ad posleros cum laude transmiltere , eamdem lam schalem ad Leonem Magnumepislolam, cum ibidem nobili judicio ac generosa munificentiademereri voex epocha Diocletiani, et charactere pasclialieviden- luit: ut quando illum suprema et seris tanlum nepoler deducalur, anno insequenti ejusdem obitum sta- tibus nola dies ccelo inseret, bisierise munere in tuendum fuisse. Plures meis in libris errores inve' Eiruscse gentis desideriis, in omnium populorum qui nient rjgidi censores, quorum agmen me manet: qui- lilteras extra barbariem norint, animis pefenniter bus, ubi iiieallucinatumostenderint, gratias plurimas vivat. Et licet illum ingens erga superosreligio, rareferam, quippeqiii non mea, sed ipsorum cura ac la- rusln subdiios amor, eximius litterarum cultus, ac bore, non dicani doctior, sed minus indoctus fiam; sollicita felixque gerendi imperii cura jam pridem illud enim snbinde Senecaedictum repeto ex cap. 18 orbiuniverso spectabijem fecerint, ac grande iisqui de Vita beaia, Cum vttiti conviciutn facio, imprimis sceptra moderantur exemplum posuerinl; grato tamtit facio. Tu quidem, vir clarissime, securus ab hoc men bistoriae obsequio ultra sevumper ora hominum

SUPPLEMENTUM OPERA S. AUGUSTINI. AD 320 819 feretur , iisdemque quibus virtutum ac IHterarum A nia meritus esset, si modo Evangelio pareret, misso notitia, spatiis pervagabitur, Cseterum cum singuli ei,ex meragratia, servatoreJesuChrislo, qui gratiam felici Ecclesiasticse Historise sub Maximo principfj illani Dei ei annuntiaret, et ad officium misericorsorti adgratulentur, ipse hoc unice doleo, quod me diler revocaret; neve homo parum credibile esse nulla sacrse eruditionis supellectile ornatum, ejus- censeret, quod ille nuntiabat, addidisse Christum dem Historiae primum in Pisana Academia interpre- miracula, quibus fidem sibi velapud perlinaces facetem designavit; vereor enim ne cum sublimis sit ret; internum eliam auxilium suppedilare quo ahiliistoriaemajestas, interpretis vitio minor esse videa- mos bominuro illustrat, quamvis non necessario adtur. Unus tamen, vir undequaque eruditissime, in- dticat ad credendum ; quin et per baptismum homigenlem animi molesliam minuis, dum e locupletis- ' nes regenerari, el. filios Dei fieri. Quod a Pelagio disima bibliolheca, quae domi tuse atrium, cubicula, ctura luultis ostendit Dionys. Petavius in Historia angulos quosque occupat, libros subinde ad me trans- Dogmatum Pelagianorum, quoe est lom. III Dogm. miltis, ut lantse erudilionis suppetiis firmatus, ani- ejus theologicorum ed. Amstelodamensis.Hoc unum mum non despondeam. Te inlerim precor, ut me se- dicebat Pelagius pendere ab homine quod possetrecle renissimo domino qui te aeque ac litteras anjat, com- uli aut abuti tot divinis beneficiis; qua in re, quamvis mendalum facias, ut tanti principis patrocinio fultus, B suirmopere vituperandi sint qui beneficiis Dei abufelici faustoque auspicio demandatum munus aggre- tunlur, noii sunl admodum laudandi, si rigidi censores naturse noslrse esse velimus, qui iis recte utundiar. Vale ac me, ut soles, ama. nam quod possint hoc prsestare, totum niune1N ANIMADVERSIONES EAMDEM EPISTOLAM. tur; ris est divini, nec mirum est eos felices esse malle Epistola 17$. Inscriptiones hujus epistolse et se- in seternum, quam miseros. Furiosum quidem est et quentis copiose explicuit eminentiss. cardirialis, ccn- impium, Deovitam et mortem offerente, eligere mortra Joan. Garneriuro. Sed cum ad ipsas epistolas ni- tem : at profecto non est eximioecujusdamprudentise hil dixerit, nonnulla ad eas monebimus ad doctrinam et virtuiis malle vilam. Quis superbiat ob sapientiam quam eomplectuntuf perlinentia. Quamvisenim, ne et acumeri, quodmalueril vivere quam mori? Est quis calumnietur candorem nostrum, niulta sint quse igitur, ex sententia Pelagii, cur Deogratias agant hoimprobamus in doctrina Pelagii ejusque sequacium, mines, sed non cur sibi placeant ac plaudant. Afriadversarii lamen ejus non ita sese gesserunt ac ra- canoe aut Punicse rhetoricoe exaggeratio fiiit, cum tiocinati sunt, ut possint eliam a riobis per omnia libefuin arbilrium tn sacrilegam superbiam extollere probari. Damnalus quidem ille est et conviciis exa- dictus est. Quam facile fuit Pelagio premere contragitatus ab omnibus, etiam quibus ejus dograala ignota G rias partes invidiosis consectariis, Deum jubere imerant, ex quo est ab Africanis episcopis infamatus; possibilia, seternis pcenis alficere homines quod imsed nulla hominum damnatio efficere polest ut quod possibilia non prsestitissent, aliisque id genus, quiverum fuit falsum fiat, et vice versa nullae bominum bus excusatur plane homo, ac tola culpa in Deun» laudes ex errore veritatem faciunt. Proelerea notum conjicitur? Humilitatis Christianse esse putabant, si estinmagniscoetibus res magnis affectibus dijudicari; Deus omnium bonorum auctor fiefel; et quidem nec in re sat difficili facile fuit verum a falso secer- merito ; at non ita id intelligi oporluit, ut fierel e'anere omnibus illis Africanis episcopis, quorum non- dem opera iniquus judex, quod Deoest contumeliosisnulli ne scribere quidem potuisse dicuntur 1 collat. simum. Ac sane hisce permota soecula sequentia in Carlhag. c. 133, et doctissimi, praeter dicendi facul- Pelagii opinionemdilapsasunt, quam etiam Augustino talem, pro modulo illius aevi,quid eximium habue- tribuerunt, cui ipsa Pelagii opuscula ascripserunt; rint non video. Non dicerem haec, nisi viderem mul- quia non poterant sibi persuadere tantum virum quantitudine et auctoritate, mullo magis quam rationibus tum eum fuisse ex farria putabant, ejusmodi consectaria potuisse concoquere. Profecto si Africani illi pugnari. Ibid. §2. ld agunt isti (Ccelestius et Pelagius) Patres id fuissent quod videri volebant, gravibus sententiseincommodisprobe pensidantnabilibusdispuiationibussuis, ut non defendendo,D illis Augusliniarise sed potius in superbiam sacrilegam extollendoliberum tatis, sibi non liquerepoiiusdixissent, quam totdamarbitrium, nulium relinquant locum gratiw Dei, qua nationibus, quarum aliae super aliis quaquaversum Christiani sumus. ] Non capio qui in superbiam ex- miltebantur, doctrinam non intellectam damnassent. Pergunt hisce verbis : Qua et iptum nottrmvoluntollerentliberumarbitrium,etquidem adversus Deum, qui fatebantur eum creatorem esse humanae nalurae tatis.irbitrium vere fii liberum, dum a carnalium conl omniumque ejus facultatum, adeo ut ei debeant ho- cupiscenliarumdominalioneiberatur, dicenteDomino: mines quidquid babent boni, et ab eo quasi ab om- Si vos Filius liberaverit, tunc vere liberi eritis; quod nium rerum domino pendeant; hominem vero, cum auxilium fidesimpelrat qum est in Christo Jesu Donatura sua minime peecalor esset, sua unius culpa mino nostro, Non dubilabant Pelagiani quin divina in peccatum esse delapsum et delabi, non vero Dei, gratia bomines a peccatis liberarentur, si modo ea quasi illi negasset quaa necessaria erant ad vitandum recte uterentur. Sed pulabanthomines ea posse abuti, peccalum; nec eo secius Deum voluisse ei ignoscere ac prseterea neminem esse usque adeo manoipalum jpeccafaet seternam vitam largiri, cum contraria om- peccato, ut graiia illa excilari nequeat, ad servjtutem

VARIORUM EXERCITATIONES1N S. AUGUSTINIOPERA. 522 321 illam fugiendam. Sed quid sibi volunl boni Patres A nime ingenuum accommodumquead probandumquod Africani quandoaddunt, quod auxihum fides impetrat? volunt, apud homines verilatis solius amantes. Id enim auxilium quod fides impetrat, non est gratia lbid., § 3. Illam vero graliam qua, tit dicium est, qua fimusChristiani, quse anlecedit fidem, non eam Chrislianitumus, cujus Apostolusprwdicalorest, disequilur; ham quando cre'didimus et fide aliquid a cens: Condelectorenim legi Dei, secundum interioDeo impetramus, jam sumus Christiani. Redolentilla rem hominem; video autem aliam legem in membris verba semipelagianismum, aut simile quidpiam. Ita- meis repugnantem legi menlis mese, et captivantem que aut^boni illi viri nondum salis inlelligebant do- me sub lege peccati, quseestin membris meis. Miser ctrinam Augustini, aut est hoc additamenlum; cum, ego homo, quis me liberabit de corpore mortis hujus? ut adnotant Benedictini, in duobus mss. codd. de- Gratia Dei, per Jesum Christum Dominum nostrum; sint. nolunt omninoagnoscere,sed nec aperte quidemoppuisti autemasserunt,sicut a fratribus qui eorum libros gnare audent. Verum in Pauli verbis, quid aliud est legerunl cognosimut, in eo Dei graliam depulandam, gralia Dei, quam Dei misericordia, aul Dei beneficio? Nemo conlrarium unquam ex vi nativa vocis ns.uquod talem hominis consliluit, creavitque naturam, quwper propriamvolunlaiemlegemDei possitimplere, queprobabil. Non negabataulem Pelagius homines sivenaluralilerin cordeconscriplatn,sivein litleris da- B Dei beneficiopeccatoeripi; sed negabat fieri id afflalam. Eamdem quoquelegemad graliam Dei perlinere, tu quodam interno, cui reluctari non liceret, et sine dedit. Si cre- quo cscteraomnia Dei beneficiainulilia essent. Oporquod illam Deusin adjulorium hominibus dimus auctori Prsedestinati, in prima synodo Cartbatebat Africanos prsesules perspicue suam et Pelagii giniensi, quinquennio ante habita , obtuletunt Coa- sententiam exprimere, ut quid senliendum quidve lestio lifcrossuos, inquibus Pelagiana dogmata expli- damnandum, ex eorum senteniia manifeslo Hqueret. cabat. Quod si verum esset, non mirari sane non pos- Sed longe maximam pariem Chrislianorum in se consemusCarlhaginenon asservalos fuisselibrosillos, ut citassent, si aperte dixissent quod sentiebant; neque quam jure damnatus ille esset liqueret; ulque con- enim ante hoectempora, etanledefinitionesAfricanotra eum, ubi usus poslularel promerenlur. Sed pa- rum conciliorum, aliter de gratia homines senserant rum hoc credibile est, cumCoelestiumIiicPalresCar- quam Pelagius. thaginienses damnenl, libris ejus minime inspectis. Pergunl Carthaginiensis concilii Patres : Sedqnid Verum et hoc mirum est, graves episcopos tam acer- aliud agunl, cum hominibusanimalibus,non percipienbas sententias in absentem dixisse, minime lectis iibus qumsunl Spirittis Dei, persuadere non cessanlad ejus libris et recitatis duntaxat accusatorum litteris. operandamperficiendamqUeustitiam, acDei momdala j Quseratio judicandi a nemine paulo aequioredefendi C complenda, solam sibi humattamsufficereposse nalupotest; prsesertim cum difficiles qusestiones ageren- ram? Sed mandata Dei non sunt ejusmodi, ut omni tur, iu quibus facillimum erat sententiam non audi- vi deslituta sint ad moveudos hominum animos. lorum male inlelligere. Itaque et aequiuset pruden- Eorum maximus consensus cum recta ratione contius se gessisset synodus, si judicium post lecta Pela- stitutioneque ipsa humanaenalurae, magnifica prsegiana scripta dislulisset. Ad id vero quod hic ex illis mia iis adjuncta, miracula quibus eis fides facta est, babet quod altinet, crealionem ac legem graliat Dei exempla sanctorum virorum, ac proesertim Christi, esse, non potest hoc negari, cum sint haec longe ma- qui ea observarunt; hujusce vitse miseriaeac calamixima Dei beneficia. Nisi enim nos ratione prseditos lates, quse fruslra bealitudinem, quam usque adeo Deus creasset, non possemusei parere, neque beali- optamus, in ea quseri ostendunt, aliaque id genus tudine frui; nisi etiam legem evangelicam promul- rnaximsesunt efficacise d revocandos,paulatim certe, a gasset, officiumnostrum nobis parum notum fuisset, homines ad bonam frugem. Sed homo animalis inmaximaque credendi incilamenia ac proestantissima quies, ut docet Paulus I Cor. n, 14, ad queni locuni praemianon haberemus. Profecto non capio cur spre- respiciunt Afri proesules,non percipit qumsunt Spiritim de hisce tantis Dei gratiis loquanlur AfricaniPanoc tus Dei. Imonon admittil, ov SEXST«I, esl>"s non tres, nisiaccedataffJatusnescioquis, cuiresistere non D assenlitur, nimirum, dum est animaiit sequilurque licet, isque pauculis concedendus. Prioribus benefi- impetum brulorum, prsosentiatantum et sensilia quscciis refertse sunt liiteroesacrse, adeoque perspicue de rentium. At nihil obslat quominus inlellecta et peniis loquuntur, ut sine insania ab iis qui Scriplurse sitata Evangelii prseslamia, animalis homo ejusraodi credunt negari nequeant: posleriorem vero fruslra esse tandem desiiiat. Prseterea enira qusesiverim a probare nituntur Patres Africani, nec quidquam Patribus Afris, an non Deus jubeat homines animales proferunt, prseter loca aul plane aliena ab eo quod desinere animalibus cupiditalibus obsequi; an non spectant, aul summum ambigua. Hoc quoque meri- mandata negligentes plectat, ac proinde excusari to desideres in hac eorum epistola, quod graliam il- non posse censeat? Hoc si ita est, quod nemo Chrilam suam nusquam definiant, neque vocis ambigui- stianus neget, oportet ui habeant, autpossint ii hptatem discutiant; quasi illo uno sensu quem volebant minesconsequi qusecunquesunt necessaria ad parenlegerelur in Scriptura, satisque esset proferre Ioca in dum; alioquin iniquum esset eis id imperare ad quod quiius exstarel, ut probaretur quod sentiebant. Ap- praestandum necessariis essent destituti subsidiis.' turn hoc est, fateor, ad movendam invidiam, at mi- Plura non addam: norunt enimquicunque hace con«:

324 AD SUPPLEMENTUM OPERA S. AUGUSTINI. J25 troversias attigerunt, qiise hanc in rem soleant dici. A sed Deo deberi? At apostolorum prsesertim sufficienSed audiamus Afros episcoposostendentes solamna- tia, ad munus adjruod vocati fueranl sustinendum, turam humanamnon sufficere ad parendum Evange- non humana, sed divina fuit. Thesaurus denique in lio circumstaniiis quas.anlea memoravimus cincto et vasis fictilibusde qup Paulus, sunt dona apostolica, suffulto. ufliquet ex «erie coniextus. Si oculi non plane neNonattendenlesquod scriplumesl: Spiritus adjuvat gligenter conjicianlur in loca allata, verissima esse lnfirmitatero nestram (Rom. vm, 26) ;.el : Non vo- omnia ac manifesiissimaquoediximus comperientur; jentis neque currentis, sed miserentis est Dei (Roin. unde inlelligere licebit bonos illos Patres Africanos ix, 16); et quod unum omnes sumus in Chrisio, sin- parum aplos fuisse Scripturarum interpretes, ac guli autem alter aller.iusmembra, habenies dona di- proinde merameorumauctoritatemlevis ponderis esse versa, secundum gratiam quoedata est nobis (Rom. oportere. Ibid., § 4. Consideret sanctilas lua et pasloralibus Xii, 5); el: Gratia Dei suin id quod sum, e» gratia ejus in me vacua non fuii, sed abundantius omnibus nobis compaliatur visceribus, quam sit pestiferumel illis laboravi; rion ego autem, sed gratia Dei me- exilialeovibusChrisli, quod islorumsacrilegasdispulai ne cum (ICor. xv, 10); et: Gralias Deo, qui dedit nobis lionesnecessario consequitur,ul nec orare debeamus i3 vicloriam, per Dominumnostrum Jesum Cliristum B intremus in tentatioiiem; quod Dominusel discipulos (Ibid. I>7); et: Non quia idonei sumus cogiiare ali- monuit, el posuil in oralione quamdocui!; aul ne dequid, quasi ex nobismetipsis, sed suflicientia nostrai ficial fides "noslra, quod pro aposloloPelro se togasse ex Deo est (II Cor. m, 5); ei: Habemus ihesaurum ipse tesatus est. Non necessario hoc sequitur, nam a islum in vasis lictilibus, ut eminentia virtutis sit; particula illa oralionis dominicoe, ut prcces Cbrisli i t)ei et non ex nobis (II Cor. iv, 7); el innumerabilia pro Petro non signifuanl id quod innuunt Palres, , ialia, quoide Scripturis omnibussi colligerevelimus, qiiasi hoc sibi vellent: o Deus, facafflatu interno, tempus non sufficiat.Reccrdandam lioec omnia pro- cui resistere nequeamus, ut teniationem vincarnus; lefri ut probetur gratia quam descripsimus, hoc est, quidni enim Deus potest impedire ne suecunibamus , internus afflatus isque necessarius, ut Christo creda- lentationi, ipsam tentationem miuuendo, ac tempei mus; nec dubium est quin potissimaloca hsecesse rando, ita ut vires nostras non superel ? Novii ille pularint synodi Patres quibus Pelagianismusprofli- quam firmi aut quam infirmi simus, melius quam nPs, I gari poterat. Atqui ne unus quidem probat id quod potestque ea amoliri quibus segerrime pares essevolunt; quse raliocitandi Seripturam fuit illorum sse- mus si adessenl; et quibus remotis, facilein pielale i culorum, quibus soni singulorum vocabulorum,quara constantes sumus. Si enimhmc possibililatenaiurwet ) arbitrio voluntatis, inquiunt lamen Afri, in polestale sententiselocorum, pro Orationistolius serie, multo '*-* major ratio habebatur. Stalim enim ac sonus verbo- sunt conslitula, quis non ea videata Ueoinaniter peti, l rum non prorsus abludere videbatur ab eo quod et fallaciler orari, cum orando poscunturquw naturw I viribusoblinenlur? agebatur, res confecta putabatur, el probatum quod nostrmjam ita conditmsufficienlibus erat in controversia. Scilicet, declamilare, et effu- At quamvis forte concederet Pelagius nullam contire quidquid in 6s veniebat apud plebem excommu- tingere lam atrocem lenMtionem cui reshtere ne) riicandam, si forte a declamante dissentiret, multo queamus, natufa Evangelio illustrala et emendata ; facilius fuit, quam criticaeseriam operam dare. Spi- non negabat lariien, nec negare poterat in periculo rilus qui adjuvat infirmitatemnosiram, de quoPaulus, constitutisad Dei auxilium, etiam extraordinarium, , 3 est qui est in jam credentibus, eosque in orationibus esse confugiendum,duabus de rationibtis. Primo tas recte fundendis apud Deum adjuval. Non est volenlis metsi viribus semel a Deo concessis, et confirmalis i nequecurrenlis, sedDei tniserentis,quod verbum Dei .promissisdiviuis, resislere tenlationi possumus; posmiilitur ad populum que.mpiam ad cognitionem sumusetiam in ea cader.% i qued nun ita facilecontin-' ejus vocandura; sedquidhoc facil ad alflatii <isingu-' git cum inusilatp Dei auxilio quodcunqne sit (modp \ lorum? Gralia secuiidum quam sunt diversa dona ne sit inelueiabilis afflatus)adjuvamuf. Quis autem " iion est gratia qua siriguli fidelesad Deum conversi in periculo non sibi oplet non motlo qund est prpri s sunt, sed beneficentia varia Dei, qua aliis alias dotes sus necessarium, sed eliam quani maximas vires, nt coricesserat; seu solita sua providenlia, sed extraor- fiiciliuset securius sese ee expediat? Deinde inter dinaria spifitualium donorum effusione. Gratia Dei, ipsas vires, quas Deus Chrisiianis suffieienteslargi, t qua Paulus erat id quod eral, hoc est, appslolus, est lur, nihil vetat, pro magnitudine periculorum, inu'i Dei misericordia elmunificeritia,qua eum ei muneri sitata auxilia haberi. Iiaque non polriit merilo insisustinerido necessafiis donis inslruxerat; nec quis- mulari Pelagius, quasi docirina sua orationis usum • quam unquam negavif a DeO per Jesum Chrisluin sustulisset. n nobis dataiii esse de peccaio victofiam, ac esse cur r Ibid., § 5. Contradicitaretiamislorum contenlione pfoplereii ei gratias agamus; verum hoc facturiiaf- benedictioriibus nostris, ul incassumsttper populum diflatu interno et iiieluciabili,nusquamdocet Scriptura. cere videamur quidquid eis a Dotnino precamur, ul i. Sufficienliasane omhiumChfislianorum, ad cogiian- recte ac pie vivendoilli placeant, vel illa qumpro fidedum aliquid Evangelio consentaneum, esla Deo; libus precalur Apostolus, dicens: Flecto genua meaad ; ut det quis eniiri riescit Evangeliumnon irigeriiohomiiium., Deum Patrem Domininostri Jesu Christi ,

323 VARIORUMEXERCITATIONESIN S. AUGUSTINIOPERA. 326 .vobissecundum divitias glorise suse, virlule corrobo- A Jk.usquev.itse peccatorum semel admissorum Veniam rari per Spiritum ejus. Si ergo voluerimus benedi- petere omnes necesse habemus. Hoec ergo est invicendo super populum dicere : Da illis, Domine, vir- diosa criminatio, qualis est el sequens : lilud vero toie corroborari per Spiriium tuum; illorum nobis quod sequilur, ne nos inferas iri tenlalionem, non ita disputatio conlradicit, affirmansnegari liberum arbi- inteltigendumlanquam divinumadjulorium poscete deirium, si hoc a Deo poscitur, quod in noslra est pole- beamus, ne in veccatumtenlali decidatnus, sed hoc in slate : virlule enim si corroborari volumus, inquiunl, noitraesse positumpotestate. Quamvis, exPelagii senpossumusea possibilitalenalurw quam nunc non ac- tentia, gralise ccelestes neminem adigant ad officium, '• cipimus,sed cum crearemur accepimus.Quasi vero in- altaraeii non parum in lentatione juVanl, ac sine iis riumera non sint, prseter creationem, quoe a Deo pe- in gravibus lentationibus homines succumberent. lere possumus, ulcurriculum pielalis constanter deQuare a Deo, uii puiabat, erant auxilia illa petenda. curramus, quoe lamen minime sunt ineluetabilis af- Igitur frustra contra eum addunt Numidaeepiscopi: ilatus! Semper quidem estsaluli incumbendum,cum lcmquamfruslra Aposlolusdixerit: Non volenlis, netimore et iremore, quia quamvis Deus facial velle el que currentis, sed miserentis est Dei;et: Fidelis perficerein nobis, possumus omnibus auxiliis abuti; fteus, qui non permitiet vos tentari supra id quOd sed minus tamen timendum nobis est, cum Deus B potestis, sed faciet cum tentalione eliam exitum, ut ainovet a nobis plurimaquse in hac vita virtulemnopossitis sustinere. Frustra etiam Dominut dixerit apostram labefactare possent. Is metus eaque ejusmodi stolo Peiro : Rogavi pro le, ne deficiat fides tua; et auxilii divini invocatio cum libero arbitrio oplime omnibussuis : Vigilate et orate ne inlretis in tenlaconsistunt. Hic possemus, nomine Pelagii, objicere ticnem; si hoc totum est potestatishumanw. De priirio locoRom. ix, diximus ad anteceilentem epistolam. Afris, ex eorum sententia a Deo nihil poluisse peti; cum reprobis quidem necessaria negare, electisvero Secundus, I Cor. x, 13, plane conlfarius est senlenomnia concedere, etiam non pelenlibus, ab seterno tise Auguslini, cum doceat Paulus Deum adjuvare decreverit. Sed fatendum horaines non seinper confideles, non ulineluctabili afflaluacti sustincant tenvenienler dograatibus suis se gerere; nec sunt insi- lationero, sed ut possint sustinere, quoil solum promisit Deus. De cseteris etiam antea egimus. niulandi, nisi eorum quselaciunt. Ibid. Pueros quoque parvulos, etsi nuUis innovenlur Ibid., 5 "6. Parvulos etiam, propler salulem quw per SalvaloremChrisium dalur, baplizandosnegant, ac sic Christianw graiiw sacramenlis, habiluros vilam wlereos mortifera isla doctrina in wternum necanl, promit- nam, nequam prwsumptioneconiendwti, evacuantes tentes, etiamsi non bapiizentur, etc. Fatentur lamen! quod dixit Apostolus(Rom. v, 12) : Per unum homiiQ postea Coelesliumfassum esse per baptismumChrisli C nem. peccatum inlravit iu mundum, ct per peccatum parvulorum fieri redemptionem. Sed multi, inquiunt,, mors, et ita in omnes homines pertransiit, in quo om: qui illorum perhibenlur esse vel fuisse discipuli hwc nes peccaverunt; et alio loco (I Cor. xv, 22): Sicut mala, quibus fundamenla Christianw fidei conanlur in Adam omnes moriuntur, sic et in Cbristo omnes tverlere, quacunque possunl affirmare non cessant. viviiicabuntur. j Existimabam legendum in loco est Quidde siugulis quaesiionibusquoedebaptismate pro- Rom. v, mors pertramiil, nam vox 6«VHTO? in ; poui possent, censuerit Pelagius neseio; sed hoc omnibus Grsecis exemplaribus; sed et alibi perpe> scio, cx NovoTestamento probari niillo modo posse rara ita proferlur hic locus ab Auguslino, ul in lib. necessarium esse baptisma saluti infanlium, aut prae- iv, contra duas epist. Pelagianorum, num. 7. Atque i ceptum esse a Cbristo eos baptizari. itaque nonnisi ex hac omissione perperam etiam argumentatur. Veabsurde fundamenla fidei vocare potuerunl Afri ea rum hujus loci sensus est : ut per unum hominem i de quibus altum est in Novo Testamento silenlium. peccalumintravit in mundum, elper peccatummors : i Aliameu, ut jam alibi dixi, non damno baptisma ita etiammorsin omneshominespertransiit, quia omttes i infantium; quod esse queai, si velimiis, non lantum peccarunt, Nam ouT«f xai, sic el, perinde est ac x«{ e professio Ddei parentum, sed et symbolum redem- ouTMf, t sic, ut Luc. xvn, 24,26; Ja& n, 26. Deinde D plionis iufantium, non quidem a peccato, quocareni, , I 'Ef (3est quia vel eo quod, non in quo, ut II Cor. sed a vanilate cui cum cseteris creaturis subjacent,, v, 4; Phil. m, 12. Quod viri doclissimi dudum oset a qua liberabit eos Christus in ullima resurretenderunl, ut et hic agi de peccalo actuali, Cujus ctione. capaces non sunt infantes. Locus alier I ad Cor. niEpislola 176, § 2. Cum Dominusdocuerit ut dica- hil ad rem facit. Vult enim Paulus, ut unus Adamus ' mus ; Dimitte nobis debila noslra, etc, isli dicunt morlem introduxit in mundum, omnibus qui eum imihominemin hac vila, prwceplis Dei cognilis, ad' lantur morientibus : sic quoque Chrislum beatam reposse tantam perfeclionemjusiiliwsuw, sine adjutorio graliw surrectionem allaturum omnibus qui ei parebunt. ; ( Salvaloris, per solutn liberum arbilrium pervenire,ul Nullus hic sermo de peccaio infantiura, qui condiei nonsitjam necessariumdicere, Dimitte,elc. At non tione naturse, quia hominibus inorialibus nati sunl, l dicebant quemquamper lolam viiam immunem pror- non quasi supplicio de iis sumpto, moriuntur; ut sus peccatorum vixisse, exceplo uno Christo; unde ostenderunt doclissimi theologi quos non memora; i sequebalur neminem esse, ex corum sentientia, qui bimus. tion deberet' dicere : Dimitte, elc. Nam ad finem i Epistola 177, $ 2. Hit audiiitverkit (Pelagii gra»

328 SUPPlEMENTUMAD OPERA S. JtUGUSTINl. ^57 A ItflmDeijseaihoscereprofitentis)catholiciantistites(inJA hujus auctoritale,jusld quwfueril pronunlialio firmaEcclesiw,elc. ] Dignum s Diosplttliiariaynodo) nullam aliam Dei gratiam inlel- retur, indequesunierentcmjerw avide et callide arripiat sibi In ligerepblueruntnisi quamin librisDei tegereel populis est observatii quam Dei prwdicare-consueverunt;eamulique, dequa dicit nofcenliusjus quoddam ex Africanorum prsesulum Apostolm (Gal. n, 21): Non irrilam facio gratiam facto, quod ila interprelalur, quasi ausi non essent Dei.Namsi per legem juslitia, ergo Christus gralis damnare Pelagiauaidogmata eo inconsulto; cum ea morliius est; sinedubio gratiam qua justificamur ab prorsus damnassent, et, iuvito etiam Zosimo, Innoiniquitate, el qua salvamur ab infirmitate, non qua centii successore, postea damnarint. Notum etiam crealitumus cum ptopria voluntate. ] Verum non sola est, non tantum temporibus Cypriani, sed et hisce crealionis beneficia agnovit Pelagius, ut ssepiusdixi- quoque Afros episcopos nulla ratione pendere vomus, verum eliam cvaugelica omnia; sed non gra- luisse a judiciis episcoporum Romanorum, ul liquet Augustinianam.anleeum incogni- ex conlroversia de appellationibus transmarinis hoc tiam.illamefficacem lam, prxsertim in Oriente. Itaque Joannes Hieroso- ipso tempore nala. Haec epistola tumida est declalynaitanusPelagium orthodoxum esse censuit, ut ex matiuncula in eos qui negassent auxilium Dei esse P. Orosio salis liquet. Locus Pauli nihil facit conlra necessarium ad pie vivendum; se'd non definitur raPelagium, cum gratia Dei ibi sil Evangelium, aut B tio et genus auxilii, quo factum ut poslea Cosleslius evangelica ceconomia, qua Deus justos censet, non hanc epislolam facile probarit. cos qui peccato carent, sed qui Evangelio parerit; Epist. 182, § 1. Nam-ut durum arbitror conmven: quamvis anteacta eorum vita vitiis inquinata fuerit, liam prwberepeccanlibus ita impiutnjudico magnum nec sine lapsibus variis reliquam aetatem traducant. ^ negare convefsis.] Mendum hic est typcgraphicum Eo serisu, semper sumitur gralia, quando' opponitur magnum, pro manum, ut liquet ex prioribus editioLegi, quseex Judseorumsenlentia, contra quos Pau- nibus. Habet editio Erasmi conhibentiam,pro connilus disputat, summam perlectiouem poslulabat. In ventiam, et sic etiam ea vox in codice Theodosiano hac autem disputaiione Epistolaead Galalas, ut et in scribi solet, ut observavit Jac. Oolhofredus,cujus simili, quaelegitur in Epistola ad Romanbs; perpeluo vide GlossariumNomicum. Qui ita scribebanl putas gralia opponitur legi et operifrus, hoc est, miseri- bant dicendum conhibeo,non conniveo, ed. male. In cordia rigori, imperfecta observatio mandatorum bac seulenlia Innocentii videtur e'tiam inversio esse, Dci perfectae sanctitali. Meridiana luce hoc clarius ita ut legendum forte sit: Ut impium arbilror conniila est, nec receuliorum iulerpretum quisquam rem non ventiamprwberepeccantibus; durum judico manum vidit. Ilaque sensu Augusliniano hic minime sumi- negare conversis.Certe hoc poslularet sermonis proiC lur, ut nec usquara alibi in Scriptura. Quamobrem ( prietas. testimonia alfata § 8 omnia sunt extra rem. Qui tam1 [Ibid., § S. Illud vero quod eos vestra fralernitas negligenter legebant Scripturam, et tam oscitanter asserit prmdicdre,parvutoswternmvitwpramiis, elium laudabanl, eos nobis quasi egregiorum interpretum1 sine baplismatisgratia possedonari perfaluumest.Nisi 1 exemplaria proponi quis feral? Quis quasi doginata enim manducaverinlcarnem Filii Itominiset biberinl ! ad salulem necessaria, ut putabant, ex locis lam male sanguinem ejus, non habebunlvilamin-semelipsisJoah. ( intellectis deducta, imponi sibi patiatur? vi, 54). Qui autem hanc eis sine regeneralione defenisla quwstio, dunt, videnlur rnihi ipsum baptismum velle cassare, se i lbid.,§ 1S. Sed quoquomodo habeat quia, elsi non invenitur in hac vila sine peccalo,id la- cum prwdicanthos habere quod in eoscreditur nonnisi ! mendicitur possefieriper adjuloriumgratiwet Spirilus baplismateconferendum.] Verba quidem Cbristi Joan. Dei; quod ut fial conandumatqueposcendumest, tole- vi de manducationecarnis ejus, ad baptismumperlirabiliter ih eo quisquefallilur, nec diaboiicaimpietas, nere non censebantur ab Innocentio, sed ad eucbarii > sederror humanus est. ] Videtur hic distingueregra- stiam. Si aulem slaluas sine eucharistia neminem dus errorum Augustinus,quod et alibi facit; sed de- posse servari, quod doceri eo Iocoa Christo pnlabat, 3 buisset etiam ubique distinguere gradus necessitatis hinc sequetur sine baptismo vitam infantes consequi " in dogmatibus, nec quasi prorsus necessarium obtru- '" non posse; quia eucharistia iis dari non solebat nisi 3 dcre, quod quamvis verum esset, nullo Scripturse postquambapiizati fuerant. Eo manifestorespicil Inloco necessarionobis credendum imponitur, nec in- nocenlius, eaque consueludihe nililur vis ejus ratiodivulso nexu cum necessariis dogmatibus conjun- cinationis.Defendere parvulisvilamsine regeneralione, ctum est. est defendere boc dogma, parvulis sine baptismo s Epist. 181, § 1. Ad noslrumreferendumapprobastts vitam dari. Notum est eo oevodatam infanlibus euessejudicium, scienies quid aposlolicwsedi, cum om- charistiam, quasi necessariam ad salutem non aliter neshoc toco posiliipsumtequi desideremus > Aposlolum, acbaplismura , quod ex locoJoannis male inlcllcc.n » debealur, etc. Paulo post: Vel id veroquod Patrum hauriebant veteres. Audi Augustinumlib. i de Merilo insiiluta sacerdotali cuslodientesofficio non censetis pecca*torum,cap. 20. Dominum, inquit, audiamus s esse calcandd, quodilli non humana, sed divina decre- non quidemhoc de sacramentolavacri dicenlem,sed de veresententia,ut quidquidquamvisin dkjunclis remo- sacramenlosanctmmenswsum; quo vemo rile nisi batitque provinciisageretur, non prius ducerentfinien- ptizalus accedii : Nisi manducaveritis carnem meam i ttltm, nisi ad hujus tedit notitiam perveniret; ut tota et biberitis sanguinemmeum, non liabebitis vilam in

55i' EXERClTATiONESIN S. AUGUSTINIOPERA, VARIORUM 529' A ingerebant, percussuroseos se, nki ab ek periiherenlm:, vbbis. Quid ullraquterimus? Quid ad hoc respondcriA.it lerribiliter comminanles. Nonnuiiquamet a judicibub potest? etc. An vero quisquametiam hoc dicereaude- l transeunlibus extorquebant violenter ul a carnificibus bit, quod ad parmlos hwc senleittianon pertineat, pos- l vel tinlque sineparlicipalionecorporishujus et sanguinisin i ob officioferiretuur, elc. Jam vero per abrupla se haberevitam,quia non ait: Qui non manducaverit, 1 ? prwcipitia, per aquas et flammasocciderese ipsosquo' ticut de baptistno Qui non renalus fuerit; sed ait ;Si lidianus illis ludus fuit. Pauculos insahos in mortem : lemere ruisse non est incredibile, sed quolidiano non manducaveritis, velut eos alloqnensqui audire et • ludo, sine ulla vexatione, hoc faclum credant alii. inteltigere poterant,quodutiquenonvalenlparvuli ? Duo 1 ' bsecJoamiis loca male explicata dudum ostenderunt Certe de hisce lemporibus dici non poluit quibus Donatistaeacerbissime vexabanlur; nec unquarn addoctissimi quique interpreles; unde sequitur ul per- 1 * peram baplismus et ccena necessaria ad salulem ha- versario de inimicis credendum. Si enim non meniibeantur. Vide et quse habet Auguslinusepist. 117,, i tur, affeclu tamen multa dissimulat, minuit, aut auget, prout partibus quas sequitur conducit. cap. 5. Sed hsec, hoc quidem in loco, non attingemus. ; Hoc tantum dicemus, liquere ex Innocenlii verbis,, Ibid., § 19. Quodenim dicunt, qui conlra suas imnon minus ac Augusiini loco, eucharisliam necessa- ; pielates legesjuslas insiilui nolunt, non peliissea regii bus riam ad salutem ab iis credilam. Scio aliler visuiw B . terrw apostolostatia, non consideranlaliud fuisse : lunc lempus, etc.] Jam hoc confulavi ad epist. 93, viris nonnullis doctissimis, sed profecto, non est hac i i in re quaesitaab iis veritas.sed quomodoAugustinum § 9. Aliaeliam argumenla quam futilia sint ad eamcum hodiernis placitis conciliafe possent. Vide Vin- dem epistclam pstendi. Nen ppssum tamen nen midicias Auguslinianas emin. cardin. Henr. Norisii, rari homineranon hebetem potuisse ita affectn excse, cari, ul, modode Donatistis triumpbaret, nihil pensi cap. 4, § 4, ubi multis de hoc Innocentii loco. i Epist. 185, § 12, de Donatistis, qui sibi mprtem haberet an infamaret universam Ecclesiam Christiainferebant : Qui aulem nesciunt consuetudinemillo- nam, antequam essent imperatores Christiani, grab rum, pulant eos modo seipsos occidere, quando ab viter semper de persecutionibus, quasi huinanitaii * eorum insanissimadominalione, per occasionem legum coiilrariis, conquestam. Si enimdicamus Christianos \i istarum qum pro unitate sunl consiilutw, lanti populi antiquiores ealanlum de causa vexationes danmasse, t liberantur.] Hsecsunt accusalorie plane dicta; emollit quod in ipsos exercerentur, non in elhnicos; cseterum ienim Augustinusquse conira miseros Donalistas fie- si summam potesialem sibi faventem habuissent, su; bant, dum dicit occasionelegumereptos illis populos; perioresque ethnicis fuissent, ut sine periculo eos s cum debuerit dicere terrore legnm et gravissimis vexare possenl, similia in eos continuo moiituros d pcenis, ul ostendimus ad epistolam 93. Deinde quod C fuisse quse in ipsos etlinici fecerant; habendi eraut ,s addit visuros eos iis quieos uon norant sibiviolentas anliquissimi Christianaereligionis patroni callidi disn manus intulisse, quod populi iiberarentur ab eorum simulatores, qui tempori diinlaxat serviebant, cum o dominalione, id est<invidiose dictum. Quasi vero damnarent quasi impia et inhumana quse ipsi libenis quisquam se occidat cui licet vivere et bonis suis tissime fecissenl, si potuissent. Neque enim vetustioo tranquille frui, duntaxat quia munere ecclesiaslico res Christiani damnabant persecutioneni quam ipsi idejeclus est! Non magis ecclesiasticiDonatislsedomi- patiebantur, sed oranem oronino qusecunque esset. l-' nabantur populis, quam catholici; nec quisquam su- Quod si elii.oici magistratus suspicali fuissent eos ia spicari poterat miseros homines tam levi de causa ideo taniuin queri, quod ipsi non male haberent ivelle mori, cum prsesertim conslet eos tunc a magi- elhnicos, multo gravius et speciosius in homines saeslratibus pessime habitos. viissent, quasi in seditiosos qui occasionem tantum vi \d lbidem. Qui aulem sciunt et ante ipsas legesquid everlendaepriscae religionis, el male habendorum ei rfacere soleant non eorum mirantur mortes, sed recor- addictorum exspectabant; nec fuisset cur jure queri odanlur mores; maximequando adhuc cullus fuerat ido- potuissent Chrisliani, nisi quod ab adversariis anteia lorum,ad paganorumceleberrimas solemnitalesingentia verterentur. Non poterant dicere Christiani se veriturbarum agmina veniebant,non ut idola frangerent, I tatis esse patronos, ethnicos mendacii; nam quamvis !*,Bid sed ut interficerentura cultoribusidolorum. Nam illud verum hoc esset, cenlroversia illa etiamnum pendent si, accepta legitima poleslale, facere vellent, possent bat, dum elhnici contra sentiebant; armaque eis iti ed umbram nominis martyrum; sed Chrislianos, interea dtim Chrisiiani ipsi fierent, eis haberequalemcunque ead hoc solum veniebant,ut it)tegris idolis ipsi peritne- suppeditabantur, nam dum se pro verilale stare illii culiores pulabant, debebant, ex Christianorum sententin ,* es renlur. Wamsinguliquiquevalenlissimijuvenes eidolorum,quolquolocciderel,ipsisidolis vovereconsue- vexare aliler sentientes. Si pottiissent praevidere ', lia veruttl.] Crediderim quidem nonnullos, inconsulta elhnici adforealiquando lempus quo morte multarenctipiditate marlyrii, ethnicis sacris illusisse, ut ab iis tur diissacra facientesa Chrisliams imperatoribus, nec interficerenlur ; sed frequenter id conligisse, et proe- sineplausuepiscoporum,licet alipquinin partesabiisoesentibus magnisChrislianorum agmiuibus, cum impe- sent; Christianos infamassent, qnasi faciiososet ma»eratores Christiani essent, vix putarim. Neque enim los honiines,. qui non dicebant quod sentireut, cum im licebat elhnicis impune Ghristianosoccidere. religionem liberam essc oportere clainitabant. Sic Ibid. Quidameliahise trucidandotarmalis vialoribus tamen Augusliuusepist. 95, § K), alloquitur Donatitus l PATROL.XLVIL . *. 11

352 SUPPLEMENTUMAD OPERA S. AUGUSTINI, 331 stas : Quit noslrum, qms veslrum tion laudat leges ab A, Aniiochena synodus, sub Constantio habita, c.ip. 25 a fivj ixtpov imperatoribus dalas ddversus sacrificia paganorum? Et SailC.it'ETTtffxoTrwl^E'v«tKVT' uToiiz«6to"Tav TOU Tuyj^avi5: ctrle longeibi pcenaseveriorconstiluta est; illius quippe lauTouStaSo/ov, v.kv rczpiT^TE).SUT« /3tou impietatis capitale supplicium esl. Nec dubito quin Episcopo non licere alium pro se constituere successo; elfiiiiciqui supererant in imperio Romano, et vicini rem, eliam si est circa vitw finem. Quod confirmalioetiam idololatrae, ut Persae, talia Chrisiianis objice- nem esse memorati canonis apostolici observant Balsamon et Zonaras. Non opus est ut oslendamus renl. Absit vero ut hsec probemus! 1 Epist. 186, § 37. Natura humana, eliatnsi in ilta quam gravia sint in contraria agendi ratione incoinintegrilale in qua condita eral permaneret, nullo modo moda; quam tamen iia secutus est Augustinus, ut quasi seipsam, Creatore suo non adjuvante, servaret. Defi- pro imperio successorem sibi deligat voce VOLO; niendumerat quodnam auxilium Dei hicintelligalur, ne consensus quidpm coepiscoporum fuisset neee>sarius, quod laraen statuit synodus Nicaena.Sciodictuidque ex Scriptura non ambiguo loco probandum; nam quis neget alioqui, si generaliter loquamur, sem- , ros nonnullos ita solitum fuisse fieri in Africa ; nam per creaturam indigere auxilio Creatoris ad salutem ipse Aiigustinus in superioribus ait sua opera factum ut Milevitana Ecclesia episcopum acciperei quein deconsequendam? I Epist. 187, § 5. Quod vero illa anima in infernum Bcessor vivus apud cleruin designarat. Addenl, qiiaindescenderit, apostolica doclrina prwdicat, ete.] Vide vis mali episcopi possent hac potestate abuli, bonos fcac de re dicta ad epist. 164, ex quibus liquet Augu- recte ea usos. Sed omnia illa sunt plena suspicionibus, stinum falli; unde sequitur hic quoque eum a sensu nec putarim Afros meliores fuisse Grsecis, qui periverborum Christi aberrasse. De anima sua sine dubio culosum pulabanl talia episcoporum arbitrio permitloquitur Christus, cum qua latronis anima in paradiso tere. Vide de ejusmodi electione judicium Theodoreti fuit. De voce Paradisus, vide Hugonem Gfotium ad Hist. Ecclesiasi. lib. v, cap. 23. liunc locum. Ibid., § 4. Adhuc irf.corpore posito bealwmemoriw Ibid., § 53. Quod in ea tnalum.] Est in Grseco Mat- patre et episcopomeo sene Valerio, episcopusordinatus thaei corilextu cap. l, 20, ytwrfiiv, generalum, quod sum, el sedi cum iilo; quod concilio Nicwno prohibiobiter monitum oportuit ab Augustino«,Sed forte ne- tum fuisse nesciebam, nec ipse sciebat.] Esl canon 8 minem babebat ad manum qui Grsece sciret, cum Nicaenaesynodi, ubi vetantur esse in una urbe duo hanc conscriberet epistolam. Alioquin interdum non episcopi. Ad quem locum vide adnotationes viridoctismale ex Graeca lingua qusestioribus respondet, ut simi Guilielmi Beveregii. Non intelligo qui usus ipse infra epist. 1'97, ubi docet quodnam sit discrimen Ecclesioe,ex quo conslabal unum in singnlis urbibus C episcopum esse opprtere, nen monuerit Hipponensem inler voces xat/sotet xpovot. ' Epist. 213, § 1. Presbylerum Heraclium mihj suc- hoc illicitura esse. Naiii si collegam unum sibi adeessoremvolo.] Hsec sunt verba Augustini, suceesso- jungere licuit, quidn" et plures? Quam magnam boc rem sibi designantis coram populo. Mirum est eum aperuit fenestram adversariis Auguslini, dicendi hoignorasse illicitum hoc plane fuisse ex antiquis con- minem ssepe in utilitatem suam errasse? Stilulionibus ecclesiasticis; et qui faletur § 4 se conEpist. 217, quse est contra Vitalem Pelagianuro, qui tra Ecclesise canones episcopum factum, vivo suo contendebat. Deum per verbum suum operari ut velidecessore, successorem etiam sibi elegisse contra flius. § 2. Dic ergo, inquit Auguslinus, apertissime n eosdem. Canon apostolicus 76 ita habet :'O0 %pnZm- pro iis quibus Evangelium prwdicamus,' non debere T «Ssiyw, $ T5 vi5>,ri t&> cy.onov 5> hipa> rrvyyeveiyj/.pi- orare ul credant, sed eis tanlummodoprwdicare, elc.] ov t,op.ivov,etVTOa|t&)fta •cH;imaxoizris y^Biporoveiv Sed praeler nudam Evangelii praedicationem mulla BOTAETAI :\Nonopbrlet episcopumfralri, aul filio, aut sunt alia quibusDeus solet hominum animos mollire, alii cognutogratificantem,ad episcopidignilalemquem quae tamen nunquam debent a praedicatione verbi VDLT eligere. Heec ita concepta sunt verba, ut si epi- sejungi; quippe quse, etiam cura alia adhibet, est scopus conferat episcopatum fratri, filio aut cognato, polissimum insirumentuin quo Deus hanc in rem ulisive in eorum gratiam alii, pro arbitrio, perinde pec- " tur. Illa autem alia sunt, exempli causa, vitaecalaniicet. Mirum est si non verba ipsa canonis nota fuisse tates, bona religiosorum hominum exempla, poenaa Afris, at cerle consueludinem Orientalium in ea re de malis a Provideniia sumptse, conseclafia virtulis ; non fuisse apud Afros receplam, cum gravissima ra- et vitii etiaiii inhac vita, amotio tentationum, exci. tione nitatur, quse sic exprimitur in sequentibus ver- lalio interna animi ad atteniionem, exstinctio aut ; ou TcoitltrBai Sbtuibv imminutio affecluum Evangelio conlrariorum, aliabis: KXv)povo'jiOUf £7rtoT(07r>7C yap T«f ou Tr(z6et T Btov zapL&tizvQV TCt OO Kv6puncivaf yap TJJV que; quse omnia multiplici Dei sapientia varie a Deo 6io5Ex-Avjcriav x/ufovoftoujoyeO.Et vrro TOU xiBivui,ei 5e offeruntur hominibus, eorumque animis injiciuntur. axusof p.h sarw ij yjiporovia.,au-of Quis enim novit quot modis Deus animos hominum •zi; TOUTO Tronio-ot, : 5e tjrtTtftaaSu aoofarp.5> Episcopalus etiim hwredes aggredialur? Nec quisquam negare queat quin Deus facere justuninon est, ea quw Dei sunt humano affcctu inirinsecus agere in animos hominum possit. Talia, largientem : non enim licel Ecclesiam Dei in hmtedes quae divinae sapientiae reliuquuntur eligenda, a Deo conferre. Si quit autemhoc fecerit, irrila quidem electio petuntiir, sed nullus ineluctabilis afflatus; a Deo inweat, ipst aulem tegregatione ntultetur. Sic et enim petuntur quse solet ac vuli facore, non nuoeno

IN VARIORUHE-XERCITATIONES S. AUGUSTINlOPEIU. 554 533 Vult, neque solel. Quicuuque preces aliter inlcrpre- A Pelagius, seu conversionem summatim spectatam atlantur, eas praeter mentem fundentium urgent. De- lendas, seu singulos actus; neque contrarium ex bentenim preces ejusmodi esse, quse statuani Evan- Scriptura probari adversus neganlem poiuisset, IV. Scimus non omnibushotninibus dari, et quibus gelii praeceptaesse legitima, ac proinde posse ab oninibus quibus proponuntur observari; sin minus, dalur ncn solumsecundummerita operum non dari, sed Deo sunt, quem injustum faciunt, contumcliosoe.Nou nec secundum merila volunlatis eorum quibus datur, ita fas est inlerpretari religionem Christianam, ut quod maxime apparet in parvulis. Si omnibus hoiiiidum aliquam ejus partem, ut libi videtur, tueris, eam nibus npn damr necessaria prorsus ad credendum repugnautem cseteris facias. Poluit Vitalis conver- perseverandumque in fide gralia, non possunt vilutere argumentum iu Augusiimim et dicere : Non perari aelernisvesuppliciis plecti qui non credunt aut dcbes Eyangeliura prsedicare ex lua senlentia, sed non perseverant; quia nunquam fuit in eorum poteDeum orare pro hominibus; nara Deus omnia facil staie gratiam illam consequi, quam, ex sententia Aueliam sineverho. gustini, Deus pro arbilrio largitur. V. Scimus eis quibus datur, misericordiaDei graIbid., § 16. Augustinus bic 12 capitibus complectilur doclrinam suam de gralia, quorura orevi examinei tuita dari. Non neg.issei Pelagius, si de prima conciaudemus quoe in hunc tomum II animadverlendai I versionis gratia Ioiuatur, ut videtur, Augustinus. B habebaraus. VI. Scimus eis quibus non datur justo judicio Dei I. Scimus nondutn nalos nihil egkse in vUa propriai non dari. Assensisset huic senteniiae Pelagius. VII. Scitnus quod omnes aslabimus anle tribunal boni, seu tnali, nec secundum merila prioris alicujus'< vilw, quam tudiam propriam sittguli habere potuerunt, Chrisli, ul feral unusquisquesecundumea quw per cor, in hujus vitwvenire miserias. Haecconcessisset Pela- pus gessit, notxsecundum ea quw , si diutius viverel, i gius, addidissetque singulos homines non lanlum gesturus fuit, ske bonum, sive malum. Nec buic aphot propriam vilam priorem nullam habere potuisse, nt rismo assensum negasset Pelagius, nisi forte senserit animorum defendebant, utt quod ad 9 regulam dicemus. putabanl qui iroouirapi*™ > V|H. Scimus etiam parvulos, secundumea quw per Origenes; sed ne communem quidem, ut Augustinus, qui omnium hominum animos in Adamo fuisse crecorpus gesserunt, recepluros vel boJium, vel malutn. r debat. Addit : sed lamen secundumAdam carnaliier Atqui nihil per corpus gesserunt, nam gerere quidnalos conlagiummortis anliquw prima nativitate conlra- quam siite rationis usu non possunt. Audi tamen Au1 here. Concessisset hoec quoque Pelagius, sed non gustinum : Gesseruni aulem non per seipsos, sed per 1 oinnia quse sequuntur in hisce verbis : nec liberari a eos quibus pro illis respondentibus, et renuniiaredia"> C supplicio rrwrlis mlernm,quod trahil ex uno in oinnes( bolodicuntur et credere in Deum. In forrimla qnidenx '' transiens justa damnalio, nisi per graliam renascautur bapiismi dicebat susceplor ci-edo,abrenunlio , sed ea in Chrislo. Dixisset enim 1° falsuin esse transiredaraformula, ut diximus ad episl. 98, in usum dunlaxat ' nalionem ab Adamo in posteros, sed singulos qui adullorum prima concinnata fuerat, deinde infantibus 1 damnantur, propriam ob culpam damnari; 2° renasei incommode aptata; neque ex ea ullum consectarium in Cbristo, boc est, converti', si proprie Ioquamur, dedoci poterat, proeserlimquod inagnis esset difficul, i eos tantum qui mertui fuerunt in peccatis, sed non tatibus obnoxium. Unde, inquit in sequentibus Augustinus, et in numero fideliumcompuiantur,pertinenles parvulos, qui nondum peccarunt. II. Scimusgraticm Dei, nec parvulis, nec majoribus, ad sententiamDominidicentis: Qui crevliderit et ba, i secundum merila nostra dari. Ante omnia definientla ptizatus fuerit, salvus erit. At in liisce verbis loquilur fuisset accurate vox (jraiia. Iutelligil, ul videtur, Au- Cbristus de adultis tanlum, qui ci credere possunl, guslinus afflalum illum qui certo, ex ejus sententia,, ut iis solis prsedicatur Evangelium/Addit tanien Arii peccatorem convertil. Pelagius quoqtie fateri, ex sua stoteles Pwnus, ut eum quiilam ejus adversariormn i senlenlia, hoc poluit; nam Evangelii praedicationeni vocabal: Propter quod el illk qui hoc sacramentum i cseleraque quoe Deus adhibet ad bominem primum tton accipiunt, conlinqilquodsequilur : qui uutcm non - •'' convertendum nullis profecto merilis ab horaine pro- * crediderit condemnabilur.' Atqui loquitur Christus de i vocatus largitur. Sed si intelligas posteriora beneficia iis qui proedicatosibi Evangelio non crediderant, non Dei, qusejain credenlibus dantur, ne Augustinusqui- de infantibus, quibus non praedicatur. Qui tales iniers dem negare poluisset ea meritis (hoc est, benefactis preiationes Scripturae concoquere poluil, quid in ea c quse Deus prsemio afficere pro sua misericordia ac non potuit invenire? t beneficentia decrevit) Deum concedere; nam constat IX. Scimus felices essemortuos qui in Domino mo-\ i habenti dari, ut diserle docel Cbristus, non habenli rhtnlur, nec ad eos perlinere quidquid aciuri fuerant, j non dari. Infantibus secmidum merila dari quid- si temporediuturniore vixissent.Commenlumfuit Pe-1 quam, ex senteniia Pelagii, dici non potuit, cum in- lagianorum, qui, tit alii, putabant pueros non posse ' « fanles sint virlutis prorsus incapaces : ul nec etiam gloiiam coelestem consequi sine baptismo, ut reddepropler vitia, qusenon cadunt nisi in rationeutentes,:, rent rationem cur alii quidem infantes morerenlur Dlectipossunt. sine baplismo, alii vero baplizarentur antequam in'i III. Scimus majoribusad singulos aclus dart. Afflari terirent. Priores nempe praevideratDeus fore malus, adultos ita ul afflatui resistere nequeant, negasset si viverent; posleriores conlra fore bonos, si diutur:t

336 SUPPLEMENTUMAD OPERA S. AUGUSTINI. 53.? niorem vitam haberent. Quod absurdum estcom- A misisset, mullaque Evangelio addidisset credendi inmentum. citamenta, quisquam ei credidisset. Quis diviiiarum X. Scimus eos qui corde proprio credunt in Domi- arnans non gralias agerel bomini qui eum divitiis cunum, sua id facere voluntale ac libero arbitrio. Conce- mulassei, quamvisut eas acciperel mihime coegisset? debat Pelagius, sed hoc negari ab Augustino conten- Quis non grato animo sit erga eum qui recta in re debat; quia Augustini ineluclabilis afflatus everlit magni momenli consilia prsebuit, quamvis irrita fuisliberlatem; qusenulla est, nisi id possis omittere quod sent, nisi fides eis babila esset? Quis fidem suam , facis; hoc est, vocationi divinse ita obsequaris, ut aut alienam animo reputans, summaque Dei quae eam eam possis negligere. consequuntur beneficia, Deo gratias ob ea et fidem, XI. Scimus pro eis, qui nolunl credefe nos qui jam cujus potissimus auctor est Deus, noh habeal ? Sed tredimus recta fide agere cutn Dominum oramus ut haecgrati animi teslificatie imn debet esse ejusmodi, velint. Nec boc non orabat Pelagius, sed non petebat ut dum Deo pro fide credenlium grates rependimus; a Deo ut ineluctabiliter voluntates hominuin flecte- ita de eo sentiamus, quasi non minus causa sit inret, sed tanlum ut faceret, quae diximus ad § 2, a credulitatis conturaacium quam fidei credenlium; aut Deo fieri ut cor hominum molliatur; oslendebatque ea dicamus, ex quibus necessario sequitur eos juste iis precibus amorem quo proximum,prosequebaiur, B a Deo plecti non posse; quod faciunt qui dicunt pec1 dum optabat eum divinsevoci morigerum se praebere. cato Adami factos peccatores, antequam essent in XII. Scimus pro eis, qui ex illis crediderunl, lanquam rerum natura, talesque nasci, aut necessarium quidde beneficiis, recte atque veraciler et debere nos Deo piam ad fidem incredulis defuisse. Sed haec obiter, agere gralias el solere. Sic etiam facicbant Pelagiani nam de hisce controversiis copiose scripserunt viri onines, aut facere cerle debebam; nam nihil habe- doctissimi, prtesertim in Belgio Foederato, ubi mabant credentes, ex eorum sententia, quod a Deo non gno animorum aestu olim agitatse sunt. accepissent; nec si Deus Evangelium ad hominesnon IN TOMUM TERTIUM.

hodienemoestintererudilos quiveiit subnominesiio C edi, quae suggestiones divinaeab auctore putabantur. , iln luinc tertium et quarlum sequentem tomos diLIBRO Cap. 30, § 31. Sed utrum ad duo iltaprmi. hoc est, quse nec sunt epistogessimus TKStSaxTiza, amando Deo et proximo) etiamdilectio pernec ad populum dicta, nec adversus hserelicos cepla (de Ise, tineat angelorumnon irrationabiliter qumri potest.] Qui sed lectori erudiendo scripta. Notha cenptignantia, non oscitanler legerunt Scripturam, nomine proximi suris additis indicavimus, ne quis erret insciens. , tantum aut ejusdem gentis, vel familise hominem, ANIMADVEKSIONES aut ejusdem naturse humanse participem significari CHRISTIANA. IN LIBR0S DOCTMNA DE uorunt. Nec Deus nos jussit amare angelos, quibusPRPLOGO.1. Hwc tradere institui volentibuset va- cum non versamur, et quos etiam nemo odio habere § letilibus discere, si Deus ac Dominusnoster ea qum de pbiest. hac re cogitanti solet suggerereetiam scribenli mihi non Cap. 36, §41. De inlerprele Scripturse qui veram. deneget.] Quamvis bonas omnes cogitationes ad quidem senlenliam quaerit in Scripiura, sed alieno Deum, quasi ad bonorum omnium primaro causam , loco : Corrigendusest tamen, inquit, et quam sil ulititit referre debeamus, non ita tamen loquendum, quasi viam non deserere demonslrandum est, ne consuetudine Deus nos afflaret, et quidquid bonum esse credimus deviandi, etiam in transversumaul perversumire cogaveluti dictaret. Primum enim fallisaepe possumus, ut D lur, etc. Hsec sunt conferenda cum iis quae diximus verum esse pulemus quod non est, quod frequenter ad Confessionumlib. xn, cap. 17, ubi Deusconlraria Augustino contigit; ac proinde cavendum ne noslros Augustino, si de se credilur ipsi, suggerebat; nam errores Deo tribuamus. Deinde quocciinquevere dici- quse illic habet sibi a Deo suggesta ab initio lihri in- j inus non sunt propterea a Deo suggesta, cum ea in- nuit. Sed secunda suggeslio priore mtilto melior. slituiiooi leclionique plerumque, Deo nequaquam inCap. 39, § 45. Homo ilaque fide, spe et caritale lervenienie, debcamus. Denique si alius, qui pari subnixus, eaque inconcusse relinens, nonindiget Scrijuregaudel.sibi cogitationes suas a Deosuggeri dicat, pluris, nisi ad alios instrucndos. Itaque multi per hwc et contraria proferat, quis in concordiam rediget af- tria in solitudine sine codicibusvttiunt.] Nemo tam est ilaiosliosce homines? Se invicem iniaraabunt quasi peritus Scripturae quin indigeat codicibus, quosconsulat et Iegat subinde. Quod si quis lilteras nesciat, pseudopropbelas, el inlernecino bello persequentur, dum homines minus religiosi ipsam religionem ride- ibi potius debet vivere ubi leguntur quam in solitubuut, quam animadvertentcura somniis rnisceri. Sunt dine. Si quis sciat, prolerviaest et negligentia non Ht alia incommoda quse hinc nasci queant, quoruin ignoscenda, si cbdices sibinou comparet. Heecmerum ttiiror in mentem Auguslino non venisse. Profecto enthusiasmum redolent.

DESIDERIUS ERASMUS AD LECTOREM.

538 EXERCITATIONESIN S. AUGUSTINlOPERA. VARIORUM 557 *" A LIERO cap. 8, 12. In canonicisattlem Scriptu- / ntillo ntodo. Ut enim cuique, primit fidei temporiktts, ii, rit Ecclesiarumcatholicarumquam pturiutn auclorila- in mattus venit codex Grmcus,et aliquanlulumfacidtatem tequuntur, inler quassane illw sunt, quw aposto- tis sibi ulriusque linguw habere videbatur, ausus esl licas sedeshabere et epistolas accipere meruerunt.*] interpretari.] Fateor ex collatione variarum illarum Aposlolicse sedes sunt ese in quibus ipsi aposioli inlerpretationum aliquid lucis oriri, ui postea ostenepiscoposconslituerunt, quae cum essent omnium dit Augustinus; sed ex lectione unius codicis Grseei antiquissimse, debebant piimaft omnium aposiolica emendaiioris rnulto majorfruclus capi poluit quam scripta esse nactoe. Mirum esl Augustimim hic nihil ex collatione viginli iinperitorum inlerpretum. ltahabere de eornm sentenlia qui, ad Veius Teslimen- que opiandum fuisset Occidentales Ecclesias, pra lum quod atlinet, nullos alios agnoscebanl libros ca- tot sumptibus quos faciebant in indoctos et otiosos» nonicos prseter eos qui Hebraice conscripti fuerant, aut vili labore occupatos monachos, publico sumptu et consilio adolescentes misisse in Groeciam, aut quam ex Hieronymi scriptis cognoscere potuit. Ibid.. § 15. llli duo libri, unus qui Sapienlia el Groecos magislros ex Oriente vocasse, ut plures alius qui Ecclesiaslicusnscribilur, de quadamsimililu- Graecamlinguam intelligerenl, aliisque facem praei dine Salomonis esse dicuniur; num Jesus Sirach eos ferrent. Omnes vero Chrislianos par fuisset conduB conslanlissime perliibetur,qui tamen quo- 1 cere Hehrseos, a quibus lingua Hebraea doceretur, conscripsisse niamin auctoritaletn. recipi meruertinl, imer prophe- eaque ornnia facerequa; avorum nostrorum memoria ticosHumenmdtsunf.]'Reiraclalionum lib. u, cap. 4, in Kuropa facla snnt, ad linguse illius cognitionem nit se poslea didicisse nonifa consiare, ut puiaverai, in usum Christianorum revocandam. Nam quod seet probabitius esse Sirachidem libri Sapientise non rius faclum est, id prius fieri potuit, et facilius esse auctorem. Mirum est episcopum laiili nominis eliam, nisi laborem fugissent homines illius sevi. rem tantillam ignorasse aliquandiu, quam a catechuCap. 16, §25. Ut ostendat necessariam esse arithmenis disci oporluisset. Nunquam stuilioseeum lege- meticam ad 'intelligendam Scripluram, memorat rat librum, cum baecscriberet: nam auctor libri se jejuniuni quadraginta dierum Mosis, Eliaset Christi; non ait Jesum esse filium Sirach, sed regein Israelis, lum addit: Cujus actionis figuratus quidam nodus, cap. ix, 7, 8. Quod cum ita sil, non capio qui inter nisi Itujus numeri cognilioneei considerationenon solprophetieos lihros censeri posset opusculum cujus vilur. Habet enim denarium quater lanquam cognitioauctor prae se fert se regem fuisse, cum minime nem rerum intexlatn temporibus, etc. Quoe,cum bona ftierit. Augustini venia, nugsesunt Pythagoricaeac PlatoniCap. 11, § 16. Lalinw quidem lingtiwhominesquos cse, a quibus in re lam gravi abstinere multo satius noninstrtiendossuscepimus,duabus aliis ad Scriptura- C fnit. Sed nescio quomodo eo tempore ostentandi in rmn divinarum cognitionemopus habent, Hebraasciejusmodi rebus ingenii ita invaluerat consueludo, ut licel, el Grwca,ul ad exemplariaprwcedentiarecurra- cum plausu talia audirentur quse sunt risu digna. lur si quam dubilationemattulerii Lalinorum inter- Quis ferat hodie sibi dici hydriarum quinque, qooa pretuminfinita varielas.] Non mirpr Augustinum lin- Canseerant, Joan. n, mensura quaefuit circiter triuni guse Graecsesludium ccmmcndare, nam et alibi hcc metretarum, significatam S. Trinilalem, quemadmo-. facit; sed Hebroeamaddi Litinse vehementer miror. dum facit Augustinus, ad eum Joannis locum ? 0 feCerte non tanium epist. 21, quoe censetur scripta lices homines, qui tanlam erudilionis famam tara circa annum 595, sed et episl. 71, scripta anno 403, facile sibi pepererunti Sed et o stipites, qui lalibus Augustinusplaneimprobat siiidiumvertendi Hebraica olim plaudebantj autetiamnum serio favent! Laliiie,acquieseilqueinaccuralaversionetranslationis Cap. 17, § 27, de novem Musas esse dicentibus : LXX interpretum. Similiier et inlia liujiis libri cap. Refellit eos Varro, quo nescio utrum apvd eos quis14 loquilur, et opere de Civilatc Dei lib. xviu, cap. qttam lalium rerum doclior aut curiosior esse possit. Dicit enimcivitalem nescioquam, non enimnomenre45, divinitusafflatos fuisse putat eosdein interpreles, ideoque Hieronymoprseferendos,quamvis Judaeillie- colo, locasseapud tres arlifices terna simulacra Musaronymianam vcrsionem Septuagintavirali pra-fer-' rum, quod iu temploApollinisdonum poneret, ut quisrent. Sed et hoc mirum esl ab Augustino hic com- quisartificum pulchriora formasset,ab illo potissimum mendari studium linguse Hebraicae, hcc tamen ipsum elecla emerel. Itaque contigisse ut opera sua quoque, aut quemquam alium, iis sseculis, quidquam aggres- illi arlifices mque pulchra explicarent,el ptacuissecivi* sum essc facere, ut viam aperiret iis qui id studium tati otnnesnovem, alque omnesesseemptas, ut in Apotingredi voluissent. Attamen et postea lib. iv, cap. 7, link templo dedicarenlur, quibus poslea dicit Hesioaliquid iterum de Hieronymi labore habei. Sane, ut dum poelam imposttissevocabula, etc.] Si quod de | quod suspicer dicam, vereor ne quid hic sit interpo- uumeris dixit Augustinus afl •interpretationem Scrilatuiri aliena manu, postquam ilieronymiann versio pinrae, admitti ab ethnicis oporttiit, non video quo auctoritatem in Occidente ccnsecula fuerai. Sin mi- .jure elhnicis non licuerit dicere fictum hoe a Varnus, ad academicum ingenium Augustini, sibi non rone vel ab alio, cum praeserlim sermo sit de temsatis conslans, II.TC crunt referenda, peribus anliquissimis, quibus aut nullae, aut raroe Ibid. Qui Scripturas ex Hebrwa lingua in Grmcum conscribebantur historise; tum eliam de numero nonerleiunt numerari possunt, Lalini auiem inlerpretei vennario Musarum Pyihagorice philosophari. Quidni

340 SUPPLEMENTUMAD GPERA S. AUGUSTINL 559 eis licuerit dicere tribus IVIUSIS designari tres musicae A Joanne Clerico, in additamenlis Henr. Hammondiad lonosj gravem, medium, et acutum; et ter ternas NovumTestamentura. Cap. 10, § 14. Quidquid in sermone aivino neque dictas, quod essent tres chori, pro tribus illis tonisj? At bsec, inquies, pro arbitrio comminisceris. Non ad morumhonestatem, nequead fidei veritatemproprie diffiieor, sed an non etiam theologicaearithrneticse referri polest, figuratum esse cognoscas.] Nimis genemysteria pro arbitrio (ingebant? Itaque non est com- ralibus verbis concepta hsec est regula, ideoque Aumittendum, ut veritalem illustrare videamur, eadem gustinus eam poslea de proeceptisparlim interpreiafingendi licenlia qna et fabulas interpretari licueril. tur; sed ne sic quidem satis commoda est. PrseceGap. 20, § 51. Illud cleganter dictum 'est Calonis, plum enim Dei Abrabamo datum de occidendo filio qui cum essel consuitus a quodam qui stbi a soricibus non erat figuratum, nec eo secius contra honestaerosas caligas diceret, respondil non esse illud mon- tem niorum 'erat. Prsecepluin etiam Osese propheue slruin, sed vere monslrum habendum fuisse, si sorices datuni de'ducenda merelrice, Dguralumnon fuit, in a caligis roderentur.] Ingeniose. Simile esl Menan- se speciaium, el tamen indecorum fuit. Nollem redri illud e Superstitioso, quod habet Grolius in Ex- gulas dari de sermone figurato; res enim ipsa et animus loquentis quid proprium sit, quid figuramm, cerplis pag. 714 : B satis oslendit. Deinde Augustinus figuralam actionem A.AyaGcv |Jtot, Tto).v"Tt[«}Tot vsvotTo o Oeoi, miscet cum lypica narratione, quse toto coalodiffeSeHtct; YitoSoiituvo; zf^EaSaSo; -fap, ' TovadvTa i B.E runt. v',u StEppi^'. UOTU; KXstvta, cj 0£)tuv 2aitp6; T]V,OE ^ap tri) tra.jtpo^oyo; Cap. 12, § 18. Quw autem quasi flagitiosa tmpentis Katvov Tptatrtlat. videntur,sive tantum dicla, sive eliam facta sunt, vel , Hoc est, interprele viro summo : ex Dei perspna, vel ex hominumquorum nobissancliias commendalur, tota {tgurata sunt.] Ad Deum quod at.1. Uenehocmilii provetuat,o ssncliDei, dextri calcei liriet, cujusperfecta ae immulabilis est sanctilas, cerQuodinter calceandnm Merilo Vinelum evenit, Clinia, diruptumesi. B. lissima hoec est regtila; sed quoecunque fecerunt nimis, Naaiqueerat icldeiritumei tu prasparcus sancli viri sub Vetere Testaniento riiinus recla, non uonnoyumemeres. Qui Suiit proplerea typica aut figurata. Exempli causa, Cap. 22, 156. Omnesigilur arles hujusmodivel nu- polygamia, de qua §20 et 27 nihil I abuit lypicum galoriw, vei noxiw superslilionis ex quadatn pestifera iieqne figuratum. neque fuit laudabilis, sed tolerata socielale hominum el dwmonum,quasi pacla quwddm eo a:vo, nt el posiea inter Judoeos,quemadmodum et infidelis et dolosw amicitim conslituta, penilus sunl divoriium. Sed laudesac vituperatiohes intelligendae fepudianda et fugienda.] Verissime, sed inutile ta- " semper sunt, pro lemporibus el hominibus. Quod irsen non est theoretice nosci quse de artibus illis ab habet Augustinus de leinperanie usu plurium uxoeihiiicis dici et credi solebani, ut loca Seripturoe ad rum, paucis, ut epinqr, ^persuasii. eas spectaniia explicare possimus; quod feliciter doGap. 16, § 24. Si prwceptiva locutio esl aut flagictissimi viii, postreniis bisce saeculis, aggressi sunt. tium, aut (acinus veians, aut utilitalem, aul beneficenMulta per se inania propter eas allusiones sunt tiam jubens, non esl figurata. Si autem flagitium aul obiter eognoscenda. facinus videiur jubere, aul uiililalem, aut beneficentiam LIBRO cap. 2, § 5. Illa hmretica dhtinctio: In veture, figurata est. Nisi mandncaveritis, inquil, earni, principio erat Verbum et Verbum erat apud Deuui, nem Filii hcminis et sanguinem biberitis, non habeet Deus erat; ut alius scnsussit: Verbum boc erat in bitis viiam in vobis. Facinus vel flagitium videlurjtiprincipio apud Deum; non vult VerbumDeutn confi- bere, figura est ergo prwcipiens passioni Dominicw teri.] Ex hoc loco el cseleris quoede liac re haben- communicandumet suaviler alque uliliter recondendum iuf distincliones nullas ascriptas fuisse liquet in Co- in tnemoria, quod pro nobiscaro ejus crucifixa et vuldicibus lempore Augustini. Qua de re vide quse scri- nerata sif.J Non male verba Christi interpretatur, psit Joan. Clericus in Arte Critica, part. 5, sect. 1, quae alibi lamen de eucharistia sumenda perperam cap. 10. censel. At ipsa regula sat accurala non est, ut antea Cap. 3, § 9. Inprineipio cavendumest ne figuralam ostendimus. Accipiamus lamen quod rectum est, et loculionem ad litteratn accipias; ei ad hoc pertinet hinc intclligamus qui Aiigustinus participes nos quod ait Apostotus: Litlera occidit, spiritus autem pisse fieri crederet corporis Christi. vivificat; c.utnenfm figurate diclum sic accipitur, tanCap. 21, § 31. Narrata similitudine quaNaihan ex quam proprie dictum sit, carnaliter sapilur.] Hoe ore Davidis expressit damnationem adulterii quod Pauli loco 11Cor. m, 6, abuluntur omnes allegori- commiserat, ila loquilur : Ex quo inlelligitur quanta sise, quo nibil simile significatur. Hoc enim vult lemperanlia mullas mulieres habtierit, quando de una ApostoJus: legem Mosaicam occidere, Evangelium in qua excessit modum, a seipso puniri coaclus est. vero vitam dafe. Nam ypikp.p.ot. s;«'pe vocat legem, Consectarium lioc male ductum esse nemo non vivero Evangelium; quia, ut opinor, lex quiwveOftK del, neque enim pleclitur David quod cum una indem mera est litiera quse nonindicat perse animum leinperantius concubuisset, sed quod esset alii nupta, legislatoris; Evangelium vero animum ipsum Dei, el cuni ea moechaiusessei. Qucd in similiiudineNacu.in l.egemferret, iperit. Vide notata bac de re a thanis meniie fit «nttis ovis, id dicitur X«T«vTtOio-w

541 VARIORUMEXERCITATIONES 1N S. AUGUSTINI OPERA. 34« ad multas Davidis uxores; qui tamen mullis illis A nibus, quas xoiva;iwoiat non maie vocaris, cuin sint non contentus infelici Uriae unam quam habebat toiius humani generis, avocarunt. Caeternm hujus eripuerat, qua circumstantia aiigetur flagitii gravi- operis malum non erat consilium, nulla enim recta tas. Unde, contra qiiam fecit Augustinus, cofligas interpretatio est quae non sit ad liiteram, ex qua Davidem libidinosum hominem ftiisse, qni cum tot postea ei moralia et theologica deducuntur consehaberet uxores domi, lam facile aliense amore exar- ctaria. Sed eo aevo propemodum ignotae erant liiterales seu grammaticseinterpretaiiones; nec Augustiserit. LIBRO cap. 7, § 15. Videlur enim ubi all (Pau- nus eo tempore, nec postea, necessariis eam in rem iv, lus, H Cor. xi, 6) : Etsi imperilus sermone, sed Insiructus proesidiisfuit. non scienlia, quasi cttricedendoobtrectaloribus sil loCap. 4, § 17. Pofes' aufem et aliter inlelligi, ut •culus,non, tanquam id verum.agnoscerel,confitehdo.] spirilum Dei vilalem creaturam, qua universus iste viAtqui res ipsa clamat verum esse. Vide additamenta sibilistnundus atque omnia corporea continentur el moJoan. Clerici ad Adnotationes Hammondi. Nee pro- leritur inleltigamus ; cui Deus omnipotens Iribuit vim •quamdam sibi serviendi, ad operandum in iis quw gipterea minoris divinus Apostolus faciendus esl; qoem non veneramur quasi eloquenlem vif um, sed gnuntur.] Hsec fuit sententia Theophili Antiocbeni, ut aposloliim Christi muhere suo summa fide ac for- B qui libro n ad Autolycum, sic loquitur : nvtO^a Se TO eiri o tiludine defunctum. 6 uSaTOf sSooze-j©e6?'Coioyovrxriv imfepo[j.evov TOU XTtcstv.aQtknepvSpwvrw lbid. Postquam 'dixit se Amesi leca prolaturum, T Tj3 tyw/jtv,Ttji\eTzro> O).EVTTO» « T6 subdit: non autem secundum Sepluagiriiainterpretes, a\)yxspa.o-ag% 'ticpizvevp.a leixrbvv.al rbvSwphnrbv. qui ETUMIPSIdttiino Spirittt interpretati, ad hoc ali- vira; fo fisvttvevp.arpeart TOvSoip,TOSi vSap <rvvra XTtatvSdY.vovp.evov ttr videntur nonnulia dixisse, ut ad spiritatem sensum izvevp.ari rpify TVJV Kavra%bee: scrulandum admoneretur lectoris intentio, etc. Sed: At spiritum qui ferebalur super aquas largilus Deut sicut ex Hebrmoin Laiinum eloquiumpresbytero Hie- creaiurw, ut ejus opera possil producere viventia, non ronymo titrimque ilngum perito interpretanie ttanslatai secus ac homini animatn altribuit, tenue lenui commii sunl.] Suspecla mihi sunt verba, etiam ipsi divino tcens (nam spiritus sua natura tenuis est, itidem et i Spiritu inlerpretali; quis enim alius interpres eo aevo aqua) ; ut spirilus nutriat aquam, et aqua addila spi! divino Spiritu aetus credebatur? De Hiercnymo hoc rituinutriat crealuram universatn, omnia permeans. Cap. 6, § 26. Omne qtiippe vocdbulum ad dislinpostremis tanlum hisce saeculis jaciaium. Fortasse) lanien T6 efiam non tam respicit alium interprelemi etionem valet . Unde eiiam nomen, quod rem notel, qoam scriptores ipsos sacros; adeo ut voluerit Au- appellatum est, quasi tiolamen.] Imo a nosco fit noC gustinus non lantum sacros scriptores, sed •etiam in- ^ men, quod ope nominis res noscanlur. Vide hac de terpretes ipsos Grsecosa Spiritu sanclo afflatos fuisse. Te Ger. Joannis Vossii Etymblogicon. Cap. 24, § 53. De Coesareensibus dicenti AoguANIMADVfiRSlONES slino acclaniantibus : Non tamen egkse aliquid me puINLIBROS 01!GENESl UTTERIM. XII *D lavi, cum eot audirem acclamantes, sed cum eos flenLIBRO Gap. 10, § 21. In libro qui appellatur Eei. les viderem.Acclamationibusquippe se doceri et deleciari, flecii autem iacrymis indicabanl.] Saepe ejus- clesiasies, ila scriptum est: Et ofitur sol et occidit s modi accbimationum iu ecclesiaslicis monumentis sol, et in locum suum dueilur, hoc est, in eum locuni mentio fit; quae quara aflicerent sacros oratores ne- unde orius est. Sequiiur enim et dicit: Ipse Ortehs ilscio, sed indecoras fuisse scio, et aptas ad eos mi- lud vadit ad Austrum et circuit ad Aquitonem. Aus rum in modum inflandos. Plebs frequentius nugis stralis ergo pars cum habel solem, nobis dies est; cum applaudit, si sint grata voce et decora actione pro- autem ad Aquilonispartem circumiens pervenil, nobis (i nuntiaiae, quam bonis ratiocinationibus; et ctim nox est.] Versus quidem 3 cap. i Ecclesiastae de sole , plausum ferunt iueptioe, meliori erationi negatum, agit, sed cap. vi videtur de vento lantuin intelligenliinc fit ut negliganiur qua* plebi minus placent, co- . dus, ui docebunt accuratiores inteVpretes. Verum Ianlur vero quae sunl rectse rationi contraria. Ex ^ hoc nen agimus, neqiie enim cPmmentarium scribi* sD foro et thealro talia in Ecclesiam iransferri noii mus in loca ab Auguslino minus bene explicala. Anie (i omnia, animadvertendum hic mendum esse in voce oportuit. • illud, et legendum illic, sic enim hunc locum ex verANIMADVERSIONES IS LIBROM DEGENESi LITTERAM. sione antiqua profert Hieronymus: et oritur ipse ibi. AD IHPERFECTUM a Cap. 1, j| 5. Esse aulem omnia quw fecit Deus bona Vadit ad Austrum, elc. In editione Erasmi est t7/uc, d valde; mala vero non esse naturalia, sed omnequod <]uod ad veram lectionem propius accedit. Deinde dicitur malum, aut peccatum esse, aut pmnam peccali. quaerendum esset a qun astrohomo Augustinus didi- ' ;. Nec esse peccatum, nisi pravum liberw volunlatismcissel, cum Australis pars habet solem, nobis diem . :' sensum, cum iitclinamur ud ea qum justitiu velat, el csse;cum aulem ad Aquitonk parlem circumiettspertindetiberumesl abslinere.] Hsec verissima es,t etpec;- venil, nobis noclem esse? Crediderim eum audisse a cati el libertatis definitio, quse ;ib omn bus proba- quopiam cum australis pars, hocest, australia signa, j it batur, et semper probata fuisset, nisi incidissent percurrunlur a sole, nobis hiemem esse • dum vero ^* Coiitroversiae Pelagian»; quoe Augustiniim a notio- aquilonaria sign» peragrat, -ajstaiem; sed cum astre-

544 SUPPLEMENTUM AD OPERA S. AUGUSTINI. 343 nomias prprsus imperitus essel, diem et neciem A aquis supra coelum intelligendus sit de nubibus infc.cstali alque hiemi, vacillanle memcria, substituisse. riori aeri imminentibus, ul. recle dudum conjecit Multo melius Hieronymus, ad vers. 6, si medp in ee quidam (neque enim aliter designalur) cujus meminit de sele sermo sil: Hinc possumus, inquit, wstimare Augiislinus supra cap. 4, et quem bene monenlem hiemis lempore solem ad meridianam plagam currere, sequi saiius erat, qnam aquas ubi nullse sunl soct per wslaiemseptenlrioni essevicinum. mniare. Sicenim tandem claudil hancdisputationem : LIBRO cap. 5, § 9. Postquam dixit Salurni stel- Quoquomodoautem el quateslibel aqum ibi sint, esse ii, lam frigidam ab aslrolpgis haberi, sic cenlra ralioci- eas ibi minitne dubilemus; major esl quippe Scriplurm natur : Quwritur ilaque ab eis unde illa stella sit fri- hujus auctoritas, quam omnis hutnani ingeniicapacitas. gida, quw lanto ardentior esse deberel, quanlo subli- VeredixitScriplurseessepotius credendumquamconmiore coilo rapilur. Nam procul dubio cum rolundai jecluris, sed anle oinnia intelligendaprobeestScriptnolescirculari tnolu agitur, inleriora ejus lardius eunt,. tura, ne commentilium sensum, hec est somnia'nosexteriora celerius, ut majora spalia cum brevioribusad' tra, pro vera ejus senlentia credenda obirudamus, ul eosdem gyros parii.er occurranl; quw aulent celerius, fecit hic|Hipponensisepiscopus. Vide prseter Geneesos titiqueferventius.] Hic cernere liceat, quid sit ralio- inlerpretes Dionys. Pctavium Dogmalum theologicocinari de re quam parum compertam habeas. Astro- B rumtom. III ,deOpificio sex dierum lib. i, cap. H. logi , quos confulat Augustinus, ex absurdis opinioCap. 6, § 10. Personam Pairis dectaratam esse dinibus consectarium casu verum deduxerunt; Hippo- cunl, in eo quod scriptum esl : Et dixit Deus, fiat firneiisis vero episcopus recta ratiocinatione verum mamentum, etc., ac deindeul intelligatur Filius feckse oppugnal. Nimirum , micabant utrique in lenebris ; quod a Patre diclum est ut fieret, arbitranlur esse subnee lamcn minus confidenter sua commenta profe- nexum : et fecil Deus firmamenlum.] HsecItK-oloyiu, runt. Astrologi, quia Saturnus describiiur a poetis, et alia ejusmodi quse habet hic Augustinus, niiuntur i qnasi senex et quidem exsectus , ideo ejus stellam prava versione Latini inlerpretis. Nam in Hebraico frigidam esse absurde dictilabant. Vide Servium adl textu ctim sit >n\ sif, verlerunt Graeciyevrfinra,quod hunc Virgilii versum , qui est 336 i lib. Georgicon : non est fiat, sed sif; ita ut imperium hoc Dei non respiciat ad aliam causam quse faciat quod jubet, sed Frigida Saturni sese quoslellareceptet. significet Deum sola voluntate sua fecisse ut res sint. Altamen ex veris astronpmorum recentioTum dnLIBRO cap. 1, § 1. Dicuntur autem cwti plurani, gmatibus frigidtis dici' polesl planeta qni Saturnusi liler, in una eademque re, quw dicitur unum cwlum.] > vocatur, quia est a sole , unde pmnis mundi hujus ' Hebraice quidem semper D^Dttf,Schamajim, est plunostri calnr, remotissimus. Contra Augustini ratioci-- C ralis numcri, quamvis ssepe sensu singulari sumatur; natio vera quidem esl, sed niale aptala , quia statuitt sed Graeci interpretes nunc ovpavbv, more Graeco, Saturnum , cum cseteris omnibus sideribus, intra vi- nunc ovpavov; Hebraico dixerunt, imilaloresque bal ginli qualuor horas rapi circa terram ; quod falsum buerunl Latinos, licel nescirent cur numeri in hac esse jam norunt omnes. Proinde; inquit ille, menw- voce mularenlur. rata stetla magis debuit calida esse quatn frigida;,* Cap. 21, § 33. Quomodo autetn honw immorlalis > quamvis enim siw motu , quoniam grande spatium est, facftis stf ct acceperil escam cutn aliis animalibus, her1 triginta annis toium ambitum permeet, tamen cwli motu bam pabuli ferenlem semen, ellignuitt friicliferum, et in contrarium rolata velocius, quod quotidie necesseest herbam viridem , difficiteesl dicefe.] At hinc, ut et ex ' palialur (quoniam, sicut dicunl, cwli singutw conversio- sequentibus, facile est inlellectu hominis corpiis stia f nes dies singulos explicant), calorem majorem debuit natura mortale crealum ; sed nibi! velabat Denm, si cwlo concilatioreconcipere. Haechabuit a vulgari illius bomo nunquam peccasset, immortale id praesiare, s ' aevi astronomia, sed ei aslronomise alium errorem ex extraordinaria ope. Quia vero peccavit, Deus id suae loco Geneseos perperam inlelleclo , poeticisque fi- nalurae conficiendum reliquit, qua ratione mors facta gmenlis lemere' conjunclo addidit, in sequentibus : _ est merces peecati. Hoc ipsum perspicue docet AuguNimirum, ergo eam frigidam \acit aquarum super cw- stinus infra lib. vi, cap. 25, § 36. t lum conslilutarum vicinitas; quam holunt credere qui LIBRO § 2. Invenimus ergo senarium numerum iv, liwc quw breviler dixi, de motu cwli el siderum dispu-- primum esse perfectum, ea ratione quod suis parlibus tant. Merito nolebant, quia rationi erat contraria,, compleatur; hoc est, bis tribus constet.] Quicunque cum qua pugnare non potest Scriptura, ul ipse Augu- alius numerus a Deo lectus fuisset, in eo necessarias stinus alibi docet. perfectiones omnes invenisset Augustinus. Talia erant aonnf s Ibid. Hk quidam noslri CONJECTURIS adversus Plalonismi commenta , a quibus alienum non fuisse l eos qui nolunl aqnas super ccelum credere, et volunl Auguslinura miror, vel propler hoc quod nihil habeii eam slellam esse frigidam, quw juxta summum cwlum rent fixum ac certum. n circuit, ut ex hoe cogantur aquarum naluram, nonjam Cap. 35, § 56. Dies ergo ille, qnem Deus primilus :. )illic vdporali tenuitate , sed glaciali soliditate pendere. fecit, si spirilalis rationalitque creatura esl, id est, atta Wanse ilbc erant conjecturae heminum indpctorum gelorum supercwlestium atque virltitum , prmsentalus Scripturani cum poetica astronpmia lemere in con- esl otnnibus operibus Dei, hoc ordine prmsenia quo e eoruiam redigere ccnantium, cum locus Geneseot de ordine scientim, qua et in Verbo Dei faciendaprmno-

VARIORUMEXERCITATIONES.IN S. ATJGUSTINI PERA. Q 34» tceret, et in creatura facta cognoscerel, non per inter- ^ dentur atVtaTtxov t. A Ibyov,causalem rationem, qua- locu vallorum lemporalium moras , sed prius el poslerius tione saepeutittir in hisce libris Augustinus. ,ls habens in connexione crealurarum, in efficaciavero Ibid. Verendum esi antem, ne cum dicimus, non ro Crealorisomnia simul. Sic enim facil quw fulura essent, ipsas lunc naiuras atque substantiasquw fulurm fueranl, t ut non lemporalilerfaceret tempbralia, sed ab eo la Deum creasse, dum cfearel omnia simul, puletmr inafacta currerenl tempora.] Haec omnia, quibus summatim nia qumdam dicere.] Deum omnia simul creasse jam , m profert quod particulatim in hoc libro dociiit, quis nemo credit, sed.mulli credunt Deum materiamcorjs ncn miretur vorari iulerprelationes ad lilleram ? Quis porum ante omnia creasse, ex Gen. i, 1, nec absurda js non obstupescat cura cogitat serio esse dicta ? Quibus ea potest haberi senlcnlia. At causalemraiionem aut )s hsec somnia febricilanlis eximia videbantur, eos corporis, aut mentis qui dicunt, ilii tnanta clicunt,nec )s oportet fuisse aut valde hebetes, aut valde affeclu contrarium in sequentibus ostendit Augustinus. Miras u obcoecatos.Quis interpres hodietalia scribere vellet? raiiocinationes quas postca alfert non confuiabo, 7 Ibid. Ac per hoc isli dies septem, qtios lux corporis neque enim timendum est ne qnis iis assensum pr:e;s cwlestiscircumetindoexplicalalque rcplicat, secundum beat. Augustinus, assuetus Platonicis argutiis plura m .e quamdam umbramsignificatioitkadmonentnos quwrere soepe scribit quam quoe intelligit, consequenliasqiie illosdies in quibus lux creala spiritalk omnibusoperibus B passim admiltitquasi bonas; quaesi negentur, slatiro ,s Dei, per senariam numeri perfeclionemprmsentaripo- corruunt omnes enim ratiocinationes neque ullo modo ,. ?i lucrit, atque inde septimamrequiemDei mane habereel probari possunl. lbid. Et corporisqtiidem humani, eliamsi fuil aliqua js vesperamnon habere, elc.] Placere hsec potuerunt iis qui Plaionis aut Pytbagorse mysticam arilhmeticam occulta ralio qua fulurum erat ut formarelur, eral el n magni faciehant; sed qui eam irridebant, sine dubio maieriesde qua formarelur, id est terra, in qua videri 0 bsec omnia etiani exsibilabant, et quidem merito; ut polerat illa ralio, veluli in seminelaluisse.] Docebant |t jam liquet vel ex inlerpretum recenliorum consensu,'• Stoici, Ut habel Laertius lib. vn, § 156, principio , quibus alia omnia placuerunt. Ignoscere hisce com- Deum , cum esset apud se, substantiam omnem per ntentis possumus, sed mirari eos qui tam saepeindul- aerem in aquam converlisse. K«t &amp & TJIyovjiT» xat ovra aitiop.uirtpii%erui, »vro> TOVTOV gentia noslra indigent, non possumus. at:epp:art.y.bv roibvSevizo\iiriat)utev ro> vypS>,zai LIBRO cap. 14 , § 52. Nec prwlermillendum 7.00-y.ov v, est, \byovTOU T« i%fi;' Et quemadmodumin fetu semen conlinetur, quod emendatiorescodices habent (Joan. i, 5 et 4): quod factumest in illo vita eral; tif sic inleltigatur vila ila et hanc, cutn seminalisralio mundi sil, eamdemin a eral, quomodo: In principio erat Verbum, et Verbuin huniore reliqukse, etc. Hanc Stoicorum locutionem Q erat apud Deum et Deus erat Verbum. Quod ergo C imitatus manifesto est Augustinus. 0 LIBRO cap. 10, § 16. Quamvishonettius meliusix, factttm est, jam vita erat in illo, el vita non quatis0 cunque, ete.J Emendaliores illi codices sine dubio que credalur ila ftiisse tunc illorum hominum corput vitiosa intcrpunclione laborabant, ut ediliones omnes animale constitulorumin paradito, nondummoriit lege s hodiernaeet res ipsa ostendunt. damnatum, ut non haberent appetilumcarnalis voluptaLIBRO , cap. 24 et seq., § 36. Non ait Aposto- tis, quatem nunc habent ista corpora, etc.J Appelitus' VI . lus, corpus quidemmorlale propter peccatum; sed cor- ille, ut liquet vel ex brutis, tam naturalis est quam . pus morluum propltr peccalum.Illud quippe ante pec- appelenlia cibi, aut potus, voluplasque quam expecalum et nwrlalesecundum aliatn, el immortalesecun- rimur cum comedimus esurientes, vel bibimus siliendum aiiam causam dici poleral; id esl, mortale, quia tes. Non puto sane quemqnam diclnrum sitim aut a poieral mori, etc.] Nondum hac de re cogitasse vide- famem, voluptatemque quam iis explendis experimur, 'tir Augustinus, cum scriberet libri m, cap. 21, ut efTectusesse peccati. Eigmenla mera suntquae hicet t alibi dicuntur. De his copiosius egit Augustinus de indicavimus obiier ad eum locum. EIBRO ,,l vn,'cap. 2, § 5. Sacrilega opinio esl eam el Civitate Dei lib. xiv, cap. 16 et seqq. Deum credere unius esse stibstantiw.] Loquitur de n LIBRO cap. 6. Wud ergo jam videamus,cuinam e x, . opinione Manichseorumqui volebaut animum huma- potius settlentiw divina testimonia suffragenlur, eine . num esse buoovatov, ive consubstantialem Deo. Vide qua dicilur animam nnam Deum fecisse, et dedisse s librum de Haeresibuscap. 46. printo homini, unde cwteras faceret, sicut ex tjus corest Cap. 22, § 52. Quwrendum quomodopossitinlel- pore cwtera hominumcorpora; an ei qua dicilur singur ligi quod causalis ejus (animae) rafto fuisse dicebalur las singulisfacere, siculilli unam, non ex illa cwteras.] in primis sexdierutn opertbus Dei, quomodofecil Deus Has duas sentenlias quasi probabiles admittit Augus hominemad imaginemsuam, quod nki secundumani- stinus, caeterisrejeclis, et in priorem quidem pronior mam non recte inlelligitur.] Sequitur Augustinus sty- est, quod ex ea facilius explicari posse putet et qui lum philosophorum,qui omnibus seminalemrationem omnes in Adamo peccasse dicanlur, et qui peccatum i ; tmpy.unv.bv \byov fuisse docebant, quibus vfjtibus originis ab eo propageliir. At nescio quomodo bane videntur intellexisse veluti principium quoddam, ex suam sentenliam cum eo qnod sentiebat de namra c quo materiae primoemistiones omnes confiataesunt. incorporea mentis slare posse inlelligercl. Vide cap. Vide Justum Lipsium in Physiol. Stoicorum lib. n,, 24. Itaque difficultalemdifficultatesolvebat, hoc est, dissert. 8. Iidem philosophi allique dixisse elism vi- ex impedito impfiditiorem lectorem reddobat; setl

545

543SUPPLEMENTUM AD OPERA S. AMGUSTINL 347; difficullatibus bonus vir non terrebattir , ncc admo- A possihl mentes generari, ila ut ante generationem dum curabat an intelligeret quod dicebat. Quis enim non fuerint ? Deinde per exiguum duarum aetaluin intelligat ejusmodi propagationem ex traduce, si po- inlervallum , quod iniercessit inter Abraharnum et nas mentem esse prorsus incorpoream ? Levin, licet, w? IVor eiveiv , dicere Levin in AbraCap. 19. Prolato loco Heb. vn, 4 et seqq., de Levi hamo decimalum; at post quadraginia et aliquot oetain Abrahaino deciinato : Si ergo , inquit, Jwceliam tesidem de Christo affirmare, nonnisi audaciori aequo valetad klam distantiam,quanlum prwemineat sacerdo- figura, liceret. Denique si vellemus, ex philosophicis tio LevilicosacerdoliumChristi, quod mcerdos Chrislus Angustini placitis, contra eum philosophari, negareper iitum prwfiguratus est qui decimavit Abraham, in mus ex ejus sententia , qua statuit liienteni ex traquo et ipse Levi decimatus est, profectoChristus <tbeo duce propagari, Christum esse ortum ex Abrahamo ; non est decimatus.]Non debet figurala locutioApostoti, nisi solum corpus ejus, excluso animo, Chrisius dici quam nnn sustinuit adhibere, nisi praemissaemolliendi possit, quod noluisset concedere ; nee possel Chrisii formula, o>;eVoj ewrstv,usque adeo urgeri, quasi ex exemplum nobis proponi, quia mens ejus non esset ea sequatur omnem omnino posteritatem Abraiiami, ejusdem generis ac nostra ; nec esset, ut idem scriad ultimos usque nepotes , in eo decimatam fnisse. ptor ad" Hebraeosdocet, per omnia similis nobis, Nam revera hine sequeretur ipsum Christum decimas -B B/excepto peccato. Hoecet talia possent ejus sententise Uelcbisedecho solvisse; nemo enim dubitare queat objiei, quibus faclum est ut a plerisque theologis quin Chiislus , secundum carnem, hoc est, humani- postea rejecta sii. At, inquiel forte aliquis , ratiorilatem , ex Abraharoo sil oriundus. Voluit duntaxat natione scriptoris ad Hebrseosul ita senlirel adductus ostendere scriptor ad llebrseos , non mirum esse si est Augnsiinus. Imo illic quoesivitfirmamentum sensacerdotium Christi Levitico proeferret, quandoqui- tentiae suse , de meriiis propagatione , quod lamen dem sacerdos fuerat in Palaestina temporibus Abra- nulliim est, ut antea ostendimus. . LIBRO cap. 9, § 12. Sic eos (malos) fecit (Deus) hami, qui ab ipso Abrahamo Levis proavo decimas xi, accepissel, et bene precaius ei esset, adeoque Abra- ul eis relittquerel unde el ipsi aliquid facerenl, quo harao superior fuisset; qui sacerdos poterat haberi quidquid etiam culpabiliter eligerenl, illum de se lauChrisli adumbratio. Non est ulterius progrediendum, dabililer operantem inveiiirenl.A se quippe habent volec consectaria , quasi ex maibemaiicis quibusdaro lutttaiem tnalam, ab illo aulem et naturam bonam et doclrinis binc rigide deducenda. Satis habebant ve- justam pwnant.] Nemo non videt haec potuisse rede tcres suas inter.pretationes allegoricas aliquo sensu dici a Pelagio, et quidem eo sensu quo sunl intelliesse veras , non eas quasi axiomata geometrica pro- genda ut quaestioni satisfiat, cur Deus crearit eos C ferebant. quos malos fore praevidit^ nam ex ejus sentenlia Iliid. At si propterea decimalus est Levi quia erat in mali voluttialem malam a se habent, a Deo naturam lumbis Abmhw, proplcrea non esl decimalus Glirislus, bonam qua possunt aliquid facere; quod sane quscqma non£rat in lumbk Abrahw. Porro aulem si non1 stioni illi necessario respondendum. Verum, ex Ausecundumanimam, sed lanlum secundum carnemacci~ gnsiini sententia, hsec non possunt. nisi valde im1 pimus Levi fuissein Abraham ; ibierat et Chrklus, quta proprie dici, eoque sensu qui quseslioni neqnaquam * Chrislus, secundum carnem, ex semine est Abrahw, et salisfacii. Sed ita solet Arisloteles Poenus, Pelagii i ipse ilaque decimatusest.] Sed cum dicerent Hebroei mere, objecta in Providentiam resolvere; dum nihil t nepoles prodikse ex lumbis majorum suorum, aut in objicientes contraria omnia docet. Jam nonnulla talia iis fuisse, non ila hoc intelligebant, quasi et corpora snperius animadvertimus , pluraque animadvertent i et animi nepotum in lumbis majorum proprie fuissent;; quicunque quae bisee de rebus babet accuraiius exnon iia subtiliter philosopbabantur Hebroei; sed vole- pendenl. bant tantum propagationis ordine ab iis esse oriunCap^ 16, § 22. De quoestionean beatus Juerit diados. Itaque hoc vult auetor ad Hebraeos , Levin, bolus anie peccatum : Quomodoenim, inquit, duxisse , - _. ortuni ab Abraliaino , posse censeri deeimas Melchi- . efiam vilam bealam inler beatos angelos credi potest, sedecho i;olvisse. cuin Abrahamus ejus proavus eas g»t fuluri sui peccati atque -supplicii,id esl, deseriios solverit. nis et ignis wterni prmscius non fuil? si prmsciusnon Ibid. fi«id esf ergo quod afferlur pro magna diffe- fuil, merilo quwritur cur non fueril?] Delenda negarenlia sacerdotii Chrisii a sacerdotio Levi, quod Levi tio in verbis, ignis wterni prwscius non fuit, ut liqui'i decimatus esl a Melchkedech, cum essel in lumbis dum est ex sequenlibus; nec sane bealus esse potest, s Abrahw , ubi et Chrktus eral; nnde pariler decimali qui proescit se miserum fore. In edilione Erasini, i delerius mendum est, nam post wterni sequitur absunl; nki quia necesseesl inlelligamus secundum aliquem modum ibi Chrislum non /iitsse ? Quis autem ne- surde si prwscius non fuil, omissis tribus antecedentin gel eum secundum carnem ibi fuisse ? Ergo secundum bus vocibus.Sic autem pergit Augustinus : nequeenim animam ibi non fuit. Non esl igilur anima Christi de sancti angeli mteinm suw vilw ac bealitndinis incerli e traduce prwvaricationis Adw. Alioquin eiiam ipsa ibi sunl. Nam quomodo beali, si incerli ? elc. Hanc.arbi x fukset.] Scd quamvis concedereniur aninii esse ex gumentationem, ut alia multa, Ciceronisuodebuii, traduce, quod non puto, non sequeretur animos netqui sic loquitur de Finibus lib. n, num. 86 : Si amitti vitn beata. potest, beala tsstnon potest, Quisenimconpouni) .'nis^ein majoribus; quidni enim, utcorpora,i,

558 VARIORUMEXERCITATIONES IN S. AUGUSTINI OPERA. fidil sempersibi illud stabite el firmum permansurum, A Iricibus, quod snspicatur Auguslinus inleliigi de divitiis ex Gen. xxx, 51, quae sane absona non est inquod fragile el caducum sil ? Qui autem diffidet perpetuitati bonorumsuorum, titheal necesseest ne aliquando terpretatio; malira tamen de liberis intelligere; ila ut Moses velit, quia obsletrices pepercerunl viiae infanamissis illis sil miser. ANIMADVERSIONES lium Israelitarum, iis prolem esse a Deo numerosam IN LIBROS OCUTIONUM. L concessam. Si Ifebraica, aut versionem Aquilae lei. LIBRO Sic titulus concipitur: Locutiones Scriptu- gere poluissel Auguslinus, aut si inspexisset Hieror farum, quwvidenlur secundumproprietales, quw idio- nymianam, observassel in Hebraico contextu esse maia Grwce vocantur, lingum llebraicm vel Grwcw. Deum wdifuasse domos obstetricibus. Num. 5. Quid sit tbibin {Exod. u, 3) idso difficile Itaqiie llebraismos alque Hellenismos hic notare aggressus est Augustinus, optimO sane consiiio, quia est nosse, quiu nec Grwcus inlerpres ex Hebrmo, nec Grsecatrauslatio ssepe verbo teuus Hebraica sequi- Latinus ex Grwcovertit hoc nomen, sed stc translulil, ul invenit.] Est Hebraicuni rnifl thebah, hoe est, arca, lur, Graecamvero similiter expresserat vetus ltala; unde necesse erat saepe magnam obscuriiatem nasci -qiiamStfitvvocarunl LXX interpretes, fortasse quod Laline tantum scientibus. Verum hoc ab Hieronymo, ea vox esset quoque in usu m ^Egypto. Si AugustiB ulritisque Linguse Hebraicaeet Graecaeperito, inelins j nus ad manum tunc babuisset versionem Hieronymi, prsestiium fuisset quam ab Augustino, Hebraicae vidisset fiscellam intelligi, hoc est cophinum. Num. 51. Si loquitur vobisPJiarao dicens: Date noplane imperilo, Grsecae vero tenuissima cognitione perfuso; qui ex conjectura idiomala vocat qusecun- bh signum aut porlentum, c~tdices Aaron fratri luo,. sume virgam. Ila habet Moses Exod. vu, 9. Quserit que Latine eranl inusitaia, el inlacta mulia relinquil. Interea utile est hoc opus, si non in eum finem Auguslinus, quid ibi addilum sit et (anle dices) nisi quem sibi preppsuerat Augustinus, atcerte ad con- aliqua proprielate locutionis Hebraicw? Verum est, nam in ea lingua passiin abundai conjunctio Vau, firmandas et eruendas veras lectiones LXX interquod inlelligere potuisset ex llieronymo. Vide et pretum restituendamque, qualenus Iicet, velerem Italam, tit liquet ex Flaminii Nobilii adneialionibug Lib. iii, num. 23, 50. in versionem Lalinam LXX iulerprelum. Pauca, Num. 32. Non mihi videntur, inquil, satk commode exempli gratia, expendemus, nam non instilnimiis interprelali Lalini aoftaru; Pharaonk (Exod. vn, 11), uf dicerent sapienles; o-oyotenim sapienles dicuntur. ipsi loculionum opus scribere. Num. 1. Et dividant ittter medium diei el inler me- Potuil enim Lalinus interpres sopliistas dicere, auodium noctis. Verba exstanl Gen. i, 14, de quibus niam non esl quemadmodum Lalina dicalur, et ideo ^ nihil addit Augustinus. Sermo est de luminaribus coali f isto verbojam uiimur pro Latino, eic.j Sed auribus quse vult esse Deus, ut dividanl nS'Vi fOl QVil V2 Latinis sophisla aliud sonabal quam quod Gr,Tce bic inter diem et noctem, nimirum tempus; vel ut omne significat aoftarrie, quod usurpaiur prp magiae perilo. Vide de hac voce quae congessit vir eiuditus tempus dividant in noctis et diei vices. Graeci verterunt parliculam m ben, hic et alibi, ava ptiaov, quod Lud. Cresollius, in Tlieairo rhetorum quos in Gra;vertit Latinus inlerpres infcr medium, cum debuisset cia nominabant sopbistas, ab initio. lii. LIBRO Num. 22. Hwc usiialissima locutio e.st ct simpliciler inter, unde nata obscuritas. Num. 2. Volalilia volantia super terram, secundum creberrima in Scripiuris, loculusest dicens. Sedeaqum (xara) firmamentum cwli. J Est versus 20 ejusdem sequitur (Levit. xn, 1j rarius repertfur et Laiini sercapilis, ubi Hebraica habeni '22 Sj7 hal Ipne, ad fa- monis coarctat inopiatn; Grtecusenim liabel, xui Ipsig liyuv., quod Laline exprimipossei, et diciem; quod optime versum xaTa, secundum, hoc est, K.pb;aCiTous juxta ejus evtensionem. Al Auguslinus quserit quo- ces ad eos dicens, minus aulem offendil si dicalur, et modo accipiendum sit secundum firmamenlum, ad- inquies ad eosdicehs; et similius est Grmcot qniael dilqtie: sic eiiam faciamus hominem secunduin ima- ille non dixil : \e\ei; T.pb; avrov; \iyuv.] Verum (ne gineni et secundum siinilitudinem, quod multi Laiini dicam fulurum ).'tw non ita usilatura fuisse) in sinsu " codices habenl ad imaginem. Sed hoe locutiones nilii! * ipso nullum est vel miniinum discrimen, mirumque est iia leitroloyetv Augustinum, qui lot idiomala linhabcnt simile, nam prius v.ura, secundum, silum siguse Hebraicae pa.-sim oinitiil. Sed pluribus hasce gnificat, poslerius similitudinem. Num. 6. Observat Graecum habere Gen. n, 9, et minulias non persequerour. ANIMADVERSIONES lignum ad sciendum cognoscibileboni el mali, hoc esi, IN 1NQUJ3STIONESHEPTATEUCHUM. za/\ov xui irovnpov,quod nescio, inTOO siSevatyvo>arbv I. LIBRO Qusest. 3. Quwrilur quemadmoaum potuequit Augustinus, utrum locuiionis sit et non magis certum sensum aliquem insinuet. Est tantum prava rint angeli cum filiabus hominum concumbtre, undc versio , nam Hebraica simpliciter habent: scieniim giganles nali esse perhibentur.] Non male quseslionem boni et mali, quod verli non debuit (si modo ita ver- de angelorum concubitu solvit; in quain, quasi in teiiiui LXX interpreles) scire quod potest cognosci de scopulura, impegerant multi Patres Graeci; sed frustra dat operam ut ostendal fuisse giganlas. Anie bono ei malo. LIBRO Num. 2, Fecerunt sibi domos, quoniam liII. omnia, quaerendura fuisset an esset vox, Hebraica tnuerunl Deum.] Exod. i,21, ubi sermo esl de obsiequae gigantas sigmficaret, Gea, vi, 4, Voces certe 549

SUPPLEMENTUMAR OPERA S. AUGUSTINI. 551 r.Yd 0'OB'Inphilim ac D'TD5 gibborim, fortes ac militares A gentium; maxime. inquit, qttia sine articulo in Grwco viros sonant, et prior quidem latrones forlasse signi- diciumest, quo ariiculoevidentissimesoletveri Deiutiius TOO ficat; sed giganias, boc est inusitatae procerilalis fieri sighiftcatio. Non enim dixil: irphaarzov G-O0, 0eoO.Facile auteitt hoc inteiligunt homines, iis significari nemo ostenderit. Fateor LXX sed dixil Tzpbaonzoy tnterpretes, quos et ipse seculus est Hieronymus, qua dislaniia dicatiir, qui Grmcorumeloquium audire sic vertisse; sed neque nativa vis vocum, neque lo- alque intelligere solent.] Verum est hanc esse consuecorum circumstanliaeiis favent. In hanc vocem ite- tudinem Novi Teslamenli, sed Jacobus neque more rum impegit Auguslinus Quaest. 18. Novi Testamenli, neqtie Grseee loquebatur, sed HeQuaest. 9. Notandum, inquit, quod scriptum est braica lingua ; in qua nullus est articulus, seu n, ut (Gen. vii, 15), in quo est spirilus vitoe, non solum de Ioquuntur grammatici, emphaticus, sed simpliciter hominibus,sed etiam de pecoribusdiciuin; propter illud QTlSx I^S phne elohim. LIBRO Quoest.4. Et erunt vobit lapides isli mevi. quod quidam de Spiritu sancto volunl intetligere, ubi scriptum est (Gen. n, 7), ct insufflavit Deus in fa- moriale fitiis lsrael, ataue in wlernum. Verba sunt ciem ejus spiritum vilse; quod melius quidam codices Jos. IV, 7, de quibtis sic ratiocinatur Auguslinus : habent flatum vitse.] Niniiriim, voce sphitus vulgo Quomodoin octernum, cum cwlitmei terra transeant? utebantur Latihe ad significandam rem incorpoream E An qttbniam wtertium aliquid significant hi lapides, B et intelligenlem, non vero voce flalus. Attamen Au- cutn ipsi wterni essenon possint? Gur non memor erat gustinus inilio libri vu de Genesi ad Iitteram inler- obsefvationis quam alibi ipse non semel protulit, pfetaiur locum Genes. n, 7, de menle immortali, praeserlim in opere scripto eodem lempore ac hse non de anima, quae possit nobis cum brutis esse qusestiones? Loculione 93 de Exodp, ad baecverba communis. Eam vero cur flaiumpotius quam spiritum Exedi xxi, 6, Serviet ei in wternum; quod Grmcus, dici malit non intelligo. Gen. n, habent Groeci VTVOVJ u inquit, habel ei; TOVluva. Ecce queinadmodumScriSed ad signilicatum ptura multis locisdicil secundumhoc verbumGrmcum, ?WYJ5; capite vero vm, Tzvevp.a. quod altinet, nullum est inter eas voces discrimen. sempilernum, vel selernum. Vbi non intelligiiur Mulla hic quaeruntur qnse quaesila non fuissent, mlernitas illa secundtimquam nobiswterna premiliunsi Hebraice aut certe Grsece doctus fuisset Augu--' lur... neque enim servus isle, qui vivere in mlernum slinus; multaque aliter solvuntur quam soluta fuis- non posset, posset servire in wternum, sed inletiiqilnr sent. aeternum tiiclum, cujus temporis finis non est. Nelat Qtisest. 11. Aquila dixit oblinuit; Symmachus prae- etiam in leculionibus de Levitico xvn et xvin, id valuerunt (Geit. VH,24), id est aqum.] Ab alio hoec aliquando wternum dici, quod utique non eril sine acceperat Augustinus, sed niirtini est «tiiti sibi eas C fine. Similia habet qusest. 31 iu Genesin. Attamen translationes non comparasse, et Latine vertendas pergit hisce verbis: quamvis postit quod in Grwco dici Laline et usque in swculum. non curasse; non poterat enim ignorare quam ma- est, ea; TOO^ aiS>vo;, gni usus esse possent. Quis non obstupescat eum, quod non est consequensul inlelligalur mternum. Sic usu ipso interpretandi, non intellexisse quibus subsi- cum palpando verum quaexat, an id invenerit nescit, diis indigeret; aut, si intellexerit, sibi quatenus po- paratusque est deserere invenlum non aliter aq luil non comparasse; aut denique, si non poterat eai errorem. Quod si Hebraicaelinguseoperam dedisset, hotarii significare proprie tempus cunancisci, a tot qusestionibus proponendis, conscri- scivisset DS"1V bendisque tnt libris in Vetus Testamentum, etusque '' jus occullus est finis, a radice oby halam, oecultaadeo verbosis, 'abstinere? Gredo excitatum fuisse tus fuit, latuit. Scivisset etiam Graecos, cum hanc adulalionibus, aut stulta admiratione Alrorum suo- vocem atwvK inlerprelanlur, eamdem potestateni i rum; ut non desineret dictare, dum illa diciata sua subjicere voci aiav, nec passus esset fluctuationibua tam avide excipi videbat. Sic homines putant se ma- academicisanimum suum distrahi. Potuit sane, hac in > gnos ac eruditos, non quia sunt, sed quia ab aliis re, ut et in aliis, Carheades Pmnus potius quam Ariputantur, sumuntque inde audaciam quse persaepe slotelesdici. D LIBRO Quscst. 1. /n fine libri Jesu Nave bre] male eis cedit. vn. Qusest. 105. Quid sibi vutt quod Jacob ail fralri suo: uifer narraior porrexit hisiotiam quo usqut filii Israel i Projiter hoc vidi faciem tuam, quemadmodum cum «d coiettdos Deos alienos desciverunl.] Quamvis Auvidet aljquis faciem Dei? Vtrum pavenlis et perlur- gustini Latiniias usque adeo casta non sit, mallem bali animi verba usque in hanc adulalionem prorupe- tamen hic legere pertexit, aut pertexuit; vix enim > runl ? An secundum aliquem intellectum sine peccato barbari ipsi, ex media Africa, dicant porrigere hit dicla accipi possunl? Fortassk eliam quia dicli sunt et storiam. B Qiiiest. 16. Et serviernntRaal et Astarlibus. Jud.. gentium Dei, quw sunt dwmonia, non prwjudicelur ex i his verbishotnini Dei. Non enim dicil: quemadmodum n, 15. Solet (inquit Aiigustinus) dici Baal nomen si vidtrem faciein Dei, sed, cum videt aliquis.] Opor- esse apud gemes illarum parlium Jovis, Astarle aui tuisset bic consiihara fuisse versionem Aquilse, unde lem Junonis, quod et linguu Punica putatur ostendere. intelligcre poluisset Auguslinus se frustra argutarii Nam Raal Punici videnlur dicere Dominum; unde in vocibus s! quk, quibus nullse sunt quaerespph- Baalsamin, quasi Dominum coeli intelligunlur dicere; i deant in Hebraicis. Postea putat posse inlelligi Deot samin quippe apud eot cwli appellantur. Jttno auttin

EXERCITATIONES1N S. AUGUSTINl OPERA. 354 VARIORUM S53 Plura in hunc librum non addam, neque A stne atitifalione ab illis Astarte i'oc«fur.] Egregie I132C aut fiovirkrfc. omnia, atque utinam mulla similia apud Augustinum enim commentarium scribo, sed tantum animadverocciirrerent! omnibus allegoricis interpretationibus siones, in quibus potissimum usura el abusum opeatque argutiis rheloricis ea piseferremus. Non semel rum Aiigustini nolare voluimus. Nibil dicam etiam significavit sibi perspectum fuisse linguas Punicam de Adnotationibus in Jobum, quas Augustinus inslar et Hebraicam fuisse affines. Sic supra Ioculione de abortivi fetus habuit, necdignatus est emendare. Ac Genesi xxiv; Quod scriptum esl, et extendit manum sane difficilior est Jobus quam ut ab Auguslino exsuain, accepil eam et induxit, eam, etc, lccutio est,' plicari posset. CENSURA DESIDERH ERASMI inquit, quam proplerea Hebrwamputo, quiael Punicw IN SPECDLUM. tinguwfainiliarksima esl, in qua tnullainveniunlurHeHoc opus vix eram ascripturits Augustino, nisi Pobrmisverbkconsonanlia;nam utiquesufficeret,et exleni dit manum, efsi non adderel suam. Alibi eliam talia sidonius sive (ut quidam nialuni) Possidius in Vita habet, quse usqueadeo confirmavit vir summusSam. nominatim illi tribuissel; et prsefatio non abhorret > Bocharlus, in suo Clianaane, ut nemo amplius de iis ab ejus stylo. Versatus est in simili negolio Cypriadubitare queat. Quod cum ita sit, quis non miretur.' nus, et apud Graecos nonnulli, sed majore ingenio ChristianorumPcenorum socordiam,qui debraicse lin- B curaque. Caelerum infirais etiam inservire gaudet guse e tenebris eruendoe operam non dederunt ? Cul- Chrisliana carilac. [ pam maximam puto fuisse penes declamatores, qui ANIMADVERSIONES I IPlSPECOLUM. pra: declamalionibus omnia spernebant, nec ulli 3 Gravis sahe est causa dubitandi an hoc opus, quale labori, nisi loquendi., pares erant. De ipsa re quaa 3 bic agilur, multis egit Joan. Seldenus, in opere de ad raanus noslras pervenil, sit Augustini; quia in eo laudatur passim non vetus Ilala versio qua Ecclesiae Diis Syris. i lbid. Hoc aulem, id est, notnine pturati Junones in Occidenlales eo sevo utebantur, sed Hieronymiana. Grwcis secundumSeptuaginla novimus,in Lalinis au- Viri docti qui editioni Parisiensi prsefuerunt, in adtem singulariter erat.] Quamvis lerminatio rrniWJT. monilione quam buic libro prsefixerunt,adnotant cum J. i haitaroth, sit pluralis feminini, nihil vetat tamen ad vulgi usum hoc opus ccmpararet Hippenensis epi, quin significalio sit singularis, JYlOarthhochmolh, scopus, versione usum, non ex GrsecoLXX inlerpretum, quam sequi solebat; sed exHebraeo, quod hanc sapienlia, rnorn bhemoth,hippopptamus, etc. i Ibid. Quorum in illo qui non habebat Sepluaginta demum compcrissel esse illa multis locis planiorem. , interpretalionem,sed ex Hebrwoerat Astarclh legimus, Sed hsec ipsa causa deterrere poiuit Augustinum ne nec Baal, sed Baalim.] Intelligere videtur Aquilam, C a versione fecepla recederel, quod in gratiam vulgi , quamvis lexlus hodiernus Hebraicus habeat Sya,, exscribebat loca Scripitiraedignissima,quae niemorioe a bahal, quemadmodum etiam legerunt Septuaginta mandareniur et assidua meditatione concoquerentur. interpreles. Vulgus enim imperilum non potuit non offendi, si s Qusest.25. El percussilalienigenasin sexcentotviros Scriplura ei discenda proponereiur quae dissentiebat i, prwter viiulos boum. Jud. m, 51. Ad quac verba, ab ea quoein ecclesiis Iegebatur; nec ei sallem proit postquam frusiraAugustinus qiiaesivitquid sibi velint ponenda fuit nova versio sine priemonitione, qualis el haec, prwter vitulos boum, addit : Non autem habet nulla bic occuirit. Addunt viri eruditi ab Augustino isfa interprelalioexHebrmo, praeter vitulos boum, sicwf 'a aliqiioties versionem Hieronymianam, quasi planioet qum tecmdum Septuaginla est: sicut (lege sed) habet rem laudari, in postremis libris Quajslionum in He>d illa exHebrmo, vomere occisos sexcenlos viros, quod ptatcuchum, oc.proeserlimiv de Doctrina Chrisliana is ista non habet.]ln codicibus nostris Hebraicis legiraus libro, cap. 7. At nescio utrum laudet semper Hiero* lo S32n Tabo'1, bmilmad habbakar, hoc est, stimulo nymum, an vero Aquilam, cum in libris Quse