You are on page 1of 659

Walafrid Strabon (0808?-0849). Walafridi Strabi,... Opera omnia... nunc primum in unum coadunata, accurante J.-P. Migne,.... 1852.

1/ Les contenus accessibles sur le site Gallica sont pour la plupart des reproductions numériques d'oeuvres tombées dans le domaine public provenant des collections de la
BnF.Leur réutilisation s'inscrit dans le cadre de la loi n°78-753 du 17 juillet 1978 :
*La réutilisation non commerciale de ces contenus est libre et gratuite dans le respect de la législation en vigueur et notamment du maintien de la mention de source.
*La réutilisation commerciale de ces contenus est payante et fait l'objet d'une licence. Est entendue par réutilisation commerciale la revente de contenus sous forme de produits
élaborés ou de fourniture de service.

Cliquer ici pour accéder aux tarifs et à la licence

2/ Les contenus de Gallica sont la propriété de la BnF au sens de l'article L.2112-1 du code général de la propriété des personnes publiques.

3/ Quelques contenus sont soumis à un régime de réutilisation particulier. Il s'agit :

*des reproductions de documents protégés par un droit d'auteur appartenant à un tiers. Ces documents ne peuvent être réutilisés, sauf dans le cadre de la copie privée, sans
l'autorisation préalable du titulaire des droits.
*des reproductions de documents conservés dans les bibliothèques ou autres institutions partenaires. Ceux-ci sont signalés par la mention Source gallica.BnF.fr / Bibliothèque
municipale de ... (ou autre partenaire). L'utilisateur est invité à s'informer auprès de ces bibliothèques de leurs conditions de réutilisation.

4/ Gallica constitue une base de données, dont la BnF est le producteur, protégée au sens des articles L341-1 et suivants du code de la propriété intellectuelle.

5/ Les présentes conditions d'utilisation des contenus de Gallica sont régies par la loi française. En cas de réutilisation prévue dans un autre pays, il appartient à chaque utilisateur
de vérifier la conformité de son projet avec le droit de ce pays.

6/ L'utilisateur s'engage à respecter les présentes conditions d'utilisation ainsi que la législation en vigueur, notamment en matière de propriété intellectuelle. En cas de non
respect de ces dispositions, il est notamment passible d'une amende prévue par la loi du 17 juillet 1978.

7/ Pour obtenir un document de Gallica en haute définition, contacter reutilisation@bnf.fr.


PATROLOGLE
'
. CURSUS COMPLETAS
SIVE
B1BLIOTHECA DNIVERSALIS, INTEGRA, UNIFÛRMIS, COMMODA, OECONOMIGA,

OMNIUM SS. PâTRUM, DOGTORIÎM SCRÏPTOMMQUE ECCLESIASTICORUM


QUI ,
AB MVO APOSTOLICO AD INNOCEWTIÏ III TEMPORA
FLORUERUNT;
REÇUSIO CHRONOLOGICA
OMNIUMHUM EXSTITERE MONUMENTORUM CATHOUCJETRADITIONISPER DUODECIM'PRIORA
ECCLEShE SPECULA,
JUXTA ED1TI0NES 1NTER
ACCURATISSIMAS, SE «MODENONNULLIS CODICIBDSMANl'SCRIPTIS COLLA TAS,
PERQUAMDILIGENTER CASTIGATA;
DISSERTATIOMBUS,COMMENTARIIS
LECTIONIBUSQUE VAWANTIBUS CONTINENTER ILLUSTRATA ;
OMNIBUS OPERIBUS POSTAMPLISSIMASEDITIONES (jVMTRIBUS NOVISSIMJS SJECULISDEBENTUR ABSOLUTAS
DETECTIS, AUCTA;
IND1CIBUS FARTICULARIBUS SINGULOS
ANALVTICIS, SIVETOMOS, SIVEAUCTORES ALICUJUS MOMENTI
SUBSEQUENT1BUS, SONATA;
INTRA
CAPITIILIS IPSUM TEXTUM RITEDISPOSITIS,
NECNON ETTITULISSINGULARUM PAGINARUM MARGINEM SUPERIOHEM
DISTINGUENTIBUS
SUBJECTAMQUE MATERJAMSIGNIFICANTIBUS,ADORNATA ;
OPERIBUS CUM DUB1IS
TUH APOCRYPHIS,
AL1QUA VEROAUCTORITATE INORDINEAD TRADITIONEM
ECCLESIASTICAM
POLLENTIBUS, AMPLIFICATA;
DUOBUS 1NDIC1BUSGENERALIBUSLOCUPLETATA: ALTERO SCIL1CET RERUM, QUOCGNSULTO, QUIDUUI»
UNHSQUISQUE PATRUM THEMA
JNQUODLIBET SCBiPSERITUNOINTUITU CONSPICUTUR ; ALTCHO
SCRIPTURALSACREE,EX QUOLECTORI COMPERIRE SIT OBVIUM QUINAM PATRES
ET IN QUIBUSOPERUMSUORUSÏ LOCISSINGULOS SINGULORUM X1BRORUM
SCRIPTUR,E
TEXTUS COMMENTATI SINT.
EDITIOACCURATISSIMA,C-CTERISQUEOMNIBUS
TACILE ANTEPONENDA, SI PBRPENDANTUR : CHARACTERUM N1TIDITAS
CHART/E QUAL1TAS, INTEGRITASTEXTUS,PURrECTIO CORRECTIONIS, OPERUM RKCUSORUM TUMVARIETAS
TUMNUMEROS, TORMA VOLUMINUM
PERQUAM COMMODA SIBIQUEINTOTOOPERIS DECURSU CONSTANTF-H
SIMILIS,PRETIIEXIGUITAS, ISTACOLLECTIO,
PR/ESERTIMQUC UNA,METIIOD1CA ETCHRONOLOG1CA,
Sr.XCENTODUHFRAGMENTORUM OPUSCULORUMQUE nACTENIIS HIC ILLICSPAltSORHM, JT —^
U/^/l\
PR1MHM AUTEM IN NOSTRABIBLIOTHECA, EX OPERIBUS AD 05INESyîîTATf.S, / /^~\%?v\.
LOCOS,L1NGUASTORMASQUC TERTINENTIBUS, COADUNATORUM. | » [<<J \W
-SERIES SECUHBA,
m OUAPKODEUNT PATRES,DOCTORES SCRIPTORESQUË KCCLES1/SLATINJE
A CRKGORIO MAGKOAD INNOGENTILM III.
Slccurante 3.s^J. SOligne,
13:BÎ,JOVEECa CtEKI aEllVBSSfi ,
SIVE
COMPLRTOIU1M
CURSDDM IN SÎNGDLOS SCIENTI/RECCLF.SI ASTICiEHAliVSBOUGRE

BINA EDITIONETYPIS MANDATA


PATROLOGIA EST, ALLANEMPELATINA, ALIAGRjECO-LATINA.—
YENEUNTMILLEFRANCISDUCENTATOLUMINA EDITIONISLATINJ3; OCTINGENTISET
MILLETRECENTA —
GRJSCO-LATINiE. MERELATINATJNIVERSOS AUCTORES TUMOCCIDENTALES, TUM
ORIENTALES
EQUIDEM ; HI AUTEM,IN EA, SOLAYERSIONELATINADONANTUlT'??5^
J.MPLECTITUR
——
fc-Sv
PATROLOGIA TOMUS CXÏII. .
jbj
WALAFRÎDI STRABI. \%\c>
TOMUSPRIMCS. "'-i^A^i

EXCUDEBATUR ET VENIT APUD J.-P. MIGNE EMTOREM,


IN YIADICTAD'AMIWISE, PROPE PORTAMLUTETLE PARISIORUMYVLGQD'ENFERNOMINATAM
SEU PETIT-MONTROUGE.
1852
SACUJLUM IX.

WALAFRIDI STRABI

FULDENS1S MONACHI

OPEUA OMNI A

EX EDITIONE DUACENSI

ET COLLECTIONIBUS MABILLOM, DACHERII, GOLDASTI, ETC,

'"
NUNC PRIMUM IN UNUM COADUNÀTÂ.

ACCURANTE J.-P. MIGNE, _ V^^


BIBLIOTHEC2E CLERI «N1VERS3E,
SIVE
CURSUUMCOMPLETORUM-IN SC1ENTIJ5ECCLESIASTIC.2E
SINGULOS KAMOSEPITOKB.

TOMUS PRIMUS.

TEXEDST 2 VOLUMES
A 14 FRANCIS&ALUCrS.

EXCUDEBATUR ET VENIT APUD J.-P. MIGNE EDITOREM,


IN yik DICTAPAMBOISE, PROPE PORTAMLUTETLE PAR1SIORUMYULGOD'ENFER NOMINATAM
SEU PETIT-MONTROUGE.
18S2
ELENCHUS
i
I
AUCTORUM ET OPERUM QUJE IN HOO TQBfflO CXHI CONTINEMTUR.

WALAFRIDUS STRARUS, FULDENSIS MONAGHUS.


OPERUMPARS PRIMA. — THEOLOGICA.
'
Glossa ordinaria.

Ex lypisM1GNE,au Pelît-Momrouge.
ANNODOMINIDCCCXLIX.
'

WALAFRIDUS STRABUS

FULDENSIS MONACHUS.

NOTITIA HïSTQRICA IN WALAFRIDUM STRABUM.

(Fabric, Bibl.med. et ïnf. Lat.)

"WALAFRIDUS STRAEUsvelSTRABO,a vilio oculorum j in Actis SS. ord.tBenedictini, i. c, p. 439; in Joan.


ita dictus. De palria ejus eruditi certain. BalaeusCen- Colgani Actis SS. Hibernise, tom. I, p. 128
tur.xm, 9; eiPilseus, c.112, Anglo-saxonemstaluunt, 5. Yita S. Mammoesive Mamanlis monachi : Ca-
Yenerabilis Bedsevel fratrem, vel consanguineum, nisius, p. 184 ; Bibl. PP., p. 205.
alque ita Haymonis fratrem germanurn.Add"unlillum 6. YdaS. Leodegarii : Canisius, p. 210.
priiuum Loudini, dein Fuldoe monaehum, Alcuino 7. De visionihis S. Wettini : Canisius, p. 20£;
quoque praeeeptore usum_ fuisse. Yerum nequeres Bibl. PP. max., p. 212 ; Mabillonius Saec.rvBened.,
ipsa neque leinpora conveniunt. Si enim Wala- parie i, p. 272.
fridus anno 7&0 obiit, in monasterio Fuldensi edu- 8. llortulus, quem Joan. Axrocianus sub Strabi
cari non potuit. Meliusigitur Sigeberlus Gemblacensis Galli nomine edidit; forlasse scriptum fuerat, Strabi
-cum Triihemio et aliis fieniianum faciiint ; Suevus decani S, Galli Iwrlulus, quod non reele assecuti
eninïfuii (a) quamvis locus patrius detegi adhue sunl. Prodiit autem primum Norib. apud Joan.
nequeat. Educatus aulem prîmuiu fuit in monasterio Weyssenburgerum 1512, 4°. Porro dédit eum Joan.
S. Galli, prout docet Ermenricus nionachus An- Atrocianus ad calcem iSniibTMaeri de lierbarum
giensis in libro de Grammatica, quem exhibent Virtulibus, Friburgi Brisgoiae1530, 8°. Editus eliain
Analecta Mabilloniana, p. 421,ubiauclor Grimoldum e't cum Eobano Hesso de tuenda valetudinc Frf.
sic allôquitur, cum prius de aliis viris claris in illo . 1564-1571, 8°. Venetiis apudAldum 1547, cum îue-
monasterio inslructis locutus fuisset : « Domims dicisantiquis, p. 247. Basil. 1627,8». Inseria deinde
Walhafredus libi notissimus , quem elîam lu ipse ut Bibliolhecis Patrum Colonîensi et Lugdunensi, a
peritus catliegela perilum sopliistam enutrisli. » Imo j Canisio tom. VI, p. 672. Exstat in Asse veterum de
ipse, teste Goldasto, (b) alicubi scribit, se in mo- re Lerbaria per Andr. RivinumLips. 1655, 8°. De-
nasterio S. Galli scholas fréquentasse, sed locum dicaioriam ad Grimoaldum abbatem primus dédit
investigare nondum polui. Inde ad nionasierïum Canisius. Quoedam illius emaculavit et illusiravit
Fuldense pervenit, et Rabamim Maurum proecepto- BarlhiusAdv. iv, 24, qui et dedicationem suoloeo
rem -babuit. Primum aulem fuit decanus coenobii reponeudam esse monuit. Codicem ejus manu exa-
S. Galli, deinde anno 842 abbas Augiaî divitis ratum in incend'o bibliolhecoesuasamissum déplorât
(Rekhenau) in dioeeesiConstantiensi, morlem obiit Bariholinus, p. 89, 9u. Utobiter boc addamus, hic
anno 849, et quidem in Gallia, quo ad expediendum Strabo a Macro de viribus lierbarum allegalur, cap.
aliquod negolium missus fuerat. Trithemius ipsum 23,19, 25, unde de setate hujus conjectura capi po-
rectorem scbolarum in monasterio Hirsfeldensiluisse terit. Butas nmat Walafridum nosirum poema,
tradit. Adde Bulseumin Historia Universitalîs Pari- quod Hortulum Puerorum vocavh, ad Grimoaldum
sinoe, tom. I, p. 446, 447. abbatem S. Galli scripsisse.
Ex scriptis ejus supersunt sequentia : 9. Sermo seu Traclalus de subversioneHierusalem:
1. De officiisdivinis sive 4e Exordiis et Incrémen- Canisius, tom, VI, p. 331, edit. novae, p. 275.
ts -rerumecclesiuslicarum.Pitseus maie duos ex hoc
libres facit. Exsial in CollectioneJoan. Cochlaei,quEe 10. Poemala varia: apud Canisium, p. 557; in Bi-
inscribitur : Spéculum antiquoe devotionis circa bliolhecis Patrum; Baluzium Mise. IV, p. 551.
missam, num. 2, in Coileciione Melcbioris Hillorpi 11. Glossm quoque ordinariai, quam vocant, in
de caikolicoeEcclesisedivinis officiis ac minisleriis, (* Scripturam sacram audorem esse, vel polrus eam-
n. 7, nec non in Bibliolhecis P-atrum. dem ex ore Rabani Mauri excepisse dicunl. Ejus
2. De Yita B. Galli confessons libri II. Habenlur editiones exhibet Hisi. Huer. Gallise, tom. V, p. 62.
12. Gommentariusin Novum Testamenlum, quem
apud Surium die 1(5oclobr., in Scriptoribus rerum edidit Marcianseuslo.no V Opp, Hieronymi, p. 847.
Alemannicarum Goldasli, tom. I, part, n, p. 142 ,
apud MabilloniumSa3c.n Benedjctino, p. 227. 13. Proefationem prsemisil Thegano de gestis Lu-
dovici Pii, eumque in capita distinxit.
5. De Yita S. Othmati abbatis : apud Surium die 14. GlossoeLalino-Iiarbaricai de partibus humani
16nov.; Goldaslum, p. 177,«tMabillonium Soeciii corporis, rursum ex doclrina Rabani Mauri per Wa-
Benedicl., parie n, p. 153. lafridum descriptse : exstant in Goldasti Aleman-
4. Yita S. Blailmaici abbatis Hiiensis et martyris : nicis, tom. II, part, i, p. 64.
apud Canisium Antiq, Lect. tom. VI, edit. novoe 15. Pictural Historiarum Novi Testamenti : ha-
tom. Il, parte n, p. 201 ; in Actis sanctorum, tom. IL bentur in Goldasti Manuali Biblico Frf. 1620, p. 85.
Jan., p. 256 ; in Bibl. PP. inaxima, tom. XV, p. 210; 16. Homilia in initium Evangelii Matthoeide Ge-
(a) Sic ipse Walafridus in praefalione Hbri i de illud docet Jodocus Melzlerus de Viris illustr. S.
Yita B. Galli : < Inveni terrain, quam nos Alamanni, Galli, II, 68, quamvis non minus operose illud im-
\el Suevi incolimus, Altimaniam sa;pius nominari. t pugnet Joan. Egon de Viris illuslribns Augioe di-
(b) Vide Prolegomena de aucloribus ad Scripto- vitis, n, 15.
rum Alemannicotum loin. I, part. n. Pluribus vero"
PATROL.CXII1.
11 WALAFRIDUS STRABUS FULDENSIS MQNACHUS. 12
nealogia Christi : édita est a Bern. Pez, Thess. noviss. A dicitur, Ronûliarium, Epistoloead diversos, Carmen
Anecdot., tom. II, pari, i, p. 59. lieroicum de miraculis B. Virginis, et aîia qnae nar-
17. Expositio viginii primornm psalmorum : exstat rai Mezlerus. Chronicon de abbaiibus monasterii sui
ibidem tomo IV, pari, i, p. 471. est in Bibl. Vaticana, prout lestatur Bern. de Mont-
18. Epitome' Commentariorum Rabani Mauri in faucon Bibl. bibliothecarum râss., p. 74.
Levilicum : exsial tomoll Operum Rabani, p. 296. Yide Trilbemium, de Script, eccles., c. 246 ; Ba-
19. lnilium Annaltum Fuldensium noslro tribuunt laeum,cent, an, 9, Pilseum, c. 112 ; Job. Mezlerum,
auctores Gallici liist. lit. Gallise. Confer Mém. de de Viris illustr. S. Galli, n, 69 ; Joan. Egonem, de
TrévQux,ï"ti% Jan., p. 97. Viris illust. Augioedivilis, i, 12 ; n, 15;Lyseri Bislo-
Inedita ejus sunt Liber de Yita S. Galli sermone riam poetarum niedii oevi,p. 255 ; Hisl. lit. Gallise,
.igato, qui adhuc in monasterio S. Galli superesse tom. V, p. 59 sq. '

MORITU1 EDITOBIS PATROLOGIJ1


i
IN SEQUENTEM NOVAMGLOSSJS ORDINARIAU RECUSIONEM.

WALAFRIDISTRABI vel STRABONISOpéra colligentibus prima frorite nobis occurrit Glossa


ordinaria, cujus proecipuus auctor lïabetur Walafridus. Multoe fuèruul hujus Glossoe et in
variis regionibus editiones, ab anno 1472 ad annum 1634. ; quaruin onumerationern vide,
si libet, in Historia lilleraiïa Gallioe, lom. V, pag. 62. Per ses sescula magna fuit Glossoe
ordinarioe atictorilas. Paulatim tamen, annis decurrentibus, multa acçesserunt addititia,
quibus adeo supra modum aucta est, ul sex ingenlibus, ut dicunt in folio maoeimo, volumi-
uibus constans ad nos pervenorit, in quibus Walafridi opus vix agnoscas. Alienum porra
est a proposito nostro additamenta scriptorum duodeeimi, ciecimi tertii vel etiam quinti decimi
soeculi reeudere; elideo Walafridi opus tantummodo, quale antiquiora et autheutica manu-
scripta offerunt, servandum esse oensuimus. Attamen ne lectoribus abbr-eviatio operis tantaj
per tôt soecula auctoritatis desiderio esset, hujus dehneationem, quoad ad nos attinet, effbra-
muSj et Prolegomena editioniBuacensium theologoruin anni 1617 proefixareeudimus, quibus
discitur qualis fuerit Glossa ordinaria de qua hic agitur. At mul ta in lus Prolegomenis a nobis
édita fuerunt in varùs hujusce Patrologioe tomis. Satis ergo erit loca indicare, ne bis in idem
incidamus.PariterBibliorum sacrorum uniuscujusque versus prima? voces lautum inducendoe
sunt ad intelligenda Patrum Tjoromentaria quibus proemittumur. Natn merito lectores nostros
pigeret, si, data Walafridi operis occasione, Biblia sacra intégra exhibuissemus.

BU1CEISIUI THEOMflORBMi

IN GLOSSAM ORDINARIA M PROLEG'OMENA.


(Ex edilioneDuacensianni 1617.)

LECTORI CATHOLICO SALU-TEM ET FELICITATEM.

Sunt nonnulli studio novelliutis nimium accensi, g grapho et polyhislore tantus est proventus , ul sint
qui omnem hune laborem, quem in conservandis pêne innumerabiles. Cselerum nos hujusmodi lecto-
erudiloe auliquilaùs monumenlis ponunt viri docli, ribus placere non sluduimus, minime inlerea dubi-
répudiant prorsus, et al)oniiiiantur, velut supersii- lanles, modestis et catliolicis lecioribus probalum
liosum, quique proeclara ingénia ab exeogilandis iri hoc inslitutum noslrum, qui sciant el agnoscant,
de novô excellenlibus inventis a\ocel, et absterreal : in caeteris quidem arlibus inventa quaeque etiam
dum nimirum ila fleri ar.imadverlunt, ul nihil ma- reeenlissima, suam gratiam dignitaiemque praa
gnopere suspiciant homines probi, in litteris proe- mullis \eleribus invenire posse : in arcanis aulem
serliin et bonis arlibus , nisi quod asiate ipsa sibi divini verbi sensibus adaperiendis, et esse oplima,
conciliaverit auctorilatem. Hi taies procul dubio nos quse vetustissima; et ea oplimis proxima, qua» ve-
irridebunt, qui Glossam hane ordinariam, el Ni- luslissimis sunt propinquiora, ut pote magis con-
colai Lirani Postillam (uomina vel sono ipso, el juncta purissimo verilatis fonti, ac proinde remo-
fïexu vocis, eorum delicalis auribus horrendum quid, tiorai a lacunis el coeno perversorum spiriluuro ,
et barbarum affricantia), lanlis vigiliis reeudere, unde salutares et illimes aquae Scriplurarum crebro
studiosorumque manibus obtrudere salagimus. Ma- soient inflei el perlurbari. s In anliquis enim esse
luissent enim novumaliquodopus et anlehac inaudi- sapienliam i pronunliat Sapiens, et in veteribus
tum. aut saltem novorum bominum commenlarios Ecelesias traetaloribus secura ponunlur sedulitatis
ad banc rem adaplari : quorum in hoc sajculo poly- nosiroe vestigia, absque falsitatis , sallein dainnosie
' 14
Î3 PROLEGOMENA.
et perniciosse, periculo : cum in recentioribus istis, A quam officinam ecclesiasticorum sensuum consulere
qui antiquos illos parum veneranlur , non nisi cum solebanl ', quotiescunque opus erat ad Scripiurae
niaximo animarum periculo, et certissima preliosi sentenliam rccurrere ; nec pularunt sibi aliquid
'temporis jactura studium nostrum possit versari. aliud sapiendum quam quod ab illo « magistrorum
Eli enim pielatis et modestiae laudibus insignes, consilio J repereranl traditum, ut ila acquiescèrent
nihil sibi aut scribendum judicarunt, aul senlien- sapientis monilioui quam post iila verba subjecil :
dum , quod non Ecclesiae catholicse pontiflcis, alio- Î His amplius, fili mi, ne requiras, i ubi el addit ra-
rumque in ejus communione perseverantium ma- tionem evidenlem : c Faciendi plures libros nullus
gislrorum calculo probaretur : agnoscenles, ut est finis,» quasi, qui sapientium per consilium
animorum , ila ingeniorum esse in Ecclesia ordina- magistrorum examinatis verbis, et pasloris unius
tam hieraTchiam, et « spiritus prophetarum subdilos senienliae non acquiescunt, nunquam per omnes
esse propbetis ; » et illud Salomonis oraculum sibi errorum et mendacîorum anfractus divagandi finem
ob oculos semper ponenles : « Verba sapientium faciant, sed intermînalis vexenlm\quaeslionibus. Erat
sicut slimuli i (qui pungunlveiitatis acie, nonblan- autem boe Glossaeopus, in illa librorum paucitale
diuntur adulalionis flosculis) « et quasi clavi in el penuria qua soeculuniillud (si cum noslro conîe-
allum defixi i ( solido fundamento fîdei catbolicoeB ratur hac inre pauperrimum) labouavit; non solum
substrato, non in fluclivago humansa sapieutiae sa- magnarum vigiliarum, sed etiam expensarum, quas
bulo) n quae per magistrorum consilium data sunt » oporlébal effundere in sacris docloribus undique
(dum non unicuique licet de rébus divinis prout conquirendis et describendis, cum nondum esset in-
libel lascivire, sed adcertam regulam Ioqui cogunlur: venta lypographia hsec, thaumaturgia librorum mul-
nec suum quispiam, elsi magnus sit ille, aul maxi- liplicatrix, quoe (sicut ille dicebat de Nilo jfigypîi
mu s , aliorum piorum consensui praeferre audel et rigatore) devolvit secum infinita êaSh. z«t vpyu,
proplerea submitlunt se vicario Christi, per quem £ommoda et incommoda, probos et noxios scripto-
Spiritus sanctus régit docentium linguam et cala- res. Cujus artis beneficiolaudatissimus ille collectons
mum, ut mereantur accipere deiflcam verilalis lu- labor possil illustrior perfectiorque fieri superadditis
cem) c a Pastore uno, » qui est Redemptor noster. apteque attextis aliis sanctofum Patrum exposltiO'
Isii autem novitatis admiratores, « sanam doclri- nibus, quae ad sacrarum paginarum facerent elu-
nam » anliquorum s non sustinentes, » sed ad sua ^idalionem : quod in evangelica historia praeslitit
desideria doctrinam veritaiis examinantes et exa- dinnum Thomas Aquinatis ingenium , et in multis
nimantes, c eoacervanl sibi magislros, » non alien- ,, Scripiurae libris recenliores Gra;ci, et copiosissime
denles animarum lucro, sed « prurienles auribus, t in Genesi atque Exodo doctissimus Veronas episco-
ut proinde mirari non sil oequum, si « a veritate J pus Lj'poinannus ; et nos eliam forte, modo Deus
quidem simplici et solida « audilum avertentes ad vitam viresque dederil, aliquando tenlabimus. Sed
fabulas s et picturata opiuionum feralium lenocinia Interea lamen, non quia aliquid fieri potestperfectius
loto affectu i comerlanlur. i (ul facillimum est invenlis addere, difflcillimum
Tibi ergo, lector calho'l^e, fldei antiquse et avilae primo invenire), ideo negligendum fuit aut abji-
cultor atque admirator, labor hic noster desudavit: ciendum Glossaehujus opus, quod primum omnium
ut dum alii excellentes Ecclesiaenunc fiorenlis do- sanctos Patres, quasi in concilio congregatos, Scri-
clores suorum ingeniorum divitias atque arma tibi pturamque collalis symbolis expbnentes introduxit :
expromunt, unde munitus bellum potens et inde- sed omnino erat a nobis suo nitori restiluendum ,
fessum hoslibus fidei catbolicoe atque animarum ut possil cum auclorum laude el beuediclione a
praedatoribus indicas : etiam mediae aetatis oplimos postcris semper revolvi, quod a majoribus nostris
duces tibi subsidio daremus, qui suo tempore fuere jam per octo saeculain summo semper honore fuit
pro muro et antemurali Ecclesiae, inter quos non habitum. Simul expedire judicavimus ut exstaret
extremo loco militant auctores istorum commenia- j) tam luculentum lestimonium , non solum calholicae
riorum, quos ilerum detersa nonnulla armorum melhodi, quam in exponendis Scripturis patres
rubigine, quam conlraxerant, in aciem producimus. nostn semper sunt secuti, sed eliam diligentissimâe
Hinc enim maxime patefiel quo spiritu majores eorumdem in sacris litteris induslriae ; et obslruere-
noslri ducti sunt, cum ad sacrarum lilterarum tracla- tur os impudentissimis hcereticis qui ausi sunt
tionem accédèrent : divino neinpe (non buinano) jaciare apud nostros sepultum negleciumque ja-
quem ex Salornone superius audivimus magistrorum cuisse verbum Dei, donec ab illis fax Evangelii
sibi invicem cum humilitaie deferentium consilio, (quinti scilicel) accensa fuisset. Quod cum nume-
sub uno et ab uno pastore gubernato aperire salu- rosissimaenostrorum hominum in sacras Scripluras
tares oraculorum coeiesliumrecessus : quorum har- théorise, meditationes , et scripta ante baereticos
moniam et consonantiam in divini verbi exposilione istos exortos édita, falsiss'imum esse teslenlur :
tanquam coneîlium el « consilium magistrorum, » tum vel maxime isla Glossae et Lirani eommenta-
primus velut in abaco aul diagrammate malhematico rîa, ex quibus' isti aiienigenoe compilarunXquidqu'u}
aspeclui uostro subjicere tentavit auclor ordinariae al) illis recte in Scripluvis disserilur, neC quidquam
Glossoe,sic appellalae quia illam posteri omnes lan- de suo addiùerunt, proeler noitnullum splcndorcin
iS WALAFRIDUS STRABUS FULDENSIS MONACHUS. 16
orationis, et malediclis blaspliemiisque oneratas, À vlrorum (quos supra nominavimus , quique Pari-
exeursiones,, in quibus aul sua stabilire niluntur siensi editioni formam proescripserunt) exislima-
deliramenla , aul noslroe -fidei impugnanl funda- tioni débet noeere hoecInoslra animadversio : non
menta. solum quia bellici civilesaue tumultus omnibus piis
Caelerum occasionem huic edilioni praebuit, inter eo lempore calamos et libros e manibus excutere
cetera, quod a II. P. Antonio Possevino in Biblio- poluerunl ; veruin etiam quia non possumus nobis
theca sacra fuit adnolatum. Cupientibus enim typo- persuadere, ordinem a magnis illis viris praescri-
graphis ad Dei gloriam et communem fidelium uli- ptunvfuisse aboperariis observatum, sed feslinanle
lilaiem Globsam ea <orma lecudere qua a Pari- ob causas a Possevino insinualas prelo, maxima ex
siensibus ex recensîone Irium dociorum , Francisci parte neglectum. Nain .quanta alioquin in illis viris
Feuardenlii, Jacobi de Cuelly et Joannis Dadraei, fuent industria cum summa erudilione conjuncia ,
fuerat anno 1588 evulgala ; oslensum est hoc Pos- quaniusque fervor in causa Dei el Ecclesiae propu-
sevini judicium, quod diligentissimus ille Biblio-- gnanda, alii ipsorum labores in lucem edili et in
thecas ecelesiaslicaelustraior his verbis conceperat : concionibus doelissimis conlra baereticos habilis,
« Sane vero s (inquit in verbo Glossa ordinaria), exaullali, abunde magnum proeslantargumenlum.
« accuratam illam operam, quam insignes illi theo- B Sed neque nobis ipsis tanium assumimus, ul nullum
logi in «a posuerunt, integram praeslare non po- prorsus nos comm sisse in recensendo hoc opère
Hierunl, urgenlibus typographis ediiionem , et tu- erratum putemus : cum etiam in difficullales aeque
niullibus Gallicis rem lillerariam inlerlurbantibus. i molestas inciderimus ; icum unus e nostris collegis
Quaecum non sine juslis rationibus ab illo viro lali prolixo et gravissimo morbo-pene annum inlegrum
scripla viderentur, pelierunt lypographi ut confer- ab opère fuerit impeditus , alii duo superiorum au-
rcmus paulalim exemplaria ; iuventaque sunt, col- cloritate ad regimen animarum assumpti et ab Àca-
latione facta, tam mulla biulca in verbis, in senlen- demicis umbraculis ad oestum pasioralis euroe ab-
liis, in leslimoniis, tam mulla in eisdem eliam stracti, eliam ipsi moram non parvam editioni
pagellis bis ad longum posita, quoedam eliam dicta fecerint, et iriemialem (ut de sua editione dixere
auclorum salis periculosa; quampluriina vero parum Parisienses) nobis parluriendi hune fetum fecerunt
ad rem facienlia, poliusque spatiis paginarum (quoe esse exspectationem. i Caelerum audemus dicere-
étant salis amplae)replendis,quam sensui illustrando lectorem non inventurum errata magni momenti,
accommodala : ulmodeslissimePossevinus indicasse aut crebra etiam levions nolae : quorum in aliis
\ ideatur quid in ea editione desideraveril, et tanto- editionibus infînitum pêne numerum luisse animad-
rum defecluum non nisi maximam causam, nempe C vertimus. i
eivilium bellorum acerbam calamitalem assigna-* Cognoseas aulem, lector bumanissime, nibil pror-
verii. sus a nobis fuisse in glossa veteri immutatum, non
Ergo coacti sumus, partitis inler nos vigiliis, totum ordinem, non verba ipsa nisi cum ialsa aut corrupta
opus ad exemplaria manuscripla cl anliquioris im- esse, ex manuscriptis antiquisque exemplaribus, et
pressions examinare , Patrum ipsorum originalia originalibus ipsis sanctorum, deprehendimus ; ut
coiisulere : et sua singulis, a quibus desunipla erant, neque in Lirani postilla lilterali et morali quidquam
prout ab illis erant scripla, hoc est emendala resli- îimlavimus; unde aliquas elymologias leviculas, ut
tuere, indicatis ad singula testimonia auclorum quoedamsphalmata graiumatica (quia sic videbaniur
(qui exslanl) libris locisquc, loco eorum quoeerant ab ipso auctore conscripta, soient enim inbisorigi-
ad replendas paginarum vacuitales vel repelilà, vel nationibus nonraro posiillaioresincplire)prorsus in-
superflue posila, vel non salis securo judice elecla, tacla reliqaimus. Ea aulem quae sunt a Parisiensibus
;Jias classicorum Palrum senlenlias ascripsimus. addila Glossoeveteri, asierisco seu sleilula simplici
Piccterea testimonia Rabbinorum (excepto uno aut sunt insigmta ; quae nos addidimus, duplicem babent
altero) quae non erant a glossalore aniiquo citala, sibi praeluceniemasteriscum, atque illis notis ab au-
itcmque profanorum scriptorum, ul Plinii, Justîni cloritalibus Glossaeveleris dislinguunlur; idemque
bistorici, Josephi Judoei, Philonis, quae in Parisîensi judicium est de nonnullis adnoiaiionibus, quas Li-
editione fuerant sub stellulis adjecta, expunximus ; rani I poslilloe alicubi i inseruimus, praefixis nempe
et pro eis, Patrum sauciorum dicta subslituimus : stellulis, ut sic agnoscantur non esse Lirani verba,
lus enim solum in catena illa seu harmonia auctori- sed nostra.
tatum locum esse voluit glossalor ipse, et non auclo- Cseterum in replicîs MalhiaoTornigi paulo plus
ribus a fide et Christo alienis. Quae non frustra aut nobis assumpsimus auctoritalis ; nempe quoedam
jacianter a nobis esse hoc loco dicla quivis per se non raro expunximus conviefa, quoe ille in venera-
polerit cernere, qui modo voluerit hanc nostram bilem Burgensem impolenler nimis et nimirs soepe
editionem cum altéra Parisiensi aut aliis ex ea congessil. Neque enim decebat ediiionem tam ne-
factis comparare. Et, si in fine cujusque lomi po- cessarii operis, quodque in omnium manibus, eliam
'suissemus loca reslilula, correcte, juslis de causisi boslium Ecclesiae, esset futurum ., jndecora illa el
expuncla, vel supplela : sane non pauci qualernio- docto bomine indigna petulaniia. Sic enim défendit
nes addendi fuissent. Neque vero sapientissimorurai auctor ille suum Liranum ut pracbeferal aperte non
1? PROLEGOMENA. 18
se in cerlamen cum Burgeusi descendere verilatis .A mento Seholaslieus, nalione Gallus, in divinis Scri-
inveniendoecausa, sed tantum ne videatur Liranus pturîs et sacrorum doctorum voluminibus jugi
juste reprehensus; et cum in mullis justissime a Bur- studio eruditus , et in omnibus disciplinis non me-
geusi taxelur, et ipse Liranus assumât sibi jure diocriler inslructus, ingenio aculus, eloquio pressus,
doctoris liGentiam alios impugnandi : Tornigus la- et Laconïcae cujusdam brevitalis amator. Unde et
inen indigne fert Lîranum illis in loeis argui, ubi novo atque inusitato explanaiionis modo utriusque
arguendus merito venil, et ibi contentiosum trahit Teslameuli libros brevissimis quibusdam summariis
funem ; cumque parum référât ad Poslillaioris glo- adnotaûonum ex Palribus desumptarum exposuit :
riam rectene an secus in rébus adiaphoris nec ad quas minutissimis characteribus descriplas , inter
fidem nec ad mores speclanlibus a'-guatur ; ibi Tor- ipsas Scripturarum lineas majoribus lilteris exa-
nigus venerabilem episcopum, virum sanclum et ratas, non minus curiosa quam ulili industria ,
optime de Ecclesia Hispanica meritum, conviciis coaptavit : eumque laborem ad differentiam glossae
onerat, et fideli confessori opprobrium Judaismi Strabensis, quae in marginibus sacri lextus descri •
(quasi salus a Judaeis non processeril et quasi Li- bilur, glossam inlerlinearem appellavfl. Claruil sub
ranus suus non fuisset eliam aliquandoMudoeus)le- Henrico IV imperatorej anno Domini 1110. Certa-
vissime objicil. Illa ergo eonvicia pleraque omnia B men habuit aliquando jam senex cum Pelro Abe-
delevimus, quia nimis erebrooecurrehani : proelerea lardo, ejusdem instituti monacho, qui tune philoso-
vero nihiî, nec in ipso eliam inimutare voluimus. phioe fastu lurgescens, non satis sobrie de rébus
Atque haec quidem de consilio nostro, _deque bis fidei loquebatur : licet poslea correctus et Clunia-'
quaein hac editione (Deo duce) proestitimus. Forte censi in coenobiosub Petro V«nerabili sancle vivens
autem non erit ingralum , si nonnulla altexamus de laudabili fine quievit. Utraque vera glossa, tam or-
ipsis Glossarum el Poslillarum auctoribus, ex Sixto dinaria, quam interlinearis, maximse semper fuit
Senensi praesertim aliisque viris doctis collecta. apud omnes ibeologos auelorilalis, ut apud Holen-
Igitur GlossaeOi'dinarioe(quae nimirum sacro tex- sem Alexandrum, D. Thomam, aliosque scholae
tui circumjieitur) proecipuus auctor ab omnibus ce- magistros proecipuos qui earum auctorilale passim
lebratur "WALAFRIDUS STRABES, monachus Bene- uluntur, cuivis polest esse manifeslum.
diclinus coenobii Fuldensis in tîermania (alius a De Nieolao Lirano hoec habet Sixtus Senensis :
Slrabone monacho Anglo , Venerabilis Bedae fratre) « Nicolaus Liranus, nalione Anglus vel, ut quidam
ab oeulorum vilio cognomen illud Strabi adepuis , ^eribunt, ex Lira Brabantiae oppido, génère Judâeus,
Rabani Mauri Benediclini ejusdem coenobii abbatis, et Hebraicis lilteris a prima puerilia imbulus, post
et arcbiepiscopi deinde Moguntini audilor et scriba conversionem vero Franciscanae religioni addiclus,
amanuensis : vir saeculari lilteratura abunde expo- scholasticaetbeologiaeprofessor, et sentenliarum ejus
lilus, divinoe Scripiurae peritissimus, et veterum non ignobilis expositor; lanta quoque divinaruni
auclorum lectione varia et assidua deleclalus, poe&a Scripturarum vera, pura ac germana intelligenlia
eliam pro illo aevo non infelix. Ejus ergo est haec proedilus, ut in eis exponendis nullum erudilissimo-
collectio expositionum in Scripluram, quam lanli rum theologorum sui temporis habuerit parem.
feeeruut posteri, ut quasi ordinariam glossam, seu Edidit in singula tam Veteris quam Novi Testament!
linguam ipsam Scripiurae appellareul, qua nimirum volumina scholasticoePoslilloe libros ocloginla quin-
ipsam nobis loquentem inlelligeremus, cum sine ea que, studiosis Scripturarum sanclarum, ae proeci-
legenles sacra verba, linguam , quam non novera- pue tironibus ad'Biajora properantibus , non utiles
mus, audire nos putaremus. Magister sentenliarum solum, sed valde etiam necessarios. In quorum
Glossam banc xar î%,oyJiv vocat auctoritalem lib. rv, prioribus quinquaginla libris universum sanctoe
d. 4 ; adducens enim Epistolam ad Hebrseos, cap. vi, Scripiurae corpus absque oralionis lenocinio, el ver-
sic ait : < Unde auclorilas dicil, ideo Apostolum plu- borum involucris, nudo el aperto sermone exposuit:
raliter dixîsse, fundamentum baptismalum, quia est summa in singulis diligentia aperiens et elueidans
rj
in in in i
baplismus aqua, sanguine, poenitenlia, etc.; lilterae sensum, coeteris divinoe Scriplurx sensibus
quaeomnia reperies in glossa ordinaria ad illud ca- ul praestantiorem, ila difficiliorem ; allalis in id non
pul. Coeterum eam alii postea scriptores locuple- modo veterum EcclesiaePatrum expositionibus, sed
tasse videniur, ut Trilhemius in Catalogo censet, et Rabbinorum quoque sententiis, quorum apud Judaeos
apparet ex apposito saepeRemigii nomine, qui ipso proecipua est auctoritas. Quo explelo opère, iierum
Slrabo posterior esl oelate ; nisi forte dicamùsadno- repelito labore in triginla quinque poslerioribtis
latum esse Remigii nomen pro Auguslino, ex quo libris utrumque Instrumenlum morali exposilione il-
pleraque more suo desumpsit Remigius. Neque enim lustravit.Claruit sub Joanne XXII papa, el Ludovico
in Glossae manuscriptis exemplarîhus adnotala sunt'• Bavaro imperatore. » HoecSixtus. Edidit praeterea
uliique auclorum nomina, sed hoc posterorum di- Liranus tertium opus m Scripturam universam
ligentioeopus fuii. Floruit aulem Slrabus sub Ludo- Veteris Testamenli, quod opus Diuerentiarum iu-
vieo Augusio, anno Domini 840. scripsit, in quo diligentissime adnotavit locutiones
Glossa vero interlinearis auctor est Anselmus omnes in quibus inierpres vulgalus ab Hebroeofonte
L"u jtireasis, monachus etiam Benediclinus, cogno- differre viclebatur, quod exstat seorsum, impressuin,
-59 WALAFRIDUS STRABUS FULDENSIS MONACHUS. 20
licet raro admodum inveniatur. Coeterum quod ait iA.ex iis aut eorum posleris noscatur ab eadem fide
Sixtus, Nicolaum a nonnullis Anglum putarî, nescio recessisse, quemadniodum testatur in suis consiliis
quo nilantur illi fundamento. Qui Brabanlinum pu- Navarrus. ldeoqae celebris est adhuc et speclaloe
-
tant, habent pro se epitapbium ejus quod in Liroe nobilitatis ejus familial vocata, de Sancta Maria ,
oppido inter Antuerpiam et Mechlineam exstabat, in quae sola in Hispania municeps est, et ad'omnes
*>quo hoc habelur inter coetera distichon : reipublicoehonores admitlitur, exclusis omnibus aliis
Cai veteris perhumanadabatBrabantiaLiras Hebroei sanguinis familiis.
Coguomen,Lira namfini urbe salus. • Contra hune Paulum,Burgensem seribit in bis
El clauditur hoc dislicho epitapbium • commenlariis Mattlioeus]Doriiick, seu Tornigus ,
nalione Saxo Minorilanus, provincioe Saxonîoequon-
HierophantaDeo sedel hinodiademate,fulgens,
El Brabanliacogloriadigna solo. dam minister, scholasticoetheologioeprofessor egre-
In edilione ilidem Glossoefacta Basileoe anno 1520 gius, et inita pro defensione doctorissui Nicolai
habelur in fine partis sexloe: Biblia sacra cum glossa Lirani pugna, addilionesIBurgensis evertere annisus
ordinaria, etc. ; et, Postilla Nicolai de Lira Rraban- est, editis novis coiicerla|ionibus,quas commenlariis
lini explicit. Obiit aulem Nicolaus Liranus in magno Liranis staiim post additiones Burgensis subjecit, et
Parisiensi Minorum collegioanno 1549, die 14 ocio- B Replicas, seu correclorium coiruploriiBurgensis alli-
bris, ubi etiam epitaphium habelur, ex quo dedu- tulavit. In quibus cum mulla docte salis anjmadver-
cunt alii, eumdem Nicolaum fuisse Normannum ex terit, a comiciis tamen, ut diximus,abslînere lion po-
oppidulo Liroe Normannico ; et faciet etiam conje- luii, quibus Burgensem immerito satis incessil. Cla-
ctura probabilis, quod crebro utattir exemplis lin- ruit sub Friderico III imperatore, anno Domini 1440.
guoeGallicanoe, nusquam autem BrabaiHinae, vel Admonenduses proelerea, leclor bénigne, nosipsum
Anglicanoe.Eligat lector quod placuerit. lexlum sacrum illo prorsus modo reliquisse quo in
Sequitur Paulus Burgensis natione Hispanus, anliquis glossoe et Lirani cdilionibus ipsum inveni-
cognomento de Sancta Maria, génère Hebraeus, inier mus : quia ita videbatui'|Convenire magis expositio-
suos Hebraaos aliquando Rabbinus proeslanlissimus ; nibus ipsius Lirani : qui non eodem modo unique
et post suam conversionem ad fidem Christianam , legit, quo nostra Vulgata nunc a ponlificibus emen-
primum NovoeCartbaginis, el deinde Burgorum in data. Sed in fine uniuscujusque tomi addidimus
Hispaniîs episcopus, archicancellarius Castelloe el correefiones Romanas a D. Francisco Luca Bur-
Legionis : in graliam filii sui Alphonsi decani Com- gensi collectas, el illis atlexuimus conjecturas
postellanoe ecclesiae (quem laicus susceperal ex G nostras, quibus indicare voluimus quid sequi po-
tuerint Romani Patres in correctionibus illis, et
uxore) ex singulis sacroe Scripturoe libris loca plu-
rima disseruit, in quibus conatus est Lirani ex- cur ex variis lectionibus bas potius quam illas ap-
planaliones corrigere et supplere , et opus Additio- probaverint.I '
num inscripsil. Claruit sub imperatore Sigismunde, Indicem etiam , eumque brevem rerum tantum-
anno Domini 1450. Scripsit proelerea insigne opus modo proecipuarum, et quoefusius explicantur, uni-
contra perfidiam Judaicam, quod Scrulimum Scri- cuique tomo dedimus : nam omnia quoequovîs modo
in indicem referre, fuisset ipsos coni-
pturarum appellavil. Erat vir maximoe in Hispania exponuntur,
auctoritalis, tulor régi pupillo ob fidem et pru- menlarlos iterum exscribere ; et proeterea minuliora
denliam datus, et notoe pietalis. Proecipuo afieclu et breviora plerumque faciunt ad lextus verbalem
D. Thoniae doclrinam et Dominicanorum ordinem explieationem, quoeproinde facilius invenienlur iu-
prosequebatur , cui el proeclarum in urbe sua coeno- vento lextu sacro ad quem dicunlur, quam per
bium exstruxil et dotavil. Civitalem autem illam indicem; quoe autem diligentius et fusius tam in
iractumque Burgensem vi divini verbi ac zelo ila glossa quam a Xirano adnolantur, ea duntaxat ia
in fide Cbristi Domini roboravit, ut nemo deinceps indicem conjecimus. J

DE GANON1CIS ET NON GANONICIS LIBRIS

Quoniam plerique eo quod non mullam operam D ] canonici autem sive apocryphi. neseilur quo tem-
. danl sacroe Scripturoe , exislimant omnes libros qui pore quibusve auctoribus sint editi; quia tamen
in Bibliis conlinenlur, pari veneratione esse reve- valde boni et utiles sunt, nihilque in eis quod
rendos atque adorandos, nescientes distinguere inter canonicis obviet, invenifur, ideo Ecclesîa eos legit,
libros canonicos, el non canonicos, quos Hebroeia et permittit, ut ad devo'tionem, el ad morum infor-
canone -séparant, et Groeci inter apocrj'pba compu- malionem a fidelibus legantur. Eorum tamen aucto-
tant ; unde soepe coram doctis ridiculi videntur , rilas ad probandum ea quoe veniunt in dubium, aut
et perturbantur, scandalizanlurque cum audiunt in eonlenlionem, et ad co.nfirmandamec*3esiastico-
aliquem non pari cum coeleris omnibus veneratione rum dogmatum aucloritatem, non reputatur idonea,
prosequi aliquid quod in Bibliis legatur : ideirco hic ut ail beatus Hieronymus in prologis super Judith
distinximus, et distincte numeravimus primo libros et super libris Salomonis. At libri canonici tanloe
canonicos, et postea non canonicos, inter quos tan- sunt auctoritalis, ut quidquid ibi continetur, verum
tum distat quantum inter certum et dubium. Nam teneat firmiter et indiscusse : et per eonsequens
• canonici sunt confecli Spiritus sa^ao dictante non illud ouod ex hoc concludilur manifesio ; nam sicut
21 PROLEGOMENÂ. 22
in philosophia veritas eognbscitur per reduclionem A libris dicit quod quamvis Hebroei non liabeant cos
ad prima prineipia per se nota : ita et in Scripturis pro canonicis, tamen Ecclesia babet illos pro cano-
a sanclis docloribus traditis veritas cognoscilur ., nicis propler quorumdam marlyrum passiones véhé-
quanlum ad ea quoe iunt fide tenenda, per redu- mentes atque .mirabiles. Minoris autem auctoritalis
clionem ad Scripluras canonicas, quoe sunt habita sunt Baruch, el tertius et-quartus Esdroe : nam Au-
divina revelatione, cui nullo modo potesl falsum sub- gustinus in loco supradicto nullani de bis facit men-
es^e. Unde de liîs "dïcil Augustinus ad Hierony- tionem, cum tamen, ut dixi, alios apocryphos cano-
nmm : t Ego solis eis scriptoribus qui canonici ap- nicis ^annumerat. Rufinus quoque in exposilione
pellantur-, didici hunctimorem honoranque déferre, Symboli, el Isidorus in libro sexto Elymologiarum,
ul nullum eorum scùbendo errasse iirmissime te- ubi hanc Hicronymi divisionem referunt, borum
neam; ae si aliquid in eis ôffendero quod videatur nihil meminerunl. El ut numeres eos POordine quo
contiarium veritati,, niliH aliud existimem quam sunl in Bibliis, quamvis alio ordine fuerinl editi,
mendosum esse codicem, vel non esse asseculum primo sunt tertius et quarlus libri Esdroe , qui di-
interprétera quod dictum est, vel me minime intel- cunlur tertius et quarlus; quia ante Hieronymum
lexisse, non ambigam. Alios aulem ila lego, utquan- Groeci et Lalini librum Esdroe canonicum-secabant
talibet sanet:iate doctrinale polleanl, non ideo ve- in duos libros, sermones Nehemioe,secundum librum
rum putem quia ipsî ita senserunl, sed quia mihi appellantes. Isli autem tertius et quarlus inter
per iîlos auetores canonicos vel pi obabiles Tationes, omnes, non canonicos minoris, utdixi, sunt aucto-
quod a vero non abliorreai, persuadere potuerunt. s ritalis. Unde Hieronymus in prologo Esdroe eos ap-
Sunt igitur libri canonici Ve.eris Testanienli \i~ g pellai somma, el in paucissimis Bibliis .mannseriplis
ginli duo, ad numerum viginti duaj'um liltcrarum inveniuntur, et in mullis impressis invenilur solum
Hebioeorum-, ut scribere Qrigeneni super primum tertius. Secundus est Tobias, liber valde dévolus et
psalmum refert Eusebius libro sexto Ecciesiaslicoe u ilis; Terlius est Judith, quem dicit Hieronymus in
Histori'oe, el copiosius dislinctiusque dicil beatus prologo fuisse a Nicoena synodo compulatum in nu-
Hierom mus in prologo gàleaîo super librum'Regum, méro sanctarum Scrîpîurarum. Quarlus liber Sa-
quod omnes in ttes partes ab Hebroeis dividuntur •: pientioe , quem scripsisse Philonem Alexandrinum
In Legem.id est quînque libros Moysi ; In prophetas Judoeum doclissnnum , fere omnes tenent. Quinlus
ocio, el hagiographa.novem ; ul slalim clarius pa- est liber Jesu filii Siracb, qui Ecclesiasficus dicilur:
tebit, quamvis nonnulli librum Ruih séparent a Sextus est Baruch, ut dicil Hieronymus in prologo
libro Judieum, et Lamentaiiones Jeremioe a Jere- Jeremioe. Septimus est Machabaeorum liber, in pri-
mia, et inter Hagiegrapba compuient, ut sint M- mum et secundum dhisus.
ginii quatuor libri (a) ad numerum viginïi quatuor Neque aliquem moveal quod in Judith et Tobioe
seniorum quos Apocalypsis indueil adorantes Agnum prologis dicitur quod apud jlebroeos inter hagiogra-
(Apoc. v). pha leguntur, quia maiiifeslus ers-or est (b), et apo-
Isli sunt libri qui sunt in canone, ut lalius scribit crypha, non hagiographa, est legendum : qui error
beatus Hieronymus uTprologo galeato qui est super- in omnibus quos viderim codicibiis invenilur : el
libros Regum. El primo quinque 1libri Moysi, qui inolevit, ut pulo, ex pielate el devotionc scrîben-
appellanlur lex, quorum primus es Genesis, secun- merare lium, qui devotissimas historias horrebanl annu-
dus Exodus , tertius Leviticus , quarlus Numeri, "p, inter apocrypha. Nam quod hie error mullis
quintus Deiileronomium. Secundoestsequuntursecun- oefo rétro annis codices occupaveril, ostendil jnagister
libri prophelales, quorum primus Josue, in historia Judilh, ubi dicit : Hic liber apud Chal-
dus liber Judieum cum Ruih, tertius Samuel, id doeos inter historias compuiatur, et apud Hebroeos
est, primus et secundus Regum, quarlus Maiachim, inter apocrypha, quod dicil Hieronymus in prologo,
id est, tertius et quarlus Regum ; quinlus Isaias , qui sicineipit : « Viginti et duas litteras. » Si ergo
sextus Jeremias cum Lamentationibus, seplinius alicubi in prologo super Judilh legitur inter hagio-
Ezeehiel, octavus liber duodecim propbetarum ; quo- grapha, vitium scriptoris est, quod in ipso titulo de-
rum primus est Osée, secundus Joël, tertius Amos, prehendi polest. Ex quo miror quod dictus magister
quarlus Abdias, quintus Jonas, sextus Hichoeas, non advei'terii eumdem esse errorem in prologo To-
septimus Nahum, octa^ us Habacuc, nonus Sopho- bioe, ubi ipse dicit : « Hanc bistoriam Hebroei pommt
niâs, decimus Aggoeus, undecimus ^acliaiv-as, duo- inter apocrypha. J Hieronymus tamen inprologosuo
decimus Malacbias. Tertio sequuntur Hagiographa dicit inter hagiographa : Glossa quoque super dicto
novem, quorum primus est Job, secundusPsalterium, prologo Tobioe dicit potius et verius dixisset inter
tertius Salomonis Proverbia, quarlus ejusdem Ec- apocrypha : vel large accipil hagiographa , quasi
clesiastes, quîntusejûsdem Canlicorum, sextus Da- sanctorum scripla, el ita non est île numéro illorum
niel, septimus Paralipomenon , qui apud Hebraeos novem quoe proprie dicunlur hagiograpba, quoe sunt
est unus liber, non duo ; octavus Esdras cum Nehe- de catalogo, id est, de numéro viginti duornm libro-
mia ( est enim tolus unus liber), nonus Esiher. rum Biblicornm. Nam cum Hieronymus in prologo
Quîdquid aulem extra bos est (de\Teleri Tesiamento .•D Galeato,t postenuinerationera canonicorum librorum,
loquor) ul dicil Hieronymus, inter apocrypha est dicaX: Hic proiogus Scripturarum quasi galeatum
ponendum. priucipium , omnibus libris quos de ïïebroeo verii-
Isti sunt bbri qui non sunt in canone, quos tamen ~mus in Latinum conveuire polest, ut scire va-
Ecclesia ut bonos et utiles libros admiilil, non ut leamusquidquid extra bos est, inter apocrypha
canonicos, inter quos sunt aliqui majoris auctori- esse ponendum. Igilur Sapienlia, quoevulgo Salo-
talis, aliqui mînoris. Nam Tobias, Judith, et Macba- monis insciibitur, el Jesu filii Sirach liber, et Ju*-
boeorum libri, Sapientioe quoque liber atque Eccle- dith, et Tobias , et Pasior , non sunt in canone : s
siâsticus . valde ab omnibus probanlur ; ila quod quomodo credendum est, illum poslea in illis prolo-
Augustinus libro de doclrina Christiana (lib. n, cap. gis sciipsist,e eos inter hagiographa, el sibi ipsi
5) ues superiûres numéral inier canonicos, et de contradicere ? Si quis proelerea libération examine ani-
Sapienlia atque Ecclesiastico dicit, meruisse illos1" Hieronymi \erba in diclis prologis perpenderit,
-
recipi in auctoritaîem, et inter propheticos debere madvertet illum scripsisse apocrypha , non hagio-
numerari. Et de libris Machaboeoium libro decimo grapha. Dicil enim in prologo Tobioe : a Exigilis ut
oclavo (Cap. 51) de Civitate Dei loquens, et de Esdroe librum Chaldoeo sermonc consCripium ad Latinum
/ (a) Hanc divisionem probant Hebroei qui Biblia 5, decr. de canonicis Scripturis, non licet negare
sua ob id appellant N'3NWTSSÎÏ,id est, viginti qua- bos libros esse canonicos, exceplo tertio et quaito
tuor. Esdroe.
(b) Nunc tamen post concilium Tridentinuni, ssss.
23 WALAFRIDUS STRABUS FULDENSIS MONACHUS. 24
siylum trabam, librum inique Tobioe, quem Hebroei zequelibros Moysi in Veteri Testamento : quibus in Novo
de catalogo divinarum Scripturarum sécantes, bis iaciunt respondere quatuor Evangelia. Hisloriales,
quoeapocrypha memoranl, mancîparunt. t fn Judith Josue, Judieum, libros Regum, Paralipomenon, Es-
Mitem ait : « Apud Hebroeos liber Judith inter apo- dra, Esther et Job : quibus in Novo correspondent
crypha Iegitur , cujus auetoritas ad roboranda illa Acta apostolorum. Sapientiales tireslibros Salomonis,
quoein contentionem veniunt, minus idorifa judica- scilicet : Proverbia, Ecclésiaslen, et Canticum ean-
tur. » €um itaque dical Hebroeos secare Tobiam de licorum : quibus in Novo correspondent Epis'oloe
caialogo divinarum Scripturarum , el Jucilh auclo- Pauli, et quoe canonicoedieuntur. Prophelales faciunt
î'itatem minus idoneam judicari, si inter Hagiogra- David, id est, Psalterium, Isaiam, Jeremiam, Eze-
pha nunieraret, et non inler apocrypha , contraria chielem, et duodecim piophelas et Danielem : quibus
videretur in eodem loco scripsisse. Sed, ut dixi, in Novo respondet liber Àpoca'ypsis.
scriptores hoc nomen apocrypha horrentes , devo- Novi autem Testamenii omnes qui in BSùhis po-
lione ac pielate quadam rejeclo apocrypha, hagio- nunturjibri, sunt in canone , testibus Hieronymo ,
grapha scripserunt. Augustino et Isidoro, in locis supradietîs. Hi sunt
Rufinus vero ubi supra , enumeratis libris cano- quatuor sacrosancia Evangelia, scibcet, Matthoeus,
nicis, in quibus cum Hieronymo concordat, infert : Marcus,' Lucas, Joannes; Pauli apostoli Episloloe
t ïïajc sunt quoepatres intra canonem concluserunt, quatuordecim : quarum una est ad Romauos, ad
ex quibus fidei noslroe assertiones eonstare volue- Corinihios duoe,ad Galatas una, ad Ephesios una, ad
runi. Sciendum lamen est quod et alii libri sunt Philippenses una, ad Thessalonicenses duoe, ad Co-
qui non canonici , sed ecclesiastici a majoribus ap- g Iossenses una , ad Timotheum duoe, ad Tilum una ,
pellali sunt, ul Sapienlia quoedicitur Salomonis, et ad Philemonem una , ad Hebroeos una. Item Acta
alia Sapientia quoe dicitur filii Sirach. s Et infra : apostolorum. Ilem Epistdloe1 septem, quoe canonicoe
« ejusiem ordinis est libellas Tobioe, et Judith, et appellantur, quarum una est Jacobi, duoePétri apo-
Machaboeorumlibri : quoe omnia legi quidem in ec- stolorum principis, Joannis apostoli et evangelistoe
clesiis voluerunt, non lamen proferri ad auclorita- 1res. Judoe, qui alias Taddoeus dicitur, una; «emuni
tem ex bis confirmandam. Coeleras vero scripturas liber Apocalypsis. Hi omnes libri pro canonicis ha-
apocryphas nominaverunt, quas in ecclesiis legi no- bentur, quamvis anle Hieronymum a mullis de
luerunt. » Epistola ad Hebroeos dubitarelur, quam dubilatîo-
Proelerea est sciendum quod in libro Eslher illa nem ipse mullis rationibus suslulit. Itide.m de Epi-
duntaxal sunt in canone quoe scribuntur usque ad stola Judoe, ac de secunda et tertia Joannis, in Ec-
euin locum ubi posuîmus : « Finit liber Eslher, proul clesia primitiva a mullis], an deberent in canonem
est in Hebroeo, quoe postea sequuntur non sunt in recipi, valde dubitatum est : de quarum prima sic,
canone. » Similiter in Daniele, illa tanlum sunt in dicit Hieronymus in libro de Viris illustribus :
canone quoe sunt usque ad eum locum ubi posuimus: t Judas frater Jacobi parvam quidem quoede septem
« Finit Daniel propheta : quoe post ea sequuntur non canonicis est, Epistolami reliquil : el quia de libro
sunt in canone. » Enoch, qui apocryphus est, in ea assumit testimo-
Quamvis autem David , id est, Psalterium apud nium, a plerisque rejicilur, lamen auclorilatem ve-
Hebroeos non ponatur inter prophetas, sed inter tustale jam et usu meruit, et inler sanetas Scriptu-
hagiographa, lamen ère omnes Latini eum non p ras compuiatur. i De aliis autem duabus quoe inci-
solum prophetam sed summum prophelarum, vel piunt, Senior, dicit Hieronymus in dielo libro in
secundum vocanl. Danielem quoque iuler prophetas capilulis, Joannes et Papias, quod asserebantur
numeranl. esse Joannis presbyleri discipuli Joannis evangelistoe,
Aliter quoque aliqui Latini diviseruntVelus et No- qui dicebaïur senior Joannes, sed lamen omiura ap-
vum Testamenlum, scibcel in libros légales, hisloria- prohaiione jam sunt redeploe , et citra cujusquam
les, sapienliales elprophetales.Legales appellanl quin- refragalioneni pro canonicis babenlur.

TRANSLATORES BIBLIORUM.

Notandum quod translatores et interprètes Biblio- deos eolendos tradidisse [viderentur, similîler de in-
rum muiti fuerunt. Quia, sicut dicit magister in carnatione Verbi facienles. Unde translatio Septua-
bistoriis, anle incarnalionem Domini annis tre- gînta duorum quan<loquè~est superflua, quandoque
cenlis quadraginla uno, lemponbus PlolemoeiPhila- diminuta. Postinc<rnalipnem autem Domini elpas-
rielphi régis JSgypti, LXX Interprètes floruerunt, sionem Iannis centum viginti quatuor , Aquila qui-
qui Legem et Prophetas hoc modo translulerunt, dam Judoeusad fidem conversas, sed postea in hoe-
Plolemoeus studiosus, el librorum cupidus, percipiens D resim lapsus, primus interpres fecit aliam tiansla-
apud Judoeos legem esse ore Dei edilam, et digilo tionem de Hebraico in Groecum, tempore Adriani
illius scriplam, missis epistolis et muneribus, roga- imperatoris. Deinde post annos quinquaginla quatuor
vit Eleazarum pontificem Judoeorum ut sibi viros Theodoiion fecit tertiam translationem, sub Com-
seniores, Hebraicae et Groecoelinguoe peritos, qui in- mode. Deinde post annos ti'ig'inta Symmachus in-
terpretari el transferre valerent, dirigerel. Etenim terpres claruit sub Severo. Deinde post annos octo
sui desiderii erat eam in Groecotranslatam liabere , inventa est quoedam translatio Hierosolymis. cujus
el archivis regalibus inlerserere. Eleazarus autem, auctor lignoralur , quoei dicta est quinta edilio.
annuens ejus peiitioni, de unaquaque tribu sexlegis Deinde post annos viginli oclo lempore Alexandri ,
peritos destinavit. Hi sunt sepluaginta duo interprè- supervenil Origenes qui videns islas translaliones
tes , qui licet sepluaginta duo fuere, more sacroe imperfeclas, incoepil corrigere translaiionem LXXIf
Scripiuroe tamen communiter dicunlur Sepluaginta , lulerpretumperposieriores jam dictas iranslationes,
quia el si duo supersunt, hoc est modicum respectai vel, secundum aliquos ,jsolam iran&lationem Tbeo-
Sepluaginta. Hi ergo venientes ad regem, Penlaleu- dotioni-simmiscuit, scilicet supplens diminuta , et
chum et Prophetas transferentes, coram rege dispu- resecans sjperflaa. Ubicunque igitur ad translatio-
taverunt de uno Deo colendo, el quod nulla crealura nem LXXII Inlerpretumi aliquid addidit ex transla-
esset Deus : inde esl, quod ubicuiique occurrebat lio^ibus sequenlibus, ibi poi.ehat asteric-im, id est
eis in transferendo de Triniiale, vel sub siler.iio stellam, vel formara aslri : per quod inmiit, quod
proeieribant, vel sub wnigmate translulerunt, ne 1res per additionem illam elucescebant, qu9aprius4ee*
as PROLEGOMENA. 8G
rant : aatipLaris, asteriscus , et est diminulivum A Hieronymus peritus in tribus linguïs , Hebraica ,
quasi stellula. Ubi vero erat superfluum; ponebal GroecaeiLatina,primocorrexii iranslationem LXXH
obelum : oSùAçenim Graece, dicitur sagilta Latine, inlerpretum in Lalino cum asleriscis el obelis ;
vel ^enf; signansper hoc quod Mitera ibi superflua postea vero transtulit immédiate Biblia de Hebroeo
erat. Deinde ipse Origenes , ut dicit Hieronymus, in Latinum sine asleriscis et obelis ; el bac transla-
sextam et septimam iranslationem miro labore re- tione Jiunc ubique utilur tota Romana Ecclesia, licet
peril, Quoe translationes, scilicet quinta,'sexla et non in onrnibus libris. El ipsius translatio nieriio
seplima, licel,*m idem ailjïieronymus, quibus cen- coeteris aiiiel'ertur , quia est verborum lenacior et
seantur auctoribus, ignorelur: tamen ita probabilem peispicuitate sententioe clarior. El translatio prima,
sui diversitatem tenenl, ul auctorïtatem sine nomi- scilicet LXXI1 Inlerpretum facta est in Alexandria
nibus tenuerinl. Deinde quidam voleniès babere civilate , quoe melropolis est Mgypli. Alioeautem
omnes istas translationes simul, scribebaul libros , translaîiones in diversis parlibus mundi, ubi tune
sic eos ordinanies quod in meolo cujuslibel l'olii po- -magisiri polluerunl.
nebant sex eolumnas a siimmo deorsum deseenden- Nota quod ubicunque in libris Veteris Testament!
,t^s, ponentes in prima verba translationis primoe , mendum reperilur, recurrendum est ad volumina
in secunda secundoe , et sic de aliis : et isli libri Hebroeorum, quia Vêtus Testamentum primo in lin-
dicli surit êtcauiâ, ab I? Groece, quod est sex Latine, gua Hebroea scriplum est : si vero in libris Novi
quasi sexcupla. Vel dicilur k%a.nla, quasi liber ha- Teslamenli, re\erlendum est ad volumina Groecormn,
bens sex translationes rectas'vel i eclificatas. Et bis quia Novum Testamentum primo m lingua Groeca
temporibus,mulii ulriusque linguoe scioli fecerunt g scripuim est, proelerEvangelium Malthoei et Episio-
alias translationes de proedictis Groecis translalioni- lam Pauli ad Hebroeos.
bus in Latinum. Novissime superveniens beatus

IN 3S0MINESANGT.®TRINITATIS,

INCIP1T PROLOGUS"

Veneràbilis Patris, fratris Nicolai de Lira ordinis sera^pMci sancli Francisci, de commen-
datione sacroe Scriptures in generali.

s Hoec omnîa liber vitoe, J etc. {Eceli. xxm). Se- sciendum quod una scientia eminentior est, altéra
cundum quod dicit beatus Greg. Honil. 55 Evange- seu honorabilior duplici de causa, ut habelur primo
liorum : c Temporalis vila, oelernoevitoe comparala, r. , de anima, Una est, quia est de nobiliori subjecto :
mors e=t poiius dicenda quam vila. i Scientioe vero alia, quia procedit certiori modo. Et propter utram-
a pbilosopbis traditoe orùinantur ad finem conse- que sacra Scripiura,-quoe proprie iheologia dicitur,
quendum in proesenti vita, quia scientioe practicoe ab cum ipsa sohi sit lextus hujus scienlioe, omnes scien-
eis traditoe ordinantur ad felicitatem pol.licam, lo- lias antecellil.Primo,quia habetDeum pro subjecto,
quendo de politica proesenlis vitoe.Similiter scienlioe qui est in summo totîus nobilitatis : propter quo 1
speculalivoe ordinantur ad felicilalem eomemplali- nominalur theologia, quasi sermo de Deo, secundo
vam, loquendo de conlemplalione qua; polest ha- quia procedit modo cerliori ; alioeenim scientioe lm-
beri iu vita proesenti, et per viam naturoe, quoe de- maniius repertoe procedunl-Jper investigationem ra-
pen 'et expliantasmate. Undedicitur tertio deanima, tionis humanoa. In quo quidem processis licet non
necesseesi phanlasmala
quod t inlelligentibus nobis lali sit error quantum ad eoguiiionem primorum prin-
simul speculari. s Et de speculatione dicilur cipiorum, quoe sunt per se nota (secundum quod
ibidem, quod t intelligere corrumpitur in nobis, dicitur secundo Melaphys. : « In foribus quis delin-
quodam interns corrupto. i Sacra autem Scripiura quetT ), tamen in deductîone conclusionum ex prin-
«rdinatur ad felicitatem vitoe futuroe, quam pbiloso- cipiîs potest esse error , maxime quantum ad con-
phi nesciverunt, secundum quod dicit beaius Hiero- clusiones a primis princjpiis longinqnas. Unde et in
nymus in epislola ad Paulinum de omnibus sacroe tali processu omnes philosophi, innitenles tantum
Scripturoe libris : « Hoc docttis Plato nescivit, hoc humanoe investigatioiii, inveniimlur errasse, el ideo
Demosthenes eloquens ignoravit. J Ex quibus con- de singiïlari eminentia hujus scienlioe dicilur Deuie-
cludilur quod libri a philosophis deseripti continen- rononui quarto : t Hoecest sapienlia veslra, et in-
tes scientias ordinatas ad finem in bac temporali J) lellecîus coram popnlis. J Sapienlia enim dicilur
vita tantummodo naturaliter conseqnendum, si com- proprie illa scientja qiuoeconsidérai allissimas causas,
parentur ad libros^acroe Scripturoe, quoe ordinantur ut habelur primo Melaphys. Sacra vero Scripiura
ad finem oeternoe viloe , magis sunl dicendi libri habei Deum pro suljecio, ut diclum est, qui est
mortis quam uiae. Sed liber continens sacram Suri- prima causa sîmpliciter omnium- et ideo proprie
pturam (quoe licel in multis libris partialibns divi- dicitur Sapientia. Sed convenienier additur, vestra,
datur, sub uno tamen libro coniinetur ) qui nomme ad dislingiiendum sapientiam sanctorum, seu catho-
generali Biblia dicitur, liber/Vitoe proprie nomina- licorum, quoe esl ipsa sacra Scripiura , a sapienlia
tur, secundum quod dicitur in verbo proeassuinplo ': philosophorum, el hoc poiissime iu duobus, videlieel
Hoec omma, etc. in propnelalibus de Deo cognilis , el in fine cogni-
In quo sacra Scripiura quadrupliciier describitur tionis. Licel enim philosophi habuerinl cognitionem
secundum quatuor excellenlias, quibus omnem scri- de Deo, hoc tamen solum fuil quantum ad proprie-
pturam aiiam excellil. Primo enim describitur, ut tales quoe de ipso possnnt conciudi per imesligat'.o-
singularis eminenùoe, quod notât pronomen singu- nem ralîonis procedenlem ex creaturis , sicut Phi-
Jare, cum dicitur, hoec. Secundo describitur ul ge- losophus duolecimo Melaphys.probat ejus unilalesn,
neralis contineniioe,quodosien 'itsi-cnumuniversale, et oetavo Physicorum virlutis isifiniiaiem, et sic de
cum dicilur, omnia. Terho. ut speGularisintelligen- similibus. Sed propheloe elapobioli sancli, qui lune
tioe, quod "dénotai condiiio libri, cum dicilur, liber. Scripluram nobis tradiderunl per revclationcm Spî-
Quarto ul^alularis efficacioe, quod oslendil conse- riiîis sancli, habuerunt cognitionem t'e propnela-
cutio finis iuïenti, cum dicitur, vitoe.Cîrca primum libus divinis transcendenlibus iuvestigalioneui r«-
WALAFRIDUS STRABUS FULDENSIS MONACHUS 28
lionis, utdepluralitatepersonarum,et earum dislin- ,i utique quidquid sciri poteslabJiomine in rébus bu-
clione in unitate essenlioe , et consimilibus. item manis, ubi plurimum! supervacuoe vanilatis et
philosophi cognitîonem de Deo habitam lion ordi- noxioe cuviositalis est, jbuic scientioe tribuens, sed
«averunt ad alium finem, sed ipsam quoesierunt illud lanlummodo quo fides saluberrima, -quoe ad
propter ipsum speculari lantiim, in quantum est veram beatiludinem ducit, gignitur, nutritur, defen-
periectio ipsius cognoscentis. Cognitio aulem Dei, ditur, ci roboralur. i Unde el Joannis decimo
quoein sacra Scripiura traditur, ad hoc seu principaliter sexto Salvator loquens de Spiritu sanciOj cujus ré-
quoeritur, ul per ipsam ipse speculans coniem- velatione iradila esl hoec Scripiura dicil : « Doce-
plans feramr in atnorera ipsius objecti cogniti, sci- bit vos omnem 'lerilalem; i Glossa : e necessa-
licet Dei, ipsum' super se, et super omnia diligendo. « riam ad salulem. » Et s'epaiel secundum.
Et propter hoc Salvalor Matthoei vigesimo secundo Circa lertium, quodiesl intelligenlia specularis,
dicil quod in « -duobusproecepliscbaritalis Iota les. quod notalui'cum dicitur, liber, considerandum quod
pendel et propheloe : > et Âposlolus priraoe ad Ti- libei hkbeî simililudiuem speculi. Quiasicufinspeculo
motbeum i : « Finis pioecepli est charilas de corde apparent forrnoesensibiles, sic in libro relucent in-
puro, et conscientia bona, ac fide non ficla. » Et lelligibiles ".ei'Hales. Unde el divina proeseientia, in
quia philosophi suo sensui innilenies, hune finem qua relucenl omnes tentâtes, liber vocatur : in
non altenderunl, ideo erraverunl ; propter quod eo- q'io libro -legnnlur saneci aposloli el propheloe qui
l'um sapienlia, insipienlia nominalur, ad Romanos i : hanc scienliam tra-iideiuut. El hoc esl quod dicil
« Qui cum Deum cognovisseni, non sicut Deum g!o« glossa super illud Isaioe trigesimo oclavo : t dis-
« rificaverunt, aul gralias egernnt; sed e\araiciunt g « pone domui !uoe, s etc. Glossa : « Propheloe in
t in cogilalionibus suis, et obsouratum est insipiens ipso libro proescienlioeDei in quo omnia scripla sunt
« cor eorum : dicenles enim se esse sapienies, stulti légère posstml. t Quod1 tamen non esl sic inlelli-
« facti sunt. » Sed quoniam sacia Scripiura non so- geodum quod propheloe viderait ipsam Dei essen-
lum excellit alias inquanium esl de subjecto nobi- tiam,' quoeidem esl ci>m ejus proeseientia,quia pro-
liori, sed eliam inquantum procedit modo ceitioii, phelica cogmiio cum haneat oemgma, evacuatur in
udelicel per divinam revelaiionem, cui non polest tali risione, secundum quod dicit Apostolus, I Co-
sube=se falsum : ideo subdilur in auctoritate proe- rintbiorum decimo tertio Sed pro laulo dicunlur
missa : « El inlellectus coram populis. J Inlellectus propheloe in libro proescienlioeDei Iegisse, quia per
enim proprie dicilur habiiusprincipiorum,cirea quoe species divinilus impressas mentibus propheurum,
non esl error, ul jam diclum est : propter quod et per lumen pvopheticum eis proportîonatum, vi-
illud quod concludilur direcle ex illis. judicalur sim- debanl suo modo ventaiem a Dei scienlia ad eos
pîiciter esse verum;elquod invenilur eis repugnaus, derivaiam per re\elationem. Sicnl inlellectus possi-
falsum. lia similiier quid- bilis, \iruue luminis inlellectus agenlis, inspicit in
judicalur simpliciler esse manifesie
quid et sacra Scripiura concludilur, ve- speeiebus a phantabma'tibuo acceplis sibi proportio-
rum judicalur; quod aulem ei répugnai, falsum sim- naliiles veritales. Nos aulem, qui lalem cognitionem
pliciler reputatur : et ideo sacra Scripiura non non babemus, quia lumine piophelico illuslrali non
solum vocatur Sapienlia, sed eliam eum hoc inlel- sumus. non possumus legese in dictp libro, sed in
lectus; unde dicilur Ecclesiasiici decimo quinto D : libro Scripturoe sacroe nobis iradilo a propbelis.
« Implebit eum spiritu sap,eniioe, et inlellectus. P ^
Habet lamen iste liber hoc spéciale quod una lit-
El Colosseusium primo : « Impleamini agnitioue vo- tera conlinet plures sensus. Cujus ratio* est quia
« luntalis ejus in omni sapienlia, et inlelleclu, » etc. principalis hujus libri'auctor esl ipseDeus : in cujus
Et sic patel primum. poiesiale esl non solum uti vocibus ad aliquid si-
Circa secundum considerandum quod sub conside- gnificandum (quod eliam homînes facere possunl et
raiione alicujus scientioenon solum cadit subjeclum, ' îaciunl), sed etiam rébus signîficalis per voces uti-
sed etiam ea quoe habent attributionem ad ipsum, tur ad significandum alias res : et ideo commune
ut habelur quarto Melaphys. Sieui sub considera- est omnibus libris, quod voces aliquid significenl,
lione niedici non solum cadit sanilas, vel corpus sa- sed spéciale est huic libro quod res signilicaloe-per
nabile, sed eliam urina, inquanium esl indicaiiva' voces aliud sigiiificentl .Secundum igilur primam
sanitatis, et polio, inquanium est factiva ejus, et significationem, quoeest per voces, accipitur sen-
diela, inquantum esl ipsius conservativa, et sic de sus liiteralis seu historiens : secundum vero aliam
aliis. Omnia autem creata habent atlribulionem ad significationem, q,uoeest per ipsas res, accipitur sen-
ipsum Deum, qui est hujus scientioe subjeclum, sus mysticus, seu spirilualis, qui est triplex in gene-
propter quod isla scienlia esl quodammodo consi- rali ; quia si res significaloeper voces referantur ad
derativa omnium. In quo apparet ejus continenlia significandum ea quoesuuiin nova lege credenda, sic
in verbo primitns proeas- accipitur sensus allegoricus"; si aulem referantur ad
generalis, quoe nolaturomnia
sumplo, cum dicitur, ; de quo polest exponi significandum ea quoeper nos sunt agenda, sic est~
quod dicilur Sapientioe primo :t iutsilsensus
Hoc quod conlinet sensus moralis vel tropplogicus ; si aiilem referantur
omnia scienliam babel voeis ; : Hoc, ad significandum ea quoe sunt speranda in beatilu-
scilicet volumen sacr-oeScripturoe (quoehcet dividan- D dine lulura, sic est sensus anagogicus. Et dicilur
lur in plures libros partiales, tamen redigunlur in ab «vctyMquod est sursum tollo. Unde versus :
unum volumen quod Biblia appellatur) conlinet om- Liltera gesta docel,lquidcredas allegoria,
nia, quia hoec scienti.i est quodammodo omnium Moralisquid ag.is, quo lendas aoagogia.
consideraliva. « Scienliam habet vocis : i de pro-
prietale vocis esl, quod sit verbi significaiiva, et Et islorum quatuor {sensunm polest poni exem-
divini Verbi plum in bac diclione Jérusalem, quoe secundum sen-
proprium est sacroe Scripturaî quod silhabetur
expressiva, secundum quod manifeste Joan- sum litleraîem significat quamdam eivilaiem, quoe
nis primo : « In priucipio erat Verbum, » eic. Et fuit quond mi metropohs in regno Judoeoe, quoe
quia per Verbum omnia facta sunt, ut ibidem primo fuit fundala a Melchiscdech, poslea per Saln-
subditur, ideo omnia sub considerationehujus scien- monem dilatala el forlificala. Secundum sensum
lia; coniinenlnr ":non tamen sub propriis raiionibus vero moialem significat animam îidelem, secundum
singulorum, quia hoc pertinel adscientias pariicu- quem sensum dicilur îsaioe qu'mquagesimo secundo:
lares eihumanilus inventas, sed inquanium e\ om- t Consurge, sede, Jérusalem, » et-*.Secundum sen-
nibus crealis manu ducmwr m cognitionem et dile- sum Vero allegoricum significat Eeclesiam militan-
ctionem Dei per veram fidem charilale formatam, lem, secundtim quem dieitur Apocalypsis vigesimo
ad quant consideralio hujus scientioe ordinatur, ul primo : <••Vidi civitateui sanrtam Jérusalem no\am
proedictumest. Et hoc esl quod dicil Augustinus « descende»iem de etelo, a Deo paratam, sicut
çlecimo quarto de Trinitale, -cap. primo : « Non i spousam ornatam virbsuo. » Secimdum rerosen-
i
19 PROLEGOMENA. 50
;uia anagogicum significat Ecclesiam triumphan- A À « Scripturas, in quibus putatis vos vitam oeternam
iem, secundum quod dicilur Galatarum quarto : « babere. » Circa quod sciendum quod hoc verbum,
t Illa quoe sursum est Jérusalem, est libéra, quoe putatis, quod importât falsi opinioném, ver saltem
« esl mater nostra. » El siculposilum est exemplum veri dubitalîonem, non referiur ad ipsam sacram
in una "diciione, ita possel poni in una oralione . et Scripturam, quoe nullum falsum conlinet, ut patet
sicut in una, ila et in aliis. îgilur de isto libro sub ex supradictis; nec est etiam dubium, quin ad vi-
una litte'rà continente plures sensus, dicilur Eze- tam perducat beatam, cum sit quoddam instrumen-
chielis secundo : s Ecce manus missa ad me, in qua tum perveniendi ad oelernam felicitatem, ut patet
t erat involutus liber, etexpandil illum coram me, ex lerbisbeati Âuguslini superiirs iuductis ; sed
« qui erat scriptus ir.lus elforis.s Et Apoealypsis refertur ad legisperiios Scripturam sacram maie
« quinto : « Vidi in déviera sedentis super thronum et maie viventes, propier quoe merito
t librum scriplum inlus etforis. J Scripiura exierior exponenles,
prhandi erant a conseculione bealiludinis oelernoe,
est sensus litteralis, qui est pateutior, quia per quoe esl fmis hujus scienlioe, quam sine dubio con-
voces Immédiate signifîcalur : scriptura autem in- sequuntuream sane intelligentes, et secundum san'um
terior est sensus myslicus, vel spiritnalis, qui est "' ipsius intelleclnm pie viventes, secundum quod di-
latentior, quia per res significatas voeibus designa- cilur Eccîesiastici vigesimo quarto": « Qui élucidant
tur, ut proedkium esl. Et sic patel tertium. <rme, -vitam oeternam habebunt. « Elucidaïur autein
Circa quartum, in quo notalur efGcacia salntaris, sacra Scripiura in vera ipsius expositione, et in san-
cum dieitur, vita, consideiandum quod, sicul di- cta operalione : quia boec Scriptuia, tanquam omni-
ctum est a principio, nnlla alia scriptura, nisi jsla, bus eniineniior, conlinel perfeeliones scientioe pra-
ducit immédiate ad vitam beatam "quoesola esl vita ctkoe et speculalivoe; et sic per veri cognitionem et
simpliciter, quia mortem nescit. Ideo Sahator, Joan- . boni operationem perducit ad vilain beatam , quam
nis quinlo, loquens de efiicacia hujus sieroe Scri- nobis concédât .qui sine fine vivit et régnai.
pturoe, dicebat Judoeis in lege perilis : « Serutamini,

*
PROLOGUS SECUNDUS.

De intentione auctoris et modo pfocedendi.

«Tidi in dexlera sedentis super thronum librum doei corruperunt ad defensionem sui erroris; ut par-
s scriptuminlus et foris. J (Apoc. v.)Siculdiclum est tîm declaravi in quadam qnoestione rie divinitate
in piologo proecedenti, liber iste est sacra Scri- Christi^ et declarabo plenius quando loci laies oc-
' ptura. qui dicitur scriptus exlerius, quantum ad eurrent, Domino concedenle. In illis autem in qui-
sensum litleralem, etinterius, quantum ad sensum bus non est verisimile quod aliquid immutave-
mysticumel spirilualem. Qui licel trifariam divida- r rinl, cum nec causam'boc facîendi habuerinl, nul-
tur in generali, ut proedictum est ; et licet sub quo- lum videlur periculum, sed magis securum, .secun-
libet membro possil fier] exposiiionuin myslicarumi dum diclum beaii Hieronymi, in dubiis recurrere
mulliplicalio in speciali ; omnes lamen proesuppo- ad texium Hebraicum, taiiquam ad originale, prf>
nunt sensum litleralem tanquam fundamentum. veritale textus declaranda.
TJnde sicut oedificium declinans a fundamento, dis- Sciendum etiam quod sensus litteralis est mul-
ponilur ad ruinam : ita exposilio mystica discre- tum obumbratus, propier modum exponendi com-
pans-a sensu liiterali, rcpulanda est indecens et; muniier traditum ab aliis : qui, licel mulla bona
inepla, vel^saltem minus decens coeteris paribns, et; dixerint, tamen parum tetigerunt litleralem sensum,
minus aptà, et ideo volentibus proficcre in studio et sensus mysticos in tantum multiplicaverunt,
sacroe Scripiurae necessarium esl incipere ab inlelle- quod sensus litteralis inter toi exposiliones raysli-
clu sensus litteralis : maxime cum ex solo sensu lii- cas interceplus, partira suffdcatur. Iiem textuni in
terali, et non ex mystico, possit argumentum fieii lot parliculas~diviserunl, et tôt concordantias, ad
âd probalionem vel declaralionem alicujus dubii, suum propositum induxerunl, quod inlellectum et
secundum quod dicit Augustinus in episiola contra memoriam in parte confundunt, ab inlelleclu litte-
Vincentium Donatistam. ralis sensus animum distrahenles. Hoec igitur et si-
Ulferius considérai)dum quod sensus litteralis, a milia vilare proponens cum Dei adjulorio intendo
quo est incipiendum, ut diclum est, videtur jnullum circa litteralem sensum insistere : etpaucas valde,
obfuscatusrdiebns modérais: pariim scriplorum ^i- et brèves exposiliones myslicas aliquando interpo-
tio, qui propter simililudinem lilterarum in mullis ,la nere, licet raro. Similiter iniendo non solum d>
ïoeis aliter-scripserunt quam habeal veritas texlus;.-. cta do torum catbolicorum,sed eliamHebraicorum,
partîm imperitia aliquorum correctorum, qui in plu- maxime Rabbi Salomonis, qui inter doctores He-
ribus locis fecerunl puncta ubi non debent fieri; et broeos îocuîus esl raiionabilius declaralionem sen-
versus ineceperunt, vel terminaverunt, ubi non de- sus lilteralis inducere. Aliqua eliâm dicta Hebroeo-
bent incipi et lerminari : et per hoc" sentenlia lit- rum valde absurda aliquando, licet valde ra"ro, in-
teroe variatur, ut paiebit in suis lo'cis infra proser terponam, non ad lenendum ea, vel sequendum;
quendo, Domino concedente; parfim ex modo sed ut per hoec appareal quanta coecitas contigerit
translations noslroe, quoe in multis lo'cis aliter ha- in Israël, secundum diclum Pauli apostoli ad Ro-
bet quam libri Hebraici, secundum quod déclarât manos undecimo : propter qnod etiam dictis Iie-
Hieronymus in libro de Hebraicis quaeslionibus, el in broeorum non esl inboerendum, nisi ouanlum ra-
pluribus aliis locis : et alii exposïtores sacroe Scri- tioni consonanl el litteroe veriîati. Item omissis
ptur.u legendo vel scribendo idem dicunt; et tamen prologis, a principio Genesis incîpiam : lum quia
secundum Hierouymum in secundo prologo super residuum vitoe meoenon credo ad êxpositioriem lo-
Genesim, et in pluribus-aliis locis, pro veritateiit- tius sacroe Scripiura suffleere, et ideo nolui in
teroe habenda in scriptura Veteris Testamenli reeur- exponendis dictK beali Hieronymi, vel alterius cu-
rendum esl ad codices Iiebroeorum. In hoc lamen juscunque docioris immoraii; lum quia dicti pro-
valde cavendum est, quantum ad iocos Scripturoe logî parum faciiml ad intellectum librorum se-^
Veteris Testamenli, qui i!e deitate Christi ac de con- quentium, ri niihi ">idetur. Aliquorum tamen li-"
sequentibusadbocloquuntur : quorum aliquos îu- brorum prologos exposui, super quos scripsi, ante-»
Si WALAFRIDUS STRABUS FULDENSIS MONACHUS. 52
quam a libro Genesïs inchoarem. Posvremo, quia A mîhi in filium. » Et intelligilur de Salomone ad
non sum ita peritus in lingua Hehraica vel La- litteram, inquanium fuit Filius Dei per adoplio-
tina, quin in multis possim deficere, ideo proie- nem in juvenlule : propter quodutNathan propbela
stor quod nihil intendo dicere asserlive, seu deler- vocavil eum amabilem Domino, habelur jsecundi
minative, nisi quantum ad ea quoe manifeste déter- Regum xn. Proediciaeliam auctoritas , « Ego ero
minai.) sunt per sacram Scripturam vel Ecclesioe illi in patrem, » ele!, induciiur ab Âpos;o)o ad
aucloritalem : cetera vero omnia accipianlur tan- Hebr. primi, tanquam dicta de Christo u . lit-
quam sclulast.ce el per moJum exercitii dicta. teram : quod palet ex hoc quia Aposlolus indu-
Quapropler omnia dicta et dicenda suppono corrc- cit eam ad prohandum quod Chrislus fuit major an-
clioni sanctoe malris Eccl»sioe, ac cujuslibel sapien- gelis; talis autem probatio non polest fieri per
tis, pium lectorem, et cbaritalivum flagitans corre- sensum myslicum, ut dicit Àugustimis contra Vin-
ctorem. Vernmlamen an'equam descenriani ad ceniium Donalislam, ut supra allegalum e-t. Proedi-
expositionem litleroe, proemitto seplem régulas cla enim auclorilas implela fuit ad htleram in Sa
cxponen4i sacram Sciipluram. quas lai gil tsidorus lomone, minus tamen inperfecie, quia luit Dei filius
primo libro de «nmmo bono, capite vigesimo. Et per graliam sol-nu, Cbrislo autem perfectius,
vocantur isloe regnloeab aliquibus, claves, quia per qui est Dei Filius per haluram. Licel autem uira-
cas inlellectus Suriplurae aperitnr in mullis. que expositso 'il litteralis simpliciler, seconda ta-
Prima est de Domino Jesu Chrigto et ejus cor- men, quoe est de Chrisio, spîritualis et mysuca est
pore mystico, quo I esl Ecclesia : quia propier secundum quid, inquanium Salomon fuit figura
connexionem capitis ad eorpus sacra Scriplnrasub l> Chrisli. I
uno conteuu, quasi sub ead<m pefsona, aliquando Quarta régula est de specie et génère, sive de
loquitur de utroque; et rie uno transiens ad alind ; parle ac loto, cum de uno transît ad ahud, et e
verbi graiia,Isa. LXI: « Induit me vesiimentis sa- converso, sicul Isa. XIH, Primo loquitur contra Ba-
« lulis, et indumenlo juslîlioe circumdedit me, quasi bylonem specialiler, cum dicitur : « Onus Babylo-
« sponsum decoratum corona, et quasi sponsam nis, * elc.,-el transit ad inteliigendum verbum de
c ornatam monilibus suis. » Quoi enim dicilur toto mundo generaliler J per hoc quod subditur : « A
hic -. « quasi sponsum, » etc , intelligilur de Chii- t summilate coeliDominus, et vasa furoris ejus, ut
sto; et quod subditur, « quasi sponsam, n etc., disperdat omnem terra'm. t Postea reverlitur ad lo-
intelligilur de ipsa Ecclesia. Similiter Cant. I : quendum contra Babyjlonem specialiler, cum dici-
« Osculetur me osculo oris sui, quia meliora sunt tur : « Ecce ego suscitabo super vos Medos, qui
« ubera tua vino. J Cum enim dicitur, « oscule- argentum non quoerantj i etc., quia Darius Me.îus
«lur me, i etc., verbum sponsoe est frui sponso de- cum Cyro nepole suo cepil Babyloniam, et inlerfe-
siderantis, et quod subditur, « quia meliora sunt cit Balihasar regem Babylonis, ut>habetur Danielis
« libéra, » etc., verbum est sponsi sponsam com- quinto. i
rnendanlis. Unde 4ali!tus sic connexis ratione proe- Quinta régula est de temporibus ; quoe contingit
dicta débet lector prudens aitendere quid conve- quadrupliciler. Uno modo per synecdochen, quando
niat eapiti el quid corpori. "ponitur pars temporis pro toto, sicut in Evangelio
Seconda régula esl de corpore Domini vero et dicitur, Christum tribus diehus jacuisse in sepul-
simulato. Ecclesia enim, quoe esl corpus Do- ero : et tamen prima dies et terlia non fuerunl in-
mini myslicum, ul proedictum esl, est quasi sa- G legroe. Âîio modo propter 1 minutias temporis, quoe
gena noiidum tracta ad litlus : et ideo habet ma- aljquando'in Scripiura computantur, et aliquando
los permixtos cum bonis usque ad judicium, in quo omittuntur : El secundum hoc Scripiura sacra lo-
'separabunlur hi ab illis;,et ideo in sacra Scri- quens| de aliquo numéro annorum in pluribus locis,
ptura aliquando mali commendantur cum bonis aliquando in uno loco ponit plures armos, minutias
quibus sunt permixti ; sicut Osée undecimo : t Puer proedictas eomputando ; in aho vero loco ponîl pau-
« Israël, et dilexi eum. > Et e converso aliquando ciores, dictas minutias omittendo. Tertio modo
boni .vituperantnr cum malts, sicul Isaioe i : « Co- contingit in eo quod computatio annorum incipit in
« gnovit bos possessorem -snum, et asinus proe- uno loco a priori termino, in alio a posteriori, sic-
« sepe domini sui : Israël autem me non cognovil : ut €en. xv dictum fuiliAbrahoe : e Semen tuum fu-
c et populos meus non intellexit. i Aliquando etiam Uirùni est peregrinum quadringentis annis. t Et
in eodem texlu exprimitur quid ad bonos perli- Exod. xn de isla peregrinatione dicitur quod man-
neat, et quid ad malos, sicut Canlicoium i di- sio filiorum Israël in terra JÈgypti fuit quadringen-
citur : « Nigra sum, sed formosa, filia-Jerjisalem, torum iriglnta annorum, quia computatio hujus
t sicut labernacula Cedar, sicut pelles Salomo- majoris mimeri incipit j a lempore, quo dictum fuit
nis. » Verba sunt sponsoe, quoe ratione malorum Abrahoe, Gen. xn : « Egredere de lerra tua, J etc.
in Ecclesia conleniorum dicit : « Nigra sum; » Compuiatio autem minpris numeri incipit a nalivi-
sed ratione bonorum subdit : « sed formosa. i late lsaac, quoefuit triginta annis post egressuin
At quod subditur ( quasi cum exemplo ) sicul la- Abrahoe de Aram, ul ,plemus videbilur înfra Exod.
bernacula Cedar, » ad malos referlur : Cedar B xn. Quarto modo contingit, eo quod Scriptura, sa-
enim fuit (ilius Ismaelis, ut habetur Gen. xxv, cra loquitur de fuluroj per modum proeteriti, sicut
a quo descendernnt Saraceni. Quod autem sub- Isa. ix : « Parvulus nalus esl nobis, » eie.,elhocest
ditur, «sicut pelles Salomonis, » referlur_ad nos. ad rienotandum cerlitudinem prophelioe,cujus éven-
Per Salomonem enim hic inielligitur ipse Deus, tas de futuro est ila cerlus, sicut si jam proeteriis-
secundum exposilores ealliolicos et Hebroeos; et set. Et hoc est propter cerlitudinem diviuoe proe-
ideo pelles ejus dicuntur, quibus operiebalur ta- scienlioe, ex qua fil reyelatio ipsi propheloe. Ad\er-
bernaculum, in quo boni colebant Deum. tendum tamen quod talis modus loquendi non habet
Terlia régula esl de spiritu et litlera, secun- locum, nisi in prophelioejiroedeslinationis, quoe est
dum quod accipilur sub eadem litlera sensus hi- qnan.o aliquod futurum'contingens revelaïur pro-
sloricus et mysticus . quia veritas histnrioe est pheloe, eo modo quo esl in proeseientia Dei, quoe in-
lenenJa, el tamen ad spirilualem intelleclum esl fallibililer fuiura inluetur sicul proesentia el prae-
refcrenda ; hoc" modo exponilur ista régula com- teriîa : in prophelia vero commînaiionis non habet
înuniter. Polest eliam aliter e\poni, ut refera- locum, quoe esl quando aliqua poena re^elatur-pro-
lur ad sensum lideralem tanium sicut el alioe. phétie infiigenilapopulo, vel alicui personoe, non se-
Circa quo ! consideranduoi quo I eadem litlera cundum quod esl in Dei proeseientia, sed secundum
aliquando habet duplicem sensum lilteralem; verbi ordinem ca'isan:m secmidarum, ul pote secundum
gralia, primi Parai, xvii dicit Dominus de Sa- deraeriia hominum, sicut est illa prophelia -Jon. m :
lomone ; « Ego ero illi in patrem, et ipse eril «Asïhuc quadraginta dies et Ninive sub\erlelur; j
55 PROLEGOMENA. 54
hanc enim subversionem meruerunl peccata illius A « Isioe sunt generaliones coeli et terroe in die quo
civilatîs. Verumtamen quia lalis causa mulabilis t creati sunt. » Ex quo palet quod hoc dicilur per
est, ideo effectus aliquando non sequilur : sicut in recapitulationem.
proposilo, quia Ninivitae egerunl poenilentiam, et Septima régula esl de diabolo et ejus corpore. Se-
sic Dominus non inflixit poenam comminatam. cundum enim quod dicil bealus Gregorius hom. 10,
Sexla régula esl de recapitulatione et anticipa- cerle iniquorum omnium diabolus caputesi, él hu-
tione. In sacra enim Scripiura non semper eodem jus capitis membra sunt omnes iniqui. Et ideo pro-
ordine gesta et facta scribuntur quo fiunt : et ideo pter connexionem capilis ad membra, Scripiura lo-
quando proeponuntur posteriora, dicitur anlicipatio : quens de uno, in eodem contexiu transit ad loquen-
quando aulem fit e converso, dicilur recapitulalio, dum de alio. Sicut Isa. cap. xiv loquens de rege
sicut Gen. x de filiis Noe dicitur : « Ab his divisoe Babylonis, qui erat diaboli membrum, transit ad
c sunt insuloe genlium in regionibus suis, unusquis- loquendum de principe doemonum, cum subditur
« que secundum linguam suam, t etc. Etinfra eo- ibidem : « Quomodo cecidisti de coelo,Lucifer, qui
dem capite : c Hi sunt filii Cbam in cognalionibus « mane oriebaris? i Et Ezech. xxvm, loquens de
c ,et linguis el generatîonibus, i etc. Et postea ca- principe Tyri, transit ad loquendum de diabolo,
pile^xi dicilur : « Erat autem terra labii unius, et cum subditur : « Tu signaculum similitudinis, ple-
« sermonum eorumdeîn. t Ex quo palet quod illud « nus sapientia, perfeclus décore, in deliciis para-
quod proedicitur de divisione linguarum, dicilur per « disi Dei fuisti. » His igitur proemissis regulis seu
anticipationem. Similiter Gen. n, postquam Moyses clavibus exponendi sacram Scripturam, cum con-
cap. i descripseral crealionem coeli et terroe, el dis- B fidentia divini adjulorii descendants ad lilteram
tinctionem, et ornatum parlium mundi,' dicitur : exponendam.

EJUSDEM NICOLAI DE LIRA

PROLOGUS.
In mor alitât es Bibliorum.

i Vidi in dextera sedenlis super thronum, librum « Dominus unus est. Diliges Dominum Deum tuum
< scriptum intus et foris (Apoc. v). n Sedens super i ex tolo corde, J etc. ; in îstis enim, et consimili-
thronum glorioe, est Deus gloriosus ; et sublimis, bus, non est mysticus sensus requîrendus. Alicubi
i-L-gensuniversum, in cujus dextera esl sacra Scri- vero non'habet liiteralem sensum proprie loquendo;
ptura divinitus data, secundum quod dicitur Deutero- verbi gratia, Judieum ix : c lerunt ligna, ul ungerent
noruii Irlgesinio tertio : « In dextera ejus ignea lex.'i t supra se regem, J etc. Et Malth. v : t Si manus
Lex enim Veteris et Novi Testamenli bene dicilur C i tua scandalizal le, abscinde eam, et projice abs le. J
ignea, quia rewlalione Spiritus sancti (qui diviuus Sensus enim litteralis est proprie qui significalur,
est ignis) fuit inspirata. El hoec Scriptura bene di- ut proediclum esl, et lalis sensus non esl hic, nec
cilur liber scriplus inlus et foris : foris, quantum ad in consimilibus ; sequerelur enim quod sensus sacroe
sensum liiteralem; intus vero, quantum ad sensum Scripturoe es^el falsus, quia ligna nunquam hoc fe-
myslicum sub litlera latentem. Deus enim, qui esl cerunt nec facere poluerunt : Similiter Salvator non
auclor hujus Scripturoe , non solum utilur vocibus monuit quod Jiomo manum sibi abscindal ad lilte-
ad aliquid significandum, sed eliam rébus per voces ram ; sed in istis esl tantum sensus mysticus, qui
significalis. Et sic facta Veteris Testamenli signifi- per res significatas intelligilur. Nam per ligna intel-
caverunt ea quoe in NOTOTestamenlo fiunt, sicut ligunlur habitatores urbis Sichen, qui fecerunt Abi-
dicit Apostolusprimo ad Corinthios decimo : «Omnia melech super se regem, ut ibidem in lexlu'exponi-
in figura conlingebant illis. s Sensus igilur qui per lur; el per manum abscindendum, ink-lligitur ami-
voces significalur, proprie dicitur litteralis : ille vero cus, quantumeunque propinquus, proebens occasio-
qui per res significalur, reyslicus nominatur ; el hic nem ruinoe, et hujus familiarilaiem debei homo
esl triplex ; quia si per lalem modum signifiectur abscindere a se. Quod aulem aliqui docioies dieunt
aliquid pertinens ad credihilia , dicitur allegoricus, sensum parabolicum esse lilieralem; hoc est inlel-
si autem periineat ad agibilia, <!icitur moralis; si ligendum large loquendo, quia ubi non e»t sensus
aulem ad speranda in bealitudine fulura , dicilur per voces significatus, parabolicus est primus ; et
anagogicus : àvayayiv.hs, id est,• myslicus, nos in ideo large loquendo dicilur litteralis, eo quod lilte-
altum ducens ; unde versus : j) ralis est primus quando non esl ibi alius : el ad hoc
Litlera gesla docet, quid credas allegoria, significandum ipsi dieunt parabolicum coimneri sub
Moralisquid agas, quo te.iidasanagogia, lillerali ; et hoc modo loquendo ego sensum parabo-
licum vocavi in pluribus locis lilieralem , scribendo
exemplum in hoc noraine Jérusalem, quod secundum super libros sacroe Scripluroe. Alicubi vero sacra
sensum litteraiem significat quarodam cîviiatem in Scriptura habet sensum lilieralem el mys.iicuiu;
terra Judoe sitam; et quoniam hoec civilas a Deo sicut in Genesi dicitur quod Abraham duos fiiios
fuilelecta ad divinum cultum (ut habetur III Regum habuit, scilicet Isaac et Ismaelem : el hoc esl verum
xiv) qui colitur iu anima viri jusli, et in Ecclesia secundum litleralem sensum, et similiter secunium
militante, et eliam iriumphante : ideo Jérusalem mysticum. Nam per illos allegorice signilicala fue-
secundum sensum moralem in sacra Scriptura signât runt duo Testamenta, ul dicil Apostolus ad Gai. iv.
animam fidelem, secundum sensum allegoricunfEc- Et eodem modo rnoraliier possunt significari duo filii
clesiam mililantem, et secundum sensum anagogicum spiriluales unius proelali, quorum unus proficeret el
' Ecclesiam triumphantem. aller deficeret ; el anagogice angeli stantes, et ca-
Sciendum aulem quod licet sacra Scripiura ha- dentes. Item, sicut diclum est, sensus mysticus est
beat quadruplicem sensum proediclum, hoc tamen qui per res significatur, et unius rei subjective sunt
non esl in qualibet sui parte, secundum quod dici- plures proprietates reaies, et aliquando valde di-
tur in Collationibus Patrum, collatione octava. Nam versoe; ideo una res subjective, aliquando mystice
alicubi habet tantum sensum litteraiem sicut Deute- plura et diversa sigu'ficat : sicut leo per propriela-
ronomii sexio : t Audi, Jsrael, Dominus Deus tuus, tem constanlioeChri'ium significat Apoc. v : « Ecee
55 WALAFRIDUS STRABUS FULDENSIS MONACHUS. 36
<vicit leo de tribu ïuda, > et per voracilatem signât A prout jel quando eis yidebilur expediçe. Ne" quis
diabolum, primoe Pétri v : « Adversarius vcster dia- miretur si in expositione myslica plura dimittam.
« bolus tanquam leo rugiens, circumil quoerens quem Nam hoc faciam propier breuiatem ; et quoniam sic
e devorel. » fecerunl proecedentes expositores, et etiam Christus
Poslquam aulem sacram Scripturam cum Dei ad- qui Matthoei xm el Marci îv exponens eparabolara
jutorio exposui secundum litleralem sensum, elauxilio
Deus seminanlis , illud q<iod dicilur in fine : Dederant
dédit mihi spatium vitoe : confisus de Dei « fructum : aliud cenlesimum , aliud sexagesimum ,
propono eam ilerum exponere secundum sensum i aliud tricesimum, » iuexposilum dimisit : et in
myslicum , ubi esl mystice exponenda, proul mihi aliis paraholarum exposisionibus similiter fecit ipse
Dominus dabit ; non lamen iulcndo omnes sensus Christus. Igitur in nomiue Jesu Christi incipiam a
mysticos scribcre, nec per singula verba discurvere ; libro Genesis; et per alios consequenter discurram,
sed aliqua brevîtéY ordinare,-ad quoe leclores Biblio- quandiu Dominus donàbil sua gralia mihi vilain.
rum, ac proedicatores verbi Dei recurrere polerunt,

ADBITIONES :

POSTILLAM magistri Nicolai BE LIRA super Biblia , éditée a reverendo Paire domino
Paulo DE SANCTAMAKIA,magistro in theologia, episcopo Burgensi, archicanceîlario" sere-
nissimi principis domini Joannis régis Castelloe et Legionis , incipiuut.
1 Quas vènerabili
-viro Alphonso legum doctori, decano Compostellano, filio suo ex legitimo matrimonio
genito, direxit : preernittens ei prologum sub forma sequenti. Finivit autem eas anno
Domini MCCCGXXIXQuibus etiam et insertoe sunt Replicoe magistri Matthioe Boring,
ejusdem ordinis Minorant fratris, et theoiogi optimi, prout iclarius videbilur in pro-
cessu. i {

Quid tibi vis ut vivens donem, dileciissime fili : B hi, quos prospèreslicetvulgus appellat, successus defue-
aut successionis tilalo post vitam relinquam ? nisi runt. Nam me, prorsus immerilum, non ad
quod ad sacrarum Scripturarum notîliam conférât, parvum Ecclesioe gradum divina gralia sublevavit.
et gressus tuos in catholicoe veriiatis solidissimo Primo enim ad Carlhaginensem, deinde ad hanc
fervore confirme!. Hoecesl enim quam corde gesio Burgensem sedem promoius, amplissimis Ecclesioe
ac ore profiteor, et de qua pulo scriplum fuisse : Dei fajvoribus sum nulrilus : ecclesiasticis etiam soe-
j Paier filiis notam faciel verilalem suam; » quam cularia adjecla sunt, eum tam in domo gloriosoe
cum ab ineunte oelate non recepissem, sed sub Ju- meniorioe juslissimi régis Henrici, quam ejus illustris
daicoe coecilatis perfîdia nalus, sacras Hueras non a ptantoeinclyli régis nostri, proegrandi officio susce-
sacris doctoribus didicissem : ab erroneis magistris pto, salis familiariler sum versalus. Fralrem vero
erroneos sensus trahebam , lilteram reclam non tuum primogeuilum ac te, quam clementer, quam pie
redis cavillationibus, ut coeieri illius perfidioe duces, omnîpolenlis clementia tractavit, ego non referam,
iemerarie involvere satagens. Cum vero placuil illi vos ipsi eognoscite. Unum est quod silenlio committe-
cujus misericordia mensuram non habet, me a tene- renon possum, nobisdemonslratumexLevilico sanguinedescenden-
bris ad lucem,a caliginosa turbine ad serenum aerem ^.ibusaliquantulum fuisse, quod anle
revocare : ceciderunt quodammodo squamoe de ocu- tôt soeculascriplum est: «'iribui Levi non fuisseda-
lis mentis meoe; "et coopi Scripturam sacram ali- «tam possessionem, quiaDomiuuseslpossessioejus;»
quanto .sludiosius relegere, el jam non perfide, sed Deus enim esl possessionostra,Christus boeredilasno-
"humihter veritatem inquirere, et ingenii mei viribus slra, quipuigalurus filiosLevi,ut sacrificia Dominoiu
non confidens toto corde a Domino poslulare, ut £ juslitia offerrenl, voce^irophelica amiquitus proedi-
quod salubrius animoe meoe esset, cordi meo infigere catum , his jam diebus mambus nostris sacrificium
dignaretur, nocte dieque ejus auxilium proeslolabar. verum traclari permillil, ulinam sic aceeplans, sicut
Sicque faclum esl ut catholicoe fidei desiuerium in et tolerans. Née volo isia me meam putes supervacue ja-
mente mea de die in diem fortius incandesceret ; ctanterve inseruisse, \itamque frustra annuu-
quoad ipsam fidem, quam corde gerebam, publiée tiasse'tibi : cum non supervacumn, quinimo neces-
proûlerer; et ea fere oeiate qua tu nunc es, baptismi sarium reor, Omnipolentis bénéficia cognoscere; et
sacramenium in hujus ecclesioe saero fonte suscepi, arrogantioe altribueada non esl infirmitatis propriae
Pauli nomen assumens, te tune infantioe innocenlia aperta et inficla confessio : proeseitun cum tibi lo-
gaudente, qui post me in oetale illa tenera sacro quar, a cujus memoria hoec excidere nullo uuquam
Tavacro ab originali culpa mundalus es , antequam tempore_vellem. Nec enim pulo me satis gralum
aciuali inquinari valuisses, nomen Alphonsi susci- laniorum beneficiorum]receptorem agere, si cum
piens, priusquam litteras nominare novisses. Proe- vita mea illorum recognilio quiescal. Tibi autem non
cedenle vero tempore sacrarum lilterarum studio abs re inter coeteros hoec libenier enarro, ul quoe
insistens, utriusque Testamenli leclioiii operam beneficio oeiatis non liiiisti, saliem a paire audiens,
dedi ; et inlerdum a magistris viventîbus audiendo mémorise tradas, junioribusque, qui forsan non au-
sjepe sanctorum doclorum aliorumque insignium dierunt, cum horum occurrerit sermo, fréquenter
virorum, qui ab bac vila iransierunl, opéra rele- enarres : ul jlli enanent fihis suis, ne obliviscanlur
gtfndo, divina donante clementia, qui prius fueram operum Domini, sed legem -ejus exquirant. Cujus
ruagister errons, factus sum discipulus veriiatis : I-. clarioii exquisilioii, fili eharissime, cum non modi-
quousque ad hanc quam vides senectutem aceessi. cum conférant studium , et disciplina, ad quoe le
El, ut veram tibi falear, inler pressuras soeculi et (licet Ijurium doctrinis (apuerilia occupatum) inler- t
curioe nostroe curas, quibus quandoque ventilatus dum ànhelare conspicio, el inier studia juris, el
sum, hoec fuit proecipua deleclatio mea; hoc singu- disceptatiouum forensium occupaliones, ulriusque
lare solatium meum, oeternum , et immulabilem Testamenli spicas,quasi furliro ruminare leuiantem,
Deum, ejusque mirabiha opéra in sanctoe et imma- aliquo munusculo excila!resoepeproposui desidérium-
i;ulateî légis suoe lectione contemplari. Nec tamen que tuum patemo favore juvare.
57 PROLEGOMENÀ. 58
Et quoniam inter innumerabilia pêne opéra, quo- A ; créa Scripturoe sit dignior; et videtur quod non.
rum larielale divina Scripiura circumdala refulget-, Nam secundum Aposloltim H Cor. in : « Litlera oc-
Postilla Nicolai de Lira tam sui reçenlia, quam digna \ cidit, spiritus aujem ririfical. J Sed sensus litte-
celebritate clarescit : qui utrumque Testamentum ' ralis proprie fundatur in Mitera , sensus vero spiri-
sludiose discurrens , liiteralem sensum , 'qui jnlér tiialis fundatur propi ie supra sighificalioneni spiri-
cscleros proecipuus est, copiosa luculcutia iradidit, tualem, qua res signiricutoeper biieram ullerius alias
hanc tilii donareproposui. Et cum infirmilatis hu- res significanl: ergo sensus litteralis sacroeScripiuroe
manoe periculo deienlus, dierum meorum finem non vivificat, sed occîdix, et per consequens non est
ignorera, merilo tamen ex oeiate accelerare suspicor : dignior coeleris sensibus. Pioeierea, dignior est do-
mentor sum illâm tibi ex hibliotheca mea electam, ctrina quoe habelur per sensus spiriluales, <piam illa
jam bis proeelegisse. Gum \ero siimmi Palris cle- quoe habelur per sensum lilieralem, ergo spiriluales
mentia vitam m'eain misericorditer prolongavil, vi- sensus suul digniores . lenet consequentia , quia
sum mihi est, ut quod legare'coneeperam, inte'r vivos - t quoecunque scripla sunl, ad nostram doclrinam
nunc nude donarem : ied paierna additamenla pa- « sciipla sunt (Rom. xv).'s Assumptum probalur :
lerno munusculo cumularein , el in gâzopbylaciô nam per sensum allegoricum habentur quoe sunt
ejus, qui vitoedies addidii, etiamsi modicum aliquid, credenda, quod pertinel ad' fidem ; per sensum ana-
superadderem. Nec ën'im quia multa dare non pôs-,, gogicum, quoesunl speranda, quod perlinet ad spein;
sumus, manum ex loto reirabere licet. Unusquisque pei\sensum vero 11opologicum, quoe sunt agenda,
enim lanii debilor est, quantum ingenii sui vires quod pertinel ad'chariiatem : In quibus scilicet Iri-
exsolvere'valent : nec quisquam apud Deùni sobendo--g ' bus viriulibus proprie Deus colilur, secundum Au-
non est, cum ultra facullalem non petat; nec opu- gustinum. Per sensum veio lilieralem habelur histo-
lentior debilor esl, eum nihil habeat quod non rece- ria tantum. \*uod aulem. per proedictos quatuor
perit, sed misericordia ejus his, quoe possumus, sensu» inielliganlui' quatuor proedicta , palet per
conteuiatur, justifia enim omnia quoe valënius tran- veisum allegaluni in prologo poslilloe, el est commu-
scendit. Gum ergo 'Pôslillam hanc diseurrissem, et ' nis senlentia exposilorunï, in quo versu dicilur :
si solemnissime, et mirauda copiosilale scriptam Lillera gesla docet, quid oredas allegoria,
conspicio : quia tamen nulîum opus iiunianum adeo" Tropologiaquid agas, quidsperes, «anagogia
perfeclum est, quin ei superaddi aliquid possil, et
de sola Scriptura divnia scriplum est : « Ne addas Proelerea , secundum Philosophum i Posterior. :
quidquam verbis illius (Prov. \\\) i t èxpedire ptitavi Unumquodque propter aliud, et illud magis : sed
ali.quibusin locis aliqua addilare, in illis permaxime sensus lilteralis est propier sensum spirilualem,
ubi sauctorum doclrinas aliqualeiîus proetermissas igilur sensus spiritualis esl dignior; consequentia
conspexi. Nec fuit propositi mei curiose inquiiere tenet : et anleeedens pro secuuda parte probalur;
quid supplereinv: sed libenler sine suppièmenlis nam sensus lilteralis se habet ad sensus spiriluales,
trausivi, iusi ubi ipsa me sopplemeila-\ocarunt. sicut iundamenlum ad oedificium,prout ponit poslil-
Quare nec volumen proposui scnbere, nec libri no- lalor in secundo prologo. Constat aulem quod fun-
mme gloriarij sed posnilam ipsam cum paucis ad- damenlum esl propier oedificium, et non econtra.
rnoduiu addiïiombus in margine iranscriplis libi Praiterea, sensus lilteralis accipitur secundum pri-
donare ; ut et ipsi imvitii studenles facere soient, ,„-mam siguificaiionem litteroe, qua voces significanl
qui cum librum aliquem affecluose perlegunt, ali-' y- res, prout coninniniter (enelur, el postillator ponit
quibus glossulis soepemanupropria conscnplis mar- "- in primo prologo : sed secundum primam significa-
gines occupant, ut firmius memorioe, quod legerint, tionem , qua voces res significanl, mulla falsa repe-
iradant. Nondum tamen ul proposui, tolam Postillam riuniur in sacra Scripiura, specialiler atlribuendo
discurrere valui : lum oelalis pondère, et passionum Deo quodDeo minime competit, sicut motus localis,
illi adhoerenlium gravilale ; tum larditale ingenii ; ul Gên. xi :'« Descendit Dêus ul videiet civilatem,
tum etiam occupationum multiludine, et bumanorum « el lurrim, J etc.; -etsic de mullis aliis, quoetamen
casuum varieiaiibus obsislenlibus, qiioebis in pavii- in sensu spirituali non reperiunlur : ergo sensus lil-
bus nonnunquam abundant. Sed licet aliqua ex parle teralis non esl dignior. Proelerea, illa quoe sunt
nondum perjecerim, quod Iranseursum estconl'eslim inlériora lam in corporalihus quam in spiritualibus,
dono; reliquuni,'si Deus compleri permiserit, dona- exlerioribus sunl digniora : in corporalihus enim illa
lurus. Nec enim imperfecti occasione qued scriplum in quibus principaliler consislii vita animalis, sunt
erat relinere volui, imo in qîiasdam airhas com- iu inlerioribus ejus pâïlibus, sicut cor. Idem etiam
mercii nosiri illico tradere. Hoc est,ergo, fili mi, palet in spiritualibus, scilicet quod illa quoe sunt
leslamenium meum, hi sunt codicilli mej, hoc .ex inlériora foriiora sunl et in dignitate potiora, sicut
illis proelegatum agnosce, ut in « lege Domini sit patelin labernacujo foederis, in quoarca testamenli
c vqluntas tua , el in lege ejus mediteris die ac ponehatur-in loco inleriori, qui dicitur Sancta sanr
e nocle. i Medilationem vero tuam, hoecet similia clorum; coelera vero in locis magis exlerioribus,
relegendo, puiiorem profecto et suaviorem efficies. . secundum gradum sancliiaiis eorum, ul palet Exod.
Graîauter igitur donum hoc lui .pafenlis paierna »- XL,similiter 111Reg. vm. Idem palet in saeramentis
accepia afieclione, et loela manu donalum. Sed omit- Ecclebioe, in quibus invisibilis gralia, quoe inlerius,
lamus hoec, el omnipolenlis Dei, cujus opus aggre- datur, dignior est quam visibilis forma, quoeapparet
dimur, et a quo el cum^quo omnis sapienlia fuit exlerius. Cum aulem sensus litteralis dicilur t scri-
semper, et est anle oe\um, auxilio humiilsiiiis preci- e plus esse in libro foris, » sensus vero mysticus'
businvocaio, qui.iquid hmc Poslilloeadoidimus, styls t inlus, J ut palet Apoc. v in aucloijiate allegala
piano, omni verborum flore deposilo, exprimenles, per Postillam, ubi dicilur : «Vidi in dextera sedenlis
manum aratro jam ponamus. « super thronum librum scriplum inlus el foris; J
inci- consequens esl quod sensus lilteralis sit minoris di-
Super prologum primum P-ostiltoe, qui gniiatis respecta sensus spiritualis. Proelerea, nolilia
pit .-Hoec omnia liber vitoe. Similiter super bumana communiler procedit a minus perfectis ad
secundum prologum ejusdem Postiiloe qui magis perfecta, prout patet non solum in humanis
incipit : Vidi in dextera sedentis super * scientiis, quoeproceduni a sensibus et parlicularibus
thronum, etc. et terminantur in summis rerum causis, sed eliam
in his quoead nol'uiam divinorum pertinent ; unde
SEQUITUR ADDITIO SUPERUTRUMQUE PROLOGUM. Rom. i : i Invisibilia Dei a crealura mundi per ea
Quo .iam iutentio Posjillaloris proecipue \ersatur « quoe facta sunl imellecla conspicimitur. » Sed in
circa sensum liiteralem, ideo anle omida quoerendum siudlo sacroe Scripluioe meipiendum esl ab intelleclu
videtur ulrum sensus litteralis coeteris sensibus sa- sensus lilteralis, ul Poslillator dicit in sunima; ergo
59 WALAFRIDUS STRABUS FULDENSIS MONACHUS. 40
sensus ritteralis nonestdignior. Proelerea, ille sensus A débet dici ille sensus-qui in aliquo Tepugnat Ecclesioe
Scripturoe débet dici dignior, qui allerius defeclum auctoritati seu delerminationi, quanlnmciinque lalis
supplet; sed sensus spiritualis quandoque supplet sensus sil conformis significalioni lilleroe : talis enim
defeclum lilteralis sensus ; dicit enim Gregorius in sensus non solum non intenditur ah auctore, ,sed
Moralibus : « Cum ordo historioe déficit, sese nobis potius esl hoerelicus; unde Hieronymus : « Quicunque
< inlellectus mysticus quasi aperlis jam foribus aliter Scripturam intelligit quam sensus Spiritus.
e oslendit : ac "si patenter clamel, quia raiionem sancli efflagilat, a quo scripla esl, hoerelicus appel-
« htleroe defecisse coguoscilis, restai, ut ad spiritua- lari polest; j quod intelligilur de illo qui ad hoc
« lem sensum sine dubiialrone redealis ; Ï ergo expositionem sacroe Scripturoe retorquel, quod con-
lilteralis sensus non esl dignior quam spiritualis. trariatur ei quod per Spirilum sanctum revelatum
Sed contra : Sensus -Ule,ad.quem tantum pertinel est, ut secunda secundaeiq. 11.
honor sacroe Scripturoe proprie debitus, esl'coeieris Sequitur etiam quod nec habendus est pro sensu
sensibus virluosior, seu dignior; cum honor sit lilterali, ille qui rationi rectoerépugnai; talis enim
proecipuumsignum virlutis, ut in i Elbic. : Sed sen- sensus non intenditur ab auctore, scilicet, Deo, qui
sus litteralis sacroe Scripturoe est hujusmodi; ergo est prima veritas, a quo omnis veritas derhatur;
sensus litteralis inter coelerosest dignior. Minorpalel et ideo Augustinus .super, Genesi ad litteram: t Cum
secundum Augustinum in epislola ad Hieronymum : Scriptura divina multipliciler exponi possit, nulli
< Solum enim Scripturarum libris qui canonici ap- expositioni aliquisita proeciseinhoereat, quod si certa
pellanlur hune honorera didici déferre , ut nullum raiione constiterit hoc| esse falsum, quod aliquis
auctorem eorum scribendo errasse aliquid firmis- g sensum Scripturoe hune asserere proesumat. Ex hoc
sime credam. t Constat autem quod hune honorera enim Scripiura ab infidelibus derideretur, et eis
non habet sacra Scripiura secundum sensum spiri- proecluderetur via credendi. Î Hoecille. Idem eliam
tualem, quia si sic, ex lali sensu spiriluali posset esl dicendum de sensu spiriluali sacroe Scripturoe,
summi efficax argumenlum, quod esset contra Au- qui per significalionem rerum per voces in littera
gustinum in epislola ad Yincenlium Donalistam , contentas significatarum habelur ; scilicet, quod lalis
dicenlem, quod ex solo sensu litiorali argumenlum sensus non débet repugnare auctoritati Ecclesioe,
efficax sumitur. In hac qnoestione sex videnlur nec reclae rationi : quia si sic, talis sensus spiritualis
consideranda. Primum, quis dicendus sit sensus sa- non esseï atlribuendus sacras Scripiuroe, a Deo, qui
croe Scripturoe litteralis, et quis spiritualis. Secun- esl summa veritas, revelatoe.
dum, an quilibet passus seu lextus sacroe Scripturoe Circa secundum, scilicet, an quilibet passus seu
exponatur quadruplici sensu supra laclo. Terlium, textus sacroe Scripturoe exponatur quadruplici sensu
an cujuslibet passus seu textus sacroe Scripturoe sit supra tacto, dicendum quod non ; dicit enim Augu-
tantum unus sensus litteralis, vel quandoque plu-/es. stinus usuperGen. In quibusdam solus sensus litte-
Quartum, posito quod aliquando unus textus seu ralis quoerendusest. Quodpalet manifeste: sunt enim
una auclorilas sacroe Scripturoe habeat plures, quis mulla in libris canonicis, tam Veteris Tesiameriti
eorum est alteri proeferendus. Quintum, an ex quo- quam Novi, quoenon habenlnisi tanlummodo sensum
libet sensu lilterali possit sumi efficax argumen- litleralem. Quod patelin mullis, et specialiler in
lum. Sextum, respondendum est ad quoestionem,elc. duobus proeceptis charilalis, in quibus tola lex
Circa primum, scilicet quis dicendus sil sensus p pendet et propheloe, ut habelur Matih. xxn. licet
sacroe Scripturoe lilteralis el quis spiritualis, dicen- ^ enim in his proeceptis, scilicet : « Diliges Dominum
dum quod sensus litteralis quandoque dicitur ille, Deum llium ex tolo corde tuo, et diliges proximuni
secundum quem aliqua historia narralur ad litieram : tuum sicut leipsum, i multa contineanturexponenda,
et hoc videnlur sonare verba Gregorii in iu Mora- seu exponibilia, tam ad objeclum charilalis quam
lium, qui de sensu lilterali loquens dicil: « Dura ejus actuin inieriorem seu exteriorem, quam eliam
narrai gesltim prodit myslerium. i Similiter, et m ad ejus ordinem , et alia hujusmodi perlinenlia:
versu proeallegalo dicitur : t Litlera gesla docet. i omnia lamen illa pertinent ad sensum litteraiem
Sed secundum hoc sola historialia sacroe Scripiurae tantum. Non enim in hoc loco res siguificaloe per
dicerentur babere sensum bistorialem, vel litlera- hanc vocem Deus, seu per hanc vocem proximus,
lem, non aulem doctrinalia seu prophetica el hujus- el per hanc vocem diliges, iterum res alias signi-
modi : cum in talibus non videtur narrari aliqua ficanl , a quibus rébus sic signatis sensus spiri-
historia : sed hoc esl contra communem sententiam tualis ulterius accipialur : unde tolum quod in ex-
expositorum, qui conununiier aucloritalibus sacioe positione horum proeceplorum traditur, ad sensum
Scripiuroe sensum liiteralem allribuunt. Unde aliter lilieralem eorum lanlummodo perlinet. Et sic com-
. el magis proprie dicitur sensus litteralis, scilicet ille muniter de aliis proeceptis moralibus Veteris Tesia-
qui habelur per significalionem lilleroe, qua voces menti et mullis aliis passibus, quos causa brevitatis
sîgnificant res. Ille autem dicitur sensus spiritualis, omitlo. In Evangeliis eliam multa traduntur, quibus
qui habelur per signifieationes rerum significatarum non oportel assignare sensum myslicum, sed tan-
per voces, prout in prima parle, q. 1, art. uli. : el D tum liiteralem : sicul in his quoe traduntur ut proe-
esl sentenlia communis, quam sequitur Pos'.illalor cepta, ut cum Joannis xiv dicilur : « Credilis in
in prologo. Sed atlendendum est quod per proedicla Deum, et in me crédite, » el similibus. Similiter in
non habetur definitio, seu descriplio adoequata sen- his quoe dantur ul consilia, sicut cum dicitur Mat-
sus lilteralis, de quo hic agilur : sunt enim quoedam thoeixix : t Si vis perfectus esse,, vade et vende
in sacra Scriptura tradita, quoe si accipianlur se- t omnia quoehabes et da pauperibus. Ï In quibus, et
cundum signilicationem qua voces communiter signi- similibus non est quoerendus sensus spiritualis, qui
ficant res, essent falsa . ul palet in loculionibus ex rébus signaiis per voces accipialur : sed tantum
parabolicis et hujusmodi, ut infra palebit. Unde ad- sensus lilteralis, qui ex significalione vocum acci-
dendum est proedictis: quod sensus sacroeScripturoe, pitur, ul est manifeslum. Similiter cum Lucoevm
ad hoc quod litteralis dicitur, requir lur quod sil in- Christus interpretatur parabolam suam, dicens :
tenlus ab auctore sacroe Scripturoe, qui esl Deus. s Semen est verbum Dei, » etc., manifeslum est
Cujus ratio est : nam sensus lilteralis cujuscunque quod illa verba inlerprelativa non oportel quod ha-
scripturoe est ille quem auctor intendit, cum voces beant alios sensus spiriluales, cum ipsamet inter-
sint earum, quoesunt in anima, passionum notoe: ut pieialio sit exposiliva paraboloe proecedentis. Simi-
in prima Periermenias ; sed constat quod auctor sa- liter EpisioloePauli, quoeuna de proecipuis parubus
croe Scripturoe esl Deus, el sic palet quod sensus Novi Testamenli censeri debenl, per totum fere sen-
lilteralis de quo agilur, est ille qui a Deo intenditur, sum litleialem tanlummodo habent. Loquitur enim
el per voces in liitera contentas signatur. Ex quibus ibi tanquam doclor uniyersalis Ecclesioe, expouens
Hyioilur quod sensus lilteralis sacroe Scripturoe non et concordans utrumque Testamentum. Licel enim
a IROLEGOMENA. 42
in ipsis Epistolis profunda et difficilia ad fidem per- A sensum litleralem perlinentium polest intelligi illud
tinentia , et ulriusque Testamenli declaralionem II Esdr. vin, ubi dicilur : « El legerunt in libro
tradantur, non tamen allegorice, vel anagogice tra- t LegisDei aperle et distincte, et apposuerunl ad in-
duntur, sed tantum litleraliier; ipse enim hisloria- t tclligendum. » In hoc enim quod dicilur, « legerunt
liter loquendo seulilleraliler, oslendil de quibusdam in libro aperle, » potest intelligi ipsa expositio lil-
Scripturis quomodo sint intelligendoein sensu spi- leroe, quoe est quasi janua omnium exposilionum
riluali : ut cum Galalarum iv dicit de duobus filiis sequentium, sine cujus aperlione non polest quis
Abrahoe. s quoe sunt per allegoriam dicia. J Non recle inlrare ad alias exposiliones. Cum autem di-
ergo verba Apostoli sunt aUegorizanda, seu niora- cilur, « et distincte, i intelligilur sensus anago-
Iizanda,-el hujusmodi, sed polius enucleanda :ail gicus ab Auguslino nominalus, quia per proprias et
ex ipsis veri sensus littérales exlrahaniur, ex quibus veras dislinctiones solvunlur conlrarielates quoe in
discursive producendo multa, magna, el profunda in- sacris Scripturis quandoque apparent. In hoc autem
feruntur argumeutalive : sicut iri aliis scienliis hu- quod sequitur : «Et apposuerunl ad întelligendum, >
manis ex certis etverisprincipiis mulla discursive in- polest intelligi notilia causoe legis, seu hisiorioe, vel
ferunlur-,proutin 1p. q. 1, arl.7 ; quoequidemomniaad alicujus dicti sacroe Scripturaj. Cum enim intelligere
liiteralem sensum pertinent, a quo recle deducuniur. sil inlus légère, ille qui per cognilionem efleclus
Et sic palet quod non quilibet passus sacroeScri- devenit ad notitiam causoe, proprie dicilur intelli-
piuroe quadruplici sensu silexponendus : sed prout gere.,qui quidem sensus vocatur ab Augustino ely-
S.Thomasnolabililer lradit7quodlibeio, q. 24, sacra mologicus.
Scriptura quandoque est exponenda istis quatuor R Sed ulterius altendendum, quod sub quolibet ge-
sensibus, quandoque tribus, quandoque duobus, quan- nere proediclarum trium exposilionum .ad litleralem
doqueuno tantum. Unde ea quoe secundum liiteralem sensum, ut dictum est, perlinentium, possunt esse
sensum adfacta VelerisTestamentispectanl, possunt mulioe species. Potesl enim non solum una causa,
quatuor sensibus exponi ; similiter ea quoead lilte- sed plures, unius dicti assignai! : similiter el non
rani de Christo capite dicuntur, possunt exponi lit- solum uno modo solvere conlrarielates, sed pluribus,
leraUler de Christi gestïs, allegorice .referendo ea ' ut esl manifeslum.
ad^corpus ejus myslicum, et moraliter eadem refe- Iiem quanium ad simplicem expositionem Scri-
rendo ad actus nostros, qui secundum ipsum debent pturoe, quoe ex primaria vocis significalione c.onsur-
regulari, et anagogice in quantum in ipso Christo gil, manifestum esl quod plures sensus littérales
esl nobis iter glorioe -demonslralum. Illa aulem traduntur, non solum ah exposiioribus seu scripio-
quoe secundum litteraiem sensum dicuntur de Ec- ribus communiier, sed eliam a docloribus sanctis,
clesia, possunt exponi moraliter et anagogice. Ea ut palet Gen. i, in quo loco, ut Magister dicil in se-
vero quoe secundum lilteram moraliier dicunlur, cundo, dist. 15, quidam sanciorum Patrum qui verba
non consueverunt exponi nisi anagogice. Illa vero Dei aique arcana scrutali sunt, quasi drversa videntur ,
quoe secundum sensum lilieralem pertinent ad sta- scripsisse. El sic paiei quod non cujuslibel lextus
lum glorioe,nullo alio sensu consueta sunt exponi, eo sacroe Scripturoe sil tantum unus sensus litteralis.
quodipsa non est figura aliorum, sed ab omnibus aliis Si aulem dicatur contra hoc quod licel diversi di-
figurala. Quoequidem omnia, et alia ad hoc perti- versos sensus attribuant alicur litteroe sacroe, non ex
nentia, plenius iu dicta quoestionedeclaranlur. hoc sequilur quod sint plures sensus littérales lalis
Circa tertium, scilicet, .an cujuslibel passus seu C lilleroe; sed tantum ille est litteralis quem inièndit
textus sacroe Scripturoe sil tantum unus sensus litte- auctor ; ad hoc dicendum quod secundum sanclum
ralis? etûdeturquod non. Nam secundum Augu- Thomam in prima parte, q. i, quia auclor sacroe
slinum in lib. de Utililaie crëdendi, ad sensum lit- Scripturoe Deus est, qui simul omnia suo simplici
leralem pertinent tria : quorum primum est, cum intelleclu comprehendit, non est inconveniens ,
liltera simpliciier exponitur; et hune dicit sensum ut Augustinus dicil in ni Confessionum, .si etiam
hisioricum. Secundum esl, cum causa hujus quod secundum lilieralem sensum sacroeScripturoe plures
in liltera conlinelur, assignatur seu exponitur; quem sint sensus : quod întelligendum esl dum taies sen-
sensum vocal elymologicum. Tertium est, cum leritas sus sini litteroe conformes, et quod determinationi
illius litteroe oslendilur verilati allerius Sciipturoe Ecclesioe,seu recloerationi non répugnent, ut diclum •
non repugnare ; quem vocat anagogicum. Verbi gra- esl: similiter el quod sint invicem compassihiles.
-tia , cura legitur Gen. n : -t jEuificavif Dommus Cum aulem contingat duos sensus littérales secum
c Deus costani quam tulerat de Adam in mulierem, t impassibiles alicui sacroe auctoritati altrihui, necesse
etc. Sensus historicus illius dicli est, cum simpli- est dicere quod tanlum aller eorum est lilterahs :
eiter exponitur, quod in Jittera conlinelur. Sensus sicul cum Danielis x de principe- regni Persarum
vero elymologicus esl, quando redditur causa quare traditur a B. Gregorio in Morali quod esset angélus
de latere viri'lormala sil mulier, el non de alia parte bonus qui regno Persarum proesidebal, alii vero di-
corporis ; similiter quare dormienti el non vigiianti eunt oppositum, et sic contingit in mullis aliis.
suhtracia sit cosla, pioul traciatur in secundo, dist. ïlem altendendum est quod sensus lilteralis sacroe
18. Sensus vero anagogicus esl, cum ostendilur [> Scripturoetantoecapacitatiseslseuviriutisj quod in eo
veritali alle-
quodverilas hujus dicli non répugnai creatione continentur virtuali ter omnia adfidem, seu bonosmo-
rius Scripturoe, ubi dicilur Gen. i de ho- resetvirlutesperlinenlia. UndeMagisier, qui Patrum
niinis^ « Masculum et feminam creavit eos, J etc. sentenlias brevi volumine compilavit, in cujus volu-
Ex qua litlera apparel quod simul in eodem lem- minis exposilione doclores postremi seu scriptores
pore fuerunt masculus et femina humanoe spe- omnia quodammodo tbeologica introduxerunt, in
ciei creaioe, et non successive, sicut femina esset, hujus sensus lilteralis leslimoniis totum suum opus
post creationem niasculi, de latere ejus sublracta. fundavit ; dicil enim in suo prologo sic : « Volumen
Sed bene atlendenti, ex hac consideratione Au- Deo proeslanle compegimus ex testimoniis veriiatis
gustini non habetur quod sub sensu lilterali conti- in oeternurûfundatis. Î Constat autem quod testimo-
neanlur tria gênera expositionum, sic quod quoelibet nia veriiatis in oeternum fundata, sunt testimonia
illarum sit sensus litteralis proprie : sed prima ex- sacroe Scripturoe secundum liiteralem sensum sum-
positio est tantum sensus litteralis, secunda vero pia, ex quo sensu solo leslimonium potest accipi,
est redditiva causoe ipsius litteralis sensus, terlia seu argumenlum, secundum Aujgustinumubi supra.
vero esl solutiva contrarietatis illius. Unde secunda Sed circahocconsiderandumquodnon omnia quoese-
et lerlia exposilio, licet pertineant ad sensum litte- cundum sensum liiteralem ex sacra Scriptura haben-
raiem, eo quod per eas magis perficilur seu eluci- tur, sunt immediala, sic quod ex primaria litterarum
dattfr : non tamen sunl sensus littérales proprie di- significalioneinlelliganlur : sed requiritur quandoque
cendi. De quibus tribus geueribus exposilionum ad addilio alicujus veri, ex que/ vero, adjuncto sensui
PATROL. CXII1. 2
45 WALAFRIDUS STRABUS FTJLDENSIS MONACHUS. M
lilterali, aliud verum deducalur. Sicut cum Christus A dicta, sed potius unus illorum sensuum proecellit
Lucoexx ex testimonio litteroe dicenlis : « Deus Abra- uno .modo, el alius alio ; idcîrco in lalibus videtur
« ham, Deus ïsaac, Deus Jacob, i concludit .contra habere locum illud aldRom. xiv. « Unusquîsque in
Sadducoeos, aliam vitam esse neganles hominum post « suo sensu abundel,' » salva semper sanctorum re-
proesenlem, sic argueus : «Est Deus mortuorura vel verenlia et auclorilate.
« vivorum, » q. d. cum ex sensu lilterali habemus de Circa quinium, scilicet, an ex quolibet sensu lil-
Deo, el sit Deus Abraham, etc. : el ratio dictât, quod terali sacroe Scripluroe possit sumi efficax argumen-
Deus dicitur esse Deus respectu alicujus exislentis lum ? dicendum quod licet a solo sensu lilterali sa-
in rerum natura : ergo sequitui' quod Abraham, et croe Scripluroe possit sumi efficax argumenlum, ut
Isaac esseiilin rerum natura, quod negabànt Saddu- palet per Augustinum ubi supra : non tamen ex
coei.Constat autem quod hoecconclusionon deducitur quolibet sensu lilterjali sacroe Scripturoe suinilur
ex sensu illius litteroe :'« Deus Abraham, Deus Isaac, » efficax argumenlum.I Nam cum sint multi lextusin
etc., nisi addalur aliaproposilio vera supradicla, et sacra Scriptura, qui diversimode eliam a sanctis
sic palet inlenlum. El potest etiam contîngere quod doctoribus exponunlur, ul supra arliculo tertio, se-
talis, conclusio ex una deduclione, vel ex pluribus quitur quod ex nullo talium sensuum possit sumi
successivis ex sacra litlera concludalur : sicul con- efficax argumentum;| quia sic argueretur quasi a
tingit in scienliis, seu artibus humanis liberahbus, disjunctiva ad alleram parlera. Bene lamen si hu-
quod aliquoe conclusiones slatim a primis principiis jusmodi sensus diversi in aliquo concordant, polest
naturaliler notis deducuntur, alioe vero ex mullis sumi inde efficax argumenlum, saliem adlioc in quo
mediis invicem ordinatis, ul esl manifeslum. Sensus concordant; sicul Dan. ix, in computalione sep-
ergo litteralis verus qui ex primaria significalione B tuaginta hebdomadaruni ; ubi licet expositores, tam
litteroe consurgil, dicendus esl primus sensus h'tlera- Hebroei quam Latini l diversimode se habeant, non
lis ; alii vero subséquentes sunt sensus secundarif, solum in termino a quo hebdomadoehabent initium,
quorum certiludoaeertitudineprimi sensus dépende!, sed etiam in progressu computationis : quia tamen
qui sensibus secundariis est certior ; sicut prima prin- secundum omnes terminus ultimus earum jam longe
cipia naturaliter nola coeteris ab eis deducliscer- transivit in proeterilum, ideo ex ipsa auclorilate ar-
-tiora sunt. Quoe quidem consideratio atlendenda est gumenlum efficax sumitur ad concludendum Ghri-
in mullis passibus sacroe Scripluroe. stum jam venisse, ut ibidem patebit.
Circa quartum, scilicet, cum plures sensus de Ex quibus sequitur quod cum sensus litteralis sacroe
una auctoritale sacroe Scripluroe littérales traduntur, Scriptura} in quibusdam locis non sil idem apud
quis illorum aliis sit proeferendus ? dicendum quod omnes, ideo polest contingere quod ex aliquo
in hoc non videtur quod possit dari unica régula sensu lilterali posset1 sumi argumenlum validum
generalis ; sed sunt quoedamcirca hoc consideranda, contra quosdam, puta contra lenenles enmdem sen-
proesuppositis his, quoe supra in arliculo primo de sum litteraiem, ex quo tamen sensu non potest sumi
sensu lilterali dicuntur. Primum est, quod ille sensus argumenlum validum |contra alios, scilicet tenentes
videtur proeferendus, cujus senlenlia magis kmilitur aliam exposilionem seu sensum litleralem : quoe qui-
rationi. Unde in decretis dist. 20, c. Décrétâtes: dem diversilas soepiuscontingit inler nos et infidèles.
« Quo enim quisque magis rationi innilitur, eo ma- Sunt enim aliqui textus sacroe Scripturoe, quorum
joris auctoritalis ejus verba esse videntur. s Item sensus, qui esl lilteralis et verus apud catboli-
sensus ille videtur aliis proeferendus esse, qui magis G eos, non sufficit ut ex~eo sumalur efficax argu-
consonat litteroe. Unde secundum Âugustinum in 01 menlum contra infidèles seu hoereticos, sed ex hoc
de Doctrina Chrisliana , dubia sunt determinanda non tolleturquin lali^sensus ealholicorum sil verus
secundum senienliam, quoe de Scripturarum planio- et litteralis apud calholicos censendus. Verbi gralia,
ribus locis accipitur. Constat autem quod planiora cum Psalmista dicit : 4 Verbo Domini coeli lirmati
loca sunt illa quoe planius lilleroe consonant. Item « sunt (Psal. XXXII),>|etc., sensus verus et litteralis
proeferendus est coeteris paribus sensus littera- apud catholicos est quod verbo Domini, id ësl, Filio
lis, qui a sanctis doctoribus traditur, coeteris sen- Patris, coeli sunt firmafi: quoe quidem exposilio
sibus ab aliis expositoribus tradilis ; unde in De- apud calholicos est quasi necessaria, eliam consona
cretis, c. Allegato, in sacrarum litterarum exposilio- huic quod dicitur Joaln. 1 : « El Verbum erat apud
nibus sancti doctores summis pontifieibus proepo- « Deum, et omnia per ipsum, t id est per Verbum
nuntur, el a fortiori aliis scriptoribus. Item ubi duo c facta sunt. i Sed ex hoc sensu non sumitur ar-
sensus iitleroe habenlur, quorum neuter répugnât gumenlum efficax contra infidèles, non recipientes
Ecclesioe auctorilati, nec recfoe ralioni, unus tamen Evangelium : illi enim non concedunt aliqnam esse
traditur a catholicis, et alius ab infidelibus, lune distinctionem realem in divinis, sic ut sit aliqua di-
proeferendus est sensus ealholicorum : tum quia vina persona oeternaliter ' proeedens ab alio per nio-
magis proesumendum esl quod illi qui in gremio dum verbi mentalis. Unde eum dicitur : * Verbo
Ecclesioe sunl, cui Christus promisit Spiritum veri- « Domini coelifirmati sunt, 1 ipsi dieunt quod hic lo-
tatis, verum intelleclum sacroe Scripluroe habeant, quitur Psalmista more bumano : sicul cum de man-
rruam infidèles qui veritati fidei communiter adver- U dato alicujus domini Cliqua fiunt, dicitur quod sunt
saniur, tum ne ad hoc detur infidelibus occasio cre- verbo ejus facta. Sumitur tamen ex hae auclorilate
dendî, quod ipsi melius sacram Scripturam expo- argumentUm validumivapud fidèles circa disiinciio-
nant quam catholici. Unde Leo papa in quadam nem personarum in divinis prout in primo Senten-
epistola ad episcopum Alexandrinum dicit quod ini- liarum, dist. 2. Ex quo sequitur quod calholicus
mici crucis Christi factis et verbis nostris insidian- exponens islam auctoritatem Psalrmstoe débet eam
tur, ideo nullam eis," vel lenuem, occasionem de- catholice exponere, non curans an ex ea posset
mus. Qua ratione videlur quod cum aliqua listera sumi efficax argumenlum contra infidèles Trinila-
sacroe Scripturoe eodem modo exponitur a catholicis, tem neganles, an non : quia non oportet quod ex '
et ab infidelibus, lune auctorilas talis expositionis quolibet sensu- lilterali argumenlum sumatur apud
attribuenda est catholiGis, et non infidelibus, ra-, omnes, ut jam diclinrj est. Quod tamen postillalor
tione proedicta ; proeseriim si lalis expositio prius in hoc loco, et aliis nonnullis videtur observare, ut
emanavil a catholicis : cujus contrarium reperitur in suis locis patebil : videlur enim oestimare quod
aliquo modo in Postilla, sicut patebil infra, Genesis non-sit sensus litteralis, nisi ille a quo sumitur ar-
i, ubi quoerilur quare in secunda die non dicitur : gumenlum validum etiam contra adversarios, quod
Î Et vidit Deus quod esset bonum, i sicut in aliis tamen non est sic întelligendum, ut diclum est. •
diebus. Quia lamen ubi pluralités sensuum litlera- Circa sexlnm, scilicet, respondendo ad principale
lium occurrit, raro contingit quod unus proedicto- quoesitum, videtur dicendum quod sensus litteralis
rum sensuum coeteris "proeeellat secundum omnia possit comparari ad alios sensus dupliciter : uno
45 PROLEGOMENA. 46
modo universaliter, scilicet respectu totius sacroe Aritualia, saltem sub simïlitudinibus corporalihus,
Scripturoe in communi,: alio vero modo particula- prout in prima parte quoesl.prima, arlic. 9. Constat
ritér, scilicet, secundum quoedam particularia loca autem, prout in i Elhicorum, quod bonum quanto
sacroe Scripturoe. Si primo modo comparatur, err universalius, lanlo divinius.
aecipiatur sacra Scriptura prout est principaliter Ex hac igitur triplici considèratione, qua sensus
speculaliva, tune sensus lilteralis secundum unam litteralis coeterissensibus simpliciter comparatus est
considerationem est ejusdem dignilatis cum aliis dignior, potest quodammodo accipi triplex ralio ad
sensibus, secundum vero~aliam- considerationem , commendationem hujus Postilloe, scilicet, magistri
est coeterisdignior. Ad quod sciendum quod scienlia Nicolai.
speculativa dicitur alia dignior ex duobus : uno Prima est ex parle sensus lilteralis, qui coeteris
modo ex dignilate materioe; nam ul dicitPhilosophus modo proedicloest dignior : hoecenim Postilla, inler
in xi de An'imalibus, Minimum quod potest haberi alias quoe in communem usum veniunl, magis înten-
de cognitione rerum allîssîmarum desiderabilius dit litteraiem sensum, coeterissensibus proetermissis,
est, quam certissima cognitio, quoe habelur "de seu valde modicum laclis, ut ipse dicil in prologo.
minimis rébus. Et secundum istam consideralio- Secunda ratio ex parle suoe extensionis : fuerunt
nem sensus litteralis et sensus spiritualis sacroe enim aliquoepostilloe sPlemnes de certis, seu singu-
Scripluroe communiter accepti, ejusdem sunt di- laribus libris divinoeScripluroe, quoe se non exlende-
gnitatis ; de eodem enim tractatur, secundum runt ad omnes libros; hoec vero se exlendit ad
utrumque sensum,' scilicet de Deo, et de crealuris, utrumque Testamentum, nihil inde proeiermiitens.
prout in Deum referantur, prima parte, q. 1. Alio g Terlia vero ralio ex parle suoe universalilalis, seu
vero modouna scienlia dicilur dignior alia ex cer- -communitalis : hoec enim Postilla, saiiem in his par-
tiludine,-secundum quam illa scienlia dicitur dignior tibus Hispania?, el, ul credo, Gallioe,communior est
-quoeceriior est, et secundum hanc considerationem coeteris, circa Glossam" ordinariam. Ad islam enim
manifeslum, quod sensus litteralis est dignior, cum recurrunt non solum theologi, sed etiam juriste et
sit coeteris certior. Tota enim certitudo aliorum alii intelleclum sacroe Scripluroe planum habere de-
sensuum sacroe Scripluroe a certitudine sensu lit- siderantes.
teralis dependet. Unde Augustinus de Doclrina Sed licet ex proedictis tribus hoecPostilla simplici-
Chrisliana : i Nihil esl quod occulte in aliquo loco ter est commendanda, sunt lamen alia tria quibus
t sacroe Sci ipluroe traditur, quod non alibi mani- videtur, saltem in aliquibus locis, minus sumeere.
« feste exponatur: t Cujus ratio est : Nam spiritualis Primum, quia exposiliones sanctorum doclorum
exposilio semper débet babere fulcimentum ab- ali- in pluribus locis irrationahiliter videtur poslponere
qua lilterali esposilione sacroe Scripturoe, prout in proprioe expositîoni,' et quandoque etiam exposiiio-
quodlihelo et quoeslione supra allegatis-plene-"tradi- nibus Hebroeorum, quod est inconveniens, ut dictum
tur. Si aulem comparetur sensus litteralis ad alios fuît in quarto articulo supradiclo. Inler quos sanctos
sensus secundum quoedam parlicularia locâ sacroe doctorés pluries videlur impugnare irrationahiliter
Scripturoe, sic manifestum esl quod in pluribus locis sanctum Thomam, quandoque expresse, quandoque
sensus spiritualis esl dignior, ex eo quod de altiori lacile, cujus sancti docloris eloquia firmiter credo
materia tractât; sicut cum legilur de Abraham esse igné charilalis examinala, et naturalis ratïonis
Gen. sxi, quod c duos filios habuit, » etc. Quod ex- '_ dictàmine mullipliciler purgata. A quo etiam sanclo
ponitur ab Apostolo Gai. iv allegorice de duobus " doelore ipse Postillator mulla fréquenter accipil, li-
Testamentis : ubi palet quod sensus allegoricus ille cel eum non alleget, nisi solum reprehendendo.
dignior.est, quam sensus historialis illius lilleroe, et Secundum,' quia in littera Hebraica ad quam plu-
idem palet de mullis aliis. Si aulem accipialur sacra ries recurrit, non videtur fuisse sufficienicr erudi-
doctrina prout comprehendit sub se scienliam.pra- tus, quasi illam In puerilia didicisset, sed de illa vi-
clicam, tune eliam sensus litteralis el spiritualis du- detur habuisse notiliam, quasi ab aliis in oetale
plicî modo comparai i possunt, scilicet universaliter adulla mendicalo suffragioacquisitam. Quod mullum
et particuiariler, ut diclum est. Si primo modo, lune refert in pluribus sacroe Scripturoe passibus, ut in
sensus lilteralis et spiritualis'ejusdem sunt dignila- suis locis patebit.
tis; illa enim scienlia practica seu ars dignior est, Terliuin quia, ut ipse dicit in secundo prologo,
quoe ad ulleriorem finem ordinatur, ut civilis mili- inter doctorés Hebraicos maxime inducil Rabbi Sa-
tari, ut in i Ethic. Constat autem quod finis ullimus lomonem, qui inter eos rationabilius ad declaralio-
tolius sacroe doclrinoein quantum est practica,'sive nem sensus lilteralis, ut asserit, fuit locutus : cujus
secundum sensum liiteralem, sive secundum sensum opposilum est manifestum apud Hebroeos: qui licet
spiritualem, esl unus et idem, scilicet, beatiludo ipsum Rabbi Salomonem reputent solemnem docto-
oeterna. Si aulem comparentur secundo modo , sci- rem in lhalmudicis, non tamen in his quoepertinent
licet secundum particularia loca, tune manifestum ad fidei et sacroe Scripluroe expositionem, sed potius
est quod in quibusdam locis sensus spiritualis est inter eos reputantur majores, seu solemniores in hu-
dignior, tanquam propinquior ultimo fini, ul patel. D jusmodi expositionibus quidam alii, ut Rabbi Moy-
inmultis proeceptis coerimonialibus, sicul cum dici- • ses, JEgypiius, et Rabbi Moyses, Gerundensis, et
tur Deut. xxv : « Non ligabis os bovis triturantis in Rabbi Abe'nhazra, et alii, prout jam videbitur.
t area fruges tuas ; » quod exponitur ab Aposlolo 1 Ul igitur proedieta et quoedam alia magis eluee-
Cor. ix spiritualiter, ostendente'quod sensus proe- scant, quod valde utile putatur, considerans univer-
cepti illius lilteralis modicoeulililâtis est, de quo di- saiitatein hujus Postilloe, ad quam etiam infidèles
cil: £ Nunquid debobus'eura est Deo; an propter quandoque recurrunt, et mulloties non ut discant,
« nos iilique dicil ? j- el sic demultis aliis. Sunt eliam sed potius ul reprebendanl. Nam ut 'dicil Magisier
alioeconsiderationes quibus sensus lilteralis proemi- in prologo \ Dissenlienlibus voluntalum moribus,
nel sensibus spiritualibus, quarum una est ex parte dissentiens' quoque lit animorum sensus ; cogilavi
extensionis : sensus enim litteralis extendil se ad ex zelo divinoe veriiatis illam transcurrere, et ubi
quamlibel particulam sacroe Scripluroe ; quilibet juxta modum imbecillitatis meoealiquid visum fuerit
enim passus sacroe Scripiurae habet aliquem sensum addilione egere, in marginibus superaddere, Postil-
liiteralem : sensus vero spiriluales non se. extendunt lamque ipsam cum additionibus tibi, ut in proefatione
ad lotam sacram Scripturam, prout patet ex dictis dlcebam, donare. Non tanlën me putes ut corrigen-
in secundo articulo. tem, seu temerarie asserentem : quod absit; sed
Alia vero considéra lio est ex parte universalitatis : simpliciter tibi, aliisque, si hoc legerint, proponen-
sensus enim lilteralis communior est seu universa- tem : diffinitionem tamen eorum quoeper me dicun-
lior, quia eliam rudes qui ad inlelligibilia capiendà tur, et approbalionem, seu reprobationein, lmiuili-
non sunt idonei, per sensum liiteralem _eapiunt spi- ter et dévoie relmqiurdeterniïnatio'ni sacrosanctoe
47 WALAFRIDUS STRABUS FULDENSJS MONACHUS. 48
malris Ecclesioe, et cujuscunque melius senlienlis. À A « aliud nemo potesl ponere proeter id quod posituni
Cum aulem aliquam addilionem hujusmodi légère « est, quod est Christus Jésus, J Quod dicilur se-
voluens, oporlel.ul prius'rideas senlenliam Postil- 'cundum sirnililudineml; nam sicut fundamenium in
lamin eodem passu ad plénum : nam quoelibeladdilio corporalihus,suslinet oedificium, et esl prius eo, et
sententiain poslillaloris eodem loco supponil proein- ipso déficiente oedificiumtendit iu ruinam : sic in
lelligendam. Nec ignoro quod non omninus, scilicet, aedifieio spiriluali Christus suslinet tolum corpus
qui forsan legerint, hoc placebil opusculum, sed Ecclesioe, et est prior' eo dignilateevacuarelur. et causalitate,
formido, ut juxla Bernardum loquar, me ob banc sine quo oedificium ecclesiasticum Si-
rem multorum fore indignation! obnoxium, et quod militer suo modo dicendum esl de sensu lilterali,
aliquando superfluus, aliquando judicabor proesum- scilicet, quod estsecundum fundamentum, scilicet, respectu
ptor. Sed quia non ut novus expositor ausus fuerim aliorum sensuum quamdam similitudinem ;
miltere manum, nec quidquam post Patres quod sil nam sicut in s;dificio corporali fundamenlo sublalo
conlra Patres, quinimo pro Patribus, ul arbilror, oedificium lendit in ruinam : sic totus sensus spiri-
sciipsi, sed potius modicum hoc quod videbis piano tualis sacroe Scripluroe rueret sensu lilterali totaliter
modo iradidi, profundorum mysteria peritioribus sublalo, eum sensus spiritualis de bis quoe ad salu-
relinquendo, cessai, ut oeslimo, proesumplionis rea- lem pertinent, fundari habeal in sensu litlerali, ut
tus. Superfiniialis etiam vilium incurrere me non diclum esl. i
credo, cum non tam iutendissem sacram exponere Ad quartum, dicendum quod in sacra Scripiura
litleram, quod jam mulli majorum nostrorum fece- mulla tradunlur parabolice seu metaphorice, scili-
runt, quam de eadem loquendo sumere occasionem : n' cet, subjsimilitudine rerum corporalium. El hoc pro-
lum ut senescentis oetalis meoe devotionem excita- pter duo. Primo propter necessitalem, secundo pro-
rem ; tum ut le ad sludia nostra monendo in aliquo pter ulilitatem. Quia enim débilitas cognitiouis no-
adjuvarem; tum etiam'quia lecum loqui deleciabar, stroe, quoe a sensu habet initium, dhina intelligere
liane materiam lalius ulihusque inler colloquendum non polest, nisi varietate sacrorum velaminum cir-
honeslam utilemque pulavi. Si quid lamen superflui- cumvelata , secundum Dionysium in i de coelesii
tatîs proesumplionisve, elsî -ego non senlio, tu for- Hierarcbia, ideirco neeesse est quod sub talibus si-
san repereris : soient enim nonnunquam aliqua vi- mililudiriibus divina nobis tradanlur. In quo eliam
tia, proesertim spiriiualia, a suis possessoribus igno- est quoedam militas, scilicet, ul rudibus qui ad ca-
rari, quoe infiuila clementia Salvalor dignelur igno- pienda inlelligibilia non sunt idonei, saltem sub si-
scere, tu vero toléra patienter, zelum potius quam militudinibus corporalibus spiriiualia proponanlur.
efFectum considerans. Unde Sahator Matth. xm, postquam proposmt smii-
Nunc aulem ad quoeslionem proposilam veniamus, liludinem dicens : « Exiilqui séminal, » etc., postea
respondendo ad argumenta. discipulis ait : t Vobis datum esl nosse myslerium
Ad primum, dicendum, quod Apostolus dicit : < îegni, i coeteris autem in parabolïs, elc. Unde se-
« Liltera occidil. spirilus aulem vivificat (II Cor. cundum Thomam, in prima parle, quoest. 1, articul.
« m), » non intendit distinguera inter sensum liitera- ullim., in responsione ad tertium argumenlum : In
lem el spiritualem, de quibus hic agilur : sed inter talibus parabolicis locutionibus, seu melaphoricis,
legem velerem, quoefuerat data in lilteris scriptis, sensus parabolicus sub lilterali sensu eonïinelur.
scilicet, in tabulis decalogi, et in libris Mosaicoele- '^_ Cujus ratio est : nam per voces significalur aliquid
gis ; ei inter legem novam, Ml quoe fuit data in spiritu, proprie, et aliquid figurative ; nec in talibus est sen-
scilicet in cordibus, prout prophelalum Jerem. sus litteralis ipsa figura, sed illud quod est figura-
xxxi ; unde lex velus dicilur lex lilleroe, et lex nova, lum. Non ergo cum iScriptura nominal Dei bra-
lex spirilus. El quia Testamentum Velus cognitio- chium, esl litteralis sensus, quasi in Deo sil mem-
nem peccati dabat, ex qua augebalur concupiscenlia brum hujusmodi corporale : sed illud quod per mem-
occasionaliter ex malilia bumana, quoesemper niti- brurn significalur, scilicet, virlus operativa. Et idem
lurin velitum; non aulem dabat graliam, qua homo dicendum esl cum dicilur, Deum descendere, et hu-
adjuvaretur ad implendaÏ divina proecepta : ideirco jusmodi : scilicel, quod non esl sensus litteralis.,
dicil ., « Litlera occidit, scilicet, lex litteroe, quoe quod iDeus movealur -aliquo modo, sed quod ad mo-
occasionaliter occidit, modo proedicto ; sed lex noia, dum descendentis operelur, providentiam suam ré-
quoe lex spirilus dicilur, vivificat, in quantum esl bus inferioribus applieando, et sic palet quod sensui
lex gratioe, qua homo adjuvatnr ad implenda divina lilterali sacroe Scripiurae ex talibus locutionibus
proecepta. niiiiquam potesl subesse falsum.
Ad secundum, dicendum quod per sensum litle- Ad quintum, sciendum quod elsi liber sacroe Scri-
ralem non solum habelur historia tantum, scilicet pluroe (de quo Ezecbielis n et Àpocal. \) dicalur
rjrum gestarum ; sed eliam quoe^sunt agenda, ut « scriptes foris » ratione sensiiL,liiterabsqui dicilur
palet ex proeceptis charilalis, in quibus secundum este polentior, eo quod per voces immédiate signi-
doctrinam Christi lolâ lex pendet. Similiter per sen- ficatur; et dicalur <tscriptus inlus i propter sensum
sum lilieralem habentur quoe sunt credenda, ut de niysticum, seu sensum spiritualem, qui est laten-
unilale Dei Deut. vi : « Audi, Israël, Deus luus unus I) lior : non tamen ex hoc sequilur quod sensus litte-
est, » EldeTrinitale personarum, ut Mailb. xxvm: ralis sit minoris dignitalis universaliter, sed solum
« Baptizantes eos in nomine Patris, el Filii, et Spi- particulariter, scilicet, in illis locis, seu passibus
« ritus sancli, t et sic de aliis ad fidem et spem perii- sacroe Scripturoe, in quibus concurrunt duo sensus,
nenlibus. Unde secundum Thomam, prima parle, unus, scilicet, spiritualis qui de allîori niateria ira?
qnoesl. 1, arlic. ult., in responsione ad primum ar- ctal,|Seuutilïori ; et jalius litteralis, qui'tractai de
gumentum nihil sub spiriluali sensu conlinelur fidei rébus geslis, quoe sunl 1 minoris dignitalis, ut diclum
neeessarium, quod Scripiura per liiteralem alicubi fuit supra. Sed ex bac consideratione habelur, quod
manifeste non tradal. Ul est sentenlia Auguslini, de sensus lilteralis simpliciter loquendo sil dignior, eo
"Joctrina Chrisliana. Hoecille. Unde ex hoc quod in quod ejus notitia se extendal non solum ad sapien-
luibusdam locis sacroe Scripluroe sensus lilteralis tes, qui mystica intelligunl, sed etiam ad rudes,
solum gesta docet, non sequitur simpliciter quod per juxla illud Rom. i : « Sapienlibus el insipientibus de-
sensum litleralem non habeantur ea quoesunt de ne- « bitor sum. » Ex quo manifeste sensus sacroeScri-
cessitate salutis credenda, agenda et speranda. pturoe dicitur scriptus intus et foris, eliam secundum
Ad tertium, dicendum quod fundamentum in spiri- sensum litleralem tantum : nain, ul deductum fuit in
tualibus soepe dicilur esse nobilius seu,dignius quam leilio articulo hujus quoestionis, de his quoe perti-
oedificium : Christus enim, qui coeleris suppositisi nent ad sensum litteraiem quoedam sunt inlimiora
Ecclesioe incomparabililer dignior exislit, lunda- quam alia. I
nienlum dicilur ; unde I Cor. m : « Fundamentum t Ad sextum, dicendum-quod sicul studiuin huma-
4Q PROLEGOMENA. 50
narum scientiarum incipit a principiis naturaliler .^ cunda). Qui quidem defeclus. in sensu accipto se-
notis : sic sludium sacroe Scripluroe recle ordinatum cundum signilicationem vocum lanlumsoepe contin-
incipit ab articulis fidei divinitus in sacrasacroeScri-
Scriptura git in sacra Scriplui a modo proediclo; unde in tali-
revelatis, qui fundantur in sensu lilterali bus locis recurrendum est ad aucloritalem beat!
pluroe. Ex quibus articulis una et cum aliis in sacra Gregorii supradictam, quoe valde altendenda esl.
Scripiura traditis, seu per veramalia reciam ralionem
iineniis, proceditur ad aliqua probanda : sicut Copia cujusdeni litteroe', quoe contra determi-
Apostolus I Cor. xv ex resurrectione Christi arguit nationem proedictoe quoestionis a quodam
resurrectionem communem; et per isium proces- magistro in sacra pagina de ordine Mino-
sum devenilur ad omnia quoein sacra theologia ve- rum, auclori additionum fuit mîssa. -
raeiter traduntur, quoeomnia reducunlur ad sensum
litleralem ipsius sacroe Scripturoe, ut diclum est. Ex Aime proesul, ut aller Simeon annosus, famosus
quo palet quod sludium sacroe Scripluroe incipit ab studio divinoelegis, tuam emeritam seneclutem ob-
intellectu sensus litteralis ipsius piimarie sumpto, lulisti quasi sacrificium vesperiinum : in quo forsan
el lerminatur iu his quoe in eadern sacra Scripiura responsum accepisli a Spiritu sanclo, non videre
traduntur vel deducuntur ex eis modo proediclo. morlem, nisi prius addilionibus declarativis declara-
Coeteraautem quoead sensum spiritualem pertinent, liones littérales ulriusque Testamenli elucidares,
fundari habent in proediciis, ul riicium est. Ex qui- quasi inessel vena vitoeet in lum'ine tuo lumen illius
bus patet excellentia sensus lilteralis, in quantum in videretur ; ideirco tibi laus et honor in Ecclesia
eo ir.cltiduntur circa cognitionem divinam, quoe est g sanclouim, utcoeieris sacram Scripturam elucidan-
per fidem, tam illa quoe se habent in aliis scienliis tibus est concessus. Et quoniam, aime proesul, apex
ut inlellectus , scilicet prima principe, quam illa , et pastor, spéculum el agalma luciforme, prooemiali-
quoe se habent ut scienlia, scilicet, quoe deducuntur ter inlroduclio lui operis, Addiliones nominati, ad
a principiis, quam etiam illa quoe sunt de summis manusmei pauperis iralris minoris suspiranlis, fama
causis rerum, quoe pertinent ad sapienliam, ut in m primo, secundo scriptura pervenit : inquo ceinens
Elhic. Illud autem quod dicit Apostolus Rom. i : mentis tuoe reclitudinem complanlalam ramusculo
«Jnvisibilia Dei a creatura mundi, per ea quoe sunt bonoenaluroe legis (a), quam inierscril Paulus ad
« facta intellecla conspiciunlur, t proprie irîtelligi- thesaurizandum paires filiis; nec minus lerminum
turde his quoecognoscuntur de Deo per ereaturas, quoestionis, qua quoeril lua ingeniosa solerlia digni-
«
utpbilosophi cognoverunt; unde ibidem dicil: Quod lalem litteralis intelligentioe, ahundare aliis sacra:
t nolum esl Dei, manifestum esl illis, » etc. Scripturoe sensibus, pro cujus parte conlra, ocio
Ad seplimum, dicendum quod ex illa auctoritate ralionibus Achilleis fundamentum firmilalis quoe-
Gregorii non esl inielligendum quod sensus litteralis stionatoe veriiatis agilasti, non modicum firmitaiem
sacroe Scripturoe, scilicet, qui ab auctore intendiius-, ejusdem solidando ; in eo honoris virluti debili deci-
deficiat in aliquo loco, sic ut vel falsum includat, sionem assiguando sub numéro senario. In quibus
vel aliquid penilus inutile: primum enim esset infir- omnibus, elsi magna exnberat utiîilas, atlamen non
niare tolaiii aucloritalem sacroe Scripturoe, ul Augu- ingeniosa sublililas mentent reficit elevalam, non
stinus dicit ; secundum contra Aposiolum sic dicen- saliat tuoe quoestionis determinatio afïïrmaliva, cum
tem : s Quoecuuque scripla sunt, ad noslram doctri- sua solidalio polius oppositum concludal. Quoniam
t nam scripla sunt. t Sed quia sensus lilteralis ac- G sicut adoralio imaginis non propter imaginera, sed
ceptas a significalione, qua voces significanl res, imaginatum fil, sic reverentia et honor lilleroe pro-
quandoque déficit, in lali casu dicit Grcgorius quod pter spiritum : et propter quod unumquodque, el il-
redeundum esl ad significalionem, qua res per voces lud potius; honor enim et reverentia transit in pro-
significatoe aliud ulterius significanl, quodsensus
peilinet
lil- toiypum. Non urna aurea manna plena, virga el la-
ad myslicam expositionem. El in talibus buloe propter arcam foederis, sed arca propier talia
teralis principaliter intenlus ab auciore non est ille reverenda erat. Quid interiora, nisi spiritualis inlel-
qui per significalionem vocum primario intelligilur,rerum
ligentia? Quid arca, nisi liltera prospectalur? Quod
sed potius jllejpii ulterius per significalionem adhuc distinclius Ezechiêlica visio manifestai, cum
per voces significatarum h&belur. Contingit sutem pulcbrius isla depingit sub rnelaphora rotoe in medio
hoc in sacra Scripiura multiplicker. Primo in locu- roloe. Rota in medio rote, liltera gralioe in litlera
tionibus parabolicis, ut diclum fuil in responsione ad legis : quibus non concedil vitam, sed spiriluali in-
quarlum argumenlum. llem cum Scripiura loquens telligeniioe cum subjungit: c Et spiritus vitoe eral iu
de uno ad lilieram, transit ad aliud cujus est figura, « rôtis, i Hoecenim est vera vita, quam Verbum vi-
ut patet in prima régula et ullima beali lsidori, quoe toecoecitali Judaicoe proedicavif, cum dixil : « Scru-
ponunlur in secundo prologo hujus Postilloe. Item « tamini Scripluras, » etc. Non saliat etiam primum
cum aliqua historia, secundum significalionem vocum decisionis, nec secundum, nec tertium, nec quarlum,
tantummodo intellecla, non inducit aliquam inslru- nec quinlum, imo nec sexlum, ubi agilur de'compa-
ctionem in fide, seu in moribus ulililalem, neque ralione sensus litteralis ad myslicum sensum, inter
eliam inducit ad aliquam honeslatem in-eonversa- j) quos comparalîo non est possibilis propter gradus
tione humana, sed potius videlur aliquam' speciem diversarum specierum, extra quod non contingit
mali inducere seu approbare, cl ideo in tali historia comparalîo propier inlensionem gradualem specificae
requirendus est necessario sensus secundum mysli- naluroe. Quare ex bis dependenler fallit motiuun
cam significalionem accommodatus et uiilis ad*ali- triplicis considerafionis, qua sensus litteralis aliis
quid proedictorum ; juxta illud Isa. xvni : « Ego Do- sensibus simpliciter comparatus esl dignior, scilicet,
c minus docens te utilia J El hoc. insinuant verba ex parte extensionis : fallit istud cum cuncta sacra
«
Gregorii in proedicla auctoritale cum dicit -. Cum eloquia plena sint Dominicis saeramenlis. Hanc lon-
c ordo historié déficit; i historia enim sacra ordi- giorem extensionem spiritus supra lilieram cognovit
natur ad nostram doctrinam : cum autem in hoc se- Paulus cum dixil, « Onin'ia in figura illis contmge-
cundum significalionem vocum deficial, constat quod « bant, » non solum scripla, sed eliam quoeunque
ordo historioe déficit, et sic sine dubitatione redeun- modo alio tradita. Et propter hoc etianî fallit secun-
dum esl ad spiritualem sensum, modo proediclo, qui dum, videlicel, ex parte universalilatis, quoniam
in talibus habendus esl pro lilterali. Cujus exem- quanlo aliquid universalius, tante communicabilius.
plum habelur RI Regum i, in historia de Abisag ad- Sensus autem lilteralis propier suani limitationem
ducta ad David in seneclule sua, prout Hieronymus per doctorés famosos et signanler per doclorem Irre-
ibidem noiabililer exponil (Vide ibi in Addilioiie se- fragahilem, est încommunicabilis; non enim dividi-
- (a) Id est m eadem arbore nascentem ia nua rarausculus.
m WALAFRIDUS STRABUS FULDENSIS MONACHUS. 52
tur, sea nene myslicus multiplic3tur. Et ponam ^j miror : verba enim quoe in sacroe Scripturoe exposi-
multiplicalionem docloris, Quoniam, inquil, aut re- tronibus magnam exubérant ulililatem, quid si noa
feYt mores, aut fidem. Primo modo tropologicus, refieiant mentem elevatam? Quidam enim propheta-
secundo modo dupliciter, quoniam vel fidem Deita- rum scripsit : « Ego Dominus docens te utilia (Isa.
tis, vel humanitalis; si Deitatis, anagogicus; si hu- XLVHI),» unde non dixit subtilia, seu ingeniosa: ta-
manitalis, allegoricus. Tertium aulem etiam fallit : lia enim quoe, ut dicit,] mentem elevatam rèfrciunt,
quoniam dignitas istorum sensuum allenditur pênes si contra utilia distinguamur, potius perlinere viden-
majorera utilitatem, quoeconsequilur majorera cerli- tur ad alla sapere quam] ad sobrietatem.
tudinem, quantum est ex se : non enim cerlitudo Consequenter dicis quod non satiai te quoestionis
spiritualis inlelligenlioe, est speculationis, sicut litte- determinalio afiîrmaliva, etc. Er quo videlur quod
ralis intelligentioe : sed est certiludo experienlioe, et non viuisti, vel forte non attente considerasli, de-
secundum affeclum, et per modum guslus, per spi- terminationem meam, specialiler in sexto arliculo
raiionem et testimonium Spiritus sancli. Ex quibus responsali, ubi manifeste habetur quod decisîo, seu
non consurgit ratio commendationis Poslilloe docto- determinalio mea non Ifuit afiîrmaliva simpliciter,
ris Nicolai ; sed confidendo de tui benigna condi- sed distincliva. Sunl enim ibi très distincliones, se-
lione, cui nie dévoie xommendo, oestimo rationem cundum quarum unam |sensus naturalis proeeminet,
suoecommendationis consurgere ex oppositis adjecti- secundum abam vero est oequalis dignitatis, et se-
vis, quibus Nicolaum tam immerito reprehendere cundum aliam etiam ruinons dignitatis, quam sen-
niteris. Commendalur enim quis ex proprro opère ; sus spiritualis. j
quare sententias doctorum ,
postposuil quasi imperti- "R Consequenter dicis quod reverentia et honor lit—
nentes, ut auctorizaret opus suum Ecclesioedoctori- teroe esl propier spiritum , quia propter unumquod-
bus, a qua non deviavit: Nec" probas quod dicis , que et illud magis; ex quo conarrs eoncludere quod
verba sancli Thomoeesse igné charilalis examinata : sensus lilteralis honoratur propter spiritualem. Ad
cum in pluribus suis determinalionibus sint impu- quod deducis exemplum de arca foederis, cui honor
gnata per plures ingeniosos theologos, viros admira- debebalui propter contenta in ea, et non econtra.
biles, quasi in corpore vel extra corpus scripserinl, Fraler mi charissime, mihi videtur te hic invohisse
Deus scit. Commendalur secundo, et si non a pro- sententias. Si enim per hoc quod dicis, liltera, intel-
prietate sermonis Hebraici, quem non in lacté suxil, ligis characleres in tabulis expressos, et per spiri-
sed a verilale senlentioe, circa quam non erravit, tum intelligis sensum per eos sîgnatum, ulique con-
immiscendo illam,habilui iheologico, qui illum la- cedilur libi, sed nihil facil contra me argumentalïo."
ctavit. Commendalur lertio in eo quod inler omnes Nain sensus lilteralis est qui primo per lilieram in-
doctorés Hehiaicos Rabbi Salomonem elegit, quo- telligilur, et ei debelur! honor potius quam lilleroe
niam inler omnes illum meliorem theologum inve- maleriali. Si aulem per ïioe quod dicis, liltera, intel-
nit. lsta sic indigesta luoe digesloe prudeniioe, aime ligis sensum litteraiem, {etper spiritum, sensum my-
proesul, scribo calamo brevissimo, commendans tuoe slicum, seu spiritualem, 1sic distinguendum est : Nam
ingeniosoe scientioedefeclus calami ignari : atîamen in quibusdam locis sacroe Scripluroe, ut in historia-
Deo teste tibi nunc plus quam viventi in soeculoaf- libus Veteris Testamenli, seu. coeremonù.libus, et
ficior, cum inler mortales sis nunc virluosior, et lui hujusmodi, dignior esl sensus myslicus quam litle-
reverentia esset mihi opus tuum assidua diligentia si ralis, ut in sexlo arliculo responsali quoestionis proe-
occurrisset mihi sua proesenlia. Vive cum gralia, ut C * dictoefuit ostensum ; et in talibus potesl habere lo-
vivas semper in gloria. cum exemplum proediclum de arca foederis. In aliis
vero locis, ubi sensus lilteralis solus secundum Au-
Copia responsionis ad proedictam epistolam. gustinum inquiritur, exemplum nullum videtur ha-
bere locum, ul patelin ^nateria propria de qua lo-
Venerandoe religionis vir, frater et amice charis- queris.j In tabulis enim Testamenli, quoe in arca
sime, lilieras tuas me récépissé recognosco, in qua- foederis concludebantur,! nihil aliud continebatur nisi
rum exordio me alterum Simeonem vocas, cui in proecepia decalogi : quoe quidem proecepta non ex-
nullo me credo assimilari, nisi forte in senecta, uti- ponuntur principaliter seu communiter, nisi secun-
nam uberi. Sed illarum processu aliquahter conspe- dum .sensum-lilleralem, ad quem omnes exposiliones
cto, le potius vocare possem alterum Samariianum-: eorum, quantûmcunque ,multiplices, reducuntur.
oleu'm enim laudis cum vino reprehensionis artifi- Consequenter deducisvisionem Ezeehielis de rota
ciose salis attulisti. De ulraque autem materia plus in medio rotoe ad tuum propositum ostendendunij
quam casus requirerel credo te attulisse. Non enim quod manifeste videtur non valere. Si enim hanc
talem ac tantum me senlio qualem me scripsisti; visionem allegas secundum litleralem sensum, inler'
nec dicta mea, de quibus agitur, in quantum ingenii roga magistrum Nicolaum, qui liiteralem sensum
mei modulus inlelligere valet, reprehensione tua maxime sequitur, el dicet tibi quod per qualerna-
condigna reperio. Si tamen sunt, libenter correctio- rium numerum animalium et rolarum in visione
nem recipiam : non enim vanum nomen acquirere, Ezeehielis intelligilur quateriiarius Tegnorum succe-
sed veritalem inq'uirere, propositi mei est. Sed per D I dentium, scilicet Chaldoeorum, Persarum , Groeco-
hoc latius discurrendo, 'quantum ad primum, tuum rum, et Romanorum : et sic auctoritas lua secundum
henevolum erga personam meam affectum, a quo litteraiem sensum nihil facit contra me; si aulem
hujusmodi oleum émanasse concerno, gratiam ha- eam allegas secundum sensum mysticum, seu spiri-
beo, et graliarum retributione oestimo esse condi- tualem, vide Gregorium, qui hanc visionem in Ho-
gnura. De secundo vero amplector libenter efle- meliis suis super Ezechielem eleganter exposuit,
ctum : ferrum enim ferro acuitur, et contrariorum qui rotam in medio rotoe Novum Testamentum in
solutionibus veritas magis elucescit. Decrevi aulem medio Veteris exposuit : constat autem quod in irlro-
per singula argumenta tua discurrere, et omni rhe- que Testamenlo, et per consequens in ulraque rola,
torùm flore deposilo, verbis planis, quibus in scieu- invenilur sensus lilteralis. Sed dicis, licet in utro-
tiaruni investigationibus uli solemus, singulis, prout que Teslamento invenitur sensus litteralis el spiri-
niihi videbitur, respondere, objectiva verba tua in tualis Vita, lamen non conceditur nisi spiriluali
locis suis repetendo, ut omni confusione semota, intelligentioe, cum subditur : s Et spiritus vitoeerat
singulorum veritas aperlius innotescat. « in rôtis. » Audijogo, si per spiritualem intelligen-
Dicis enim primo de quoestione -mea in generali tiam solum intelligeres spiritualem sensum, seu
sic : t In quibus omnibus etsi magna exuberal uli- myslicum excluso sensujlilterali, manifeste deviarçs
litas, altamen non ingeniosa subtilitas mentem reficit a \eriiate sacroe doctrinoe. Constat enim quod omnia
élevatam. » quoe de necessilate salutis traduntur credenda seu
Circa quod non modieum de lua discretione ad- agenda in sacra Scriptura, sub sensu lilterali repe-
55 PROLEGOMENÀ. M
riuntur. Myslerium enim summoe trinitatîs el uni- A sensum manifeste non tradat. Unde Augustinus ad
tatis, quod inler credenda summum tenet locum, in Vincentium Donalistam : s Quis autem non impru-
auctoritalibus sacroe Scripturoe secundum sensum denlissime nitatur aliquid in allegoria positum pro
litleralem inleîlectis fundatur. TJnde Augustinus, se adducere, nisi habeai etiam manifesta testimonia,
traclans de ordine servando cum de Trinîlale agi- quorum lumin'e illuslrentur obscura? J Sed ulierius
lur, in libro iv de Trinitate sic dicit: {Primo contra de sensu myslico videris dicere sic z Hoecenim est
aucioritales sacrarum Scripturarum : ulrum fides ita vera vila, quam Verbum viloecoecilatiJudaicoe proe-
, se habeat demonstrandum esl, deinde adversus gar- dreavit, cum dixit": i Scrutamini Scripturas, in qui-
rulos, i etc. Constat autem quod auctorilates sa- e bus putatis ^os vitam oelernamhabere (Joan. v) ; t
crarum Scripturarum, quoenos obligant ad creden- per hoec tua verba senlio oestimare quod per scruli-
d'ain in myslerium sanctoe Trinilatis, sunt illoequoe nium Scripturarum, a.Chrisloproeceptum Judoeis,in-
secundum sensum litter.ilem hoc dieunt : tanlum- ' telligilur eis mandare ut de sacris lilteris educerent,
modo enim a talibus sumitur efficax argumenlum ," seu extraherent sensum spiritualem seu mysticum :
secundum eumeem Auguslinum de Doctriua Chri- quod, salva pace dixerim, nullam conlinet verilatem.
siiana. Unde omnia testimonia quoe a Magistro in 1, Audeo enim tibi, fraier, dicere, Scrulare omnia
"distinct.^, ad hoc myslerium fundandum deducun- sacra Evangelia Dei, et nunquam reperies Chrislum
tur, intelligunlur secundum sensum litleralem , ut allegasse aliquam aucloritalem sacroe Scripluroe, vel
ibidem palet. De myslerio autem incarnalionis discipulis erudiendis, aut Judoeis contradicentibus ,
Verbi, in cujus agnitione vila oeterna consistil,unde: seu etiam diabolo tentant!, nisi sub sensu lilterali
i Hoecest vita^lerna, ul cognoscanl te DeUm,,et, gv inlelleclam. Unde et Magisler .Nicolaus hoc recte
e quem misistr, Filium tuum (Joan. xvn), J etc., considerans, in tola Postilla sua Veteris Testamenti,
manifestum est quod omnia circa hoc de necessjlale ubi occurrit aliquis textus allegatus in Novoa Christo
salutis credenda, in sensu lilterali principaliter tra- et a discipulis, semper exponit eum secundum sen-
duntur^ ut cum de incarnatione dicilur ; a Verbum sum litteraiem , in lantum quod etiam vel illud
c caro faetum est (Joan. i), t quod secundum sen- Psalmistoe : « Lapidem quem reprobaverunt oedifi-
sum litteraiem incarualionem veram significat ; et « cantes, hic faclusestincaput anguli(Psa(. cxvu),>
cum de morte dicitur : « Clamans voce magna exspi- exponit intelligendum esse secundum sensum litte-
« ravit (Marc, xv) ; » et sic de aliis circa humanifiitem raiem de Chrislo , eo quod Christus Judoeis illum
Chrisli credendis : quoe omnia in sensu lilterali in- lexliim de seipso allegavit. Simililer omnes aucio-
veniuntur. Idem de creatione mundi, aliis articulis ritales Veleris Testamenli, quas Apostolus allegat
fidei, qui nobis proponuntur credendi, qui omnes sub ad Hebroeosi ad probandum divinitaiem Chrisli, et
sensu lilterali invenranlur; el ideo habent vira obli- alia ejus mysleria, conatur eos reducere ad sensum
galoriam, ut dictum est. De bis vero quoeagenda,sunl litteraiem, quantumeunque prima facie habeant
de necessitaie salutis, solum accipio illa duo mani- aliam apparenliam ; quod est necessarium ad hoc,
festa : in quibus iota lex pendet et propheloe, se- quod sint efficaces ad concludendum intentum-, -et
cundum teslimouium Salvatoris, scilicet : « Diliges sic in aliis quibuscunque locis lotius Postilloe. Ex
s Dominum Deum tuum ex toto corde ( Maiih. quo concludilur contra te : ipsos enim sensus rman-
e su), s etc.; et : « Diliges prôxinmm tuum sicut dabal Chrislus scrulari ; de quibus ipse quolidië do-
i teipsum (Ibid.). t Isla enim mandata non habeni r cebat, proedicabat, seu disputabat : qui sunl lan-
nisi sensum litleralem. Non enim in hoc loco res ^ lurnmodo littérales , ut diclum esl ; et ideo illud
signifleatoeper hanc vocem, Deus, seu per hanc vo- verbunl Christi : « Scrutamini Scripturas , » quod
cem, proximum, et per hanc vocem, diliges, ulterius T>rote allegas, secundum magislrum proedictum, ex-
alias res significanl, a quibus rébus sic significatis ponitur de mysleriis Christi, quoein sacris Scriptu-
sensus alius accipialur, ut est manifeslum. El atten- ris secundum sensum'htteralem intelleclis reperiun-
de quod non solum proedicla, quoe de necessilale tur. Dicit enim super proediclo verbo, scilicet :
salutis sunt agenda, sed eliam. illa quoead slatum t Scrutamini Scripturas : » Sic Scripiura Veleris
perfeclionis pertinent, el ut consiiia dantur, baben- Testamenli désignât lempûs adveiîtus ejus; Gen.
lur per sensum litteraiem, ut cum dicilur : « Si vis permit. : i Non auferetur sceptrum de Juda, i etc. ;
c perjectus esse , vade, et vende omnia quoe habes, et Dan. n, ubi deierniinaïur advenius Sancli san-
c el da pauperibus (Marc. xix). J In quibus verbis cior'um sub numéro cerio hebdomadarum. Détermi-
secundum"sensum litleralem ihtelleclis Includunlur nai eliam locum nalivilatis Mich. v : « Et tu Beth-
omnia illa, quoe ad slatum perfeclionis pertinent, ut t lehem? J Déterminât eliam modum nascendi Isa.
est manifestum. item doctriua sacramentorum Ec- vu : « Ecce virgo concipiel? s Et modum conver-
clesioe, quibus gralia justificans dalur seu augetur, sandi, Zach. ix : « Ecce rex luus Yenit tibi'? > Et
quoeroper quem sensum dalur nobis in Scripturis ? modum moriendi, Isa. LIV: « Sicut ovis ad occisio-
Per liiteralem seu myslicum? Non est dubitabile « nem ducetur, » etc. Et breviter , omnia Chrisli
quod per Utieralem. Cum enim dicilur :_« Qui cre- mysleria in 'Veleri Teslamento inveniuntur ex-
€ diderit, et baplizatùs fuerit, i etc. (Marc, xvi), pressa, et in Christo compléta. Hoec ille. Constat
secundum sensum liiteralem inslilutio sacramenli " autem quod omnes aucioritales proedictoe, allegatoe
baptismi intelligilur; similiter cuîn dicitur: « Caro per Postillatorem secundum sensum lilieralem proe-
c mea vere esl cibus, et qui manducatmearn carnem, dicla mysteria significanl. Et sic palel quod cum
« elbibil meum sanguinem, J etc. (Joan. vi), se- dicilur : <iScrutamini Scripturas, i référendum est
cundum sensum liiteralem doctorum hujusmodi ha- ad sensum litteraiem, quod est intenlum.
belur virlus , seu efficacia sacramenli Eucharislioe. ' Sed forte dices quod sensus litteralis non indiget
Similiter per sensum liiteralem hujusmodi dicli : scruiiniô, cum ex significatis per vocem,accipitur,
t Confitemini alter.utrum peccata veslra (Jac. m), J "sic stalim offert se inlellectui, cummodico serutinio,
"sacramentum poenitenlioe intelligimus. Quis ergo seu raiionis îndagine : unde hoc superfluum videlur
sanoe mentis audëal dicere quod in sensu lilterali éoecilali JudarcoeChristuraproedicasse: t Scrutamini
non est spirilus*vitoe, cum in eo omnia credenda 'Scripturas ; » cum ipsi de hoc sensu satis edocti
et agenda ad vitam spiritualem perlinentia tra- fuissent. Non sic, frater mi, non sic : sensus enim
dantur ? litteralis sacroe Scripturoe, licet ex significatis per
Sed forte diceres quod omnia proedieta"etiam ha- vocem accipialur, ut dicis, multi lameiLin.ejus in-
î)enlur in sensu myslico, nam per sensum allegori- veniione vel acquisitione erraverunt, tam iri Veleri
_cum habenlur ea quoe sunt credenda, et per tropo- quam in No^o Teslamento. Cujus ratio est : Nam
logrcum quoe sunt agenda. Ad quod dicendum quod sicut de vils Domini, quoe sunl ejus proecepla , seu
nihil sub sensu spiriluali conlinelur fidei vel moribus consiiia, legilur per prophetam : 4 Recioe sunt vioe
jiecessarium, quod Scripiura alicubi per lilieralem c Domini, et justi ambulabunt in eis ; proevarica-
bS WALAFRIDUS STRABUS FULDENSIS MONACHUS. e=fi
« tores autem corruerunl in eis (Ose. xiv) ; » sic in A . insatielalis, forte salisfieret lihi. Sed quia proelermi-
sensu lilterali contingil; scilicet, quod licetsitreclus, sisir assignare rationem, nullam tibi do responsio-
id est planior; et jusli, id est habenies lumen fidei, nem-,nisi quodeavendum eslab insaliabililate cordis,
ambulabunl in eis , scilicet intentis et significatis quoe in sacris Scripturis reprobatur.
per sensum liiteralem fidei adhoerendo: proevarica- Circa sexlurn, quia ibi declarasli mentem tuam,
tores tamen, scilicet c. rentes hujusmodi lumine , merito respondendum est tibi. Dicis primo quod
scilicet fidei, corruenlin eis. In Veteri Teslamento inter sensum liiteralem et myslicum non est possi-
JudoeiChrisli contemporanei circa hujusmodi sensum bilis comparalîo. Quod valde irralionabiliter dictum
litleralem multiplicité!-errabant : sicut et modérai reputo:lum quia tu ipse proediclos sensus comparas
priornm suorum errorem sequentes , ut in multis ad invicem : asseruisli enim quod sensus mysli-
locis Evangelir patet. Unde in proeceptis deealogi, cus esl dignior, et per consequens sunteomparabiles
quoesunt principalia inler legis proecepta, in tantum per le; tum quia nullus ralionabililer negare posset
errabant, quod per proeceptade observatione sabbali creatorem esse digniorem crealura, distanlia aulem
intclligebant prohiberi ad lilieram , ne quis in sab- inter creatorem et crealuram eveedit quameunque
bato proximum siuim curaret, quod est inhumanum; distanliam inter res creatas, ut est manifestum ; tum
de quo confutabat eos Christus, oslendens quod licet etiam quia isti duo sensus, de quibus agiriius, sunt
in sabhatis bona facere, dicens : « Quis ex vobis qui speeies sub génère exposilionis sacroe Scripturoe
«habet unam ovem , el si cecideril*in sabhatis conienloe, ut patet per omnes doctorés de hoc lo-
« (Matth. xii),selc. Similiter in homicidio non intel- queules, ul Bedam, Auguslinum et alios. Nihil enim
ligebant prohiberi, nisi occisionem corporis humani : g prohibet quod sicut dicemus speciem humanam esse
quibus aperuit Dominus sensum, asserens omnem digniorem brulali seu' irralionali, sic quod unus
iniquum molum ad nocendum fralri in homicidii sensus exponendi sacram Scripturam sit aliero
génère dehere deputari. Hoc idem déclarât Augu- dignior. |
stinus contra Faustum de omnibus illis, de quibus Consequenter, quia dixeram in conclusione quod
dicilur in Evangelio : « Audistis quia diclum esl sensus litteralis esset dignior ex parte extensionis ,
« antiquis. J Errabant eliam circa proeceptum de eo quod quoelibet propositïo sacroe Scripluroe habet
honoratione parenlum, irritum facientes Dei man- sensum litteraiem verum : sensus vero mystici non
dalum propter traditionem suam, ut testificalur se exlendunt ad tolam sacram Scripturam; contra
Matiboeixv et Marcivu ; qua ratione ostendil de eis quod dicis sic : Fallit islud, cum cuncta sacra elo-
diclum fuisse per Isaiam,; <sPopulus hic labiis me quia plena sint Dominicis sacramentis. Hic videris
« honorât, t. etc. Super quo et aliis erroiibus quibus involvere sententias per acceplionem hujus dicti
adhoerebanl in sensu lilterali sacroe Scripluroe dé- sacramentum; si enimlaceiperes sacramentum pro-
ficientes, de eis ibidem concludit : « Coecisunl, et prie, ul significet sacramenta novoe legis et eliam
«,duces coecorum. t Unde coecitas Judaica, quam veleris, sic falsum assumeres. Multa enim sunt elo-
Christus reprobal, circa falsum intelleclum sensus quia in quibus nulla fit mentio de sacramentis, in
lilteralis consistil. Palet etiam hoc per proedictas quoeunque sensu talia eloquia sumantur. Si autem
auctoritales Veteris Testamenli, quas Postillalor per sacramentum inlelligas sacrum secretum, ut
allegavit, super illud verbum : c Scrutamini Scri- per hoc intelligatnr sensus mysticus, sic etiam as->
pturas; » quoequidem auctoritales secundum verum G _ sumeres falsum. Ostensum est enim in secundo ar-
'
sensum litteraiem mysleria Chrisli significanl, ut ticulo quoestionis,de qua agitur, quod sunt multa in
supra dictum est : quem quidem sensum liiteralem sacra Scripiura in quibus solus sensus litteralis est
Judoei multifarie perverlentes, venialem fidei per quoerendus : et est sententia Augustini super Genesi
eas expressam non verentur negare; unde recte eis ad lilieram. Si autem per sacramentum intelligis
dicilur : t Scrutamini Scripturas; i id est diligenter quameunque sacram doctrinam, sic verum dicis, sed
altendile verum sensum litteraiem in eis conlentum. nihil facit contra me, quia in illis passibus in quibus
Item atlendendum quod quia inler proedictos errores solus sensus litteralis quoerendusest, sunt multa
periculosior erat error circa cognitionem Christi, sacra documenta de fide seu moribus, prout dedu-
circa quam perlinacissime se habebanl; teslalur clum fuit supra; el sic palet quod extensio sensus
enim Lucas quod cum eis semel In synagoga illud lilteralis slat in suo vigore; sed ad probalionem lui
Isaioe LXI: e Spirilus Domini super nie; propier assumpli, scilicet quod sensus mystici extendanlur
<squod unxit me evangelizare pauperibus, » etc. , ad tolam sacram Seripluram, sic allegas : Hanc ex-
exponeret, de seipso fuisse dictum, finaliterejecerunt tensionem spirilus supra lilteram cognovit Paulus
illum extra civilatem, ul proeeipilarenl eum ; merito cum dixit : « Omnia| in figuris contingebant illis
igitur talibus Christus dicebat : « Scrutamini Scri- « (I Cor. x), J non solum scripta, sed etiam quo-
pturas; t quia si lalium Scripturarum sensum litte- eunque alio modo tradila. Hoecauctorilas Pauli, si
raiem verum habuissent, testimonium verum inve- bene allendas, nihil facit contra me. Loquitur enim
rtissent de Christo , et ideo subjungit : « Illoesunt - ibi de geslis populi tantum sub antiquo Teslamento
e quoetestimonium perhibent de me. » Testimonium degenlis, quorum vita eratprophetica : unde narra-
aulem a sacra Scripiura non habetur certum nisi D J lis in eodem capilulo quibusdam eorum geslis, tam
ex sensu lilterali, ut Augustinus in mullis locis in transilu maris quam sub nube , et hujusmodi,
lestalur. concludit : « Hoecautem omnia contingebant illis in
Idem patet in Novo Testamenlo. Nam si Arius « figura, i Non enim dixit solum, omnia continge-
verum litteraiem sensum habuisset hujus dicli : bant, sed cum hac addilione, « Hoecaulem omnia , »
a Ego el Pater unurn sumus, t banc aulem unitatem ut osienderel se de illis et similibus tanlummodo
inlelligendo in divina natura ; similiter et hujus loqui. Similiter non dicitur quod omnia dicebaulur
dicli : t Paier major me est, n verum inlellectum illis in figura, sed e contingebant; J in quo mani-
habuisset, intelligendo majorilatem respectu naturoe fesieoslendil quodloquitur de gestis conlingentibus,
assumptoe,non corruisset in hoeresim suam damna- non aulem revelatis seu proeceptis eisdem. Nunquid
tam. Sed quia proedieta aliter inlellexit ad lilieram quod dicilur in veleri lege : «Audi, Israël, Deus
quam catholici Spirilu sanclo illuminati inlellexe- tuus unus esl (Deut. vr), » contingebal eis in figura ?
runt, lapsus est in laqueum. Et sic patet quod circa vel quod dicilur : « Diliges DominumDeum tuum ex
verum intelleclum liiteralem Evangelii proedictus t loto corde luo , s el hujusmodi el sic de similibus?
error consislit : el sic intelligendum esl de aliis. Ex Absit : ibi solus litteralis sensus est quoerendusse-
quo palet intenlum. cundum senienlïam Augustini. El ex hac conside-
Ulterius dicis quod non satiat te primum decisio- ralione clanus palet pr^emineniia sensus litteralis
nis meoe, nec secundum, nec lertium, nec quartum, secundum exlensionem : extendii enim se ad aucto-
nec quintum.Circaquod si ostendisses rationem tuoe ritales notabiliores et excellentiores sacroe Scripturoe
57 PROLEGOMENA.
de quibus diclum esl supra, in quibus auctoritatibus A cum : non enim de ratione sensus spiritualis, sen
myslicus sensus non habet locum. mystici, esl ut det graliam eum inlelligenti, seu in-
Consequenter dicis quod sensus lilteralis non est venienti : nec eliam est necessarium quod habens
universalior , quia de quanto aliquid est universa- verum sensum myslicum, seu spiritualem, sacroe
lius, tanto esl communicabilius : sed sensus littera- Scripluroe, sil in gratia gratificanle : sufficit enim
lis propier suam limitalionem , et signanler per ad sensum spiritualem, seu mysticum recle inve-
doctorem Irrefragabilem, est incommuuicabilis, eo niendum, seu habendurn, habere, seu participais do-
-quod non dividitur, sed bene mysticus multipli- num prophelioe, seu donum inlerpretationis sermo-
calur. num; quoelicet sint gralioe, tamen sunt gratis daloe
Attende, frater,- rogo , si comparas sensus sacroe tantum : et sic cerlitudo illa, quam dicis per modum
Scripiuroe ad invicem secundum eorum limilationem gustus, pertinet ad donum sapientioe : secundum
ad materias de quibus agunt, manifestum esl quod quod spiritualis homo judicat omnia, etiam pro-
quilibet sensus'mysticus limilalur ad certain mate- funda Dei secundum Âpostolum (/ Cor. n) de quo
riara. Tropologicus enim sensus solum agit de agen- non agitur in proposilo. Ex hoc dicto tuo eliam se-
dis secundum mores, allegoricus vero de credendis, queretur quod nullus haberet cerlitudinem alicujus
anagogicus de sperandis ; sensus autem litteralis de sensus mystici seu spiritualis sacroe Scripluroe, nisi
singui'is proediclîs, et eliam de jam geslis manifeste existens in gralia : cl cum nemo sciai de lege com-
Iraclat. Nec credo quod doclor Irrefragabilis hujus muni utrum sil dignus amore veî odio, sequitur quod
opposilum asserat, et sic comparalîo tua polius nullus sciret se habere talem Certiludinem proe.li-
facit pro me. B cti sensus mystici de legecommuni, quod esset valde
Item si altendisti universalilatera, quam attribuo ineonsonum rationi.
sensui lilterali satis manifesta est : consistil autem Consequenter dicis quod non probo verba sancli
in hoc quod non soluni lilterali, seu sapientes, sed Thomoe esse igné charilalis examînala. Si bene al-
etiam rudes, qui ad intelligibilia capienda non sunt tendisti verba mea, sic dixi : Credo verba sancli
idoneî, lamen per sensum lilieralem capïunt spiri- Thomoe esce igné charilalis examinais : unde de
iualia, saltem sub simililudinibus corporalihus, juxla creduliiate mea non reqniritur aliud teslimonium,
isiud Apostoli : « Sapienlibus et insipientibus debitor nisi quod in riietis el iu scriplis meis semper se-
« sum (Rom. i) ; » unde ex parte hujus uriïversa- quor istum sanctum doctorem, ntinam digne el snffi-
lilatis sensus lilteralis manifestant habet proeemi- cienter. Nec ignoro quod dicta sua in pluribus sunt
nentiam. impugnata per-plures ingeniosos theologos, viros
lii hoc autem objicis de incommunicabilitale; si admirabiles, ut dicis, nec ex hoc impeditur mea cre-
sic opinaris, a verilale dévias manifeste. Communi- dulitas seu proseculio ; tum quia soepeconlingit do-
calur enim sensus lilteralis cuilibel propositioni ctrinas veras inipugnari, tam in llreologicis, quorum
sacroe Scripluroe, ut dictum est : et iterum in mullis principium positum est in signum cui conlradicelur,
unus passus habet multiplicem expositionem liite- quam in peripateticis; lum quia illa in quibus con-
ralem , prout fuit ostensum in tertio arliculo quoe- tradicitur, non referunt, ul firmiter credo, ad expo-
stionis. Est etiam sensus litteralis abyssus multa, sitionem alicujus passus sacroe Scripturoe, an sic ^el
propter magnas difficultates in eo contentas, circa aliter tenealur : et ideo talia apud me, qui de solo
ea quoead fidem et mores pertinent. Nec mirandum : p vero kiteJlectu sacroe Scripluroe et divinoe euro, ma-
nam in scientiarum humanarum libris, in quibus gis sunt curiosa quam frucluosa. Unde et Apostolus
solus sensus lilteralis est inquirendus, quarnplurima de similibus dicit quod quoestionem magis proeslant
commenta sunt, et plures exposiliones seu scripta. quam oedificalionem, et coelera.
Similiter et multipliées quoesiiones ad mentem au- Ultimo commendas magistrum Nicolaum eo quod
clorum inlelligendam seu elucidandam, ut patet in sententias sanctorum doclorum proprioe senteniioe
physiGis, metaphjsicis, et elhicis. Similiter in fa- postposuit, ut auctorizarel opus suum; et si simplici-
cultatibus utriusque juris, et hujusmodi; in quibus ter illum commendares, recle ulique faceres : com-
nec in textu, nec'in glossa est sensus nisi litteralis. raendandus est enim, qui tanlo studio et labore sa-
Si igitur in illis, in quibus solum illa tractantur quoe cram Scripturam exposuit sub piano elsuavi stylo;
in lumine uaturalis rationis cognosci possunt, loi sed miror le ex hoc illum commendasse, quod sen-
niulliplicîlates commenlorum varielalesque quoeslio- tentias suas dictis sanctorum proepbsuit, ut ais, ad
num, et exposilionum, et hujusmodi, circa sensum auctorizandum opus suum, cum huiccommendalioni
litteraiem inveniuntur, quanto magis in Scriptura non solum sacra Scripiura repugnet ; legitur enim
divina, ubi agitur de his quoe supernaturali lumine (II Cor. x) : « Non qui seipsum commendal, ille
tanlummodo cognoscunlur, inveniri possunt multi- probaïus esl ; J et Prov. xxvn : c Laudet te os alie-
pliées sensus littérales , seu exposiliones, quoesiio- num, non tuum. » Hoc eliam physica doctriua sua-
nes , et hujusmodi. det; ait enim Philosophus : Laudamus seipsos vitu-
Nec credo te latere quod sensus lilteralis dividitur pérantes. Et sic per opposilum seipsum laudare, seu
in très species secundum Augustinum in libro de _ aliis proeponere, non esl commendabile ; proesertim
Ufjhlale credendi, scilicel in hisloricam, etymolo- ** cum Postillator, de quo loquimur, ut ordinîs Mil o-
gicam et anagogicam, ul in tertio artieulo exposui : rum dignus professor, humililatem, non proesum-
similiter, el septem claves suoe reguloe quas Isido- ptionem sequi oeslimandus esl. Magna enim de se
rus iradit in libro de summoBono, quoe in prologo sentîre hi qui mollibus vesliuntur, et in dpmîbus
a Poslillatore poriuntur, non sunt nisi quoedamspe- regum sunt, consueverunt. Nec enim adduei possum
cies sensus litteralis, ul palet inlelligenti. Ex quibus ul credam quod poslponere senteniiam Hieronymi,
manifeste palet quod sensus lilteralis est communi- vel alicujus sancli doctoris, dicio Ràbbi Salomonis
cahilis et nmllipticaLilis. (proesertim ubi ratio non suâdet) commendalione
Dicis eliam consequenter quod dignitas jslorum repûtes dignum. Lauda ergo eum in quo latidandus
sensuum attenditur pênes majorera utilitatem, quoe est : in recta videlicel intenlione, quam credo eum
consequilur majorera cerlitudinem : quod tibi con- habuisse; et propter laborem magnum quem susti-
cedo, prout in quoestione proedieta larglus esldedu- nuisse dubium non est ut sacram Scripturam expo-
clum. Sed quod subjungis quod cerlitudo spiritualis neret, el pro majori parte recle : non autem ex eo
inielligenlioenon esl spéculations, sicut litteralis in- quod a sanciorum doclorum interdunr expositioni-
leiligentia ; sed estrectrtudo experienlioe, et secundum bus indebite deviavit.
affectum, et per modum gustus, per inspiraiionem Secundo vero commendas Postillalorem ex hoc
et lesiimm.ium Spirilus sancli: lire manifeste in- quod-per habitum. theologicum lerilatem senlenlioe
vohis sentenlias. Atlribuis enim sensus spiriluali, habuit, licet in lacté non suxisset propriètaiem He-
seu myslico, quod in homine spiriluali habet lo- braici sermonis. Quod, salva pace, videtur minus
WALAFRIDUS STRABUS FULDENSIS MONACHUS. 60
ralionabiliter diclum. Notum esl enim quodhabitus A ciler commendandam expresse asseruiin quoeslione
theologicus non se exlendit ad donum linguarum proedieta : licet in alrquibus locis senlio eam minus
habendum ; et ideo cum iheologus dicit : Sic est in sufficere; quod non reputatur vilium simpliciter ;
Hebraica veritate, et ibi non sic invenilur, non esl nemo namque morlalium perfecte omnia examinare
ex hoc commendandus. potest : soepe enim dormitavil Homerus. Sanclum
Commendas eum tertio ex hoc quod inter doctorés autem in omnibus scienliis, prasserlinrin Scripiura
Hebraieos non invenit meliorenr theologum quam divina. semper proeponere veritaiem.
Rabbi Salomonem. Circa quod notum esl quod si in Ufinam, {rater dileetissime, esses iu meo consortîo,
rei veritate ille fuit minus peritus quam alii, non saliem aliqtiaululo tempore, ut simul discurrere va-
débet commendari ex hoc quod sequilur eum, proe- lererans addiliunculas lias, et sic experimento co-
serlim in deviis el inconsonis aucioritalibus sancto- gnosceres quod in illis locis in quibus ab ejus diclis
riun • commenda ergo illum ut dixi in his et ex his deviare videor, zelo veritalis, non reprehendendi
quibus commendandus est, et libenter amplectar studio processi : et etiam ip his non judicio proprio
commendaliones luas. deviavi, sed sequendo majorum senientiam. Vale,
Concludendo ergo, charissime frater, non credas frater in Domino : el meliora charismala semper
me reprehendere voluisse Poslillatorem, ut dicis; oemulare, etc. '
absit a me : sed polius Poslillam suam esse simpli-

INCIPIT PRGLÛGUS
IN
Repliças defensivas Postilloe venerabilis ac devoti Patris, fratris Nicolai DE LIRA, ab addi-
tionibus domini Burgensis, éditas a venerabili et religioso Pâtre , fratre Matlhia THOIUNG
sacri ordinis Minorum provincioe Saxonioe ministto, ad plurimorum rogatunr proefatam
Postillam ut veritate lucentem amplexantium. I

Modestiam antiquam tenere hominesjustos atque B futurum obtulit, el hoc îpsnm opus suum, Postillam
sanctos deeebat, el ordinala regulariler injuriis non nuncupare decrevit. Hoc, inquam, opus Postilloe, et
gravare molestis. Nam sicut minus bene gesla corre- si tanioe sufficientioefuerit, quod ipsum non solum
etionis limam, sic optime facta laudem et gloriam parvuli, sed raagni; nec solum fidèles, sed et infidè-
r'Squirunt. Sed quia omnimoda perfeclio solis divinis les, in dubiis circa sacroe Scripluroe litleralem intel-
rébus compelit, in cunctis bumanis opeiibus reperiri ligenliam requirunt : ipse lamen magister Nicolaus,
poteril quod reprehensione dignum est : cum mode- ut vere humilis, imperfectum se recognoscens ; et
siia lamen, ul ail beatus Augustinus in principio ut pius, culpam agnosceps, ubi fortassis" culpa non
Rctraclalionum, quoe modestia non modo in agibrll- esl, in prooemio sui operis^ se et per eum scripla de-^
bus, sed et scibilibus locum habet. Nam secundum terminalioni sancloe malris Ecclesioesubmitlens, le-
verum inlellectum sacroe Scripluroe circa divinum clorem benevolum, et correctorem efïlagitat charila-
scibilc errare non contingit : ideo ipsa sola hune ho- tivurn, sciens quod nemo ornrii ex parte beatus.
norera sibi vindicat, ut recle intellecta sine repre- ProptereaPaulus, venerabilis archiepiscopus Bur-
hensione consistai, ut vult beatus Dionysius de divi- gensis, judicans aliqua minus apposite a Posiillatore
nis Nominibus, capite secundo ; nihilque ei conlra- exposita, et aliqua minus plene, addiliones ad Postil-
rium, nisi omnino sit falsum. In ea quoque nihil re- lam magistri Nicolai conseripsit, in quibus corri-
peritur absurdum secundum Auguslinum xi super gere nililur quoe ipsi videbanlur minus commoda, et
Genesim, capite primo. Diversilas igitur et contra- supplere ea quoejudicabat déesse. Coeterum ne isloe
rîelas in ejus exposilione non habet ortum ex illa Burgensis emendationes auclorilatiPoslillatoris apud
doctrina irrefragabili, sed ex eo quod ejus exposito- p" imperitos derogarent, stàtui eas examinare, et quoe
res intelleclum plénum non sunt asseeuli, ut vult dietis Nicolai non obviant, inlacla relinquam : nec
beatus Hilarius secundo de Trinitale. Quoe lamen vim faciam ubi ipse aliquem passuro secus quam
exposilorumdiversitas non omninoinutilis est : quin- Postillalor, exponit : scimus enim eliam apud san-
imo per ea prigrilia studenlium exculitur, ul veri- ctos doclores ejusdem passus esse varias exposilio-
tas inquiralur . sicque Ecclesioeproficiunl insurgen- nes : ea autem in quibus Nicolaus corrigit, osten-
tes hoereses, ut inquit beatus Augustinus i super dam quid et quantum contra poslillam valeant. In
Genesim contra Manichoeos. Omnes igitur sancli et hoc autem opère, et quocunque alio per me facto,
calholici sacroe Scripluroe iractatores anliqui nedum vel in poslerum fiendo, me lolum dignis et legili-
consentiendo, verum etiam salva fide dissentiendo a mis correctoribus submitto. Proesuppono a'ulem
successorihus, gratias meruerunt immortales. Nam circa sensum liiteralem, quem et Postillalor et Bur-
post et per eorum venerandos sanctosque lahores gensis principaliter quoerunt, quid adoequala ratio
excitati, pro patribus nali filii doclores, in eorum sensus litteralis sil; et quod sensus lilteralis sit ille
compara'tione moderni, non parum laude digni sur- qui est verus, ralionabilis, per Spiritum sanclum
rexerunt : qui in sacroe Scripluroe exposilione desu- intenlus, et per voces aut res sine absurditatesignifi-
danles, ut vitam haberenl oeternam talibus promis- calas. Isla ralio adoequala sensus lilteralis habelur a
sam, ipsam elucidaverunt, sensum ipsius liiteralem bealo Auguslino super' Genesin ad litteram, el a
tanquam magis authenlicuminquirentes; inler quos beaio Gregorio in Moralibus, prout eum ad id alle-
migister Nicolausde Lira, inlingua Hebraica.simul et gat Burgensis in disputatione quoestionis proearn-
Latina peritus, universalior et proeclarior reperilur : huloe.
cujus spiritum tanquampuerijunioris, de Minorumfra- Replica contra quoedam dicta Burgensis in
trum ordine Deus illusirandomisericorditer suscita-
it. Ipse quoque sic suscitatus, quod sine ficlione di- quoeslione proeambula.
dicit, sineinvidiacommunicavit : et tanquam sapienti- In cujus quoeslionis arliculo quarto Burgensis no-
bus el insipientibus, magnis et parvulis debilor effe- tai Poslillatorem in duobus. Primo quod proeponde-
ctus, satisfacere cupiens, opus egregium composuit : rat exposilionem infidelium, secundo quod dissimu-
el in Ecclesioesanctoe gazophylacium pauper profes- lai erit reverentias et auctoritates sanctorum docto-
sione, cum viduapaupercula, studere volenlibus pro- rum. Q.alà veritalis sit in primo, dicetur in loco .per
61 PROLEGOMENA.- 62
Burgensem allegato, videlicel Genesis primo. Circa A lum Auguslnium, Hieronymum, Gregorium, JIsido-
secundum, notandum quod sanctorum auctorilas et rum, et sanclum Thomam postponil sine ratione :
reverentia, ubi ul sancti loeuli sunt, semper débet quod in Postillalore non reperitur, qui nullius san-
a fidelibus venerari, ut palet 15 disl. decreli Pvr cti dictum reprobat, nisi ex niajori ratione et ancto-
lotum. Ubi autem ut homines et ex opinione loeuli ritate declinandum oslendat. Et specialiler huic
sunt, nec sancti in hujusmodi sibi volunt honorem Burgensi videlur crimen ioesoe-m.'ijestatisrepugnare,
deferri, ut patet iv super Genesin ad litteram, cap. cum dicta sancli Thomoe proeferre videtur diclis
-22. Sciverunt enim sancli quod ex opinione sapien- Augustini, Gregorii, Hieronymi, et aliorum, quasi
tioe contradicitur sine viiio sapienti, imo expedire vi- illa non sicul isla sint igné charitatis examinala, et
_detur in maieria opinabili du'bia moveri. Nam sicul quasi illa sicul isla non egeant relraclatione. Beatus
beatus Augnslinus primo super Genesin contra Ma- enim Augustinus in'exordio suoeRetraciationis dicit
irichoeos: Ecclesioe proficiunt insurgenles hoereses, quod « in mulliloquio peccatum non deeril : qui
ad excutiendam pigritiam ; ita expedit in Ecclesia non habet primas partes sapienlioe, scilicet recte do-
contrarias esse opiniones, eadem ratione ; et quam ce.ido, habeal saltem seeundas, r scilicet modestioe,
contrarie sancti doclores opineniur in pluribus sa- in revocando errata, s Et concludit: t Qui isla sci-
croe Scripturoe passibus, non nisi dicta sanctorum luri sunt non imitentar me errantem, sed in melius
ignorans ignorât. Nec puto inconveniens dicta infi- proficientem. Ï Modestum fuisset Burgensi- sanclum
delium assurai in exposilionem sacrarum Scriptura- Thomam beaio Auguslmo non proeferre, quasi omnia
rum, et confirmationem dubioïum occurrenlium: dicta sancti Thomoesint prima vera; cum multa di-
Nam beatus Augustinus facit sic m Confessionum g cta beali Auguslinisinlhodie oprnabilia : qui etiam
in principio, et.raultis aliis locis, ubi assumil el lau- libros suos super Genesin ad lilieram reputal magis
dat dicta Ciceronis, et Platonis, el aliorum. Omnia esse inquisilivos quam diffinilivos : et quoedam di-
enim quoe contra fidem non sunt, licet assumere in cta ejus etiam non retractata, a moderna schola
adjulorium. Omne enim verum vero consonat ex communiter-non recipiuntur, ul de ratione inlelli-
primo Ethic. Et fortassis veritas fidei posita ab in- gendi opéra sex dierum, etc. Non igitur oegre ferat
fideli ea quoe sunt fidei confirmai, ul dicitur xr de Burgensis si dicta beali TJiomoe non usquequaque
Civitate Dei, cap. 21 ; et n de Doctrina Chrisiiaua recipianlur.
beatus Augustinus ad proposilum dicil : Si qua forte Secundo aulem Burgensis notât Poslillatorem
fidei noslroeaccommoda dixerint," non solum formi- quasi non fuerit perfectus in idiomate Hebraico, eo
danda non sunl, sed ab eis, tanquam injustis posses- quod a puerilia non didicit. Sed illa ralio non valet,
soribus, in usum nostrum. vindicanda. Et posilo quia siai senem addiscere idioma quodeunque per-
exemplo de Judoeis spoliantibus iEgyptios, subdit : fecie. Nec Burgensis debuit ex eo notare Poslillato-
« SiereceratCyprianus doctor suavissimus, et mar- rem, sed ei gratias agere, quia ad exaltaiionem ca-
tyr beatissimus, Laclantius, Viclorinus, Optatus et tholicoe fidei et sacroe Scripturoe dileclionem tantum
Ililarius. i Frustra ergo Burgensis Poslillatorem : in impendit sludium, -ut intelleclum linguaa Hebraicoe
eo redarguit, cum et ipsemet Arislolelis dicta ali- eiiam adulius asseqnijàerer&tu?. Quod si reprehen-
quoties
' adducil. sibile est, venît beatus Hieronymus similiter culpari-
In articula ejus quoestionispoât vefam coMBicnda- dus, quod absil.
lionera, Poslillatorem ipse Burgensis vitupérât in p Tertio Burgensis culpal Poslillatorem, quia secu-
tribus. Primo dicit in Postilla irralionabiliter posl- lus esl Rabbi Salomonem potius quam alios Hebroeos
poni dicta sanctorum, e\ specialiter sancli Thomoe, eo poliores. Respondeo quod Postillalor non sequi-<
cujus dicta dicil igné charitatis examinala, et natu- lur nec illum nec alios, nisi quantum ratio et fides
rairs rationis diclamine multipliciler purgata. Ad admillunt; imo hi quos Burgensis proefert Rabbi
hoc dico quod Burgensis in Postillalore oegre ferre Salomoni ndn reperiunlur fidei plus favisse et ra-
non debuit, quod ipsemel soepe facere consuevit in tioni, nec Scripturam clarius exposuisse quam Rabbi
plerisque enim locis (ut patebil in processu) etbea- Salomon ut pàtebit in locis suis.

- HIERONYMI PROLOGUS GALEATUS. ' '

(Vide inter Opéra B. Hieronymi.)

BEATÏ HIERONYMI .
EPISTOLA AD PAULINUMPRESBYTERUM,
De omnibus divinoe historias libris.
(Vide inter epislolas Beati Hieronymi.)

- SANCTI HIERONYMI
PROLOGUS IN PENTATEUCHUM MOYSI
AD DESIDERIUM.
(Vide inter Opéra £. Hieronymi.)

PROTHEMATA GLOSSiE ORDINAWJï.

{AUG.de Gen. ad lilt., tom. III, lib. i, c. 21, a) (Ibid., c. 18.) In rébus obscuris atque a nostris
Cum omnes divinos libros legimus, etc., usque ad oeulis remolissimis, etc., usque ad cum polius eam,
congruam non inutile est eruisse senlentiam. quoeScripturarum est, nostram esse velle debeamus.
a Revocatur lector ad lonios Palrologioe nostra, EBIT.
m WALAFRIDUS STRABUS FULDENS1S MONACHUS. Gi
Notandum quia hoec Scriptura ita allegoricis ver- j^ operatorium dicitur, mundnmque -semper fuisse et
bis texilur, ul allegoricum sensum conlineat, el hi- futurum esse. Dis et hujusmodi erroribus olmans
sloricam fidem rerum geslarum non amitlal. Dicilur Moyses, in uno spirilu, in uno principio temporis,
autem Genesîs a suo principio, secundum morem mundum a creatore Deo factura narrât, lama velo-
Hebroeorum, qui ex principiis maxime nomina libris ciiate, ut effeclu sensum temporis proevenirel; vide-
imponunt, sicul Malthoeusevangelicam suam hislo- licel Deum cognoscens initium universorum, oeter-
riam, librum generalionis appellat, cum multa ulra- num intellioere dédit et omnipotentem, ex'lanla
que Scripiura in sequemibus contineal, in quibus celerilate operis, ut needum primumnascenlis mundi
nulla generalionis menlio liai. Iniroducil quippehoec momentum Iransactum Cicatur, quando mundus
historia primum bominem futuri formam, ul pôle creatus dicilur, his verbis : « In principio creavit
déterra virgine condilum, per quem generandi ter- Deus coelum et terrain!, i
reni eranl in vitam transiloriam : sicul Evangelium (STIUBUS.)« In principio, » etc. Moyses in uno
secundum novum bominem inducit de maire virgine principio temporis a. Deo creaiore mundum factura
genitum, qui filios generarel in vitam oeternam. In referl, ut sensum temporis'proevenirel effeclu \olun-
hac ergo Scripiura figuroesunt futurorum : in Evan- talis, ut Deum sciamus esse ante temporis inili.m,
geiio vero manifeslalio complelorum. Liber jsle el ipsum esse imlium omnium. Plalo ehim tria initia
moi'e Hebroeorum a principio Genesis appellalur, vel principia existimabat, Deum, exemplar, el ma-
quia in eo de coeliel terroe generalione agilur, licet teriam, et ipsa increata sine principio, et Deum
alia mulla sequaniur : sicut Evangelium Maithoei, quasi artificem, non (creatorem. Aristotelc-s, duo,
•«Liber generalionis Jesu Chrisli. » Inducit enim g materiam, et speciem, et terlium operatorium di-
Moyses primum bominem formam futuri de lerra ctum, mundum vero semper esse et fuisse. Contra
virgine conditam, qui genprarel lerrenos in vitam hoec ergo et hujuBmodi dicilur : « In principio créa-
transiloriam, sic et Evangelium secundum hominem, isvil Deus coelum et terrain. »
scilicet Christum de maire virgine genilum, qui ge- (AUG.) Sicut Paulus per revelationem didicit
neraret coelestes in vitam oelernam. Hic ergo figura, Evangelium, ila Moyses, docente Spirilu sânclo, con-
in Evangelio veillas. diti mundi exordiiim.
(HiiînoN.,' lib. Hebr. Quaist. in Gen., tom. IÏI, Moyses in bec libro ide inferiori mundo ad inslru-
col. 957.) « In principio creavil Deus coelum etter- ctiouem hominis agit; et quia homo proepbnendus,
ram. > Plerique autumanl, etc., usque ad qui vohi- erat mundo visibili, primum, regnum paratum de-
minibus ex librorum principiis nomina iraponuni. scribil, postea rectorem inducit, cui serviat pleui-
Quatuor sunl reguloe sacroe Scripluroe, ides!, hi- tudo regni. Dicit ergo : « In principio creavit Deus
storia, quoe res geslas loquitur; allegoria, in qua t coelum et lerrara. j»Coeli et terroe nomine, quid-
aliud ev alio inlelligitur; tropologia, id est moralis quid Deus fecit, simul factura esse malerialiter po-
locutïo, inqua de moribus ordinandis traclalur; tesl intelligi, sedinformiler, sive spiriluale, she cor-
anagoge, id est, spiritualis inlellectus, per quem porale sil. Deinde prosequitur quomodo Deus singu-
de summis et coeleslibus tractaturi, ad superiora lorum formas feceril, et operum dislinetiones ; et
ducimur. His quatuor quasi quibusdam rolis toia di- quia nondum erant dislincioe formoe, addit de lerra :
vina Scripiura volvitur; verbi gralia, Hierusalem n Terra aulem erat inanis et vacua, » his, scilicet,
secundum historiam esl civitas, secundum allego- -, quoe de ipsa eranl processura. t El lenebroe erant
riam Eeclesiam significat, secundum tropologiam, *- « super faciem abyssj. t Per abyssum coetera ele-
id est, moraliialem, animam cujuslibel fidelis, quoe menta possunt intelligi, quoe adhuc confusa et in
ad pacem oeternam anhelat; secundum anagogen, cerla erant, quas formas essent habilura.
coelestium omnium vitam, qui revelala facic vident Quatuor modis opcralur Deus : primo in verbo,
Deum. secundo in maleriainformi. Unde Ecclesiasùci xun :
Divina Scriptura aliquando oeterna iulimatur, ut -« Qui vivit in oelernum creavit omnia simul. J Ter
esl : t In principio erat Verbum (Joan. i). » Ali- tio per opéra sex dieruimvarias distinxit creaturas
quando facta narrantur, ut : « Cum venerit filius quarto ex primordiâlibus seminibus non incognitoe
bominis in majestate sua, J etc. Aliquando quoe oriunlur naluroe, sedjnoioe, soepius, ne pereant, re-
-agenda sunt proeeipiunlur, ul : « Diliges proximum formantur.
tuum, sicul teipsum. » El est bipartita divina Scri- (AUG. IbiD., BEDA.)Mystice. Prlmordia generis
ptura quia alia sunt quoe secundum figuram dicun- huniani, quibus ipsa luce perfrui coepit, bene com-
lur, ut esl : « Audivit Adam vocem Domini deambu- paranlur prim'o diei, quo Deus lueem fecit. El boec
lantis in paradiso; J alia secundum rerum geslarum oeias tanquam infantia pulanda est ipsius unhersi
fidem, ut esl quod populus exiens de .Egypio per soeculi, quod tanquam ununi hominem proporlione
mare pedibus ambulavit; alia sunt quoe ulroque di- magnitudinis suoe cogilare debemus : quia unusquis-
cta sunt modo, ut est transitus maris Rnbri, et mi- que homo cum primo nascilur, el exit ad luccm,
racula quoeDominus in Evangelio fecil. primam oelalem agit in'infantia. Hoectenditur abAdam
Tribus modis significat hoecScriptura generaiio- usque ad Noe generationibus decem. Quasi vespera
nem soeculiesse faclam. Aul enim sola voluntate D hujus diei fil in diluvio, quia el infantia noslra tan-
aliquid dicitur factura, ut : « In principio creavit quam oblivionis diluvio deletur. Incipil mane se-
Deus coelum et terrain, J Aut voluntate simul et voce cundoe diei a temporihus Noe tanquam puerilia, et
priîceptiva, ut : « Fiat lux. > Sive deliberaliva, ul: tendilur hoecoetas usque ad Abraham aliis generatio-
« Faciamus hominem ad imaginera et similitudinem nibus decem. El bene comparatur secundo^diei, quo
« noslram. J Aut voluntale, voce'et definilione, ut : factum est firmamentum, inler aquam et aquam :
« Crescite,etmulliplicamini et replète terrain; > et. quia'et arca, in qua erat Noe eum suis, firmamen-
« Germinet terra herbam virenteni, et facientem se- tum erat inter aquas inferiores, in quibus nalabat.
« men, » etc. Et ea, quoe sola voluntate, et voce di- el superiores quibus compluebalur. Hoecoetas dilu-
cunlur, novitate facta sunl. Quoevero per definiiio- vio non deletur, quia'nec pueritia noslra «blnione
nem, hoecsunl similia illis quoe noviter facta sunl, tollitur de memoria. Meminimus enim nos pueros
et hoecsunt quoepost septimum diem usque in finem fuisse, infantes non meminimus. Hujus vespera est
opcralur Deus, et ex illa definilione proveniunt. confusio linguarum in eis qui lurrim faciebant, et
Quidam tria principia posuerunt, Deum, exem- fil mane ab Abraham. Sed nec isla oelas secunda
' plar, el materiam, eaque increata et sine initio : gcneravitpopulum Domini, quia nec puerilia apla est
Deumque non tanquam creatorem maierioe, sed ad geneiandum. Incipit mane diei teiiioe ab Abra-
quasi arlificem, ad exemplar de proejacenti maleria ham, et succedit tertia oelas similis adolescenlioe.
mundum fecisse. Alii duo principia putaverunt, Et bene comparatur diei lerlio, in quo ab aquis
maleriam, et speciem, et cum his terlium, quod lerra separata est. Ab omnibus enim genlibus, qua-
05 PROLEGOMENA. 66
rum error instabilis, et vanis simulacrorum doctri- A ra producil, génies significanl, jam stabiliter credi-
.nis, quasi ventis omnibus mobilis (quod bene signi- luras Evangelio, de quibus dicitur el illud quod
ficalur maris nomine), fidelis populus secernitur. Ab Petro demonstralum esl in Aclibus apostolorum,
bac ergo gentium vanilale et hujus soeculifluclibus cap. x : « Macta el manduca. a El cum ille immunda
separalus est populus Dei per Abraham ; tanquam diceret, responsum esl illi : • Quod Deus mundavit,
terra cum apparuil arida, id est, sitiens imbrem tu commune ne dixeris. t Tune fil homo ad imagi-
coeleslemdivinorum mandatorum. Qui populus unum nera et simililudinem Dei, sicul in ista oetate sexta
Deum colendo, tanquam Irrigala terra, ul fruclus naseilur in carne Dominus noster, de quo diclum
utiles posset afferre, sancias Scripturas et prophe- est per prophetam : t Et homo esl, el quis cogno-
liasaccepit. Hoecenim seiasjampoluitgenerarepopu- sceteum? » El quemadmodum in illa die masculus
lumDei,quiaet terlia oetas, id esl,"adolescenlia, jam el femina conjuncli sunt, sic el in ista Christus el
îilios habere polest. Et ideo ad- Abraham diclum Ecclesia. Et proeponitur homo illa die pecoribus,
esl Genesis xui : « Patrem mullarum gentium po- serpenlibus et volalilibus coeli: sic et in isla oetate
c sui le, augebo te nimis valde, et-ponam te in gen- Christus régit animas sibi obtempérantes, quoe ad
« tes, et reges ex te erunt. Etponam lestamentum, i Ecclesiam ejus, partira de populo Judoeorum et par-
. etc. Hoec oelas porrigilur, ab Ahiabam usque ad tim ex gentibus venerunt, ul ab eo domitoemansue-
David, quatuordecim generaiionibus. Hujus vespera scerenl ; homines, scilicet vel carnali concupiscen-
esl in peccalis populi, quibus divina mandata proeter- ' lioe dediti, sicut pecora ; vel lenebrosa curiosilate
ibant, usque ad maliliam pessimi Saulis. Deinde obscurali, quasi serpeutes ; velelali superbia, quasi
mystice fil mane quarioe diei, reguum scilicet David. r» aies. Et sicul in illa die pascitur homo, et animalia
Hoecoelassimilis esl juvenluli. El rêvera inler om- quoe cum ipso sunt, heihis seminalibus, et lignis
nes oetales régnai juventus, et ipsa esl ipsum firma- Iruciiferis, et herbis viiidibus : sic in isla oelate ho-
mentum omnium oelatum : et ideo bene comparatur mo, quicuuque bonus est minisler Chrisli, el eum
.quarto diei, in quo facta sunt sidéra coeli in firnia- bene, quantum polest, imilalur, cum ipso populo
roento. Quid enim evidentius signifie;,., régis emi- spiriluaiiler paseilur sanctarum Scripturarum ali-
lienliam quam splendor solis ? et plebis obtemperan- mentis-et lege Dei : partira ad concipiendam fecun-
tiam, lunoe splendor oslendit, tanquam Synagogam ditatern ralionura atque sermonum, tanquam herbis
ipsam; et stelloeprincipes ejus et omnia lundala in seminalibus ; partira ad uliliiatem morum el con-
slabililate regni, tanquam in firmamenio. Hujus vèrsaironis human'oe,tanquam lignis fructiferis ; par-
quasi vespera esl in peccalis regum, quibus illa gens tira ad vigorem fidei, spei el charilalis in. vitam
meruit caplivari. Fil deinde mane quinloe diei, aiternam, lanquam herbis virenlibus, quoenullo oesiu
iransmigralio in Babylonem, cum in caplivitaie po- tabula lionum possunt areseere. Sed-spirilualis sic
pulus leniter in peregrino olio esl eollocaïus. Et pascitur islis abmeniis, ut multa inlelligal; carnalis
porrigilur hoecoetas usque ad advenlum Chrisli, id autem, id est, parvulus iu Christo,'tanquam pecus
esl quinta oetas, secundum quam est declinatio a ju- Dei, ul multa credat quoeintelligei'e nôndum potet>-;
ventutein senecluiem, nondum quidem seneclus, nec tamen eosdem cibos omnes habent. Hujus aulem
jam juveulus : senioris oetas est, quem Groeci npe- oelatis vespera est, de qua Dominus ait Luc. XAIII:
-CSOTSV vocanl, nam senex apud eos non îrpso-ÊÙTwr « Pillas veniens Filius hominis inveniet fidem super
sed ysp&ivdicilur. Et rêvera sic isla oelasa regni « terram? » Post illam vesperam fiel mane, cum
robore est inclinala el fracta in populo Judoeorum, G ipse Dominus in claritale veniurus est. Tune re-
quemadmodum homo a juventute fit senior. Et bene quiescent cum Christo ab omnibus operibus suis ii
comparatur illi diei quinto, in quo facta sunl ani- quibus dictum est Matth. y : « Estole ergo vos per-
inalia in aquis, el volatilia coeli: posleaquam scilicet « fecii sicul et Pater vester coelestis perlectus est. t
illi hommes inter génies, tanquam in aquis, coepe- Taies enimfaciunt opéra bona valde: post lalia enim
runtrivere, el habere ïncertam sedem et inslabi- opéra speranda est requies in die seplimo, qui ve-
lem, sicut aves volantes. Sed ^'ane ibi erant cete, speram non habet- Nullo ergo modo potest dici quem-
Id esl magni homiiies, qui magis dominabanlur flu- admodum leceritDeus coelumet terrant, et oinnem
cubus soeculi, quam senirent in illa capliviiale : creaturam quam condidir : sed isla exposilio per or-
non enim ad cultum idolorum aliquo terrore depra- dinem dierum sic iudieat quasi historiam rerum fa-
vali sunt. Ubi sane'animadvertenc'um quod benedixit ' ctarum, ul proedicaiionem futurorum maxime ob-
Deus illa animalia, dicens : a Creseile et multipli- servet. Si autem abquem movel quod in islis oeia-
Ciiiainiet replète aquam maris, avesque înulliphcen- tibus soeculi duas oetalesprimas dénis generaiionibus
îur super lerram. J Quia rêvera gens Judoeorum (ex ad\ertimus explicari, 1res aulem conséquentes siu-
quo dispersa esl per génies) valde multiphcata est. guloe quatuordecim generaiionibus coniexuniur,
Hujus diei, hoc est, hujus oelatis, quasi vespera est sexla vero isla nullo geneiationum numéro definila
mulliplicalib peccalorum in popuio Judoeorum, quia sit : facile esl videre eliam in unoquoque homine
sic excoecati sunt, ut Deum et Dominum noslrum duas primas oetales, infaniiara et pueritiam, corporis
Jésuin Christura non possent agnoscere. Myslice, sensibus ruboerere : qui sensus corporis quinque
mane çextoediei fit proedicatio Evangelii per Jesum, D sunt, visus, audilus, gustus, olfacius, et laelus ;
el finito die quinio.id est quinla oelate, incipitsexla, quinarius autem numerus duplicalus (quoniam du-
scilicet senectus \eteris hominis, in qua homo minus plex est sexus humanus, unde generationes taies
poiens est, et quasi ad exlremum vitoe lendit. El hoc existuui, masculinus el femininus) denarîurn nu-
eliam apparel, quia illud carnale regnum jam est merum facil. Jam vero ab adolescentia, et deinceps,
vehementer aitritum, quando et templum Dei deje- ubi ratio incipit in homine proevalere, accedit quin-
clum est, et sacrificia cessaverunt : el nunc ea gens, que sensibus cognitio et ralio, quibus vila regitur et
quantum ad regni vires allinel, quasi exiremam vi- adminislratur : ut jam seplenarius numerus esse in-
tam trahit. In isla tamen oetate, tanquam in sene- cipiat, qui simililer duplicatus, quatuordecim gene-
clule veteris hominis, homo novus nascitur, qui jam raiionibus eminel et apparel, quas habent 1res salâ-
spiritnaliier vivil ; sexla enim die, dictum esl: tes conséquentes, adoiescentis scilicet, ju\enis et
i ProJucal terra animam viventem. » Nam quinla senioris. Senectulis ^ero oelas, sicul in nobis nullo
die non diclum erat. Producanl aquoe animam vi- statiito annorum tempore definitur, sed post illas
ventem, sed reptilia animarum vivarum. Quomodo quinque? quaniura quisque vixeril, senecluli depu-
enim corpora sunt reptilia, sic lune adhuc eliam cor- lalur : sic in isla oelate soeculi non apparent gene-
porali circumeisione el sacrificiis, lanquam in mari, rationes defiiiitoe, ul occultus sit ullimus dies, quem
gentium populus ille serviebat legi. Islam ^ero ani- utiliter Dominus latere oporlere demonslrat.
mam vivara dicil, quia vitam jam incipiunl oeter- (AUG.ubi supra.) Moialiter, Habet unusquisque no-
nam desiderare. Serpentes ergo et pecora, quoe ter- slrum in redis operibus et recta vila, tanquam disîin-
67 WALAFRIDI STRABI FULD. MOU. OPP. PARS I. — THEOLOGICA.
clos istos sex dies, etc., usque arfservio legi peccali. A In narratione rerum geslarum, etc., usque ad in quo
(ISID.intGen., cap. 1 et 2, et inilio teitii.) Quarto solo formatur et illuminatur, ne sit tenebroe vel
die, quo jam in illo firmamento disciplinas spiritales abyssus. I
intelligentias operatur alque distinguit, etc., usque (GREG.? lih. xxxn Moral., c. 12, tom. H.) Quae-
ad et jucundo otio perfruantur. rendum est quomodo jDeus .cuncta simul condidit,
'(ISID.ibid., cap. 1.) Mystice. « In principio creavit dum idem Moyses ex dierum mutatione varianle, dis-
i
Deus coelum el terrain, Spiriluales, scilicet qui coe- tincte creata describil? Sed rerum materia simul
lesiia medilantur, etc., usque ad « magnum est si creala est,, etc., usque ad quoe non simul prodeunt
earnalia vestra metamus. J per temporis incremenla.
(AUG. de Gen. ad litt. Mb. vin, c. 1, tom. III.)

'
FULDENSIS MONACHI

OPEROffl OMNIUM PARS PRIMA

SIVE !

OPEBA THEOLOGICAJ
„ i

LIBER GENESIS.
j
Hebraice diclus TPWa, BERESIT,id esl IN PRINCIPIO;
Groece rsNESE, id est GEREBATIO.

CAPUT PRIMUM. B tualis habet informem,vitam, cui non est hoc esse
.VERS.1. — « ïn principio creavit, t etc. Non dicit : quod vivere; nec vivere quod béate vivere : quia ,
In principio dicit Deus, Firt coelum el terra. Sed aversa a sapientia Dei, slulte et misère vivit.
dixit : t Fiat lux , et facta est lux, i quoniam uni- e In principio, t etc. (BEDA, Hexaem. lih. i, tom.
versaliter nombre coeli et terroe comprehendendum II, col. 15 a.) Crealionem mundi insinuans Scripiu-
erat quidquid fecit Deus, deinde per partes expli- ra, primo verbo oeternitatem et omnipotentiam Dei
candum quomodo fecit. Unde sequitur : « Dixit ostendit : quem enim in principio temporum mun-
Deus , Fiat, t id esl, per verbum suum fecit. Vel dum créasse perhibet,"ieumdem ante tempora oeter-
quia cum primum fiebal informis materia spiritua- naliter significat exstilisse. Et quem in conditionis
lis, vel eorporalis, non erat dicendum : e Dixit Deus, initio coelum et terram créasse narrât, tanla cé-
t Fiat ; > incongruum enim erat a Deo dici, < fiât,» leri laie operalîonis omnipotentem esse déclarât,
quia formam verbi non imilatur imperfectio, nisi cum cui voluisse, facere est. Bene ergo dicitur : t In
generis sui conversione ad creatorem sit perfecta i principio creavit, » etc. Utrumque scilicet, simul,
creatura; ut cum dicitur : « Dixit Deus, Fiat/s in- quamvis utrumque simul ab homine non dicatur. Unde
telligamus eum ad se imperfeclionem crealtiroe re- propheta terram in initio factam ostendit dicens ,
vocare. Cum ergo dicitur.: « In principio fecit Deus G psal. ci : « Initio tu, Domine, terram fundasti, t etc.
t coelum et terrain, » commemoratio Filii fil, quia « In principio , » etc. Coelumnon visibile irrma
principiuni est; sed cum dicilur: «DixilDeus,Fial,> mentum, sed empyreum, id est, igneum vel intel-
commemoralur quia Verbum est. Per principiuni îeciuale, quod non ab ardore , sed a splendore dici-
notai exordiurn crealuroe existentis ab illo; per tur, quod statim repletum est angelis. Unde in Job
Verbum, perfectionem crealuroe ab illo ad ipsum xxxvm : < Ubi eras cuni me laudarent astra matu-
revocaloe, ut fonaielur imitando formam Verbi in- t lina, Detc. Et nota tria hic commemorari ele-
commulabilem. Non enim habet vitam informera menta. Nomine coeli, aerem intelligimus. Nomine
Verbum Dei, cui est idem esse quod vivere ; imo terroe, ipsam et igneini qui in ea latet. Quarti,id
idem vivere quod béate vivere. Creatura vero spiii- est, aquoe in sequenlibus fil mentio.
a Revocaiur'leetor ad tomos Patrologioe nostroe. EMT.
69 GLOSSA ORDINARIA. — LIB. GEN. 70
(ALCUIN. in Gen. tom. I.) < In principio. » Filio, A quibus alia duo inserta sunt, aqua, scilicet, etterra,
quo bumanalo patuit qui essent coelestes, qui ler- quibus insunl ignis et aer. Aquoe autem tolam su-
renï. Coelum, creatura spiritualis , ab exordio per- perficiem terroe tanta altitudine tegebant, ut ad illos
fecla et beata. Terra , corporalis maleries adhuc usque locosperlingerent, ubi nunc usque super fir-
imperfecla. Coelum, informera materiam spirilualis- mamentum partira residenl. Ipsa aulem terra et
vitoe, sicul in se potest existere non conversa ad aqua informis dicuntur materia, quia omnia quoe
Creatorem in quo formatur. Terram, corporalena, videmus, vel ex islis sumpserunt exordiura, vel ex
sine omni qualilate quoe apparel in materia for- nihilo : et" priusquam in lucem venirent, non erat
mata. unde formam haberenl.
(BEDAin Gen., lom. II, col. 191.) Scriptura ait : « Et Spiritus Domini ferebatur super aquas. »
t Qui fecisti mundum de materia informi (Sap. xi).i (ADG.,lib. i de Gen. ad lit., c. 5, tom. III.) Sive to-
Materia facta est de nihilo. Species mundi de ma- lam corporalem maleriam aquam appellavit, ul in-
teria informi. Proinde duas Tes fecit Deus ante omne sinuaret unde facta et formata sunl omnia quoe ex
tempus, angelicam creàturam et materiam infor- humida natura per species varias in terra formari
mera. Quamvis enim Salomon dicat : « Qui vivit in videmus; sive spiritualem vitam ante conversionis
t oeternum, creavit omnia simul (Eccli. xvm), se- - formam quasi fluilantem. Spirilus Dei superfereba-
cundum originem tamen informis materies anle- tur, quia subjacebat bonoevoluntati Crealoris, quod
cedit formalam speciem. Raque mundum, et ange- formandum el perficiendum inchoaverat. Diclum est
los , el animam de nihilo fecit Deus : hominem et, etiam i Spiritus Domini-ferebatur super aquas. »
cfealuras coeteras de aliquo. Ne faciondo opéra potius per necessilatem indigen-
(Ibid., col. 192.) Septem sunl coeli,' quorum hoec tioequam per abundantiam beneficentioeDeus amarè
sunt nomina, aer, aetlier, olympus, spatium vel
putaretur. Commode enim prius insinuatur aliquid
igneum, firmamentum, coelum angelorunii el Trini- inchoatum , cui superferretur : non loco, sed omnia
lalîs. Hieronymus autem dicit coelum Trinitatîs pri- "
superante polenlia.
mum, secundum angelorum, terlium firmamentum. « Et Spiritus Domini ferebatur, » etc. (HIERON.
Mystice. « ïn principio creavit Deus coelum. J Eos
in Gen. t. III, col. 959.) In Hebroeo habel rSiTlî?
scilicet qui coeleslis imaginera poTlaverunl. « Et
ter- merakepliet, i4est,incubabat, vel fovebat, more vo-
»
e terrai™, id est eos qui postea superbiendo , lucris ova calore animantis. lntelligimus ergo non
rain, id est terreni hominis imagine;!},-portantes, se
de mundi dici, ut pulanl mulli ; sed de Spi-
lecerunt déformes. « Terra autem erat inanis, » quia rituspirilu
» ] saneto , qui et ipse est omnium vivificator : si
deposusrat formam lonam. « Et vacua, boni
autem vivificator, etcoiidito^ siconditor, et Deus.
operis îïuctu. t Et tenebroe erant, t veri scilicet
Psal, cm : « Emitte, ait, Spiritum tuum et crea-
luminis privalio ; ? super faciem abyssi, J corda « buntur. »
scilicet superborum.
VERS.2. — c Terra autem erat inanis, » etc. s El Spirilus,» etc. In quo subsislentes requiesce-
remus flatu ejus vivificati, el unda baptismi ablùti.
(BEDA,Hexaem. lom. n.) <Juod vel quale coelum in « Et
principio cum terra factura est, ostendit. Iloc enim Spiritus Domini ferebatur super aquas, J etc.
de lerra subdit, quod de coelo intelligi noluit. Hoc Sicut Deus, scilicet et conditor, proeerat fluilami
enim superius coelum quod a volubiîitaie mundi eteonfusoe maleriei, ut distingueret quando vellet.
secretum esl, rnox ut crealum est, sanctis angelis Tota, ergoTrinilas hic operala intelfigitur, Deus ,
est impletum : quos in principio cum coelo et lerra" Pater scilicet; principium, Filius; Spiritus Dei,
conditos testatur Dominus dicens Job xxxvnr : Spirilus sanctus.
t Ubi eras cum me laudarent astra matulina , et i Et Spiritus, J etc. (ISID.,in Gen. ?) Corda sci-
« jubilarenl omnes filii Dei? ï Astra matulina eos- - licet fîuctuanlia, quoe menlis quietem amiserant,
dem angelos et filios Dei vocal. De coelo enim in ^. quia *rs sprritus non rnnilebatur, sed superfereba-
quo posila sunt luminaria , quomodo vel quando lur : quasi potens naturam a confusione in melius
factura sit postea dicil. reïoeare. Deinde per totum hujus Scripturoe lextum
(STRAB..) C Inanis et vacua. t lnutilis scilicet, et sex quasdam operosas oetates videmus, licet quasi
infructuosa, et incomposita. Omnia enim elementa proximis lirnitibus distinctas, ul in seplima quies
commixta,confusa, et totum hoc aeris spatium aquis speretur ; el eas habere similitudinem sex dierum ,
plénum; non quales nunc sunl, sed sicut nebuloe quibus ea facla sunt, quoe Deum fecisse Scriptura
tenues eranl, quales adhuc supercoelestes sunt. ' commémorât. Primordium enim generis humani,
(BEDAubi supra.) t Tenebroe eranl, i etc. Non quo ista luce frui etiepil, comparatur primo diei quo
sunt audiendi qui reprehendendo dieunt Deum prius lucem Deus fecit. Hoec«tas lanquam infantia est
créasse tenebras quam lucem : quia nullas in aqua, totius soeculi, quod tanquam unum hominem pro-
vel,aère fecit tenebras; sed distincto ordine provi- portione magnitudinis suoe cogitamus. Homo enim
dentioe prius aquas cum coelo creavit, et lerra, et cum primo nascitur in lucem , infanliam agit pri-
has"-eumvoluil lucis gralia venuslarit. Et nolandum niam oelalem, quae leudil ab Adam -usqne ad Noe
quod cum coelo duo elementa mundi creata sunl, generaiionibus decem : diluvium quasi vespera hujus
71 WA-LAFRIDISTRABI FULD. MON. OPP. PARS I. — THEOLOGICA. 72
diei est, quia infantia nostra oblivionis diluvio de- A. ritur, ut in ipsa inconcussemanealur: quia si culpam
lelur. rectitudo eh minai, cogila'lionis nostroe foribus assi-
VERS.3. — e Dixitque Deus : Fiat lux. » (AUG.,de dens, ut sibi aperiatur, puisât. Unde ait Moyses :
Gen. ad litt., lih. i, c.' 17 , tom. III.) Lux primo die «Facta est lux ; » et paulo post : « -Factum est ve-
fecta spiritualis vel corporalis intelligilur, etc., spere. i Creator enim, humanoe culpoe proescius,
usque ad mane futuri inchoatio. (BEDA,Hexaem.) tune expressif in ternpore quod nunc versatur in
Si aulem primo die corporalis lux facta est, congrue mente. Lumen namque recliludinis sequitur umbra
mundi ornalûs a luce inchoatur, unde coetera, quoe tentationis. Sed quia electorum lux tentatione non
creanda erant, videbantur. Si aulem quoeritur, ubi exstinguitur, non nox, sed vespera facta memora-
est facta, cum abyssus oinnem terroe altitudinem tur, quia lenlalio lumen ijustilioe abscondit, non in-
tegeret? palet quod in illis parlibus, quas nunc terimit. j
illustrât solis diurna lux. Nec miruni lucem in aquis (AUG., de Gen. ad litt., h iv, c. 22, 25, tom. IH,
coeteroecreaturoe,
posse lucere, cum etiam nautarum operalione soepius col. 311, 512.) Nolandum, quod
illustrentur, qui in profundo mersi, misso ex ore etc., usque ad ul illud scilicet ad diem pertïneat,iioc
oleo, aquas sibi illustrant : quoe tune multo rariores ad vesperam. i
> VERS.6. —.. . « Fiat firmamentum, » etc. (GREG.,
quam sint modo, fuere in principio, quia nondum î
congregatoe in uno loco. 1. xxvn Moral., c. 24.) Angelicoevirtules,quoe in
t Dixitque Deus: Fiai lux. » (AUG. ibid., c. 2.) Dei amore persliterunt, hoc in retribulione accepe-
Non temporaliler : si enim temporaliter^el mulabi- runl, ut in contemplatione Conditoris perenni feli-
liler;simulabiliter, et per subjectam creaturam , citate maneant, et in hoc quod conditoesunt oeterna-
non esl lux prima creatura. Sedforsitan, etc., usque liter subsistant. Unde apud Moysen coelum factum
ad ni sil et ut maneat. dicilur, et idem postea firmamentum -vocatur, quia
« Ftal lux. » (AUG.ibid., c. 4, 5,9.) Ea conditione angelica natura prius subtilis est in superioribus con-
scilicet qua cuncta subsistant inlemporaliter in Dei dita, et post, ne unquam cadere possit, mirabilius
'
sapienlia, priusquam in seipsis. t Et facta est lux , » confirmata.
id esl augelica et coeleslis substantia, in se tempo- t Fiat firmamentum, retc. (AUG.,1. u de Gen. ad
raliler ; sicul erat in sapienlia, quantum ad ejus in- litt., c. 2, col. 264.) Quoeritur ulrum illud coelum'
commutabilitatem , oeternaliter. Vel notatur hujus nunc fiât quod excedif aeris spatia, etc., usque ad
creaturoe informitas scilicet el imperfectio antequam quia iniervallum ejus dîyîdit inter quosdam vapores
formarelur in amore Conditoris : formatur enim cum ^J aquarum el aquas quoe sunt in terris.
converlilur ad incommutabile lumen Verbi. c Fiat firmamentum, j'etc. (AUG.,ibid., c. i.) No-
« Fiat lux. » (AUG.ibid.,c. 10,11,16.) Si corpo- tandum quod firmamentum non propier siationem,
raliter lux facta est, etc. , usque ad nondum enim etc., usque ad sed quoquomodo ibi sint, ibi esse non
erant animalia quibus hoec vicissitudo exhiberelur. dubitamus.
- VERS.4. — « Et vidil Deus lucem, » etc. (STRAB.) «jjFiat firmamentum in medio. J (BEDA, in Hexaem.,
Lucem et tenebras fecit Deus, unde Dan. m. « Béné- t. II.) Coeli, in quo fixa sunt sidéra, etc., usque ad
dicité , lux et tenebroe, Domino, J cum omnis crea- Quales aulem, et ad quid utiles, novit qui condidit.
tura ad benedicenduminvitatur. VERS.7. — « El fecit Deus firmamentum, i etc.
(lsns., in Gen., c. 2.) Habet quisque in operibus et (AUG.,1. n de Gen. ad lin., c. 8, col. 269.) Quoeritur
recta vila, dislinclos sex dies, post quos requiem spe- quare cum dixisset: « Fiat firmamentum et faclum
ret : primo die, lucem fidei, quoniam primo invisi- est ita, » postea addit :| t Et fecit Deus firmamen-
bilibus crédit propier quam fidem Dominus apparere tum , » etc., usque ad dicens : « Dixitque Deus
dignatusesl. fiât, i etc. j
8 Faclumque est Vespere. i (AUG.,de Gen. contra (Ibid.,c. 1,5,5.) Super aerern punis ignis, etc.,«s-
Manich,, 1. i,c. 4;BEDA,mflexflem.)Occidenteluce iQ aue ad Facit ergo frigidain aquarum supercoelestium
paulalim, et post spatium divinoe longitudinis infe- vicinitas. ,
riores parles subeunle, factum est vespere, sicut (Ibid.) Notandum vero quod prima die cum -facta
nuncusitato circumilu solis solei fieri. Faclum est est lux, dictum est tantum : i Fiat lux, t et hoc in
autem mane eadem super terrain redeunte, et alium yerbo, et « facta esl lux], i in opère, slatimque ad-
diem inchoante, et dies expletus esl unus viginti qua- hoesit increaloe luci lux1creata, ut vieinior et omni
tuor horarum. Nolandum vero quod nov in illo triduo creatura capacior. In secunda die quoedammora est,
omnino tenebrosa fuit, quoepost creata sidéra aliqua el verborum mulliplicalio, « fiât, j et « fecit Deus, >
luce claruit : decebal eliam ut dies a luce ïneiperent, et « factum esl ita s : ut inlelligamus istas naturas
el in mane sequenlis diei tenderent, ul opéra Dei a ad deficiendum prônas; et ad obediendum minus
luce inchoata et in lucem compléta esse significa- aptas. | i
rentur. (HIERON.,I. i con'ra Jpvin., t. II, col. 211.) Notan-
VERS.S. — .... « Factumque esl vespere, » etc. dum eliam quod hujus diei secundi opéra secundum
(GREG.,1. vin Moral., c. 6, tom. I.) Nequaquam in Hebroeos non dicuntur bona, cum bona sint sicut
hac vila per exereilalionem juslilioe peccatum dese- coetera : quod fit propier binariuin principem aller-
1
I ' 1
!
75 GLOSSA ORDINARIA. — L1B. GEN. 74
nitatis, qui primus ab unitate discedit : et in figura A quam mundus jam formari incipit, et terroe faciès
bigamioe' ponitur el multorum reprehensibilium ; apparet, recedenlibus aquis, ad distinclionem partis
Unde quoebina ingrediunlur in arcam immunda sunt, quoe adhuc premebatur aquis, portio quam aridam
împar numerus mundus. Vel ideo bona non dicuntur, esse licebat, terroe nomen accepjt, eo quod pedibus
qùiaîn hoc opère distinctio aquoenon fitperfeeta, quoe teratur. « Congregalionesque aquarum appellavit
in proximo fit, ubi dicit :-c Congregenlur aquoe, » ut maria, t Sic enim appellanlur apud Hebroeosomnes
ibi dicetur. congregaliones aquarum, sive salsoe, sive dulces. Et
(AUG.,ubi supra, c. 9.) Quoeri solet cujus figuroe quia per continuationem omnium aquarum, quoe in
sit coelum-:sed Spiritus sanctus, quamvis auctores terris sunt, dixit eas congregatas in unum locum,
noslriscierînt,per eos docere noluit,nisi quodprosil nunc vocat pluraîiter congregaliones aquarum, pro-
saluti. Quoeritur etiam si slet an nioveatur coelum? pter multifidos sinus earum. Cum multa constat esse
Si moveatuf, inquiunt, quomodo est firmamentum ? maria, in unum tamen locum dicit aquas congrega-
J3i stat, quomodo sidéra in eo fixa circumeunt ? Sed tas, quia cuncta magno mari junguntur. Si qui lacus
firmamentum non propter stationem, sed propter Hr- in semelipsis slricli videntur, oceultis lamen meati-
mitatem, aut terminum aquarum intransgressibilem bus in mare revolvuntur : fossores quoque puteqrpm
dici polest. Si aulem stat, nihil impedit moveri et B hocjirdbant, quia omnis tellus perJnvisibiles yenas
circumire sidéra. Secundo die factum est tanquam aquis repleta est, quibus ex mari principiuni est.
firmamentum disciplinoe, quod discernit inter car- VERS.11. — « Et ait : Germineï terra, >etc. (AUG.,
nalia et spiriiualia, sicut inter înferiores et superio- 1. li de Gen. ad litt., c. 12.} Adverlendum est mode-
res aquas. .ramen ordinatoris : quamvis dislincta est creatura
(ISID.,in Gen. c. % tom.^V, col. 213.) Die seéunda herbarum^atque lignorum a specie terrarum et aqua-
posuit firmamentum, sanclas scilicet Scripturas in rum , ut in elementis npmerari non possint : quia
Ecclesia. De quibus dicilur Isa. xxxiv : j Coelum tamen fixa radicibus terroe nectuntur, ad eumdeni
sicut liber <plicabilur. > Hoc firmamento discernit diem voluit pertinere.
aquas superiores, id est populum angelorum, quibus (BEDA,ubi supra.) Patet in his verbis quod vernb
non est neeesse ut in leclione audiant Dei verbum. tempore mundus perfeetus est et ornalus, in quo so-
Sed illud-firmamentum posuit super infirmitatem ient herboe virentes apparere, et ligna pomis onusta.
inferiorum populorum, ut suspicientes in eo cogno- Simulque nolandum quod non prima herbarum ger-
scant qualiter discernât inter carnalia et spiritualia, Esina vel arborum .gênera de semine prodierunt, sed
quasi inter aquas superiores etanferiores. ' de terra : quia ad imam jussioneui Conditoris
appa-
c Divisitque aquas quoe erant, i etc. (AMBR.,1.U C ( mit arida herbis compta nemoribusque vestita, quoe
Hexaem., c. 3, lom. I, col. 448.) Cum hoec audis, sui generis ex se poma produxerunt el semina. Opor-
quid miraris si supra firmamentum potuit unda sus- tebat enim ut forma rerum Dei imperio primo perfe-
pendi ? etc., -usquead Jordanis quoque reflexo amne Cta prodiret : quomodo homo, propter quem omnia,
in suum fontem revertitur. juvenili oelate plasmalus est'.
VERS.8. —... ..t Et factum est vespere, J etc. (AUG.,ibid. L m, c. 18.) Quoeritur etiam despinis,
(lsn>., ubi supra.) Incipit mane secundoediei a Noe, et tribulis, et quibusdam lignis infructuosis, cur vel
etc., usque ad quia neepueritia apta est generationi. quando creata sint ? cum Deus dixerit : « Germinet
VERS.9. — s Dixit-vero Deus, > etc. (AUG.,lib.n terra herbani, » etc. Sed fructus nomine quoedam
de Gen. adtitt., c. 11, tom. ÏÏL) In hoc die factum ulilitas signatur : multoe autem militâtes sunt mani-
videlur, etc., usque ad Unde aqua congregalur, terra feste, vel occultoe, omnium quoe terra radicitus alii.
apparel ; aquâ~enim labilis et fluxa, terra stabilis et Possumus autem absolute respondere spinas et tri-
fixa. bulos post peccatum terram homini ad laborem pepe-
« Congregenlur aquoe? > (BEDA,in Hexaem.) Quoe risse : non quod alibi antea nascerentur, el post in
inter coelum et terram universa eompleverant, in agris quos homo coleret : sed prius et postea in eis-
unum locum congregantur, ut lus, quoe proeterito D 1 dem locis, prius tamen non homini, sed post. Unde
biduo aquas clara luce lustraverat, in puro aère cla- i pariet tibi, J id est, nt tibi nasci incipiant ad labo-
Tior fulgeat ; et appareal terra, quoelatebat;et quoe rem, quoe ad paslum tanlummodo aliis ^animalibus
aquis limosa erat, fiai arida et germinibus apta. Si . ante nascebantur. s
quoeratur ubi congregatoe sunt aquoe,quoeomnes par- « t
Facientem semen. {BEDA,ibid.) Omnia creata
les terroe usque ad coelum texerant, potuit fieri nt sunt perfecta, et homo perfeetus oetate erat, et arbo-
terra subsidens concavas partes proeberet, quibus res cum foliis et fructu : unde dicitur hoc « lighum
Huilantes aquas reciperet : potest etiam credi, pri- poniiferum. i
marias aquas rariores fuisse, quoe sicul nebula tege- VERS.12. — « Et protulit terra herbam, > etc.
rent terras, sed congregatione esse spissatas. {GREG., 1.xix Moral., c. 12 ; 1. vi, c. 16, tom. I. )
VERS.10. — (Et vocavit Deus aridam terram. J Quod testatur historia, sic est veracïler faclum, ut
{BEDA,ibid.) Prius ad distinclionem aquarum totam significarel aliud faciendum. Terra enim est Eccle-
solidiorem mundi parlera terram appellavit dicens : . sia, quoeverbi pabulo nos reficit, et patrocinii mn-
( In principio crea\it Deus coelum et terram. >Post- braculo cuslodit : loquendo pascit, opitulando pro-
PAXKOL. CXÏIL 3
/!'. WAT.AFRim STRARI FT1LD. MON. OPP. PARS. I. _ THP.flT.nfimAT 71!
tegil ; ut non solum berbam refectionis proférai, A quam sidéra fièrent, ordo temporum nullis notabalur
sed etiam arborera proteetionis « Lignumque.-J indiciis, vel meridiana hora, vel quoelibetalia.-Sunt
Lignum secundum speciem suam semen produxil, ergo luminaria t in signa, n etc. ; non quod a con-
cum mens noslra ex sui consideratione quod in al- ditione horum tempora coeperint, vel dies vel anni ;
terum faciat colligit, et recli operis germen parit. sed quia per ortus ^eoruni, vel transitas, temporum,
Hinc quidam sapiens ait : « Quod tibi non vis fieri, dierum annorumque siguatur ordo.
alii nonfeceris (Tob. iv). » El alibi: t Quoeeunque *- VERS.15. — e Urluceant, t etc. (BEDA,ibid.)
vuliis ut faciant vobis homines, et vos eadem illis Semper luminaria in firmamento luceut, sed oppor-
facile (Mattli. vrr). » Quasi speciem veslram alter- tunis lemporibus lerram illuminant. Aliquoties enim
utrum respicile, el ex vobismelipsis cognoscite quid nebulosusaerobsistit: ortus etiam sol-majori lumine
oporteat vos aliis exhibere. lunam slellasque ne lerram illuminent, impedil. Unde
Sementem. i (STRAB.,RAB.)Sementis, frugum sic vocatur, quia solus obtusa luna, slellisque coele-
et arborum; semen, hominum, et animalium. Senii- ris, per diem fulgeat terris.
nium vel semenlum, cujusque reiexordium. Tertio VERS.16. — c Fecit Deus duo luminaria. s.(BEDA,
die, quo mentem suam ad serendos bonorum ope- ibid.) Luminaria magna possnmus accipere, non tam
ruin fractus proeparat homo : separata labe, ac fiu- B aliorum comparalione quam per se; ut coelum dici-
ctibus carnalium tentalionum, lanquam aridam habet tur magnum , et magnum mare. Sol enim magnus
lerram tenlalionibusseparatis, ut dicere possit: -dicitur, quia complet orbem terroesuo calore: sicut
« Menleservio legi Dei, t etc. (Rom. vu). luna suo lumine, quoein quacunque pane coelifue-
VERS.15. —• c Et faclum esl vespere et mane. » rinl, tolam terram illuminant, el a cunclis videnlur.
(ISID. in Gen., tom. V, col. 207.) Mane terlii diei Magnitudinis eorum magnum est argumenlum, quod
incipit ab Abraham, etc., usque ad Vespera in pec- omnibus liominibus idem crins eorum videtur : nam
calis populi quibus divina mandata proeteribant us- si longe posilis niinoret prope major, exiguitalis
que ad Saulis malitîam. indicium esset. !
(ISID., ibid. ) Die terlia congregavit aquas inferio- « Luminare majus, s etc. (BEDA,ibid.) Solem, sci-
ies etsalsas, infidèles scilicet, cohcupiscentîarum et licet non solum corporis forma, sed lumihis magni-
lentalionum fiuctibus sese quaiientes -. et segregavit tudine, quia luminare 1minus el slellas illustrât.
ab eis aridam, id esl, fidèles fontem fidei sitientes. Majoresl eliam in calore, quia mundum calefacit,
Infidèles vero coereuit, ne iniquitatis suoefiuclibus eum-proeleritis ante ejus ereationem diebus nihil ca-
aridam, id est animam sitientem Deum, conturbent, i loris habuisset. Quod autem oequalis uniusquema-
sed liceat ei germinare fructus bonorum operum, et " gnitudinis luna cum sole cernitur, hinc esse aiunt
diligere proximiim, uthabeat in se semen secundum quod multo longinquio^ a terris atque altior quam
similitudinem suam; ut scilicet ex sua infirmitale luna incedil, ideoque magnitudo ejus a nobis non
compatiatur alii indigenti, et producal lignum forte posset dignosci. Omnia enim longius posila videnlur
frucliferum, id esl, beneficum, eripiendo oppressum, breviora.
et proebendo ei proteetionis umbraculnm. i Et luminare minus, » etc. Et si lunam et slellas
VERS.14. — « Dixit autem Deus : Fiant lumi- majores in die aliquando videri conlingat, non lamen
< naria, »etc. (AUG.,de Gen. ad KM.,lib. n, c. 13,14.) diei, sed nocli lucis solatium eas afferre constat.
Quia visibili mundo constituendo duo dies sunt al- (AUG., de Gen. ad litt. lib. n, c. ÎS, lom. HI. )
iributi, supremoe scilicet et infimoeparti mundi : vi- Tune enim in noctis esordio videlur luna, cum plena
sibilibus, et mobilibus mundi partibus, quoe intra esl, alias non : et per diem incipit videri anle pleni-
mundum creanlur, très reliqui depulati sunl, etc., tudinera, et in progressu noctis. -
usque ad in inchoationem, .seu principatum noclis, VERS.17, 18 — ... . c Ut lucerent, v etc. Hoec
quod fit cum plena esl. de magnis lurainaribus intelligipossunt el slellis ; ut
Et dividant diem. » (BEDA , in Hexaem.) Ea sci- „ quod dictum est, «ut proeessemdiei, t ad solem spe-
licet divisione, ul sol diem, luna noclem illuminet. cialiter; quod subjunelum est, « et nocli, J ad lunam
Hoc enim factis sideribus ad augmentera primarioe et slellas pertineat; quod vero additur, t dhiderent
lucis accessit, ut etiam nox prodiret luminosa, lunoe lucem ac lenebras, J omnibus oequeconveniat ; quoe
vel stellarum splendore radiala, quoe haclenus tan- quoeunque incedunl, lucem circumferunt ; unde cum
tum tenebras noverat. Et si enim nox lenebrosa vi- absunt, tenebrosa cuncta relinquunt. Si quoeratur
detur obscurato aère, qui terris proximus est, supe- quale potuit esse lumen diurnum ante ereationem
riora tamen aeris spatia semper siderum fulgore sunt; siderum, Tespondenmsquale videmus solis orlu pro-
lucida. ximanle, needum apparente : quando scilicet lucet
(AUG.,lib. n de Gen. ad litt., c. 18.) Solet quoeri obtusis radiis stellarum dies, sed minime sol ortus
utrum hoecluminaria corpora sola sint, aut habeant refulget.
redores spiritus, et ab eis vilalîter inspirentur, sicut; (ISID.,in Gen., lom. V, col. 207.) Die quarts mi-
per animas animalium carnes animantur. Sed dei cuerunl luminaria in firmamento coeli,etc., usqrn ad
tam obscura re nihil lemere credendum. quia post bona opéra venil illuminalio, qua videtur
i Et sint in signa, » etc. (BEDA , ibid.) Quia prius- species supernoeveritalis..
77 GLOSSA ORDINARIA, — LIB. GEN. 7R
(AUG.,de Gen. contra Manich., lib. i,-c. 24, tom.. A-(THEOD.q. 18 in Geiu) Pueri tum terriculamemls;
III, col. 195.) Quarto die, quo in illo firmamento tum loris etiam et virgis indigent : per illa ipsos 1er-
disciplinas mens spirituales inlelligentias operalur remus, per hoec autem erudimus : Cum igitur ani-
alque dislinguit, videt quoe sit incommutabilis ve- madvertit et nos Deus ad ignaviam proclives, be-
ritas, quoe sicut sol fulgeat in anima; et quomodo siias condidUy veluli lora quoedam et terricula-
anima ipsius parliceps fiai, et corpori ordinem et menta, ut per ea nos terrens ad se traheret, alque
pulcîrritudinem tribuat, lanquam luna illuminans no- ejus auxilium imploraremus. At sicul qui perfecti
em. Et quomodo stelloe omnes, id est.intelligeiitioe sunt terriculamenta hujusmodi, et lora contemnunt ;
rituales, in. hujus vitoe obscurilate tanquam in no- sic qui in virtute educati sunt, besliarum incursus
fulgeant. non formidant. Siquidem Adoe, priusquam peccas-
ERS.19. — s Et factum est vespere et mane, » sel, assistehanl bestioe, obsequium profitentes. Et
(BEDA,in Hexaem., tom. II, col. 15.) In hacve- rursum ipsum Noe iugredienlem arcam, leo, pardus
era populus Dei in Jîgyplo agnum pbtulit, etc., et besliarum-atrocissimoe quoeque, ôvium more,-se-
usque ad spem atque fidem donaret. quebantur. Et Danieli adorant leones, qui alioqui
c Et faclum est vespere, J etc. (ISID.,ubi supra.) famelici, accedere tamen ad pum non audebant, eo
Mane quartoe diei regnum David. Hoec oetas similis B quod in illo characteres divinam imaginera proesefe-
esl juventuti, quoe inter omnes régnât aelates, et fir- renles conspicerent..llidem vîpera, quoedentés inje-
mum est omnium oetatum firmamentum : unde com- cerat in manum Apostoli, cum nihilpeccalo tenerum
paratur quarto diei, quo facta sunt sidéra in firma- aut molle in eo reperisset, mox resiliit, et in ignem
mento coeli. Splendor siquidem solis regni figurât se conjecit, supplicium de seipsa quodammodo sa-
excellenliam,_ plebem obtemperanlem régi lûnoe mens, quod Corpus sibi nullatenus conveniens adorta
splendor ostendit, tanquam Synagogam. Slelloevero esset. Nos auFem ideo beslias formidamus, quia
principes ejus sunVei omnia fundata in regni slabi- virlutem negligimus. Proelerea el ad alia bestioenon
litale, tanquam in firmamento. sunt nobis inutiles : nam ex ois medici .pharmaca.
VERS.20. — t Dixit eliam Deus, » etc. (BEDA, non pauca componunt ad morbos pellendos : ne quis
ubi supra. ) Post ornatam quarto die coeli faciem lu- igitur bestias considerans de Creatore conquera-
minaribus, ornantur suis animalibus die quinto infe- tur, sed utilitalem investiget.
riores mundi parles, aqua scilicet et aer. ( El omnem animam, i etc. Ad differentiam ho-
c Dixit etiam Deus: Producant aquoe reptile, i minis, qui faciendus ad imaginem Dei, et, si proe-
etc. (ADG.,lib. n de 'Gen. ad liit., ex c. 1, 2, 3*,4, cepta servaret, perpétua immutabilitale maneret.
5 et 6, lom. HI.) Oportebal in creandis liabUaloribus 'C Caetera vero animalia sic facta sunt, ut alia aliis in
inferioris partis, etc., usque ad Quod intelligendum alimoniam cédèrent vel senio deficerent.
non est nisi in aquarum naturam pinguioris aeris VERS.22. — « Benedixitque illis, i etc. (Aue.,
qualilate conversos. lib. de Gen. imp., c. 15, tom. Hi!) Benedictionem ad
t Animoeviventis. s (AUG.,ibid., c. 8.) Id est, quoe fecundilatem valere voluit, quoe in successione pro-
sunt in animabus vivîs, sicut dicitur : Ignobilia ho- lis apparel, ut ea benedietione qua infirma et mor-
minum, id est, qui sunt in hominibus ignobiles. Quod lalia creata sunt, genus suum nascendô custo-
quidam propter tarditaiem sensus putanl diclum dianl.
esse vel quia pisces nullius sint memoriae ; sed cer- (CHRYSOST., hom. 7 in Gen., tom. IV, col. 66.)
lissimum esl eos habere nnemoriarïi. Ipsa ergo benedictio est, in magno numéro, et mul-
(AUG.,ubi supra, c. 3, 4.) De eonversione eïemen- tiludine augeri, et multiplicari. Nam quia animales
torum quoestioest. Alii dieunt omnia posse converti creaturoe erant animalia, volebantque perpetuo esse,
in omnia, etc., ûsque ad quod enim tactu aquas, ideo subdidit : « Crescite. i Verbum enim illud us-
venlosque sentimus ; hinc esl quod solida terra om- que in proesentém diem illa conservai. « Crescite et
nibus démentis miseetur, sed in his crassioribus multiplicamini, i etc. (BEDA,in Hexaem.) Ad ulrum-
senlilur ampHus. que genus animantium de aquis faelorum, id esl
« Sub firmamento >,etc. Etsi immenso interjacente pisces et aves, pertinet. Quia sicut omnes pisces
spatio, volant tamen .aves sub sidereo coelo, quoe nonnisi aquis vivere possunt, ita plurimoe aves; quoe
super lerram volant : sicul homines qui in lerra si in terris aliquando requiescunt, fetusque faciunt,
sunl, sub coelo esse dicuntur. Alia translatio : « Se- non tamen de terra, sed de mari vivrait, etlibentius
cus firmamentum coeli, » quia vicina sunl oetheri mari quam terra utuntuiv
spatiahujus aeris qui aves subvebit. Mystice. (Ism. et ÂUG.,ubi supra.) Die quinta fa-
(AUG.,de Gen. ad iiû., I. in, c. 9,10, lom. III, col. cta sunt in aquis reptilia animarum vivarum, id est,
284.) Notanduni qûosdam philosophos ita sua cuili- horaines in vitam renovali per sacramentum bapti-
bet elemento distribuisse animalia, etc., usque ad smi. Facta sunt volatilia, id est, animoe volantes ad
caligiuosa lamen aeris loca lenerè tantum permissi superna. Incipit provecta mens quinto die-in actio-
sïïnt, qui eis quasi carcer sit usque ad tempus ju- nibus lurbulenli soeculi, tanquam in aquis maris
dicii. operari, propter utilitatem fralernoe societatis, et
VERS.21. - s CreavitqueDeus cete grandia, i etc. de corporalihus agnitionibus. quoe ad mare, id est
59' WALAFRIDI STRABI FULD. MON, OPP. PARS I. -~ THEOLOGICA. 80
îianc viiam, pertinent, producere animarum vivarum A in officio gignendi filios esse peccatum, sicut in for-
jreplilia, id est opéra quoeprosunl animis vivis; -et nicalione sine conjugio.
cetos magnos, id est fortissimas agnitiones, quibus VERS.25. — < El fecit Deus bestias terroe, » etc.
ûuctus soeculi dirumpuntur el cOntemnuntur ; etjo- (BEDAin Hexaem.) Ordinis est mutalio. Nec curan-
latilia coeli, id est, voces coeleslia proedieantes. dum in nostra loquelai quid prius creaturarum or-
VERS.23. — t El factum est vespere et mane, dine nominemus, cum Deus ereaverit omnia si-
etc. (AUG., de Gen. contra Manich., lib. n, c. 25, mul.
tom. III.) Mystice, mane transmigratio in Babylo- (ISID.,in Gen., tom. V, -col. 207.) Sexta die prbdu-
niam, cum ea captivitate! populus leviter in pere- cil terra animam vivain, quando caro noslra ab
grino otio est collocalusj etc., usque ad quia sic operibus morluis abstinens, viva virtutum germina
excoecali sunt ut nec possent Christum coguoscere. paril, secundum genus suum, id est, vitam imitando
VERS.24. —' « Dixit quoque Deus : Producat sanctorum. Unde I Cor. rv : t Imilatores mei
« terra, t etc. (BEDA,in Hexaem., tom. 111,col. 13.) estoie, J elc. Secundum genus noslrum vivirnus,,
Post coelum replelum sideribus et .aerem volatili- quando sanelos quasi proximos imilamur. Producit
"bus qui propier vieiniam coelum nominatur, elc, terra bestias, 'id est, hbmines1ferocitate superbien-
usque ad nomine quadrupedum omnia comprehensa B J tes. El| pecora, id est, simpliciter viventes. Et ser-
sunl proeter bestias et reptilia, sive domila, sive pentes! aslutos scilicet et bonum a malo discernen-
fera et agreslia. tes, et quasi replando scrutantes terrena, per quoe
- « Producat terra, J etc. (AUG.,lib. m in Gen., infelliganl coeleslia.
c. 11, tom. HI. ) Consequens erat ut terram jam VERS. 26. — « Faciamus hominem. t (AUG.,
jrnaret suis animalibus. Ter dicendo, juxta genus ibid., c. 19.) Insinualur pluralitas personarum Pa-
Mmo, etc., usque ad Et nomine pecorum et bestia- tris, et Filii, el Spiritus] sancti, et stalim * unilas dei-
L'QIÏIômne irrationale animal solel coniprehendi. tatis, cum dicitur : « Et fecil Deus hominem ad
« In génère suo. » (AUG.,ibid. c. 12,) Hoec forsi- imaginera Dei, n non Pater ad imaginera tantum
lân secundum genus dicunlur, quia ila orta ut ex Filii. Non enim vere diceretur ad imaginera no-
eis nascantur alia, et originis formam successione stram ; sed ita dictum est : « Feeit Deus hominem
conservent. De homine aulem hoc dictum non est, ad imaginem Dei, i ac si diceretur « ad imaginent
quia uflus fiehat, éequo el femina facta. Non enim s&am. Î Cum autem dicitur t ad imaginem Dei, J
mulla gênera hominum facla sunt, sicut lierbarum cum superius diclum sit, « adpnaginem noslram, >
et lignorum ; ut dicatur, secundum genus suum, ac • significalur quod non agit pluralitas personarum, ut
si diceretur geueralim,'ut inter se similia, atque in (G plures deos credamus, sed ul Patrem, et Filium,
unam originem seminis pertinenlia distinguerenlur el Spiritum sanclum unum Deu.m accipiamus.
a coeteris. < Faciamus hominem. i (BEDA,in Hexaem. ) Ap-
(AUG.,ibid. c. 14.) De quibusdam minulis anima- parat quare dictum sit ut coetera fièrent, etc., us-
libus quoestio est, etc., usque ad nisi quod potenlia- que ad sed ut veram post mortem se carneni récé-
liter in ipsis, et materialiler erant proeseminata. pissé monstraret. ]
(AUG.,ibid. c. 15, 16.) Devenenosis et pernicio- e E^proesil, J etc. (AUG.,lib. m de-Gen. c. 20.)
sis quoeritur, etc., usque ad quae cunctamerito con- Nolandum etiam quia cum dixisset « ad imaginem
siderata laudantur. noslram, i conlinuo subjunxit : t Et proesit pisci-
(AUG.,ibid., c. 17.) Illud eliam movet, etc., usque bus maris et volatilibus coeli. t Ut scilicet intelb'ga-
ad sed pioe forlitudinis numéros ad omnia proepa- mus in hoc factum hominem-ad imaginem Dei, in
rare non dubitent. quo irraiionabilibus antecellit. Id autem est ratio,
( THEOD.,quoest. 18 in Gen.) Ne bestias, velut ab vel mens, vel inlelligentia, vel si alio nomine com-
his, prorsus illoesi, coniemnamus, quasi nullarum modius voeetur, in quo scilicet contemplandoe veri-
sint virium. Nonnunquam permiltil Deus duos aul tati inhoeret. i
très e multis millibus vel a scorpionibus pungi, vel v VERS.27. — « Et creavit Deus hominem ad mia-
a serpenlîbus morderi; tit nos veriti ne quid si- t ginem, i etc. (BEDA,in Gen., c. 1.) Qui non queni-
mile paliamùr, Deum creatorem in auxilium invo- libet sanelorum imitando, sed ipsam veritatem in-
cemus. tuendo, operalur justitiam, ut ipsam verilatem in- '
(AUG.in Gen., 1. m, c. 13.) Quoeritur quare hic telligat et sequatur : hib accepit potestatem super
non sit additum, quod dictum est de animalibus omnia, quia spiritualis quisque effeclus, et Deo si-
aquarum -. « Benedixitque eis Deus dicens : Crescite milis, omnia judicat, et ipse a nemine judicalur.
et multiplicamini, t etc. Forte quod de prima c Et creavil Deus, » etc. ( AUG., ubi supra,
creatura animoe viventis diclum erat, de secunda cap. 20, 21 , 22. ) Notandum quod sicut in
gubinlelligendum reliquit, maxime quia in hujus creanda luce dicilur : « Fiat lux, s et statim se-
diei operibus alla plura diciurus. Herbas autem al- quitur, « et facta est lux; » sic cum dicilur : « Fa-
que, ligna quia non habent generandi affectum, hu- ciamus hominem, » infertur, t et fecit Deus bomi-
jus benedictionis forsilan indigna judicavit. Quod nem ad imaginem Dei:|» quia ista natura intelle-
necessario repeiilum esl in homine, ne quis putet clualis est, sicul illa lux : et hoc est ei fieri, quod
81 GLOSSA-OBDINARIA.— LIB. GEN. . 82
agnoscere Verbum, per quod fil, etc., usque ad sed A Dei, masculus et femina; idest, inlellectus elaelio:
materialiler proesemînata. quorum copulatione spiritualis fétus lerram impleat,
« Masculumet feminam creavit eos, s elc. (BEDA, id esl, caméra subjieiat, et coetera quoejam in ho-
in Hexaem.) Postea plenius et unde et quomodo ho- minis perfectione dicta sunt.f.ïn islis namque diebus
mmes facti sunt exponitur, etc., usque ad-elsi vir- vespera est ipsa perfectio "singulorum operum,' el
ginilas proeferatur. mane inchoatio sequenlium.
(BEDA,ISID., ut supra.) Post hoec t fecit Deus ho- CAPUT II.
minem ad imaginem et similitudinem suam, > vi-
rum seilieel perfectum, etc., usque ad unde Paulus: VERS.1. — t Igitur perfecti sunt coeli et ler-
t Seminavîmus spiriiualia vobis, magnum est si car- «ra, Detc. (Ar-cuiN.,%(ïera.lom. I, col.517.) Nullo
nalia vestra melamus (J Cor. ix). » modo dici polest quomodo fecit ,Deus coelum.el ter-
VERS.28. — « El dominamini piscibus, t etc. ram. Sed hoec expositio per ordinem dierum indical
Quodprius quasi consulendo dixeratdeeis, nunc dicit tanquam hisloriam factarum rerum, sed maxime
imperans, ut habet scilicet dominium omnium crea- observai proedicalionem futurorum, etc., usque ad
turarum In inferiore parte mundi. Quod per singula quem Dominus utiliter Jalere monslravit. -
exsequitur. B « Igitur perfecli sunt coeli, et terra, el omnis or-
t Et dominamini piscibus maris. > ( BEDA , in natus eorum. > (AUG.,de Gen. contra Manich'.,lib. i,
Hexaem. ) Quoeritur qua utilitate homo dominatum c. tilt.) Allegorice. Post illorum quasi sex dierum
inter coetera animanlia percepit, etc., usque ad el opéra valde bona speret homo requiem perpetuam,
rictus bestiarum et serpentum venenum cessisse. et intelligatquid sil, i et requievil Deus die septinio'
"
VERS.29. — ( Dixitque Deus : Ecce dedi, » elc. ab operibus suis : » quia el ipse in nobis hoec bona
(Bçp., ibid.) Palet quod anle peccatum hominis terra operatur, qui jubet ut operemur. Et recte quiescere
nihil noxium prolulit, non herbam venenalam, non dicitur : quia post hoecomnia opéra requiem nobis
arborera sterilem. Omnis enim herba et ligna data proestabit, quomodo paterfamilias domum sedificat,
sunt hominibus, et-volatilihus, et animantibus terroe cum servienlibus facere irnperat ; et post ab operi-
in escam. Unde patet quod tune animalia animalium bus requiesccre, cum, perfecta fabrica} jubet quie-
esu non vivebant, sed concorditer herbis et frucii- scere.
bus vescebantur. (AUG.,ibid.) Habet unusquisque nostrum in suis
VERS.30. — ..... c Et factum-esl ila. > (AUG.,de operibus et recta vita tanquam distinclos istos sex
Gen. ad lit. lib. ni, c. 15.) Nolandum quod ubi datur dies, post quos débeal quietera sperare : primo die
poleslas homini herbas et fructus edendi, subinfer- " lucem fidei, quando primum visibilibus crédit, pro-
tur, i et factum ^est ila : » in quo significalur quod pter quam fidem Dominus visibiliier apparcre di-
hoc dicente Deo, hoecsibi in esum concessa cogno- gnalus est. Secundo die faclum est tanquam firma-
vit homo, non quod statim ederit. Si enim ad omnia mentum disciplinoe, quod discernit inler carnalia et
supradicla referimus quod ait « el faclum esl ila, t spiriiualia opéra, sicut firmamentum inter inferio-
consequens erit ul dicamus eos jam mulliplicatos res aquas et superiores. Tertio die quo mentem
sexta die, quod post mullos factum est annos. suam ad proferendos bonorum operum fructus proe-
VERS.31. —t Vidilque Deus, J elc. (AUG.,ibid.) parat, et erigit, sepatata Iabe et ftuctibus lénlalio-
Quoeritur, cum singillatim coeterabona dicantur, cur num carnalium, tanquam aridam habet mentem a
homô ad imaginem' Dei factus cum coeterishoc di- perlurbalionibiis maris, ut jam possit dicere : J Meale
calur? Sed forte proesciebat Deus eum peccalurum, servio legi Dei (Rom. vu), » elc.
nec In perfectione imaginis mansurum. Qui enim VERS.2, 3. — « Complevitque Deus, J etc. (BEDA,
singillatim bonus est, magis cum omnibus, sed non in Hexaem.) Alia translatio : « Consummavil Deus
convertitur. Cautum esl ergo ut diceretur, quod in die sexto opéra quoe fecil, i quoe nihil quoestionis
proesentiverum esset, el proescienliam futuri signi- p. affert, quia manifesta sunt quoein eo facta sunl, etc.,
ficaret. Deus autem omnia ordinavit, ut si qua sin- usque ad aliquid enim operis fecit Salomon cum
gillatim fuerint-delinquendo deformia, semper ta- templum dedicavil.
men cum eis universilas sit formosa. (EÏER.ÎQumst. Hebr. in Gen., lom. III, col. 955.)
« El factum est vespere et mane, i etc. (ISID.,in In Hebroeohabelur « die septima. » Arclabimus ergo
Gen., lom. V, col. 207.) Mane sexti diei fit proedica- Judoeos, qui de otio sabbali gloriantur, quia jam
lio Evangehi per Chrislurn, etc., usque ad quive- lune in principio sabbatum solutum est, dum Deus
sperara non habet. operatur in sabbato, complens'opéra sua in eo.
Moraliter. (AUG.,de Gen. contra Manich., lib. i i Complevitque Deus, » etc. (AUG., lib. iv de
in fine.) Sexto die producit terra animam vivam, Gen. ad litt., c. 4, lom. RI.) Quoeritur utrum, etc.,
id est, homo de stabrlitate suoe mentis, ubi habet usque ad secundum eum perfecta non fièrent.
fructus spiriluales, id esl, bonas cogitationes ; om- i El requievit Deus, etc. (BEDA,in Hexaem.) Non .
nes motus animi sui régit, ut sit in illo anima viva, quasi operando lassus, sed ab universo opère quie-
idest, rationi eljuslilioe servions, non terrenitati et vit, quia novam creaturam facere cessavit. Requie-
peccato. Ita fit homo ad imaginem et similitudinem scere enim cessare dicilur, ut in Apocalypsis iv :
85 WALAFRIDI STRABI FULD. MON. OPP. PARS I. — THEOLOGICA. U
i Requiem non habebant, dicenlia : Sanclus, san- A (Ibid.) In illis autem diebus, etc., usque ad qui
ctus, sanctus, t id est, dicere non cessabanl. conditi anle luminaria memorantur.
(BEDA, ibid.) Altius quoque iulelligelur requievisse (Ibid., c. 20.) Quoeritur quomodo dicalur in se-
ab imiverso opère suo, etc., usque ad sed creaturis ptimo, etc., usque ad nisi illa quoeprius condita et
rationalibus in se requiem dédit. dies vocata.
«Et requievit Deus, » elc. (AUG.,ubi supra, c. (Ibid., c. 21.) Sed quomodo circumire poleral
8.) Non laboravit Deus in operando qui .solo verbo lux, etc., usque ad el reliqua.
- fecit, dicendo : « Fiat. » Nec homo dicendo, t Fiat, J (Ibid.) Sed facilius [est ut nos ignorare fatea-
laborat. Sed forte dicilur laborasse cogitando quid -mur, etc., usque ad falsuinque eril eum sexla die
fieret. A qua cura, perfeclis rébus, quievisse dici- consummasse omnia opéra sua.
tur. Sed hoc sapere desipere est. Deum ergo re- (Ibid., c. 22.) Sed quoniam lux corporalis, etc.,
quievisse, esl creaturoe ralionali in se requiem proe- usque ad et illa qua creatura in seipsa noscitur recle
stidsse; ut illuc scilicet desiderio feramur, quo re- vespera dicilur.
quiescamus, id est nihil amplius requiramus. Sicul (Ibid., c. 25.) Quia vero angeli creaturam in
enim facere dicilur, quod ipso In nobis opérante fa- seipsa sic sciunl, elc.,. usque ad Ideo septima die
cimus, el cognoscere cum cognoscimus , sic requie- B nulla vespera accessit. |
scere, cum ejus minière requîesrimus. (Ibid., c. 28.) Nec putel quis, elc,, -usquead el
(Ibid., c. 11,) Non est mirum si diem quo Chri- verius mane?
stus erat in sepulcro quielurus hoc modo proenum (Ibid.,c. 35.) Dies ergo ihe primus, etc., usque ad
tians dixit : c Die septimo requievit, t deinceps ope- el sanclificari oh hoc meruit.
raturus crdines soeculorum. (BEDA,in Hexaem., lom. Il, col. 15.) Allegonce.
(Ibid., c. 12.) Polest autem intelligi Deum requie- Unde dicitur Exod. xx ; e Mémento ut diem sahbati
visse a faciendis generibus creaturoe, etc., usque ad sanctifiées, t Hoec aulem benediclio et .sanclifica-
et gnbernare non cesset. tio majorera benedictionem et sanciificationem si-
(Ibid., c. 14.) Deus autem nec creando defessus, gnificat, etc., usque ad Ideo hoecdies vesperam ha-
nec cessando refeclus esl : sed per Scripturam suam bere non scribitur.
ad quielis desiderium nos horlatur, dicendo se VERS.4. — « Istoe'sunt generationes. » (RAB.)EOS
diem sanctrfreasse in quo requievit. Coeteros enim tangii qui mundum sine initio dieunt semper fuisse,
dies operis sui non legitur sanctificasse, tanquam vel qui a Deo factum pulanl, sed ex maieria quam
apud ipsum plus quies quam operatio valcal. non fecerit, sed cooeternaei. •
J « In die quo fecit, » elc. Diem
c.
(Ibid., 15.) Vitium quoque animoe est ita suis ponit pro omni
operibus delectari, etc., usque ad ea requie aqua tempore, quo primordialis creatura formata est, etc.,
nunquam recessil. usque ad sine pluvia el opère humano.
a t Istoe sunt generationes coeli, » etc. (ISID.,in
(Ibid.) Si aulem diceretur requievisse facien-
Gen.; t. V.) Numerali suntsexdies quibus universi-
dis, etc., usque ad sed ipso benedicti sumus. las soeculia capite usque ad finem, etc., usque ad
(Ibid.) In se aulem requievit Deus semper : in si non peccasset. i
diebus vero quibus rerum consummalio narralur, i Anlequam orirelurjin terra, J Id est, priusquam
in septimo lanium requievit, qui rerum sequitur peccarel, id est terrenis cupiditalibus se subderet.
perfeelionem ; a perfeclis enim requiescit, qui per- Unde sequilur : s Non|enim plueral Deus super ter-
feclis non egel ut bealior sil. rain', t hoc est, nondum prophelicis vel evangelicis
(Ibid., c. 17.) Opéra ejus videmus bona : quietem nubibus, imbre verbi emisso, animam vivere fece-
vero ejus post bona opéra noslra videbimus. Ob ral, el t homo non eral qui operarelur terram, »
quam significandam, imam diem sabbali proecepit quia post peccatum homo Iaborare coepil in lerra,
observari : quod in tempore gralioe sublatum est, in . necessarias habuit nubes illas, unde virgultuni, id'
qua perpetuum observât sabbalum, qui spe futuri esl apima virebat. Irrigabal eam fous vitoe,id esl,
omnia bona operatur, nec in bonis operibus suis, inundatio veritatis, loquens in intellectu ejus, ut
quasi non acceperit, glorralur. pluvia de nubibus non egeret anlequam peccarel.
(Ibid., c. 18.) Apud illum quieti ejus nec mane nec Hic erat status hominis anle peccatum.
vespera est, quia nec aperilur initio, nec claudilur (AUG.,1.v, de Gènes, ad lit., c. 1, lom. III.) Alia
fine. In perfeclis aulem operibus mane habet, et translatio habet : « Hic est liber creaturoe coeli el
non vesperam ; quia perfecta creatura incipit con- terra1, » elc., usque ad magnos verilate, parvuloc
verti ad quietem Creatoris, sed illa non habet finem nutrit affabilitale.
suoe perfeclionis, el sic requies Dei non ipsi Deo, (AUG.,ibid.,1. vr, c. 10.) In prima mundi contli-
sed rerum perfeclïoni inchoalur, el habel in eo lione, elc, usque ad semen ex herha.
mane quod ab ipso perfîcitur : sed in suo génère VERS.5. — « Et omne virgullura, » elc. (AUG.,
tanquam vespera terminatur, quod in Deo vesperam ibid., 1. v, c. 4.) Intelligilur lerra causaliter pio-
non habet, quia nihil eril perfeclius 'ipsa perfe- duxisse herbam et lignum, id esl producendi vii'tu-
ctione. tem accepisse. I'n ea enim tanquam in radicihus fa-
'
85- GLOSSA ORDINARIA. -- LIB. GEN. 86
cta erant quoeper lempora futura eranl. Fecit,ergo A {lWtf.,).vi,c.7.)SediOT'teanimoesexladiefactoe,ub?
anlequam essent super terram secundum forrnabili- imago Dei relucet, etc., usque ad quoe proeponenda
tatem materioe, quoe formanda erant verbo ejus, est in hujusmodi. ,
proecedensformationem non ternpore-sed origine. (IREKXUS.)' Aliud est habitas vitoe qui animalem
t Non enim pluerat Dominus, D etc. (AUG.,ibid.,'' efficit hominem, aliud Spiritus vivificans, qui spiri-
c. 5.) Quasi non fecit Deus sic tune sicut nunc, elc.j tualem hominem operatur. Unde Isaias : Qui dédit
usque ad nec creatura moveri posset. ^ -, ilalum populis super terram, et spiritum calcantibus
VERS.6. — « Sed fons, » elc. (RAB.)Hujus fontis eam ; ut Deus fialimi quidem omni populo qui est
qualiseunque irrigalione jam terra herbis et lignis _ super terram dederit; spiritum vero his tantum qui
vesiila supervenil. Fons unus ascendisse dicitur pro lerrena desideria calcant-: ut flalus ad lempus sit,
aliqua in terroe fînibus unitate; vel singularis posi- spiritus vero oeternus, ut pote quiproprie Dei donum
lus est pro plurali. sit.
« Sed fons, » etc. {BEDA,in Gen., c. 2.) Hic inti- VERS.8.,— t Plantaverat autem, i etc. (BEDA,in
mare videtur quoeJîant secundum temporum inler- Hexaem., tom. III.) Ab illo principio planlavit paradi-
valla, etc., usque ad post per hoec quoe nota sunt isum, etc., usque ad et quia de liguo vila? et scientioe
utcunquenoscenda. B boni el mali erat specialiter dictuius.
VERS.7. — i Formavit, J etc. (AUG.) Mystice. « Planlavit Dominus paradisum in Eden ad Orien-
Latior de homine figurale explicatur narralio, elc., tera, »etç. (AUG.,de Gen.ad litt., lib. vin, c. 1.) Très
usque fld.ut nec contemnat quod est, nec arroget générales sentenlioe de paradiso sunt. Una eorum
quod non est. qui corporaliler tantum intelligi volunl, alia eorum
« Formavit igitur Dominus Deus hominem, > etc. qui spiritualiter tantum, tertia vero eorum qui utro-
(AUG.,de Gen. lib. m, cap. 20 el25.) Prius de limo que modo paradisum accipiunt. Terliam mihi placere
terroe formatum est corpus animale, etc., usgue ad fateor : ul homo faelus ex limo , quod corpus hu-
habet enim necessitatem moriendi. manum esl, in paradiso corporali localus intelligalur.
- (Ibid. c. 27.) Slola prima aul justilia est, de qua Adam, etsi aliud significat, quia esl forma futuri, m
lapsus esl : vel si corporalem inmiortalitatem signât, natura propria homo accipitur.
hanc amisit, cum peccando ad eam pervenire non Xlbid.) i Plantavil autem Dominus paradisum in
poluil. Sic ergo Adam corpus animale habuil, nos Eden. » Id esl in deliciis. Deinde hoc récapitulât ut
modo anle paradisum, sed et in paradiso (quamvis ostendat quomodo paradisum Deus plantavit. t Et
in interiori homme fuit spiriluale) quod amisii pec- ejecit Deus de terra omne lignum, » etc. Jam enim
cando, elmeruit corporis mortem, qui non peccando C tune produxerat terra omne lignum, die scilicet ter-
mereretur in corpus spiriluale mulatio'nem. tio. Sed cum ex his generibus sint ligna inslilula in
i Formavit, » etc. (AUG-,1. vi de Gen. ad .litt., paradiso, produxit in manifeste, et in lempore suo,
c. L, lom. IH.) Videndum est utrum recapitulalio sit, qpoejam causaliler tertio die terra produxerat.
ut dicalur quomodo homo façlus sit, quem sexta die (STRAB-.) Quidam codices habent : « Eden ad Or-
faclum legimus. An tune cum fecit omnia simul, et turn. J Ex quo possumus eonjicere paradisum in
hominem in bis fecit, ul accessu temporis eliam hoc - Oriente silum. ^Ubicunque autem sil, scimus eum
modo fieret, quo in hac perspicua forma vitam gerit ? terrenum esse, et inlerjeclo, Oceano, .et monlibus
sicut fenum factum anlequam exoriretur, accedente opj/osîtis, remotissimum a nostro orbe, in alto situm,
tempore, et fontis irrigatione, exortum esl, ut super perliiigeniem usquead lunarem circulum ; unde aquoe
terram esset. diluvii illuc minime pervenerunt.
(AUG.,ibid. c. 2, 5.) Secundum recapitulalionem « In quo posuit. J (AUG.,ubi supra, cap. 5.) Si
prius videamus, etc., i:sqve ad lune autem invisihi- quis pulai animas corpore exutas locis corporalihus
liter,potentialiler et causaliler quomodofiunt futura, conlineri, etc., usque ad cujus una collyride Deus
non facta. hominem a famé quadraginta diebus liberavît.
Formavit, » etc. (BEDA, in Hexaem.) Factura ho- ® VERS.9. — « Produxilque Dominus lignum eliam
minis, etc., usque ad in qua viveret, creavit. « vitoe. » (AUG.,Ibid., c. 4.) De sapienlia dicitur :
(AUG.,de Gen, ad lin., 1. vi, c. 13 el 17.) Quoe-. t Lignum vilae his est qui apprehenderint eam. j
ritur utrum Deus repente hominem in oelate virili Sed.est Hierusalem oeterna in coelis, etc., usque ad
narravil. -
fecerit, etc., usque ad et ideo necessario lulurum quoe res suis teinporibus gestas
erat. « Lignum etiam vitoe, t elc. (BEDA,in Hexaem.,
El inspiravilin faciem ejus spiraculum vitoe, et tom. IU, col. 15.) In altero hominis signum obedien-
factusest homo in animam vivenlem. » (AUG.,ibid., lioe quam debebal : in altero sacramentum vitoe
1.vu, c. 5,5,7.) Sinedubilalione, « fiavit, velsufflavit,i oelernoe, quam obediendo mereretur. Lignunl viloe
dicendum esl, etc., usque ad poenam si conteraneret? dictum, quia divinitus accepit,.ut qui ex eo mandu-
(Ibid.,c. 26.) Dicendum est, etc., «sfjuearfdubitare caret, corpus ejus slabili sanitate firmarelur, nec
fas non est. ulla infirmilate vel oetate in deterius vel in occasum
. (Ibid., c. 27.) Quoerisolet utrum, si nolit incorpo- laberelur.
rari, corapellatur, etc., usque ad fecil eos. (STRAB.)Historiée. Lignum vitoehanc naluraliler
87 WALAFRIDI STRABI FULD. MON. OPP. PARS I. — THEOLOGICA. 88
virlulem nabebal, ut qui ex ejus fructu comederel, A etc., usque ad unde Ecclï. x : c Inilium enim super-
perpétua soliditate vestiretur, nulla infîrmitate, vel bioe hominis est apostatare a Deo. »
anxietale, vel senii lassitudine, vel îmbecillitate « Tulit ergo DominusDeus hominem, J etc. (GREG.5
fatigandus. lib. xix Moral., cap. 17, tom. I.) Pensandum est
t Lignumque scientioe boni et niali. i (AUG.ubi quia bona prodesse nequeunt, si mala non caventur
supra, c. 6.) Erat corporàle sicut alioearbores , nec quoe subrepunt, etc., usque ad sed sub ipsis super-
cibo hoxium, etc., usque ad quoe transgressionem biendo succumbunt. >
t Et sumpsit Dominus Deus, J etc. (HIERON. '
secuta est. Quoest.
c Lignum scientioe boni et mali. * (AUG.,lib. n Hebr. in Gen., tom. III.) Pro « voluplale » in He-
de Gen. contra Manich., c. 10.) Animoemedietas et broeohabetur « Eden. s Ipsi ergo LXX.nunc «Eden »
ordinata integritas signatur, quod in medio para- inlerpretaii sunt, nunc « voluptalem. J Symmachus
disi plantatum, et scientioe boni et mali dictum : vero, qui t paradisum florenlem ante transtulerat,
quia anima, quoe débet in Deum extendi, si Deo dé- hic c amoenitatera, > vel t delicias t posuit.
serta ad se conversa fuerit, et potentia sua sine Deo c Et posuit eum, >etc. (ISID.)Mystice. Exeo quod
frui voluerit, poena sequenle experiendo discit quid additum est, c Et custodiret, c innuitur qualis ope-
sit inter bonum quod deseruit, et malum quo ceci- B I ratio esset : quia in tranquillitate beatoe vitoe, ubi "
dit : et hoc erit ei gustasse de ligno scientioe boni et mors non est, omnis operatio est custôdire quod te-
uialh nés. Dalum est enim praceptum, ut de omni ligno
VERS.10,11, 12, 13,14. — t Et fluvius egredie- paradisi sumerenl, sed non de ligno scientioeboni et
i batur. t (BED.,ubi supra.) Ad irrigandum paradi- mali : id est non sic eo fruerentur, ut integrilalem
sum, etc., usque ad etpaulo post emergentia solitum naluroe suoeusurpando vetitum violarent.
agere cursuin. VERS.16. — <r Proecipitque ei, > etc. (AUG.,ubi
(AUG.,ubi supra, c. 7.) Alia translatio : t Fons supra, c. 13.) A ligno prohibitus est, etc., usque ad
exiit de Eden, qui irrigat paradisum, i elc. Hoec quid sit inter bonum obedientioe et malum Inobe-
fiumina gentibus, elc, usque ad ligna scilicet pul- dientioe.
chra et frueluosa. (koa.,ubi supra, c. 17.) Quoeritur si viro soli, vel
(ISID., AUG.)Mystice. Fluvius de paradiso egre- eliam feminoe, etc., usque ad « domî viros suos in-
diens, alïluentia est oeternaejucundilalis, etc., usque terrogent, J
ad adversa tolerando. (PROCOP. in Gen.) Dieunt aliqui : Si immortalitale
(GREG.)Moïaliter. Quatuor fluminibus de paradiso nos amicire voluit, quid opus erat proeceptOjpropier
egredientibus terra irrigatur. Solidum rationis no- G ( quod peccaturi eramus et deinde judicii ejus sentîre
stroe oedificium, prudentia, temperànlia, foriitudo, severos aculeos? Respondeo : Cum sit benignus et
justitia, continent : quia his quatuor virtutibus tola mansuelus, et vellet in incorruptibilem et immorta-
boni operis structura consurgit. Quatuor lïumina iera eondilionem asserere humanum genus : ne suoe
paradisum irrigant, quia dum his quatuor virtutibus vel proprioe virluli beneficium id acceplo ferrent, in
cor infundilur , ab oïnni desideriorum carnalium hune modum egit, volu|t ut gratias ei haberent, his
oestu temperalur. etiam destinavit proesentem vitam, ut paloestram et
« Evilath. » Regio Indioe quoepost diluvium pos- quasi doctrinam futuroe vilae. Deinde inferens mor-
sessa est ab Evila filio Jectan, filii Heber, palriarchoe tem ob peccatum, voluît ut agnosceremus noslram
Hebroeorum. Evilalh inlerpretatur parturiens, quia infirmitatem, el deinde nos ipsi magis appeteremus
aliquis loquens veritatem, magis parturit quam futurum donum.
pariai. Plinius dicit regiones Indioe proe coeteris, ve- e Proecepitque ei dicens : Ex omni, etc. (AUG.,de
nrs aureis abundare. Gen. ad tilt., 1.vm, 28, lom.IÏÏ.) Si quoeritur quomodo
« Bdellium. > Secundum Plinium arbor esl aro- ista locutus sit, non proprie a nobis potest com-
malica magniludine oleagina, cujus lacryma lucida, '" prehendi. Certum est enim aut per suamsubstantiam
gustu amara, boni odoris, sed odoratior infusione loqui, etc., usque ad sed per subditam sibi creaturam.
vini. Quoeriturquomodo loqui potuerunt, vel loquentem
t Onyx. » Est lapis preliosus, sic dictus quia per- intelligere, qui non didicerant inler loquenles cre-
mistum habet candorem ad<humanisimilitudinem un- scendo, vel magisterio? Sed eos Deus laies fecerat
guis, quia unguis Groecedicitur ovuÇ.Antiqua translatio qui possent loqui, et discere ab aliis si essent.
habel « carbunculuin et prasium. » Carbunculus est (AUG.,ubi supra, e.14.) De Christo dicitur, Isa.vn :
ignei coloris, el dicitur illuslrare tenebras noctis. < Priusquam sciât puer bonum aut malum, con-
Prasius est viridis, unde Groecea porro, quod xpà.açv temnet malitiam, uteligat bonum. t Quomodo quod
dicilur, nomen accepit. nescit aut contemnit,! aut eligil? etc., usque ad
VERS.15. — c Tulit ergo Dominus Deus, i etc. quod amillere non debebat.
(AUG.,ubi supra, c. 8.) Hominem in paradiso posi- VERS.17. — < De ligno autem, J etc. (AUG., ubi
tum jam dixit. Nunc récapitulât ad quid positus est, supra, c. 16.) Lignum ex eo, etc., usque ad id est,
c ut operaretur, J etc. Non esl enim credibile quod quod amabant non amissuri.
Deus eum ànle peccatum ad laborem damnaveril, - (SEVERIANUS.) Très arborum difïercntioe eranl in
89 - GLOSSA ORDINARIA. — LIB. GEN. 90
paradiso. JOna quidem data illi erat ut viveret, altéra. A dormiendo secesseril, melius et sincerius videt.
ut bene viveret, terlia ut semper viveret. etc., usque ad et Ecclesioereferenda. '
«_ïn quocunque enim die, i etc. Non ait, Si come- (AUG.,lib. xrfe Gen. ad litt., c. i.) Quiputantani-
deris, mortalis eris, sed t morte morieris. s Mortuus mam ex anima, etc., usque ad quam de viro fuerat
est enim homo in anima cum peccavit, quia réces- dictum,
sif ab illo Deus, qui est vita animoe : quam secuta (AUG.,ibid.,rc. 19, 20.) Si quoeratur unde accepit
est mors corporis, discedente ab illo anima, quoeest animam Christus, niallem audire meliores-et doctio-
vila corporis; quoe Adoeevenit, cum proesentem vi- res ; etc., usque ad quibus quid responderi possit,
tam finivit. Potest ita intelligi quod quando peccave- nondum mihi occurrit. . -
runt, slatim morte illa puniti sunt, de qua dicitur « Immisit ergo Dominus soporem, J etc. (GREG.,
Rom. septimo; € lnfelrx ego homo ! quis melibera- Moral., 1.x'xx, tom. II.) Culmen contemplationis non
bit de corpore morlis hujus ? s et ibidem octavo : attingimus, si non ab exterioris curoe oppressione
s Corpus mortuum est propter peccatum ; t non cessemus : nec nos ipsos intuemur, ut sciamus in
aitmortale,sed i mortuum, »jraamvis mortale, quia nobis aliud esse rationale quod régit, aliud animale
moriturum. Non credendum est ante peccatum ita quod regitur, nisi ad secretum silenlii récurrentes,
fuisse illa corpora, sed animalia nondum spiriiualia, B ab exteriori perturbatione sopiamur. Quod bene '
non tamen mortua, quoe scilicet necesse esset mori, Adam dormiens figuravit, de cujus mox latere mu-
quod in die proevaricalionis factum est. lier proeessit.'Qui enim ad interiora intelligenda ra-
c Morte morieris. » Duplex mors significalur : pitur, a rébus visibilibus oeulos claudit, et tune in-
animoe, Domino discedente, qui est ejus vita; vel telligit in seipso aliud esse quod regere debeat, tan-
corporis, quam in fine vitoe accepit. Sed statim ne- quam vir ; aliud quod regalur, lanquam femina.
cessilatem moriendi incurrit. VERS.22, 24. — « El oedificavit. . . . Quamoh-
VERS. 18. — « Dixil quoque Dominus, » etc. rem relinquet, > etc. (ISID.,in Gen., t. V.) Quod per
(AUG., 1. ix de Gen., c. 8.) Qui senliunt ad gignen- hisloriam completum est in Adam, etc., usque ad
dos filiosin paradiso miscerinon licere, etc., usque Serpens enim hoerelicorum venena proesignat.
ad anima ex anima, sive alio modo fiât anima. _ VERS.25. — 'i Erat autem ulerque nudus.' »
VERS.19. — « Adduxit ea, » etc. (AUG.,1.IX de (AUG.)Si Dei verbis vel eujuslibet prophetoe aliquid
Gen. ad litt., c. 14, tom. IR.) Non sicut venalores, dicitur, quod ad lilteram absurdum videtur et ideo
vel aucupes; nec jussionis vox de nube facta esl, figurate dictum, ob significalionem tamen diclum
quamrationalesanimoe inlelligere soient; hanc enim esse non est dubilandum. Corpora vero duorum ho-
naturaliler non inlelligunt bestioe, vel aves, etc.; " minum in paradiso nuda erant, nec erubescebant,
usque ad terra esse creata intelliguntur. quia nullam legem in memhris senserant legi men-
(HIERON.) Videtur primam linguam humano generi tis repugnantem, quoe" inobedientiani secuta est.
fuisse Hebraeam,quia nomina quoe usque ad divisio- Nihil putabant velandum, quia nihil senserant re-
nem ïinguarum in Genesi legimus, constat esse illius. frenandum.
VERS.20. — « Appellavitque, » etc. (AUG;)My- ' • (AUG., de Civ. Dei, 1. xiv, c. 17, tom. VII, col.
stice. Significans gentes quoe salvoe fièrent in-Eccle- -425.) Merito libidinis maxime pudet, etc., usque ad
sia per Christum, nomen Chrisli accepturas, quod reddiditque confusos.
prius non hàbebant; unde, Isa. LXV: i Vocabo ser- (RUPERT.)Non erat hoc ignominioe, sed honoris,
YOSmeos nomine alio. > quod nudi erant : non erat insipientioe, sed securi-
t Adoe vero non inveniebatur, J etc. (AUG., lib, tatis, quod nudilatem suam non erubescebant. Quid
ix de Gen. ad litt., cap." 15 et seq.) Videndum est enim ? nunquid hoc a factorè suo accepit, quod con-
quomodo facta sil mulieris, formatio, quoe mystice fusibilis et verenda est factura Dei ? Aut nunquid
dicitur sadiflcatHhetc*, usque ad ht inlêlligamiro per e-inuisioiiem Ijm'usmodJsatura., et non potins- côii-
illam extasim Adam divinitus hoecdixisse. jy-scientia facit? Est quidem quasi in naluram versuni
< Adoevero non inveniebatur adjutor. » Nullus hoc tormentum confusionis : verumtamen non ex
fidelis justus Christo oequari potest. Psalm. xuv : condilione primoeva, sed ex juniore culpa origo ejus
t Speciosus enim forma proefilns hominum. J Nemo pullulavit." Etenim ideirco nudilatem nostram eru-
enim poterat genushumanum liberare nisi ipse. Unde bescimus, quia conscii nobis sumus quantam Infir-
Àpocalypsis v : « Nemo inventas esl dignus apérire niilatem, imo quantam adversum nos rebellîonem
librum et solvere'signacula ejus, > elc. carnis nostroe portamus. At vero tunc.sana erat cor-
t Adoe vero non inveniebatur, J etc., (AUG.,de - dis conscientia, quippe quam nulla sollicilabat ocu-
Gen. contra Manich., 1. n, c. 13.) Facta est millier lorum concupiscenlia ; siquidem concupiscentia car-
in adjulorium viri, elc, usque ad et dominio ratio- nis peena est peecati, qua proecedenspunitur super-
-nis coopérante gratia subjugare.' hia mentis^ Deus, inquit Scripiura, fecit hominem
VERS. 21. — « Immisit ergo Dominus, s etc. rectum. Reclitudo autem hominis in eo est ut carni -
(ISID.ex Aug., ut supra, c. 13,14.) Mrjslice. Non spiritus, ut pote inferiori supérioi, proesit et*impe-
possunt Tioeccorporeis oculis videri. Sed quanto ' ret : médius namque inter Deum et carnem suam
quis a visibilibus ad secrefa intelligentioe quasi ob- raiionalis spiritus hominis positus estj ut Deo pare
91 WALAFRIDI STRABI FULD. MON. OPP. PARS I. — THEOLOGICA.
ret et carni imperarel. Quem ordinem quia prior A Dei de cordihus hominummolitur eveiiere, etminas le-
ille turbavit et rupil, abjiciendo proeceplum Dei : viare, et ad credendum quod falso promiltit, invitât
subdilus est, qui erat superior, spiritus infiraoe enim ad temporalia,ntlevpl quodDeusmineturoeterna
carni, ut jusla poena inferiori subjaceal, qui supe- supplicia. Spondens siquidem gloriam proesenlis vi-
riori recte suhesse conlempsit. Hinc illa confusio toe, dicit : « Gustale, et eritis sicul dii, » et tem-
faeiei de conscientioe secrelis ad publicos oculos pro- poralem coneupiscentiam tangite, el in hoe mundo
rumpens, et sub misera velamentorum solalia poe- sublimes apparele ; et cum timorem divinoesenion-
nalem ighominiam ire compellens. Hoec, inquam, tioe conatur amovere, quodammodo dicit : t Cur
infirmitas vel rebellio carnis nondum erat : bene proecepit vobis Deus ? i
igitur nudus erat ulerque el non erubescebant, quia (AUG.,lib. II de Gen. ad litt., c. 4, lom. HI.) Quoe-
quoi erubescerenl non habebanl. Illa nudilatis se- ritur cur Deus hominem tenlari permiserit, etc.,
curitale perdita, nos ingemiscimus, eo quod gloria usque ad sive lerrenum, ul hominis anima.
el honore spoliaii et panniculis obvoluli siraus. Nam (Ibid., e. 5.) Necputandum quod homo dejicere-
ita '.estiti vere incedimus nudi, etiamsi, quod im- , lur, nisi proecessisset in éo quoedam elalio compri-
possibilc est, sic vestiamur sicut vestiuntur lilia inenda, ul per humilitaiem peccali scirel quod falso
agri. Elenim nec Salomon in omni gloria sua vesti- B de se praasumpserit, et quod non bene se habet fa-
ti3s est sicut unum ex his. Si, inquam, vestiri pos- cta natura, si a faciente recesserit. Commendalur
'
simus sicut hoec vestiuntur, sic quoque spoliati et enim quale bonum Deus sit, quando nulli bene est
nudi sumus. Unde Salvatorem exspectamus Domi- ab ipso recedere. S
num noslruni Jesum Chrislum, qui rcforraabil cor- (Ibid.^ c. 18.) Hoec quoeslio de beata vita, etc.,
pus humili talis nostroe, configura tum corpori clari- usque ad minus quam in vila sanctorum angelo-
tatis suoe. Nunquid enim quando fulgebmil jusli rum.
sicut sol in regno Palris sui, lunicis operienlur et (Ibid., c. 16.) Non frustra putari potest ab initio
palliis ? Non utique", sed ad gloriam factoris sui, temporis diabolum cecidisse, etc., usque ad quibus
quoecunque illis fuerint vasa misericordioe, mutuis non dédit Deus proescientiam de seipsis ?
cum glorioeaspeclibus patebunt, foris fulgidi, et in- (Ibid., c. 14.) Quomodo autem beali esse possint,
tus jucundi-; corpore integri, et animo loeli; cor- quibus est ineeria sua jbealiludo? etc., usque -ad
pore, inquam, simul et anima beati. mihi aulem unde asserant, non occurrit. ,
t Erat autem ulerque nudus, i etc. (IS\Ï>.,in Gen., (Ibid., c. 21.) Sed non frustra pulandum est ab
ex Aug. deGen. contra Munich., lib. n, c. 15.) Quod ^ ipso creaturoe exordio, etc., usque ad proevidens
nudi erant et erubescebant, etc., usque ad quia in ^ quanta de illo sua bonilate esset facturus. -
eonsensu rea tenetur couscientia. (Ibid., c. 22.) e Initium autem figmenli J dicilur,
CAPUT ni. etc., usque ad ul homines malos.
VERS.1-4. T—e Sed et serpens erat callidior cua- (Ibid., c. 25.) Quod ergo pulalur diabolus nun-
< ctis animantibus, « etc. (AUG.,lib. n de Gen. -ad quam in veritate stelissè, etc., usque ad plura in
litt. c. 2, 3, lom. III.) Alii, « prudenlissimus, t corpus ejus conveniunt. i
translative dictum. Quidam codices habent « sapien- (GREC, hom. 16, in E-éang., tom. II.) Primum pa-
tissimns, s non proprie , sicul in bonosolet accipi rentem diabolus tribus modis teniavit, etc., usque
sapienlia Dei, vel angelorum, vel animoe ralionalis, ad delectalione vîneimur, eonsensu ligamur.
etc., usque ad sed polestas a Deo. VERS.5. <^- « Erilis sicut dii, i etc.
t Sed serpens, i etc. (STRAB.)Sic diabolus lo- (STRAB.)Mystice. Artificiali dolo verba coraponit,
qnebalur per serpentera ignorantem, sicut per ener- ul si per inobedientioe contemptum suhvertere ne- -
gumenos vel fanalicos ; quemcunque enim arripit, quiveril, sallem in hoc iquod fidem corruperit, et
iniellectum el ralionem tollil. Spirilus vero bonus idololatriam suaserit, vic^orem se glorietur^si au-
quoscunque-gralia repleveril, videnlcs et intelligen- n tem per inobedientioe contemptum seduxeril, in.
tes facit, unde spirilus prophetaruin subjectus est ulroque viclor existai, i
prophelis. - -, (kva.,deGen. contraManich., Lu, c.15, tom.HI.)
2« Qui dixit ad mulierem. » (AUG.,lib. H de Gen. Inlerrogala millier respondit, etc., usque ad nullo
ad Hit., c. 30, el ex capp. 7, 8, 6, 10, pas'im.)!!!- enim régente per suam potestalem solus Deus'bca-
excusabilis est proevaricatio mulieris, quia memor- tus esl, ! i
erat proecepti Dei. Oblivio tamen, etc., usque ad VERS.,6,7. —1 « Vidit igitur, » etc. (ISID.ex Aug.
hoec c. 10 : Providet bonos et malos futuros, et ubi supra.) Quomodo videbant si clausi erant oculi ?
créai : seipsum ad fruendum proeslans bonis, multa Sed diclum est ut inlelligamus eos oculos "aperlos
etiam largiens malis. fuisse, poslquam de fruclu comederunt, quibus se-
« Cur proecepit, t etc. (STRAB.)Ideo callidusbostis nudos videbant, et displicebanl : id est, oculosaslu-
interrogat hoc, el mandaium Dei memoral, ne cum lioe, quibus simplicitas displicet. Gum quis enim
peccaieril, cxcusalionem habeat quasi oblila. ceciderit ab intima luce veritalis, nihil est unde SII-
<rCur proecepit, » etc. (GREG.,Moral.,l.xxui, tom. perbia placera velit, nisi fraudulenlis simulal<'oni
il.) Idem quotidie agit hostis hnmani generis : verba bus. Hinc enim bypocrisis naseilur, in qua multum
— '
93 GLOSSA ORDINARIA. LIB. GEN. 94
videnlur cordati, qui decipere polueruul quem vo- A rit, insinuât quia peccatores jure damnatos ignorât.
luerunt. VERS.12. — « Dixitque Adam : Mulier quam dedi-
<Vidit igitur, J etc. (GREC,lib. xxi Moral., cap. « slï, >etc. (Auc) Non dicil, Peccâvi : superbia enini
2.) Ne in lubrica cogilatione versemur, non debe- habet confusionis deformitatem, non confessionis
mus intueri quod non licet concupisci, etc., usque ad humilitalem. Ad hoc aulem scriplum est, et interro-
exleriorum quoque sensuum disciplina servanda est. galiones ad hoc facta%ut veraciter el uliliter scribe-
c Dediique viro suo, qui eomedil. Et aperli sunt rentur, ut sciamus quarto morbo superbioe laborent
oeuli ainborum, i etc. (ISID. ex Aug. ubi supra, c. hodie conanies malum in Creatorem referre, et si
boni faciunt, sibi tribueie.
1,6,17.) De quibus dictum est : « Tune viderunt quod quid
nudi essent, i ocnlis scilicet perversis, quibus nu- c Mulier quam dedisli, i elc. Quasi ad hoc data sit,
dilas, scilicet simplicilas, erubescenda videbatur. ''ut non ipsa obediret -uro, el ambo Deo.
t Mulier quam dedisli, i>etc. (GREC,lib. iv Mor.,
etc.,tis(j'uea(î i Admeipsum turhata est anima mea. i
(Ps«/. XLI.) c. 27, tom. I, col. 661.) Quatuor modis peccatum
( Qui eomedil, J etc. (Auc, de ~Gen.,lib. xr, c. perpetratur in corde, etc., usque ad ad exlremum
3, tom. Ilï, col. 429.) Ad concupis'cendum scilicet falsoespei seduclione, vel obstinalione roiseroedespe-
invicem, etc., usque ad quoeconvincerel peccato- B ratïonis nutrilur.
rem facto, el doceret scriplo lectorem. VERS.13.— « Et dixit Dominus Deus ad mulie-
e Consuerunt folia ficus, t (ALCUIN.. in Gen. t. I.) e rem, J elc. (Auc) Necista confilelur peccatum, sed
Quia gloriam simplicis casliialis amiseruul, ad du- referl-in alterum, in împari sexù, pari fastu. Ex bis
plicem libîd'mispruritum confugerunt; unde Joan.i: lamen natusDavid dicit usque in finem soeculi: «Ego
e Cum esses sub ficus vidi le, et descendi, >subaudi dixi : Domine,'miserere mei, sana animam meam,
c liherare te. i quia 'peccavi tibi (Psal. XL).» Hoc ah islis dicendum
'
VERS.8. — « El eum audissent, i etc. (Auc, 1. H fuit : sed nondum peccatorum cervices considérât"
de Gen. ad iilt., c. 55.) Ea enim hora laies conve- Deus : reslabanl lahores et doloVesmorlis, et conlri-
niebal risitari, quia defecerant a luce veritalis, etc., tio soeculi, et gralia Dei, quoein tempore subvenit,
usque ad corporalihus sensibus locali et lemporali docens affliclos non de se proesumere.
molu apparaisse credatur. < Serpens decepit, t etc. Quasi cujuslibetpersuasio
« Abscondit se, s elc (Auc, ibid.) Cum Deus aver- proevaleatDei proecepto. >
tit iutrjnsec.is faciem elhomo turbalur, fiunt siraiba c Serpens decepit me, »etc. (Auc, ibid,, lib. ny
amentioe, nimio limore ac pudore, occullo quoque c. 30.) Quomodo his verbis, etc., usque ad cum eo
instinclu non quieseente : ul ncscienles facerenl quoe G cibo non ,viderel eam morluam esse.
aliquid posteris significarent, propter quos hoecscri- (AUG.,ibid., c. 28.) Notandum quod non diabolus
pla sunl. esl permîssus feminanr tèntare, elc, usque ad sed ex
< Ad auram post meridiem. J Unde hora nona hac homini invidisse ralio ostendit.
Christus spiritum eruisil (Mallh. xxvn). Qui sexla (ALC) Peccatum angeli tacitum, honiinis patefa-
hora fuit crucifixus, ul eadem hora restitueretur ctum • quia illud incurabile, hoccuralùra.
homo qua de paradiso est éjectas. « Vidit igitur, » etc. (STRAB.)Aperle inexcusabilis
« In medio ligni paradisi. »Abscondil se, qui aver- osienditur, cui licuit sub tali dëliheralione dolos ini-
sus a proeceploGreatoris, erroris-sui et arbilrii vo- mici adverlere.
luntate vivit. VERS.14. — t Et ait Dominus Deus, n etc. (Auc,
VERS.9. — c Vocaritque ilommus Deus Adam. » ubi supra, c. 36.) Tota hoec senlenlia figurala est.
(Auc, aii supra, c. 34.) Increpando, scilicet non igno- Ubi credendum tamen omnia dicla esse. Serpens
raudo, elc, usque ad nunc aulem non significala re- non inlerrogatur quare fecerit, quia non ipse propria
fèrimus, sed gesla defendimus. voluntale el natura fecit, sed de illo diabolus, elper
VERS.10-11.—« Qui ait: Vocem tuam audivi,j etc. illum, el in illo : qui jam pro impietale el superbia
(Auc, ubi supra, c. 54.) Historiée. 'Probabile est per D oelerao igni destinalus fuerat. Ad ipsum ergo refer-
eo:igruam crealurara solere humanam formam ho- lur quod serpenti dicilur, el qualis huraano generî
l'inibus primis apparere, etc., usque ad el secutum futuriis sil osienditur.
est quod puderet. Mystice. « Et ait Dominus Deus ad serpentera, >
e Vocem tuam, t elc. (ISID.,in Gen. tom. V.) My- etc. (Auc, de Gen. coni. Manich., lih. n, c. 17.) Ser-
stice. Respondet, voce ejus andita se occultasse, etc., pens non inlçrrogatus prior excipït "poenam, etc.,
'
vsque ad el proeceptoDei non obedire. usque ad "ut ipsum iniliuin suggesliouis maloe ex-
e Voravilque Deus Adam, i etc. (GREC)Quia vidit cludal.
in cuipa lapsum jam sub peecalo , velul a veritalis « Super pectus tuum, t etc. (HIERON.)S Ventrcm i
oculis absconditum, quia tenebias erroris ejus non LXX addiderunt, sed in flebra;o habelur t pectus a >
approbat, quasi ubi sit peccator ignorât, eumque \o- tantum , ut callidiiatem el versuliam cogilaliomun
cat ac requirit dicens : « Adain,ubi-es? »Dura vocal, ejus aperiret, id est quod omnis gressus-ejus nequi-
significat quia ad poenîleiitiam revocat; dumxeqiii- lioeest el fraudis.
" in Hcbroeoest galion, quod ventrem et pectus significat.
95 WALAFRIDI STRABI FULD. MON. OPP. PARS I. — THEOLOGICA. 96
s Pectore et ventre repes. t (GREC, lib. xxi Mor., àA catum fuerunl ad laborem et afïliclionem, sicut ser-
c. 2.) îlalum luxurioe aut cogitatione perpetratur aut pentes et quoecunquenoxia, anle innoxia. Et nolan-
opère. Hoslis enim cum ab effectu operis expellilur, dum quod Adoeexlrinseca poena iraponitur : t Maie-,
sécréta cogitalionis polluere molitur. Ventre répit, dicta terra in opère tuo'; s mulieri vero intrinseea,
dum lubricus per membra humana sibi subdita, lu- cum dicilur : « Multiplicabo oerumnas tuas, » etc.,
xuriarn exercet in opère. Serpit pectore, dum polluit quia seducta seduxit virum.
in cogitatione. Sed quia per cogiiationem ad opéra VERS.19. — « Pulvis es, i «c. (GREC,ubi supra.)
venilur, prius pectore et post ventre describitur re- Homo ila conditus fuit, elc., usque ad senectus transit
ad niorlem. '
père.
VURS.15. — « Inimicitias ponam inter le et mu- VERS.20. — <rEt vocavit Adam nomen uxoris suoe
«lierem... Ipsa conteretcaputtuum, i elc. (GREC1.1 t Eva, i elc. (AUG.,ubi supra.) Verba ^primihominis
Mor., c. 58.) Caput serpenlis conlerere, est initia hoecfuerunl, quoniam hoecest mater omnium viven '
suggèstiouis manu sollicite considerationis a cordis tium, tanquam reddat causam nominis a se imposai,
adilu exslirpare; qui cum ab initio deprehenditur, cur scilicet Evam vocaverit.
percutera ealcaneo molitur, quia quem prima tenta- Mystice.(AUG.,de Gen.contra Manich., I. n, c. 21.)
lione non percutit, decipere in fine lendit. Si autem B * Post
peccatum et judicis sententiam vocavil Adam
cor in lentatione oorrumpitur, sequenlis actionis uxorem suam Evam, etc., usque ad in pellibus ex-
medietas el terminus ab boste possidetur, quia totam primitur quoe mortuis corporibus detrahuntur.
sibi arborera fructus ferre conspicit, quam veneni VERS,21. — « Fecit quoque, » etc. (Auc, de Gen.
dente in radice vitiavit. lib. xi, c. 59.) Hoc quoque significations causa faT
(HIERON.)t Ipsa servabit calcaneum tuum, et lu ctum esl, et in factis quoeritur quid factum sil, et
conteras ejus calcaneum. BMelius in Hehroeohabe- quid significet, et in dictis quid dictum sil, quidve
lur : « Ipsa conteret caput tuum, et tu conteras cal- significel.
caneum ejus, J quia et nostri gressus proepediuntur (STRAB.)Ipsi fecerunt sibi penzoraata, ut pecca-
a colubro, et Dominus conteret Satan sub pedibus tum suum absconderent :,Deus vero tanicaspelliceas,
ejus. quibus totum eorum corpus induit, quia et in cor-
VERS. 16. — « Mulieri quoque, i elc. (Auc, ubi pore et in anima eos juste damnavit. Stulta vero
supra, c. 37.) Hoecfigurate et prophetice melius in- quoestio est qualiler vel quo opérante pelles ab ani-
telliguntur, etc., usque ad depravabitur natura, el malibus deductoe sini, quoerere : qui enim de nihilo
augebitur culpa. , omnia condidit, quomodo et qualiler voluil, hoec
L
eMultiplicabooerumnas, J elc. (AUG.,deGen. contra fecit.
Manich., 1. H, c. 19.) Manifeslum esl multiplicatos VERS.22. — < Et ail : Ecce Adam quasi unus ex
esse dplores mulieris, etc., usque ad sed prius relu- t nobis, Î etc. (Auc, ibid., c. 41.) Propter trinilaiem
clatum est cum dolore'consuetudini maloe. pluralis numerus ponitur, etc., usque ad sicuij in
VERS.17-18. — ... « Maledicla terra, t etc. (AUG. Ecclesia soient homines a sacramentis visibilibus Ec-
ibid., c. 58.) Hos esse labores humani generis in clesioedisciplina removeri.
terra nemo ignorât, et quod non esset, si félicitas (AUG.,ubi supra, c. 42.) Mirum est si Adam spiri-
quoe erat in paradiso teneretur indubitanler con- tualis erat mente, etc., usque ad quoe falsum verum
stat. esse puiavil. - j
(STRAB.)Terra maledicitur, non Adam, ut cuncli f Quasi unus ex nobis. s (Auc, de Gen. contra
propter quos hoecscripla sunt lerrerenlur, ne similia Manich., lih. H, c. 21.) Dupliciter intelligi potesl,
facientes, simili poena pleclerentur. Ipse vero Gain, t quasinnus ex nobis, » idest Deus, etc., usque ad 1
quia primoe proevarîcationi fratricidium addidil, ma- donec Dei misericordia reviviscat qui mortuus fuerat.
ledicilur cum dicilur : « Maledictus eri*s super ler- (RUPERT.)Ne comedatde ligno vitoe, el hoc facto
ram, i etc. , ] talis, tam miser faetus Adam, vivat in oeternum. Quid
jv
(AUG.)Terroe maledrxit, non aquis, quia homo de enim sicum lalis faetus sit vivat in oeternum? inique
fruclu terroe contra vetitum manducavit, non de aquis nil nisi malum oeternum. Jam enim miser faetus, si
. . . .
J, nisi
biliit, et in aquis erat peccatum abluendum defructu oelernus quoque sit, quid misenam oeternam
terroe contractum. Animalia quoque lerreslria plus habebit? Parcaraus illi, ne hoc modo maie sit « quasi
malediclionis habent quam aqualilia, quia plus vi- unus ex nobis; s ne sicul quisque nostrum oelernus
Vunt de maledicla terra. Inde Christus post resur- est (aeternus enim Pater, oeternus Filius, oeternus _
rectionem de pisce manducavit, non de terrestri Spiritus sanclus), sic et ille oeternus sit, etob hoc
animali. veracem se esse rideat oculus nequam diaboli, qui
t Maledicla terra in opère tuo. s (GREC, Moral. Dei simililudinem ei repromisit. Etenim malum qui-
lib. iv, c. 5, 6.) Deus maledicil homini peccanti.etc, dem illi est temporalein esse, sed pessimum esset
usque ad el duos quinquagenarios flanima com- oeternum esse. Mala nimis et falsa esl hoecsimililudo
bussit. Dei. Multo melius illi est esseomninodissimilemDei.
« In laboribus, > etc. (RAB.)Spînoe antea eranl, Quomodo? Videlicet, ul, quia miser est, sil eliam
sed non ut laborem homini inferrent: cui post pec- temporalis, hoc est esse omnino "dissimilem Dei.
97 GLOSSA ORDINARIA.— LIB. GEN 98
Deus enim et oeternusest, et felix, et est ejus oeterna,A nisi per chérubin, id est pleniludinem scientioe, id
félicitas, felix oelernitas.Horum alterum, id est feli- ^ est charitalem : et per gladium versatilem, id est
citatem, perdidit diabolus, oeternitatem vero non tolerantiam temporalem. .
amisit; et esl ejus oeterna infelicitas, infelix oelerni- CAPUT IV.
tas. Parcamus, inquam, homini ; el quia felicitatem
perdidit, oeternitatem quoque proecipiamus infelici, VERS.1. — « Adam vero, t etc. (AUG.,lib. ix de
ut in neutro sit « quasi unus ex nobis; » nobis est Gen. ad litt., c. 4). In paradiso virginitas, extra nu-
oeterna félicitas, felix oelernitas; sit illi lemporalis ptioe, elc, usque ad sed post in exsilio generata.
miseria, vel misera temporalitas ; ut tune illi com- t Concepilet peperit, J elc. Cain et Abel de una
modusjeformètur oelernitas, cum ftierit recuperata matre genili, figura sunt omnium hominum ,qui de
félicitas. In magna ergo ira, magnoe misericordioe radice peccati in hanc vitam propaganlur ; et alii
Dominus recordalus est, hoc ipso quod lignum vitoe terrenam civitatem et mortiferas delicias sunt ama-
non concessit inisero homini : quippe quem voluit turi, et quantum in se est arobitione possessuri;
sic esse dissimilem sibi, ul non esset utrobiqne si- quos significat Cain, qui interprelatur possessio. Alii
milis diabolo, id est ne viveret homo, oequeut dia- futuram civitalem quoesiluri,et de hujus habitationis
bolus, usque ad ullimum judicium, et oequeut ille, B miseriis lugenles, ad fuluram gloriam loto desiderio
absque temporali morte, transiret ad oeternumin- iransiluri, quos significat' Abel, qui interpretalur
cendium. luetus, et est poslerior : quia non prius est quod
VERS.23. — « Et emisit eum, » etc. (AUG., de spirituale est, sed quod animale. Hinc Cain dicitur
Gen.contra Manich., 1. n, c. 22.) In locum sibi con- c agricola, » id esl, terrenis operibus incumbens ;
gruum ; sicut plerumque malus, cum inter bonos vi- Abel vero « pastor ovium, > simplicitalem scilicet et
vere cceperit, si in melius mutari noluerit, de bono- iniiocenliam diligêns.
rum congregalione pellitur pondère pravoe consue- Allegorice.{ISID.,in Gen.) Duo filii Adoeduos po-
ludinis suoe. pulos exprimunl, Judaicum scilicet natu majorera,
VERS.24. — « Ejecitque Adam, J (HIERON. Quoesl. etc., usque ad quasi non permutai ralio motumpra-
Hebr., tom. HI.) LXX : « Et ejecit, et habitare fecit vum ad effectum venire, sed stud'eat subjugare.
contra paradisum voluplalîs, et statuit chérubin, el VERS.2. — « Fuit autem Abel, i etc. In quo signi-
Elanimeanirhompheam, quoe verlitur ad custodien- ficalur qui de terrena' inhabitalione Jugent. Abel
dam ligni vitoeviam.'i Alius sensus est rn Hebroeo; namque luetus interpretalur, vel vapor, quia luetus
ait enim, t et ejecit Dominus, » Adam scilicet, « el fuit parentibus vel lanquam vapor cilo disparuit.
liabitare fecit ante paradisum.voluplatis chérubin, " VERS.3, 4. — « Faclum est aulem, » elc. « Abel
et flammeum gladium. s Non quod Adam habitare quoque oblulit, a etc.- Quia justus in omnibus quoe
feceril contra paradisum voluplatis, sed, illo ejecto, agit per fidem et charitalem (de quibus coeteroevir-
anle fores paradisi chérubin et flammeum posuit gla- tutes oriuntur, et sine quibus nihil prosunl) Deo
dium, ne quis posset intrare. placera contendit, quod significalur in adipihus ob-
c Et collocavit, i etc. (Auc, ul supra.) Hoc per latis ; unde psal. LXII: n Sicut adipe et pinguedine
coelesiespolestales etiam in paradiso visibili faclum repleatur anima mea. i Sine charitate macilenta
esse credendum est, ul per angelicum ministerium est anima el" languida, et in nullo Deo placitura.
ibi esset quoedamignea cuslodia, non lamen frustra, - c Et respexit Dominus ad Abel, J etc. (HIER.,
sed quia aliquid de paradiso significat spirituali. Quoest.Hebr. in Gen., lom. III.) Undehoc potuit scire
« Collocavit,-»etc. (STRAB.)Hoc esl per ministe- Cain, nisi vera esset interpretatio Theodotionis : « Et
- riuni angelorurn igneam custodiam_eonsliluit. Flani- inflammavit Dominus super Abel, el super sacrifi-
meus gladius trihulationes, dolores et labores hujus -ciumejus, super Cain, et sacrificium suum non in-
vitoe, quibus nos exercemur; vel senlentia justoe flammavil? » Ignem autem de coelo venire solitum
damnalionis, quoehomini esl data, qui ita damnatus Q ad sacrificium devorandum, ut in dedicatione templi
est ut Christi passione redirai posset. Unde gladius sub Salomone, legimus, et quando Elias in monte
versatilis dicitur, quia polest removeri. Remotus est Carmeli conslruxit altare.
enim Enoch et Elioe,et quotidie removetnr fidelibus, (ISID.,ut supra.) Si recte offeras, et non fecte di-
de haevita ad supernam beatiludinem iranseuntibus. vidas, peccasli : quia elsi antea Judoeirecte illa offe-
Nec dicil Hammamet gladium, sed « flammeum gla- rebant, in eo rei sunt quia Novum Testamenlum a
dium : » qui enim ad paradisum redeunt, necesse veteri non distinxerunt.
-est ul igné -Spiritus sancli omnes concupiscentias VERS.5, 6, 7. — .... c In foribus. » (ALC) Id est,
hujus vitoeexuranl, el gladio verbi Dei omnia noxia intranlem le et exeunlem peccalumeomitabitur, nec
proecidant. Dominus custodiet inlroilum luum et exituni tuum.
tEt collocavit,! etc. (ISID., in Gen., tom. V.) VERS.8. — « Dixitque Cain, i etc. (ISID., Quoest.
Chérubin plenitudo scientioe,hoec esl charilas quoe in Gen., lom. V.) Non acquiescil Domino dicenli,
plenîtudo legis esl divinoe.Gladius flammeus, poenoe Quiesce, etc., usque ad occidilur ergo Christus ju-
temporales, quoe ^ersatiles sunt, quoniam tempora nioris populi caput, a majore natu.
\oluhilia sunl, Ad arborera igitur vitoe non reditur, VERS.9. — « El ail Dominus ad Cain. i (ISID,,ubi
'
99 WALAFRIDI STRABI FULD. MON. OPP. PARS i. — THEOLOGICA. 100
supra.) Interrogat Dominus Cain, non ignarus ut di- A tius patet. Secundum LXX. %Omnis qui occiderit
scal, sed judex ut puniat. Usque hodie Judoei, cum Gain septem vindiclas exsolvet, i id est, quicunque
per Scripturas eos inlerrogamus de Christo, respon- le in septima genera^ione occideril, exsolvet te a
denl se nescire quoedicinius. Mendax Cain ignoratio, cruciatu per mortem, qui usque ad tempus illud re-
Judoeorum est falsa negatio : essent vero Chrisli cu- servandus es in vila, tantum ad poenam, quoe poena
stodes, si corde crederent et ore faierentur. cito finiretur, si citointerfectas esses. Ita qui Ju-
VERS.10. — t Vox sanguiuis, i elc. Magna virlus doeosvisibili morte pûniret, septem vindictas ab eis
justilioe, quoevindiciam expetit pro sanguine iuno- auferrel, quibus obligali sunt propier realum occîsi
ceniis. Chrisli, quia miserias et dispersiones eorum leviaret
VERS.11. — c Nunc igilur malediclus eris, » etc. quas paliuntur. ]
(RAB.)Nolandum quod in peccalo Adoelerra male- «Omnis qui occident Cain, > etc. LXX : * Septem
dicitur. Eain vero maledicitur, quia sciens damna- vindictas exsolvet. J Aquila, t septemplieiter ; ">
tionem primoe proevaricaiionis, fralricidium addidii. Symmachus, « sepluplum ; » Tbeodotion, « per heb-
VERS.11. — « Nunc igilur malediclus eris, » etc. domadem » interpretantur, in quo significalur quia
Per locum quoe in loco sunt significanlur ; quasi ma- diu el perfecte puniettir, ne quis homicidium audeat
lediclus eris ab his qui sunl super lerram, qui ape- B iterare. I
ruerunt os suum in confessione peccatorum, acci- « Qui occiderit Cain, v etc. (HIEROK.,epist. ad
pere sanguinem, qui eiïusus in remissionem eorum Damas.) Si quis te interfecerit « septuplum punie-
de manu persecutoris, qui noluit esse sub gralia, tur, J id est, gravissima ullione punietur : non de-
sed sub lege, ut esset-malediclus ah Ecclesia: quoe buit homo occidere eum cui Deus reservavil vitam,
inielligit et ostendit esse malediclum : qui enim ex vel ad poenam ipsius, vel ad correclionem aliorum.
operibus legis sunt, sub malediclo sunt. « Sed omnis qui occiderit Cain, s (ISID.,ubi supra.)
VERS.12. — i Cum operatus, » elc. Ad vocem, Pei eclipsim legendum, etc., usque ad el împletur
non ad intelleclum fit relatio, quia aliter hic terra, illud : « Disperge illos in virtute lua (Psal. LUI), I
aliter supra accipitur : ibi pro Ecclesia, hic pro (HIER.,ubi supra.) Quod Aquila posuit n septem-
operatione terrena quam adhuc Judoeus exercet ; id plieiter, t etc., usque ad et absolvi mereretur.
esl carnalis circumeisio, pascha, sabbatum, et similia i Posuilque Dominus Cain signum, > elc. (ISID.,
quoe habent occuliam virlulem intelligendoegratioe Quoest.in Gen., tom. V.) Cum omnes génies a Ro-
J)ei, sed non danl Judoeisfruclum nolentibus transira manis subjugaloe transierunt in rîtus eorum, gens
ad Christum. Polesi in lerra caro Chrisli intelligi, in _ Judoea,sive sub gentibus she sub Chrislianis regibus,
qua salutem noslram Judoei crucifigendo sunt Ope- non reliquit signum Icircumcisionis, el canialis oh-
rali. « Mortuus esl enim proptGr dilicla noslra, et senanlioe, etc., usque ad ubi plantatus esl para-
resurrexit propter justificationem noslram : J quem disus.
quia negaverunl, justificati non sunt. « Habilavit in teri^a ad orientalem plagam Eden. >
« Vagus et profugus, t elc. (ISID.) Dispefsus in ubi supra.) LXX: « Habilavit in lerra N«îô
(HrER.,
genlihus, profugus a Rierusalem. LXX : t gemens Naid< in HebroeoTU1(nod) dicitur, idest, instabilis
es tremens. » Gemens, dolore amissi regni ; Iremens, el fiucluans, et incerloesedis. Non esl terra Naid, ul
multitudine Chrisliaui pqpuli, ne occldaris. « Major nostrum putatl sed explelur senlentia Domini,
vulgus
est huquilas mea, > etc. Culpam exaggerat, sed su- dum bue illuc profugus aberr.it.
atque
perbe confitelur, nec veniam flagitat. VERS. 17. — « Cognovit aulem Cain uxorem
VERS.13. — « Major esl iniquitas mea. t (ISID.) « suam. i
(ISID.,jWd.)Figurale progenies impiorirm,
Peccata peccalis adjiciens desperat, nec crédit se in mundi origine fundamentum quoerens, in hac
ipsa
veniam posse adipisei, quod esl blasphemia in Spi- vita chitatem exstruxîl quam vocavil Henoch, auod~
ritum sanclum, quoe non remiltitur in hoc soeculo
interpretatur dedicatio, quia in primordiis dedicanl,
nec in futuro : quia pulal Deum aut nolle dimitleie, dum in hac vila quoeante est, radicem cordis plan-
aut non posse, tanquam aul omnia non possit, aul ji
tant, ut hic ad votum floreant, et a futura gloria
invideal saluli. Non Deum sibi iralum grave pulal, arescant. Abraham vero in casulis habilabat, quia
sed limet ne inveniatur et occidatur. sancli hospiles et peregrinos se esse cognoscunlj
VERS.14. — « Omnis igitur qui invenerit me, » exspeetantes civitatem habenlem fundamentum cu-
etc. (STRAB.)Quia ex tiemore corporis cl agilatione jus artifex Deus est.
furiosoemenlis, quicunque invenerit me, cognoscél J El oedificavitciViiatem, J elc. (AUG.,lib. xv de
me reum moriis. Civilate, cap. 8, toni. VII.) Quoeritur quibus adjuto-
VERS.15. — Î Nequaquam ita fiel, t Id est, non ribus eam oedificaverit, si plures liomines non lue-
mprjerjs cilo sicul tu vis, pro remedio lui crucialus, rint quam Scriptura dicil. Sed sciendum est multo
sed punietur impersonaliter : id esl, punilio fiet de plures fuisse lune, quia diu vivendo plures poierant
te sepluplum, quia vives irreruciatu usque ad septi- generare. Nec mirum, cum filii Israël per quadrin-
mam generalionem, in qua a Lamech oceideris ; genlos annos sic multiplicati leguniur, ul non possit
ergo omnis qui occideril, subaudi, liberabit le ab numerari exercilus.i
illo cruciatu maloe conscientioe. Hic sensus eviden- VERS.18, — « Porio Enoch, > elc. (Hir.no.N.)Noi.
101 GLOSSA ORDINARIA.— LIB. GEN. - 102
de omnibus his certa mysleria exseulpunlur, nec in- J, A gnalur ; quoetamen in Evangelio poenilenli dimilti
venirenlur, irisi prius quoedamradiées historioejace- proecipitur.
rentur ; nec de ramis arborura fructus légères, nisi (HIERON., epist. ad Damas.) Aiunt ah Adam usque
trunèos aniea plantasses. ad Chrislum generationes esse sepluaginta seplem
VERS.19. — c Qui accepit duas uxores, » elc secundum Lucam..Sicut ergo seplima generatione
(ISID.,ul supra.) Nolandum quod generationes ab peccatum Cain solulum esl : ! Non enim judicabil
Adam per Gain undenario terrainanlur, in quo trans- Deus bis in idipsum, i el qui semel recepil in vita
gressio signalur. Laniech namque seplimus esl, sua, non eosdem cruciatus palietur in morte quos
cui très filii et una filia adduntur, ul undenarius im- passus esl in vila sua* ila et Lamech, id est, totius
pleatur, per quem peccatum significalur : nam et a mundi peccatum, Christi solvetur advenlu. Referebat
femina clauditurgeneratio, quoeinilium peccali fuit, mihi quidam Hebroeus septuaginla septem animas
per quod voluptas carnis, quoeresislit'spiritui. Unde exisse de Lamech, quoeomnes inleriere diluvio.
Noema vocatur, id est, voluptas. In hac progenie VERS.^5. —-« Cognovit quoque adhuc, »etc. Per
Lansech primus contra morem, contra naturam, per Seth, qui interprelatur resurrectio, signalur vila
bigamiam-adullerium commisit., Chrisli ex morluis : quod in verbis malris signifi-
VEBS.20. — t Genuilque Ada Jabel, s etc. (HrER.B 1 catur : « Posuit mihi Dominus semen aliud, » quasi
in quoest. Hebr.) De bigamia nascitur Jabel habilans dicat Ecclesia : Quoeluclum pertuli de mortuo, gau-
in tentoriis, quoemuiabilia instabililatem eorum fi- deo de resuscitato.
gurant, qui circumferuntur omni venlo doctrinoe. VERS.26. — i Quem vocavil Enos, » etc. Enos in-
Nascitur et Tubal, qui imenlor musicoe,etc., usque homo : qui t coepil invocare nomen Do-
terpretalur
ad sicut Jabel, Tubal et Tubalcain.
mini,* quia per mortem Chrisli, quara significavit
VERS.21. — t Et nomen fralris ejus Jubal. > (RAB.)
Abel, et
Hune scribil Josephus musicam scripsisse in duabus fit homo per resurreclionem, quam significat Selii,
confitens Dominum conditorem, el vitoe
columnis, una lapidea, allera laiericia, quarum al- perditoe reparatorem.
téra non dissolveretur diluvio, allera quoenon sol-
veretur j incendio : quoe duo judicia Adam ventura (HIERON.) « Quem vocavit Enos. > Enos interpre-
talur homo, qui « coepit invocare nomen Domini : i
proedixerat.
VERS.22. —... « Tuhalcain. (RAB.)Qui secundum sicul Adam homo interpretalur, ila eliam Enosjuxta
Hebraieam veritatem homo, vel vir; et pulchre, quia
Josephum ras bellicas exercuit, et decenter artem hoc vocabulum
ferrariam docuil ; quoedametiam quoe ad oculorum habuit, dictum est quia initium fuit
tune invocandi nomen Domini: licel plerique He-
pertinent concupiscenliam, invenil. i
broeorum arbilrantur quod tune primum in nomine
VERS.23. — « Dixitque Lamech, t etc. (RAB.)
Aiunt Hebroei Laniech diu vivendo caliginem ocu- Dominiet in simililudine ejus fabricala sunt idola.
lorum incurrisse, et adolescentem duceniet rectorem CAPUT V. -
itineris habuisse. Exercens ergo venationem, sagit-
tam direxit quo adolescens indicavit, casuque Cain VERS.1,2.-—« Hic est liber generalionis Adam, J
inier fruleta latenlem interfecit ; et hoc esl quod di- Ad simililudinem Dei faetus esl. Alii, ad similiiudi-
cit : n Occidivirum in vulnus meum, > id est vul- nem Adoe.Esl quasi conclusio a superioribus cum
nere quod infixi non besliam sed hominem occidi; recpitulaiione. « In die qua creavit Deus homi-
unde el furore aceensus occidit adolescenlem. neni. t In die elenim creatus est, quia in claritate
VERS.23. — ... « Occidi virum, i elc. (STRAB.) divinoecontemplalionis eonslilulus. « Ad simililudi-
Id est Cain: c in vulnus meum, J quia pro illo vul- nem Dei. i Quia rationem ei dédit, qua intelligendo
nerabor, id est, occidar ; « et adolescentulum in li- bona et mala discernerai, intellecla diligeiet, et di-
vorem meum, i quia pro illo quoque damnabor. lecla oblivioni non traderet, el in hoc Dei simililudi-
VERS.24. — e Sepluplum ullio dabitur, i etc. nem retineret. Sed poslquam per inobedienliam
(ALC) Allegorice.Peccatum Lamech (qui inlerpre- .D hanc simililudinem delevit, faetus terrerais terrenos
tatur humiliatus) significat dejeclionera humani gê- generavit. Unde qualis terrerais, taies et terreni.
neras quod proevaricanle Adam corruit, nec per le- (CHRYSOST., hom. 21 in Gen., lom. IV.) Considéra
gem, vel per circumeisionem, nec per suam jusli- ' quomodo iisdem verbis usus fuerit quibus el initio,
tiam surgere poluit, donee post sepluaginta seplemi ul doceret nos quod generationes illas, quasi repro-
generationessecundum Lucam Chrislus.in mundum bas factas, neque memoria posl hac dignetur ; sed ex
veniens, effusione sanguinis peccatum _delevil; undej Seth, qui nunc illis natus esl, genealogiam ordilur,
Matih.xvni: ut ex hoc discas quantam Deus humani generis ra-
c Non dico tibi seplies, sed usque sepluagies se- tionem habeat, et quomodo illos averselur quibus
plies, t hoc est, Judoeum recipiendum esse posl se- sanguinaria mens esl.
pluaginta septem vindictas, si resipueril, et Christii VERS.3-23. — i Vixit aulem Adam, t etc. (HIE-
indulgentiamquoesierit. Septenarius universitatem, RON.,in Quoest.Hebr.). Sciendum quod usque ad di-
significat: per quem ducto undenario fit septuage- luvium, ubi in nostris codicibus « ducentprum J et
narius seplimus. in quo omnimoda transgressio si- quod excurrit annorum genuisse quis dicitur, in Ile-
/
103 WALAFRIDI STRABI FULD. MON. OPP. PARS I. — THEOLOGICA. - 104
broeo habeat t centum annos » et reliquos qui se- A norum computalionemposl diiuviunivivere potueril,
' cum omnes,
quuntur. proeler eos qui in arcam ingressi sunt,
c Et genuit, » etc. Quasi et iste portavit imaginem perierunt. Sed hanc quoestionemcodieum mendosi-
terreni qui pro Abel juslo repositus esl, et interpre- tas peperit : non solum enim in Hebroeisaliter inve-
latione nominis Christum significat. Sed omnes prius nilur, verum eliam in LXX inlerpretatione, paucis
portant imaginem terreni hominis quam coeleslis,li- codicibus septem annis ante diluvium Malhusalade-
cel multi ad advenlum Christi per fidem eamdem functus reperilur. Quod Malhusala juxta LXX ultra
graliain habuerunt qua salvanlur Chrisliani. diluvium numerantur anni, inde esl quia significat
- (STRAB.)Ferunt posl morlem Abel vovisse Adam Christum, cujus vila nullam sentit oetitem, ut in
se uxorem non ultra cognilurum nec filium genera- majoribus quoque non sensisse diluvium videretur.
tiîrum. Sed Deo jubente fregil volum, ul Dei Filius VERS.51. — t Et facti sunt omnes dies, t etc.
de eo nascerelur, el homo redimeretur; stirpe enim (HIERON., in Quoest. Hebr., tom. ni.) « Et fuerunt
Cain nasci non debuit. Unde anle Selh nulluin legi- omnes dies Malhusaloequos vixit anni nongenli sexa-
tûr genuisse, post eum vero dicitur , quia i genuit glnta novem, el mortuus esl. » Juxta diligentem sup-
filios et filias. » Hoec computatio genealogiarum, putationem quatuordecim annis post diluviumvixis
quasi ramos spargit hisloriarum, de quibus suis lo- B se referlur, etc., usque ad eo anno scilicet quo coepil
cis colligunlur fructus mysteriorum. El nolandum esse diluvium.
quia in generatione Selh nulla femina ponitur nomi- « Noe vero cum quingenlorum esset annorum, t
nalim, sicut in generatione Cain : justorum enim est etc. (Ibid.)
omnia virililer agere, nihil femineum, nihil fragile Noe interprelatur requies, quia sub illo omnia ré-
usurpare." Procedit etiam hoec generalio per dena- tro opéra per diluvium quieverunt.
rium usque ad Noe, in quo proeceptorum signalur CAPUT VI.
irnplelio, sicut per undenarium in generatione
' Cain
transgressio. In generatione injuslorum primus VERS.1.— c Cumque coepissenl homines muîlï-
Enoch ponitur, qui dedicalw interpretalur, quia re- c plicari super lerram. J (HIER.,in Quoest.Hebr.) Ver-
probi in proesenti vita spei suoeradicem figunt, et ab bum Hebraicum D'nbtt ( Elohim ) utriusque numeri
amore immarcescibilis hoereditalis arescunl. De qui- esl : Deum enim el deos significat : ideo Aquila c fi-
bus dicitur Joan. v : « Vidit stul'tumfirma radiée, et lios deorum t dicere ausus est, deos sanetos ve^an-
maledixil pulchriludim ejus statim. J In generatione gelos intelligens, quem sequens Symmachus ait :
justorum Enoch ab Adars seplimus ponitur, quia hic i Vîdentes filii polentum filias hominum. Î
manentem civilatem non quoerunt, sed-exspectatio- C VERS.2. — t Videntes filii Dei, » etc. (STRAB.)
nem usque in finem temporis extendunl, quod septe- Filii Selh religiosi inlelligunlur per filios Dei, qui
naria revolutione terminatur, cum oeternilas oclava victi concupiscentia, ex filiabus hominum, id est ex
successeril. Unde iste Enoch qui ponitur septimus, stirpe Cain, uxores acceperunl, et viros potenles ge-
et translatas esl quia Deo placuit, septimam requiem nuerunt, immensos scilicet corporibus, superbos vi-
significat, ad quam post hanc vitam, qui Deo persc- ribus, inconditos moribus, qui gigantes appellanlur.
veranler adhoeret, sine dilalione transfertur. Inler- Non est incredibile ab hominibus, non ab angelis,
prelatio quoque nominum hujus generalionis idem vel quibusdam doemonibusqui niulieribus sunt ini-
Signal : Adam interpretalur homo vel rubra lerra; probi, ejusmodi homines esse procrealos, quia et
Seth, positio vel resurreclio ; Enos, homo; Cainan, post diluvium corpora non solum virorum, sed et
lamentatio; Malalehel, laudans Deum; Jared, robo- mulierum incredibili magnitudine exstiterunt.
•ratus; Enoch, dedicalio; Malhusalam, mortis emis- VERS.3, 4. — t Dixitque Deus : Non permanebit
sio; Lamech, humiliatus; Noe, requies. Procedens J Spiritus meus, » etc. (HIER.,ibid.) Hebr. WNS
ergo homo de terra, resurgens a peccatis, erit homo (loiadon). « Nonjudicabil spiritus meus homines in
invocans Deum et détiens peecata pristina : sicque sempiternum , quoniam caro sunt. i Hoc esl, quia
laudans Deum, roboratus Spirilu Dei, dedicalur in ^ fragilis est hominum condilio, etc., usque ad sed eo-
MUn» oeternam. Atque victor mortis Deo subjectus, rum quos erat diluvio delelurus.
requiem possidet sempiternam, quam significat Noei c Eruntque dies illius, n etc. (STRAB.) Ante dilu-
qui requiesinterpréta tur, et decimo loco numeratur, vium , scilicet ad -agendam poenitentiam. Sed quia
quia perimpletionem mandatorum possidelur regnumi in malitia perseveraverunt ante proefixumterminum,
coelorum. cenlesimo anno deleli sunt.
VERS.24.— c Ambulavitque cum Deo, i elc. VERS.5. — « Videns autem Dominus, » etc. Non
(ISID., in Gen.) Enoch seplimus ab Adam placensi in Deum poenilentia cadit, aul dolor cordis, cui esl
Deo,-etc., usque ad nam ter quaierni ipsum faciunl. de omnibus tam fixa senlentia quam cerla proescien-
(ALCUIN.) Enoch tanto tempore servatur a morte,, lia : sed utitur Scriptura usitalis verbis, coaptans se
in quo osienditur quia homo semper viveret si noni noslroeparvitali, ut ex cognitis incognita cognosca-
peccassel. mus. Nam ira Dei non est periurbalio animi, sed ju-
VERS.25-50. — « Vixit quoque Matbusala, > etc. dicium quod irrogatur peccatori : cogitatio vero
(Auc) Quoeritur quomodo Malhusala secundum an- cordis ejus, mularidarum rerum immutabilis ralio.
ins GLOSSA ORDINARIA.— LIB. GEN. 106
VERS.6-8. — « Poeniiuit eum quia, t elc. (GREC,1^ in laliludine, triginta in altiludine, elc., usque ad
Moral, lib. v). Plerumque in sacro eloquio sapieïttès et per quem omnes proficiunt qui se peccalores no-
Dei consilium trahunt asapîentibus soeculi.Sic nunc, verunt. ,
pro utililate hominis, vocem in se passionis humanoe VERS.16-18. — « In cubilo consummabis suimni-
ipse condilor hominum sumit, cum constat quia qui « lalem ejus. n Sic Ecclesia in unilale collecta subli-
cuncla, priusquam venerint, conspicit, nihil fecerit matur atque perficitur; unde Malih. xi : t Qui non
quod poenilendoresipiscat. Ut ergo mirum non est, colligit mecum, dispergit. i
si spiriluales plerumque utantur verbis carnalium, Oslium aulem arcoe, » elc. Nemo enim intrat in
sic neque mirandum si ipse creator omnium, ut car- Ecclesiam, nisi per sacramentum remissionis pecca-
nemperlrahal ad inlellectum suum, in seipsogarnis lorum, quod de latere aperto emanavil.
sermonem servet vel sumat. « Coenaculaet tristega, s etc. LXX : « Bicamerata
VERS.9-12. — € Noe vir juslus. J Hic per actus et tricamerata. J EXomnibus enim genlibus vel bi-
suos significat Christum, qui ail Matlb. xi : t Discite perlilam multitudinem congregal Ecclesia, ex cir-
a me quia milis sum et humilis corde. > Solus justus cumeisione et proepulio; vel tripartilam, ex tribus
invenilur, cui propier jusliliam suam septem homi- filiis Noe, quorum progenie replelur orbis. Inferiora
nes donanlur. Juslus quoque Chrislus et perfeetus, B autem arcoe dislincta sunt, quia in hac vita terrena
cui septem Ecclesioe sepliformi Spirilu illuminatoe est diversitas genlium : in summo autem omnes
in unam Ecclesia condonantur. Noe per aquam et consummantur in unum, quia omnia el in omnibus
lignum'liberalur, et familia ejus ; sic familia Chrisli Christus.
per baplismum el crucem. (ALCUIN.) Congrue arca in summo, velut tecto quo-
t In generaiionibus suis, J Quasi non consummaloe dam angusto, cacuminata est, ut imbrium minas dif-
justilioe, sed juxla generationem suam. funderet, et ima in aquis slabililale quadrata con-
VERS.15. — i Disperdam eos cum, > etc. Tra- sislens, nec impulsu ventorum, nec impetu fluctuum,
dunt doclores terroe virorem et fecunditalem longe nec inquietudine animalium quoeintus eranl inclinai!
esse inferiorein post diluvium; el ideo hominibus posset aut mergi.
esum carnium concessum , cum antea tantum terroe (GRECin Moral.) Arca in inferioribus ampla, in
fructibus viclitarenl. superioribus angusla,-etc., usque ad grandes accr\ i
VERS.14. — < Fac tibi arcam de lignis. t Scilicet palearum, quoeignibus comburuntur.
forlibus et insolubilibus, et bene coarctatis ; quoealia (GREC)Moraliter aulem, qui se ab amore mundi
translatio dicit c quadrata-, > ut nec vi ventorum convertit, in corde oedificatarcam salutis, hahens in
nec inundalione solvetur. G se longitudiuem, id est, Trinitatis fidem, ac longilu-
t Mansiunculas, > etc. (STRAB.)LXX : s Bieame- dinem vitoeet immorlalitatis; latitudinem in chari-
rata et iricamerala in arca faciès : bicamerata ia in- tate, qua polest bené facere etiam inimicis ; alliludi-
feriorihus, tricamerata in superioribus. » Quinque nem in spe, qua se erigat ad coelestia et summam
ergo mansionibus dislincta sunt : prima, id esl infe- actuum suorum ad unum référât.
rior, fuitstercoraria, quo stercora defluebant, ne qui VERS.19-20. — t Et ex cunctis, » etc. (Auc I. xv
erant iu arca fetore loederentur; secunda, apotheca- de Civit. Dei, c. ult., t. VII.) Quoeritur de minutissi-
ria; tertia, immitium animalium et serpentium; mis, sic in Ecclesioesacramentis versantur boni et
quarta, mansuetorum; quinla, id est suprema, ho- mali.
minum el avium. Oslium, ubi bicamerata et trica- VERS.21, 22. — « Toiles igitur, n etc. Soletquoeri
merata jungebantur, id esl, inler apolhecariam et de animalibus quoe tantum jmtanlur vesci carnibus,
bestiarum habitalionem. (Auc) In prima habilalioae utrum proeter numerum ibi fuerint sine transgres-
in inferioribus seniel camerata erat arca, in secunda sione mandati, quoe aliorum alendorum nécessitas
super inferiorem habitationem bicamerata. In tertia coegisselincludi; vel, quod magis credendum est,
vero super secundam tricamerata. Dieunt alii in in- _ proeter carnes alimenta esse potuerunt quoe omnibus
ferioribus duas fuisse mansiunculas, et sic arcam convenirent. Multa enim animalia, quibus carp ci-
fuisse hieameratam. Harum inferior stercora susci- bus, fructibus pomisque vescuntur, maxime fico et
piebat, secunda escas, quoe apolhecaria dicebatur; castaneis. Potuit ergo vir justus et sapiens, et divi-
in superioribus tricamerata erat, ubi homines et ani- nilus admonitus, quoecuique congrueret, alimoniam
malia congrua distinctione continebantur. proeter carnes reperire el condere. Et omnibus vesci
(ISID.in Gen., tom. V.) Arcam construxit Noe de cogit famés, et nihil est quod Deus suave et salubre
lignis imputribilibus, etc., usque ad in quinque pro- facere non possit, qui etiam ut sine cibo viverenl
phetizatus, in sexta evangelizatus. divina facultate donaret.
VERS.15. « Trecenlorum cubitorum, 3 etc. (ISID.,
CAPUT VII.
ibid.) Potest in trecentis cubitis lignum crucis osten-
di, etc., usque ad quia unus Deus ex quo omnia, et VERS. 1-5. — « Dixitque Dominus, » etc. s Es
una fides, et unum baplisma. t omnibus animanlibus mundis toiles septena et se-
(GREG.hom. xvi in Ezech.) Arca quoe trecentis « ptena, s etc. (RAB.)Non gemïnatum seplenarium,
cubitis fieri in longiludine jnssa esl, qiiinquaainta id est quatuordecim, sed lantum septem deberaus
PATROL. CXIII. k
107 WALAFRIDI STRABI FULD. MON. OPP. PARS I. — THEOLOGICA. 108
accipere. Similiter duo et duo, non quatuor, sed A (RAB.)De arca solet quoeriutrum tanta capacitale,
tantum duo, maseulum et feminara. Et nolandum quanta describitur, animalia omnia quoeingressa di-
quodmunda animalia impari numéro, id est septe- cuntur, et escas eorum ferre potuerit? Quod cubito
nario inlroducuntur, immunda vero pari ; quia im- geometrrco solvit Origenes, asserens non frustra
1
par numerus virlulis speciem portendil, par vero dictum esse Mosen in omni sapienlia ^Egypliorum
infirmilatera. Plura sunt munda,'ut egressusNoe de fuisse erudilum, qui geometriam dilexerunt, el cubi-
arca haberet quid immolarct et manducaret. tum geometricum quantum sex noslros eontinere.
(ISID*.in Gen.) « Ex omnibus animantihus, i etc. VERS.15,16. — c Bina el bina, Detc. (Auc ubi
Non quod plures sint boni quam mali, etc., usque ad supra.) Proecepit superius septena el sepiena de
qui dies a pas»ione tertius in numéro dierum qui mundis, duo ei duo lolli de immundis. Quomodo
per omne lempus volvunlur, el primus, et octavus. ergo nunc dicit duo et duo inlrasse, sive de mundis,
(Auc in Gen.) Quoeritur utrum tain magna arca sive de immundis? Sed hoc refertur non ad nume-
centum annis potuit fabricari a qualuor bominibus, rum mundorum elimmundorum, sed ad maseulum
id esl, Noe et flliis ejus tribus? Sed si non potuit, et feminam. In omnibus enim duo sunt, masculus
non erat magnum alios fahros adhibere, quamvis, et femina.
operis sui niercede adepla, non curaverunt utrum B - Nolandum vero quod dicitur : c In qua erat spiri-
Noe sapiehler an inaniier faceret, et in eam non tus vitoe, s non solum de bominibus, sed et de pe-
inlmerunt, quia non crediderunt quod ille credidit. corihus dictum : quia quidam de Spiritu sanclo vo-
VERS.4. — « Ego pluam, » elc. (ISID. Quoest.in tant intelligi quod scriptum est, « insufïïavit in fa-
Gen., c. 7.) Quia omnis reatus contra decalogum ciem ejus spiritum viloe ; r>sed quidam codices ha-
coramiltiiur per universum orbera, qui parlibus bent melius, « flalum viloe. i
qualuor dividilur : qualer vero decem quadraginla VERS.17-19. — i Quadraginla diebus, i etc.
fiunl ; sive reatus conlrabalur ex prosperitale, quod (AEC) Quadragenario numéro pluvia inundavit, qui
pertinel ad dies ; she ex adversitate, quod ad nocles, Iribùlalioneni poenitenlioe oslendil. Posl quadra-
in baplismo abluitur. ginla dies Noe fenestram aperuit, signîficans jeju-
VERS.5-6. — « Fecit ergo Noe omnia, > etc. nanlibus coelumaperiri. Unde Moyses, Elias, et ipse
< Eralque sexcenlorum annorum, » etc. (ISID.,Ibid). Salvalor, quadragenario numéro jejunia consecrayil,
Quingenlorum annorum erat Noe cum proecepit ei lanquam tribus lemporibus necessaria. anle legem,
Dominus ut arcam faceret, elc, usque ad qui est sub lege, sub gralia. ,
ternarius quadratus. VERS.20-22 — « Quindecim cubitis aliior, » etc.
G (Auc in Gen.) Si terra Olympi montis (ut tradit hi-
VERS.7-9. — « Ingressus esl Noe et filii ejus,
c uxor, t etc. (RAB.)Notandum quod seorsum ingre- storia) potuit invadere bpatium tranquilli aeris, elc,
ad ad tenendam quietem el fidem resur-
ditur in arcam Noe cum ïiliis suis, el uxores eorum usque rectionis.
seorsum. Ideo distincte dicitur : t Ingressus est Noe e Quindecim. » Sunt qui pufant nec terroe quali-
et filii ejus, » et distincte additur, « uxor ejus et
uxôres filiorum ejus. i Mixlim aulem viri cum mu- tatem, nec altitudinem montium tantam anle dilu-
lieribus egressi stint, sic enim scriptum est : ï Egres- vium fuisse qualis et quanta est hodie.
sus esl Noe et uxor ejus. Tempus enim arople- VERS.25, 24. — « Deleta sunt de terra, J (ALC)
ctendi et lempus abslinendi (Eccli. ni). > . ' Ideo magis terrena animalia quam aquatilia perie-
VERS.-10.— « Cumque transissent, t elc. (ISID.) runl, quia de maledicla terra vivunt.
Quia in spe fuluroe quietis, quam significat septimus CAPUT VIR.
dies, baplizamur, omnis caro extra arcam diluvio VERS. 1-3. — e Recordatus est-autem Deus
consumpta est ; quia extra Ecclesiam aqua baptismi, « Noe, ->etc. « Adduxit spiritum super lerram, J etc.
quamvis eadem sit, non valet ad salulem, sed ad (ALCUIN., quoest. in Gen.) De illo spirilu intelligi po-
perniciem. r. test de quo dictum est, « Spiritus Dei ferebatur su-
J
VERS.11-14. — t Anno sexcentesimo, » etc. Aile- per aquas : J tune ferebatur, ul, cougregatis in suum
gorice. Nolandum quod sexcentesimo anno inunda- [AL, unum] locum, terra appareat : nunc adducitur,
verunt aquoe diluvii, quia sexta oelale mundi primo ût, ablatis aquis diluvii, faciem terroe revelaret. Po-
commendatum est sacramentum baptismi, et hoc test per spiritum venlus intelligi, juxta illud psalmi
seplima décima die secundi mensis, quia denarius evr : « El stelit spirilus procelloe, i cujus scilicet
decalogum significat. Septenarius propter Sabbalum flalibus aqua recederet.
seplimam requiem significat, et quia in decalogo VERS.4. — « Requievitque arca mense septi-
renuntialio vitiorum videlur, quicunque in baplismo « mo, t etc. (ISID.)Seplenariamrequiem significat, et
iniliatur, propter oeternam requiem, ompibus vitiis quia perfecti requiescunt ibi, supradictoe quoque
se abrenuntiare profiletur. quadraturoe numerus ileratur. Namvigesima seplima
%Cataractoe.'j Feneslroe, nubes scilicet, quoesunt die secundi mensis commendalur sacramentum, et
apertoe, ut inde insolitoeel majores pluvioeïunderen- rursus vigesima seplima die septimi mensis confir-
lur. Calaraetoe vero proprie sunt ostia Nili, sed ab- malur, cum arca requievit : quod enim promiltilur
usive pro omnibus feneslris ponunlur. in spe, exhibetur in re.
Ï09 GLOSSA ORDINARIA.-- LIB. ÇEN. 110
(AUG.)Quoeriturutrum post centum quinquaginta .A. VERS.11. — « Portans ramum. i (ALC) Columba
dies hoec facta sunl, an per recapitulationera omnia ramum olivoe, expulso teterrimo alite, ad Noe post
reuieinorata quoe post quadraginla dies pluvioecoe- diluvium portât, quia columba Spiritus sancli, ad
perunt fieri, ut hoc solum « centum quinquaginta Christum post baptismum veniens,-ramo .refectionis
dies » perlineal, quod usque ad ipsos montes aqua el luminis pacem annuntiat.
est exaltala, aut de fontibus abyssi jam cessante VERS.12. — t Exspectavilque nihilominus seplem
pluvia, aut quia mansit in altitudine nullo spirilu -alios dies, » etc. (ISID.in Gen.) Post alios seplem
siccante. Coeteravero quoe dicta sunt non posl cen- dies dimissa columba, nec reversa, significat finem
tum quinquaginta dies onmia facta sunt, sed com- soecul:, quando requies sanclorum eril, non in sa-
memorata : quoe ex fine quadraginla dierum fieri cramenlo spei, quo nunc Ecclesia consociatur, quan-
coeperunt. diu bibitur quod de latere Christi manavit, sed in
VERS.5, 6. — t Decimo enim mense. J Nolan- perfectione salutis, cum tradetur regnum Deo et
dum quod decimo mense apparuerunt cacumina Patri, ut in illa conspicua contemplatione veritalis
inonlium, quoequindecim cubitis excesserant aquoe tmllis egeamus mysteriis.
diluvii, quia saeramenla oeternoequielis et gloriam VERS.13. — « Sexcentesimo primo anno, J etc.
fesurrectionis (quam nescivit sapienlia superborum) B (Ibid.) Viloe Noe, id est, peraclis sexcenlis annis
intellexit eminentia sanctorum per impletionem proe- aperilur arcoe leclum, etc., usque ad, uno addito,
'«eplorum; unde Psalmi cxvm : t A mandatis luis propier unilatis vinculum.
intellexi. i Et alibi, Luc x : « Abscondisti hoeca sa- VERS.14. — « Mense secundo, "J (STRAB.)Histo-
-pienlibus et prudentibus, et revelasli ea parvulis. J riée. Id est, Maio, Noe annum fecit in arca, et ipss
VERS.7. — « Qui egrediebatur, t elc. (ISID.) 'die qua ingressus fuerat, egressus est. Ingressus es
Quoi post quadraginla dies corvus non rediit, aul -enim vicesima seplima die mensis secundi ; nun
-aquis interceptas, aut cadavere natante illeclus, dicit quia egressus esl septima el vicesima di.e ejus-
figurât immunditia cupiditatis teterrimos : et ideo •dem mensis. Sed sciendum est quia si praîsenti diei
his quoeforis sunt in mundo nimis intentas, aut re- addanlur undecim, qualis luna hodie est, talis erit
baptizari, aut ab his quos proeter arcam, idest Eccle- ,post annum ipsa die. Quando ergo Noe ingressus est,
siani, haptismus occidit, seduci et teneri. -décima septima luna, vel septima décima dies men-
(AUG.)Quoeriturutrum corvus mortuus sit, an ali- ais secundi fuit. Ideo post annum undecim addilis,
quo modo vivere potuërit? Si enim fuit terra ubi fuit vicesima seplima dies-et décima septima luna.
requiescerat, similiter columba requiem invenisset. * Mense secundo, i etc. Mystice. ,Sicut supra di-
Unde conjicitur quod cadaverî poluil corvus insi- G ctum est, décima septima di_esexcentesimi anni
dere, quod naluraliter refugit columba. .aquis diluvii lerra madefacta esl, sed vigesima
VERS.8. — * Emisit quoque. > (ISID.)Emissa co- -septima die secundimensis arefacta est, quando prae-
lumba, nec inventa requie reversa, significat per ceptum est ut de arca egrederenlur, et pactum acci-
novum Testamentum requiem sanctis in hoc mundo perent, ne ultra aquis "diluviipérirent. In quo intel-
non esse promissain : post quadraginla enim dies ligi potest quia per decem et seplem (sicut supra)
emissa est, quo numéro vita quoe in mundo agitur Status inchoanlium significari potest, quando viliis
-designatur. -abrenuntiatur; per viginti septem promotio perfe-
(STRAB.)Arca continel corvum et columbam, et «lorum in consummatione virtutum. Si enim decem
-Ecclesia honos et malos. Corvus emissus non rever- et septem decem addas, fiunt viginti septem. Si enim
tiiur, quia reprobi illecebris soeculiinhoerentes per- decem proeceptisquibus peccalis renunliatur, evan-
eunt. Columba rediit, portans ramum olivoeviren- -gelicam perfectionem adjicias qua proeGipitur non
tibus foliis in ore suo, quia sancli, simplicitate gau- solum non irasci, sed etiam inimicos dirigera, et si-
dentes, munus pacis in ore portant, dicentes : •milia, ad- illam «talem perfeclionis pervenisti, in
[Psal. xrx) c Cum his qui oderunl pacem eram pa- Kqua nec sacramentis-proedictis egeas; et de arca
cificus : cum loquebar illis, * etc. exiens, id «st, de spe Sd speciem perveniens, re-
VERS.9. — « Reversa est. « (Auc) Quoestioesl quiem jn sacramentis promîssam invehies.
quomodocolumbanon invenerit ubi resideret,cum jam VERS.15-19. — « Egredere de arca, i etc. (ISID.)
nudala essent cacumina montium, secundum narra- Juncli exeunt, qui disjuncti intraverunl, quia, c nunc
lionis ordinem? Quod recapitulatione potest solvi, ul; -caro concupiscit adversus spiritum, et spiritus ad-
çosterius narrata inlelliganlur quoefacta sunt prius, versus carnem. » Sed in resurrectione justorum per-
aut potius nondum siccata fuerunt. fecta pace spiritui corpus adhoerebit, nulla mulabi-
VERS.10. — n Exspectatis, J etc. Post septem litatis indigentia vel coneupiscentia resistenle.
dies alios, dimissa columba propter septenariam VERS.20. — « Et tollens, t etc. (Auc) Ingressa
operationem spiritualem, olivoe frucluosum surcu-• «uni in arcam anunda 0. immunda .animalia, sed
lum relulit, signans multos extra Ecclesiam bapti- -post egressum non jofferuntar Deo nisi munda. Quod
zatos, si pinguedo charitatis non defueril, posle-• - vero ait ; < Non percutiam omnem animam vrven-
fiore tempore in ore columboe, tanquam in oscuh> ,4em_ sicul feci,<s>et addidit quoe largitate honilas
pacis, ad unilatis societalem reduci. donat indignis, forte Novi Testamenli indulgentia
111 WALAFRIDI STRABI FULD. MON. OPP. PARS I. — THÉOLOGICA. 112

figurata esl, ut proelerila nltro ad legis perlineat se- .A VERS. 18-20. « Erant igitur filii Noe , s elc.
veritatem, hoc ad gratioe bonitalem. (HIER, in Q. Hebr.) SoepeLXX non valentes hetk
VERS.21, 22. — «Sensus enim, t elc. (GREC, lilieram, quia duplieem aspiraliouem sonal, in Groe-
Moral, libr. xxxvm.) Nemo sibi attribuât, si cogila- cum verlere, y^-ehiGroecamaddiderunt, docentes'in
liones vicerit : quia corruptionis malum, quod quis- hujusmodi vocabulis esse aspirandum. Unde Cliam
que ab orlu carnalium desideriorum sumpsit, exerr translulerunt pro eo quod est Ham, a quo JSgyplus
cet in provectu oetalis : et nisi hoc citius divinoefor- usque hodielingua jEgypliorum dicitur Ham.
liludinis reprimat inanus, omne bonum naturoe culpa VERS.21.-—« Bibensque vinum, i etc. Christus
vorat in profundum ; c Neque qui plantât est aliquid, quoque inebriatus, dum passus ; nudalus, dum
neque qui rigat, sed-qui incremenlum dat Deus (J crucifixus. e In tabernacmo suo, J id est, inter do-
Cor. m), > meslicos sanguinis sui, tune nudata est mortalilas
CAPUT IX. carnis. « Judoeis scandalura, gentibus slulliliam,
ipsis autem vocalis Judoeiset gentibus, » quasi Sera et
VERS.1. — « Benedixitque DeusNoe et filiis; » elc. Japheth, e Dei virlus,i et Dei sapienlia : quia quod
t Crescite et multiplicamini. > Homo in lerrore»i slultum est Dei, sapientius est bominibus. »
coeteris animalibus proeponitur, in solatium trans- ;B (ALCUIN.) Post diluvium Noe inebriatus est, quia
acloevindicte, el ne paucî homines a pluribus besliis forte nesciebat vino posse inebriari. Nec enim anle
opprimantur, et sciant se irraiionabilibus, sed non diluvium leguntur bomines vino usi. Ideo de Noe
rationabilibus dominari. speeialiler dicitur quod plantaverit vineam. Nudalio
VERS.2, 5. — c Et terror vesier, Ï elc. (GREC femoris senuitur ebrietalem sicut libido satieta-
libr. ii Moral, c. 11.) Potentibus viris magna est tem.
virtus humilitatis, etc., usque ad quo non suam glo- VERS22— « Quod cum vidisset, t etc. (PROCOP.
riam, sed subditorum quoeruntulilitalem. in Gen.) Ex his eircumstanllis ChamLpeccatum am-
VERS.4-8. — t Carnem cura sanguine, t (ISID.) plificatur. Despeclui habet parentem, effutil quam
Dantur eis cuncta animalia in escam, quia in voca- turpiter jacuerit pater, nec uni ex fratribus nunliat,
tione genlium ad fidem nulla dislantia est, quod in sed ulrisque : si plures proesto fuissent, facinus de-
disco Pétri figuratur. Sanguinem manducare prohi- texisset omnibus : ridiculura ei visum est facinus cui
bentur, ne vita prislina quasi suffocala in conscien- minime debebat;dignum erat id factum pudore et
tia lenealur, sed effuudatur per confessionem. Esus cautela, ne ad coelerosejus infamia dimanaret : nec
camiura concessus videtur post diluvium, propter his qui domestici erant id annunlial, sed externis.
infecunditaleni terroeet hominis fragililatem. G (ISID.)Judoei, Chrisli mortem videntes, subsanna-
VERS.9-12. — c Ecce ego statuam pactum, i elc. verunt.- Sem vero el Japhelh, duo populi ex proepu-
Teslamenlum posuit Deus inter se et homines et om- lio el circumeisione jCredenies, aversi operuerunt,
nem animam vivam, lie perdat eam diluvio, arcum etc., usque ad s lanquam in pacem anguli concur-
scilicet, qui apparel in nubibus, qui nunquam nisi rentes, i '
de sole resplendet. Illi enim non pereunl diluvio VERS.23. —« At vero Sem, » elc. (GRECin Mo-
separati ab Ecclesia,'qui in prophetis et in omnibus ral.) Aversâri dicimur quod reprobamus. Quid est
sanctis Scripturis, tanquam in Dei nubibus, agno- ergo quod filii verenda patris superjeclis dorso pal-
scunl gloriam Christi, non suam quoerunl. Sed ne liis aversi veniendo operuerunt, nisi quia bonis sub-
adoratores hujus solis intumescant, sciant ila Chri- dilis sic proeposilorum suorum mala displicent, ut ab
' stum significari per solem sicul per leonem, per aliis riola occultent ^operimenlum aversi déférant,
agnum, per lapidera, similitudiiiis causa, non pro- quia dijudicantes faclum, et"vénérantes magistrum,
prietatis substantia. nolunt videre quod tegunt.
VERS. 15-17.— n Arcum meum ponam , J elc. VERS.24, 25. — cMaledictus Chanaan puer, i etc.
(ALC in Gen.) Arcum dédit Deus in signum securi- (Ibid.) Non proelermUlit Deus inulta peccala, sed ila
latis, ne homines formidolosi limèrent allero diluvio judicium in nostra correetione incipit, ul in repro-
deleri, pluviarura inundationes soepe cémentes. Hic borum damnalione quiescat. Incipit enim judicium
in coelo posilus esl, ut ab omnibus videri possit, et a domo Dei. Quis ergo finis eorum qui non credide-
pro quacunque tribulatione ad eum allollamus ocu- runl, qui temporalia flagella non senliunt? Quia in
los cordis, qui habitai in coelis. Quia vero arcus «ternum peribunt ; quorum nequitia Cham peccante
non esl nisi ex radiis solis et humida nube, videlur Ugurala est. Cui dicitur : Ï Malediclus Chanaan
quod anle diluvium non fuissent pluvioe. Poterat puer, » etc. Pâtre peccante, filius senlenliam acce-
autem ex rore et fontium inundatione lerra fecun- pit, quia reproborum nequitia hic diu-proficil, sed
dari. périt in poslerum. ,
(STRAB.)Arcus duos habet colores, coeruleumet VERS.26. — c Benediclus Dominus Deus Sem. t
igneum , qui duo judicia exprimunt : unum aquoe Cum sil Deus omnium gentium, quasi proprio voca-
quod proeicriit; aliud ignis, quod venlurum craditur bulo eliam in ipsis gentibus dicilur Deus Israël,
in fine soeculi: unde coeruleus color extrinsecus, quod est ex benedictione Japhelh, quia in populo
igneus vero intrinsecus. gentium orbem terra occupaiil Ecclesia, quod proe-
115 - GLOSSA.ORDINARIA. —LIB. GEN, IU
nuntiabatur cum diceretur: «Dilalet Deus Japheth. » A quod primum'fuit sub Nino, qui oedificavit Nini-
«Chanaan.t-(STRAB.) Aquo Chananoei,qui hacmale- vem, quoepropter poenilenliam pulchra appellalur.
diclionepropheianlur, expellendideloco habitalionis. VERS.15-20.-— n At vero Mesraim, » elc. (HIE-
"VERS.27-29. — t Dilalet Deus Japheth, J elc. RON.)Exceplis Laabin, a quibus Libyes postea nomi-
(HIERON.) De Sem Hebroei,de Japheth genliles. Quia nati sunt, qui prius Phutoeivocabantur ; et Chasluim,
igilur lala esl mullitudo credentium, a latitudine, qui postea Philistiim dicti sunt, quos nos corrupté
quoeJapheth dicitur, latitudo nominalur. Quod au- Paloeslinos dicimus, coeteroesex génies nobis ignoloe
lem ait : «Et habitetin tabernaculis Sem, » de no- sunt,.quia bello jEthiopico suhversoe. Possederunt
bis prophelalur qui in erudilione el scienlia Scri- autem terram a Gaza usque ad exlremos fines
pturarum, éjecta Israël, versamur. Jîgypti.
c Dilalet Deus Japheth, s elc. (ISID.) Sem major < Ludim el Anamim. Laabim, Nephetuim, -s etc.
natu, ipseeslJudaicus populus, ex quo patriarclroe, et lloecomnia igiioranlur, vel quia deleloe sunl génies
prophète, et aposloli,elc, usque ad idest opus eorum. bello .Mhiopico , vel quia ignoratur quoe nomina
nunc habeant.
CAPUT X. . VERS.21. — « De Sem. J De hoc novissime loqui-
VERS.1.— clloe sunl generationes, J elc. Bene- B - tur, quia ejus generationem, el genera<ionis lineam
dictas duobus filiis Noe, el medio malediclo, genera- prosequitur.
tiones eorum texuntur, ex quibus sepluaginta duoe « Heher. J Qui tamen quintus a filio Noe Sem.
generationes sunt ortoe : quindecim de Japheth, tri- Ulrum quia Hebroei dicunlur ex illo appellali, vel
ginta de Cham, viginti septem de Sem. Ad quas quia per illum generatio ad Abraham transit? Cuiid
mïsit Dominus sepluaginta duos discipulos. ergoprohabiliussit Hebroeosdici tanquam Heberoeos,
c Sem » (Arc) Sem, ut oeslimant, Asiam; Cham vel tanquam Abraoeos, merilo quoeritur.
Africam, Japheth Europam sorlilus est. VERS.22-24. — « Assur. J Qui oedificavitNinivem.
e Japheth. t Minoris filii, de quo nati sunt seplem VERS.25-50. — « Nalique surit Heher filii, » etc.
filii, qui lenuerunl septentrionalem regionem a Heher, transiter, a quo Hebroei,id esl, Uansitores.
Tauro et Araano, montibus Cilicioeel Syrioe,usque Veri Hebroei sunl, qui de proesentibus ad futura, de
ad fluvium Tanaim, in Europa vero usque ad Gadira. caducis ad mansura transeunt. Hoe génies a fluvio
Nomina vero locis et gentibus relinquenles, ex qui- Cono possederunt omnem regionem quoe vocatur
hus-plurima mulala, coetera permanent. Geria.
CAPUT XI.
VERS.2-6. — « Gomer. » Hi sunt Galaloe, secun- (G VERS.1. — c Erat autem terra labii
dum Josephum, qui Latine Gallogroecidicunlur. unius, Î elc.
i Thubal. i Ibères qui et Hispani, a quibus Celti- (Auc, in Gen.) Dictum esl superius quod filii Noe,
Italicos vel filiorum ejus, dislributi sunl pér lerras secun-
beria, licet quidam suspicentur.
c Chanaan. i Hic ohtinuil lerram quam Judoeip*- dum linguas suas. Sed hoc per recapilulaiioneni
sleâ possederunt, ejeclis Chanauoeis. postea commémorât quod prius erat. Sed ohseuri-
latem facit, quod eo génère locutionis ita contexil,
VERS.8. — e Regma et Saba. t elc. (HIERON.) de bis narratio quoe poslea facta sunt conse-
Paulatim aniiqua nomina perdiderunl, et quoe nunc quasi
quatur.
pro veleribus hâbeanl, îgnoralur. VERS.2. — i Cumque proficiscerentur. J {CHRT-
c Saba. s Alia quam superior, et dîfïerunt in scri- SOST.,in
Gen.) Vide quomodo humaniim genus non
ptura : illa enim per samedi, hoecper schin scribilur; polest subsistera intra suos limites, sed araplius
ubi enim dicimus : Reges Arabum el Saba dona ad- concupiscens, majora semper appetil. Alque hoc esl
ducent, >in HebroeohabelurigWetiODschebaeiseba. quod humanum genus perdit, quia non Milt naluroe
VERS.8. — « Nemrod. » Qui ultra naturam coe- suoe mensuraiii agnoscere, sed semper majora desi-
lum penelrare voluit. Signîfical diabolum, qui ait : derat. Quoniam c viderunt, inquit, campum in lerra
« Ascendam super astra coeli. » Nemrod, secundum ' Sennaar, i migrantes, et reliclo priori loco illic ha-
Josephum, nova regnicupidilate lyrannidera arripuil, hilaverunl.
et fuit auctor oedificandoeturris quoelangerai coelum. VERS.5.—« Venile. s Timebant ilerum dihnium;
« Ipse coepit esse potens, J vel « gigas, > secundum ideo auctore Nemrod voluerunt sibi constituera lur-
alios. Sed antea gigantes natos Scripiura commé- rem, in qua diluvium non limèrent. Stulla et impia
morât. Sed forte post diluvium novilas generis hu- audacia, unde secuta vindicla est et linguarum di-
mani reparandi memoralur, 4 quia ipse coepit esse visio.
gigas^super terram. >_ (ISID.in Gen.) Turris, mundi superbia, vel hoere-
VERS.9. — s Robuslus venalor. t ^LC) Id est, ticorum dogmala, elc, usque ad unitas confessionis
hominum oppressor etexslinclor, quos allexit ul el fidei.
lurrem contra Deum conslruerent. VERS.7.— t Venite igitur, > etc. Ad angelos di-
VERS.10, 12. — eBabylon. J Est confusie, quia xisse intelligilur; vel secundum illud: ! Faciamus
ibi facta est linguarum dhisio. - bominem ad imaginem el siraililudinenf noslram. »
VERS. 11. —- « Assur. v Imperium AssYriorum, Nam singulari numéro subjunctum est : c et divisit
«S WALAFRIDI STRABI FULD. MON. OPP. PARS I. — THEOLOGICA. 116
eos, » etc., sicut ibi : s Fecit Deus hominem ad A cum esset Thare sepluaginta annorum genuit
imaginem et similitudinem suam. J Abram, et postea cum omnibus suis mansit in
(GRECMoral, lib.ii, c. 5.) t Venite, i etc. Dici- Charan, et mortuus esl. J Et dictum est Abroeut
tur his qui Deo adhoerent, « Venite, s quia a divina exirel de Charan , et exivit cum esset sepluaginta
conteroplalione nunquani decrescere, sed semper quinque annorum. Sed per recapilulatîonem osten-'
accrescere , et nunquam corde recédera, stabili ditar vivo pâtre Domînum proecepisse, etc., usque
motu est semper venire. Ascendunt angeli Creato- ad a quo Judoeidicti propter regiam tribum.
rem conspiciendo, descenduul creaturam illicite se
CAPUTXII.
erigenlem examine districlionis premendo. Dicere
ergo, « Descendamus, el confundamus linguam eo- VERS.1. — « Egredere de lerra, i elc. (Auc ubi
rum, J esl in semetipso quod recte agatur osten- supra.) Consideranda est narralio Slephani de hac
dere, et per vira internoe visionis eorum mentibus re, etc., usque ad sic igitur locatus esl in terra illa
exhibenda judicia occullis motibus inspirare. Abram, quando ibi vixit usque ad nativitatem Jacob.
VERS.8, 9. — e Divisil eos. t (ÂLC) In hac divi- (STRAB.)Nolandum quod, jam egressus fuerat de
sione linguarum nihil novurii fecit Deus, sed dicendi lerra sua, sed tune egressus fuerat corpore, non
modos et formas loquelarum diversis gentibus divi- B mente et voluntate ; habebat enim animum forsitan
sil. Unde easdem syllabas et ejusdem poleslatis lit— revertendi, quando dictum est ei: « Egredere, » elc.
teras aliter conjunctas in diversis linguis invenimus, (ISID.)Reliquil lerram Christus el cognationem
et soepeeadem nomina vel verba aliud significantia; Judoeorum, et magnificatus esl in populis gentium.
unde ubi dicitur psalmo n : « In virga ferrea, t in Nobis quoque exeundum est de lerra noslra, id est,
Groecohabetur, h paëSi? o-ig-^S, in raudo sidéra. de facultalibus el opibus terreras, et cognalione, id
Igilur in Lalino sidéra non ferrea significat, sicul in est conversaiione vitiorum, quoe,nobis a nalivitate
Groeco, sed astra. cohoerentia, quasi affinitates consanguinîtalis sunt
(Auc lib. xvi de Civit. c. 4.) Merito malus puni- conjuncta ; et « de domo patris, i id est de memo-
tur affectas, etiam cui non succedil effectus. Genus ria mundi, ul ei renuntianles possimus cum populo
vero poenoequale fuit? Quoniam euim dominatio Dei dilalari, et in lerram promissionis coelestis, cura
imperantis in lingua est, ibi damnata esl superbia, lempus venerit, inlroduci.
ut non inlelligeretur jubens homini, qui noluil in- VERS.2-5. — Faciamque te in gentem magnam, i
telligere ut obediret juhenti Deo. etc. (ISID.) Duo promittuntur Abroe, quod scilicet
VERS.10-25. — « Sem centum erat annorum. » _, terram Chanaan semen ejus possidebil, cum dicitur :
(BEDA,Hexaem., lib. m, t. H, col. 151.) Magna quoe- « El veni in lerram quam monstrabo tibi. n Ajiud
stio nobis nascitur secundum lilieram, quomodo autem longe proestantius, non de carnali, sed de
Sem biennio post diluvium centum esse annorum spiriluali semine, quo pater fulurus esl, non tantum
dicalur, cum supra quingeniesimo anno Noe nalus genlis Judaicoe , sed omnium gentium fidem suam
asseratur, et sexcentesimo anno ejusdem Noe -dilu- sequenlium ; quod ita promitlitur : < Etbenedicen-
vium venisse legatur, etc., usque ad i quia tulit eum tur in te omnes génies terroe. t
Deus, J VERS.4. — « Septuaginta quinque annorum. »
VERS. 26-50. — | « Thare genuit Abram et Na- (HrERON. in Q. Hebr.) Si Thare pater Abroein regione
« chor. »(AUG.quoest.25 in Gen.) Non simul, sed suis Chaldoea,etc., usque ad et ibi diutius moratas sil.
lèmporibus, ex quo gignere coepil. Nec attendendus VERS.8-12. — « Belhel. » (RAB.)Interpretalur
est in his ordo nativilaiis, sed significatio futuroe domus Dei, quoe post Belhaven vocala est. id est
dignitalis, in qua excellit Abram. domus idoli.
VERS.31-52. — « In Ur Chaldoeorum. t (HIERON.) c Hai. » Mystice.' Hai aculus vel fons in-
In Hebroeoin Ur Chesdim(WW3T1N)»id est, in igné terpretalur. Palriarcha ergo tendens ad terram
Chaldoeorum.Hic fabulantur Hebroeiquod Abram in Q promissionis, lelendii labernaculum inter Bethel
ignem sit missus, quia ignem notait adorare, quem et Bai, quia -sancli fonte baptismi regenerati, in
Chaldoeicolunl, el Dei auxilio liberatus, de idolola- cursu hujus viloe circumspecii, ad Dei labernacu-
trioe igné effugeril^Unde ad eum dicitur : « Ego sum lum, id esl, coelestem properant civitalem.
qui eduxi le de Ur Chaldoeorum. > VERS.15-14. — t Die ergo, obsecro, r>etc. (AUG."
« Arampatris Melchoe.t {Ibid.) Idem pater utrius- lih. xvi de Civ., c. 19.) Quoeritur cur patriarcha vo-
<|ue. Aram filius Thare, frater Abroeet Nachor, duas luit menliri, etc., usque ad el vitam suam el uxoris
filias genuit, Melchamet Sarai, cognomenloJescham. pudiciliam. '
Melcham duxil Nachor, et Sarai Abram. Nondum VERS.15-20. — I Sublala est mulier. i (RAB.)
enim inter patruos et neptes nuptioe fueranl prohi- Excusalur Sarai, quoe in domum Pharaonis Irans-
Liloe,quoein principio etiam inter fratras et sorores fertur inriia, non solum in hoc quod non inquinàlur
sunt celebratoe. corpus nec anima nisi mentis eonsensu, sed etiam
e Tulit itaque Thare Abram, i elc, usque, i facti in hoc quod conveniente et permitienle viro suo fa-
e sunl dies Thare ducentorum quinque annorum, et ctum est.
Y mortuus est in Haran. > (Auc) Prius dicitur, « quod (Auc Quoest. in Gen.) Apud Pharàonem tandiu
117 GLOSSA ORDINARIA.— LIB. GEN-
potuit esse intacta, quia in Eslher legiiur quod A « Fratres enim sumus. t Tribus modis dicunlur
puelloe non siatini ad reges introdueebantur, sed fralres in sancta Scriptura : natura, ut Jacob et
uno,anno custodiebantur, et sex mensibus oleo Esau; cognatione, ut Abram et Lot; génie, sicul
myrrbino ungebamur, et aliis sex-mensibus in di- omnes Judoei.Unde si attenualus fuerit frater luus
versis odoramentis erant. Potuit ergo per lias indu- et vendident se tibi, etc. ,
cîas temporis intacla manererEt intérim bene usi VERS.10-12. — « Sicul paradisus, » elc. Hinc
sunt Abram JEgyptii, donecPharao a Deo flagellâ- discimus esse paradisum terrenum, cui pomparalur
lus, et cognoscens quod esset uxor ejus, redderet terrena irrigalio. Hoec enim regio plana erat et
intactam.
1 _ - campeslris, et irrigata Jordane fluente, sicut JSgy-
_ CAPUT XIII plusNilo. _
VERS. 1, 2. — c Ascendit ergo Abram, i etc. VERS.15. — « Coram Domino, i Cui crimen
(HIERON.in Q. Hebr.) De ^Egypto liberatus bene puniendum commillitur : nam cl bominibus manife-
ascendisse legitur, sed quomodo poluil dives esse slum crimen, sed non puniendum.
valde? Sed in Hebraica veriiate habetur 132. gravis VERS.14. — « Leva oculos, s- etc. Quasi aspice
tehemenler : Jïgypti enim pondère gravabatar. Et per quatuor climala orbis; possessio Palestinoe
licel videantur esse divitioeauri et argenti, si autem B promitiitur ei et semîni ejus. Quod in quibusdam
JEgyptroesunl, sancio vira graves sunt ; nec, ut in codicihus, mare pro occidente ponilur, ideo fit quia
LXX legitur, t Abiil unde venerat in desertum Paloestina mare habet ab occidente.
usque Bethel, i sed, secundum Hebroeum, je Abiil VERS.15-17. — « Omnem lerram, > etc. Non
in itinere suo per auslrum usque Rethel. > De Jïgy- hoc solum promissum est. Non enim dictum esl,
pto enim profeclus est, non ut desertum peleret, Tanlum terroe tibi dabo quantum vides ; sed, Tibi
quod in iEgyplo reliquerat, sed ul per auslrum, dabo terram quam vides. Cum enim et ulterior un-
qui aquiloni contrarius esl, veniret ad domum Dei, dique dabalur, hoecproecipue dabatar quoe videba-
ubi erat tabernaculum ejus inter Bethel et Hai. tur. Unde et addidit: « Surge et perambula ter-
VERS.3-5. — « In Bethel, / etc. Est autem Be- ram, J etc., ut perambulando scilicet porveniat ad
thel civitatula in duodecimo lapide ab Helia ad dex- eam quam in nno loco slans videra non poterat.
teram eunlibusNeapolim : quoe prius Luza, id est Significatur aulem ea "terra quam acceperat Israël
Aroygdalus, vocabatur, in tribu Benjamin : Bai semen Abroesecundum carnem, non secundum fi-
vero in tribu Juda separala sacerdotibus; Belhel, dem : quod futurum '^ral sicut arena maris, quia
domus Dei; Hai, oculus vel fons': bene ergo taber- numerari non possit.
naculum -inter Bethel et Hai figens, altare Domino G e Tibi dabo. n Christo promittilur hoereditas om-
«dificavit, quia sancti a mundi principe et soeculi nium gentium, qui Ecclesiam suam per totum
voluplalihus reeedenles, abluti sancio fonte baptis- mundum diffudit, cui Pater dicit : c Postula a nie,
mi, cursum praesentis vite considerate ducentes, el dabo tibi génies hoereditatemtuam (Psal. H), i
et- liosliam laudis et boni operis super altare frdei Et psalmo JLXXI: t Et dominabilur a mari usque ad
Deo exhibentes, ad-domum Dei,id est ad coelestem mare, i
ïïièrusalèm, féliciter tendunt. VERS.£8. — « In Hebron. t Civitas est in tribu
VERS.6-9.-— « Erat ,quippe subslanlia eorum Juda, quoeet Cariatharbe dicitur, Id est, civitas qua-
t multa, » etc. « Ne quoesosit, >etc. Nos quoque nihil tuor ; nnp CiiARUTenimHebraiceMuifas,iy:r)N arbe
concordioeet charita|i proeponamus, sed per dexte- quatuor. Ibi enim situs est Adammaximus e,t Abram,
ram prosperitaliSf vel sinistram adversitatis, in pace îsaac et Jacob.
.et dilectione perseveremus. Rixa inter paslores Lot CAPUT XIV.
.el paslores Abroeconlroversiam significat inter pa-
slores calholicos et subversores hoereticos. Unde et VERS.1. —.« Amraphel. i Interpretalur dixit ut
Lot hoeresiarchas significat, qui declinans interpre- caderet, et est'rex Sennaar, quoe excussio dentiùm
talur-; et circa Jordahem, id est descensum, regiq-;P vel fetor eorum interpretatur. Hic significal hoere-
.nem sibielegit. Pastores ejus, hoerelicos el schisma- ticos, qui ad casum lendunt, et verbis dolosis feli-
licos, qui pulchra et declivia petuiit, nec in mon- dum sensum evomunt.
tera eum Mose as.cendunt ad Dominum, pacem et « Arioch. » Ebrius -vel ebrieta's Interpretatur :
unitatem continentesj.etoplionem quo yoluht eundi staltiliam genlilium significat,'qui iniquitate ebrii
accipiunt; et graliaih fugientes, libéré arbilrio se creaturam pro Creatore colunt, et soeculi illece-
committunt. Pastores vero Abroe calholicos docto- bris volvuntur. « Chodorlahomor. t Decorus mani-
rés significanl, qui hoerelicos etiam localiter fugrunt, pulus interpretatur, qui est'rex Elam,'id est, hujus
secundumillud ad Titum ni : « Hoerelicumhoniirîem soeculi: hypocrisim significat, quoe licet vana sit et
post primam et secundam correctionem devita : » perniciosa, tamen décora in superficie videtur, sed
et hoc inter gentes Ghananoeiet Pheresoei, in terra in fuluro quid fuerit apparebit.
scilicet promissionis', quia inter calholicos el boe- « Thadal. a Sciens jugum vel explorator, qui est
.reticos, quorum sit regnum coeloruni, solet esse -rex gentium; avaritiam significat, quoe sagax et
conlenlio, 'versula mullos sibi subjugat. ,r
i
119 WALAFRIDI STRABI FULD. MON. OPP. PARS I. — THEOLOGICA.
« Amraphel, > etc. Hi quatuor reges figurant, A VERS.14-1/.— c Quod cum audisset Abram, i
quatuor princrpalia vitia, quatuor virtutibus prin- elc. (ISID.)Mystice. Simiriler fides nostra cum fir-
eipalibus contraria ; quoequinque sensus per quin- mala est Spirilu principali, quinque sensus corpo-
que reges significalos subjugare nituntur, per con- ris quasi quinque reges subjicil, verbo Dei triuni-
cupiseenliam carnis, per concupiscentiam oculorum, phans de homine exleriôri. Ille in trecentis decem
per arnbilionera soeculi. et oclo adversarios debellavit, quia nos in sacra-
VERS.2-15. — « Balae.i (HIERON.) Hebraice devo- mento crucis, quam tau liltera significat, quoe tre-
raiio dicilur. Tradunl Hebroeihanc alibi Salissant centa significat, quinque sensus carnales, nos anlea
dici, el vilulam conslernantem, quod tertio terroe variis viliis captivantes, superamus. Decem et oeto,
motn absorpta sit. Et ex eo tempore quo Sodoma ex lernario el senario raulliplicalus, fidem Trinila-
et Gomorrha. Adame et Seboim divino igné sunt tis el perfeclionem significat operis quibus virlu-
subversoe,illa parvula nuncupetur. Segor enim lrans- lum contra vitia plena victoria-perficitar.
ferlur in parvam, quoe Syra lingua Zonra dicilur. (STRAB.)Allegorice. Bellum Abroe cum quatuor
Vallis autem Salinarum, in qua fueruntpulei bitu- regibus significat bellum virtutum el viliorum. Pater
minis, posl Dei iram et sulphuris pluviam, in mare ergo fidei, el prima via credendi, pro fralre suo
Mortuum versa esl. quod a Groecisstagnum Asphalti, B Lot dimicavit et vieil,' non in mullitudine exercilus,
id est bituminis, dicitur. sed in trecentis decem et oclo expedilis vernaculis.
Mijstice. Quatuor reges quinque superant, dum Sic quisque pro anima sua contra spiriluales nequi-
contrariai potesiales quinque sensibus corporis ab- tias bellum gérai cum trecentis decem et oclo ver-
ulenles viliis iliaqueant et captivant. naculis, id est, cum auxilio sanctoecrucis : tau enim
Allegonce. Taies reges superant primum Bara, liltera, quoe habet -figuram crucis, -trecenla ex-
qui interpretatur malitia vel creatura, et est rex priinit.
Sodomorum, id est coecilalis, vel pecudis silenlis, Dan aulem unus est de fonlibus Jordanis ; alter
cum eis qui in vetusla malitia persévérant, more enim Jor vocatur, quod interpretatur rivus; duo-
pecudum coecitaiemlibidinis sequi persuadent. Vin- bus ergo fonlibus, qui non procul a se distant,
cunt et Bersa, id est in anguslia conslitulum, re- in unum rivulura foederalis, Jordanis appellatur.
gem Gomorrhoe, id esl populi tumentis el seditiosi, VERS.18, 19. — t At vero Melchisedech, i etc.
cum eos qui curis sa:culi angustiantur ac nefas (HIER.)Nunc aiunt Hebroei esse Sem filium Noe, et
rapinoe agere non formidant, obruunl et prosler- coraputalione annorum ostendunl eum usque ad
nunt. Vincunl quoque Sennaab regem Adamoe, id Isaac vixisse : et omnes primogenitos a Noe usque ad
est lerrenoe, cum eos qui terrena tantum sapiunt *- Aaron poniiûces fuisse. Salem vero postea dicta est
in luxuria permanere hortantur, ut dicani : « Co- Hierusalem ; Apostolusmemorans Melchisedech,t sine
medamus el bibamus, cras enim moriemur (I Cor. pâtre et maire, n referl ad Christum, et per eum ad
xv). » Viiicunt Semeber, qui interpretatur ibi per- Eeclesiam gentium, quia gloria capitis ad membra
ditio, et est rex Seboim, id est cinguli moeroris, refertur. Quoniam benedixil Abroe circumeiso, et in
cum per iracundiam elinvidiam incautos decipiunt; eo Levi, et sic Aaron, de quo postea sacerdotium.
unde Job v : « Stnllum interficil iracundia, parvu- Ex quo vult corrigera sacerdotium Ecclesioehaben-
lam occidit invidia. » Regem quoque Baie vincunt, lis proepulium benedixisse circumeiso sacerdolio
cum pusillanimes in desperalionem mîttunl; Baie Synagogoe.Quia, autem ail : « Tu es sacerdos in
namque interpretatur proecipitatîovel absorbilio ; ad oeternum secundum ordinem Melchisedech, t mini-
hoc maxime diabolus certat ut post lapsum peccali sterium -noslram veri ordinis signatur, non per
in desperalionem initiât. Aaron irrationalibus victimis immolandis, sed oblalo
VERS.4-6. — c Duodecim, i etc. Duodenarius pane et vino, id est, corpore Domini el sanguine
superfluus est numerus. In qua superfluitate serviunt consecrari.
quinque sensus noslri vanoe superslitioni, quam (STRAB.)Melchisedech, qui interpretalur rex ju-
significat Chodorlahomor, et qualuor viliis sibi stitioe, et dicitur rex\pacis, Christum significat, per
adjacenlibus ; el recédera volenlês gravem per- quem réconciliât! sumus, el qui in fine soeculijuste
seculionem paliuntar, et soepesuperanlur. judicaturus esl. !
VERS. 7-12. — « Percusserunlque. t (HIERON.) VERS.20-25. — < Déditei décimas, J (ISID.)Sciens
Alia edilio habet, etc., usque ad quia ibi populum ergo patriarcha, etc., usque ad partim stipendia lé-
Deus judicavit. gitime pugnantibus débita non abnegans.
i Raphaim in Astaroch, i etc. Nomina locorum VERS. 24. — c Qui venerunl, i>etc. Ulilur enim
et gentium significanl carnaliter viventes, quos fa- aliquando fides teslimoniis infidelium; unde" Apo-
cile vitia vincunl. stolus ad Titum i : luMaloebestioe, pigri ventres ; t
VERS.15. — c Hebroeo. ^ LXX, transfluvîali; quia sed ad utilitalem lidelium.
Scilicei de Mesopotamiaveniens transita ffuvio Eu-
CAPUT XV.
phrale, sedem posuit in lerra Chanaan. Unde Jésus
Nave : « Quidsvultis servira diis patrum vestrorum VERS.1. — « His itaque transactrs, t etc., « Noli
qui sunt trans flumen? i c timere. J Triumphala mullitudine viliorum, eonfor-
121 GLOSSA ORDINARIA. — LIB. GEN 122
lalur spes cujusque fidelis a Domino ne litubet, sed ,A uxor quoque hoc voirai et coegil, quoefilios habere
mercedem exspectet. non poteral; ideo ex alia suscipere cuniebat quem
VERS.2. — « Dixitque Abram. ( HIERON.in Q. in locum proprii adoplarel.
Hebr. ) t Ego vado sine liberis, » etc. usque ad ab VERS. 2-1,1. — « Ingredere ad ancillam, t elc.
hoc aiunt Damascum et nominatam , et coudi- (HIERON.) Nota diligenler quod procrealio filiorum in
lam. Hebroeo oedificatiodicta esl, etc., usque ad tanquam
VERS.5-8. — < Suspice coeliim, s etc. Superius per angelum lata in gratiam redeat el se subjiciat.~
dixit : ( Eril semen tuum sicut-arena maris, » quia (RAB.)Hoeduoe mulieres sunt duo Teslamenta :
in illa plèbe quidam erant carnales el terreni, qui Agar, Velus, quod in Synagoga Judaicum populum
arenoe comparantur, quia aridi, el a bonis operibus servituti nulriebal obnoxium ; Sara, Novum, quod
infecundi ; alii quasi slelloefulgentes. populum Christianum in libertatem fidei generavit.
(RAR.)Duplex significalio promissr semiuis' datur. Multiplicali sunl ancilloefilii, ut non numerarentur
Ostensis slellis dicitur ei : « Sic faciam semen proe mullitudine, qui supra arenoe comparantur. Ipse
tuum, t id est, gentem Chrislianam, cujus tu paler ergo populus ferocitate'sua oemulus, el omnibus bo-
futurus es, in fide, scilicet resurrectionis lumine nis conlrarius, et maxime cumChristianum populum
coruscare. Ostensa vero arena dicilur : « Sic erit B loto orbe, invidia stimulante persequitur, et longe
semen tuum, J etc., id est, copiosa erit gens Judoeo- lateque dispersus, vagando et negptiando omnibus
rum, sed arida el infecunda. esl onerosus.
VERS.9-10.— e Sume, inquit, mihi,-t elc. (ISID. VERS.12.— t Hic erit férus homo. i Vel rusticus,
in Gen., lom. V.) Vacca triennis, plebs Judaica secundum alios. (HIERON.) In Hebroeohabelur phara
posita sub jugo legis, etc., usque ad quando per ignem (N")S)quod interpretatur onager. Significat semen
separabuntur boni a malis. ejus habitatarum in deserlo, id est ,„ Saracenos
f Vaccam triennem, el capram trimam, » elc. vagos, incerlisque sedibus, qui omnes génies quibus
Quia ab Adam usque ad "Noe, et inde usque ad desertum ex latere jungitur incursantes, impugnan-
Abram. deinde usque ad David, populus adolevit. lur ab omnibus. •
VERS.11. — « Descenderuntque volucres , > etc. VERS.15. — s Vocavit aulem Agar. i Recte nomen
(GREG.,lib. xvi Moral., c. 20.) Tropologice. In ipso ejus ita vocavit, quia grataito consulil miseris et bu-,
oralionis sacrificio ingérant se importunée cogitalio- miles consolatur. Unde : « Tu laborem et dolorem
nes, râpera vel violare cupientes : sed manu sanctoe considéras, et tibi derelictas est pauper, Ï etc. «Pro-
diserelionis debemus custodire quod foris oflerimus, feclo hic vidi posteriora videntis me. » Taie est
ne maligni spirilus el perversoecogiialiones rapiant. C îHud : « Videbis posteriora mea, nam faciès non ap-
VERS.12. — < Pavor irruit, >etc. (Auc in Quoest. parebit tibi. n « Non enim homo videbit faciem meam
Hebr.) Tractanda est isla quoestiopropter eos qui efvivet (Exod. xxxm). u Illam enim "manïfestalio-
contendunt islas perturbaliones non cadere in ani- nem sapienlioe Dei nemo potest videra et vivere.
nmm sapienlis, elc, usque ad non dicendam pertur- Ipsa esl species ad quam suspiral qui Deum diligit
bationem. loto corde, tota anima, totajuenle : ad quam con-
VERS.13-15.—«Seito proenoscens,i etc. (Isro.)Po- templandam, eliam proximum diligendo sicut seip-
pulus Israël in ^Egypto serviturus prophetatur : *non sum, quantum potest, oedificat.Posteriora vero ejus,
quod JEgyptiis annis quadringentis servierit, sed 'id esl,incarnationem ejus, quam assumpsilpostremis
quia.hic numerus in illa afflictione completus est, lemporibus, nunc per fidem el dileclionem deside-
quia ab illo tempore compuiatur quod ista Abrahoe rando contemplamur, et in fuluro oeterna contem-
promillunlur. plalione fruemur.
« Scilo proenoscens, J elc. (Auc de Civ. lib. xvi, VERS. 14-16. — « Propterea appellavit puteum
c. 24.) Non sic accipiendum est, lanquam in illa du- e illum, » etc. (HIERON.)Usque hodieputeus Agar de-
rissima servitute quadriugentos annos populus Dei _ monstratur in deserlo Arabioe, inter Cades et Barad,
fuerit, etc., usque ad populus Dei in ./Egyplo dura quod significat veleris legis el novoe Scripturam,
servitute afffictus est. quam eondilor noster, vita viventiuin, spes morien-
VERS.16-21.— t Generatione autem, » etc. (HIE- -tium, intuitu pioe miserationis mortalibus dcdil, ut
RON.epist. ad Damas.) Moses vero alibi dicit, etc., edocti el a viliis .eorrecli, Dei visionè perpetuo digni
usque ad el ad Salomon perveniunt. esse mereantur.
CAPUT XVI. CAPUT XVII.
VERS.1. — i Igitur Sarai uxor Abram , » etc. VERS.1-4. — ...... « Ponamque foedus, J etc. In
(RAE.)Non est adulter Abram si, vivente uxore, an- Hebroeo berilh (n^D), quod non testamentum, sed
eilloe jungitur, quia nondum promulgata erat lex foedus, sive pacluro significat.
Evangelii unius usoris : el genus suum niullipliean- VERS.5-7. — « Nec ultra vocabilur nomen tuum
dum audierat, sed per quam mulierem nesciebat, t Abram s (IDERON.) Dicunl Hebroei quod Deus ex
quia Saram slerilem noveral. Non fuit in coitu libi- nomine suo, quod apud illos tetragrammalon esl,
dinosa voluptas, sed prolis habendoe pia charilas : ftJitleram Abrahoe, el Saroe addideril. Dicebalur
125 WALAFRIDI STRABI FULD. MON. OPP. PARS I. — THEOLOG1CA. 124
autem Abram, quod est pater excelsus; poslea dictas A (ISID.)Declaratur promissio de vocatione geniium
esl Abraham, quod est pater mullarum, nam gentium in Isaac filio promissionis, id est gratioe, non nalu-
in nomine non habetur, sed subauditur. Nec miran- roe, quia de sene paire et sterili maire : et quia hoc
dum quod cum apud Groecoset nos a litlera videatur non per generaiionem, siculIsmael, sed per regene-
addila, à litlera addita dicatur : idioma enim Hebroeoe ralionem fulurum erat, imperata esl circumcisio,
linguoe1i consuevit scrihere et a légère : sicul econ- quando Saroe filius promitiitur in lypo Ecclesioe,
trario, h pronunliare el a scrihere. non quando Ismael, qui lypus Judoeorum.
VERS.8, 9. — « Daboque tibi el semini luo.. .. el " - IsrD.)<-Errant qui putanl primum Sa-
(HIERON.
« omnem terram Chanaan. i Chanaan interpretalur ram per unum r scriplum fuisse, el postea additum
motus eorum : cujus terra' a fidelibus in possessîo- esse allerum r. El quia r apud Groecoscenlum signi-
nem accipitur, cum mens prius diversis circumacla ficat,! n™ltassuper hoc nomine suspicantur ineplias,
motibus, in- melius mulala , postmo'dum irreflexis cum el ulcunque veîinl vocabulum commutatum,
oculis in anteriora extendilur non Groecam, sed lïèbraicam débet habere ratio-
« In possessionem oelernam. J (AUG.)Scripiura vo- nem. Hebroeumest enim. Nemo enim allera lingua
cal oeternum cujus finis non consliluilur, aut quod quemlibel vocans, eiymologiain vocabuli sumil ex
nonita fit uideinceps non sil faciendum, quantum B allera. Sarai ergo primum vocata est ('Tï^) persrin,
peninet ad curam vel poieslatem facientis ; unde : - res, iod. Sublala ergo Aodaddita est lie litlera, quoe
Serviet oeternumqui parvonescietnli. pro a legitur, et vocata est Sara (îtffl)- Anlea enim
dicebalur piinceps mea, quia quasi unius familioe
VERS.10. — c Circumcidelur ex vobis masculi- mater : poslea absolute princeps, omnium scilicet
t num, J etc. (STRAB.)Tribus de causis hoc proeeipi- gentium princeps futura. Quidam pessime suspican-
tur Abrahoe. Primo ul per obedientiam mandatipla- tur eam prius lepram fuisse vocalam, el poslea
eeat, per cujus proevaricalionem Adam displicuerat ; principem, cum lepra sarai dicatur (myï), quod in
secundo, nt hoc signo a coeterisnationibus discerne- - noslra lingua videtur habere aliquam simililudinem,
retur ; lerlio, ul in eo membro circumcisus quo li- sed Hebroeo penilus est diversa., Scribitur enim per
bido solel dominari, castilalem sibi servandam et zadich et ain et res et tau ; quod a tribus superiori-
impudicitiam rescindendam cognoscerel. bus, id est, schin, res el lie, quibus scribitur Sara,
VERS. 11-15. — « Carnem proepulii. » (RAB. manifeste distat.
STRAR.)Circumcisio facta in uno membro significat VERS.17, 18. — « Cecidit vAbraham in faciem
circumcisionem spiritualem, quoein corde et in om- suam, et risit in corde suo. J (HIERON.)Post pau-
nibus sensibus exhibenda esl. Cireumcidenduni esl C lum sequitur : « El vocabis nomen ejus Isaac : t
cor, ne noxia cogilemns ; oculi, ne vanilaiem vi- qui risus interpretalur de risu Abrahoe,non de risu
deainus; aures circumcidendoe sunt, id est obta- Saroe. Postquam enim ex risu Abrahoe vocatus esl
randoe, ne audiant sanguinem : et sic in omnibus filius ejus Isaac, legitur 1Sarani risisse.
sensibus celebranda est circumcisio. i Nomen ejus Isaac » Sciendum quod qualuor
(ALCUIN. in Gen., tom. I.) Ideo autem Abrahoecir- in Veleri Teslamento nominibus suis aperte, anle-
cumcisio commendata est, etc., usque ad unde olim quam nascerentur, vocati sunt rlsmael, Isaac, Sani-
proevaricatoresgeneraverunl ad morlem. som el Josias. Lege Scripturas.
Allegorice. Jam tune propier futuram peregrina- VERS.19. — « Constituant pactum meum, > etc.
tioneni, ne misceretur semen ejus gentibus, circum- Pactum vero Domini cum Isaac, populo scilicet fi-
cisionis pactum datur in signum : quia significat na- deli, quem mater Ecclesia per fidem et baptismum
luram Tenovatam per baptismum, post spoliatio- generavit. t El foedus seuipilernum, » quia oeiernoe
nem veteris hominis per Christum, qui resurrexil viloe possessio ei soli promitiitur, qui cum capite
posl baptismum. -Servos vero vernaculos, emptilios suo Christo regnum coeli semper possidebit.
etiam, cireumeidi proecepit, ul doceret ad omnes VERS. 20. — t Super Ismael,' » elc. Historiée.
périmera redemptionis gratiam. Ibi et parenlum Ismael populum Judoeorumsignificat, qui multipli-
mulantur nomina, ut omnia resonenl novitalem. catus esl valde ; duodecim duces generavit, cum
Abram, pater excelsus; Abraham, noter multarum multiludo carnalium Judoeorum ex duodecim pa-
gentium. triarchis genita, in duodecini tribus est divisa.
VERS.14. — t Masculuscujusproeputiicaro, t etc. VERS.21. — «In anno altero. » Annus aller, quo
(ISID.)Quoeritur quomodo pueri cireumeisi (qui pa- Sara genuil Isaac, lempora sunt regeneralionis, qui-
ctum Dei irritum non fecerunl, sed qui eos circum- bus fusus est sanguis Christi et genus bumanum ad
cidere neglexerunt) périra debeanl? Sed pactum vitam restauralum.
Dei non secundum opus, sed secundum originem in VERS.22. — « Ascendit Deus ad Abraham, i etc.
primo homine irritum fecerunl, in quo omnes pec- (Glossa Groeca.)Ergo, ut ila dicam, descenderat, ex
caverunt. Nascuntar enim omnes, non prdprie sed[ humîlem se, circumeisionis legem statuens, proe-
originahler, peccalores. Ideo pereunt omnes qui per huerat.
ïegeneralionem non liberanlur. VERS.23-27. — i Tulit aulem Abraham, t elc.
VERS.15, 16.— e'Sarai uxorem tuam, » etc. Non inlendebat Deus ul lanlum proepulium earnis
125 GLOSSA ORDINARIA. — LIB. GEN. 126
Abrahoe et sobolis ejus circumciderelur, sed ei A visas est (Joan. vin). » Proevidit enim myslerium
quem a cunctis elegerat, oelerni Tesiamenti muner; futuri sacramenli, Unde pedes eorum lavit, ul in
conferabat ; unde Paulus Phil. m : « Nos sumu fine mundi purificalionem lavacri futuram monstra=
enim circumcisio, qui spirilu Deo servimus. J E rei ] pedes enim novissima signiûcant,
alibi, "Rom..H: i Non enim qui in manifesta Ju « Quos cum vidisset. » (GREC, lib. ix Moral., c.
doeusest, neque quoe in manifesta, in carne, es 51.) Moraliter. Abraham tribus angelis occurrit, quia
circumcisio. i Circumcidamus ergo.Dei verbo au vir el dominus domus, scilicet spiritualis jnlelleetus,
.res, labia, cor, proeputium el omnia membra earnis débet in cognitione Trinitatis claustra earnis ex.ee-
De circumeisione surium dicilur Luc. vin : « Qu dere, et quasi habitationis infimoe januam ,exire.
habet aures audiendi, audiat ; t incircumeisis auri Cura earnis, quam Sara significat, foris>ad jactan-
bus verba sapientioe et veritalis non possumus au tiam non appareal, sed posl tergum viri, id est, sub
dire. Circumcidamus labia, ne aliquid turpe, vt discretione spiritus, solis-necessariis intenta, ne-
malum, vel oliosum Ioquamur. Circumcidit carrier scial procaciler delegi, sed verecundemoderari.
praspulii, qui sola causa posteritatis, certis el legi (Ibid., lib. xxvrn, c. 4). Abraham non potaisset
timis temporibus, conjugio uiitur : qui aliter agii angelos videra, hospilio suscipere et cibos adhibere,
non circumcidit. Ecclesia vero, gralia Chrisli pr 1B nisi corpus ex aère assumpsissent : non enim ap-
secrucifixiroborata, non solum se ab illicilis 1cm - "parèrent", non cibos""sumerent, nisi solidum-corpus
perat, sed eliam a concessis, et tanquam virgo spons ex coelesli elemenlo haberent. Nec mirum quod
Chrisli pudicis virginibus fioret, iu quibus vera cir modo angeli, modo Dominus vocantur, quia angeli
cumeisio proeputii servatur in carne. Qui autem noi voeanlur, quiexlerius ministrant, et Dominus osien-
obscoenis desideriis, vel sensibus hoereticis, el blas ditur, qui eis interius imperal.
phemis assertionibus, nioechalur, sed fidei purita VERS.4, 5, — « Sed afferam. J>Ad hospitalilatis
tem in conscientia cuslodil, corde circumeisus est officia revertitur, quoe eliam angelis exhiberi pos-
et de eo dici potest : c Beali mundo corde (Matth sunt, cum ex elementis corpoream formam assu-
y), J etc. Circumcidanlur manus, ne mala faciant munt : quod Abraham intelligens, deilatem in uni-
pedes, ne in malum currant : visus, ne illiciia con- tate adorabat, el dispensationi angelicoein forma vi-
cupiscat ; gustus, ul, ad gloriam Dei manducel e sibili minislrabat.
bibat ; odoratuSj ul Christi odorem capiat, et operi- VERS.6. — « Tria sala, J Hoecin typum Eccle-
bus misericordioe odorem suavilatis spargat. Sin sioe dicunlur, quoe de tribus mundi parlibus in uni-
gula quoque membra, si in oflficiis Deo serviant tatem fidei congregala est, el quasi pahis sine fer-
circumeisa sunt. Si ultra proescriplain legem luxu G mento igné Spiritus sancli decocla est.
rient, incircumeisa. (STRAB.) Satum genus est mensuroe. Tria sala très
(HB3RON.-STRAB.) Quoerisolet quomodo feminoesal filios Noe significatif, ex quibus omne genus homi-
vabantur, quoenon circumeidebantur ? Fide scilice num disseminalum est. Significatur ergo Ecclesia,
el hostiarum oblatione", sicut ante circumcîsionen vel evangelica doctrina per totum mundum disse-
viri sancli mundabantur unde : « Fide-purifican: minanda, et in tribus mundi partibus, Asia, Africa
corda eorum. i el Europa, multiplicanda.
CAPUT XVIII t Tria sata, t de quibus Sara subeinericios panes
facit, 1res filios significanl Noe, ex quibus omne ge-
VERS.1. — < Apparuit autem ei Dominus in con nus hominum natum est : qui divinoeTrinitati cre-
c valle Mambre. T>(ISID.in Gen.) Abrahanrtriplicen dentes aqua baptismatis per Saram, id est Eccle-
figuram gerit : prirnam , "Salvaloris , qui relictï sram, conspersi sunt, el in unum panem corporis
cognatione venit in mundum ; 'alteram, JPairis, quh Chrislijedaeti. Hoecsunt tria sata farinoe, quoemu-
Filium unicum immolavit ; tertiam (qaoe in hoc locc lier In Evangelio fermentavil : azymi suntpanes,
apparel), sanciorum qui adventum Chrisli cum gau- quia sinefermentomalitioe, et angora [AU, rancore]
„dio susceperunt. Tabernaculum Abrahoe Hierusa- nequitioe, et fervore perversoe dôclrinoe, oportel esse
lem significat, ubi pro tempore propheloe et apostoli credenlium unitatem.
habitaverunt, et Christus adveniens a credenlibus « Subeinericios. i Subcinericii sunt," ut per poe-
exceptas, ab incredulis in ligno"suspensus est. niienliam delictorum Spiritus sancli vapore_ deco-
VERS.2, 5. — « Très viri. > Très vrri Christi ctt, esca Deo acceptabilis efiîciantur.
pronunliant adventum, quem duo angeli comitan- VERS. 7. — « Vitulum tenerrimum. » Vitulus le-
tur, Moses secundum quosdam, et Elias ; unus le- ner et saginatus Chrisli corpus est, quod pro salute
gislàtor, qui in lege adventum Domini indicavil -. mundi <>darborera crucis immolatam est."Hic est
aller, qui in fine venlurus est, secundum adventum vitulus qui çrodigo filio occiditur.
Chrisli nunliaturus, et -Evangelium ejus proedicatu- VERS.8. — « Bulyrum et lac » cum carne viluli
rus. Unde transfiguralo Domino in monte cura eo apposuit, quia lac velerem legem signât ; unde I
videnlur. c Très vidit, et unum adoravif, J Salva- Cor. m : « Lac polum dedi vobis, non escam, -> elc.
lorem scilicet oslendens, cujus adventum proeslola- Tradi'ierat enim illis legis mandalum, quasi lac de
batur. Unde : c Abraham vidit diem meum et ga duarum -lalTularum expressum uberibus, hoc est
127 WALAFRIDI STRABI FULD. MON. OPP. PARS I. — THEÛLOGICA. 12&
testamentum fidei, quia nondum poleranl evangelicoe A commillit, queni voluntalis suoeel secretorum fide
doclrinoe solidam escam sumere. Butyrura uberri- lem exseculorem cognovil ; de quo ipse carne nasci
mumetpinguissimumevangelicum est testimonium, turus erat s in quo sunt omnes thesauri sapienlioe et
quod velut oleum fidelibusin signum datur. Vitulum scientioeabsconditi (Ijl Cor. n). » Promillit quoque
cum lacté et1butyro apposuil, quia nec corpus Do- Abrahoe non solum proemia, sed obedientioefilioruoe
mini sine laete legis, nec hoc sine Evangelio esse ejus justitiam, el circa eos promissa compleri. Rur-
polest. Sub arbore autem sederunt in Dominicoe sumque promitiitur Isaac, « in gentem magnam fu-
passionis signum, cujus proedicalores sunl. tures, B-et quod « injeo benedicenlur omnes génies
VERS. 9. — e Ecce in labernaculo est, s etc. terroe. » Quibus verbis duo illi pronilttaniur : gens
(STRAB.)Abraham foris cum angelis, Sara in taber- Judoeorum secundum ' caméra, et omnes génies per
naculo est : quia forlium el doclorum est aperle fidem.
proedicare, exemplis instruere : infirmorum et in- VERS.20. — « Clamer Sodomorum et Gomorrhoe, J
sipienlium, discere et subditos esse. etc. (AUG.Q. in Gen.)\ Si hoec verba non dubitantis,
« VERS.10. — « Et habebit filium, s elc. Promit- sed irascentis et mihantis accipiamus_, nulla est
tit Deus Saroe slerili filium, dicens^ Circa hoc tem- quoestio. Humano enim more ad homines loquitur
pus veniam ; non lempus, sed qualitatem sui ad- B Deus, étira ejus sineperlurbatione est, quia immu-
venlus significat, quoniam per filium repromissura tabilis est. Soepe aulem sic minando dicimus : Vi-
'fidelis populus erat nasciturus. Unde Isa. LIV et deamus si non tibi facio, el si non potero tibi fa-
Gai. iv : « Loetare slerilis, quoenon partaris, s elc. cere ; vel sciam, id est experrar utrum non possim.
« Quo audito, etc. (Auc Quoest in Gen.) Arguilur Sed perturbatio non cadit in Deum. Mosaulem hu-
.Sara quia risit, el non Abraham, cum similiter ri- manoeloculionis est, jeui Deus se coapfal, ut bu-
.erit ; quia illius risus admiralionis fuit, hujus du- manoeinfirmitati convenial.
iilalionis, quod dijudicare potuit qui corda novit.
se risisse cum Deum non (GREClib. v Moral., cap. 7.) Peccatum vero cum "
Negat Sara possit latere, voce, culpa est in actione. Peccatum vero cum cla-
sed forte homines pulabat. Abraham vero Deum in- more,
officia culpa cum liberlate.
telligebat, sed humanitatis proebendo, quoe
tanlum infirmoe carni necessaria sunt; mirumest: "VERS. 21-25. — «JDescendam et videbo , J etc.
nisi homines prius arbilratus est, sed in quibus (GREC, Moral., c. 55.) Mala hominum non anle
Deum loqui inlelligeret, quihusdam signis dhinoe credamus quam probemus. Et ecce per angelos ad
mala descendit, et lanto crimine invo-
inajeslatis apparenlibus : sicut in hominibus Deum cognoscenda
lulos inveniens, quasi palienliam proelermisîl, et
apparaisse soepe Scripiura testalur, sed postea an- Q
eos igné judicii anle judicii diem proevenit : qui cum
gelos fuisse cognoverunt.
VERS. 11. — « Erant aulem, J etc. Seniorum tranquillitate judicat, ut majora crimina larde cre-
selas minor est quam senum, elsi senes appellentur dantar, et veraciter agnita citius puniantur.
scniores. Unde, secundum medicos, senior vir de (GREC, lib. i Reg., ic 178, tom. I.) Quo descen-
muliere seniore filios facere non potesl, eliamsi ad- deret Deus, ut quoe essent facta cognosceret ? Aut
huc muliebria fluanl. Secundum hoc Abraham mi- quod non is, qui ubique est, sciret? Sed ni nos'troe
ra tur Dei polenliam de promissione filii, ei hoc mi- ignorantioe exemplum discretionis daret, quatenus
raculum posuisse Aposlolum accipere possumus. debeamus mala gravia audita non credere, ipse se
Emorluum enim corpus non omnino ad generatio- dicil lad cognoscendum descendere, de quo omnibus
nera erat, si mulier juvenilis oetalis fuissel : sed de liquet quia et non descendens omnia sciret.
-provecta astale generare non poterat : de Celhura (HiLAR.,ilib. ix, de Trin.) Habemus nescientem
enim postea generavit, quia juveneula fuit. Tradunf Deum, quod lamen non nesciat. Nam cum peccala
enim medici quia senex de femma proveelioris oeta- magna valde sciai esse, rursum descendit ut videal
lis (etsi muliebria eoiitîngani ei) generare non pos- an consummati sunt ; el si nondum consummati
sil, de juveneula antem possit. Rursus mulier pro- D sunt, ut seiat : inlelligimus eum non ea lune scire,
vectoe oelatis, etsi adhuc-muliebria continganl ei,- de quia prius nesciat ; séd tune scire, quia lempus ad
seniore parère non potesl", dejuvene potest. Mira- agendum sit. Nescîrelergo Deum, non esl ignoran-
vculuiu ergo fuit, quia uterque-senex el provecloe lioe diminutio, sed temporis plénitude
oetalis, et desierant muliebria Saroe. VERS.24-26. — i Si fuerint quinquaginta justi, >
VERS.12-14. — « Voluptali operam dabo ? s etc. elc. (ISID.) Quinquagenarius numerus, a quo usque
(GREG.lib. ix Moral., c. 51.) Cura earnis, etc., us- ad decem descendit, poenitenliarn significat Unde
que ad quid mens noslra -aliud quam gauditsm pa- et quinquagesimus psalmus poenitentialis est. Si
rit? ergo converterentur, salvarenlur. Sed cum Deus
VERS. 15. — « Non risi, etc. (AMBR.)Vel ideo aspicil delinquentes nolle ad poenitentiam converti,
negavil se risisse, -•quia ignoravil ; ideo risit, quia illico ardorem ïmmoderaloe luxurioe igné "gehenna?
prophetavit. compescit. Usque ad decem juslos non perire Sodo-
VERS.17-19. — « Num celare potero Abrahoe quae' niant dixit, quia si in quolibet per decem proecepto-
-i gessurus sum. t BeneDominus Abrahoesecrela sua rum custodiam Chrisli nomen inveniatur, non per
129 GLOSSA ORDINARIA. — LIB. GEN. 150
ibit. Denarii enim numeri figura et crucem Chrisli A et adorât, angelos videtur intelligere ; dum ad refe-
significat. clïonem corporis invitât, homines videtur puiare.
VERS.27. — c Loquar adDominum, » elc. (GREC Sic de his et de illis qui Abrahoe apparuerunt idem
lib. xvnr Moral., c. 55.) Mystice. Sancti quanto ma- întelligendum esl. Ex hoc autem loco Scripturoe et
gis divinitatis interna prospiciunt, tanto magis se multis aliis commendatur virlus hospîlalitalis. Unde
nihil esse conspîciunt. Nusquam legitur Abraham Paulus Heb. xm : « Hospitalilalem nolile ôblivisci :
se cinerem et pulverem professum esse, nisi cum per hanc enim placuerunt quidam Deo, angelis hospi-
meruit Dei locutionem habere. Et ait : « Loquar ad tio recepiis. t
Dominum meum, cum sim pulvis, J etc. Fortasse (Glossa Groeca.) Notandum ubi bénéficia Dei ex-
..enim aliquid se esse crederet, si veram essenliam, plicantur, Deum adesse; ubi vero supplicia exercen-
quoesuper ipsum est, non sensisset. Unde et David tur, angelos milli; ut sciamus Deo benefacere,"ju-
exclamât : i Mémento, Domine , quoniam pulvis cundum et placilum Deo proprie esse ulcisci vero
sum (Psal. x), i etc. Deo ingratum esse.
Moraliter. Quosdam per tumorem sensus non éle- VERS.2. — « Lavate. » Quod hospitibus solet fieri,
vai, sed' per misericordioe opéra ; quidam dum se ut affectus lerreno pulvere sordidati, et acedia, et
terrenis abundare conspiciunt, veras divilias non B pusillanimitate, lanquam pulverulenlis squaloribus,
iequirunt, et oeternumregnum non amant, quia tem- emundenlur. Unde in monasteriis pro venienlibus
poralia sufficere putant. Non esl ergo sensus in cri- de via oratio celebratur.
mine, sed affecfus. Cuncta enim quoeDeus condidit; VERS.5-7. — «Conmulititlos. » (ALC)Angeli quasi
bona sunl. Sed qui bonis maie utilur, hic agit ul per coacti domum Lot ingrediuntar, ut charitas ipsius
edacilatis ingluviem eo, quo vivere debuit, panei tentata et probata remmieraretur, et ut oslendere-
moriatur. Pauper ad requiem Lazarus venerat, su- tur quantum esset hospilalitatis bonum. Hospitalem
perbum divilem cruciabant lormenta (Luc. xvi) : domum ingressi sunt, et hospitem liberaverunl;
diras tamen Abraham fuerat, qui Lazarum in sinu clausas hospitibus domos ignis ingressus peccatores
tenebat. Ait tamen : « Loquar ad Dominum meum perdidit.
cum sim pulvis et cinis, t etc. Quid divitias suasi VERS.8, 9. — n Habeo duas filias. i (AUG.,Q. in
oeslimabat, qui seipsum pulverem cineremque pu- Gen.) Utrum admittenda sit compensalio flagitio-
tahal ? Aperle" cernimus in quo loco se posuerat, rum, vel quorumlibet peccatorum, ut faciamus
qui se pulverem el cinerem, etiam cum Deo loque- mala, ne fiant graviora : an perturbation!Lot, non
relur, oeslimabat. Qua ergo poena feriendi sunt, qui sit consilio tribuendum, merito quoeritur? el nirni-
ad suuima non proûciunt et de minimis se extol- G rum periculosissime hoec compensatio admitlilur. Si
lunl? autem perlurbalio mentis fuerit, nullo modo est
VERS.28-35. — « Quinque fuerint. i Quinque ci- imitanda.
viiates igneis imbribus combustoe. Omnes enim quii VERS.10. — «EtinlroduxeruntadseLol. » (GREC,
quinque corporis sensus libidinose tractaverunt, fu- 1. vi Moral., cap. 16.) Malis adversantibus inlra do-
tura incendio sunl cremandi. ' - mum Lot reducitur et munitur : quia quisque justus
t Quid si invenii, i elc. (ALC) Non necesse est; pravorum insidias sustinens, ad mentem revertitur,
hoc de osini loco accipere. De Sodomis autem po- et rnanel inlerrilus. Sodomiloe in domo Lot oslium
tuit dici, quia sciebat Deus nec decem esse ibi, elt invenire nequeunt : quia corruptores mentium con-
ideo sic respondebatur Abrahoe ad exaggerationemt ira vitam justi nullum reprehensionis àditum hne-
iniquitatis Sodomorum niunt. Percussi coecilale quasi domum circumeunt,
t Decem. J Denarius crucem Chrisli désignait quia invidentes facla et dicta perscrulanlur. Sed quia
quia x liltera, qua denarius exprimitur, in figuraL de vita justi, fortis et laudabilis aclio ubique ob-
crucis formatar. viai, errantes parietem palpant.
t Dixit. i Sciebat enim nec unum ibi esse proe- -n VERS.11-15. — «Percusseruntque coecilale. >(Aoc
ter Lot ; ad exaggerandam iniquitatem hoc dicitur, ubi supra.) Groeceà.opa.m.v., id est, avidentia, si pos-
sicut apud Jeremiara : t Videte si invenialis homi- sil diei, quoefacial non videri, non omnia, sed quod
nem facieutem juslitiam (1er. v) ; quasi : Invenites non est opus. Quomodo enim deficerent quoerendo
vel unum, et parco eis. oslium, si coecilale percussi essent, ut nihil vidè-
rent? sua enim calamitate lurbali, nihil ullerius re-
CAPUT XIX.
quirerenl. Hac kopuaio.percussi erant, qui Eliseum
VERS.1. — « Veneruntqueduo angeli, i etc. No- quoerebant,el qui Christum post resurrectionem cum
landum quod 1res angeli numéro impari Abrahae; ipso ambulantes non cognoscebant.
apparent, quia numéro' impari Deus gaudel. Sodo- VERS.14.— « Egressus, i elc. (HIER.,in Q. Hebr.)
mam venerunt pari numéro, id est duo, qui numeruss In sequentibus filioeLot virgules fuisse leguntur; et
primus ab unitate recedit, et princeps esl alleritatis, , ipse ad Sodomilas dixit : n Ecce duoefilioemeoe quoe
quasi femineam figurans molliliem. Venerunt ini non cognoverunt virum , » etc. Nunc autem dicilur
« vespere, i quia jarn Sodomitis occubuerat soll habuisse generos. Sed quidam arbilrantur eas quoe
jusiitioe. ( Qui cum vidisset, » elc. Dum occurrit Loit viros hahuerunt in Sodomis périsse, et quoevirgiuel
131 WALAFRIDI STRABI FULD. MON. OPP. PARS I. — THEOLOGICA. '132
erant cum pâtre exisse. Sed Hebraica veritas habet. J&liler peccabanl ; isli vero contra naturam : ideo gra- "
e Egressus est Loiret loeutus est ad sponsos qui vissimi supplicii exeraplo damnati sunl.
accepturi erant filias ejus : i virgines ergo filiasnec- VERS.25. — i Universos habitatores. » (ALC) In-
duni fueranl malrimonio copulatoe. fantes cum parentibus in Sodomis cremati sunt, ne
VERS. 15,16. — « Clinique esset mane, i elc. posset adverli impiissimum facinus Sodomilarum, si
(ISID.)Mystice. Lot frater Abraham, juslus el hospi- de origine eorum aliquod remaneret vesligium. Et
lalis in Sodomis , significat corpus Christi, quod in provisum est illis, ne diu viventes sequerentur exem-
omnibus sanctis inter impios gemil, quorum faclis pta patrum el gravius punirentur. Parentes quoque
non consentit, el a quoruin permixtione libérabitur tam pro se quam pro, eis rèi sunt. Mors enim filio-
in fine soeculi, illis damna lis .supplicio-ignis oelerni ruin crimen est parentum. Ideo futuri sunl accusa-
VERS.17-19. — « In monte, J (STRAB.)Moraliler. tores eorum. Esl etiam qualecunque beheficium, non
Mons aliitudinem virtutum significat, ad quam an- reum esse, qui gloriosus non esl;prodest enim pau-
gélus hortatur, secundum illud Marci xix. t Si vis perem non esse, qui rex.esse non potest.
perfeetus esse, vade et vende omnia quoehabes, J etc. VERS.26-28.— « Respiciensque uxor ejus. i(Isn>.)
Qui vero viderit se non posse conscendere, melius Myslice. Uxor, eorum genus figurât quigratia vocati
est ut in Segor, id est in parvula remaneal, conten- B ]
reirp aspiciunt, el ad ea quoe reliquerant redire
tus laicali et communi vila, quam moniem virlutis conlendunt; de quibus dicilur Luc. ix: i Nemo po-
arripiat el ad soeculariaredeal. Virginilas alius mons nens manum in arairo, el respiciens rétro, aptus est
esl ad quam angélus hortatur : si quis videt se non regno Dei. i Ideo prohibelur illis rétro aspicere. In
posse conscendere, maneat in Segor, id esl in legi- quo osienditur non esse redeundum ad veterein vi-
limo conjugio, quia melius est mediocri bono uli, tam, his qui per gratiam sunt regenèrafi, si ullimum
quam per abrupla libidinis proecipitari. Unde I Cor. cupiunt evadere incendium ; uxor retrospiciens in
vu : « Propter fornicalionem unusquisque uxorem salem versa est, exemplum facta scilicet, et condi-
habeat. i t Nec possum in monte : >scilicet perlur- mentum unde alii ^alianlur. Unde Christus ait
balus non credebat Domino, quem in angelis agno Luc xvn : « Memeiitote uxorisLot, i ul nos scilicet
scebat, sicul perturbatus filias proslituebai. tanquam sale condiret, ne negïigenles essemus,sed
VERS.20. — « Est civitas, i etc. (ISID.)Allegorice. prudenler caveremus.
Soiknna interpretalur coeciias, et exprimil mundana VERS.29. — £ Cura enim subverteret, s etc. In-
desideria : altitudo montium, speculalio perfeclo- nuit Scriptura magis merilis Abrahoe Deum libe-
rum. Sed quia multi mundi illecebras fugiunt, lamen fasse Lot, utinlelligamus juslum esse diclum, quo-
in actione positi contemplationis apicem subira ne- dammodo , maxime ' quia colebat unum verumque
queunt, exivit Lot a Sodomis, sed ad monlana Deum, et comparalione Sodomorum, inter quos vi-
non pervenit. Unde Loi ait : t Est civitas hoec vens ad simile scelus flecli non poluil. u Recordatus
juxla, Detc. t Juxta J>dicitur, et tamen ad salutem est Abrahoe. s>Patel mèrilis AbrahoeLot fuisse libe-
luia, quia activa vita nec a mundi curis ex loto dis- ralum, quem Scripiura appellat justum. Et sciendum
creia, nec a gaudio oeternaesalutis esl aliéna. quia juslus eral, non sicut Abraham, sed compara-
« Ad quam possum, » etc. Qui ad contemplalivam tione Sodomilarum.
ascenderenonsufficiunt, ad activam vitam confugiunt, VERS.50.— « Ascendilque, » etc. Sic conjugali
in qua salvantur dehumilitale activoeviloe aliquando ascendunl ad al-
(GREG.,Past, m, 28.) Mural. Ardentem Sodomam iitudinem contemplativoe.
fugere, etc., uque ad unde ad Lot dicilur : « Ascendilque Lot de Segor, J elc. (HIER,in Q.
VERS.21-25. — s Ecce etiam in hoc suscepî pre- Hebr., lom. IU.) Quoeritur cur cum primum monlis
ces tuas, i quia cum Deo oralio fundilur, talis vita fugoe Segor proetulerit, elc, usque ad ambigere non
debuit.
conjugii non damnalur; unde I Cor. vu: t Nolile 3 1. —-« Dixitque major adminorem, i etc.
fraudare invicem, > etc. « VERS.
— Quod pro excusalione dicitur filiarum, quia"genus
VERS.24. « Igilur Dominus pluil super Sodo- hunianum defecisse pulaverunt, ideoque cum pâtre
«,mam, » elc. (GREC) Sulphur, fetor earnis, iguis, accubuerunl. Non aulem excusai patrem quod se-
ardor carnalis desiderii ; cum Dominus earnis sce-
quitur, « el nescivit quod dormissent cum eo ; t ap-
Jera punire decrevissel, qualitate ullionis innoluit
pungunt enim desuper Hebroei ohelo, quasi super-
macula criininis. Sulphur enim feiel, ignis ardel; fluum, quasi incredibile sil, quia rerum natura non
qui ergo ad perversa desideria earnis fetore arse- capiat coire'quempîam nescientem.
rant, jure sulphure et igné perierunt, ut ex justa (STRAB.)Lot inexcusabilis est, primo quia angelo
poena discerent quod rajusta desideiio fecissent. non credidit; deinde quia inebriatus est, el fuit pec-
(STRAB.)Nolandum quia primes peccalores aqua catum causa peccati.
diluvii extermina vit, -qui similiter oûenderanl Deum (HIERON.)Sic prava suggeslio et deleclatio, ut in-
concupiscenlia earnis. Sodomitoe vero graviori sup- ceste mulieres, insidiantur continentîbus, ul accepta
plicie, ignis scilicet et sulphuris diluvio, perierunl. occasione, lorpenles vino fallacioe imbuant, et a
Licel enim illi mensurara excederenl, quasi nalura- statu rectiludinis quasi ignorantes dejïcianl.
'
155 GLOSSA ORDINARIA.- LIB. GEN. 134
VERS.52. — t Veni, inehriemus, s elc. (ALC) Di- A niam in Hebroeohabelur vegam (DSI;, id est, etiam
dicerant duoefilioeLot consummationem mundi fulu- vera s soror mea est, filia patris mei, sed non filia
ram per ipem : sed, lanquam puelloenon perfectoe, matrismeoe, i et sonat magis quod soror Abrahoe
neque sciebant quod, Sodomitis igné vastalis, mul- fuerit. In excusationem dicimusnondum laies nuptias
tum spalïum inlegrum remaneret ; et suspicatoesunt lege prohibilas.
taie aliquid factum, quale in temporihus Noe audie- «"Filia patris. » Alia translatio, aperlius, « a pâ-
rant, et ad reparandum genus humanum superslites tre, et non ex maire ; » erat enim filia Aran fràtris
se esse cura paire. El quamvis grande crimen con- Abrahoe, soror Lot.
cubitas patris, gravior videbatur irapietas, si servata VERS.15. — i Poslquam aulem ediïxit me Deus
casiitate spem posteritàlis delerent. Ideo consilium de domo patris mei, dixi ad eam, » etc. Poslquam
ineunt, et patris moestiliani vel rigorem vino mol- seimo Dei repulsus esl a Judoea, omnes fidèles
iiùnt, et singulis singuloenoctibus suscipiunfab igno- sunt Christi fratres et sorores ; unde Matth. xir :
rante conceptum, nec repetunt. « Quicunque fecerit voluntaleni Patris mei, qui
VERS.53-55. — « Dederunt, » etc. (ISID.)Lot in ïn coelis est, ipse frater meus, et soror, et ma-
hoc loco legem significat, quia quidam ex illa pro- _ ter. i
creaii, et sub illa positi, maie inïelligendo quodam *• VERS.14. — « Tulit igilur. i AlIegorrCeAbraham
modo se inebrianl; eamque non légitime utendo, significat Christum, Sara Ecclesiam. Abraham ho-
infidelitatis opérapariunl. Bona est enim lex, si quis noralur propter Saroe pulchriludinem, el Chrislus
ea légitime utalur. propter Ecclesiam ; unde psal. LXVII: « Mirabilis
VERS.36. — e Conceperunl ergo, i elc. (HIER.) Deus in sanctis suis. i>Ilabebat Sara virum, sed
Moab (as'ïD) interpretatur ex pâtre, et totum nomen latebat ; habet Ecclesia Chrislum qui in soeculonon
elyruologiam habet. Ammon vero, cujus quasi causa videtur, in coeloreceplus.
Hominis redditur, filius generis mei, sive, ut melius
VERS.15. — « Ubicnnque tibi, i etc. Qui ali-
est in Hebroeo, benammi ('QJEQ), id est filius populi
lerrore principum crederé dïstulerant, eis-
mei, sic derivatur, ut ex parte sensus nominis, ex quando dem jubenlibus, ad Ecclesiam, quoe Christi soror el
parle ipse sit sermo. Ammon enim, a quo Ammo-
uxor est, sese conlulerunt, el per omnes mundi
nite, vocatur populus meus. Chrisli et Ecclesioe dilataverunt.
VERS.57, 58. « Vocavit nomen ejus Moab , > etc. parles gloriam
VERS. 16. — « Mille argenteos, J elc. Quasi jo-
(TUEOD.) Videtur hoec impudenlior, quoe suum ince-
: illa dixil fralrem suum esse qui
rtain ad posteras quoque transmitlere voluit. Moab cando loquitur quia
enim de pâtre significat : altéra verecundior, quoe Q marilus erat, et hortatur ut in posterum hoc memi-
filio nomen indidit, Benammi, id est filius populi nerit, ne deinceps'simile improperium deprehensa
mei. incurrat. Mille argenlei dantur Christo, cum élo-
quentes doclores mundi de gentili conversatione ad
CAPUT XX. fidem Christi tenendam et proedicandam assumun-
VERS.1. — e Profectus inde, J etc. Cades, fons tur. Millenarius enim ex denario quadratas, stabî-
lem et solidam désignât evangelicoe proedicalionis
judicii; Sur, anguslia; quibusHguralur patientia.
VERS.2-6. — « Dixitque de Sara, J elc. (Auc) doctrinam.
Quoerisolet quomodoinillaaetale Abraham pro Saroe VERS.17. — « Oranle autem. t Orante Filio Pa-
pulcbritadine periclilari limuerit : sed formas illius trem, sanatur infecundilas mundanorum, et princi-
vis nuranda est, quoe adhuç amari poteral. pum, et subdilorum populorum. -
« Dixitque de Sara, i etc. (ISID.,in Gen., tom. VI.)
CAPUT XXI.
Tacuil uxorem, dixit sororem, ne ipse occiderettir,
et illa captiva ab alienigenis possideretur, certus VERS.1-3. — n Visitavit aulem Deus Saram, »
quod a Deo inviolata servaretur, sicut apud Pharao- etc. Circumcisionîs figura multiformis esl. Signa-
nem, etc., usque ad « Nolite vocare patrem super culum enim esl secundum Aposlolum juslilioefidei,
terrain, unus est enim Pater vester qui in coelis Abrahoe et semini ejus, el judicium casligandi eos
esl. i qui ad hoc semen el fidem périmèrent; et prophelia
« Dixitque, J etc. (Auc) Quod dicilur Abimélech nascitur de hoc semine Salvatoris, qui nos in proe-
pro Sara, s Et peperci tibi ne peccares in me, i ad- "senti per haptismumab omni peccato mundarel, et
verlendum est Deum fecisse, quando admonuit uxo- in futuro post resurrectionem ab omni mortis cor-
rem esse Abrahoe,quam putabat sororem. Et nolan- rupiione liberaret. Octonarius aulem resurreclionis
dum quod in Deum peccatur, cum lalia committun- glorioe convenit Dominus enim ociavo die, id est
lur quoeputant homines vel non esse peccala, vel post seplimam sabbali resurrex-it; et nos post sex
levia haberi lanquam in carne peccala. jetâtes hujus soeculi, et septimam sabbati, id est,
VERS.7-11. —« Orabit pro te, s etc. (CHRYSOST., quietem animarum, quoeintérim in alia vila"geritur,
hom. 45 in Gen.) Scias aulem quod illius preces tibi quasi ociavo tempore resurgemus, ab omnibus car-
vitam proebehunl. nalibus concupiscentioecorruplionibus et vitiis (in
VERS.12. — « Alias autem, i elc. (HIERON.)QUO- quibus luxuria maxime régnât) exspoliati.
i« WALAFRIDI STRABI FULD. MON. OPP. PARS I. — THEOLOGICA. 156
VERS.4. — « Circumcidit J etc. (STRAB.)Cir- A A quia quidam de populo sub umbra ligui crucis refu-
cumcisio cum oh mullas causas proecepta sit, spe- gium petituri sunt.
cialiler figuram Christi proetendit, qui nos per ba- i Sumpsil panem et ulrem aquoe.» (Auc Q. in Gen..
ptismum veleri homine exuil, et in fuluro post re- tom. III.) Quoeritur quomodo imposuit in humeris
surrectionem circumcidet omnem morlalitalem et puerum tam grandem ? Nam qui fuerat "anlequam
corruptionem. Quod aulem ociavo die circumcisus esset natus Isaac, tredecim annorum circumcisus,
est Isaac, designatur octava soeculi oelas, quando cum esset Abraham nonaginta novem, et natus sit
generaliter resurreclio sanctoram celebrabitur. Isaac centenario pâtre ; ludebat aulem Ismael cum
VERS.8. — « Crevil igitur puer, J elc. Crescit, Isaac quando Sara commota est, ulique eum puero
qui ascensiones in corde disponens, ad solidum grandiusculo, quijam fuerat ablaclaïus : profeclo plus
doclrinoe cibum pervertit. Unde cresce, et mandu- quam sedecim annorumfuit quandocum maire expul-
cabis me. sus esl. Sed ut hoc quod cum parvulo lusit, per reca-
« Crevit, » etc. (AUG.)Nec in die nativitalis, nec pitulationem diclum aecipiamus, anlequam abla-
in die cireumcisionis filii sui, sed in die ahlaciatio- ctarelur Isaac ; eliam sic amplius quam tredecim
nis convivium fecit : quia débet magnum esse gau- annorum puer humeris malris non poluit imponi ;
dium spiritualis oelatis, quando lalis faetus est B J sed subaudiendum est, dédit puerum suum, etc.
c Imposuit scapuloe ejus. i (HIER,in Q. Hebr.)
homo qui pascatur solido ciho, eis shuile quibus
dicilur 1 Cor. m : « Lac vobis polum dedi, non Quando Isaac natus, esl, tredecim annorum erat
escam. » Ismael, et post ablactalionem ejus cum maire expel-
litur. Apud Hebroeosvaria opinio est, aliis asseren-
VERS.9. — t Cumque vidisset Sara. » elc. (HIER.) libus anno ablactalionis lempus ejus statu-
: vel idolis ludos quinto
Dupliciler hoc exponitur quod lum, aliis duodecirao. Nos igilur, ut breviorem eli-
feceril, juxta illud Exod. xxxn : t Sedit populus garaus oelalem, post decem et octo annos
supputa-
îuanducare et bibere, et surrexeiunt ludere. > Vel mus Ismaelem
oelatis ejectum cum matre, nec convenire
quod adversum Isaac, quasi majoris loco,
jam 1adolescentem matris sedisse cervicibus. Verum
sibi primogenila vindicaverit ; quod Sara audiens est autem illud Hebroeoe
linguoe idioma, quod omnis
non tulit. filius ad comparationem parentum infans vocelur et
VERS.10. — « Ejice ancillam hanc, » etc. (BED., parvulus. Romoe quoque usque hodie omnes filii
c. 21 ; ISID., C. 17, in Gen.) Quoeritur cur antea Sara infantes vocantur.
voluit de ancilla filium suscipere, aut cur cum maire VERS.15-21. — « Abjecit puerum. » etc. (HIER.)
eum nunc jubel expelli? Quodnon facil zelo accensa, C Quod sequitur : « Et projecit puerum subter unam
sed prophelioe mysterio compulsa. Agar enim, se- abietem, el abiens sedit contra longe quasi jaclus sa-
cundum Aposlolum, in servitutem genuit earnalem gilte. > Dixit enim : Non videbo mortem parvuli
populum ; Sara vero spiritualem et liberum, qua mei, et sedit contra eum ; et statim jungitur. Ex-
liberlate Christus nos liberavit. Signiûcabatur ergo clamaviique-puer etflevît; etaudivit Dominus vocem
hoc mysterio, priorem populum in servitute gene- pueri de coelo, ubi erat, et dixit angélus ad Agar :
ratura non manere in domo Saroe, id est Ecclesioe, Nullïim moveal. In H#broeoenim prius hoc scriplum
in oeternum, nec esse hoeredem vel consorlem Chri- est : « Non videbo mortem pueri mei. s Ita conse-
stianorum, nec cum filio nobili, id est populo fideli, quenter legitur, quod Agar sederit contra puerum,
regnum glorioepossidere. et levaverit vocem, et fleverit, et exaudierit Deus
VERS.Il, 12. — « Dure accepit, i etc. (Auc) i vocem parvuli. Fiente enim maire el mortem filii
Quoeritur quare conlristatus sit Abraham, cum hoeci, proestolante, Deus exaudivit puerum, quem pollicitus
prophelia fuerit, quam ipse magis quam Sara no- erat futurum in gentem magnam. Maler enim non
scere debuit : sed ex revelatione hoc dixil Sara, quod[ suam mortem, sed filii déplorât.
sibi prius fuerat revelalum. Ille vero paterno af- (AUG. Q. in Gen., tom. III.) Quoeritur quomodo
fectti commotus est, cui Dominus poslea revelavit., D mater, elc, usque ad sicut soepe faciunl cujuslibel
Vel forte ambo prius nescierunt quid esset, et per oelatisambulantes.
Saram nescientem prophetizalum est cum mulie- VERS.17. — c Exaudivit autem. i (BED.et ISID.
bri animo mola esl propier ancilloe superbiam. ubi supra.) Puer exclamât plorans, et Deus exau-
VERS.15. — n Quia semen tuum. » (Auc) No- divit ; et monslrante angelo, illa fontem aspicil, et
landum quod et Ismael a Deo semen Abrahoedictasj pro illis dicitur qui ad Christum convertuntur, et
est, quod Apostolus ait Rom. ix : J Non filii earnis,, delïentes peccata exaudiunlur, aperlis oculis cor-
sed filii promissionis oeslimabunlur in semine. i Sed1 dis vident fontem aquoe, idest, Christum, qui ait
hoc proprie ad Isaac pertinet, qui non filius earnis,, Joan. vu : « Qui silit, veniat ad me el bibat. » An-
sed promissionis, el semen spiriluale ex promissione3 gelus Eliam significat, per quem populus crediturus
esl, non ex carne. est. Unde Malach.jiv: « Ecce ego mittam vobis
VERS.14. — « Tollens panera. » elc. (ALC EV ï Eliam, qui converlal corda patrum in filios. >
BEDA.C. 21.) Cum ergo Abraham ejiceret Agar, tol- « Angélus Domini. » (ISID.)Quod eum qui loqui-
lens panem, ideo humeris imposuit, etc. usque adI tur ad Agar, prius angelum, postea Dominum Scri-
157 GLOSSA ORDINARIA.— LIB. GEN. 138
ptura pronuntiat, Filium Dei fuisse credendum est, i. cumulatur, et paternus affectasmovetur in memoria
qui per legem^t prophetas locutus est, qui perobe- promissionis, quia dictum est : < In Isaac vocabitur
dientiampaternoe-voluntatisangélus vocatur, secun- tibi semen, t tanquam si ille occideretur, tota spes
dum naturam Deus. promissionis fruslrarelur.
VERS.22.— i Eodem tempore. t (Auc ubi supra.) c Yade in terram. i (HIER.Q. Hebr., tom. III.)
Quaeripotesl quando cum Abimelech pactum fecit - Aiunt HebroeiJiunc montent esse in quo poslea leni-
Abraham,etc., usque ad quem illa nesciret. plum oedificatum est in area ornoe Jebusoei. Unde
VERS.23-30. — < Jura ergo, t etc. Soepe qui H, Par. m : < Coeperunt oedificaretemplum mense
foris sunt, fidelium conversalione inducti eîsdem secundo, secunda die mensis, in monte Moria', i>qui
desiderant sociari, et eorum exemplis ad me- ideirco illuminans interpretatur et lucens, quia ibi
lius informari, ut et sibi consulant étproximorum est debir ("WT), id est oraculum Dei, et spiritus qui
saluti. homines docet veritatem el prophelias inspirât.
VERS.31,32. — i Ideirco vocatus est, > etc. Du- VERS.3. — c Asinum suum ducens, i elc.-(IsiD. in
plex causa estcur appellatus sit in HebroeoBersabee: Gen., c. 18.) Asinus insensatam stultitiam Judoeo-
vel quia seplem agnas accepit Abimelech de manu rum significat, quoeportabal omnia sacramenla et
Abrahoe. Seplem enim dicunlur sabee, vel quia ibi B nesciebat.
juraverunt, sabaa ya& enim significatjuramentum. VERS.4. — i Die'autem tertio. » (HIER,ubi supra.)
Si autem hanc causam supra hoc nomen legimus, Notandum quia de Geraris usque ad montera Moria,
per prolepsim dictum est ; sicut -Beihel, et Galgala, id est sedem templi, iter trium dierum sit : et
quoe, anlequam haberent hoecvocaliula, aliter voca- Abraham illuc die tertio pervenisse dicilur. Maie
bantur. Notandum ex prioribns el proesenti loco ergo pulant Abraham illo tempore habitasse apud
quod Isaac non sitnâtus ad quercum Mambre. (Alon quercum Mambre, cum ad inonlem Moria vix unius
Hebraice shti, Latine-quercus) ut in Hebroeohabe- diei plénum iter sit. Triduum quo venerunl ad lo-
tur, sed in Geraris, ubi Bersabee usque hodie oppi- cum sacriiicii, très oetates significat, ante legem, ab
dum esl, quoeprovincia ante non grande tempus ex Abraham usque ad Mosen; sub Iege, a Mose usque
^divisione praesidum PaloestinoeSalutaris dicta est. ad Joannem; inde usque ad Dominum; et quidquid
Unde habilavit Abraham in lerra Palaestinorumdier restât, tertius dies est gratis, in qua tertia oetate sa-
bus mullis. crificium completum est.Christi.
VERS.-55,34. — « Abraham vero, J elc. (Auc) VERS.5-8. — « Exspectale hic, t elc. (ISID.ubi
Abraham (sicut Stephanus dicit) non acceperal hoe- supra.) Audi Apostolum : « Coecilas ex parte con-
reditalern ibi, nec spatium pedis. Sed intelligenda " tingit in Israël, 8 hoc est « cum asino, J ul <pleni-
- esl hoereditas, quam Deus gratis dalurus erat, non tudo gentium inlraret, » hoc est, «postquam adora-
pretio empta. Inielligitar aulem spatium circa pu- verimus. »-Ubi sacrificium crucis per gentes fuerit
leum ad illud emptionis spatium quo fuerant septem proedicatum, hoc est, «ubi plenitudo gentium intra-
agnoedate, quando Abimelech et Abraham sibi ju- verit, revertemur ad vos, > hoc est, * et sic omnis
raverunt. ,- Israël salvusiîet. » Duo servi diraissi, nec perducti
ad locum sacrificii, Judoeisunl qui,.serviliter viven-
CAPUT XXII. tes et carnaliter sapientes, non intellexerunl humi-
VERS.1. — t Quoepostquam, >etc. (Auc, Quoest. litatem el passionem Christi. Duo quidem, quia in
in Gen., tom. HI.) Jacobus dicit quod neminem ten- .duas partes dividendi, quod factum est peccante
tât Deus ; sed usualiter, tentare, pro eo quod est .Salomone, quando divisus est populus loco regni,
probare, dicimus. Jacobus autem dicit de ea tenta- non errore impietatis, quibus dicitur Jer. ni : t ad-
lione, qua quisque peccalo [Al., peccator] implicalur. yersatrix Israël, et proevaricatrix Juda; t
Unde I Thess. ,i : c Ne forte lenlaverit vos is qui < Ego et puer, » etc. (ALC) Indubitanli animo
tentât. > Alibienim scriplum est Deul.xm : «Tentât mactare filium volebat. Laudandus in constantia
vos Deus vesler, ut sciât si diligatis eum, îd est, vos ^ offerendi et in fide suscitandi. Sciebat enim cerlis
scire faciat. J Vires enim dileclionis suoehomo igno- sime Deum fallere non posse, et licel puer occide-
rât, nisi expérimenta cognoscat. retur, promissionem tamen Dei salvam permanere.
VERS". 2. — c Toile filium, J etc. {ALC.in Gen., Unde Apostolus Hebr. xi : «Fide Abraham non hoe
tom. I.) Non slalim jussus est'Abraham filium oc- silavit, cum unicum offerret, in quo acceperal re-
cidere, sed Jriduo ad immolandum ducere, ut longi- promissionem, credens quia el a mortuis potens esl
ludine temporis tentalio augeretur. Per triduum suscitare Deus. i
enim, crescenlibus curis, paierna viscera cruciantur, s Dixit Abraham, i (ISID. ubi supra.) Abraham,
et prolixo spalio pater filium intuetur, cibum cum unicum filium ducens ad immolandum, Deum Pa-
eo sumit, tôt noctibus pendet puer in amplexu pa- trem significat. Abraham senex filium _suscepil,
tris , cubât in gremio, et per singula momenta in Deusautem non senescit, sed promissio de Christo
paterno affecta dolor occidendi filii cumulatur. quodammodosenuerat, quando natus est. Inchoavit
«Quem diligis, >elc. (BEDA wG<3n.,c.22.) Decha- ah Adam, quando dictum est : J Erunt duo in came
ritatis admonitione et nominîs recordatione tenlalio" una » (Gen. u) ; et compléta est sexla oetate soeculi.
PATKOL.CX1II.
159 WALAFRIDI STRABI FULD. MON. OPP. PARS I. -- THEOLOGICA. i40
" -
Senectus Saroe in plèbe Dei, hoc est, in mullitudine jk CA'PUTXXIII.
prophelarum, hoc idem significat quia in fine tem- VERS.i-6.,— i Vixit autem Sara , ». etc.-< JLt
porum ex plèbe; sançtarum animarum natus est
morlua est in civilale Arbee, > etc. {HIER,in Quasi.
Christus. Sterjlitas ejus significat quod in hoc soeculo esl in valle; hoc in autheulîojs Ijbris non
et in in Hebr.) Quoe
spe salvi facli sumus, Chrislo, lanquam
habelur, etc., usque ad sicut in libro Josue aperte
Isaac, omnes nati sumus, quem parlum Ecclesioe
demonslralur.
[Al., Ecclesia] in fine temporum non natura, sed
VERS.7-15. — J Surrexit Abraham, » etc. (Auc,
gralia procreavit. Abraham ergo Deum Patrem si- Quoest.in Gen.) Quoeritur quomodo Abraham adora-
gnificat, Isaac Christum. Sicut enim Abraham uni-
vit populum lerroe, etc., usque ad et ideo adoralor
cum et dilectum filium viclimam Deo oblulit, sic erat.
corrigendus _ (
Deus Pater unigenitum Filium pro nobis Iradidit.
VERS.16. — « Quod cum audisset, t>elc. (HIER.,
Et sicut Isaac ligna portabal, quibus imponendus de locis In Hebroeo, sicut posuimus, etc.,
sic Christus in erat. Hebr.)
erat, crucem, qua figendus ad cum eliam reprèhejidalur, qui invitas ac-
VERS.9-11. — « Clinique alligassel, » etc. (ISID. . usque "
eeperit. /
ubi supra.) Isaac ligalis pedibus allari superponilur,
g VERS.17-20. — c Confirmatusque est ager, î"etc
el Christus cruci affigitur. Sed quod figuralum esl lib. vi Moral., c. 25.) Innuil sepulcrum du-
(CREG.J
per Isaac, translalum esl ad arietem, quia Christus plex, etc., MS<JHC ad vel propier operationis inslantiam
ovis. Ipse enim filius, quia natus; aries, quia im- ' " "-
molatus. In vepribus hoeret aries, crux cornua habel. contemplanda postponit.-
c Speluuca. i Et circa oeam ager arhorosus ad
Si enim duo ligna compinganlur, crucis-species
, Saram quadringenlis siclîs argenli per
redditur. Unde Habac. ni : « Cornua in manibus sepeliendam a
cruci- pairiarchara dominis terroe-eraitar: quia ad va-
ejus. > Cornibus ergo hoerens aries, Christus
candum sapienlioe et studendura'actioni, sub foliis
fixus est. Vêpres autem spinoe: spinoe iniquoe, quoe
sub fructuosis -àr-
Dominum suspenderunl. Inler spinas enim peccalo- mysticorum verborum, tanquam
. boribus, non aliter praedicaioribus quielus locus ac-
rum suspensus est. Unde Jer. : « Spinis peccatorum
nisi per evangelicam doctrinam , argenti
suorum circumdedit me populus hic (Jer. xxxvin.) » quiritur,
nilore fulgentem , terrenis polestalibus ab ipsis
Alii hune arietem in vepribus ligatura, Christum ante
oeterna. beatiludo suadealur. Quoe-bene cenlenario
immolaiionem spinis corbnalum intelligunt.
duclo figuralur, quia a loevain dextram trans-
VERS.12. — « Non peperceris, i etc. (AUG.ubi qualer ferlur. . „
supra.) Nunquid non pepercit Abraham filio suo -
C CAPUT XXIV.- :
propter angelum ? Sed in angelo figuratus est Do-
minus, qui Deus est st magni consilii angélus. Erat VERS.1, %— « Erat aulem Abraham senex
enim in angelo Deus, el ex ejus persona loquebatur. " f Dixitque ad servirai seniorem : Ponenianum, » etc.
Hoc magis in sequentibus apparebit, cuin"dicitur: (GREC) Manum sub femore jubet'pônere, et per
•iEt vocavit angélus Domini Abraham secundo de Deum coeli jurare, quia illius caro per illud nièm-
coelo, dicens : Per memetipsuni juravi, dicit Domi- brura descensura' erat, qui filius Abrahoe esset ex
iius. » Non enim facile invenilur Christum Patrem humanitale, et divinus ex divinitate; quasi dicat:
dicere tanquam Dominum, proeseriîm ante incarna- Tange Filium meum, et jura per Deum meum. Ve-
lionem. Nam secundum earnem hoc congrue dici- rumlamen non super fémur, sed sub femore manum
lur, secundum quam in psalmo n dicitur: t Dominus ponere jubet, quia inde descensurus'_eral, qui homo,
dixit ad me, t elc. Quod aulem dictum est ibidem, sed super homines esset ; unde digiium non fuit ut
c. 9 : i Dixit Dominus-Dornino rîieo, i elc, ad pro- manum super fémur poneret, quia nulla caro super
phelam hoc referlur qui loquitur ; sicut illud : «Pluil illam est.
Dominus a Domino, » id est, Dominus noslér, scilicet; VERS.5-8. — n Ut non aceipias. i (GREG.)Alle-
Filius, a Domino nostro. Paire scilicet. j. gorice. Isaac de filiabus Chananoeorum uxor prohi-
VERS.13. — « Arietem. J (ALC) Historiée. Aries beiur, quia Christo nulioe reproborum animoe cou-
qui pro Isaac immolatus esl, non putavimus, sed juriguntur. De cognaiione uxor ducî proecipitur, quia
verus est. Ideo magis putalur angelum eum aliunde sola elecidrum Ecclesia Chrislo copûlanda erat,
atlulisse, quam ibi de lerra post sex dierum opéra quam ipse Unigenilus ex proedeslinalïone et proe-
Dominum procréasse. seientia jam extraneam non habebatr Puer, qui ad
s Arietem inler vêpres, » elc. (HIER,in Quoest. nxorem deducendam mittitur, propbetarum et apo-
Hebr. ) Aquila neprem vel spinetum, posuit, etc.. stolorum,' oniniumque doctorqm ordo est; qui dum
usque ad quod ila Hebraice dicilur. verbum proedicalionis faciunl, cujusque animoequasi
VERS.14-19.— « Appellaviîque nomen, » ete. conjungendoeunigenilo Filio prpvjsores fiunt.
(HIER, ubi supra.) Pro eo quod hic habelur, elc, VERS.9. — « Posuit ergo, J etc. (HIER,in Quoest.
usque ad per incamalionem scilicet. Hebr.) Tradunt Hebroei quia in sanclificatiqne ejus,
VERS.20-24. — « Melcha. i (HIER,ubi supra.) De: etc., usque ad ef pondus Iribulaiionïs fortiter ferant,
Melcha uxore Nachor, etc., usque ad ef in ipso Do- quod cameli signiûcant.
mine legitur in Isaia. VERS.10. — <Ex omnibus bonis ejus, >elc. (GREG.)
-U\ TÎLOSSA -ORDINARIA.— LIB. GEN. 142
Quia his quoe de Domino loquunlur, in semelipsis A . liosa mansio est, in corde auditoris latiludo chari-
virtulum divitias oslendunl, ut tanto cilius ad se- tatis ; unde secundoe Corinlh. sexto : i Non angu-
queiidum Deum invitent, quanto suis auditoribus in Stiamini in nbbis, sed in visceribus vestris; J quasi
seipsis monslrant quoenarrant. suscipiendoe doetrinoe locum mentis dilalate, ad co-
VERS.11-13. — « Juxta puleum. » (GREC)Juxta gitanda carnalia coarclale.
fonlem sietit, et ex proefixa sentenlia, quoeesset eli- VERS.29-32.~— i Habebat, i elc. Quia carnales
genda proposuit, quia "sancti proedicaiores verba fidelibus conjuncti, dum spiriiualia dona conspiciunt,
fluentia consideranl. Unde colligunl quem vel quibus admiraiione suspensi, sinon usque ad opéra, tamen
auditoribus fiduciam certiludinis assumant. usque ad fidem suscipiendam proediealionem admil-
VERS.14-10. — i Igitur puella, J etc. (Auc, Q. tunt : dum enim bonos miraculis fulgere conside-
in Gen.) Quoerendumest quid différant illicite augu- ranl, quoedeoeternitate audiunt non récusant, quam-
rationes a pelitione hac, etc., -usque ad quo tenlare vis Ecclesiam moribus non sequentes, in carnali
Deum prohibetur. qperalione lemaneant.
c Inclina bydriam tuam. » Humilia soecularem fa- - a Habebat aulem. s "Quia sunl Garnales fidelibus
cundiam ad hauriendum propheticum sermonem, ut conjunclî, quorum familiaritate aliquando ad audien-
volimlatem luam persuasioni meoeinclinera. B dura verbum prodeunt, et videntes dona Dei collala
VERS.17-21. — « Occurriique ei servus, et ait : fidelibus mirantur, et verbum corde percipiunt, quod
-1 Pauxillam, ï etc. (GREC)Allegorice. Omnis proedi- bénis moribus implore non satagunt.
ealor animam auaitofis sititi,' ideo servus petit, VERS.35-56. — « Non comedam. * Quia sunt qui
Rebecca potum tribuil : quia eleclorum Ecclesia de- doclores ex temporalibus slipendiis retinere parati
siderio proedicalorum ex *virtule suoefidei salisfacit. sunt : sed illi nisi prius oblineant oeterna, reeipere
Quoeenim Deum, quem audit, confiletur, pr«cRcatori notant. Si enim'în animabus fructum non inveniunt,
aquam refectiopis el Tefrigerii offert: El nolandum •sumere stipendia corporibns conlemnunt ; pedes^non
quod bydriam ab humero inclinans posuit, quia illa lavant, quia laboris desideria nulla consolatione re-
confessio placida est quoe a bono opère procedit, levant.
Vel aquam proehuîl, quia in~eo quod credidit, vacua VERS.57-41. — t Et adjuravit, s etc. (Auc ubi
non remansit. Mox enim proedicavïl quod audivit, supra.) Sentenlia esl eadem, verba non omnia, vel
et dicendo multos' ex se proedicatores proiulit. Aqua ipsa^eliladicta-sunl; quodpropter eosdieendum, qui
enim in hydria, seientia proedicationis in mensura. evangelistas calumniantur quod in aliquibus verbis
Studetenim non plus sapera quam oportet sapere. non dmnino conveniunt, cum res et senlen.ia eadem ;
Hydria in ulna, mensura proedicationis in opère. H hune enim librum unus scripsit, qui ea quoe supra
- Nec soîum omnibus comitibus ejus, sed ef eamelis dixit, cum mandaret Abraham, vel reliqua ponere
potum proebet,quia verbum vite non solum"prudetf- potuit, si ad rem perlinere judicarel : cum veritas
tibus, sed eliam stallis proedicator. Rom. i: « Sa- narrationis non exigit, nisi ut rerum senlenliarum-
pientihus et insipienlibus debilor sum. Î Vel aqua que veritas sit, quibus voluntas (propier quain inlï-
eliam jumentis datur, cum cura earnis quomodo sit mandam verba fiuni) salis apparèat.
- habenda disponitur, ut ex voluptate'non impendalur, VERS.42-52. -4- t Veni ergohodie, i etc (HIERON.)
et ex hecessitate non negetur ; unde Rom. xm : In Hebroeo scriptum est, etc., usque ad ostendant
- « Garnis curam ne feceritis in desideriis ; Î et igitur Judoeialicubi positum aima, ubi adolescenlulam
"Ephes. v : « Nemo enim unquani carnem suam odio et non virginem sônet.
habuit. » VERS.55-58. — < Prolalisque, * etc.-- (GREC ubi
VERS.22-24. — e Protulit vir, t etc. (HIER.) supra.) Poslquam conjugii causam puer obturait, etc.,
Relia (VD3),quod hic pro didraehmate ponitur, se- usque ad « Dédit ea Rebeccoe.> Rebecca non omatur
mmneia esl: Schekel \eiO (h~W), qui Latine, sed auro Baihuelis, quia non suntdigna ornameuta har-
corruple, sictus dicitur, uncia. (GREC)Quia proedi- y. bari el imperili. De domo Abrahoe accipit orna-
catoi auditum Ecclesioeper obedieruiam, el manus menta, quia patienira de domo sapienlioe ornatur; a
pc operalionem exornat. Inaures duorum sicloruna puero Abrahoe suscipit inaures, id est, aureain au-
sunl, armilloe decem, quia prima virtas obedientioe ribus verba; ethrachilia, id est, aurea in manibus"
-in charilateesl, quoe dilectio Dei et proxiuii est- et opéra, et alia ornamenta ; quibus figurantur diversa
bonum opus decalogi completione perficitur, ut cum virtutum gênera.
bona agi cceperint, mala nulla agantur. VERS.59-60. — * Etnutrieem illius. » Honesium
Y-EHS.25-28, — ( Palearum quoque. J Quia Ec- erat ut ad nuptias absque parenlibus virgô profici-
clesia recipiens spiriiualia , Teddit proedicatoribns scens, nutricis soîatio foverelur. -
terrena stipendia ; unde I Cor. ix : -e Si vobis spiri- VERS.6i. — <tIgitur Rebecca, J elc. (GREC)Quia
iualia serainavimus, magnum est sinos carnalia ve- Ecclesia-habet secum minoris merili animas, quoe
slra melanius. - - ipsam moribus sequuntur : sed ad conteraplationis
( Locus spatiosus. t A priore populo naturoe legem thorum non provchunlur. Pueros quoque quosdam
se Ecclesia novisse monstravit, et proedicatiouem habuit in coinitatu, quia cum prophetis fuerunl qui
a.nplo charitatis gremio snscepit : doclùri enim spa- bene viverent, etsi prophelioespiritum non haberent,:
143 WALAFRIDI STRABI FULD. MON. OPP. PARS I. — THEOLOG1CA. 144
et cum apostolis et doctoribus , qui vitam eorum le- A VERS.67. — c Qui introduxit eam, > etc. (GREG.
nerent, et lamen non proedicarent. ut supra.) Hanc Isaac in labernaculo matris suoein-
« Qui festinus, J elc. Feslinus puer ad dominum troduxit, et uxorem accepit, quia in loco Synagogoe,
redit, quia proedicatores cum auditorum vitam obîi- de qua natus est Christus, Ecclesiam diligit : ut quoe
nent, Deo, de cujus munere hoc habent, non sibi cognatione, id est proedest-inatione,proxima fuerat,
prasbent. amore conjuncta uxor fiât.
VERS.62. — « Eo tempore Isaac, i etc. (GREC « Et intantum dilexil eam, J elc. (GRECut su-
ubi supra.) Vivens et videns Dominus est, etc., usque pra.) Quia ex lucro EcclesioeChristus iristiliam ex
ad modo spineam coronam, modo crucem sustinuit. perdilione Synagogoe delersil, quia dum Ecclesia
t Habitabat, J etc. (PATERIUS in Gen. ex diclis ex gentilitate veniens usque ad thorum conlempla-
Greg.) Isaac, Rebecca veniente, habitabat in terra liocis perducitur, Judoea pro nihilo habelur. Isaac
auslrali, quia Christus, veniente ad se Ecclesia, in quoque risus, Rebecca vero palientia dicitur : risus
illorum mentibus mansit quos non corporis frîgus, vero ex loetilia, palientia ex tribula'tione. El quam-
sed fervor charilalis tenuit : qualis erat Anna, Si- vis Ecclesia jam sit coelestis gaudii conlemplalione
ineon, et aliqui de populo Judoeorum. suspensa, habet tamen in se quod do earnis pondère
VERS.65. — « Et egressus fuerat, s etc. (HIER.)B doleal. Isaac vero el Rebecca junguntur, id esl, risus
Per lerram australem, Geraram significat, unde ad el patienlia, secundum illud Rom. xn : « Spe gau-
immolandum adductus fuerat. Egressus est, ut exer- dentes, in tribulalione patientes, i ut prospéra Ioe-
ceretur in campo. In Hebroeolegitur : t Egressus esl tificenl de conlemplalione, adversa de tribulalione
Isaac, ut loqueretur in agrum, inclinata jam ve- perturbent.
spera; > ubi significalur quod Dominus solus orabat CAPUT XXV.
in monte, et Isaac, qui typus Domini fuit, ad oralio-
nem quasi virum j'ustum a domo egressum nona VERS.1, 2. — < Abraham vero aliam duxit uxo-
hora, vel ante solis occasum, spiriluales viclimas c rem, J etc. (ISID.)Allegorice. Mortua Sara duxit
Deo oblulisse. Abraham Ceturam. Non propter incontinentiam,
(GRECubi supra.) Ager mundus esl, quo Christus quia jam grandoevus: née propter filiorum proeura-
egressus est, quia visibililer apparere dignalus est. tionem, quia illi semen quasi stell'oe coeli ex Isaac
Unde Habac. m : « Egressus es in salutem populi promissum erat. Sed sicul Agar et Ismael figura-
lui. » Isaac ad meditandurn in agro exiit, quia Chri- verunt carnales Veleris Teslamenti, sic Celura et
stus formam humililalis proebens, exercilium longa- filii ejus hoereticos, qui se ad Testamentum Novum
nimi talis, passionis, et palieniioe exempla monslra- 'G exisliraant pertinere., Sed utraque concubina, sola
vil, sicut soient juvenes exercilati armorum nsu me- Sara uxor; nnde Cant. vi : « Una est columba
dilari. Armorum meditalio est passionis frequenla- mea, i etc.
tio. Qui enim verbera, spula, lanceam crucemque Allegorice. Post assumptionem EcclesioeacEioese-
perlulit, passionem usque ad mortem in se frequen- runt Christo mulloe animoehoerelica pravitate dece-
tari permisit. Passiones arma dicimus, quia per ip- pte, quoe non catholicos, -sed sehismaticos genue-
sas ah adversariis liberamur ; unde Luc. xxi : c In runt, qui unitatem Ecclesioediviseruni : quos signi-
" ficant filii
palientia veslra possidebilis animas vestras. J Ceturoe, qui inferius numeranlur.
« Inclinala, i elc. Quia passionum exercitia - (HIER., inQ.Hebr.) Celura, Hebraice, copidala,
juxla finem mundi suscepit ; unde psal. CXL: i Eleva- etc., usque ad quanto enim quis est carne fessus,
tio manuum mearum sacrificium vesperlinum. i tanto spirilurobustus etsapientioe complexibusaptus.
VERS.64. — «'Descenditde camelo, t etc. (GREC, VERS.5, 4. — <rFilii Dadan fuerunt Assurim, el
lib. i, Moral., c. 14.) Rebecca ad Isaac in camelo « Lathusim, et Laornim. At vero ex Madianortus est
deducilur, etc., usque ad super torluosa camelorurn t Epha et Opher et Henoc et Abida. J (HIER.)ASSU-
dorsa divilias portant. -, rim in negoliatores transferri putant, etc., usque ad
VERS.65, 66. — t Quis est ille homo, i etc. et a plerisque filiis Abrahoe ex Cetura occupalas
(GRECapud Palerium.) Rebecca viso Isaac, quis sil, Indioe regiones.
"requisrto puero, cognoscit': quia Ecclesia per pro- VERS.5-7. — « Deditque Abraham, i elc. (ISID.)
phelarum et apostolorum dicta, quid de Ghristo cre- Quia dantur mimera filiis concubinaram, id est
dere debeal, inlelligit. Quoese mox pallio cooperuit, carnalium; sed non perveniunt ad regnum promis-
quia quanto Christi mysleria pénétrât, tanlo de an- sum hoeretici, vel Judoei, quia carnalia lucra se-
teacta vila confunditur. Unde infîrmitalem suam pal- quuntur ; solus Isaac est hoeres, quia non filii earnis
lio operire nilitur ; et quoe prius in camelo libère existimanlur in semine, sed promissionis.
geslatur, descendais verecundia tegitur, cui quasi - VERS.8-11.— i Et [deficiens mortuus est inise-
verecundius dicilur : Quern enim fructum habuisli e nectulebona, provectaequeoelatis,et plenusdierum,
lune in illis in quibus nunc erubescis ? « congregatusque esl ad populum suum. Et sepelie-
i Àt illa, J etc. (HIERON.)Alia editio, « teri- f runi eum, > elc. (HJERON.) maie in LXX addilum
Strum, J quod etiam nunc genus est Arabici vesli- est : J Deficiens mortuus esl Abraham, i quia non
menti quo mulieres provincioeillius velanlur. convenil Abrahoe deficere vel minui. Illud quoque
'
145 GLOSSA"ORDINARIA.— LIB. GEN.
quod posuimus <ni seiiectutc bona senex J el ple- A cli orando effleiunt, etc., usque ad is enim, in quo
nius in Groeciscodicibus ponitur, 8 plenus dierum ; » Deus multiplicare semen Abrahoe proedestinaverat,
quod cran sensum videatur exponere, eo quod luce oralione oblinuit ut filios haberet.
et diei operibus plenus occubueril, magis lamen « Qui exaudivit eam. J (GHRYSOST.) Ne putes e ve-
ad anagogen facit, si simpliciter, ponatur t plenus. J stigio et protinus assecutum esse quod oplabat:
( Glossa Groeca.) Ecce Moses vitam venturi soe- nam viginti annis mansit orans et deprecans Deum.
culi novit, nemo enim his qui non sunt, apponi Nam sicut docuit nos qnot annos habuit quando-
potest. duxit Rebeccam (nempe quadraginla), ita assigna-
VERS.12. — « Hoe sunt generationes, > etc. Hi vil nobis quot annorum fuerit Isaac, quando nali
populi anle filios Isaac computanlur, qui cum sint sunt ei filii. « Sexagenarius, inquit, erat quando
de semine Abrahoe, non tamen computantur in se-- nali sunt parvuli. i
inine, quia prius est quod animale est; deinde quod « Perrexitque, » etc., (Auc, Quoest.'in Gen., tom.
spiriluale. Unde post computationem carnalium, III.) Quoerilur quo ierit, cum nondum essent pro-
ponitur genealogia Isaac, de quo facta est pro- pheloe vel sacerdoles labernaculi aut templi Do-
missio, et eleclorum propaganda succcssio. mini? Forsitan ad locum ubi aram constiluil-Abra-
VERS.13-15. — t Et hoecnomina filiorum ejus in B ham. Sed quomodo ibi responsa darentur, lacet Scri-
« vocabulis et generaiionibus suis. Prîmogenitirs piura; an per aliquem sacerdotem? quem inirum
t Israaelis Nabajolh, deinde Cedar, et Abel, > etc. est, si erat, non fuisse nominatum, et nullam sa-
(HIERON.)Duodecim filii nascuniur Ismaeli, prhno- cerdotum factam menlionem, esse. Forsitan ibi,
geniius Nabajolh, a quo omnis .regio ab Euphrate cum orando ailegassenl desideria sua, dormjebant,
usque ad mare Rubrum Nahathea dicitur, quoepars ut persoranum monerenlur : vel adhuc vivebal Mel-
Arabise est. Nam familioe ipsorum oppida, pagi et chisedech, cujus tanla fuit excellenlia, ut dubita-
tribus, horum appellatione celebrântur. Ab uno ex retur ulrura homo an angélus fuerit. Vel forte etiam
his, Cedar in deserlo, et Duma alia regio, et Thema illo tempore eranl homines Dei, in quibus Deus
ad austram, et Chedma, alias Chelbma, ad orienta- - posset interrogari. Quidquid horum, vel forte aliud
lem plagam dicitur"^Quod in exlremo capituli juxta fuerit, Rebecca lamen secundum Scripturam Domi-
LXX legimus, « conlra faciem omnium fratrum num interrogavit, et responsum ejus meruit.
suorum habitabat, i verjus est quod ,posuimus, VERS.23. — « Qui respondens ait : Duoegentes, »
i coram omnibus fratribus suis oceubuil,» id est, in etc. (Auc) Historica proprielate responsum inveni--
manibus filiorum suorum mortuus est, superstitibus tur completiim, cum propier Israël, id est, Jacob,
adhuc liberis.Fratrès enim filii appellantur ; unde " minor filius superavit Idumoeos,id eslgeutem quam
Jacob : < Ponatur coram fratribus meis, et fratribus propagavit Esau, eosque per David tributarios fecit ;
tais, et dijudicent inler nos. J Non enim credendum quod diu fuerunt usque ad regem Joram (IY Reg.
est quod Jaeob, exceptis liberis suis, aliquos fratres vm). Tune enim ldumoei rebellaverunt, el jugum
secum habuerit. de cervice excusserunt, sicut prophetizavil Isâac,
VERS.16,17. — i Duodecim principes tribuum quando minorera pro majore benedixit, el hoc idem
t suarum. Et facli sunt anni vitoe Ismael, J etc. dixit majori, cum ipsum poslea benedixit.
Duodeuarius, sicut sacratus est in apostolis et.ïn VERS.24-26. — i Jam tempus, J elc. (HIER.)Ubi
apostolicis viris, sic exsecrabilis esl in reprobis nos t pilosura» posuimus, in Hebroeo habelur seyr
contra fidem Trinitalis et Evangelium per quatuor" (IJΩ) ; unde Esau, sicut alibi legimus, seyr, id esl
mundi parles dilatatis. pilosus dictas est.
Vrasr 1S, 19. — c Habilavit autem ab Hevila us- «Protinus alter, B elc. (ISID.)Hoc figuraliter fa-
« que Sur, quoerespieil JUgypium, t etc. Regio quam ctum etiam Judoeis non credentibus notum esl:
circumivil Phison ab Hevila, nepote Noe, sic vocata qualiler populus Ecclesioepopulum Synagogoesupe-
est, et est solitudo conlra faciem jEgypti. Sur quo- ravit, et plebs Judoeorum, tempore major, servivit
que est soliludo inter Cades etBarad, extendens D minori populo Christianorum.
desertum usque ad mare Rubrum et ^Egypti con- (BED. in hoc cap., tom. ïï.) In singulis quoque hoc
" - "
- dici polest. « Duoegentes et duo populi » inlra nos,
finia.
VERS.20. — «De Mesopolamia sororem Laban. J sunt, scilicel vitiorum^t viriutam; isle m'nor, ille
Regio slerilis, quoe sic Groecevocatur quia média major :-plures enim sunt mali quam boni, et vitia
inler duo flumina Tigrim et Euphratem. Nam picoç plura virtutibus. Sed tamen populus populum supe-
médius, noeait.ôsfluvius dicitur ; hinc hippopotamus rat, « el major serviet minori, » caro scilicet spi-
id est, fiuvialis equus. ritui, et vitia virtutibus. Proecedit Esaii, rufus, et
VERS.21, 22.— < Deprecalusque... sed collide- lotus ut pellis hispidus ; deinde exit Jaeob lenens
t bantur in utero parvuli, i etc. (HrER.)Promolione planlam fratris ; prior enim populus, propheiarum
vel collisione LXX posuerunt, C ludebant > vel et Chrisli sanguine pollutus, peccati et nequitioe
« recalcitrabant : » Aquila, « confligebanl filii in squalore circumdalus : cujus minor plantam lenuil,
utero ejus. i Synimachus, « in similitudine navis in quia majorera populum minor superavil.
superficie ferebanlur.s (GREC,Dial. j, 8.) Quoesan- VERS.27, 28.— « Faetus est Esau, t etc. (GREC)
14"/ WALAFRIDI STRABI FULD. MON. OPP. PARS l. — THEOLOGICA. 148
Eorum viiam significat, qui exteriorîbus voluptati- , i cunctarum in illo ostendisse virlulum mctipliea-
Lus fusi carnem sequuntur. Agricola quoque dici- lionem.
ter, quia amatores soeculi tanto colunt exleriora VERS. 14-16. — c Ob hoec invidentes, i elc.
quanto inlériora sua inculla relinquunt. (ISID.) Isaac, Christus, qui primum vult fodëre pu-
« Simplex. i ( GREC) Quia curis exterioribus leos, etc., usque ad « ibimus. i
spargi refugiunt simplices, cogitatione et conscien- € Puteos Cl obslruxerunt, » e"c. (GREC) Morali-
lioe habilalione consistunl. Habitat enim in laber- ter. Soepecum verbis divinis inlendiraus, doemonum
naculis, qui se mira mentis sécréta conslringit, ne insidias gravius toleramus; quoe menti nostroe ter-
dum ad mulla foris inhiat, a seipso cogitatione alié- renarum cogilationura pulverem aspergunt, ul m-
nants recédât. tenlionis oculos a luce inlimoe Visionis bbscurenl.
VERS.29, 30.—« Coxit aulem Jacob, » etc. (HIE- Nos enim puteos fodimus , cura Scripturoe alla
RON.)Rubeum vel fulvum ; Hebraice Edom dicilur : penelramus, quos occulte Allopbyli replent : quia
ab eo autem quod rubeo cibo Esau primogenila terrenas cogilationes ingeruni el divinoe scientioe
vendidit, fulvi, id est Edom nomen accepit. aquam tollunt, unde psal. cxvni : « Declinate a nie,
VERS.31, 52. — « Cui dixit Jacob, > etc. (ISID.) maligni, el scrulabor mandata Domini. J
Quôd Esau primogenila propter escam frairi minori 3 VERS.17. — c Et ille discedens, > elc. (HIERON.)
vendidit, et postea paierna benedictione sibi pro- Et abiil inde Isaac, et venil in Geraram vallem, el
missa privai-us esl, Judaicum populum significat : habilavit ibi. Pro valle, torrcnlem habent iu Hebroeo.
qui in Exodo primogenilus Dei filius appellalur, et Nunquam enim Isaac, postquam inagnuS faetus est,
propier soeculi lucra non solum primâtus sui hono- habitare poluil in valle, sed in torrentC De quo
rera amisit, sed et coelestis regni proemiitmproepa- scriplum eslpsal. cix : « De lorrente in via bibet, i
ratuni adipisci non meruil. Unde per exprobral'o- De quo Elias in tempore fimis bibil; sed quia non
nem dicitur Malth. xn : <Auferetur a vobis'regnum erat perfeetus ul Christus, torrens ei aruit. Chrisius
Dei et dabilur gentibus, i elc. Piimogenilura aulem vero etiam in tdrrente iradilus est, dedicans rege-
veslis erat sacerdotalis, qua iuduti majores natu neratimem noslram et baptismi sacramentum.
cum benedictione patris victimas Deo, velut ponii- VERS.18,19. — « Fo,1it alio puteos, > etc. (ISID.
fices, offerebant : hoc dono, lerreni amoris deside- ex Greg.) Isaac apul aîienig nam gent m puteos fo-
rio, caruerunt Judoei, cum gloria fuluri regni. iiil : in quo monemur ul in hac peregrinaiione co-
VERS.35, 34. — « Jura\iiEsau,i elc. (GREG.,lib. gitationum prof nda penetiemus, etquou que veroe
xxx, Moral., c. 13.) Sciendum autem quod nos quin- intelligentioe aqua redeat, inquirilionis manus ad
u
que modis guloevitium tentât, etc., usque ad et non exh-.iuri'eli'iacordis lerrena non torpescat, Allopbyli
quoe edendi libido suggerit. insidiantes put os replent, quia inirhundi spirilus,
cum nos sludiose fodere t onspiciunl, riiolestias
CAPUT XXVI.
tentationam cogitalionibus ingeruni.
VERS.1-7-.— <Orla autem famé super terram, t VERS.20, 21. — t Adversus paslores, i etc. (HIE-
elc. ( AUG, Quaist. in Gen., tom. IH. ) Quoeritur RON.)Aquila etSym'«a> hus, « adversum et coiitra-
quando hoc factum fuerit, quod Isaac abiit inGe- rium, » transtalerunt, sedin Hebroeohabetur c Sa-
rara, etc., usque ad ut intelligamus temporalia nec tana ; t Unde palet Salanam •conlrarium interpre-
dari posse, nec prosperari debere, nisi ab uno Deo. tari.
YERS.8-11. — « Curoque pertransissenl, » etc. VERS.22-25.— s Latiludo. > In HebroeoRehobot'
(ISID) A tempore Chrisli usque ad Gonstanlini lem- (îYDm), lalitudines. Unde probalur illud quod supra
pora non in convenlu populorum, sed lanquam per cap. x dictum est : «Spse oedificavit Niniven i et
latebras proedieabatur fides, in secreto congrega- rabooiii, id est* plaleas ejus.
baniur Chrisliani : tandem videnles Christiani prin- e Nunc dratavil, t etc. Dilatalus est Isaac, et re-
cipes soeculi per miracula Chrisli majeslalem con- plevit omnem terram scienlia Trinilalis : M in loto
temperalam humanoeinfirniitaii, ut possini sociari, orbe lalitudinCm Ecclesioecollocavit, prius lamen in
el esse < duo in carne una, s jam in manifesta Judoea notas, et in Israël nominales : postea -c m
Chrisli et Ecclesioe sacramentum proedicari per- omnem terrain exivit sonus eor<im (Psal. xvm), »
raiserunt, et diu -fuisse absconditum doteerunt. id est apostolorum, <}uiper-universnm orbem fode-
( Vidit eum jocantem, » etc. (Auc) Quid sibi runl puleos, et aqua! omnibus oslenderunt bapii-
velit, in sacramento Christi et Ecclesioe,elc, usque zanies omnes gentes in nomine Patris, et Filii et
ad i ut habilaret in nobis. » Sp'rilus sancti (Malth. xvm). s Puteos Abraham,
VERS.12,15. - « Seminavit autem Isaac in terra quos aperuit, sic vocavit sicul paler ejus : Moses
« illa, s etc. (HIERON.)Licet in aliéna terra semina- enim el prophète apud nos suis nomininus appei-
verit Isaac, non pulo quod tanla ei hordei fertiliîas lantur, i.ec horiim mutantur vocabula puteohim.
<uerit. Unde melius arbitrai' quod habetur in He- VERS.26-31.— « Ad quem locum ,> elc. (HILP.ON.)
broeo, et quod Aquila translulit : « luvenit in illo Abimelech non semper pacem habet cum Isaac, etc.,
anno cenlupîuin «slimatum. i Tacens aulem Scri- usque ad el alia phira sunt in quibus nobiscum phi-
piura genus frugum quod centuplicaverit, videtur losophi dissident, vel concordant.
1Ï9 GLQSSA ORDINARIA.'""--LIB. GEN."'" c ' ";
IS'O
"Pro~« Ochozath, s pr'onubb ,"in îlebroeo habetur".A cûstodiéritis'mandata inea, dabo voTiis-pluvias-
« collegium amicorum ejûs, » ut tam hominem si- temponbûs suis, i^etc., quoe pertinent 'ad earnis -•
gnifiée! quam amîeôrîimlurbahi, 'quoecum rege vé- délieras. Fuit etiatii vénator, quià pér -èffusionem
nérai : in quibus tait PhieoVprinceps exercitus' ' sânguinis arietam el vîlulorum'; et hîreorum, Deum"
;' '
illius. placaba't. «Jacob sîmplex habitabat in làbernaeulis> '
'"e Abimelech, et Ochozath, J etc. (ÎSID. in Gen., quià electî de gentibus "fideet Voluntate Déo placera
tom; V.) Duo eum Abimelech venerunt : Ochozath, studuerunt. "Per<tahernacula , diversas per orbem
*
gêner ejus, etc., usque ad sapientibus et insiplen- Ecclesiàs vel"diversds' ordines inlelligimus
tîbus dêbitor est. ^VERS.5-5. — i Sume arma; •%etc. Isaac diligebat
' VERS.52-35/—t Ecce aûtem
venerunt.'('(HIER.) Esau, quia de'ven&lione 'ejus vescebatur. Re-
Nescio quomodo in LXX s el "venerunt pueri Isaac becca diligebat Jacob, Isaac Deum ; Rebecca autem
nunliaiiles 'ei de puteo quem foderunl, et dixe- proescientiam Dèi figurât, quiadiligeha'tDeus populum
rïïnl ei :' -Kou irivenimus aquam. Et vocavil nomen Judoeorum ,'eo quod assidue èorum obiationibus
ejus Jurameuiuni. » Quoecnim elymblo'gia est pro- placahalur. Sed proescitens populùin gëntîtim înulfo
pierea~vocari Jurahrenlum, etc., usque 'ad non con- m'eliorem fulurum, per proescienlioe suoe gratiam
gruit ut Isaàc aquam non inveriirét, - B amplius diligebat. Esau inveriatîone moranle, ut
' de agrestibus anihialibus ciboS patri exhiberet etbe-
. CAPUT XXVII.
nedicerétur, mater Jacob ad benediclionem perci-
VERS.1, 2. — « Senuit alitera Isàac, » etc. (HIPP." piendam patri appiieuil : quia adhuCJudoei in lega-
mart.,'ex Hieron. , vpisl. ad Damasum, tom. I.) libusmorantafijCt ad fidem Chrisli'tarde'occurrunt,
Mystice. Isaac portât imaginem Dei Patris, Rebecca mater gralia genliles fidem avide suscipîentes ad
Spirilus sancli, Esau populi piloris "et zabuli, Jacob percipiëndani benediclionem Judoeis debitaih obtulit.
Ecclesioe et Christi."Sènectus Isaac, consummatio- Qualiler adtem benediclionis donum promeruerint, -
nem mundi ; bculi caligantes^perrisse fideln «lemun- lestaniur opéra Jacob, quoe pro benedictione suscî-
do, et religionis lumen neglectum esse,, significanl. pienda gessit.
Quia filios major vocatur, acceplio'est legis Judoeo- .VERS. 6-13. « Dixitfilio suo Jacob 4Audivi patrem'
rum. Quia -escas ejus et capturam drlexil palbr : i iuum loqueiïteni, » elc. Allegorice. Per duos hoedos
homines sunt ab efroré saîvatr, quos per doelrinam confessionem'peccatorum gentilis populi et poenîten- _
justus quisque venatùr. Sëfm'o Dei, répromissionis " liam possumus accipere.Hoedi "optinri,quia confessio
benediclio^, el spes regni futuri, in quô cum Christo peccatorum etpoenitenlia valde esl Deo acceplabilis.
sunt regnaluri , et verum sabbatum celebraturi. 'G "UndeLuc.-xv : "c Gaudium eril in" coelo sliper uno -
Rebecca plena Spirilu sanctô, scieris quod audisset peccatore poenitenliam agente, »etc. Histoùce. Per
anlequam pareret, quia c major ser'viei minori : i unum peccalorem populum gentium, per nonaginta
hoec formam geri't Spiritus sancti,, quoequbd fuiu-" novem justos, Judoeos intelligît qui sibi videbantur
rum esse noverat in "Chrislo, "ante -meditahalur in jusli in observanlia legis. Unde Luc xvi : * JUt
Jacob, loquitur ad filium minorera, t Vâde âd gre- quid juslificalis vos coram bominibus, » elc. ; qui
gem el aller mihi duofe hoedos optimbs; t proefi- imperfeclo numéro ponuntur,.quia nullum ad per-^
gurans carneum Salvatbrîs adventum, in quo eos fectum -adduxit lex.
liberaret qui pecealis tenebanlur obnoxii. Hoedi VERS.14, — « Paravit illa cibos , » etc. (ISID.)-
enim iibique' peeeatôres significanl. Duo afferri ju- Myslice. Per delectabiles escas quoe de hoedis prae-
bentur,ul du'orum populorum âssumptio signîficetur. parantar Isaac, intelligimuspoenitentîoe opéra, etc.,
Teneri scilicet et humani-; docibilés scilicet et inno- usque ad peccata praîterita anle oculos mentis soepe
cénlis animoe;Slola Esaù est fides, id est Scripturoe jiroducit.
Hebroeorum"quoe illis priinrrdaloe sunl quibus po- VERS.15-19. — « Et vestibus Esau, »,etc. (HIER.)
pulus gehlilium poslèâ-intlulus; pelles'circumdate n In hoc loco tradunt Hebroei primogenitos functos
brâchiis ejus, péccâtàHiriiùquepopuli ; quoe Chri- officio sacerdotum, el hahuisse veslimenium sacer-
stus inexlensione mânuïïhVciuci secum affixil .dpsê dotale, quo induli victimas offerebant, anlequam r
eîiim in corpore suo, non sua, sed aliéna peccala Aaron in sacerdotium eligerelur.
porlabât. VERS.20-24. — t Quomodo, inquil, tam cito inve-
VERS."2.-^ c Vocavilque Esaù. » (ISID. in GèA., t nire potuisti, fili ml"?J (HÏPPOLYT.) Quoerit Isaac a.
tom. V.) Esau •vector," etisgribola Jacob vero siin- Jâcob cur tam cita veueril, âdmiratus scilicet velo-
plex habitabat in tahernaculis. Ésau populum He- cem credentium fidem. Cibi deleclabiles offerunlur,
braicum,3acbb gentilem populnm significat. Isaac quia hostia Deo plaeens, salus peccatorum. Quia
vero Deum, qui utrumque populum, illum per le- posl ésum sequitur benediclio , et ejus odofe per-
gem, istum per fidem, sibi filios fecit. Esau agricola fruiiur, virtalem resurreclionis et regni apertê prô-
erat,- quia Judoeus pro terrenîs Deo "servïebat, cui nunliat. « Ecce ïidbr filii mei sibui odor a'gri pleni. J
non est- diclum , ut esset pauper spifttu , mitis , Hoec esl benedictib: Odoi'é nominis Christi, sicut"
paciûcus, misericors, perseculionem patiens, ni co- ager/ mundus impletur. Benediclio est de rore cali,
piosam niercedem h-aberel in coelis ; sed ": « Si id est pluvia divmr verbi; el de pinguedine terroe ,-""
1S1 WALAFRIDI STRABI FULD. MON. OPP. PARS I. — THEOLOG1CA. 1S2
id est congregatione populorum; multitudine fru- A ibunt civitatem. » Et alibi ; « Aperueruni ora sua;
menti el vîni, hoec est mullitudo, quam colligit de sicut comedens in abscondito. >
sacramento corporis et sânguinis sui. Illi -servûmt VERS.33-35. * Expavit Isaac. > Benedictionem re-
populi, id est gentiles conversi. Ipsum adorant tri- promissam repetente majore filio , expavit Isaac, et
bus populi, per circumcisionem conversi creden- alium pro alio se benedixisse cognovit ; nec ïndi-
les. Ipse est Dominus fratrum suorum, idest Judoeo- gnatur cognito sacramento, sed,confirmabat bene-
rum. Ipsum adorant filii matris ejus, quia secundum dictionem dicens : « Et benedixi eum, et benedictus
carnem nalus est ex ea : ipsum qui malediserit, esl. t Hoecest prima benediclio Isaac minori populo
maledicetur; et-qui benedixerit, benedicelur. Chri- Cbristianorum data. Sed nec major filius omnino
stus ex ore populi Patrem igno.rantis benedicitur, id despeclus, quia, cum intraverit plenitudo gentium ,
est, veraciler dicilur, sed a Judoeis alius benedici tune omnis Israël salvus erit. Cujus secundoe hene-
pulalur, qui ab errantibus exspectatur. diçtionis prophelia est. \i In pinguedine terroe , et in
VERS.25, 26. — « Quos cum oblatos comedis- rore coeli desuper erit benediclio tua. « In pinguedi-
« set, J etc. Mystice. Poslquam Isaac cibum sumpsit, dine terroe, » id est, in fecunditate rerum, el poten-
Jacob oblulit ei-vintini : sic per cibum activoe vitoe tia regni, quoein illo populo fuit; c et in rore coeli,»
opéra designantur ; per vinum, quod mentes aliénât, B eloquiis Dei.-Ipsis enim eloquia Dei crédita sunt,
contemplativa accipitur, quoe ab amore soeculimen- et legis leslamenla. «Vives in gladio : > quia san-
tes electorum aliénas facit. Post cibum et potum. guin! populus ille deditus, necem in Christo et pro-
Jacob benedicitur, quia illi benediclionem ccelestem phelis exercuit, t Et servies fratri liio minori, i id
a Deo percipiunt qui eum usque in finem bonis est, populo Chrisliand. < Tempusque veniet, cum
sludent. excutias et solvas jugum ejus de cervieibus luis ; t
operibus placare
VERS.27. —- « Benedicens, ail, » etc. (GREC , cum scilicet per cognitionem fidei el graliam Christi
liom. 6 in Ezecli.) Aller ad venandum mittitur, elc, conversus, deposueris ^nus legis; quando jam tune
usque ad quoe major foras exiens reliquil inlus. non servies minori, sed per fidem frater voca-
beris. !
(GREC, ibid.) Isaac, caligantibus oculis, Jacob fi- i > etc. Ut quoedam mentis alie-
lium nesciens benedixit ; quoe venlura erant Expavit Isaac,
proe-
et Constat enim natio sequeretur, quoe exstasis dicitur, quoe in nia-
vidit, quiproesens assisterel,nescivit.
adventum gnarum rerum revelationibus fieri solet. Unde în-
quia Judoei, qui-plene legem didiceruut, est spiritaaliler admonîtam esse Isaac,
Christi cognoverunî. "Unde Matth. n, Herodes a telligendum
sacerdolum ubi Christus nasce- ul confirmarel benediclionem in Jacob, cm polîus
prineipibus inquirit G irascendum fuit , quia patrem fefellit. In Adam
retur ; cui protinus responderunl, «In Bethlehem.n
quoque exstasis processit, antequam dicerot :
Prius ergo noverant quem passionis tempore cum
et <Erunt duo in carne una (Gen. n), J quod esl
despicerent, ignorabant; quorum notitia prior , « magnum sacramentum in Christo et in Ecclesia. »
ignorantia poslerior, Isaac caligante signatur ; qui « Benedixique ei, » etc. (ALC) Si justi viri vo-
dum Jacob benediceret, quid in future ei eveniret
assisleret nesciebat. luntas bona est, quid est quod Isaac non Esau quem
proevidebat, sed quod proesens
Sic Judoeorum populus prophelioemysteria accepit, voluit, sed Jacob quem noluit, benedixit? Jusii
hominis, quantam ad conscientiam, voluntas bona
in
sed coecos-oculos conlemplalione tenuil, quia praa=
multa in futuro est : Deus vero solus de futuris judicat. Isaac hu-
sentem non vidit, de quo proevidit. mano more filium
Anle se enim positum cernere non valuit, cujus ad- majorem benedicendum putavit -.
ventus potenliam longe anle nuntiavit. sed Deus, qui occultorum est cognitor, minorera
dighum benedictione ostendit, ut non hominis osien-
(GREC, nom. 10 in Ezech., lom. ïï.) Isaac filium deret esse benedictionem, sed Dei : ideo in Numéris
nescit, quem benedixit, elc. , usque ad et quia per ad Mosen et Aaron sacerdotes dicitur : < Ponite
quosdam in contemplationem surgit, per quosdam in nomen meum super filios Israël. Ego -Dominus
activoevitoe opéra pinguescit. Sequitur : D benedicam eos (Num. yi). J Sacerdotis est benedi-
VERS.28,29.— i Del tibi Deus de rore coeli,^ etc. cere, Dei effectum tribuere. Ut autem intellexit
Ros desuper et subtiliter cadit, et loties de rore Isaac Iper spiritum prophelioe benediclionem minori
coeli accipimus, quolies per infusionem contempla- deslinatam, ait, « Benedixi, et erit benedictus. >
lionis intimoe de supernis aliquid tenuiter videmus. VERS. 36-39. — « Juste vocatum est nomen ejus
Cum vero bona opéra per corpus agimus, de terroe c Jacob : Supplanlavitenimme, » etc. (HIER.)Jacob
pinguedine ditamur. supplantator interpretatur. Ab eo igitur quod fra-
« Abundanliam fmmenli, > etc. (ISID.) Hoecest Irem ante deceperit, allusit ad nomen, qui ideo ante
mullitudo quam colligit de sacramento corporis et Jacob vocatus est, quod in ortu plantam fratris ap-
sânguinis sui. prehendil.
VERS.30-32. — c Yenit Esau, > elc. bero Esau VERS.40. — « Et fratri tuo servies, » etc. Quia
ad patrem revertitur, quia prior populus in fine Idunioei tributarii fuerunt Israël, qui Jacob vocatur.
eonvertelur. Unde psal. LVHI: t Convertentur ad « Tempusque veniell cum excutias et solvas jugum
vesperam, et famem patientur m canes, et circum- « eius, s, elc. Hocimpletumestquando rebellaveriini
4K5 - -GLOSSA ORDINARIA.' —LIB. GEN. 154
Idumoeineessenlsub Juda. « Tempusque veniet, J etc. Alib.v Moral.,c.H, tom.I.jln îtineredormira, etc.,
Quasi : Judaleus nopulus a servitute peccali in fine - usque ad s quoniam suavis est Dominus. s
liberabitur, ut cum « plenitudo gentium intraverit, VERS.11. — « Tulit de lapidibus, > etc. (ISID.)
omnis Israël salvus flet (Rom. xi), t - Dormilio Jacob in ilinere , mors Christi in cruce.
VERS.41. — < Dixiique in corde suo. » Cum Lapis capiti suppositas, Christus est secundum hu-
Scriptura dicat, Esau in corde suo de morte fratris manilatem, quem Jaeob unxit, ul Christus signare-
tractasse, quomodo vel a quo sunt hoec nuntiata tar, jcpioTorenim Grèce, unelus Latine. Caput autem
Rebeccoe?Sed dalur intelligi quod ei divinitus omnia Christus Deus. Lapis ergo capiti Jacob suppositas,
revelabantur. Propter insanabile odium Judaeoruni, "«'gnat humanitatem Christi conjunctam Deo assu-
-per spiritum consilii proeceptum est apostolis ut, ment!, t Caput enim viri Christus, caput Christi
relicla Judoea, transirent ad gentes. Deus (/ Cor. xi.)
< Venient dies luclus, « elc. Nolebat enim hoc VERS.12. — « Viditque in somnis, » etc. (GREG.,
facere vivenle pâtre, ne incurreret odium ejus, et Regist. 1. i, ep. 24.) Jacob -proedicatores signât qui
malediceretur ab eo. non solum caput Ecclesioe,~id esl Christum contem-
(DIOD.)Quod aulem scriptum est, « dixit Esau in -j, plahdo âppetunl-, sed ad membra illius mjserando
corde suo, > significat Esau mortem-fratris non su- - descendunt : quod angeli ascendentes descenden-
inta ira, sed perfeclo mentis eonsensu exoptasse. demonstrant. Hinc Moses crebro labernacu-
tesque
VERS.42. — < Nuntiata sunt hoec Rebeccoe, > etc. lum intral, et exît ; et qui intus ad contemplationem
Hic consequenter ponitur matris obviatio, cum di- rapitur, foris infirmantium negoliis urgetur; intus
citur, i Nunliata sunl hoec. i Ex quo patet quod arcana considérât, foris onera carnalium portât.
Esau proedictam, machinationem non"sic celavit in Qui de dubiis semper ad tabernaculum recurrit,
corde suo. quin appareret exterius insignis et verbis. coram lestamenti arca Dominum consulit, exem-
f Quoemittens et vocans Jacob, i etc. Ut înduce- plum reeloribus proebens , ut cum foris ambigunt
ret eum ad dandum locum iroe et recedendum ad quid disponant, ad, menlem quasi ad tabernaculum
lempus. Sequitur : redeant, et velut corara testamenli, arca Dominum
< Cur utroque orbabor.filio? i etc. Ac si diceret -
consulant, de quibus dubitant, apud se intus,sacri
Si invadat le, poterit^esse quod ambo eritis inlér- eloquii paginas requirentes.
fecli ; vel si unus remaneat, oporlebit quod sit fu- Moraliter. In ilinere dormire est in via hujus '
gitivus a me. soeculiab impedimenta actionum soecularium quie-
t Dixit quoque Rebecca, > etc. Quia Jacob non Q scere. Jacob dormîens angelos vidit : quia illi divina
poteral convenienter recedere sinescitupatfis,ideo conspiciunt, qui ab appetitu temporalium rerum
Rebecca convertit se ad inducendum Isaac'utmitte- oculos claudunt : quos heneclausos diabolus aperuit
ret Jacob filium suum ad Laban, ùt ibi acciperet dicens : « In quacunque die comederitis, aperientur
- " '
uxorem dicens. oculi veslri (Gen. ni), i
i Toedetme, » etc. Id est propter uxores Esau ; t Vidit in somnis, t elc (ISID.)Angeli per scalam
'non aulem dixit ipsi Isaac aliam causam, scilicet de ascendentes et descendentes, evangelistoe sunt et
machinatione Esau in mortem Jacob, ne in senectute proedicatores Chrisli, ascendentes ad intelligendam
sua nimis affligeretur. ' Divinitatem; omnem creaturam-excedentes, ut in-
i Si acceperit Jaeob uxorem, » elc. Ac si diceret ; veniant in principio Verbum apud Deum, per quem
Si diligis vitam meam, mille eum ad domum fratris omnia"ïacia sunt. Descenilentes ut inveniant eum ,
mei, ut ibi accipiat uxorem, t factum ex muliere, faclum sub lege, » etc. In illa
etiam scala a lerra usque ad coelum, a carne usque
CAPUT XXVIII. ad spiritum -, quia in illa carnales proficiendo, quasi
VERS.1-9. — « Vocavit itaque Isaac, » etc.-{Auc, " ascendendo spirituales fiunt. Ad quos lacté nutrien
Q. in Gen.) Quod habent Latini codiees : < Yade in dos spirituales descendrait,, quia non possunt eis
Mesopotamiam in domum Balhuel, » etc., Groeci loqui quasi spiritualibus, sed quasi carnalibus. Ipse
habent : « Fuge in Mesopotamiam, i etc., ut intel- est sursuiu in capile, ipsedeorsum in corpore suo, id
est Ecclesia ; ipse scala, qui ait Joan. xiv : c Ego
ligatur etiam Isaac inlellexisse quod Esau de morte
fratris cogitavil. sum via, J etc. Ad ipsum ascendilur, ut in excelsis
« Profectus vero. > (ISID.) Jacob fugiens dolos jntelligalur : et descenditur, ut in membris parvulis
nutriatur ; per illum se erigunt, ut sublimera exspe-
fratris, relicla domo patria, et parentibus, vaditin -
ut accipiat uxorem. Similiter ctent -. et humiliant, ut eum sublimiter et temperan-
regionem longinquam,
Christus, relictis parentibus secundum carnem, id ter annuntienl.
esl Judoeis,et palria, id estHierosolyma, el omnibus VERS.13-15. — < Ego sum Dominus Deus Abra-
Judoeoeregionibus, abiil in gentes, ut acciperet sibi « ham, > elc. Mystice désignât mandatam divinita-
Ecclesiam , secundum illud Oseoe n : « Vocabo non tis ad humanitatem Chrisli directum, cui terra, id
plebem meam, i elc. est, Ecclesia , promitiitur ; el semini illius , id est
. VERS.10. — < Igitur egressus ^acob, ^ elc. (GREC, Çhî'istiano populo. Unde psalm. u : « Postula a me,
4S5 WALAFRIDI STRÂBi FULD. MON. OPP. PARS î.- — THBOLOGICA. - 1S£ *
""
et dabo tibi génies hoeredilalem luam, el possessio-. À elorînus "martyr Rachei et Liam In simiiitudinem
Ecclesioeel '
nem tuam terminos terroe. » Synagogoe inlerpralatus est. Liam ma-
1
VERS.16, 17. — «Cumque evigilassel, s elc. jorem natu Synagogam sîgniflcare existiuiat, quia
(hrisquis posl torporem inertîoe evigilaverit, et per prior populum Dei genuit : quoe oculis lippa dicitur,
exercitium boni operis vere exsurrexerit, in Ecclesia quia lex per Mosen data cooperala est et- signala.
supereminenlem gratiam Dei et introilum regni Raehel minor el pulchra 1,prius sterilis, poslfecunda,
coeleslis intelfiget. - Ecclesiam signal, quoetempore posterior, sed sancta
VERS.18. — 's Surgens ergo, » etc. (Auc, Q. in corpore et spirilu. Oculiejus decori,quiaEvangelium
Gen., lom. III.) ^uod « erexil » Jacob, « lapidera videra meruerunt. Sed diu sterilis dum" Synagoga
quem capili supposueral > in tilulum , el superfudit populum generavit. Pr'o Rachei Jacob servivil, et
oleum, nihil fecit idololairioe simile : quia non vel supponitur ei Lia : quià Christus ut Ecclesiam sibi
tune vel postea Irequentavil lapidera adorando aut assumerai, prius sibi Synagogam conjunxït.
ei sacrificando; sed signum fuil et prophelia per- VFRS.^O-SS. — « Servivil ergo Jacob pro Raehel
liuens ad unctionem, unde Christus dicilur. « seplem annis. t Senitus Jacob septem annorum
VERS. 19-21. — « Appellavitque nomen urbis pro duabus uxoribus, proesenlis viloe tempus signât,
i Bethel., s etc. (HIER., de locis ïïebraicis.) Ab eo B quod seplem diebus volvilur; in quo Dominus for-
mam servi accepil, obediens Patri usque ad mortem.
quod diclum est, « quamlerribili's est locus iste, »clc,
loco nomen imponit Bethel, id est domum Dei, qui Jacob servivil, quia « filius hominis non venit mi-
aille Luza vocabalur, -id esl, nux vel amygdalum. nislrari, sed ministrare (Matth. TLK,I : Ille oves
UnJe ridicule quidam verbum Hebraicum niant, no- pavil, pt Christus dixit (Joan. x) : i Ego sum pastor
men urbis esse pulani : cum tt/flminlerprcteiur/««KS. ' bonus-!» Ille pro niercede varium peens sibi abstulit :
Ordo ergo iste est leclionis : Vocavit nomen illius Christus diversarum gentium Tarietatetn sibi con-
loci Bethel, et prius Luza vocaculum civilalis An- gregavil. Ille 1res virgas amputalis corlicihus in
tiquoe vero scripluroe verbo ulam vel olam QKSIplenoe ah eis | aquarum posuilj, ul earum conlemplalione
sunt,M]uod nihil significat nisi prias vel unie veslibu- muliiplicarenlur oves : el Dominus noster in-aqua
kim, vel superllminare, vel posles, erc baptiMiialis trium personarum nomina Patris, jet
VERS. 22. — « Et lapis iste, vocabitur domus Filii, 'et Spiritus sancti, populo fi-deli proposuit, ut
« Dei, t elc. Prophetia est domus Dei ibi futuroe, ibi qui hoc pleno corde prospexerit, efficiatur o-,is Dei.,
et ipse rediens Deo sacrificavit. < El videbantur illi-pauci dies, i etc.-Quomodo
hoc dictum sil quoerendum esl, cum et brave lempus
CAPUT XXIX. G longum videatur amaniibus ? Dictum est ergo pro-
VERS.1-10. — i Profectus ergo Jacob, i etc. t Vidit pter laborem servitutis, quem faeilem facrebat amor.
« puteum in agra, > etc. Aqua putei scientia Veteris (AUG.,lib. xxn contra Faustum.) Pro ingenli.cri-
Testamenli : quam lapis claudebat, quia litlera legis mine objiciuntur Jaeob quatuor uxores. Sed quo-
spiritualem sensum in eo celabal; sed venienle niam tune mos erat, crimen non erat; nunc aulern
Gluisto lapis remotùs est, eum pei proedicationem crimen est, quia mos non est, etc.! usque ad nisi
Novi Testamenli umbra legis exclusa et veritas concupisceniioe carnalis flagranlia.
Evangelii patefacta esl. (ISID.,in Gen., lom. V.) Duoesunt ergo uxores
Allegorice. Per puteum baplismus, per agrum Jacob liberoe, amboe enim filioe remissionîs pec-
mundus exprimilur : per très grèges juxla puteum catorum, etc., usque ad et vidil in principio Ver-
accubantes, signantur illi qui ad fidem Trinitatis bum apud Deum, et vult parère, et non potest, quia
capiendam pertinent, in humilitate expetenies ba- « generalionem ejus quis enarrabil? » (Act. vnr.)
ptismi gratiam. (ISID.)Duoe liberoe uxores Jacob, quia duoe vitoe
« Lapidera, i Duritia infidelitatis, qua abjecla, nobis in corpore Jesu Christi proedieanlur, etc., usque
viloe.Paslores autem sunt ad Sed hoc non in terra 1
percipitur baplismus proe- potesl morientium, quod
lati Ecclesioe, qui, amôto lapide, per Jacob adaquare " bis verbis significalur.)
grèges cupiunl : quia Chrislo auferente infidelilatent VERS.26. — * Non est in loco nostro consuetu-
ab eorum cordibus quos proedestinavit ad sacra- « dinis, i elc. (ID., ibid.) Major appellatarquoe tem-
meutam baptismi, abluunluî' unda purificationis. pore prior est, etc., usque ad ad unum ergo tenden-
VERS,lî-16. — « Osculatus esteam. J (Acc)Con- dum, sed propier hoc mulla ferenda.-
suetadinis fuit maxime in illa simplicitale anliquo- {ID,, ibid.) Proinde vita quoe studio conlëmplatio-
rurii, ul propinqui prqpinquos oscularenlur, ethodie nîs compelit, elc. - usque ad unde infra xxx : c Ze-
fil in mullis locis. Sed quoeri polest quomodo illa labat Rachei sororem s-uam. J
ab ignolo osculum acceperit, si poslea indicavil Jacob (ID., ibid.) Proinde quia purus îutellectus dé-illa
propinquilaiem? Ergo intelligendunî est J aut illum, divina substantia, etc., usque ad non quia numen.
qui propinquilaiem noveral, ïîdemer in osculum CAPUT XXX.
irruisse, aut poslea Scripturam narrasse per recapi-
tulationem,cum primumJacob indicaveiilquis esset. VERS.14-51. — s Egressus autem Ruben, t etc.
VERS.16-19.— « Nomen majoris Lia, » etc. Vi- (Auc, lib. xxii contra Faustum.) Quare rëm geslam
~ '
157 GLOSSA ORDINARIA. LIB. GEN. — 158
Scripiura non lacuit, etc., usque ad et quidquid de k Galaad cum furore idola requirens, nec reperit. La-
hac'pie et sapienler-dicitur, shie phantasmate car- ban autem in hoc loco diaboli typum geril. Interpre-
nalis cogitalionis saluhriiér vel ex parte capiatur. tatur enim d'ealbatio. Diabolus verb, cum lehebro-
t Egresstrs autêm Ruben, etc. > (AUG:)Historiée. sus Bit, ! transfigurai se in angelum lucis. > Huic
De hoc aulem génère opinari quosdam scio qu'od servivil Jacob, id esl, Judaicus populus ex parte
acceptum in escam slerilibus femiiiis fecùrtdilat'em reproborum, de quo nalus est Christus secundum
pariai, et ideo inslitisse Rachei ut hoc acciperet, c'arnem.
quod ego non arbitrer, nec sic tdiifa concepissel.' VERS.32-59. — . . . . « Ignorabat quod Rachei
Nunc vero cuni post duos Lia?, alios ab illa nocle « furala essel idola. » (HIERON.) Ubi nos « idola i le-
partus, Dominus eam proie dohaverit, nihil est quod gimus, in Hebroeo theraphim )ys~>T\ scriplum esl ;
de mandragore taie aliquid suspicemuf, quale in quod Aquila « figuras, t vel t imagines J inierprc-
nulla femina experti sùmus. Cura enim mala hoec tatur. Hoc.autem ideo dico ul sciamus quid in Ju-
ipse vidissem, et propier hune sacroeieclionis lo- dieum libro therapliim sonet.
cum mihi ohlîgisse gramlarer (rarâ enini res est), € Contra montera Galaad, » etc. Non quod eo
naturam eorum quantum potui pcrscrutatus sum, tempore mons,Galaad diceretur, sed per anticipa-
non aliqua a communi sensu remotiore scienlia, tionem illo nomine vocatur, quo poslea nuncupalus
quoedocet virluies radicum et potei4ales lierbarum, est.
sed quantum renunliat visus, olfacius eL gustus, i Qui, assumplis fratribus suis, persécutas, » elc.
rem comperi pulchram, suave olenlera, sapore au- (GREC) Hisiorice. Potesl per Laban mundus expri-
tem insipide. Cur ergo eam mulier tanlopere cupie- mi : qui cum furore Jacob sequitur, quia eleclos,
rit neseio, nisi forte proptei pomi rarilalem etodo- qui sunl membra Chrisli, opprimera conalur. Fi-
risjucundiiatem. liam mundi vel diaboli Jacob absiulit, cum sibi
VERS.32-43.— t Gyra omnes grèges tuo=, i Christus Ecclesiam ex gentibus conjunxit,' cui per
etc. (HIER.,in Quoest. Hebr.) Mullum apud Seplua- prophelam dicilur psal. XLIV: « Obliviscere popu-
ginta eonfusus est sensus, etc., usque ad vicitfus est lum luum, i etc. In idolis avaritia signalur, quoeest
finis. idoiorum servilus. Laban veniens apud Jacob ido-
(ALC) Cur Jacob fraudis in hoc loco non argiii- lum non reperit, quia, ostensis mundi diviliis Re-
lur, hoc sine dubio ul propheta fecit, nec creden- demplori nostro, diabolus vestigia concupiscentioe
dum est eum fecisse sine spiriluali revelatione. non reperit. Sed quoeJacob non habuit, Rachei se-
CAPUT XXXI. p dendo operuil, quoeinterpretalur ovis, et Ecclesiam,
significat. Sedere autem esl humililalem poeniteii-
VERS. 1-11. — « Postquam autem audivit, i tioe appetere. Unde psal. cxxvr : « Surgiie post-
elc « Mutavit mereedem, i etc. (HIERON. in quam sederitis. » Rachei idola sedendo Openi, quia
Quoest. Bebu) Pro eo quod posuiriius, « mutavit Ecclesia Christum sequens vilium lerrenoe concupi-
mereedem meam decem vicibus, i Sepluaginta po- scenlioeper humililalem poenileniioecooperuil. Unde
suerunt c decem annis : >' cum verbum Hebraicnm psal. xirr : « Beali quorum remissoe sunl iuiquiia-
monim D'iD numerum magis quam annos sonat ; et les, el quorum tecta sunl peccala. i Nos igilur Ra-
ex sequenlihus is sensus probalur, quod per sin- "
chei significat, qui idola sedendo premimus, si cul-
gulos fétus super Laban conditionem mutaverit. Si pas avaritioe poenitendo damnamus ; quoe avarilioe
videbat varium nasci peeus, dicebat : Volo ut in immunditia non virililer currentes impedit, sed ef-
futaro nascanlur mihi varia . lune Jacob virgas in feminate gradienies per blandimenta soeculi resol-
canalibus non ponebal, ut fétus unicolor nasceretur : vuntnr, quod his verbis significalur : « Juxta con-
quo facto Laban ea pecora suoe parti fieri debere sueludinem feminarum accidit.mihi. J Quasi enim
dicebat ; sic usque ad decem vices nnitala est con- muliebria pati se innotuit.
ditio : el quodcirnqueproposuerat Laban ut sibi na-
colorera Nunc B « Ut oscularer filios meosvac filias, J More Scri->
sceretur, in conlrarium vertebatar.
filios ac filias Jacob suos appellal.-quoe filios
aute-n in sex annis decem pariendi vices incredibi- pturoe
vel fratres cognalos appellal; unde in sequenlihus:
les viderenlur ; sed lege Virgiliura, in quo dicilur :
Î Dixilque Jacob fratribus suis : Afferle lapides, t
t Bis gravidoepecudes. » Natura aulem llalicarum
In Evangelio quoque filii Marioe,malerteroe Domini,.
ovium el Mesopotamioeeadem esse dicitur. fratres ejus vocantur Matlhoeixlr.
VERS.12. — i Vidi enira omnia, s etc. Ex hoc
discimus quod Jacob nullo malo dolo fecit, sed di- t Timui ne violenter auferres filîas tuas, quod
vina disposilione, vel quia omnia in figura gereban- « autem furii me arguis, i> etc. Quasi ideo non li' i
tur. Unde aïigelica visione nierait cbnforlari. manjfestavi; ne acerbitate persecutronis superaieï,
VERS.î5-31. — « Nùnc ergo singe, J (GREC, animas infirmas, noviler tibi ereptas.
Moral, xxx, 16.) Post longam scivilulem proecepil VERS.40-45. — « Die nocluquè oeslu urebar, et
Dominus Jacob ul reverteretur in palriam : lune, « geîu. Fugiebai soinnus abocûlîs mels. J Unus efie-1
cum uxoribus el comita>u dus est ealbris el ' '
ignorante socero, prope- frigoris.
rabai. Laban aiUelu conseculus esl eum in moj.U VERS.46-52. — « Àffer'te lapides, i elc. (IIIÏROS.
159 WALAFRIDI STRABI FULD. MON. OPP. PARS 1. — THEOLOG1CA, 160
de Loc. Hebr.) Acervus lingua Hebroea, etc., usque A j qui Israël ipsum vocavit, auctoritate duennur, quam
ad in qua habitabat sermone mutaverat. eujuslibet eloquentiae soecularis.
(ISID.)'Mystice. Inter fidèles, tam Judoeos quam VERS.30-32. — « Yocavitque Jacob, » etc. Illud
gentiles, lesjis est lapis eminens in similitudinem quoque quod sequiturj t et benedixit eum, vocavit-
Christi ; et acervus lapidum, qui est multitudo cre- que Jacob nomen loei illius Phanuel, dicens, » etc.
dentium. In Hebroeo dicitur « Phanuel, > ul sciamus ipsum
VERS.55, 54. — e Juravit Jacob, i etc. Per ti- esse locum qui in coeteris Scripturoe voluminibus
morem scilicet quo tiraebat Deum, quem commen- secundum Hebroeos, PJianuel legitur.
davit supra, dicens, s Et lirpor, » elc. (GREC, lib. iv Moral., cap. 6.) Quoeritur, cum Ve-
VERS.55. — i Laban vero de nocle, etc. » Quia ritas dicat : Î Nemo videbit faciem meam ; t Et :
Laban et Jacob trans fluvium perrexerunt, signîfi- c Deum nemo vidit unquam, i quomodo testatar
care potest duos populos per baptismum ad Eccle- Jacob : « Vidi Dominum facie ad faciem ? J Huma-
-siam venientes. Sed Jacob ultra progrediente, La- noe enim mentes oculo^nteriori purgato, etc., usque
ban reversus esl, quia, filiis lucis in profectu virlu- ad undel Cor. xm : t Tune cognoscam sicut ^t co-
tum post baptismum meahtibus, reprobi'de percepta gnitas sum. »
dignilaiepiost Satanam in aposlasiam redeunt. ]
B CAPUT XXXHI.-
CAPUT XXXII. VERS.1-9. — « Elevans autem Jacob oculos....
VERS.2-6. — « Castra Dei sunt hoec. » Ubi castra divisilque filios Lioe et Rachei, J etc. Aquila dimi-
diavit, ut unum cuneum faceret ancillarum cum
posita sunt, in Hebroeo mahanaim D^no ; ut scia-
mus, si quando interpréta tum in alio loco ponitur, parvulis suis, et alterum liberarum cum filiis suis ;
mitteret ancillas, secundas libéras : ipse
quem locum significet. Et pulchre ad fratrem ini- primasque
micura itarus, angelorum comitanlium eum choris anle omnes fratrem adoraturus occurreret.
VERS.10-13. — « Sic enim vidi, > etc. (Auc, Q.
excipitur. in Gen. tom. III.) Utrum paventis et perturbati ani-~
VERS.7-9. — « Timuit Jacob, » elc. (AUG.,Quoest.
in Gen.) Quoeri potest quomodo fidem habuit pro- mi verba, etc., usque ad qui Groecum audire et in-
missis Dei, quod hoc dixit. Sed fieri potuit ut ever- telligere soient. {
teret castra ejus Esau, et tune post illam afflictio- VERS.14. —«Et ego sequa'r, J etc. (Auc) Quoe-
nem adesset, et quem promîsit, impleret. Et admo- ritur si mendaciuni fratri prorniserit. Hoc enim,
sicut Scriptura narrai, non fecit ; sed eo perrexit
nemurlioc exemplo, ut quamvis credamusin Deum,
faciamus lamen quoe faeienda sunt in salutis proesi- p( ilinere quod dirigebat ad suos. An forte veraci ani-
dium. Verba quoque Jacob consideranda sunt, di- mo promisit, sed ahud postea cogilando dele-
centîs : « Deus patris mei Abraham, > etc., quia in git?
c Socoth. » (HIERON.)TJbi nos tabernaculahabe-
his verbis et humana infirmitas et fides pietalis ap-
mus, in Hebroeo legitur Socoth HDD. Est autem
parat.
VERS.10. — « Transivi Jordanem, i etc. Per ba- usque hodie civitas trans Jordanem hoc vocabulo,
in parte Scylopoleos de qua in libro Locorum scri-
ptismum conjunctus est paries de gentibus, ei qui i
ex Judoeis : primitivoe lamen Ecclesioe non deest ti- psimus.
VERS. 18-20. « Transivitque in Salem, i etc.
mor Judoeorum, quod significat Esau.
VERS.11-19. — « Erue me de manu, » elc. Sic (HIERON.)Quoeslio oboritur quomodo Salem Sichen
orat ut spem timoré moderetur, et timorem spe civitas appelletur, cum Hierusalem, in qua regnavit
Salem ante dicla sit. Aut igilur unius
consoletur, significans ut viloenosiroe et domesti- Melchisedech,
corum ratione eonsulamus, et tamen Dei auxilium ulraque urbs nominis est, quod de pluribus Judoeoe
locis invenimus, ut idem urbs et loci nomen in alia
-invocemus. -
VERS.20-27. — t Placabo illum, > etc. Hoecin- . et alia tribu sil. Aul ista Salem, quoe pro Sichem
sunl a Non esl enim D nunc 'nominalur, dicemus interprelari consumma-
terposita scriptore. prudentis tam atque perfectam : et illam quoe postea Hierusa-
artem suam detegere, et sic eis cum quibus agitur
lem dicta est, pacificam. Utrumque accentu paulu-
suspectam se facere.
lum hoc vocabulum sonat. Tradunt He-
(GREC, hom. 14,' in Evang., lom. H.) Mystice. Ja- broeideclinato,
cob cum ad parentes proprios redit, etc., usque ad quod fémur claudicantis Jacob ibisanatum sit :
ut suavitate intima Deum apprehendamus. - ideoque civilatem curati atque perfecti vocabulum
« Et ecce vir, > etc. (ISID.in Gen., tom. V.) In conseculam.
hoc principaliter sacramenli Dominici imago figu- CAPUT XXXIV.c
rata est, etc., usque ad ne ultra jam generare VERS.1. — < Egressa est aulem Dina, » etc.
possit. (GREG.in Pastor., c. 30.) Dina, ut mulieres extra-
VERS.28, 29. — « Nequaquam, inquit Jacob, ap- neoe regionis videat, egreditar, cum mens sua stu-
i pelîabitar nomen tuum, sed, J elc. (HIERON.in Q. dia negligens, acliones ! aliénas curans, extra ordi-
Hebr.) Josephus in libro primo Anliquilatum, etc., nem proprium evagatiir. Quam Sichem, princeps
vsaue «d nos magis Scriptura}, et angeli, vel Dei, terroe, opprimil, quia inventam in curîs exteriori^
161 GLOSSA ORDINARIA.— LIB. GEN, 162
bus diabolus corrumpit. Et conglutinata esl anima A taie viloe ambulare, quod est veslimenta mutare.
ejus cum ea, quia unilam sibi per iniquitatem respi- Significant autem inaures falsoe doctrinoe phaleras,
cit. Et quia mens a culpa resiprscens afficitur, el sermone nilidas, sed sensu veriiatis vacuas.
admissum flere conalur : corruptor spem ac secu- « Et inaures, » etc. (Auc) Quoeritur qualè inau-
rilatem vacuani anle oculos vocat, quatenus ulili- res, quoe ornamenta erant ad idololatriam non per-
latem tristilioe subtrahat. Unde addilur : « Tristem- linentia ? sed intelligendum esl phylacteria fuisse
que blanditus delinivil. i Modo enim, aliorum facta deorum alienorum.
graviora ; modo nihil esse quod factura est ; modo VERS.6-9. — « Venit igitur Jacob Suzam, J etc.
misericordem Deum loquitur, el tempus ad poeni- (AUG.) Notandum est tria nomina hujus civitalis
tentiam pollicetur : ut dum per hoec decepta mens esse commemorala, etc., usque ad mullis de causis
ducitur, poenilentra differatur, ut lune bona nulla addunlur nomina vel mutantur.
percipiat, quam nunc mala contristant : et tune (HIERON.)Ecce manifestissime comprobatur Be-
plenius absorbeatar suppliciis, quoe nunc gaudet in thel non Ulam, ut supra dictum est, sed Luzan, id.
deliciis. est, amygdalum, antea esse vocatam.
VERS.2-52. — « Quam cum vidisset Sichem. ... VERS.10. — < Non vocaberis ultra, » elc. (AUG.)
-c et dormivit cum illa, » etc. (Auc Quoest. in Gen., B Quoeritur cum semel dictum sit, « Non vocaberis
tom. DI.) Et intendit animoe DinoefilioeJacob et ad- ultra Jacob, » etc., cur legatur poslea Jacob voca-
amavit virginem, et locutus est secundum sensum tùs ? Sed hoc nomen ad illam pertinel promissio-
, virginis. Quomodo virgo dicitur, si jam dormivit nem, in qua videlur Deus quomodo non est antea
cum ea ? nisi forle virgo nomen oetalis est secun- "palribus visus, ubi non eril nomen vêtus : quia ni-
dum Hebroeuin eloquium, an potius per recapilula- hil remanebil hic in ipso corpore velustalis, et visio
tionem post commemoratur quod ante factura est. Dei summum pra;mium erit.
Prius enim potuit intendere animoe ipsius, et amare - (HIERON.)t Non vocaberis ultra Jacob, » elc.
virginem, et loqui secundum sensum virginis, deinde Nondum enim ab angelo nomen ei imponitur, sed
dormire-cum illa. imponendum a Deo proedicilur. Quod igitur illuc
s Pacifici. i Ubi Sepluaginta interpretati sunt futurum promitiitur,-hic expletum docetur.
pacificos, Aquila translulit consummatos, atque per- VERS. 11-13. — « Cresce et multiplicare. i>Mo-
fectos pro quo in Hebroeolegilur : Selemim. Ex quo raliter. Hoec promissio ad spiriluale semen Jacob
apparat illud esse verum quod supra de Salem di-
ximus. pertinet, sicut jam ante de Abraham diclum est.
enim qui supplantant vitia, el veterem ho-
c Assensi, i elc. (AUG.)Paulo ante Jacob loquens n Omnes
minem cum aclibus suis deponunt, et mentis oculos
cum Esau, filios suos infantes esse significat, etc.,
ad Deum intendunt, recle ad Jacob pertinent, cujus
vsque ad sed filii ejus in hoc facto nominanlur quasi fidem et actus imitantur. e Regesque de lurabis
principes et auctores. » id est, sancti qui secundum vo-
c Arreptis, > elc. (STRAB.)Sic paslores Ecclesioe ejus egredienlur,
luntatem Dei se et subdilos vere regunt : de cujus
peccalum earnis vel animoe ulcisci debent gladio semine spiriluali, id, est iniitalione fidei, in bonis
spiritus, qui est verbum Dei : parati ulcisci oninen"!
inobedientiam. ; operibus fecundantar.
- VERS.14,15. — « Ille vero erexil litahim
t Nos pauci sumus, t etc. (Auc) Hoc dicit",quia lapi-
« deum in loco quo locutus fuerat, » etc. (Auc) Fa-
plurimum bella poterant surgere, non quod multo
minus haberet quam possent expugnalioni civilatis ctum est iterum hoc in loco quod antea faclum fue-
sufficere. rat; vel memoratum hic quod anle fuerat facum.
« Nunquid ul scorto, »etc. (Auc) Zelus filiorum Sed quodlibet horum sit, super lapidera libavil Ja-
Jacob In ultionem sororis moraliler commonet pa- cob, non lapidi. Non ergo sicut idololatroe soient
stores fidelium, curam habere animarum sibi com- aras ante lapidem constituera, et tanquam Deo la-
B pidi libare.
niissarum, ne violenter corporali delicto, aul for-
nicatione spiriluali succumbant. » Paratique sint VERS.16,17. — t Ephratam. » (HIERON.) Ephtala
ulcisci omnem inobedientiam, » .et excommunica- et Bethléem nnius urbis vocabulum est, sub inler-
lionis gladio feriani slupralorem, ne impunitus pretatione consimili. Interpretalur enim frugifera
évadai. el domus panis, propter panem qui de coelo de-
CAPUT XXXV. scendit.
VERS.18-20. — « Egrediente autem, i elc. (ISID.)
VERS.4-5. — « Dederunt ergo ei, » etc. (HIER. Quid sibi vult quod eumdem Bennoni Rachei, cura
Q. in Gen., tam. HI.) Plane hoc ordine et his pro- parerel, vocavit filium doloris mei ? Nisi futurum ex
fectibus ascendendum est in Belhel, id est, in do- ea tribu Paulum, qui alïligeret filios Ecclesioetem-
mum Dei," quoe est Ecclesia Christi. Primum.est, pore perseculionis suoe?Aliter per Benjamin lerre-
pristinos abdicare errores, et unius veri Dei profi- slris Hierusalem figuratur, quoe est in tribu Benja-
-leri fidem, quod est auferra deos alienos : deinde min : cujus populus gravi dolore matrem aûicit
bapiïzari, quod esl mundari ; ac deinceps in uovi- fundendo S3iiguinem prophetarum, et in neceis
"163 WALAFRIDI STRABI FULD. MON. OPP. PARS I. — TilEOLOGICA. AU
Christi clamando : « Sanguis ejus super nos, el su- A e Filii Seir, » elc. (STRA-R.) Id est liberi qui, sic-
per filios nostros (Malth. xxvii). ut in Paralipomenis legitur, primo habitaverunt
« El faclum esl cum dimitteret animam. > (Hra- in monte Seir; quibusexpulsis.Idumoei habitaverunt
RON.)Siquidem uioriebalur, « vocavit nomen ejus, pro illis.
filius*doloris mei: pater vero ejus vocavit nomen VERS.22, 25.— t Erat aulem soror, * etc. (HIE,R.)
ejus Benjamin. » In HebroeoSimililudo nominis re- Hoecesl Thanina, de qua supra dictum est : El Tha-
sonat, filius enim doloris mei, quod nomen moriens mna erat concubina Eliphaz, primogeniti Esau, etc.
mater imposuit, dicitur Bennoni. Filius vero dexlroe, ïdeo Horroeorumrecordatur, quia primogenitus filio-
id eslvirlutis, quod Jacob mulavil, dicitur Benja- rum Esau ex filiabus eorum accepit coneubiuam. Quia
min. Unde errant qui .pillant Benjamin filium die- autem dicilur Theman, el Cenez, el Amalec, el re-
rum inlerpretari : dextera enim dicilur iamin, et fi- liqua, scîaraus poslea regionihus el gentibus Idu-
niiur in n ; dies vero appellalur iamim, el termina- nioeorum ex his vocabula imposita.
tur in m. VERS.24-28. — « Isle esl Ana. > elc. (STRAR.)
VERS. 21. — i Egressus inde, » elc. (HIERON.) Quidam simpliciter aquas calidas hune in deserto
Hune locum volunl esse Hebroei, elc, usque ad vel repérasse dieunt, quas vocamus ihermas.
quoi verius est quodam vaticinio futurum jam tune B c Iste esl Ana, » elc. (HIEROS.)Varia apud He-
myslerium monslrabàtur. broeos de hoc capilulo disputanlur, etc., usque ad
VERS.22-26. — « Abiit Ruben, s etc. (ISID.) Al- ul muli contra naturara nascerenlur.
legorice. Hoc crimen non scriberelur, nisL futura VERS.29,50. — « lsti duces, i De proecedentibus
populi perversitas pronuntiaretur : quamvis in illo ait, qui de Seir; non de his quos incipit numerarë,
esset flagitium, in Scripturis esl prophelia fuluro- qui de Esau sunt.
rum, quia per Ruben prîmogenilus populus Israël VERS.31-45. — « Beges aulem. i Sciendum quod
figuralur: qui thorum concubinoepolluit, id esl le- non omnes reges commémorai qui fuerunl anlequam
gem Veteris Testamenli proevaricando maculavit. haberenl reges filii Ismael, quorum primus Saul, sed
Quod aulem concubina Velus Testamenlum signifi- bos omnes tantum qui regnaverunt anlequam more-
caverit, Paulus ostendit dicens, Gai. iv : i Abraham retur Moses. e Reges aulem. J Secundum lempus
duos filios habuit, unum de ancilla. et alterum de quo1vivebai scriptor commémorai, cum aulem Seir,
libéra, t elc. qui istos genuit, ibi habitaret, nondum venieme
« Eranl autem, > etc. (Auc) Quoeritur quomodo Esau in terram illam , ah eo vocahalur terra Edom.
hoc verum sit, etc., usaue ad quam ut per synecdo- (Auc, Q. in Hen., t. IU.) Non mirum quod nu-
chen accipialur. ^ meranlibus ab Abraham per Esau
patrem genlis
VERS. 27-29. — « Civilatem Arbee. » (HIERON.) Edom, elc, usque ad m illo enim ordine ubi plures
Pro Arbeein LXX campum habelur, cum Hebron in ' numerantur, cilius morlui sunt, quam^hicubï pau-
monte sil. Eadem autem civilas antiquilus Mambre ciores.
ab amïco Abrahoe dicta esl. f Husan. i (HIER.)Quem quidam suspicantur esse
* Civitalem Arbee, » elc. Angelorum vel sancta- .Job, ul in fine voluminis ipsius additum esl; sed
rum animarum, quibus esl apposilus, nulla réma- Hebroeiasserunl eum de stirpe Nachor generaium,
nente solliciludine tenlalionum, vel periculo pecca- ul jam supra diclum lest.
torum.
CAPUT XXXVII.
CAPUT XXXVL
VERS.2. — c Joseph cum sedecim esset anno-
VERS. 6-19. •— e Abiit in alteram regionem. » <rum, i etc., (Aucin Q. super Genesin.) Historiée.
(STRAB ) Quoeripolest cur Esau post mortem patris Quomodopoterit mors Isaac, etc., usquead vivotamen
dicalur abiisse in Seir, el recessisse a fralre, cum Isaac decem et seplem annorum coepil esse Joseph.
jam quando venil Jacob, in Seir dicatur habitasse? « Et erat cum filiis Baloe, t etc. Joseph unus ex
Sed fieri potuil ut, Jacob fugiente in Mesopotamiam, duodecim filiis Jacob, proe coeteris patri dilectus,
Esau, dolore proereploe benedielionis, a parente re- Christum significavit, quem Deus Pater secundum
cesseril, el habitaveril in Seir viginti annis quibus carnem natum coeteris fratribus ex Abrahoe stirpe
Jacob abiiiil, Cui reverso concilialus, rursus de progenilis proetulit. ÎUnde amabat eum Jacob, t eo
Seir reversus, cum fralre suo, donec pater viveret quod in seneclute genuisset eum. » Senescenie enim
habilavit : quo morluo, a fralre recessil, quia divi- mundo, Filius Dei de Virgine natus fuit, tanquam
tes eranl, el simul habilarenon poieranl. filius senectutis. I
- VERS.20, 21. — « lsti filii Seir, i etc. (HIERON. « El erat cum, J etc. In
primiliva Ecclesia nec
in Q. Hebr. lom. III.) Postquam >enumeravit filios abjiciebal sibi adhoerenlesperproedicatioiiempseudo-
Esau, altius repetit qui anle Esau in lerra Edom aposlolorum, quos significanl ancilloe Jaeob, quos
principes exstiterunt ex génère Horroeorum, qui el noluit prohibera, cum in nomine ejus miracula
liberi interpretantur. In Deuteronomio manifestius facerenl.
scribitur quomodo venerunt filii Esau, et inlerfe- VERS.3. — « Fecitque ei tunicam polymitam. >
"ctis Horroeislerram eorum hoeredilaverunl. (HIER.) Pro tunica varia Aquila inlerpretalus est
" -
im -GLOSSAORDINARIA."— LIB. GEN. - 166
id -est talarem , Symmachus manicatam, à usque àd qui dieunt" Agar et Ceturam unain
ic-zf<x.y<r).vi,
sive quod ad talos usque descendercl etmanibus ar- fuisse?
lificîs mira esset varieiate distincia, sive quod ha- VERS.28-33.—J Extrahentes. tjlsw.)Allegorice,
heret-raanicas : antiqui- enim -magis colobiis, id Joseph de cisterna levains Ismaelitisvenditls vendilur :.
t est vestibus sine manicis ulebantur. - . el Chrislusabinfernoregressusab omnibus genlibus
(GREC,hom. xxv in Evang.) Quia Joseph inter fra- fidei commercio 'comparatur. Ulé per Judoeconsilium
'tresnsque-ad'finennitoejustus persévérasse desoribi- Iriginla argenteis dislrahilur, et-hic per consilium
lur, solustalarem-turiicam babuisse per-hibelur. Quid JudoeIscariote "numéroeodem venundaiur.
esttalaris tuiiica,nlsiaciio consuriimala? Quasi enim « Vendiderunt. » (HUERON.) Hebraica veritas ha-
protensa luniea talum corporis operuil, cum bona bel f argenteis. i neque enim viliori .métallo Domi-
aciio ante" oculos' Dei usque ad lerminos vitoe nos nus vendi debuit quam Joseph.
régit. -Unde Moyses caudam hostioe offerrr praacepit, VERS. 34. — « Scissisque vestibus, i "etc. (ISID.)
,ul opus bonum quod incipimus persévérant! fine Jacob, poslerilalis suoeplorans dispendia, quasi pa-
compleamus. c ter filium lugebat aniissum, et quasi propheta inter-
VERS.4-9. — « Videntes autem fratres ejus, > ilum Judoeorum (Malth. xxvi). Scidit veslimenlum :
etc. Fratres Chrisli secundum carnem Judoei, de B quoa in passione Domini fecit princeps sacerdotum
quorum cognatione carnem suscepii.-Sed quia vide- (Luc. xxui). Sed et vélum templi scissum est, ut pro-
bant quod'gralia-vîrlutum in eo-fichât, quod testa- phetarel nudatum populum suum, et divisum osten-
batur Patris proeciptiarn dilectionem, invidebant, deret regnum.
nec polerant ei quidquam pacifiée loqui, el soepius VERS.55, 36. — « Descendam ad filium meum. J
insïdias lenlabant, et Patremfamilias in Beelzebub etc. Quoeritur quomodo hoc intelligalur , utrum
principe doemçniorum doemonia ejicere blasphema- mali tanlum, an etiam boni in infernum descendant?
bant. , Si tantum mali,-quomodo iste ad filium suum dicit
(ISID.)Hoc ^piritualiter in Christo impletum est, se lugentera deseendere-\elle? Non enim in poenis
etc., usque ad in siellarum figura. - inferni credibile esl eum esse. Au perïurbati, etdo-
VERS,. 10,11. — « Num ego, Î etc. Quoeripotest se- lentis verba surit, mala sua etiam hic exaggeranlis?
cundum lilieram quando a paire adoralus sil, qui per -an credibile est apud infernum quoedam loca sécréta,
- solem; et a maire, qua?per lunani designaiur. Ne- et minus poenalia ante passionem Domini fuisse, ad
que enim Jacoh,.quando descendit in jEg3Tptum,le- -quoe eliam saneti descendebant? quia nullus paradi-
gitur adorasse eum : nialer vero jam defuncta eral : sum ingredi poleral. donec Christus rhomphoeam
sed ad allegoriani-recurramus, quoe in Christo im- C igneam amoveret.
, - ,-.
plelur. (HIERON)Madianei âutem vendiderunt Joseph in
VERS.12-22, — a Cumque fratrés illius -, Ï etc., -jEgyptoPiitiphari eunuebo, Pharaonis archiniagiro.
- « in pascendis gregibus, » usque «Renuntia mihi, i Plerumque ipzip.uyûpovs,idest, eoquorum pi incipes,
- e:c. {ISID.)'Jacob miitit filium ut de fratribus curam pro magistris exercitus Scripiura ponit ; p.à.yEipoç
gérerai; "et Deus Pater Filium unigenitum, ul genus enim GroeGeest coquus, et dicitur [luyeipuizi), quod
humanum peccalis languidum visjtarei. IJnde Galat. est occiclere: eo quod coqui occidaul coquendas pe-
capite quarto : t'Misîl Deus Filium suum in siraili- cudes. Vendilus esl igitur Joseph jiriucipi laniorum,
tudinem earnis peccati. i Missus est Joseph ul vide- -non Pelefre, ul in Lalino scriplum -est, sed Puii-
rai si cuncla prospéra e=senl erga oves : et Chrislus -phari eunucho. -Ubi quoeritur quomodo postea uxo-
ait Matthoeidecimo quinto : «-Non veni.nisi adoves - relu habere dicalur? -Tradunt Hebroei emptum ab
quoepefieranl domûs Israël, t — liocJoseph ob nirniam pulchritudinem in turpe mi-
<In Dothaim. » Defectionem. In grandi enim dé- - nisterium ; et a domino , viriiihus ejus arefactis,
feciione erant, qui de fratricidio cogiiabanl. t Ru- -postea electum esse juxla morem hierophaniarum,
ben. J Proevidens hoc senno propheticus, quem id est, sacra loquentium in ponlificalu Heliopolcos :
Ruben significat (qui interpretatur *isia filii), pro- B et hujus filiam esse Aseneih, quam poslea Joseph
' - >_ -
-pheticis cqnimiiialionibus deierrebat, ut innocentes acceperit uxorem.
se servarent a sanguine Christi, fratris sui secun-
> CAPUT XXXVilI.
dum carnem.- i
VERS.25,M. — t Nudaverunt eum, ! etc. (ISID:) VERS.l,% — « Eodem tempore, » elc. (AUG.,Q.
Mystice. Et JudoeiChristum per mortem exspoliave- in Gen.) Quoeritur quomodo ista fieri poluernnl? Si
runt tunica corporali elpolimyla, id est, decorata enim posteaquam Joseph venit in jEgyptum, etc., vs-
Dmniumyirlututndiversilate. Resperserunt aulem tu- que ad incidisse eum in amorem ejus, quam duxit
nicam sanguine hoedi : qiria falsis teslimojiiis eum uxorem, nondum vendito Joseph.
^accusantes, in invidiam peccalù duxerunt. Joseph € Judas , i etc. Hic , sicut eoeteri patrîar-ehoe,
miltilur in cisternam., id est in iaçum : el Chrislus -Christum significat, qui descendit ab baptismum
. exspoliatus carne humana descendit ad infernum. Joannis, Hiras enim interpretalur videns-Deum :
VERS.25-27. — « Yiderunt viatores Israaelitas. » Odollamites, testimonium in aqua, quia Joannes vi-
(Auc) Quoeritur quare Ismaelitas Scriplqra , ' elc., dens Christum venienlem ad baptismum, ait': t Ecce
167 WALAFRIDI STRABI FULD. MON. OPP. PARS I. — THEOLOGICA. 108
-
Agnus Dei, > etc. (Joan. i.) Ad hoc testimonium A < Sedit in bivio. i (HIERON.)<Et sedit ad porlam
adhoesit Christo Synagoga, quam significat Sue, filia Enaiim, quoe esl in transita Thamna. * Sermo He-
Chananoei, quia ei danda erat terra humilis profes- hraieus, Enaiim , transfeftur in oculos. Non est
sions , quod interpretatur Chanaan. Hoec ergo Sy- igitur nomen loci, et est sensus, t Sedit in bivio, »
nagoga primo adhoesit Christo, quando Petrus el sive in compito, ubi diligentius débet vialor aspicere
Andréas, et coeteri Joannis discipuli facti sunt disci- quo gradialur.
puli Chrisli. Quo ordine hoec compléta sunt sequens VERS.20-24.—t Misit autem Judas. » Mittitur pro-
mîssus hoedus id est "
significat historia, narrans quomodo Judas intravil tanquam meretrici, exprobratio
ad Thamar, quoe idem significat quod Sue. peccali, per Odolamitem, lanquam increpantem,
VERS. 3,4. — « Quoe coneepil, t-elc Genuit Sy- e genimina viperarum, »etc. Sed eam non invenil
nagoga principes, qui ei,lanquam mariti proefuerunt: peccati exprobratio, quam mutavit confessionis ama-
quorum alii fuerunt nocentes , quos significat Her, riludo. In hoc facto Judoenon juslilioe cernitur sinee-
qui interpretalur pelliceus (pellis enim mortem si- ,rilas, sed promissionis fidelilas. Si enim servaret
gnificat) , quia primi parentes pellibus induli ad- -justitiam servando castitatem, non introisset, ut
dicli suntmorti; alii inutiles, quos significat Onan, opinabatur, ad merelricem; sed quod promisit,
qui interpretalur moeror eorum, quibus scilicet non B fideliler per paslorem Jtransmisit. --
prosunt. VERS.25. — « QuoeCum duceretur, etc. t ( ISID.)
VERS.5-12. — e Terlium quoque peperit, » etc. Poslea vero publicis signis annuli, monilis el virgoe,
(ISID.in Gen., tom. V.) Tertius filius qui Thamar vicit leraere judicantes Judoeos, quos jam Judas si-
lion jungitur, etc., usque ad et ideo tanquam Odol- gnificabat; quihodie quoque dieunt non huncessepo-
lamites perhibuit testimonium in aqua. pulum Chrisli, nec Abrahoe'semen, sed prolatis docu-
i Judas, t etc. De Juda regia tribus proeessit, -mentis nostroe vocalionis, justificationis, el glorifica-
quoe dm proefuit -Judaicoe plebi, quam significat lionis, confundunlur, et nos magis quam se juslifica-
Thamar, quoe interpretalur amariludo, quia amaram tos esse eonfitebunlur. Pignora enim se habere refert
se in passione exibuit Christo. Ecclesia, quoe accusalur a Judoeis quasi adultéra le-
(Isip.) Plebs Judaica, cui de tribu Juda reges, elc, gis : sed ostendit virgam signum passionis, et monile
usque ad Deus tamen utrosque occidit, quia regnum légitima legis, et annulum pignus immorlalilatis.
a talibus tollit. VERS.26. — Qui agnitis, i elc. ( HIERON. ) « Co-
, VERS.13. — « Ad tondendas oves. > (STRAB.)Al- gnovit aulem Judas, elc. In Hebroeohabetur : c jus-
legorice. Venit Dominus ad oves tondendas, id est tificala esl ex me; i non quod jusla fuerit,sed quod
"
peccatis exonerandas , de quibus dicitur : « Dentés eomparaiione illius minus maie feceril, non vaga
tui sicut grèges tonsarura. s Thamar habilum mu- turpiludine, sed requirendo filios.
tât : nam et commuions interpretatur ; mutai habi- VERS.27, 28. — t Instante aulem , J elc Quod
lum et nomen, ut sit de Synagoga Ecclesia. Sed no- primus, qui dicilur Zara, manum emisit, et obstar
men amaritudinis manet : non in qua fel Domino trix coccinum ligavit el ipso manu retrahenle, posle-
minislravit, sed in qua Petrus amare flevit. Nani et rior, qui vocatur Phares, manum porrexil, et na-
Judas Confessio dicitur, Confessioni ergo amariludo scendo proecessil, significavit quod Israël in opère
misceatur , ul vera poenitenlia proesignetur. Hoec legis 1manum extenderet, et prophetarum et ipsius
poeniientia fecundatar, in omnibus gentibus Ecclesia Christi cruore pollulam contraheret : populus vero
constiluta. Oportebat enim pâli Christum, et resur- gentium postea prorumperet, ut essent < primi no-
gere, et proedicari in nomine ejus poenilentiam et vissimi, et novissimi primi. i
remissionem peccatorum per omnes gentes. Habilus VERS.29,30. — «Quare divisa, » etc. ( HIERON. )
quoque meretricis confessio peccatorum est : Tha- Pro maceria Aquila et Symmachus divisionem trans- j>-
mar quippe Ecclesiam de genlibus vocalam signi- lulerunl, quod Hebraice dicilur Phares. Âb eo igitur ":
ficat; sedens cum hoc habita ad porlam Enaiim quod diviserit membranulam secundinarum divisio-
D'^57, quod interpretalur fons : quia currebal velut B nis nomen accepit. Unde et Pharisoei, qui^se-quasi
cervus ad fontes aquarum, pervenire ad semerr jusios a populo separaveraut, Pharisoei, id esl di-
Abrahoe.Illo non cognoscente fecundatar, secundum visi dicebanlur. '
illud Psalmi xvn. « Populus, quem non cognovi, ser- Zara interpretatur oriens. Quia primus apparaît,
vîvit mihi. » Accepit in occulloannulum, monile, et vel quia plurimi justi 1ex eo nati sunt, sicut dicitur
virgam, quia vocalione signalur, jusiificalione de- in Paralipomenîs.
coralur, glorificatioue exaltatur. e Quos autem proe- CAPUT XXXIX.
deslinavit, bos et vocavit; el quos vocavit, hos el VERS.1, 6. — « Igitur Joseph ductus est in JEgy-
justificavit (Rom. vm); s sed in occulta, ubi con- « plum, »elc. (Auc in Gen.) Ad ordinem tendit Scri-
ceptio sancte ubertatis fit. ptura unde recesserat, ut illa nar-ret quoesupra gesia
VERS.14-19. — t Quoe depositis viduitalis vesli- sunt. «Fuilque, > elc. ( GREC, lib. vi Moral., c. 11
t bus, » elc. Nolandum etiam in temporibus patriar- seq.) Mulli humana sapientia intlali, dum desideriîs
charum certa fuisse veslimenla viduarum, nec qua- suis divina judicia contrarie aspiciunt, etc., usque ad
lia conjugatarum. ejusque pondéra leviat, quoevolens portât.
ifia GLOSSA ORDINARIA.-- LIB. GEN. 170
VSRS.7 - 11. — « Post mullos ilaque dies injecit A dem per exhibitionem proeteritorum se intulit in
« domina, »elc. (GREClib. xxx i/ora/.,cap.l9.) Qui spem fulurorum.
mundi suceessibus elevatus, etc., usque ad quia VERS.17-32. — « Pulabam me stare, » etc. Sep-
enim voluptas ex prosperilate nascitur, ejusdem lem anni, qui septem spicis plenis, vel septem vac-
consideratione feriatur. cis pinguibus oslenduntur, spiriiualia dona signifi-
t Injecit domina sua, > elc. (ISID. ) Hoec figura cant, quibus ubertas fidei larga pietate redundat.
est Synagogoe, etc., usque ad ubi enim veluti pu- Septem vero stériles et jejuni, veritalis et justilioe
-niendus descenderat, inde alios liberavit. famem in novissîmo tempore.
VERS.12 - 25.— e Qui, relicto in manu ejus pal- VERS.35. — «Nunc ergo, s etc. Hoc tempore gra-
Î lio, s etc. Sic nos tentant earnis illecebroe,et succu- tioe videmus impletum : quia abundanle doctrina
liunt veslem carneam : sed vir castus mavult omnia apostolica, sepliformi Spirituministrata,divina dis-
vincula dirumpere, quam^e turpitudini subjugare. posilione per sîngulas urbes episcopi et doctorés
Qui relicto, t etc. (GREC)Allegorice. Quia dum ordinati sunt, quiabundantia doctrinoedivinrtus sibi
Synagoga Christum, purum hominem credens, adul- eollatoelibros sanctos seripserunt, quibus abundante
terino complexu constringere voluil, ipse tegmen famé verbi, et deûcientihus doctoribus, indigentiam
litteroe oculis ejus objecit, et ad cognoscendam di- B nostram refreeremus.
vinitatis potentiam conspicuum se genlibus proebuit. VERS.34- 37. — « Et quintam partem frucluum, t
Unde usque hodie dum legitur Moses, velamen est etc. NolandumMgypiii quod qhintam partem frugum
super oculos cordis eorum, quia scilicet adultéra in horrea régis congregant : quia filii tenebrarurn,
pallium retinuit, et quem maie tenebat nudum quinque sensibus dedili, eoelestia non curant : sed
amisit. veri Israélite décimas dant, quia coelestem patriam,
CAPUT XL.
cujus décima pars corruit, reformare laborant.
VERS.1-8. — t His ita geslis, accidit ut pecca- (Ism.) Congregavit Joseph per septem annos om-
c rent duo eunuchi, » etc. (ISID. in Gen., tom. V.) nem frugum abundanliam : id est, frumenta fidei
Invenit Joseph duos eunuchos in carcere, etc., usque sanctorum horreis condens, per septem charismata ,
ad trangressionis ligno suspenditur. quasi per septem annos, ut cum septem anni in-
<Pincerna régis iEgyptî, et pistor, domino suo, »r oproecoeperint, id est, cum iniquitas oceurrerit sep- -
etc. ( HIERON. ) Ubi nos posuimus « principem vina- lem capitalium criminum sub Antichristo, quando
riorum i in Hebroeo habelur masqueh flpfi>D, illud famés fidei fuerit el salutis, tune sancti habeant co-
verbum quod in nomine servi Abrahoe dudum le- Q piosam justitioe frugem, ne fides eorum inopia ser-
gimus, quem nos possuraus more vulgi vocare pin- morris deficiat.
cernam, et usque hodie apud barbares maximoedi- VERS.58-40. — « Qui Spiritus Dei plenus sit, »
gnitalis est, régi poculum porrexisse. etc. ( AUG.Q. in Gen.) Tertio, nisi fallor, insinuatur
"VERS. 9-15. — t Videbam coram me vilem, J etc. nobis in hoc libro Spiritus sanctus. Primo ubi di-
( HIERON. ) « Et ecce vitis in conspectu meo, el in ctum est supra (cap.i) : « Spirilus Dei ferebatur super
vile très fundi, et ipsa germinans très fundos. > Tria aquas, »secundo ubi dicit Deus supra (cap. vi) : «Non
flagella, très ramos, sive propagines, Hebrasus ser- permanebit Spiritus meus in hominibus istis, > etc.
mo significat, quoeab illis vocanlur Sarigim QWl©. Tertio cum dicit Pharao in Joseph esse Spiritum
VERS.16-19. — « Tria canislra. > (Auc Quoest.in Dei : nondum tamen legimus Spiritum sanctum.
Gen.j Ubi in Latinis codicibus i tria canistra fa- VERS. 41. — t Dixitque rursus Pharao, » etc.
rinas J scriptum est, etc., usque ad et ex omni gé- (ISID.) Allegorice. Joseph, qui typum Christi gere-
nère pistorii operis in eodem scilicet canistro su- bat, currum meruit, et proecoproeconavit ante eum,
periore. et constituit eum Pharao super universam terram
VERS.20-25.— « Natalitius Pharaonis. t Pharao' jEgypti : et Dominus noster, postquam distractus
et Herodes diem nativitatis celebraverunt, quia ex est a Juda, sicut Joseph a fratribus et de inferni
hora nativitatis se reges fuisse pulaverunt. . carcere surrexit, aseendit currum coelestis regni,
de quo dicitur psalmo LXVII: « Currus Dei decem
CAPUT XLI. millibus multiplex ; s el accepit polesiatem proedi-
VERS.1. — e Post duos annos vidit Pharao som- candi et judicandi a Pâtre. Unde Phil. n.: « Dédit
c nium. Putabat se stare, t etc. (AUG. Q. in Gen., ei nomen quod est super omne nomen, » etc. Acce-
tom. HI. ) Sicut servus Abrahoedixit, etc., usque adi pit quoque annulum, id est, pontificatum fidei, quo
ubi habitant lerrena animalia. credenlium animoe salutis signo signantur, fronti-
VERS.2-8. — « De quo ascendebant septem bo- busque et cordibus nostris per signum crucis figura
« ves, » etc. (HIERON. Q. Hebr.) Ecce de fluvio ascen- oeterni régis imprimitur. Induitur slola byssina, id
debant septem boves speciosoe ad videndum, etc., , est, carne sancta bysso splendidiore, etstola im-
usque ad x Groecamcopulaverunt. • mortalitatis. Accepit .quoque torquem auream , id
VERS.9-16." — « Tune demum reminiscens pin- est, intellectum bonum. Proecoantecedit eum, id est,
« cernarum magrsler, « etc. Quia gentilis populus tan- Joannes Baptisla, qui ait Matlh. m : « Parate viam
PATROX.CXIII» 6
-171 WALAFRIDI STRABI FULD. MON. OPP. PARS I. — .THEOLOGICA. . 172
DonMni. t Habebit et filium proeconem, quia veniet i ^ (Auc Quoest. in Gen.) Quid est quod Joseph, vir
în "tuba angeli. sapiens, elc, usque ad eril Deus, non enim erit, sed
VERS.41,42. — « Ecce conslilui le super univer- habebitur
\ sam lerram ^Egypii, » etc. Joseph de carcere edu- VERS.122-26.— «Nesciebant autem, J etc. (Auc,
clus, super JSgyptam conslitaitur ; et Christus re- ibid.) Quid-est quod cum inter se poenitenles lo-
surgeus accepit « nomen quod est super omne no- querenlur de Joseph, etc., usque ad sicut ipsum in
men, ut in nomine Jesu omne genu fleclalur ( Phi- exteras provincias yendiderant.
lipp. H). » VERS. 27-54. «Aperloque, i etc. Fratres Joseph
VERS. 45,44. — « Clamante proecone, » elc. dant argentum, quia Judoeiconversi diraitlunt lit—
(HIER, in Quoest. Hebr. ) « el -clamavit ante eum teram occidentem, et accipiunt spiritum vivifican-
pioeco , el conslituit eum super omnem terram tem : reperitur tamen argentum in ore saccorum,
jEgypti. » Pro quo Aquila iranslulit : « Et clamavit quia propter fructum spiritualis inlelligenlioe non
in conspeclu ejus ad geniculaiionem. » Symmachus, deserilur nitor eloquentioe.
elc. , usque ad quod juxta prudenliam omnium VERS.55,56.—« Singulirepererunl,i>etc Fratres
pater fuit,v sed juxla oelatem tenerrimus adolescens 'Joseph dederunt pecuniam in emplione frumenti,
et puer. 1B sed eam accepta frumenlo receperunl, quia noster
VERS.45-49. — «Et vocavit, »etc. (HIER., ibid. ) Joseph non quoeritj noslra, sed nos. Gialis enim dat
Et vocavit Pharao nomen Joseph, etc., usque ad ut sua munera, el in nostra emplione nos ditiores
vera illa Hebroeorum super eo quod ante diximus facit.
suspicio comprobetur. VERS.57.—e Cui respondit Ruben, J elc. (STRAB.)
t Deditque illi uxorem, » etc. (Auc, ubi supra. ) Ruben ait : « Duos filios meos interfice, si non re-
Quoeri solet cujus Putipharis, alias Pelefre, ul ple- duxero illum tibi, i etc., nec tamen oblinuit. At Ju-
rique habent el corruple, ut supra dictum est, etc., das dicens : t Reus ero peccali in patrem omni tem-
usque ad non est fidei periculosum, nec conlrarium pore, » impetravit,|quia ei commissus est Benjamin.
veritati Scripturarum. Plus esl ergo reum esse peccali, quam corporaliler
VERS.50-58.— c Nali sunt autem Joseph filii occidi.
t duo, » etc. (HIERON.) Observa propter quoestionem VERS.38.—« Deducelis canos meos, t etc. (Auc)
quoe posl de filiis Joseph proponenda est, quod anle Quoeritur utrum ideo ad infernum, quia cum tristi-
famis lempus, quo Jacob intravit in Jîgyptam, tia, an eliam si abe'sset tristitia, lanquam ad infer-
duos lautum filios Joseph habuit, Manassem et num moriendo descensurus hoecloquatur ?De inferno
'G enim magna quoestio est, et quid inde Scriptura
Ephraim.
VERS.56, 57. — «Aperuitque Joseph universa hor- seniiat, ubicunque hoc memoratuni fuerit, obser-
t rea, e etc. Allegorice. Joseph a penuria fruraenli vandum esl. '
salvat Jîgyptum , et Christus a faîne verbi libéral CAPUT XLIH.
mundum. Aperuit horrea sua Christus in orbem VERS.11-22. —'« Modicum resinoe et mellis et
terrarum, el erogatione frumenti sui omnia subju- t storacis, » etc. (HIER.Quoest.Hebr., lom. IU.) Ali-
gavit. Nisi fratres Joseph vendidissent, defeceral quid resinoe, et mellis, elc., usque ad eo quod in
JEgyplus : nisi Judoei Christum crucifixissent, per- illo sunt aromata diversa condita.
ierat mundus. Joseph interpretalur augmeniatio VERS.25-28. — k Deus vester et Deus patris ve-
sive amplialio ; sed in illo Joseph amplialionem non i stri dédit vobis ihesauros, i etc. (AUG.)Mendacium
habuit nisi sola JLgyptus ; in nostro vero, universus videtur, sed aliquid significare credendum esl. Ar-
iniindus. Ille erogavit triticum; noster Dei verbum. gentum enim, quod dalur et non minuitur, quod et
Ï lu omnem terram exivil sonus eorum ( Psal. probatum appellatum est, illud forte esl de quo di-,
xvm). i citur psalmo xi : « Eloquia Domini eloquia casla,
CAPUTXL1I. argentum igné examinatum, probatum terroe, pur-
gaium sepluplum, » id est probatum perfecie.
VERS.1-15. — «Audiens aulem Jacob quod ali- VERS.29-51. — nÂllollens aulem Joseph oculos
t menla vernlerentur in jEgypto,i> elc (ISID.inGen., t vidit Benjamin , v etc. (ISID.)Act. ix Paulum quasi
tom. V.) Esl frumenlurn in JEgyplo : dicit et Deus lux circumfulsit, qui parvulus, quki nondum matu-
Pater, Osée xi : € Ex iEgypto vocavi Filium meum. » ram fidei oelatemgerebat. Unde etiam adolescens le-
Descendunt decem provectiores, id est Judoei, sub gitur, dum lapidantium Siephanum vestimenta ser-
decalogo constituti ; quos ipse cognoscens, non est vabal. Flevil Joseph ; coecilasPauli ffelus est Chri-
aguitus ab eis ; cognoscuntur Hebroeia Chrislo, et sli ; lavit faciem Christus, cum baplizatur PaulusJ
ipsi non agnoscunl eum ; dederunt illi pecuniam ; per quem a plurimis videndus esl Christus.
sed Joseplr, id esl Christus, triticum dédit, et argen- (Auc) Affectas boni animi semper proclivis est
lura reddidit, quia non pecunia emitur Christus, ad pietatem. Unde, in Joseph virtutum possumus
sed gralia, considerare copiara. Caslus erat, cum sprevit ,im-
VERS.16-22.— a Mjtilte ex yobis unum alio- pudicitiam dominoe; sapiens, cum diligenii invesli-
t quin per salutem Pharaonis exploratores estis. i galione fratrum animos explorabat, qualiler senti-
'
Î75 GLOSSA ORDINARIA.— LIB. GEN. 174
rent de fratre suo uterino ; justus erat in adhibi- A brem verlilur, ubi et in plerisque Gessem repe-
lione diseiplinoe delinquentibus ; pius, in conver- ritur.
sione poenitentium. , VERS.16-21.— «Et gavisus est Pharao,» elc.
VERS,32, 35. — c Quibus appositis, i etc. Seor- "Hoecverba Pharaonis quoe ad Joseph de Jacob et
sum appositi sunt cibi Joseph quasi advenoe, et filiis ejus locutus est, significant gaudia gentilis po-
seorsum fratribus, quasi exteris natione : jEgyptiis puli de conversione Judoeorum. Magna enim devo-
quoque seorsum, quasi indigenis, qui putabant pro- lio est Ecclesioe gentium quod Israelilicus populus
fanum esse cum peragrinis convivium. ad fidem veniat, quibus, si converlantur et fidei
VERS.34. — «Biberuntque et inebriati sunl, J etc. participes exstiterinl, promiltit spiriluales opes
(AUG.)Soient ebriosi hoc testimonium adhibere sibi virtutum, el gratiam Spiritus sancti, quam qui acci-
in patrocinium propter Joseph, qui valde sapiens pil, indigenlia boni non laborabit.
commendatur. Sed hoc verbum pro saturitate poni- VERS.22-28. — « Benjamin vero dédit, t etc. Tre-
tur in Scripturis, unde psalmo LXIV: « Visitasti ler- cenli argentei danlur Benjamin, quos a Christo ac-
ram et inebriasli eam, i quia in laude benediciionis cepit qui proedicat Trinitatem, vel Chrisli crucem.
hoc positum est, et donum Dei commemoratar ; ap- . Unde Paulus ail I ad Corinth. n : « Nonjudicavi me1
parat hanc ehrielatem sa'turitatem significare : nam B aliquid scire inter vos, nisi Christum Jesum, et
ila inebriari ut inébriantur ebriosi, nec ipsi terroe hune crucilixum. » Quinque slolas accepit, id est
utile est; quoniam majore humore" quam suffieit, sapientiam omnium senstuim. Proecellit ergo Paulus
corrumpilur; sicut vita ebriosi, qui non satietate àbundantia meritorum : sed et fratres, id est alii
se replet, sed mergit diluvio. proedicatores, habent'gratiam suam, id est binas
slolas, ut confiteantur Chrislum Deum et hominem.
CAP. XLIV. Unde Prov. xxxi : J Omnes domeslici ejus vesliti
VERS.5-44. — £ Scyphus quem furati estis, t etc. duplicibus, t id esl myslica et niorali inlelligentia.
(ISID.) Quid sibi vult quod inventas esl scyphus Jo- Miltuntur et patri munera, et Christus promissis
seph in sacculo Benjamin, nisi quia in corde Pauli munerihus invitât populum suum. Munera portant
çoeleslis doctrinoe jam proefulgebat eloquiuta, dum asini, id est gentïles, inutiles el laboriosi : nunc au-
esset eruditus in lege? Sed quia subjectus non erat, tem portant utiles in lypo Christi munera, in Evan-
Deo, intra saccum erat scyphus, doctrrna intra le- gelio munerum largitore.
gem, lucerna intra modium. Missus tamen Ananias (ISID.)Expavit Jacob, id est plebs incredula : sed
manum imposuit, - marsupium solvit, et argentum poslquam gesta Chrisli cognovit, revixit spirilus
^
resplenduit, et deeidenlibus squamis, quasi vinculis, ejus, et qui mortuus videbalur, fide resurrectionis
solulo sacco, id est deposito legis velamine, adeplus 'Christi vivificatur. Vocatur ergo a filiis suis, id est,
est gralioe libertatem, et revelata facie sermonis a Petro, Paulo et Joanne, populus Judoeorum ad
Evangelium proedicat. gratiam. Occurrit illi Judas, qui interpretatur con-
VERS.15. — s An ignoralis quod non sit similis fessio, quia proecedit confessio quos ante perfidia
<mei in augurandi scienlia? s (ÀÏG. Quoest.in Gen., possidebat : et sic Joseph, id est Christus, occurrit,
tom. El.) Quid hoc sibi velit quoeri solet. An quia qui senem jam oetate suscipiat ultimo tempore popu-
non serio sedjoco dictum est, etc., usque ad cognilo lum Judoeorum, non secundum mérita, sed secun-
fratre, quem a se perditum existimabant. dum electionem gralioe, el imponal manum super
VERS.16-34. — J Cui ^Judas, » etc. (AUG.,ubi su- oculos ejus, et coecitalem auferat; quod dislulit, ut
pra.) Mulla in narratione Judoe aliter dicta sunt; postremus crederet, qui anle non putavit esse cre-
quam cum illis egerat Joseph, etc., usque ad sedl dendum. Unde ad Romanos undecimo capite : J Quia
qui noverat eum scire, ut eum flecterel ad miseri- coecitasex parte in Israël facla est, donee pleniludo
cordiam narralioni inserebal. gentium inlraret, el sic omnis Israël salvus fieret. »
CAPUT XLV." D CAPUT XLVI.
VERS.7-9. — c Misit me Deus, » etc. (Auc Quoest. VERS.26. — « Cuncioe animoequoe ingrassoe sunt
in Gen., tom. IU.) Quid est quod juxla alia exempla- « cum Jacob in iEgyptum, » elc. (AUG.)Videndum
ria ila legitur : «.Misit enim me Deus ante vos, re- est quid respondeatur eis qui hoc testimonio con-
manere reliquias vestras super terram, et enutrire : Armant a parentibus animas cum corporibus propa-
semen reliquiarum vestrarum magnum? » Hoc enimi gari : animas enim diclas pro bominibus, a parle
non usquequaque consonat, etc., usque ad «et sicï totum figurata loculione, millus"âmbigil. Sed quo-
omnis Israël salvus fieret. » modo ipsam parlera, id est animam cujus nomine
VERS.10-15. — « Habitabis in terra Gessen, »elc, tours homo signiûcatus est, alienamus ab eo quod
(HIERON.) In Hebroeo habelur Gosen (Jttna). Undfs [ diclum est, « exierunt defemoribus ejus, » ut car-
error increvit quod terra Gessen in Arabia sit. nes ex illo tantum na'ta's(quaniv'issoloe animoe nonii-
Eorro, sicut in nostris codicibus est, per extremumi nentur) accipiamus, quoerendi sunl modi loculionum
"roscribilur Gessein, quod mihi nequaquam placelt in Scripturis.
terram significare complulam. Gessem enim in im- VERS.27. — « Filii autem Joseph, » etc. (HIERON.
1-75 WALAFRIDI STRABI FULD. MON. OPP. PARS I. — THEOLOGICA." J76
Quoest. Hebr., tom. III. ) Omnes animoe domus A tuus, qui eduxi te de iEgyplo, de domo servitutis. »
Jacob, etc., usque ad licet plerique tradanl Lucam, Unde Rom. vi : t Non regnet peccatum in vestro
ut proselytum, Hebroeaslitteras ignorasse. mortali corpore. » elc. Et ibidem: « Servi estïs
VERS.28-51. — c Misitautem Judam, J elc. (HIER., ejus cui ohedistis.Jsive peccati in mortem, sive obe-
Md.) Judam vero misitante se ad Joseph, etc., usque ditionis ad justitiam. » ^Egyptii aulem violenter in
ad pagum.Arsenoyten sic olim vocatuin aulumant. servitulem redacti sunt, Hebroeivero violenter in
VERS.52-34. — « Et sunt viri paslores , » etc. servitium. Vendiderunt autem ^gyptii semetipsos,
.Auc Q. in Gen., tom. III.) Gommendatur in patriar- nec dispensatoris culpa est, ubi digna repensantur
jhis , quod pecorum nulritores erant a pueritia pro merilis. Hoc et Paulus fecit, cum illum quiin-
sua, etc., usque ad in fine habituri ordinatissimam dignus numéro sanctorum vel consorlio fuit, Satanoe
et sempiternam felicitatem. tradit (J Cor. v). Nemo ergo dicat Paulum durius
CAPUT XLVII. egisse, qui hominem de Ecclesia ejecit, ut expulsus
disceret non blasphemare : hominis enim voluntas
VERS.9, 10. — « Dies peregrinationis , s etc. est iniqua, cum amans lerrena despicit coeleslia, et
(Auc Q. in Gen., tom. IU.) Quid est quod dicit Jacob propter avaritiam-se subjicit diabolo. Dei autem
Pharaoni, etc., usque ad non manent in domo in B permissio est jusla, cum eum qui spernens meliora,
«ternum. elegil pejora, dimiltil arbilrio suo ul cadat. t Emit
VERS.11.— « Joseph vero pairi etfratribus suis... igilur, t etc. Allegorice emptio Joseph, qui frugibus
<;Bamesse. i Quoerendumest ulrum terra Ramesses émit terram Jîgypii, significat Christum doctrina et
ipsa sit Gessen : hanc enim petierant, et Pharao sânguinis pretio redimere mundum. "Quod autem
proeceperat dari. dicit : « Accipile semina, el serite agros ut fruges
(ISID.)Allegorice. Tradidit Joseph patri et fra- habere possitis, » etc., semen est verbum Dei, agri
tribus oplimam terram Gessen, proebens eis cibaria, corpora quoevomere evangelico exarata, et semine
quia famés lerram oppresserai : sic el Dominuffpa- spiriluali seminata, fruclum virtutum germinant.-
renlibus, id est patriarchis et proplrelis, ex quïbus Quinta pars, quoe régi dabâtur, quinque sensuum
esl secundum carnem, sive omnibus sanctis, de census, qui Christo régi solvendus. Quatuor reliquae
quibus in Evangelio dicit Malth. ir : t Hi sunt in sementem et cibos possessoribus permittuntur,
fratres mei, qui faciunt voluntatem Patris mei, » quia actualis vitoe usus unicuique conceditur, ut
tiis dat terram optimam, de qua dicitur psal. xxvi: seminet virtutum opéra, et fructus justiiioe mêlât in
t Credo videra bona Domini in lerra viventîum. » vitam oeternam, qui a Christo nobis tribuilur. Unde
VERS.12-15. — t Proebens cibaria, singulis, n 11Joseph dicitur : « Salus noslra in manu tua esl,-1
etc. Meliebatur triticum patri suo Joseph, nec lamen quia salus mundi in potestate Christi.
eum pater quando vidit, nec quando triticum ac- VERS.22-28. — « Proeter terram sacerdotam, t
cepit, adoravit : quomodo ergo soranium implelum elc. Hoc significat1,Ecclesioeterram, in qua veri sunt
puiamus, nisi raajoris rei contineat prophetiam. liberam esse a censu mundano, quoe
VERS.46-19. — « Adducile pecora vestra, el dabo sacerdotes,
verbo divino indesinenter pascitur, nec damnum
s vobis, » elc. Quoeritur, cum Joseph frumeuta col-
panis spiritualis suslinebit.
ligerel, unde homines viverent, pecora unde vive-
VERS.29, 50. -y- « Cumque appropinquare cer-
banl, cum tanta famés invaluisset, et fratres Jo- «
Pharaoni dixerunt : « Non sunt pascua peco- nereldiem mortis suoe,»elc. (Auc, Quoest.in Gen.,
seph
rSbus puerorum tuorum, i elc. Si ergo ea famé tom. III.) Ea filium juratione conslringil, elc, usque
ad qui in baptismo apparuit fera trigesimo anno.
pascua defecerant in terra Chanaan, cur in iEgypto
non defecerant, cum eadem famés essel ubique? VERS.31. — t Quo jurante. » (Auc, ubi supra.)
habent Latini codices, « Adoravit supercaput
An, sicul perhibetur ab eis qui loca sciunt, in mullis Quod
non etiam virgoe ejus, » nonnuUi emeudatius habent : « Ad-
jEgypti paludibus poterant pascua déesse,
» «
cum famés esset frumenlorum, quoe soient Nili D oravit super caput virgoe suoe, vel in capite vir-
» i in eacumine, vel super cacumen
inundalione provenire : dicunlur illoe paludes fe- goesuoe, vel
sit quod
racius pascua gignere, quando aqua Nili minus ex- virgoesuoe.»Et ideo merito quoerilur quid
diclum esl, etc., usque ad ubi figura rei fuluroeproe-
crescit.
"
VERS.20,21. — «Emil igilur, » etc. Noninjusti- signabatur.
lias vel iniquitatis arguitur Joseph, cura etiam fide- (HIERON.) « Et adoravit Israël conlra summitatem
lilas ejus inde comraendetur, quia nullius personoe « virgoeejus. i Hoc eliam in loco quidam frustra
:
graliam suscepit, sed juxta eraploris pretium oequo simulant adorasse Jacob summilalemsceplri Joseph
ïibramine repensavit. quod scilicet honorans filium poleslalem illius ad-
: t Et
Mystice autem significat omnes qui in spiritali oraverit, cum in Hebroeo multo aliter legatur
»
iEgypto sunt et ejus opes ambiunt, servos esse. Nul- adoravit Israël ad caput lectuli; quia postquam
lus est enim liber jEgyptius, qui carnalis est, et ve- juravil ei filius, securus de pelitione, adorarit Deum
vir et
nundatussubpeccalo : Pharao enim eossubjecit; unde eonversus ad caput lectuli. Sanctus enim
fortasse dicitur Exod. xx: « Ego sum Dominus Deus Deo deditus seneclule oppressus. sic habebat
177 GLOSSA ORDINARIA.'— LIB. GEN. , 178
lectulum positura, ut ipse jacentis habitas absque A A Latel ergo hic propheticuni sacramentum, quia Jo-
ulla difficultate ad orationem esset paratus. seph quadam proecipua significalione Christum si-
' gnificavit : et ei dalur illa terra ubi obruit Jacob
CAPUT XLVIII.
deos alienos (Gen. xxxv), ut Christus inlelligatur
VERS.1.—cHis ita transactis.... assumptis duobus possessurus gentes diis patrum suorum renuntiantes
t filiis Manasseet Ephraim. » (HIERON.) Et tulit duos el in Christum credentes. '
filios secum, Manassenet Ephraim. Ex hoc apparat
CAPUT XLIX.
quod supra diximus, quia Joseph ad id loeorum duos
tantum filios habuit, Ephraim etManassen. Si autem (ALGIN.)In benediclionibus Jacob historia teneu-
postmullos annos moriente Jacob duos tanlum du- da, et allegoria invesliganda : historia de divisione
xit ad benedictionem, illo utique tempore cum filii terroe promissionis, allegoria de Christo et Eccle-
ejus generare nequiverant, parvuli atque lactentes, sia, quoein novissimis temporibus revelauda ; prius
in ingressu patris et fratrum, nepotes ex his habere tamen historioe fundamenta sunt jacienda.
non poluît. VERS.3, 4. — <L Ruben primogenilus meus, t etc.
VERS.2-4. — c Qui conforlatus, J etc. (HIERON.) (HIERON.,Quoest. in Gen. ) c Ruben primogenilus
El confortalus Israël sedit super lectulum. Cur LXX B I meus , tu forliludo mea , » et principiuni filiorum
idem verbum aliter alque aliter ediderint nescio, meorum, etc., usque ad primogenïti ordinem per-
sed audacter dieo quod idem verbum mittha fflao, didisli.
quod hic lectulum translulerunt, supra ubi dixit VERS.5. — « Simeon el Levi, » etc. (HIERON. ,
adorasse 3siCob,virgamnominaverunl. ubi supra.) LXX : « Simeon et Levi fratres con-
VERS.5, 6. — t Duo igitur filii qui nati, s etc. summaverunt iniquilalem adinventionis suoe, J etc.,
(HIERON., Quoest in Gen.) Palel quod sepluaginta usque ad « in consilium eorum non veniat anima
animoe ingressoe sunt in ./Egyplum, etc., usque ad mea. »
sed in tribus Ephraim et Manasse quasi appendices VERS.8. — t Juda, te laudabunt, » elc. (HIERON.,
miscebuntur. ubi supra.) Quia Juda confessio vel laus interpreta-
VERS.7-11. —«Mihi enimquandoveniebamdeMe- tur, etc., usque ad juxla eurademsensum aliis ver-
t sopotamia, morlua esl Rachei et sepelivi eam,» elc. bis Ecclesia monstralur , de qua dicitur Matth. v :
Joseph quasi nescienti indicat ubi el quando matrem « Non potesl civitas abscondi super montera po-
sepelieril, forie prophetice commemorans ibi sepul- sila. »
tam esse matrem ejus, ubi erat Chrislus nascitarus. VERS.9. — s Calulus leonis Juda : ad proedam ,
'
VERS.12-15. — c Cumque tulisseï eos Joseph de " « fili mi, ascendisti : requiescens' accubuisti ut leo, »
t gremio patris, i elc. (ISID.in Gen., lora. V.) Sicut etc. (ISID.)Vel calulus leonis in somno requievit,
factum est in Esau et Jacob, dicente Domino: f Ma- quia non necessitate, sed poteslate. Unde : «Polesta-
jor serviet minori, » ita el in filiis Joseph, etc., tem habeo poneudi animam meam, et nemo lollit
usque ad et juniorem de sinistre dextrum. eam a me, sed egoponoeam (Joan. x), > Quod vero
VERS. 16-21. — « Invocetur super eos nomen addil, « et ut calulus leonis, » inde enim mortuus
« meum. i (Auc) Nolandum ex hoc loco non solum unde natus. Aiunt physici quod catulus leonis, cum
exaudilionem, sed invocationem eliam dici, quoe fuerit natus, tribus diebus dormit et tribus noctibus.
non Dei, sed hominum sunt. Deinde patris fremitu tremefactus cubilis locus ex-
VERS.22. — « Do tibi partem unam, J etc. (HIE- citât dormiehtem : Christus quoque in cubili se-
RON.in Gen,, tom. RI.) « Ego dedi tibi Sichimam pulcri tribus noctibus jacens , spmnium mortis im-
proecipuamsuper fratres tuos, quam accepi de ma- plevit. Bene ergo Chrislus ul leo requievit, qui non
nibus Amorrhoeorumin gladio meo etsagitta. J Sichi- solum morlis acerbiiatem, sed el imperium vieil, et
ma juxla Groeeamel Lalinam consuetudinem declinatat ut calulus leonis, quia die lertia resurrexit. Unde
est, etc., usque ad et Mausoleumejus ibi usque hodiei _ adBitur •
cernilur. < Quis suscitabit eum? t elc. Nullus, subaudi,
(Auc) Quod Sichimam dicit Jacob proecipuam se> nisi ipse qui ail Joan. n : i Solvite templum hoc et
dare filio suo Joseph, et addidil quod possederit eami in triduo resuscitabo illud. »
in gladio el arcu, quoeritur quomodo ad litteramr VERS.10. — « Non auferelur seeptrum de Juda.»
conveniat Gen. xxxrv. Emil enim cenium agnis pos- etc. Tandiu enim ex semine Judoe reges apud Ju-
sessionem illam, non cepit jure belli. An quia Salem1 daeosfuerunt, donec Chrislus ex Virgine nascerelur.
civitatem Sichimorum filii ejus expugnaveranf, ett Primus enim in gente Judoeorumrex alienigena fuit
jure belli poluit ejus fieri, ut justum bellum cum eis3 Herodes, quando jam Christus natus est. Qui ergo
videalur, qui prières fecerunt injurîam , contami- negat veni^se Christum, ostendat regem de tribu
nando ejus filiam ? Cur ergo non dédit eam majo- Juda in gente Judoeorum.
ribus filiis suis, qui hoc fecerunl ? Deinde si modoi VERS.11.— « Ligans ad vineam pullum suum, »elc.
de Victoria glorians dat eam Joseph, cur ei tune; Génies quas sibi subjunxit. Unde Ezech. xvm :
displicuerunl filii qui hoc commiserunt? Cur deniqueî « Vivo ego, -dicit Dominus, nisi hos homines induam
cum eos benediceret, id exprobrando memoravii ? sicul veslimentum."» Nos enim Chrislus in sanguine.
I
179* WALAFRIDI STRABI FULD. MON. OPP. PARS I. — THEOLOGICA, 180
uvoe mundavit quando sicut botrus in ligno crucis A à et superbiam excelsorum humiliavit, et ei dafus est
pependil, et ex latere ejus aqua in ablutionem, et prineipatas, el honor, et regnum.
sanguis exivil in redemptionem. VERS.21. — « Nephthali. » (HIERON.)Allegorice.
VERS.12.— « Pulchriores oculi, » etc. (ISID.)Quia Virgultum dissolutum, dans nalioni pulehriiudi-
doclrjna eorum austeritatem veteris legis exsuperat, nern, etc., usque ad quia ibi vel maxime docuit, ut
el evangelica prascepla clariora sunt quam legis in Evangelio quoque scriplum est.
mandata. c Nephthali cervus eniissus, s etc. (ISID.)Apostoli
« Lacle, J id est doclrina legis, quoe carnalem po- enim et proedicatores, velociter exsilienles, sicut
pulum vel parvulum lacle alebat : sed « eandidiores,» cervi, transcendunt impedimenta soefculi,et excelsa
Ecclesioe doctorés, qui fortem et validum verbi cibum méditantes, dant eloquia pulchritudinis, id est proe-
manducant, et dislribuunt. Unde Hebr. v : « Per- dicant doctrinam Salvatoris.
feclorura esl solidus cibus , » qui bene i candidio- VERS,"22-26.— <rFilius accrescens Joseph, » etc.
res lacle » dicuntur, quia candidi, puri et ab omni (HIERON., ubi supra.) t Filius accrescens super fon-
macula liberi. tem,» etc.,usque ad imperans quoque decem tribubus
VERS.15.— « Zabulon inJittore, » etc. Utcre- Israël.
denlibus refugium et periclitantibus * demonstret B " VERS.27. e Benjamin lupus rapax, » etc. (HIERON.,
fidei porium. Contra omnes terrainos soeculisolidata ibid.) « Mane comedel proedani ef ad vesperam di-
exspeclal naufragium Judoeorum et procellas hoere- videl escam. » Quanquam de Paulo manifeslissime
ticorum : qui circumferuntur omni vento doctrinoe, prophelia sit, quod( in adolescentia sua persecutus
inde eliani apostoli aliqui assumpli : ibi soepe Do- Ecclesiam , in senectate proedicaior Evangelii fue-
minus docuit. Pertingit autem usque ad Sidqnem , rit,! etc., usque ad super sacerdolibus qui, servien-
id est, usque ad gentes pervenit. Unde Isa. ix : les-altari, vivant de allari (I Cor. ix).
t Terra Zabulon, et terra Nephthali, via maris trans «'Benjamin lupus rapax, » etc. (ISID.)Quidam do-
Jordanem, » etc. Sidon , venatio : et ex eis locis clorum hoc ad Hierusalem retulil, etc., usque ad
yX
sumpli sunt v enatores, de quibus dicitur Jer. xvi : tune dividet escam , intelligens a spiritu litteram
« Mitlam venatores mulios, et venabuntur vos in esse dividendam, quia « liltera occidit, spiritus au-
omni monle. » lem vivificat (II Cor. ni), t
VERS.14, 15. — « Issachar. » (HIERON.Quoest. VERS.28-51. — e Omnes hi in tribubus , » etc.
Hebr.) Bonum desideraVit requiescens inter medios Quoeritur cur Jacob omnes quos de liberis et ancillis
elcrieos, etc., usque ad el ideo ei omnes tribus ser- . genuil, oequali honore filios et hoeredes conslituerit ?
vianl, quasi magistro dona portantes. quia sicut Christus omnibus qui per fidem corpori
' « Accubans inter
terminos, t elc. Accubare, est ejus eonciliantur, pari honore et gloria coeleslia
exspeclato mundi fine quïescere, nibilque de mun- proemia largitur. s Non est enim ibi discretio an
danis quoerere, sed ullima desiderare. Fortis asinus Judoeus sit an Groecus, Barbares an Scytha , servus
requiem vidit, el terram oplimam : cum simples an liber : quia per omnia el in omnibus » Christus,
gentilitas ad"robur operis se erexit, quia ad vitoe qui formam servi induit, et pro libero et pro,servo
palriam tendil. servivit, ut omnibus oequale donum largialur. Qui-
VERS.16-18.—sDan judicabit populum suum,» etc. cunque enim fidem Domini promeretur, nullis ma-
(ISID.in Gen., lom. V.) Alii per hoec verba pulanl culis carhalis nativitatis offuscatur. Unde Joël, n :
proedici Antichristum de tribu Dan futurum, elc, t Effundam despiritu meo super omnem carnem. »
usque ad et posl bénéficia ficloe dulcedinis exercet VERS.32. — «.Apposilusque, » etc. (STRAR.)Ojaae-
cornua poleslatis. rendum de quo populo dicalur ? Nam de patribus
« Dan judicabit populum suum sicut unum de nulla quoestioest. Notum est enim quod ad Abraham
sceplris Israël. Fiat Dan coluber in via, regulus in et Isiacappositus est, sed populus mullitudo esl.
sémila, morùens ungulas equi, el cadat ascensor ejus TVj Miaulent tam pauci non poterant populus dici. In-
relrofsura. Salvaloreni taum exspectabo, Domine.» lelligëhduin ergo hoc etiam de angelis dici, ad quo-
(HIERON.,ubi supra.) Samson judex Israël de tribu rum societatem , de mundo transeunles, apponuntur
Dan fuit, etc., usque ad et ipse erit exspectatio gen- sancti. Unde Hebr. xn : n Accessistis ad montem.
tium. Sion, et ad Hierusalem coelestem, et ad frequentiam
s 'VERS. 19, 20. — « Gad. t (HIERON.)Latrunculus angelorum,'"»-elc.
lairoemahilur ante eum, etc., usque ad et victis ho- CAPUT L.
slibus fortiter dimicavil. VERS.1-5. — c Quod cernens Joseph, ruit... .
« Gad accinclus proeliabilur ante eum. s (ISID.) « transierunt
quadraginla dies.» (STRAB.)Qui nume-
Christus ante" et rétro proeliabilur conlra Antichri- rus poenilentioeet humilitali convenit. Dnde in lege
stum : anle, occullo adventu humilitatis; post, mani- et in Evangelio a
prophetis et ab ipso Domino ob-
festata gloria majestatis. Unde Moyses Deut. xxxm : servatus esl. I
« Benedictus in latitadine Gad , quasi leo requievit :
(AUG.)Quadraginla dies sepulluroe, quos memorat
cepitque braehium et verfieem, el vidit pi încipalum Scriptur3, forte poenilenliam significanl, qua sepe-
eu«m J Christus enim in sepulcro quievit, verlicem liunlur peccata. Non^nim frustra quadraginla dies
181 GLOSSA ORDINARIA. — LIB. GEN. 182
jejuniorum sunt constituti, quibus Moyses, el Elias, A. quatuor • lernarius pertinet ad animam, quoeirasci-
et ipse Dominus jejunavit, et Ecclesia proecipuam bilis, et concûpîscibilis", et rationalis esl ; quaterna-
observalionem jejuniorum Quadragesimam" vocat. rius ad corpus, qui quatuor constat démentis.
Unde et apud Jonam de Ninivitis scriplum est : VERS.4-21. — «Et expleto planctus tempore , »
e Adhuc quadraginla dies, et Ninive subvertelur etc. ( Auc ) Quod mandavit Joseph polentibus
(Jon. ni), ut per tôt dies, accommodâtes scilicet Jîgypti, utdicerent Pharaoni nomine ejus : « Patèr
humiliation! poenilentium, intelliganturtn jejuniis sua meus adjuravil me dicens : In monumento quod ego-
flevisse peccala, el impelrasse miserîcordiam. Nec feci mihi in terra Chanaan, ibi me sepelies ; » quoe-
tantum luclui poenilentium hic numerus convenit. ritur quomodo verum sit, cum hoec verba pal ris
Quadraginla "enim dies post resurrectionem fuit Do- ejus, cum de sepultura mandarel, non legautur. Sed
minus cum discipulis suis inlrans et exiens, man- ad senteniiam verba snnl referenda, sicut supra alia
ducans et bibens, qui dies loetitioefuerunl. Nec similiter irerata. Volunlati enim enuntiandoe et in
sepluaginta Interprètes errasse credendi sunt qui notiliam perferendoe, oportet verba servira. Fodisse
dixerunt : « Triiiuuni, el Ninive subverletur : t ma- aulem sibi Jacob sepulcrym nusquam superius legi-
jore enirn auctoritate proediti quam inlerpretum tur, sed cerie, nisi fodisset, non modo diceretur.
officium est, prophetico spirilu (qiToeliam ore uno 1$ VERS.10. — « Veneruntque ad aream Âtad,» etc.
in suis inierpretationibus, quod magnum miraculum Kc locus trans Jordanem est, et distat ab Hebron
fuit, consoimisse firmantur) « triduum, s posuerunt, septuaginla passuum mîllibus. Proetergressi sunt ergo
quamvis non ignorarept quod « quadraginla dies » locum in quo debebant sepelire eum, et poslea trans- -
in Hebroeo legerentur; ul in Chrisli clarificatione ito Jordane redierunt ad locum duplicis speluncoe.
intelligerentur dissolvi et aboleri peccala, « qui tra- Unde quoeri potest quare hoc fecerint. Si dicit aliquis
ditus est propter delicta nostra, et resurrexit propter fljuia bella timebant, sicut filii Israël circumducli
iuslificationem noslram.» Clarificatio autem Domini per desertum quadraginta annis, donec transmisso
in resurreclione el ascensione cognoscitur. Unde Jordane venerunt ad terram promissionis. Sed ma-
hic quamvis unum et eunidem spiritum dédit : primo joris significantioe causa factum est hoc. In, loco
postquam resurrexit, secundo poslquam ascendit; enim quoe area-Àrad dicitur, postea mullitudo filio-
et quia posl triduum resurrexit , post quadraginla rum Israël murmurans contra Dominum \ divino
autem dies ascendit : unum hornm, quod poslerius igné consumpta est. Tanlo ergo luelu,non tam mors
factum est, per numerum quadraginla dierum He- Jacob , quam -ruina populi futura lugebatur.
broei significant ; alterum vero de triduo, quod ad VERS.22, 23. — «Vixitque centum decem annis.»
eamdem rem pertinel, Sepluaginta memoranl, non C (Ace, in Gen., lom. III.) Cum bos filios filiorum vel
interpretationis servitute, sed prophelioe auctoritate. nepotes filiorum dicat Scriptura Joseph vivendo vi-
Non ergo dicamus unum horum falsum esse, et disse, quomodo jungit eos sexaginla quinque ani-
p:o aliis interprelibus contra alios litigemus ; cum mabuscumquibus Jacob iEgyptumdicitintrasse, etc.,
illi qui ex Hebroeo interpretantur, probent scriplum usque ad qrroeillo vivo propagabalur, per quem fa-
esse quod interpretantur ; et Sepluaginta auctorilas, clum esl ut ingrederetur.
quoe tanlo divîniius facto miraculo commendalur, VERS.24. — < Âsportate ossa,» etc. (STRAB.)Jo-
tr.nta in Ecclesiis vetuslale firmetur.' seph, sicut pater ejus, terram promissionis tota
s Septuaginla diebus. i (STRAB.)Elhnici novem mente desiderabat, et incolatum .Ëgypti detestaba-
diebus morluos suos flebanl, Unde et novendialis tur. Nos quosque moraliter instruit, ut quantMu
nona dies vocabalur, quando sepeliebantur. Dei sumus iu hoc mundo, terram promissionis ,' id est
cullores septem diebus exsequias celebrabant. Unde viventium, semper desideremus , et ibi requiescere
Eccli. xxn : i Luetus mortui septem dies : luetus optemus.: quod bene fit, si numerum annorum Jo-
aulem fatui omne tempus vitoe ejus. » Septenarius seph moribus imitemur. Centum enim et decem
enim requiem significat. Unde seplima dies sabba- vite annis expletis mortuus est : nos quoque stu-
tum, id est requies dicilur. Célébrant ergo seplimam B deamus per decalogi observanliam ad aternam bea-
diem mprtuorum , optantes illos cum Domino--re- titudinem quam centenarius significat, pervenire.
quiescere a laboribus proesentrs vite. Hinc ergo di- VERS.25. — « Conditus aromatihus. » (STRAB.)
cilur : « FlevU eum iEgyptus septuaginla diebus , s Felix est anima quoe , aromatibus virtutum condita
qui est deeuplalusrseptenarius. Seplies enim déni, in loculo corporis degehs, quolidie proficiendo pe-
sepluaginta sunt. Potest eliam dici quia sicut terlia renni vitoe reservatur. Siquidem in fide, spe et cha-
dies mortui agitur a fidelibus, ut anima , quoeesl ritale custodita fuerit, per gratiam Chrisli pervenire
triplicis naluroe, requiescal ; ita septimus dies ce- merebilur ad speciem divinoecontemplationis, cujus
lebratur, ut anima eprpori reconcilietur, quoe carne adoptio perfecla est loetitia; unde psal. xv : n Àdim-
HMente peccavit. In, septenario eliam tria sunt el plebis me loetiliacum vultu tuo. »
183 WALAFRIDI STRABI FULD. MON. OPP. PARS I. — THEOLOGICA. 184

LIBER EXOBUS
(XnW nbttl), id est, ILECSUNTNOMINA
Hebraiee VEEELESEMOTH ; GroeceESoaos, ta esl EXITDS.

PROTHEMATAIN EXODUM. A in carne magis necessarium est prapter vos. Dum


enim manel in lerra,id est in carne sua, mullipli-
{RAB.)In Pentateucho excellit Exodus, in quo catur credendo Ecclesia ,
sacramenta Ecclesia acquirendo populum Deo,
pêne omnia quibus instruitur, et ab Hierusalem usque ,ad Illyricum Evangelium
figuraliter exprimuntur. Per corporalem enim ex-
proedicando. I
itura filiorum Israël de iEgypto corporalis noster
VERS. 8-10. — Surrexit inlerea rex novus super
exitus de Egypte spirîtuali signalur. Per mare etc. (ORIC) Allegorice. Hic est diabolus,
Rubrum, el Pharaonis submersionem atque iEgy- Mgyptum, dixit in corde suo : Non est Deus; qui genli suoe,
hoslium qui
ptiorum,baptismi mysterium etspiritualium est aposlalis angelis, dicit : Ecce populus filiorum
interilus. Per lypici agni iramolationem, et Hebroeo- id
eorum serlicet qui possunt mente Deum vi-
rum liberalionum, veri Agni passio et noslra re- Israël,
De coelo dalur et de dere, potentior est nobis : Yeniie, opprimamus eum
demplio. manna, aqua petra. Sentit diabolus quia magnus sil populus
Hic est panis qui de coelodescendit (Joan. vi) et do- sapienter. et forlior ipso , quia soepe congressus est,
ctrina Christi. In monte dantur proecepta alque ju- Israël, Seit Jacob luctatum esse, et adju-
dicia populo Dei, ut supernis subjiciamur discipli- soepesuperatur.
torio oblinuisse contra adversarium, et invar
nis. Tabernaculum , et vasa ejus construunlur , B luisseangeli cum Deo. Aliorum quoque sanctorum luctas
cullus el sacrificia imperantur, quibus Ecclesioe or-
natus et spiriiualia sacrificia significanlur. Mystîca sensit, evenial spiriiualia cerlamina perlulit : limet ne
unctio et thymiamata conficiuntur, quibus sanctifi- quando bellum, et consenlianl adversariis
ejus , et diviclis eis [devicto eo] discedant de terra
catio spiritus et oralionis odoramenta comraendan- sua. Videtur mihi exj his quoe patriarchîs et pro-
tur. Hinc Paulus ait : Omnes eamdem escam spiri-
de adventu Christi indicata fuerant, quia
tualem manducaverunt, et omnes eumdem potum phelis
sentit venturum quij exuat principatus ejus et po-
spiritualem biberunt, elc
teslales, cum fiducià triumphet eos el affligal in
(I Cor. x.) Hinc quoque Joannes : Facta sunt hoec,
ul : Os non comminuetis ligno crucis.
inquit, Scripiura impleretur in Exod., tom. H.) In Chronicis Eusebii et
eo
ex (Joan. six). (RAB.
Yeelle Semoth Hebraiee : Hieronymi legimus, etc., usque ad el in mari Rubro
(BED.) (niDU? rfWi) periit, multi Pharaones fuerunt.
eSeêofGroece : exodus, exitus vel egressus Latine.
(ORIG.Jiomil. i.)Moraliter. Primumrequirere volo
CAPUT PRIMUM. quis est rex in JSgypta qui scil Joseph, el qui nescit.
VERS.5. — Eranl igilur omnes animoeeorum qui Dum enim ille regnaret qui sciebat Joseph, non di-
egressi sunt de femoreJacob, septuaginla, etc. Septua- k cuntur afulcii filii Israël, neque in lulo et latere
ginla animoe, id est, sepluaginta discipuli, cum consumpli ; neque masculi eorum necali, et feminoe
Jacob, id est, Chrislo, ingrediuntur in yEgyplum , vivilicaloe; sed cum coepit regnare, qui non noverat
id est, mundum, missi scilicet ad proedicandum. Joseph. Si Dominus 'régît nos, et sensus mentis vel
Aliter , septuaginta aninioe ^Egyptum ingressoe , animoe nostroe illuminatur a Deo, memorans Chri-
mystice in numéro remissionis accipiuntur, ut huic stum resurrexisse aimortuis, in JSgyplo, id est in
scilicet soeculo, quod per iEgyplum figuratur, post carne noslra, spiritus noster reguum cum justitia
tanta peccata detur remissio peccatorum. tenet, et filios Israël^ id esl sensus rationabiles vel
VERS.6, 7. — Quo morluo, etc. ( ISID.in Exod.) virtutes, in lulo et latere non consumit, nec curis
Sic postquam verus Joseph pro omnibus gustavit terrenis alterit. Sihorum memoriam sensus nosler
mortem, et deslruxit eum qui mortis imperium ha- perdiderit, Christum nescierit : tune sapienlia ear-
bebat, multiplieatus est populus fidelium. Nisi enim nis, quoeestinimicaDeo.^uccedit in regnum; allo-
in terra granum mortuum fuisset, solum man- quitur gentem suam, id est corporeas volupiaies ,
sisset. et viliorum ducibus ad consilium vocatis, délibérât
(ORIC, hom. 1 in Exod.) Si moriatur in te Joseph, conlra filios Israël, quomodo circumveniantar, op-
id esl, morlificationem Christi in te suscipias, et primanlur lulo , et latere affliganlur; mares e\po-
mortifiées membra tua peccalo , mulliplicantur in nant, feminas alanl, oedificenl civitaies JSgyptii et
te filii Israël, sensus scilicet boni et spiriluales. Si civilates muniras. Nec putandum esl divinos libros
enim sensus earnis morliflccntur , sensus animoe Jïgyptiorum gesta narrare sine causa: sed quoescri-
crescunt, et morieniibus iu te viliis, virtutes au- pla sunl ad nostram doctrinam scripla sunt(Rem.xy),
geniur , et terra le mulliplicat in operibus bonis, ul qui hoec audis, si forsitan baplizalus es et annu-
quoe per officium corporis minislrantur. Paulum meralus inter filios Israël, el suscepisli iu te Domi-
muliiplicaverat terra, qui dicebat : Permanere aulem num regem. <i post hoecvolueris declinare et opéra
185 GLOSSA ORDINARIA. — LIB. EXOD. iM
soeculiagere, actes terree el lutea explere ministe-- A . doceant, et nos artifices malitioefaciant. Et quia sunt
ria : scias quia surrexit in te rex alius , qui nescitt multi magistri malitioe, quos proefecil Pharao, qui
Joseph, rex JSgypli ; ipse te cogit ad opéra sua, et la- imperant, exigunl, extorquent terrena opéra : ideo
leremoperarietlulum; ipse,superappositis magistriss Chrislo veniente feeil alios doctorés contra illos
et compulsoribus, ad opéra terrena flagellis agit, utt pugnantes, qui subjicientes omnes principatus eo-
oedificesilli civitates ; per soeculum discurrere facitt rum, et potestates, el virtutes, défendant a violenlia
maris, et terroe elementa pro cupiditate turbare : fo- filios Israël, et doceant Israelitica opéra , et mente
rum litihus pulsare et pro exiguo terroe cespile pro-- videra Deum ; relinquere opéra Pharaonîs, exire de
pinquos jurgiis fatigare ; caslilati insidiari, deciperej lerra iEgypli, JSgyplios mores et lotum veterem
innocentiam, donir foeda, foris crudelia, inlra con- hominem cum aclibus suis exuere, et induere no-
cientiam iïagiliosa committere ; in hujusmodi scitoi vum, qui secundum Deumcrealus est.
te régi jEgypti militare, quod est mundi hujus spi- (ISID.)Israël populum Christianum, Pharao diabo-
rilu agi. lum significat : qui luli et laleris imponil gravissi-
VERS.11-13. — Proeposuititaque eis, etc. (ORIC)t mum jugum, servilutem scilicet terreni el lutulenti
Diabolus, convocala gente sua, opprimera cupit operis; admistis paleis, id est, levibus et irrationabi-
ralionabilem sensum, qui nunc figuraliter dicilur B • libus factis : ut omnibus onere peccatorum oppres-
Israël : proeficit magistros operum, qui cogant eos sis, nemo sit qui regnum ejus disperdat aul vincat.
discere opéra earnis, secundum -illud psalmi cv : VERS.15. — Dixit autem rex Mgypti obstelrici-
Conimistisunt inler gentes, et didicerunt opéra eorum. bus, etc. (ORIC, hom. 2.) Hoecnon solum in mundo,
Docet «dificare civitates Pharaoni. Phitom, quoe si- , qui Jîgyplus spiritualiter dicitur, sed in unoquoque
gnificat os defectionis,\éi abysii; et Ramesses, quoe nostrum deprelrendimus : princeps hujus mundi no» r
esl commolio tineoe, et On, id est Heliopolis, quoe vult vivificari masculos, sed feminas ; in femina caro
dicilur civitas solis. Déficit os, cum mendacium lo- et affectes earnis designatur : vir autem rationabilis
quitur a veritate et probationibus. Ille ab initio esl sensus, et intelleclualis est spiritus, qui polest
niendax fuit, et ideo taies civitates vult sibi oediiî- coeleslia capere, Deum inlelligere, quoe sursum sunt
cari; os abyssi, quia abyssus perdilionis ejus est quoerere. Hune odit princeps iEgypli et necari cupit ;
locus; alia ejus civilas est commolio tineoe: qui enim cupit aulem quoeearnis sunt, vivere, et quoe ad mate-
eum sequitur, ibi thesaurizat ubi tinea demolitur, el riam pertinent corporalem, hoenon solum vivere, sed
tares effodiunt el furanlur (Malth. vi). Civitatem augeri el excoli: vult enim ul omnes carnalia sapianl,
quoque Solis oedifical, fals'o nomine transfigurons se temporalia et quoesunt super terram quoerant; nemo
in angelum lucis. In his occupât mentes , quoefactoe C ^ level ad coelum oculos; nemo requirat unde hue ve-
sunt ut videant Deum. Prespicit tamen imminere nerit; nemo palriam paradisum recordetur. Cum
sibi bella et maturum gentis suoeexitium ; ideo dicit, ergo videris homines in voluplalibus vitam ducere,
Gens Israël valet super nos, utinam et nos'sentiat luxu fluitare, convivîis et impudicitiis operam dare ,
valere super se : ut scilicet cogitationes, et concu- scito quia in his rex jEgypli masculos necat, et vivi-
piscenlias malas, quas immittit, non suscipiam sed ficat feminas. Si vero unum de mille ad Deum con-
jacula ignila sculo fidei repellam, et In omnibus quoe verti, oculos sursum érigera, oeterna quoerere, odisse
suggesserit, dicam : Yade rétro, Satana : scriptum est delicias et luxuriam, amare conlinentiam : islum
enim : Dominum Deum tuum adorabis, et illi soli ser- quasi maseulum necari cupil Pharao, persequilur,
vies (Matth. rv). Sed et hoc quod dicit, Ne forte acci- mille machinis oppugnat; odit taies, vivere in ./Egy-
dat nobis bellum, et consentiant hi cum adversariis pte non sinit. Inde est quod in hoc muirdo servi Dei
noslris, es propheticis vocibus proevldet sibi ventu- habentur contemptuî, expositi contumeliis; inde in
mm bellum, et derelinquendum se a filiis Israël, et eos odia et persecutiones concilanlur.
quod consentiant adversario ejus, el adjiciantur ad Obstelricibus. (ORrc, ibid.) Iste etiam obstetrices
Dominum. Hoc est quod Jeremias ait (cap. xvn). n corrumpere nititur. Quarum una vocabalur Sephora,
Clamavit perdix, congregavit quoe non peperit, fecit id est, passer; altéra Phua, scilicet rubens vel vere-
diviHas, et non in judicio : in dimidio dierum ejus de- cunda; per bas necari mares et vivificari feminas
et non
relinquent eum, et in novissimis suis eril slultus. In- quoerit : sed et timebant obstetrices Deum ,
docuerunt
telligilergo perdicem se, quoe non peperit, congre- sicut proecepit eis, fecerunt. Obstetrices
gasse; et quod hi,quos sine judicio congregavit, anle nos quamdam ralionabUis erudilionis formam
relinquent eum , et sequenlur Chrislum, qui genuit. tenere. Obstetrices enim medicoesunt, et tam mascu-
Ipse «faites remanebit, cum ad factorem suum et los nascentes quam feminas fovent. Erudilio ergo
parenleni universa creatura eonfugerit; ideo indi- communis est rationabilis scienlia, et ad omnem
gnatur, dicens : Ne expugnantes nosexeant de terra pêne pervenit sensum, omnes instruit et fovet. Si
noslra. Non vult nos exire de terra sua , ut semper quis in ea virilis animi fuerit, qui velit coeleslia quoe-
porterais imaginem lerreni : ne eo reliclo fugiamus rere, divina sectari, vehit medicalus et foriis, per
ad eum qui proeparavil regnum coelorum, relinquen- bas eruditiones ad dhborum inlelligenli..ni paratior
les imaginem terreni, et suscipientes imaginem coe- venirel. Est enim una, velut passer, quoe celsiora
lesiis. Ideo slatuit magistros operum, qui aries suas docet, et rationabilis doctriuoe pennis in allum pro-
187 WALAFRIDI STRABI FULD. MON. OPP. PARS I. — THEOLOGICA. 188
voeat ; altéra, rubens vel verecunda, moralis est, mo- A cendo enim conatoe sunt infanliuni vitam légère,
res componit, verecundiam docet el honestatem. mentiendo, suam. '
Mihi tamen (quia dicit Scriptura de his quod timue- (Auc, in lib. de Locutionibus in Exod., tom. III.)
runt Deum, et non fecerunl juxta proeceplum régis Et quia limuerunt obstetrices Deum, etc., usque ad
jEgypti) videntur utriusqne Testamenli figuram ser- ut ad ipsam domum faeiendam pertinere videalur,
vare, et Sephora, quoe passer interpretalur, legi, quod consequenter a Laban merces statùënda pro-
quoespiritualis est, convenire : Phua vero , quoe ru- ponitur.
bens vel verecunda, indicare Evangelia, quoe Christi VERS.22. — Proecepit ergo Pharao , etc. (ORIC,
sanguine ruben t, et per universum mundum passio- homil. 2.) jEgyplii, quibus hic proecepit Pharao ut
nis cruore rutilant. Ab his ergo animoe quoenascun- feminas tantum vivificent, oderanl masculos. Ode-
tur in Ecclesia, velut obsietricibus medicanlur, quia* runl enim virtutes, vitia nutrierunl. Nunc quoque
de Scripturis cuncla erudilionis medicamina confe- insidiantur iEgyplii, si naseatur masculus Hebroeis,
runlur. Tentai tamen Pharao per lias necare mascu- ut slalim interficiant, nisi caveani, observent et oc-
l
los , cum sludiosis in divinis Scripturis hoereses et cultenl. Refert Scriptura quod de tribu Levi aliquis
prava dogmata suggerit. Sed siat immobile funda- genuit maseulum, el vidit infantem esse eleganlem
mehtem Dei. Timent enim obstetrices Deum, id est, B et occullaviteum. Ne ergo justitiam noslram facia-
limorem Dei docent, qui est inilium sapientioe. Sic mus coram bominibus, sed clauso oslio oremus
eompelentius aptatur quod sequitur, quia limebant Patrem noslram in occulta, el nesciat sinistra quid
obslelrices Deum, fecerunl sibi domos. Quod secun- facial dextera, ne diripialur ab jEgyptiis, invadalur,
dum litteram , nullam consequenliam habet : non fluctihus submergatur. Si facio eleemosynam quia
enim propterea domus fit, quia timetur Deus. Si est opus Dei, maseulum genero ; sed si laudem ab
aulem videas quomodo Scripluroe Novi et Veteris bominibus quoero, et non occulte, rapitur ab .(Ëgy-
Teslamenti limorem Dei docentes domos Ecclesioe ptiis, in flumen raergitur, et tanlo labore tanloque
faciant, et lolum orbem domibus orationis impleant, studio jEgyptiis maseulum genui.
rationaiiiliter scriptum videbilur. Sic ergo istoeob- Quidquid feminini (HIERON., in Ecclesiasten., c.5).
stetrices, quia liment Deum, id est, limorem Dei Ubicunque in Scripturis femina legitur et sexus fra-
docent, non faciunt proeceplum régis iEgypti, sed gilior, ad materioe intelligentiam transferamus. Unde
vivificant masculos, nec tamen dicitur quia parue- et Pharao non vult masculos nasci, sed feminas,
runt feminas vivificantes. Ego autem eonfidenler quoe materioe sunl vicirroe, et contrario nullus san-
dico , non vivificant feminas. Neque enim vitia aul ctorum nisi perraro feminas -genuisse narratur, So-
Iuxuria in Ecclesia docentur, aut peccala nutriunlur, " îusque Salphaat, qui in peccalis mortuus est, omnes
quod vult Pharao côm vivificari feminas jubet, sed filias genuit : Jacob unius filioepater est, et ob ipsaisi
sola virlusexcolituret nutritur. Verum hoecadunuro- periclitatur.
quemquc referamus. Si Unies Deum, non facias proe- CAPUT IL
eeptum régis Jîgypti : ille enim proeeipil ul in deli-
ciisvivas,proesentia concupiscas; tu, si limes Deum, VERS.1-5. — Egressus est, etc. (RAB.in Exod.,
el exhibes' olïicium obstetricis, animoeluoe si con- tom. H.) Hinc Josephus ait : Metuens aulem Amram
ferre cupis, vivificas masculos, id esl, inieriorem ne captas regioe iroe succumberet, etc., usque ad sive
hominem, qui in le est, medicaris et foves, et per educere, ul est Moses de (lumine eductus.
aclus et intellectus bonos vilam acquiris oeternam. Alleg. Parentes Mosi, quorum fidem et opéra lex
VERS. 16-21.-—Si masculus fuerit, etc. (ISID.) naluralis decorabal (ID., ibid.), usque ad ipsa quo-
Allegorice. Jubel Pharao masculos occidi, feminas que docetur erubescere idola colère.
vivere : sic diabolus, ne possil robur fidei proevalere, VHI de domo, etc. (DIOD.)Non sine oeconomia
inlerfectis virtutibus, vult vitia vivere, fortesque el pater Moseos proetermitiitur : nam el Chrislus, cu-
viriles animi sensus, quibus divina sapiinus, id est, _ jus lypum gerebat Moses, sine paire est.
rationem, prudenliam, constanliam, innoeenliamque, VERS.2. — Et videns, etc. (CHRVSOST., hom. 54 in
et fidem nitilur occidere; el quod femineum, irnbe- Ad. apost.). Mirabile esl quod non per ea quoeviden-
cillum, fragile et pronum est ad vitia, cupit super- lur seeuritalis esse, sed plane per contraria, omnia
esse, id est, ambitionera, violenliam, libidinem, pro nobis fiunt. Jussit Pharao in flumen projici pue-
iracundiam , el his similia , quoe feminarum figura ros ; nisi projecli fuissent pueri, non fuisset servalus
sunt. Moses : quando servalialur, non erat in honore;
VERS.19.—Quoeresponderunt, elc. (AUG.in Gen., quando exposilus est, tune faetus in honore esl. Mi-
tom. HI.) Quoeritur utrum talia mendacia approbala nutes esl illi Judoeus, dicens : Nunquid me occidere
sint auctoritate divina, etc., usque ad quorum aulem tu vis ? el hoc illi profuil ut philosopharetur in soli-
jam conversatio in coelisest, non eos a;stimo linguoe ludine ac secure viveret.
modum circa verilaiem falsitatemque exemplo obste- (ORIC, hom. 2.) Allegorice. Pbaraonis' filia est Ec-
trcum debere informaie. clesia de gentibus congregata, cui per prophelam
(GREC, Moral., lib. xxxvrn , cap. 2, 5.) Summo- dicitur : Obliviscerepopulumiuum, el domum pains
pere cavendum est mendacium, etc., usque ad par- lui, quia concupivit rex speciem tuam (Psal. xuv),
189 GLOSSA ORDINARIA.— LIB. EXOD. 190
Hoecest ergo quoeexivït de domo patris, et venit ad A monum acceperat. Sed Pharaonis filialiberavit eum.
aquas, ut lavarelur a peccalis quoe conlraxerat in Cum autem perfectoe esset oetalis, missus est a Pha-
domo palris : et slalim viscera misericordioe susce- raone contra iElhiopes. Cumque sciret per déserta
pit, et miserla est infantis ; hoecveniens in paludem, serpenlibus plena se profecturum, tulit ibides, id est
invenit Mosen jacentem exposïtum a suis , et fceit ciconias JLgypliacas, castraque melatus proferebat
eum nutriri. Nulrilur apud suos, ibi agit infantiam; eas, ut serpentes devorarent et fugarent : sicque
fortior faetus ducitur ad eam, adoptalur in filium. exercilus securus transigebatnoctem. Cum ergo ve-
Moses legem significat. Veniens ergo Ecclesia ad nisset ad civitalem quam expugnaturuseral, adama-
aquas baptismi, suscepit legem intra libin conclu- vil eum Jîlhiopum regina, et secundum condictum,
sam, et bituminelinilam. Tibin ergo esl tegminis civilatem ei tradidit, et nupsit : inde est quoo Aaron
genus ex papyro eonlexlum, el virgis vel ex corlice et Maria jurgali sunl adversus Mosen propter ./Eihio-
arborum formatera. Jacebat ergo lex clausa intra pissam uxorem.
hujusmodi legmina, pice el bitumine îinita,-vilibus VERS.12. — Cumqueeircumspexissethue atque il-
scilicet et letris Judoeorumsensibiss ; sordebat oblila luc. (Auc Quoest.in Exod.) De hoc facto Mosi salis
usque quo Ecclesia veniret ex gentibus, et assume- dispulavimus in illo opère, quod de vita patriarcha-
rai eam de luieis et paluslribus locis, intra sapienlioeB rum adversus Faustum scripsimus, utrum indoles in
aulas et regalia lecta. Infantiam lamen apud suos eo lau'dabilis fuerit, qua hoc peccatum admiserit, sic-
transîgit:apudiIlos enim qui eamspiritualiternon in- ut uber terra anle ulilia semina quadam lierbarum
lelliguni, parvula est, el infans,"et laclantiumhahens inulilium ferocitale laudatar : an ipsum faclum ju-
cibos : cum ad Ecclesiam venit, forlïor est Moseset slificandum sit? Quod ideo non videlur, quia nullara
validior; amoto enim velamine litteroe, perfeetus in adhuc legitimam polestatem gerebat, nec divinitus
lpctione ejus cibus invenitur. Mereedem nulrimento- acceplam, nec humana societate ordinatam : et la-
rum accipit a fiLa Pharaonis, apud quam lex nasci- men, sicut Stephanus ait in Actibus apostolorum,"
tur et nulrilur. Sed quid est quod Synagoga accipit putabal intelligere fratres suos, quod per eum Deus
ab Ecclesia? Pulo illud quod Moses dicit: Ego in daret salutem illis, ul per hoc testimonium videatur
non genlem in oemulationemvos inducam : in gentem Moses jam divinitus admonitus (quod Scriptura eo
insipientem ,'in iram vos concitabo. Synagoga ergo loco tocet) hoc audere potuisse.
de Ecclesia hanc mereedem aecipit ut ultra idola (ISID.) Allegorice. Moses, id esl Christus, Mgy-
non colat : videns enim gentiles ila ad Deum con« plium, id est diabolum nobis in hac peregrinaliône
versos, ut ultra idola nesciant, erubescil ultra injuriosum, nos defendendo occidil, et in arena
idola colère. Nos quoque, si Pharaonem habui- obruit occisum. Latet enim in eis qui slabile non
mus patrem,'si nos in operibus malis genuit, cum habenl fundamentum. Ecclesiam vero in petra oedifi-
venerimus ad aquas, assumamus legem Dei : non cat, et eosqîri verbum ejus audiunt et faciunt pru-
nobis sordeant lilleroe velul tegmen obscurum ; quoe denli viro comparât, qui oedificavitdomum suam su-
parva ejus sunl el laclanlia comedamus; quoe per-- pra ffrmam petram. Alios vero stulto comparât, qui
fecla sumamus, et intra cordis tecla regalia colloce- supra arenam oedificat.
mus. Urandem et validum habemus Mosen: nihil VERS.15.'— Et egressus die altero, etc. in hoc
de eo parvum, nihil vile "sentiamus, sed lolum ma- Moses figuram Christi gessit, qui duorum populo-
gnificum, totum egregium, totum elegans : totusa rura discordiam in se angulari lapide pacificare
enirii magnum est, quod spirituale est, et sublimis studuil. Qui injuriam fecit et reconcilialorem con-
inlelligentioe. ~ tempsit, Judaicus est, qui proedicationem Chrisli
VERS.6-8. — Cernensque in ea parvulum etc. reconciliantis repulit, et credenlis populi hoslis per-
(THEOD.)Mystice. Hoc"illi polissimum circumcisio slitit. Unde Joan. ix : Tu discipidus illius sis, nos
prodere poluit, nondum enim iEgyptii laie mysle- discipuli Mosi.
rium admiserant, licet succedente tempore.ad He- n VERS.14-21. — Timuit Moses, elc. (Auc) Si sic
broeorumimilationem circumeisionis legem observa- divulgâtum est verbum hoc Duo sunt in hac locu-
veriht. Unde Jeremias : Considerabo omnes proe- tiorre allendenda, quia pendel scilicet sententia et
putium circumsecanles , Mgijptios et filios Edom. sic dimissa esl, deinde quia verbum pro facto po-
\Jer. ix). suit.
(ISID.)Moses, id est Christus, ad flumen lavaefi et VERS.22. — Quoepeperit, etc. Allegorice. Chrislus
r.quam baptismi a fidelibus invenilur, etc., usque ad Ecclesiam de gentibus sibi copulavit,'quoe munera.
•Heum religiosa observatione suseipientes tuentur. Spiritus sepliformis una esl in fidecalholica. Unde:
VERS.9-11.—Adultumque Iradidit, etc. (RAB.) Una est columba mea; quoegignit filium, qui voealur
Refert Josephus quod filia Pharaonis adullum Mo- advena, et alterum qui Dei adjutorium : advenoe
sen ad patrem suum adduxit, cui ille coronam suam enim sunt sancti super lerram, sed Dei adjulorio
imposuit, quam stalim Moses projecit, quoniam ibi nunquam carent.
sculptera simulacrum vidil. Unde sacerdos qui ibi VERS. 23-28. — Post multum vero temporis, elc
aierat, yoluit inlerficere eun>, dicens quia iEgyptus Poslq-.iam Moses in terra Madian duxit uxorem,
esset subverteBda per iosum sicul ex oraculo doe- mortuus est rex iEgypti : quia cum Christus in orbe
I
191 WALAFRIDI STRABI FULD. MON, OPP. PARS 1. — THEOLOGICA. 192
lerrarum gentes ad fidem convertit, destructus est A (ISID.JQuia nullus scilicet digne consistera, vel
principatus diaboli. Deum videre potesl, nisi cuncta terrena et mortalia
Ingemiscêntes. Nisi morialur in te rex Jîgypti, deponat. Aliter, veterum consuetudo erat ut si
non cognoscis te opprimi servitute ^Egypti, et ope- sponsus sponsam repudiaret, in signum repudii
ribus lut'r et lateris ; nec corde ingemiscis, nec vo- discalcearetur. Ideo Moses discalceari jubelur, nec
ciferaris ad Dominum ul liberet te. ad Ecclesiam, quoein rubo significatur, quasi spon-
sus accédai calceatus; hoc enim Chrislo servan-
CAPUT III. dum , qui verus est sponsus. De quo Joannes ail -.
VERS.2, 5. — Apparuitque ei. (ISID.)Allegorice. e Cujus non sum dignus solvere corrigiam calcea-
Erat flamma in rubro, el non cremabatur. Rubus, nrenli (Joan. i).
spinoepeccatorum Judoeorum : flamma in rubo, ver- VERS.6. — Ego sum Deus, etc. (HILAR.lib. iv de
bum Dei, id est lex data illi populo. Sed et flamma Trinitate.) Non aliter loquendum de Deo est quam
rubum non comburit, quia lex data peccata eorum ut ipse ad inlelligenliam nostram de se locutus est.
non consumit. Alii in rubo flammanle Ecclesiam Angélus Dei est, qui in,igné de rubo apparuil : et de
inlelligunt, quoe persecutionibus inflammalur, quoe rubo in igné Deus loquitur; hahes dispensalionem
loquenie ad se Domino non crematur. Quod Domi- B in angelo, quia in angelo officium esl, non natura ;
nus Mosiin rubo apparuil, ostendil quia in Ecclesia hahes in naturoe nomine Deum, quia angélus Dei
apparat fidelibus, nec alibi. Aiunt Hebroei ideo in Deus est. j
rubo Deum apparaisse Mosi, ne pussent sibi inde ,VERS. 7. — Vidi afjlictioiiem,etc. (GREC,Moral.)
idolum sculpere Judoei. Semper enim Deus idolola- Sparsis foris menlihus ad seipsum redire cuiqje
trioe occasionem recidil. difficileest : quia prava ilinera semel captos lanto
(GREClib. XXHMoral., cap. 20.) Moses admistus deleclabiliter tenent, quanto quod libuerit, non licet.
jEgyptiis quasi vigilabal mundo, ideo vocem Domini Quia cum disciplinas munus non obviât, nulla retri-
non audiebal : sed exstincto JEgyptio, poslquam in butionis prospicilur poena quoeterreat. Sed clausis
desertum fugit, dum illic quadraginla annis degit, a oculis cordis proecipitalur anima, et tanlo securius
terrenis tumultibus obdormivit, el ideo divinam mala, temporalia penelrat, quanto durius bona
vocem percepit. Cum enim mens ab exterioribus oeterna desperat. Sed ista reproborum nequitia
sopitur, verbum Dei pénétrât veracius. Aiirem quippe eleclorum vitam, quasi grana a paleis , séparât, et
cordis turba lerrenarum cogitationum perstrepens dum affligit, expedit : quia dum violenta ingerit,
claudit. Non enim perfecte homo sufficilad utraque festinare ad superna compellit; quod in Israelitico
divisus, quia si exterius audilum aperit, interius G populo, Mose voeante ^l Pharaone soevienle, signa-
obsurdescit. lur. Moses enim ad vocandum missus est, cum
VERS.'4.— Cernens autem Dominus, etc. (GREC, Pharao duris operibus urgeret nt alius vocando
proef. in Moral., c. 2.) Angélus qui Mosi apparaisse traheret, alius"soeviendoimpelleret, ul plebs in ser-
describitur, modo Dominus, modo angélus memora- viiio lurpiter fixa, vel vocata, vel impulsa move-
lur -. angélus, quia exterius loquendo servit; Domi- relur ; hoc quolidie agilur dum proedicalis coelesti-
nus , quia interius proesidens loquendi efïicaciam bus proemiïssoevirein electos reprohi permiltuniur :
iribuit. Cum enim loquens ab inlériora regilur, et ul quos ^Egypius, id est vita proesens, oppressil
per obsequium angélus, el per inspirationem Do- blandiens, adjuvel premens ; ut dum Deus provocat,
minus memoratur. crucialus impellat.
Vocavit eum de medio , etc. ( GREG.lib. xxvm VERS.8-13. — Eleducam de terra, etc. (GREC,
Moral., c. 5.) Soepe simul et terrenis et coelestibus Iwmil 32.) Rudi populo de proesenli vila aliquid
substantiis per angelos loquilur Deus : sicut hic cum promittendum fuit, ut posset in future robuslius
ignem rubumque sociavit, alque aliud superius, aliud solidari. Si enim parva non acciperet, magna non
infefiusjunxit. Quod lune solum agilur, cumaliquod crederet. Deus ergo largiendo terrena suadet et coe-
magnum ex conjunclione signalur. Nam per succen- " lestia, ul percipiens quod videbat, sperarel quod
SIÏIIIrubum Mosen alloquens, oslendil quia doctor non videbal.
populi fieret, qui et legis flammam perciperet, et In terram bonam et spaliosam, in lerra quoe fluil
peccali spinam non vitaret : ut quod ex illo populo lacté, elc. (Ibid.) Proesensprosperilas aliquando da-
exiret, qui igné deitatis earnis nostroe peccala quasi lur, ut ad melioremivilain provocet, aliquando ut
rubi spinam acciperet, et inconsumplam humanilalis in oeternum plenius oamnel. Hinc Israehlis terra
substanliam in ipsa divrnilatis flamma servaret. Chanaan promiltilur, 'ul quandoque ad oelerna spe-
VERS.5-7. — Solve calcéamentum, etc. (THEOS.) randa provocenlur : quia rudis populus promissio-
Duas oh res jubet calccamenta solvere : primo, ut; nibus non crederet, nisi a promissore aliquid in
ipsum magis ac magis religiosum ac Teverentem vieino perciperel. Non ergo solum spe ad res, sed
reddat, ul cum tremore mandata ejus accipiat; lum rehus quandoque ad spem trahitur. Unde psal. civ :
etiam eruditur qua ralione sacerdotes in laberna- Et dédit illis regionesgentium, et labores populorum
culo Dei minisirenl : midis enim pedibus sacerdo- possederunt, ut cuslodiant justificaliones ejus, et le-
tale munus obibant. gem requiranl.
iQS GLOSSA ORDINARIA.— LIB. EXOD. 194
VERS.14-16. — Qui esl, misit me ad vos, elc. Mit- A scilicet in fine mundi, sese ad fidem colliget ; colubri
lilur Aloses ad Pharaonem puniendum «t tandem caudam tenens, quia eum quem mortalem anle de-
occidendum : missa est lex ad diabolum destruen- spexerat, in ullima parte Ecclesioe Redemptorem
dum. suum confitebitur. Mox serpens in virgam redit,
Hieronymus, scribens ad Marcellam de decem no- quia ut Judaicus populus in Christum crediderit,
minibus Dei, sexto loco ponit nomen ehieh (n'ilK), mox ad judicium in poteslate divinitatis suoeappare-
quod in Exodo legitur : Qui est, misit me ad vos. bil : ut jam serpens virga sit : quia qui in terra homo
Deus enim solus, qui exordium non habet, veroe despectus est, de coelo veniens super angelos vide-
essenlioe nomen tenet : quod per angelum diclum bitar Deus.
est Mosi nomen ejus quoerenti, quia in ejus compa- ' (ISID.) Serpens persuasit homini mortem. Mors
ralione qui vera esl, quia incommutabilis est, quasi ergo a serpente ; virga in serpente, Chrislus in
non sunt quoemutabilia sunt; quod enim dicitur, morte. Expavit Moses et fugit : mortuo enim Christo
fuit, non est : et quod dicitur, erit, nondum est. Deus expaverunt diseipuli a spe in qua fuerunt recedentes.
aulem tantum esl, qui non novil fuisse, vel futurum Apprehendit caudam, id est posteriora, el faetus est
esse. Solus autem Pater eum Filio et Spiritu sancto virga : quia primo occisus, postea patratis omnibus,
vere est. Cujus essenlioecomparatum nostrum esse, B ad id quod fuerat resurgendo reversus esl, ubi per
non est; unde et dicimus : Vivit Deus, quia essentia vilain morte consumpta, nihil in eo sefpentis appa-
divina vita vivit, quam mors non habet. ruit. Velcauda serpentis, finis soeculi,quia sic mor-
VERS.17-20. — Ad terram fluentem lacle el melle, talilas Ecclesioe per lubrica tempora volvilur ; alii
etc. (Auc, Quoest.4 in Exod.) Utrum hoc spiritua- eunt, alii veniunt per mortem, tanquam per serpen-
liter accipere debemus, quia secundum propriela- lem, per quem mors seminata est : sed in fine saecili,
lem non hoecerat terra quoe data est- Hebroeis? An tanquam cauda, redimus ad manui» Dei, et appre-^
E^cUisioeiilioTu'sest, qua ubertas et suavilas terras liensi repaxabinuir, et novissima inimica morte de-
laudatur ? slructa, résurgentes in dextera Dei virga regni
VERS.21. — Non exibilis, etc. (Auc, ibid.) Quod erinius.
mandavit Dominus Hebroeisut acçiperenl ab JEgy- VERS.6,8. —... Mittemanum tuam, etc. (PROCOP.)
pliis vasa argentea et aurea, et vestem, alque addi- Quidam asserunt illud portenium contigisseut oslen-
dit, et proedabimini eos, mandati hujus non potest derclur juste non esse legem positam.-Licet deinde
esse injustum judicium. Mandatera enim DeKest, de leges sanciat, quo pacto morbus leproe sil examiaan-
quo non judicandum, sed oblemperandum fuit. Ipse dus, et immuudus pronuntiandus, lamen pleroeque
enim novit quam juste mandaverit, ad servum per- C leges ita ferunlur, quasi slulliset mfanlibus dentar.
tinel obedienter facere quod mandavit. Adeo nostroeinfirmilati se accommodât Deus !
VERS.22. — Vasa argentea. Argentum et aurum (ISID.)Manus alba, id est immunda, albor enim in
ab iEgypliis petimus, unde tabernaculum Deo fa- cute lepra est, non candor. Ipsa enim hoereditas Dei,
bricemur, cum poêlas et philosophos legimus, ut id est populus, foras ab eo missus faetus est im-
divinam Scripturam sapientius el facundius expo- muudus. Unde psal. LXXIII: Vt quid avertis manum
namus. tuam et dexteram tuam, etc. Sed revocala est manus
in sinum, et reversa est ad colorera suum : sic plebs
CAPUT IV.
Judaica, alienata a sinu Dei, foras immunda reman-
VERS.2-5. — Quid esl quod, etc. (GREG.)Moses, sit ; sed revoçata, redibit ad pristinum colorem, cum
Judaicus populus ; virga, Divinitatis potestas ; ser- agnoverit Salvatorem. Coecitasenim ex parte contigit
pens, Christi morlalitas : quia enim per serpentent in Israël (Rom. xi).
mors, per serpentent mortalilas signalur. Vel quia VERS. 9, 10. — Sume aquam, etc. (ISID.)Aqua
scriptura est Matth. x : Estote prudentes sicut ser- populum significat ; unde Apoc. xvn : Aquas, quas
pentes; ei quia summa prudentia, id est Dei sapien-. vidisti, populi sunt et génies.Populus ergo verlitur in
lia, incarnata est : recte ejus mortalilas in serpente. sanguinem, id est, in sânguinis Christi fidem.
figuratur. Unde Joan. iv : Sicul exaltavit Mosesser- VERS.10. — Obsecro,Domine, etc. (AUG.Quoest.
yenlemin deserto, ita exaltari oporlet Filium hommis. in Exod.) Quod ait Moses ad Dominum : Precor,
Moses virgam tenuil : quia Judaicus populus ante -Domine, non sum eloquens anle hesternum neque
Redemptoris adventum in Dei poteslate confisusesl;; ante nudiuslerlianum diem, neque ex quo ccepisiilo-
in terram projecil, quia per pairiarchas et prophetas; qui famulo tuo, intelligilur credere posse fieri Dei
Deum incarnandum nuntiavit ; virga in colubrumi voluntate subito eloquentem, cum dicit : neque ex
verlitur, quia Christus Deus in se permanens, mor- quo coepisiiloqui famulo tuo, lanquam oslendens fieri
lalis est in homine faetus. Sed et Moses colubrumi poluisse ut qui anle hesternum et nudiuslerlianum
conspiciens perlimuit, et fugit, quia Judaicus popu- diem eloquens non fuissel, repente fieret ëx quo cum
lusdum Christum mortalem vidit, Deum credere ex- illo Dominus loquf coepit.
pavit. Cui jubelur ut caudam teneat, quia populuss (ORIC liomil. 3 in Exod.) Dum esset Moses in
qui modo credere récusât, in extrema corporis Do- Jîgypto, el erudirelur omni sapienlia iEgypliorum,
minici parte, id esl, posteriore tempore Ecclesioe, , non erat gracili voce, nec tardus lingua, nec profi-
195 WALAFRIDI STRABI FULD. MON. OPP. PARS I. — THEOLOGICA. 196
lebatur se ineloquentem. Erat enim, quantam ad A deant; et qui vident, coecifiant. Quis aulem nisi in-
jEgyptios, sonoroe vocis el eloquentioe incompara- sciens credideril aliquid homini secundum vitia
bilis. Ubi aulem Dei vocem audivit, et eloquia Do- corporalia posse accidere quod Deus nolit ? Sed
mini suscepil, sentit vocem suam gracilem, et exi- eum juste totum velle nemo ambigit.
lera tardamque, et impeditam linguam, et se pro- VERS.12, 13. — Page igitur, elc. (Auc) Allego-
nuntial mutum, cum incipil cognoscere verum Ver- rice. Quod dicit Dominus ad Mosen : Sed nunc vade
bum, quod erat in principio apud .Deum (Joan. r) : lu, et ego aperiam os tuum, et instiuam tequoelocu-
mulis enim animalibus quamvis indoctus homo coni- lurus es, apparel non lantum inslructionem oris,
paretur, eloquens videbilur; si vero erudilis et elo- sed etiam ipsam apertionem ad Dei graliam perti-
quentibus, stullus et mutes. At si quis Dei verbum nere. Non enim ait, Aperi os tuum, et ego instruam
et divinam respiciat sapienliam multo amplius quam le ; sed uîrarnqne promittii, aperiam, et inslruam.
apud nos pendens, apud Deum mutum se animal In psalmo aulem LXXX : Dilata os tuum, el ego adim-
profitebilur. Unde psal. IAXII: Ul jumenlum actus pleboillud^ Ubi significat in homine voluntateni ac-
sum apud le. Quia igitur in id intelligentioeprofecit, cipiendi quod Deus douai volenti, ut ad voluntatis
ul se cognoscerel, quod est magna pars sapientioe, exoidium perlineat, Dilata os tuum, ad Dei autem
rémunéra vif eum divina dignatio dicens: Aperiam B graliam, et implebo illud.
os tuum, elc. Beati quorum os Deus aperit ut lo- VERS.14. — Iralus Dominus in Moysen, ait, etc.
quanlur. Unde psal. LXXX : Dilata os tuum, et ego (Auc Quoest. 10 in Exod.) Videtur tanquam diflî
impleboillud. Similiter Paulus dicit ad Ephes. vi : denti non dédisse plenissimam facultaiem, etc.,
Utdelur mihi seimo in aperlione oris mei. Eorum usque ad cujus figurant gérai velul médius Moses
ergo qui vera loquuntar, os Deus aperit : eorum qui inter Deum et Aaron, et Aaron inler Mosen et po-
-loquuntur mehdacium, falsum testimonium, scurri- pulum. |
litales, turpitedines, susurronum quoque et detra- VERS.15-18. — El ego ero in ore tuo et in oie il-
ctorum, el eorum qui oliosa loquuntar, diabolus lius, elc. (ORIC) Non solum Mosi promitiitur ape-
aperit os. De Juda refertur ïom. nu, quia introivit riri os a Domino, sed et Aaron. Dicitur enim : Ego
in illum Satanas, et misit in cor ejus ut Iraderet eum. aperiam os tuum et os illius, el instruam vos quoe
' Os
ergo ejus aperuif, ul'loqueretur cum Pbarisoeis, faciatis.
quomodo eum iraderet accepta pecunia. Non est VERS.19.-r Dixit ergoDominus, elc. (AUG.,Local,
aulem parvoe gralioe discernera os quod aperit Deus, m Gen., tom. III.) Post dies aulem mullos mortuus
et quod aperit diabolus. Aperit eliam Deus aures est rex jEgypti. Dixit aulem Dominusad Mosen in
sanctorum ad audienda verba divina ; unde : Do- C Madian : Vade, perge in JEgijptum, elc Mulla in his
minus aperiet mihi aurem. Aperit oculos, sicul ape- verbis notanda sunt gênera locutionis. Primo enim
ruit oculos Agar, et vidit puteum aquoe vivoe; unde inquit : Vade, perge in JEggplum, tanquam non suffl-
Eliseus : Aperi, Domine, oculos pueri tui, ut videat, ceret alterum, deinde, mortui sunl omnes qui quoere-
quia plures sunt nobiscum (IV Reg. vi). Auris vero bant animam tuam, cum solum regem Jîgypti Scri-
quoe per eruditionem Domini aperitur, aliquando ptura mortuum dixerit : de quo solo aniea dictum
aperta est, aliquando clausa ; unde : Ne recipias fuerat quod Mosen quoerebat occidere : an ipse post
audilum -vanum (Eccli. XLV).Si dicunlur vana, pro- alios inimicos uliinius mortuus est ? Quod si ita est,
fana, turpia, qui novit eruditionem Domini, claudit non locutio, sed sensus est.
aurem et dicit : Ego aulem sicul mulus, qui non ape- VERS.20.— Tulit ergo Moyses, etc. (Auc, Quoest.
iuit os suum, ei sicut surdus non audiebam (Psal. 12 in Exod.) Quod diclum esl, quia Mosesuxorem
xxxvn). Si vero ad utilitatem animoepertinent quoe et infantes suos imposuit super vehiculum, ut in
dicunlur, si de Deo sermo est, si mores docet, ad Jîgyptem iret : postea vero Jelhro socer ejus illic
virtutes invitât, vitia resecat, aures pateant et tota cum eis occurrit, cum eduxisset populum de Mgy-
animoejanua. Nolandum aulem quia summa mode? plo ; întelligendum est, post illam, quoe ab angelo '
ralione usa est lex ut diceret : Non recipies auditum futura erat, inlei feclionera, Mosivel infanlis uxorem
vanum; non dixit, Non audies ; sed, Non lecipies. reversam fuisse cum paivuhs. Nam quidam puta-
Nam vana soepeaudimus : Marcion enim et Valen- verunl propier hoc angelum terruisse, ne ad impe-
liuus, el omnes conlra Creaiorera dispulames, vana dimentum minislerii | divinitus impositi lemineus
loquuntur; fréquenter tamen audimus ut contradi- sexus comilarelur.
camus, sed non recipimus, quia illorum os diabolus VERS.21-23. — Ego indurabo cor ejus. (Auc,
aperit. Dignetur Dominus aperire os nosirum, ut •Serin. 88.) Quid est, ego vidurabo cor ej«s,nisi cura
possimus contradicénlem revincere, el obturare os abfuerit gratia mea, obduret illum nequitia sua ?.
quod diabolus aperit. Sicut quolies nimio frigore constringitar aqua, solis
VERS. 11. — Quis fecit os hominis? etc. (Auc, calore supervenienie resolvilnr ; el discedenle sole
Quoest. 8.) Sunt qui Deo calumnientur, vel potius iîerum obduralur : ila peccaiorum frigore refrige-
Scripturoe Veteris Testamenli quia dixit Deus quod scil cbariîas multorum, et velul glacies QbâararftHf.;
fecerit mutum. Quid ergo dieunt de Christo aperle et cura calor divinoe misericordioesuperveneril, re-
dicente Joan. x : Ego veni, ut qui non vident vi- solvuntar. Hoc in Pharaone cognoscimus, a quo
"
197 GLOSSA ORDINARIA.— LIB. EXOD, 198
quolies flagella remota sunt, se conlra Deum ob- A ergo de ^Egypte : reunquenuus est mundus, non loco,
duratus erexit ; quolies afïïiclus est, supplicavit. sed animo, si volumus servire Domino. Inde Joannes
Non est ergo iniquitas in Deo. Unde non lam po- ait : Filioli, nolite diligere mundum, neque ea quoe iti
tenlia quam patienlia Dei Pharaonem fecit obdurari. mundo sunt (IJoan. n).
Quam rem etiam circa vernaculos nostros solemus "VERS.2. — Qui est Dominus ? Superbiam diaboli
exercere, quibus fréquenter peccantibus indulgemus, exprimit, qui subdi Deo conlemnens, ail : Similis
dicenles : Ego laleni te feci, ego tibi parcendo pro- ero Altissimo (Isa. xrv) ; et quasi de Domini nativi-
terviam tuam negligenliamque nulrivi. taîe dubitans, dicit :
VERS.24. — Occurrit ei Dominus, etc. (Auc, Si Filius Dei es, die ut lapides isli panes fiant
Quoest.11 in Exod.) Alia litlera : El faclum est in (Malth. iv). Poslea vero quasi coacte doemonescla-
via ad refeclionem, obviavit ei angélus, et quoerebat maverunt : Quid venisli anle lempus lorqueienos?
eum occidere: et assumplo Sephora calculo circum- Scimus quia es Filius Dei (Malth. vm). Post tor-
cidit proepulïumfilii sui, et procidit ad pedes ejus et menta seiunt, quoeante scire noluerant. Pharao quo-
dixit : Stetit sanguis circumcisionis infantis mei, el que verberatus pro se supplicari ad Dominum rogat.
recessil ab eo pi opter hoc quod dixit: Stetit sanguis Quis est dominus, ul audiam -vocemejus ?_elc. Vides
circumcisionis. Primum quoeritur quem volebat an- j} quid agit cruda superbia ; videbilis paulo post quan-
gélus înterficere, etc., usque ad magno nisi fallor tum proficit in flagellis : quantum melior verberatus
sacramento. ' efficilur ; qui modo dicit, Nescio Dominum, verbe-
VERS.25, 26. — Sponsus sanguinum tu, etc. Se- raïus dicturus est : Orate pro me Dominum. Nemo
cundum historiam, mater genlilis admirans novi- ergo ita inerudilus sit divinoe disciplinée, ul flagella
tatem rei, potuit dicere Mosi : Sponsus sanguinum divina pernicieni putel et poenalem inleritum. Ecce
tu mihi es ; quasi, ritus tuoegentis cogit me fundere etiam Pharao durissimus proficit verberatus : ante
sanguinem filii mei, quod aliis genlibus non est enim verbera Dominum nescit, verberalusque pro se
mûris. Mystice aulem Sephora Ecclesiam de gen- rogat supplicari ; el proficiensin poenis, scit agno-
.tibus significat, quoe praeputium filii sui, id est gen- scere cur punialur. Nescio, ait, Dominum. In Evan-
tilis populi, aculissima pelra, id est Spiritus sancli gelio verberatus emendat banc vocem, quia doemo-
doctrina, vel illapetra de qua dicitur II Cor. x: nes clamaverunl : Scimus te quis sis : tu es Filius
Pelra aulem erat Christus, exspoliat, ut mundetur Dei vivi.Posl flagella eliam Israël dimiltel/et eliam
ab omni inquinamento earnis el spiritus : Et exuai urgebitrCxire. Nulla enim societas luci ad tenebras,
veterem hominem cvm actibus suis (Col. m). Slat nulla pars fideli cum infideli (II Cor. vi).
enim sanguis circumcisionis quando corruptihile *^ ,-VEES.5. — Deus Hebioeoium vocavit nos, elc.
hoc induet incorraptionero.
— (Auc in Exod.) Quoerilur quomodo populo dicatur,
VERS.27-51. Dixitque Dominus, etc. (ORIC, etc., usque ad ul justum judicium consequatur.
hom. 52.) Occurrit Aaron Moysi, et exivit de Egy-
(CRIC) Moralité;-. lier tridui de JSgypto proficisci-
pte Sed interesl ubi occurrat Mosi, cujus os ape- mur, »i ita nos ab omni inquinamento animoe, et
riendum esl a Domino : occurrit autern in montera
corporis, ac spiritus conservemus, ul inieger spiritus
Dei. Merito os ejus aperitar, qui occurril in montera nosler, et anima, et
corpus, in diem Chrisli ser-
Dei. Petrus, Jacobus et Joannes in monte et transfi- veiur. -
guraium Dominum Jesum videre meruerunt, et (ORIC) Tridui iter proficiscimur de jEgypto, si
Mosenet Eliam cum ipso in gloria. Tu quoque, nisi
rationabilem, moralem, naluralein sapientiam, de
ascenderis montera Dei, et ibi occurreris Mosi, id rébus mundialibus ad instilula divina
est nisi excelsum legis ascensum ascenderis, nisi converlimus. Triduiauferenles, iter de JSgjpto proficiscimur,
spirilalis inlelh'genlrae cacumen invaseris, non est si purificanles in nobis dicta, facta vel cogilata (tria
oslium apertum a Domino. Si in humili Jocô litteroe
sunt enim hoecper quoe homines peccaie possunt),
steleris, non occurristi Mosi in montera Dei ; non „ efiieiamur mundi corde, ut Deum viùere possimus.
os tuum aperuit Deus, neque inslruxit quoe teopor- J
teat loqui ; nisi Àaron ïïojsi in monte occurrissel, Princeps vero yEgypti ubi videt se vehemenlius ur-
nisi ejus sensum vidisseï arduum, non ei loqueretur geri ul dimiliat populum Dei, secundo loco cupit
verba Dei, neque virlutem signorum tradidisset, impetrare union longius abeani, ne totum triduum
proficiscantur, dicens . Ne longe abealis. Non vult
iic-qùeparticipera tanli mysterii concivisset.
longe a se fieri populum Dei. Vult enim, si non in
CAPUT V. facto, vel in serm'one peccent ; si non in sermone,
VERS.1. — Dimitte populum meum. (ORIC, vel in cogitatione. Non vult ul lolum triduum a se
hom. 5 fit Exod.) Non vult Moses ut populus in proficiscantur. Vult in nobis vel unum diem, videli-
cel, in aliis duos, in aliis lolum triduum possidere.
jEgypto positus serviat Deo, sed ut exeat in deser- Beati illi qui ab eo tolum triduum recedunt.
tum, et ibi serviat. ©uni enim quis in tenebrosis
soeculiactibus manet, et in negotiorum obscuritate Yiam trium dierum in soliludinem, et sacrificemus
versalur, non polest servire Deo. Non enim poleslis Deo, elc. (ISID.) Viam trium dierum ambulamus
servire Deo et mammonoe(Malth. vi). Exeundunrest exeuntes de iEgypto, ut ad locum perveniamus ubi
199 WALAFRIDI STRABI FULD. MON. OPP. PARS I. — THEOLOGICA. 200
immolare debemus Domïao. Hoec via Chrislus est, A ea, etc.1 Mystice. Ex quo loqui coepit Moses ad Pha -
qui ait Joan. xiv : Ego sum Avia, veritas et vita. Qui raonem magis a-ffligitar(populusDei : ex quo in ani-
enim confessus fuerit Christum ore, et crediderit mam sermo Dei pervenit, diabolus aerius insurgit,
corde quod Deus illum suscitavil terlia die, salvus el majora vitia immillit. Prius enim quam sermo
erit, perveniens ad locum in quo immoletur sacri- Dei venirel, qui arguerai vilia, in paee durabant, at
ficium laudis. ubi venit, lurbatio magna consurgit.
(STRAB.)Viam trium dierum, elc. Tertia man- VERS.14-20. — Flagellatique sunt qui, etc. Filii
sione, postquam transîerunt mare Rubrum, perve- Israël gravius attriti sunt, postquam de ./Egypte
nerunt Elban, qui locus etiam Mara vocatur, pro- egredi statuerunt ; quia qui mundo et pravis operi-
pter amaras aquas. Vel trium dierum, id est, trium bus renuntiare voirait, ! soevioribustentationibus a
mensium, quia tertio mense postquam de Jîgypto diabolo impugnanlur. I
exierunt, pervenerunl Sina, ubi sacrificaverunl, et VERS.21. —Videat Dominus, etc. (GREC 1. xxrx,
legem acceperunl,-ubi ereclum est'et tabernaculum. Moral., cap. 14.) Cum lux divina cor humanum illu-
(ORIC, hom. 3 in Exod.) Nunc quoque Moses, strât, usque ad quasi fetere se in oculis Pharaonis
quem habemus nobiscum (habemus enim Mosen et g dolet.
prophetas), id est, lex Dei vult te educere de 4Sgy- Quoniam fetere, etc. (ORIC Hom. 3.) Allegorice.
plo, si audias eam ; vult le longe facere a Pharaone, Verum dieunt, quamvis nesciant, sicut Caiphas, qui
eruere de opère luli elpalearum : si tamen audias, ait : ut unus moriatur pro populo (Joan.
Expedit
el spirilualiler intelligas ; non vult le in earnis et
xvm) ; quid diceret nesciebat. Sicut enim Aposto-
tenebrarum actibus permanere, sed exire ad ere- lus ail : Chrisli bonus odor
sumus, aliis in vitam,
mum, ad locum scilicet perlurbalionibus et fluctibus aliis in mortem, ita propheiicus sermo suavis odor
soeculivacuum, et ad quietem silenlii. Verba enim est credenlibus dubiis vero et
; incredulis, et qui fa-
sapienlioe in silentio et quiele discuntur. In hoc tentur se populum Pharaonis, odor exsecrabilis eifi-
loco poteris Domino immolare legem Dei, el vir- citur.
quoque Moses dicit Domino : Ex quo lo-
tulem divinoe vocis agnoscerc. Ideo cupit Mosesle cutus Ipse sum cum Pharaone, afflixisti populum luum ;
ejicere de fluctibus negotiorum el strepitu popu- quia anlequam sermo Dei audiatur, non est tribula-
lorum, et de ^Egypte, id est de lenebris ignoranlioe, tio, vel tentalio : sed ubi
signum belli tuba proedi-
ul legem Dei audias et lucem scienlioecapias." cationis ostenderit, tribulaiionum pugna consurgit.
VERS.4-8. — Quare, Moses el Aaron, sollicilatis, Ex quo ergo loqui coepit Moses et Aaron ad Pha-
elc. (ORIC,ibid.) Dum secum esl populus, et lutum G raonem, afïligitur populus Dei. Ex quo in animam
aut laterem operatur, dum in paleis occupalur, non tuam sermo Dei prolatus est, certamen intra te vir-
puiai esse perversum, sed recte incedere. Si vero tutibus contra vitia suscitatur, quoeprius intra te in
dicat, Volo ire dierum Irium viam, et servira Do- pace durabant. Sed ubi facere coepil sermo Dei cu-
mino, perverti populum dicil per Mosen et Aaron. jusque discrimen, "turbalio magna consurgit, et sine
Hodie quoque si Moseset Aaron, id est proplreticus foedere nascitur bellum : quia injustitia justitioe non
et sacerdotalis sermo animam sollicitai ad servï- convenii, nec sobrietali ebrietas, vel verilali men-
lulem Dei, exire de soeculo,renunliare omnibus quoe dacium. Ideo non lurbemur si videmur odor exsecra-
possidet, atlendere legi et verbo Deij continuo au- bilis Pharaoni. Exsecralio enim vitii dicilur virtus.-
dies unanimes et amicos Pharaonis dicenles : Videte Sed sicut stetit Moses'ante Pharaonem, slemus et
quomodo seducunlur homines, el pervertuntur ado- nos ; non fleclamur, succincti lumbos in veritate, et
lescentes, ne laborent, ne militent, ne agant aliquid calceati-pedesin proeparâlioneEvangehi pacis (Ephes.
quod prosit, reliclis rébus necessariis ineplias se- vi ). Slamus aulem confidenter, Dominum depreca-
ctaniur et olium. Quid est servire Deo? Laborare mur, ul statuât pedes noslros supra firmam pelram,
nolunt et otii occasiones quoerunt: hoecerant lune , ne moveanlur pedes nostri. Stemus autem, id est,
verba Pharaonis, hoecet nunc amici ejus loquuntur, P obsistamus, secundum illud I Petr. v : Cui resistite
nec solum verbis, sed et verberrbus persequuntur. fortes in fide : ut cito conteralur Satanas sub pedibus
Flagellari jubet scribas Hebroeorum,paleasnon dari, nostris. Quanto enim nos constanter et fortiter sla •
opus exigi ; hoec passi sunt patres, et nunc Dei po- mus, tanto Pharao infirmius. Si aulem infirmi vel du-
pulus patilur. Qui se ex intègreprincipi hujus mundi bii esse coeperimus, validior fiet. Cum enim elevaret
iradiderunl, prospère aguni ; omnia, ut pulant, féli- Moses manus, vincebalur Amalec ; cum quasi lassas
citer eveniuut : servis autem Dei etiam vicius parvus dejiceret, invalescebat. Nos ergo in virtute crucis
et humilis non succedit. Hoe sunt enim paleoequoe Chrisli exlollamus brachia, et levemus in oralione
dabantur a Pharaone ; unde quidam faiigati dieunt sanctas manus, ut Dei auxilium mereamur. Hinc
ad Pharaonem : Quid ta affligis populum tuum ? Jacobus ait : Resistite diabolo et fugiet a vobis
Superali enim verberibus a fide cadunl, el confi- (Jac. m ). Àgamus ergo ut non solum fugiat, sed
lentui' se esse Pharaonis populum, non enim oranes conteiatur sub pedibus nostris exstinelus in pro-
qui ex Israël, hi sunt Israélite. fundo abyssi. ,
VERS.9-13. — Opprimanlur opeiibus el expleant Nos aulem si recedamus de iEgyplo viliorum,
201 GLOSSA ORD1NÀRLA. — LIB. EXOD. 202
lïuctus soeculitanquam iter solidum evadimus per A VERS.27-30. — Iste Moyses. (STRAB.) HOCex suo
Jesura Christum. addit Esdras, qui omnem bibliolhecam post capli-
VERS.22, 23. — Domine, cur afflixisii populum vitatem Bahylonicam, cunclis libris a Nabuchodono-
istum? ( Auc ) Non sunt hoecverba conlumacioevel sor succensis reparavit; vel ipse Mosesde se tanquam
indignationis, sed inquisilionis et oralionis, sicul ex de alio loquitur.
Iris apparat quoe Dominus respondil. Non enim ar- CAPUT VIL
guit infidelitatem ejus, sed quid sit facturus aperuit. VERS.1-6. — Dixitque Dominus ad Moysen: Ecce
CAPUT VI. consiitui le dominum, etc. (Auc Quoest.17in Exod.,
VERS.3-6. — ... Et nomen meum Adonai non tom III.) Notandum quod cum ad populi mitierelur,
indicavieis. Sicul tibi. Per successionesenim oela- non ei diclum esl : Ecce dedi le Deum populo,
lum crevit divinoecognitiouis augmentam. Apparaît et frater luus eril liras prophela ; sed, fraler Unis
Dominus Abrahoe; locutus esl facie ad faciem cum loquelur tibi ad populum. Diclum esl eliam erit os
Mose; David vero ait psalm. cxvm : Super senes in- tuum, et lu illi in his quoead Deum ; non dictum est,
tellexi, elc. Apostoli Dei Filium proesenlem cerne- tu illi Deus. Pharaoni autern dicilur Moses dates
bant, el quidquid volebant, inlerrogabant, quibus deus, el secundum aiialogiamprophela Mosiest da-
eliam dicitur Lucoen : Mulli reges et propheloe,elc. B lus Aaron, sed ad Pharaonem. Hic insinuatur nobis
ea loqui prophetas Dei quoeaudiunt ab eo ; nihilque
VERS.7, 8. — De ergasluloMgyptioram. Ergastu- aliud
esse proplictam Dei, nisi eiiunlialorem verho-
lura et ergasleiium, id est operatorium : scilicet
rura Dei bominibus, qui Deum vel non possunt, vel
ubi rei ad opéra facienda religabantur.
non merentur audire.
VERS.9-11. — Non acquieveruntei, etc. Nota Dei (GREG.hom. 8 super Ezech.) Aliquando Deus nun-
clemenliam : non créditer a filiis Israël, el tamen cupative, aliquando essentialiler dicitur. Nuncupa-
monere non cessât. Conlemnitur a Pharaone, et live, ut hic : Consiituile deu,n.Pharaonis. Et alibi :
longanimiter exspeclat. Applicaillum ad deos. Et alibi : Deus stelit in syna-
VERS.12, 13.—Ecce filii, etc. (Auc Quoest. 16 goga deorum, etc. Essehtialiter sicut hic : Ego sum
in Exod.) LXX. Ecce ego gracili sioce sum et quo- Deus Abraham, Deus Isaac, et Deus Jacob, quod vo-
modoexaudiel me Pharao. Non videtur tamen propter lens Paulus discernera ait: Ex quibus Christus secun-
multiludinem populi excusare se de vocis gracilita- 'dum carnem natus est, qui est Deus benedictusin soe-
te, sed eliam propier unum hominem : mirum si tam cula. Nuncupative enim 'dicilur Deus inler omnia,
gracilis vocis fuit, ut nec ab uno posset audiri. An essentialiler aulem super omnia ; ul ergo oslenderet
forte regius fastes non permitlebat eos de proximo G Christum nateraliter Deum, non lantum Deum, sed
loqui. Deum super omnia esse memoravit. Justes enim
YERS.14-19. — lsti sunt principes, elc. (AUG. quilibet Deus est, sed inter omnia, quia nuncupa-
Quoest. 15. ) Volens Scripiura originem Moysi de- tive : Christus aulem super omnia, quia naluraliter
monstrare, quod ejus actio expeiebal, a primogeni- Deus.
lo Jacob, id est Ruben, coepil; inde ad Simeon, inde (Auc Quoest.18 in Exod.) Assidue dicil Deus, elc
ad Levi : ultra progressum non esl, quia ex Levi usque ad indurabo, id est, *quam durum sit de-
Moses. Hi autem commémorante!-, qui jam merno- monstrabo.
rali fuerantin illis septuaginla quinque in quibus • VERS.7, 8. — Erat autem Moses octoginta anno-
Israël intraverat in jEgyptum. Non enim primani, rum, elc. ( STRAB. ) Propter circumeisiohem scilicet,
vel secundam, sed terliam tribum, id est lieviticam, quoe octava die celebrari jussa esl : eamdem enim
voluil Deus esse sacerdolalem. significalionem habel octogenarius quam el oclona-
VERS20.—Accepit aulem Amram uxorem Jocha- rius infra .eum minor. Erat autem Moses octoginta
bed, etc. ( STRAB. ) Amram interpretatur pater ex- annorum. Quando Moses el Aaron loeuli sunt ad
celsus,qui significat Christum ; Jodrabed, Dei gralia, Pharaonem, Moseserat octogenarius, Aaron vero
quoe significat Ecclesiam : Ex Chrislo el Ecclesia octoginla trium annorum : quia lex per proedicato-
nascitur Moses, id est lex spiritualis, et Aaron, sci- res ad gentes oblata circumeisionem'spiritualem
licet verum sacerdotium. docuit, et ipsi perfeele mundari sludebant, et sic
Accepitaulem, etc. Hoecde tribu Juda fuit, soror fidem sancloeTrinitalis proedicabant.
Naason, qui fuit princeps tribus Judoe in deserlo : VERS.9. — Cum dixeril vobis Pharao, etc. ( Auc
nondum enim proeceplumerat ut quisque, de tribu Quoest.19 et 20.) Hic non erat opus voce, pro cujus
sua uxorem acciperet. Ideo aulem hoetribus, id esl gracililale videbatur Mosi datas Aaron, sed virga
Levilica et regalis, jam lune conjungebantur, ul in- erat projieienda ut draco fieret. Cur hoc ergo Moses
lelligerelur Chrislus rex etsacerdos futures ex eis. ipse non fecit, nisi quia mediatio Aaron inter Mosen
VERS.21-26. — Filii quoqueIsa'ar, etc. ( STRAB.) et Pharaonem magnoe fidei figuram gerit. Hoc quo-
Quoeriturcur Core, quem pro iuiquitate terra vivum que nolandum quod scriplum est : Projecit Aaron
absorbuit, in genealogiajustorum scriptus sit ? Sed virgamsuam: forte si dixisset projecit virgam, nulla
hoerelicos cum calbolicis in Ecclesia significat fu- quoestio essel ; quod vero addit suam, cum eam
tures Moses dedeVit, non frustra forsitan diclum est. An
PAÏT.gL. CXIII. 7
205 WALAFRIDISTRABI1FULD. MON.OPP. PARS 1. — THEOLOGICA. 204
erat utrique illa virga communis,ut cujuslibeleorum & cynomyiaeducilur ; in quinla, cum inanusDominifit
diceretur, verum diceretur ? super pecora jEgypliorum, dicunlur simiiia.
(STRAB.)Virga MosiChristum significat, qui ex VERS.12. — Dracones. Apo lou àépxuv dicuntur,
regali stirpe carnem sumpsit. Unde eadem virga in id 'est videre, quia vident aculîusxoelerîsanimalibus.
colubrum conversa, omnes virgas maleficorum de- Sed devoravit, elc. "(Auc*Quoest. 21.) Si diclUm
voravit, quia mors Christi mortem noslram con- esset, Absorbuil draco Aaroil virgas eorum, iiiieîji-
sumpsil. gereiur verus draco Aaron phahtaslica figînenla non
(ORIChom. 4 in Exod.) Apostolusdicil I Cor. xiv: absolljuisse, sed virgas -, et'c. , usque 'ad DeUsvero
JSmulamini spiriiualia dona magis-vutemulprophete- solus crealor est vel'irs, qui causas ipsas et lationes
lis. Tentemus et nos oemulationernbonorum suscipe- seminarias rébus insérait.
re, a Dominovero plenitudinem muneris exspeclare. VERS. 15, 14. — Induralumque, fete. Inaûravit
Pro hoc enim dicitur psal. ixxx : Aperios tuumel im- Deuscor Pharaonis, quia 'dïabolumila ïhduravit post
pleboillud ; pro illo vero : Punge oculum, et producit peccatum, ul poeuiteniioecompunclione nunquam
lacrymam; pungecor, el producit sensunï. Puto ergo emolliâtur, sicul in Job '
XLIdicitur : Cor ejus îndu-
*
quod Moses ad jEgyptum veniens, et virgam ferens, rabitur quasitapis.
qua castigat et verberal iEgyplurn decem plagis, lex VERS.15,16. — Vadead eum mane, ecce egredie-
Dei sil, qua mundum decemplagis, idest decemman- tur, elc. {ORIG.hom. 4.) Primo quidem 'non inirat
datis decalogijCorripiatetemendet.Virga qua hoecge- Moses ad Pharaonem, sed 'occurrit ei exeunii ad
runlur, et iEgyptus subigitur, et Pharao superalur, aquas ; poslea vero intràl; posl hoecnec inlrât, sed
crax Christi est, per quam mundus et pi inceps mun- accersitus accedit : quia sive nobis m verbo Dei et
di superalur, id esl diabolus, cum principibus et assertione religioni^ certamen est cum Pharaone,
poleslaiibus. Virga projecla fit draco vel serpens, sive obsessas ab eo animas eripere conamur, et
el dévorai jEgypliorum magorum serpentes. Ser- esl in nobis in disputalione luclaraen, non prima
pens vero pro sapienlia vel prudenlia poni solet ; Ironie ingredi debemus ad ultima quoestionumloca,
unde Malth. x : Eslote prudentes sicut seipentes,'eic. sed occurrendum est nobis adversaiio, et ad aquas
Et Gen. in : Serpens erai prudenlior cunclis anima- suas, id est, auctorilates gentium pbilosophorum,
libus, elc. Crux ergo Christi, cujus proedicatioStel- ut ipsosprimo arguamus et errasse doceamus; dein-
la videbatur, quam Moses,id est lex, continet (secun- de ingïediendiim ad inlériora certaminis. Dicit enim
dum illud Joan. v; Demeenimille scripsit), poslquam Dominus: Nisi quisprius alligaveril fortem, non po-
in terrain projecla esl, id est ad fidemhominum ve- p test intrare in domum ejus et vasa ejus diripere
rrii,conversa est in sapienliam, ethitantam quoeom- (Marc. xn). Prius ergo ligandus esl forlis et quoe-
nem sapientiam iEgyptiorum, id est hujus mundi, stionum vinculis constringendus, et ila iniroeundum
devoraret. Intuere enim quomodostultam Deus fe- ad diripienda vasa. et liberandas animas quas de-
cit sapienliam hujus mundi, poslquam manifesta- ceptione et fraudej posséderai. Quod cum soepius
vit Christum crucifixum esse Dei virtelem et sapien- fecerimus, el steterimus contra ipsum, succincli
tiam : et universusjam mundus comprehensus est scilicet lumbos.in veritate, et stantes in Domino,et
ab eo, qui dixit I Cor. m : Comprehendamsapientes viriliter agenles, arlifex anliquuset callidus victuin
in astulia eorum. se simulabit et cedere, ul negligenliores nos faciat
VERS.10. — Tulilque Aaron, etc. (ISID.in Gen., ad certamen. Poenitenliamquoque simulabit, depre-
tom. V.) Tulilque virgam coram Pharaone, etc., cabilumos discedere, sed non longe : vult nos ali-
usque ad : Ero mors tua, o mors, etc. qua parte sibi essb vicinos. Sed nisi ab eo Iongius
et mare transeamus, el dicamus cogi-
Quoe veisa est in colubrum.Lex Mosi quasi insi- recedamus,
erat ul sed versa iu colubrum, id est in tatione, locutione, el opère : Quantam dislat ortus
pida Virga, ab occidente, tanlum fecit a nobis iuiquitaies no-
spiritualem inlelligenliam, polabilis effecia est et
deleclabilis. 0' stras, salvi esse non possumus. Oremus ergo nii-
sericordiam Dei, ut et nos eripiat de terra JSgypti,
VERS.11. — Vocavitaulem Pharao sapientes,elc. de poteslate lenebrarum, el Pharaonem cum.exer-
Sciendum quia vel "diabolicisfigmenlis speclanlium citu suo tanquam plumbum demergai in aqua vehe-
oculos deludebant, ut ras in sua natura manentes mentissima. Nosautem Jiberaii cum gaudio etexsul-
aliud viderenlùr; vel, secundum Auguslinum, doe- laiione hymnum jcantemus Domino.-Glorioseenim
mones, quamvis mali naluram suam non amiserunt : honorificalus est, etc.
ideo dum per incanlationem eorum malefici aliquid i
subito (ISID.)Plagoe in jEgyptocorporaliier gestoesunt,
efficerecouantur, discurrunt per "mundum, et
sed in nobis spiritusliter gerunlur. ^Egyptus enim
semina eorum, de quibus hoc agiter, afferunl. Sicque est. '
soeculiforma
ex illis, permitlente Deo, novas rerum soeciespro-
ducunt. ' VERS.17-19. — Aquam fluminis, elc. (STRA4.)
Similiter. In prima plaga dicil cum aqua verlitur Aqua in sanguinem versa mundanam sapientiam
in sanguinem; et in secunda, cum ranoeebulliunt ; significat, in qua omnis qui manserit necatar, sicut
et in tertia cum ciniphos ingruunt; in quarla , cum in sanguine piscis. Mundana enim sapienlia stultum
205 GLOSSA ORDINARIA. — LIB. EXOD. . 206
pulal Deum pro bominibus mori; huic ergo quicun- A proeceptum est de dileclione veritalis, cui contraria est
que adhoeserit vivere non poleril. dileclio iniquilatis. Loquitur verilas, perslrepit va-
(ORIC)Aqua fluminis verlitur in sanguinem, cui nitas. Huic contraria est secunda plaga , ranarum
- Hebroeorum-pueros iradideraat necandos, utauclo- ahundantia, quarum loquacitas vanilalem significat.
ribus sceleris poculum redderet sânguinis : et cruo- Amatores veriiatis non accipiunt nomen Dei iu va-
rem polluli gurgilis, quem parrieidali coedemacu- num, quia a veritate in vanilalem non recedunt.
laverant, potando sentirent. Allegorice quoque aquoe Qui aulem veritali conlradicuul, el vanitate decepli
iEgypti erraiica el lubrica pbilosopborum dogmala decipiunt, ranoe sunt, toedium inférantes auribus,
sunt, quos par\ulos sensu el inlelligentia decepe- non cibum meutibus. Âudi'honiines ralionabiliter
runt : al ubi crax Chrisli lumen veriiatis ostendit, loquenles psal. xvm : Non sunt loqueloeneque ser-
necis suorum in poenas et reatum sânguinis exi- mones quorum non audianlur voces eorum. Audi
guntur. Unde : Omnis saiiguis qui effusus est super ranas : Vana loeuli sunl unusquisque ad proximum
lerram, requiretur a generatione hac (Malth. xxm). suum, etc.
Vïas. 20, 21. — Quoe versa esl in sanguinem, elc. , VERS. 7-9. — Fecerunt aulem malefici, elc.
(RAB.)Primum proeeeptem de colendo uno Deo : (Auc, quoest. 23.) Quoeritur unde, si jam unique
Non erant tibi dii alii proeter me : prima plaga, aqua B faclum erat. Sçd similis quoeslio est, unde aquam
in sanguineni versa. Compara primum pnoeeeptum in sanguinem verlerini, si jam tola aqua ^Egypti in
primoeplagoe : aqua, de qua generantur omnia, si-' sanguinem versa fuerat ? Sed inlelligendum esl regio-
gnificai unum Deum, ex quo omnia; sanguis, car- nem ubi filii Israël habitabant, talibus plagis non
nem mortalem. Aqua ergo versa est in sanguinem, fuisse percussam, et inde poluerunt incanlaiores
quia commuiaverunt gloriam Dei incoiruplibilis in haurire aquam, quarn in sanguinem verterent, vel
similitudinem imaginis eomiplibilis hominis, et hoec ranas educere ad oslenlaiionern magicoe polentioe;
quidem commulalio fil in corde impiorum. quanquam poluerunt etiam, poslquam illa com-
In sanguinem,elc. Quia qui in rerum causis carna- pressa sunt, facere : sed Scriptura narrando con-
liier senliunt", hujusmodi correptionibus arguuntur, juuxil quod poslea fieri potuil.
nt ex qualilate poenarum agnoscanl suum erro- VJERS.10-14. — Qui respondit : Cras. (THEOD.)
- rem. Pharao cum scire vellct an Moysi el Aaron preces
VERS.22, 23. — Et indnratvm est cor Pharaonis. aliquid apud Deum valerent (illos enim per noctem
(AUG.Quoest. 22.) Videtur propterea cor" Pharaonis quiescere exislimabal), ait: Cras, ul ipsemel ad
induratum fuisse, quia incaiîtatores JEgyptiorum fluviuiii profeelus, viderai an ranoe cessassent.
similia fecerunl. Sed sequemia docent quaula fue- 'G Quamobrem Deus, ut Mosi crederelur, non tantum
ritilla obduratio, eliam cum incantaiores defece- eo ipso lempoiequo Moses constituerai, ranas ces-
rant. sarefecil, sed eteasquoe in lerra erant interire jussit,
VERS,24, 25. — I''oderunt autem, etc Quia gen- ut ne easdem rediisse exislimarenl.
lilitasconfusa.de ineditatione soecularis philosophioe, VERS.15.—Vidensaulem Pharao, etc. (Auc Quoest.
cum sidet nihil vitale neesalubre esse iu illa, sludet 24.) liic apparat non ideo tantum Pharaonem obdu-
invesligando circumquaque quoerens haustura sa- raium quod incanlaiores similia fecerunl, etc., usque
pienlioe, nec invenit, donec perveniat ad eum qui ad non dixit munera, vel proemia, sed judicia tua.
ail : Qui sitit, veniat ad me et bibat (Joan. vu). VERS. 16, 17. — Exlende .virgam, etc. Mystice.
- Moses
CAPUT V1H. virga castigans JEgypluni legem significat,
quoe mundum decem plagis mandatorum corripit.
VERS.2-6. — Ecce ego percutiam omnes ierminos Virga quoque per quam iEgyplus corngitur, et Pha-
tuos ranis, elc. (STRAB.)Tria sunt gênera ranarum : rao superalur, crux Christi est, per quam mundus
unum fluviale el vocale, allèrent ejus quoe calamila vinciîur et diabolus superalur vel triumphatur. Virga
dicitur, de qua fei tur quod si in os lalranlis canis projecla fit serpens, qui sapientiam significat, se-
projicilur, stalim obmutescil ; terlium ejus quoeru- D ] cundum illud Malth. x : Eslote prudentes sicut ser-
heu dicilur, eo quod in vepribus agat. pentes, etc. Virga serpentes magorum devoravit,
(ORIG.)Ranoe significanl carmina poelarum, quoe el crux Christi, cujus proedicalio videlur slultilia,
inani et infiaia modulalione, velul ranarum sonis omnem sapientiam mundi superat. Unde : De me
et cantibus, mundo decepiionis fabulas intolérant : enim ille scripsH (Joan. v). Virga in terram projcua
ad uihil enim animai illud mile est, nisi quod versa esl in serpentera , quia cum myslerium crucis
sonuni vocis improbis et importeras cla'moribus ad fidem hominum venil, sapienliam mundi stuliam
reddit. fecit.
(RAB.)Secundum proeceplum: Non accipies nomen El sint sciniphes, etc. (ORIC) Hoc animal pennis
Dei lui in vanum. Nomen Dei veritas est : ipse enim suspe-iditur per aéra volilans, sed ita subtile et mi-
ail: Ego sum veritas. Qui loquitur veritalem, de Deo imijm, ui oculi visum, nisiacute cerneulis, effugiat.
loquitur; qui enim loquitur mendacium, de suo lo- Corpus tamen cum insederit, acerbissimo terebrat
quitur. Veritatem enim loqui est ralionabiliter lo- slimulo, ut quem volantem videra quis non valet,
qui ; vauitatem loqui, slrepere est. Secundum ergo seniiaistimulanleiii. Hoc ergo animal arti dialeeiica?
§07 'WALAFRIDI STRABI FULD. MON. OPP. PARS I. — THE0L0G1CA. SOS
comparatur, quoeminutis et subtilibus verborum sli- A VERS.21. — Omne genus muscarum. (ISID.)My-
inulis animas terebrat, et lanla caUiditale circum stice. Quarto loco Jïgyptus muscis percutilur. Musca
venil, ul deceplus nec videat nec ïnlelligat unde de- aulem insolens et inquiétera animal esl, in qua inso-
cipialur. lentes curoe carnalium desideriorum figurantar.
(RAB.) Moraliler. Terlium proeceptum : Mémento Jîgyplus vero mnscis percutilur , quia corda eorum
diem sabbati sanctificare~.Quo iusinuatur vacalio et qui soeculumdihgunl, desideriorum iuquieludinibus
tranquillitas mentis, quam bona conscienlia facit. Ibi feriuntur. LXX : cynomyîam, id est, muscam cani-
sanctificalio.quia ibi Spirilus Dei. Unde : Super quem nam, posuerunt : per quam canini mores significan-
requiescetSpirilus meus nisi superhumilemel quietum? lur, in quibus humanoe menlis voluptas, et libido
etc. (Isa. LXVI).Inquieli ergo a Spirilu sancio resi- earnis arguilur. Potest etiam forensis eloquentia
liunl, provocalores rixarura, amatores caluniniarum, hominum significari per muscam caninam, qui velul
nec admiitunl quietem sabbati spiritualis. Esto ergo canes alierutrum se lacera.nl.
inansuelus, non sil tumultes in corde tuo, volilanli (PROCOP.) Deus non magnis belluis uiiter in ex-
bus per corrupiionem phanlasnialibus el ptmgerili- pugnanda yEgypto, sed conteinpiissimarum besliola-
bus le. Audi Deum dicenlem psal. XLV: Vocale et rum et insectorum minislenum accersil rue scilicet
videie quoniam egosum Deus. Tu per inqiiieludinem B illarum poienlioe ascnberelUr elïectus. AIjeclis illis
vacare non-vis, el coecains exigis videra quod non et infirmis besliolis tribuil vires inexpugnables,
potes. Attende enim contraiiain plagam : sciniphes adeo ul desperei jEgyptus se posse illis besliolis
nati sunl in terra ^Egypti de limo, muscoescihcet résistera, el clamilet : Digilus Dei hic esl : Nam
inhiiilissimoeinquielissinu-, inordinale volailles, in manum Dei non feret uuiversus mundus conglo-
oculos ruenles , el neganles bominibus requiem ; balus.
dum abiguntiir, redeunl; sic phantasmala inquie- (ORIC)Cynorayia boereticorum [AL, Cynicorum]
lorum. Proeceplumlene, plagam cave. < secta, qui ad reliquas deceptionis suoeiraprobilates,
VERS.18. — Eranlque sciniphes. Sanguis est do- volupialem el libidinem summum proedieani bonum.
ctriua philosophorum : ranoe, figmenla poetarum; Quoniam igilur per hoec singula prius deceplus est
sciniphes, sophismala dialeclicorum : quoe omnia mundus, merito ad\eniens sermo et lex Dei hujus-
mundum deceperunt. modi correplionibus arguit, ul ex qualiiaie poena-
VERS.19. — Digilus Dei est hic, etc. (ISID.ex Aug, rum qualilales proprii cognoscanl erroris.
ep. 119.) In tertio signo magi deficiunl, dicentes : VERS.22,23. —Faciamque mirabilem,elc. (AUG.,
Digilus Dei est : qui lypum boereticorum et animo- quoest.28.) Hoc in priorihus signis intelligendum est
sitatem habuerunl. Unde : Sicut Jamnes et Membres d factura esse, ut terra in qua babitabal populus Dei
resliterunt Moysi, ita et hi résistant veritali, homines nullis talibus plagis vexareter. Opporlunum aulem
mente corrupli, reprobi circa fidem, etc. (II Tint. m). fuit ut ibi hoc aperle pouerelur ; unde jam incipiunl
Hi aulem qui per menlis corrupiionem inquieli -fue- signa, quibus magi similia non conali sunt facere.
runl , in tertio signo defecerant, fatentes sibi adver- Pro certo esl enim quia ubique fueranl sciniphes in
sum Spiritum sanclum, qui erat in Mose. Tertio regno Pharaonis, non aulem fueranl in lerra Gessen
enim ponitur loco Spiritus, qui est digilus Dei : qui vel Gesen : ibi conali sunt magi similia facere, nec
sicul plaçâtes requiem proestal mitibus el humilibus poluerunl : quousque ergo deficerent, nihil de illius
corde, ila iratus immites etsuperbos per inquieludi- terroe separaiione dictum esl, sed ex quo eoeperant
nem exagilat, quam muscoe gravissimoe significa- ea fieri quoeilli nec auderent conari.
verunt, sub quibus magi defecerant, dicentes : Di- VERS.24,25. —Et venit musca gravissima, etc.
gilus Dei est hic, ne inlelligant unde decipianlur. (AUG.,ibid.) Musca pro mullitudine muscarum po-
- (STRAB.)Notandum quia tertio signo victi sunl sita. Nescio enim quomodo per loquendi consuetu-
magi, quia omnis perfidia et mundana sapienlia, dinem imbutis sensibus hominum : soepeplus videlur
vel philosopbia, fide Trinilatis vincilur. Cum enim quod singulari 1er, quam quod pluraliter, dicilur;
philc-ophiam invenerini, et de machina lolius mundi ' -^verbi gralia : Esl illic miles, quam sunt mililes
dispulaverint, ad cognitionem Trinilatis pervenire illic ; est illic piscis, plus significat quam sunt illic
nequiverun t. Per digitem Spirilus sanclus intelligilur, pisGes.
non quod minor sil Paire el Filio, sed quia in digilo VERS.26-51. — Abominaliones.Perversi abomi-
plurimoe divisîones sunt, el per Spiriium sanclum nanlur bona jEgyptii, id est, cives hujus soeculi
dalur divisro graliarum. abominantur oves , id est, simplicilatem bonorum.
c (Auc, quoest.25 in Exod., tom. III-}Quod dixerunt Sicul enim boni abojminantur mala, ila mali bona.
magi ad Pharaonem, etc., usque ad, quamvis de Unde abominantur boni virum impiunî, et impii eos
Filio non lacuerunt. qui in recla sunt via.
VERS.20. —Hoecdicit Dominus, elc. (RAB.)Quar- (Auc Quoest.28.) In eremum dicebat Moyses se
lum proeceplum : Honora patrem tuum el matrem veîle ire ubi .^Egyptii non vidèrent abominaliones
tuam. Huic contraria est quarla plaga, scilicet cy- suas. Hoc aulem intelligendum est mystice signifi-
nomyia, id est,canina musca : eamnum est pareilles cari, quod de pastoribus diximus, qui erant JSgypliis
bon agnoscere ; unde eatuli eorum eoecinascuntur. abominabiles ; et ideo separalam terram lsi'aelitoe
-209 GLOSSA ORDINARIA.— LIB. EXOD. 210
îcceperuiit in Jîgypio. Sic enim sacrificia Israelila- A • VERS.8. — Tollite plenas, elc. (Auc, quoest.51.)
rum abominationes sunt iEgyptiis, sicul iniquis vila Alia litlera : Sumite plenas manus vobis favilloe de
Justorum., fornace, et asperget Moyses, elc. Superiora signa
(STRAB.) Historiée. jEgyptii abominantur oves el virga fiebant, quam non Moyses, sed Aaron extende-
eas adorant propter Jovem Aminonem, qui cura ca- bat super aquam, vel ad lerram percnliebat. Nunc
pite arielino pingitur. Item : bovem colunl .^gyptii, vero inlcrposilis duobus signis, de cynomyia scilicet
qui consecratus esl Api, sicut vacca Isidi. Apis enim etniortibuspecorum, ubi nec Aaron nec Moyses ali-
erat maximum numen jEgypliorum, qui serael in quid manu operanlur, dicilur ul Moyses favillam
anno cerlo tempore apparebal sacerdolibus eorum. spargai in coelum; ambo jubentur sumere, sed ille
Illi vero cum bymnis el laudihus eum prosequenles, spargere non in terram sert in coelum : tanquam
quasi lympbalici propbetabanl. Aaron (qui datas erat ad populum) terram pereu-
(GREC,lib. xvm Moral., c. 28, fora. H.) .Egyplus tere deberet, vel in aquam sive in lerram manum
muscis percutitur, elc, usque ad Vacate et videle, exlendere; Mojses vero, qui erat in bis quoe ad Do-
quoniam ego sum Deus. minum, favillam jubetur spargere. Quid duo illa su-
VERS.52. — Et ingravatum est, elc".(Auc, quoest. periora signa, ubi nec "Moyses nec Aaron aliquid
29.) Cum ablata essel locusta, dictum est de Pha- B manu operanlur? Quid sibi vult ipsa diversitas ? Ne-
raone : Ingravavil Pharao cor suum eliam in hoc que enim nihil.
tempore, el noluit dimitlere populum. Cerle mine (RAB.) Sextam proeceplum: Non occides; sexta
non diclum esl, Ingravatum est cor Pharaonis, sed plaga, pusluloe in corpore, vesicoebuliientes et sca-
ingravavit Pharao cor suum. Sic utique in omni- tentes, incendia vulnernm el favilloe fornacis. Ar-
bus plagis. A volunlale hominis esl origo viliorum. dent enim homicidoe ira , insania. Si posses videre
Moventur aulem eausis corda hominum, alia sic, animas bomicidarum, plus plangeres eas quam pu-
alia vero sic, eliam non diversis eausis, soepediverso iresceniia corpora ulceratorum.
modo, secundum proprias qualilales, quoe ex volun- VERS.9-12. — (ORIC,ibid.) Vulnera et vesicoecum
latibus veniunt. fervore in sexto verhere producuntur. In hlceribus
dolosa puralenlaque malilia arguitur ; in vesicis
CAPUT IX.
lumens et inflata superbia : in fervore, ira et furoris

VERS.1-6. Dixit autem Dominusad Moysen,etc. insania.
(PROGOP.) Primi inter jumenla computantur eqni,
VERS.15-15. — Induravilque Dominus cor , elc.
qui sunt mendaces seu falsi ad saliileai. Deinde ju- Nota quia in sexla plaga non dicitur,
menla immunda, quoenec ungulas ûndunt, nec ru- (ORIC, ibid.)
In luralum es! cor Pharaonis, sed aliquid lerribilius
minant, currui tamen jungunliir. Deinceps cameli, adJilur; esl enim quia indunvil Dominus
ruminationein mundi scriptum
qui quamvis propter quasi cor Phhuwnis, elc. Rursus in settima cum grando
reputenlur, lamen quia eorum ungula non sulcalur, el ignis JSgyplum vast-t, induratur quidem cor
censenlur immundi. Verumtamen partira niundoe
iramundoe conditionis cameli Pharaonis, se 1non a Domino. In oclava vero , ubi
parlim perKibent'ir. locusla
Coeterum quia hoecplaga, ut parum noxia propter vi- pro.luciïur, dicilur Dominus indurare cor
Pharaonis. El in nona cum tenebroe palpabiles fiunt,
litatem immundorum animalium credebatur, transit
tandem vero cum, exslinclis primogeiiitis, Israélite
ad boves, dehincad placidissimum animalium, ovem.
disccssissenl, ila dicitur : Et induravit Dominus
(Onic, hom. 4.) Quinlo loco animalium nece vel cor Pharaonis
Mgypii el servorum ejus, et in-
pecudum jEgyplus verberalur. In quo vecordia vel seculus esl eos.régis "Sed et cura Moyses de terra Madian
smllitianiortalium arguilur, qui lanquam irraiiona-
bilia pecora cultum el vocabulum Dei imposueruni ad iËgyntem miitiiur et proecipitur ei facere prodi-
gia, additur : Faciès ea in conspectu Pharaonis : Ego
figuris, non solum hominum sed pecudum ligno et
aulem indurabo cor etc. Hinc primum
Iapidihus impressis_". Ammoneni Jovem in arieie dictum esl a DominoPharaonis, : Ego indurabo cor Pharaonis,
vénérantes, Anubim in' cane , Apim in tauro j)
, elc. Secundo
et coetera porlenta deorum, quoe Jïgyptas miralur, quoque, enumeratis principibus, Israël
:
ut quibus cultum credebant esse divrnum, inhis vi- dicilur Ego indurabo cor Pharaonis, etc. Non fru-
stra facta esi ista varietas, ut nunc dicatur Dominus
dèrent miserandum suppliciura. indurasse cor Pharaonis, nunc sponle esse indura-
(RAB.inExod., lom. H.) Quintum proeceplum est : lum. Video Paulura lanquam inielligenlom quid dif-
Non moechaberis,etc., usque ad attende plagam : si férât, induratum esse cor Pharaonis, et indurasse
pecus es, saltem mori time. Dominum cor Pharaonis dicere Rom. n : An diviiias
VERS.7. — Ingravalumque esl, elc. (Auc, quoest. bonitalis ejus , et patienlioe et longanimitalis con-
50.) Si pecora Israelitarum morerentur , videretur temnis? Ignoras quoniam benignilas Dei ad poenilen-
causa competens quare cor ejus gravarelur ad con- tiam te adducit, elc. Hic sine dnbio eum qui sponte
temptum Dei, tanquam si magi ejus pecora Israeli- induralus est, culpat. Alibi vero, velul quoestionem
tarum occidissent; sed unde debuit ad limendum super hoc proponens, dicit : Ergo cui vult miserctur,
vel credendum moveri, ingravatum esl, et illa in- et quem vult indural, etc. Addit eliam his : 0 homo,
gravatio etiam hucusque progressa est. tu qui es -qui respondeasDeo (Rom. ix). Per quod de
211 WALAFRIDI STRABI FULD. MON. OPP. PARS I. — THEOLOGICA.
eo qui a Domino dicitur induralus, non tam quoe-A ducii locestas. Sed et in nona exiendil manum in
stionis solulione, quam aposlolica auclorîtale re- coelum, et fiunt tenebroe el ealigo. In décima vero
spondit, pro incapacitaie audilorum, sicut alibi ail finis et perfectio lotius operis minislralur a Do-
(H Cor. xn) : Et audivit arcana verba, quoenon licet mino. Sicut enim dicilur : Et Dominus percussit
homini loqui. Undé in sequentibus eum qui non lam omne piimogenitnm in terra Mggpti.
sludiorum merito quam sciendi cupidilale secretiori- (ÏDEM) Est alia olservanda differentia : in prima
bus se quoeslionibus curiosius [cuiiosus] immergit, ento. plaga cum aqua verlitur in sanguinem, non-
deterret dicens Rom. ix : Ohoino, quis es qui respon- d-ïffidicilur Mosi ut intraret ad Pharaonem , sed,
deas Deo. vade in occursum ejus, elc. In secunda vero, con-
(RAB.) Septimum proeceplum : Non furaberis; sianler el fideliier minislrala prima, dicitur ad
septima plaga , grando in fructibus. Nemo enim ha- eum : Intra ad Pharaonem, etc. In terlia vero scini-
bet injustum lucrum sine juslo damno. Dura furaris, phes inferunliT, magi cedunt confiientes, quia digi-
acquiris veslem, amittis fidem : lucrum visibile, lus Dei est hic. In quarla vero vigilara jubelur Mo-
damnum invisibile : lucrum de ma coecilale,damnum ses mane, el stare coplra Pharaonem proeedenleui
de Domini nube. Qui enim malo desiderio forinsecus ad aquas, cum cynomyia replentur ./Egyplïorum do-
furantur, de judicio inlrinseeus grandinanlur, et ager B mus. In quinla cura pecora delentur, ad Pharaonem
cordis eorum devaslatur. intrare jubelur. In se\ta contemmtur Pharao, nec
VERS.16, 17. -Ideirco aulemposui te, etc. (Auc, dicitur quod iniraverint Moses et Aaron ad eum,
quoest.52.) Hoecverba Apostolus posuit, etc., usque quia facta sunl ulcéra el vesicoecum fervore eliam
ad ad eorum ulililatem ergo Pharao est servalus. super maleficos, et non poieranl résistera Mosi. In
VERS.18. —-En pluam cras, elc. (ORIG.)HUCUS- septima vigilare jubetur valde mane, et slaiv contra
que per errorum suorum figuras mundo supplicia Pharaonem , cum grandinem et ignem producil et
lemperantur : post hoecveniuni verbera de super- voces. In oetava intrare proecipitur ad eum eurn lo-
nis. custa producilur. In iiona rursus conlemnitur Pha-
VERS.19-21. —Mille ergo jam nunc, etc. (AUG., rao, iet Mosi [Moses]proecipitur ad coelumexlendere
quoesi. 55 in Exod., tom. III.) Hoc non tara indi- manus, ut fiant tenebroe palpabiles : nec inlral, sed
gnanler quam misericordiler proemonere videlur vocalpr ad Pharaonem. Similjier in décima, cum
Deus, elc., usque ad quoniam mortem pecorum primilUa delentur, el cogilur cum fesliualione exire
minatus est Deus, quamvis id Scripiura tacuerit. de ^Egypte.
(PROCOP.) Coeterumprovidenlia divina faclum est Et Dominus dédit tonitrua, etc. (ID., homil., 4.)
ne jumenta interirent omnia. Nam opus erat ju- Vide lemperamentum divinoecorreclionis : non cum
menlis quoeiraherent currus quibus Pharao postmo- silenlio verberal, sed dat voces, el doctriiiam coeli-
dum insecuturus erat fugienles, ut eos in soliludirie tus mittil, per quam possil mundus çasligalus cul-
trucidaret. Verum divina providenlia aliter totum para suam agnoscere. Dat grandinem per quam le-
gubernavil negolium. nera vastamur adhuc nascentia viliorum. Dai et
VERS.22. — Exlcnde -manum, elc. (PROCOP.) Ad- ignem, sciens esse spinas el Iribulos quos debebat
monendus esl hoc loco leclor , Mosem non juberi depasci, de quo dicit Dominus Luc. xn : Ignem
omnia miranda facere virga, sed saltem «juoedani: veni millere in terra (Luc. \n). Per hune ignem in-
quoedamquoque proedicere, ut culiceset jumentorum centiva voluplatis el libidinis eonsumunliir.
inierilum : quoedam nianuum ministerio peragere, (iccM.) Sunl alia mulla observanda, in quibus di-
ut dum accipit fuliginem de enraino el grandinem vina indicalur sapienlia. Primo enim non fleclilur
concilat. Sed quoe horum est causa? Ne vulgus Pharao cum aqua in isanguinemverlilur. in secundo
opirietur magrea supersiitione virgam esse faciam, et parum molliri videlur : Vocavit enim Moysem el
ipsi mirificos illos efrectus assignarent. Amon, dicùlis: Vraie pro me Dominum, etc. In ler-
VERS.25-29. — Extendilque Moysesvirgam, etc. -p.tio magi ccdunl, dicentes : Digilus Dei esl hic, elc.
(ORIG., ubi <mpra.) Illud quoque notandum, quod In quarto per cynomyiam verberatus, dicit : Euntes
quoedam verbera inferre dicilur Aaron Pharaoni vel immolateDomino Deo, elc. In quinto, ubi neces pe-
jEgypio, quoedam Moses, quoedamvero ipse Domi- cudum esse dicuntur', non cedil, sed amplius in-.fu-
nus. In prima enim plaga, ubi aquas venit in san- ravil. Similiter in sexto super plaga ulccrum. In se-
guinem, élevai Aaron virgam el percutit aquam. In ptimo \ero, cum grandine vastaturel ignibus, voca-
secunda percutit aquas et educil ranas. In terlia ex- vit Moysen el Aaron, dicens: Pcccavi eliam nunc,
tendil manum et percutit virga puherem lerroe et Dominus juslus, ego aulem et populi mei iniqui, eic.
fiunt sciniphes. In quarla dicilur Dominus fecisse, ut In ociavo cum locuslis urgerelur, festinanler vocavit
veniretcynomyia. Inquinta quoque cum exsiinguun- Mosenel Aaron dicens : Peccavianle DominumDeum
lur pecora, dicilur fecisse verbum hoc. In sexta vero ves rum el in vos. Suscipiie peccatum meum, eliam
Moses aspergit favillam, el fiuni ulcéra el vesicoe.In nuncoiate ad DominumDeumvestrum.In nono,,cum
seplima élevât manum in coelumet fiunt voces et lenebiis suffunililur, vocal Mosenel Aaron, dicens :
grando scilicet, etc. In oetava similiter extendit ma- ite et teivile DominoDeo ves'-ro. In decimo, cum
lins in coelum/ et Dominus inducil ventera, et ad- primiliva exslinguunlur, vocal eos noele el dicit :
215 GLOSSA ORDINARIA. - LIB. EXOD/ - 215
Surgite, exîte de populo meo, vos el filii Israël, etc. À bus bellis propria viscera et adjumenla reipublicoe,
Et adjungit : Benedicile autem et me. Non possunt id est, plèbes provinciarum et legiones militum,
hoec explicarj nisi eodem spirilu quo gesta sunl, epniminuloe sunt. Ibi sexla plaga, vesicoe turgentes
quia, secundum Aposlolum (I Co.r. xiv), spiritus ulceraque manantia : hic plaga Quoepost Maximini
prophetarum prophelis subjectus est ; non ergo qui- persecutionem fuit, qui specialiler episcopos et cle-
husciinque ad explanandum dicta prophetarum, sed ricos, qmissa turba populari, Ecclesiarum primates
prophetis dicuntur esse subjecta. craciari imperaverat, intumescens crebro ira el per-
VERS. 50-35. — Novi autem quod, elc. (Auc, fidia non per vnlgi coedem, sed per vulnera morien-
quoest. 55 in Exod.) De fragore coeli et grandine ex- tium principum et potentium exallata est. Ibi se-
terriius era,t Pharao. TJnde rogabal Mosen ul orayet ptima plaga, coacta in aère grando, quoebominibus
pro eo, confilens iniquitalem suam et populi sui. et jumenlis fuit exitio : hic sub Gallo et Volu-
Sed Moses alium timorem quoerebat. Facile enim siano, qui Decio persecutori successerunt, pestjs in-
est poenam timere : sed non est hoc Deum limera, fusa est per omnia spalia Romani regni, el omne
illo scilicet pieiatis limore, de quo Jacob dicit : NisL prope genus humanum dédit neei. Ibi oetava cor-
Deus patris mei Abraham, et limor Isaac^adfuissel rectio, excitatoe undique locuste : hic excilatoe un-
mihi, nunc me inanem dhnisisses (Gen. xxxi). B dique génies Romanum orbem coedibus et incendiis
vastaverunt. Ibi nona plaga, tenebroe tractabiles.
CAPUT X.
plus periculi comminantes quam facientes : hicAu-
VERS.1-5 — ... Ego enim induravi cor ejus, etc. reliano persecutore decernenle, diris turbinibus ter-
(Auc, quoest. 36 in Exod.) Hoecnon ila dixit tan- ribile fulmen sub ipsius pedibus mit, osiendens quid
quam opus haheat Deus cujusquani malitia, sed sic faceret tantes ultor, nisi paliens esset : quanquam
intelligendum esl ac si diceret : Ego patiens fui su- intra sex menses très inlerfecti sunt imperatores,
per eum et servqs ejus, ut non eos auferrem, ut or- Aurelianus, Tacites et Florianus. Ibi décima et ul-
dine superve.niant signa mea super eos ; quia enim tima plaga, primogenitorum interfectio : hic om-
palientia Dei obstinatior fiebat malus aniraus, pro nium perditio idolorum, quoeprimilus facta in pri-
eo quod paliens in eo fui, dicilur, ingravavi cor ejus, mis amabanl. Ibi rex potentiam Dei probavit, et
Plagoe JSgyptiorum erudiiio esl- filiprurn Israël, ne sensit, el limuit, et populum Dei liberum dimisit:
similiter induren ter, et similia patiantur. Miîltalo hic quoque hoecomnia fecit, el eliam credidit.
pestilente saprenlîor erit parvulus. (IDEM.)Ibi populus Dei non est ad sertitulem re-
"
(ORIC) Possunt decem plagoe quibus JSgyptus per tractas, nec hic poslea ad idololatriam coactus. Ibi
Israelilas verberalur, Romani regni comparai! tem- " JEgypiiorum vasa pretiosa HebroeisIradita sunt : hic
poribus, quia hoec in figura nosiri facta sunt. Chri- Ecclesioe Christianorum pretiosa paganorum templa
stianus el Israelilicus populus unius Dei est, una cessèrent.
ulriusque causa subdita fuit, Synagoga iEgyptiis, (IDEM.)Jîgyptiis post decem plagas dimissos He-
Ecclesia Romanis. Perseculi sunt JSgyptii, persecuti broeos persequentibus maris irruit interitus : nos
sunt et Romani. Ibi decies epptradicilur Mosi, hic quoque peregrinantes persecutio gentilium manet,
decem edicta contra Christum. Diversoe ibi plagoe donecmareTlubfum, id est ignem judicii, Christo
jEgypliorum, diversoe hic calamîtales Romanorum. duce et judice transeamus. Qui vero Chrislianos per-
Ibi primum sanguis de puteis et flqminibus manal, seqnunlur, cum rege suo Antichristo , in slagno
hic prima sub Neronq plaga, ut ubique niQrientium ignis oelerni submergentur.
sanguis esset, vel morbîs in Urbe corruptus, vel VERS.4-12. — Ecce ego inducam cras locustam,
bellis in orbe profusus. Ibi secunda plaga, ranoe in etc. (RAB.) Octavum prseceptum : Falsum testimo-
penelralibus, ïnedia pêne habilatores exstînxit : hic nium non dices ; oetaya plaga, locusta, animal sci-
sub Domitïano satellites effrenali, jussu cruenli licet dente noxium. Falsus enim teslis nocet mor-
principis, et inppia pêne omnes Rqmanos cives djs- :p. dendo et consumitmeniiendb. Unde: Si motdeiis
persil. Ibi tertia plaga, sçipjphes, museuloe,soevis- et consumais, videte ne ab invicem ' consumamini
simoe,qqoemédia oestate per loca squalida gregatim (Gai. v). -
volaqt, capilîisquehominum setisque pecudum uyenle (ORIG.) hom. 4; in Exod.) Puto per hoc genus
morsu inferunlur : hic terlia plaga sub Trajano Ju- plagoe dissidentis semper, a se et-diseordantis hu-
doeos excitavît, qui cum aînte dispersi, quasi non es- mani generis ineonstantiam confutari. Locusta enim,
seni, quieseerent. repenfina calore permoti, gras- cum regem non habeat, secundum Seripluram, ordi-
sati sunl. Proelerea multoe urbes iisdem lemparibus nalum ducit exercitum : homines vero, c,u,mrationa-
corruerunt terroe molu. Ibi quarla plaga, muscoe ca- les facti sunt, neque se regere ordinale poluerunt,
niuoe, alumnoepulrediqis, vermiuni matres ; hic sub neque Dei regenlis patienter moderanùna pertule-.
Marco Antonio lues mullis infusa orovinciis, Iialiam runl.
el urbeni Romam, exercitiimque Romanorum per (STRAB.)Per locustam, quoe regem non habet,
diversa hiberna dispersum, morte dissolutum, pu- signifiçatur temerilas illorum qui, licet diversis poe-
trediui el vermibus dédit. Ibi quinta plaga, pecorum nis multati, semper in duritia sua manent, tan-
el jumenlorum : hic sub Severo persecutore civili- quam nullumliabeant rectorem.
1(5 WALAFRIDI STRABI FULDv MON. OPP. PARS I. - THEOLOGICA, 210
Locustam. (ISID.)Locuste pro mobililale levilatis ik CAPUT XI.
accipiuntur tanquam vagoe et salienles animoe pro j
VERS. 2. — Dices ergo omni plebi, etc. (AUG.,
vriluplate soeculi.
VERS.13-18. — El exlendil Moses virgam. (RAR.) quoest. 94 in Exod., tom. M.)"Non débet hinc quis-
Quoedam prodigia fiunt per Mosen, quoedam per que exemplum sumere, etc., usque adutneeislo
Aaron, quoedam vero per ipsum Dominum ; ut damno ferirenlur, qui aliis plagis percussi non
cognoscamus in quibusdam per sacrificia sacerdo- erant. j
tum et obsecrationes poniiûcum nos esse purgandos, Ut postulet -vir, etc. (GREC, lib. xxvm Moral.,
quos Aaron persona désignât : in quibusdam per cap. 17.) Mentes usui vjte carnalis inhoerenles, etc.,
scienliam legis emendandos, quod Mosi désignai of- usque ad major forlitudo sprrilns-nunliatur.
ficiuin. In difïicilioribus aulem ipsius Domini virtule VERS.3, 4. <—Dabit 1aulem Dominus gratiam po-
egemus. pulo suo coram Mgyptiis, elc. Quisciliceihabîtabant'
(GREG.,lib. xxxi, Moral., cap. 20). Exhibiloe coe- cura Hebroeisin lerra Gessen, et pro ipsis novem pla-
lilus Jïgypti plagoe, etc., usque ad cum vanislaudi- gis loesinon eranl, ideoque eos diligebant : décima
bus quorumdam jam quasi forlium opéra énervant. plaga afflicti sunt, cum discessissenl "Hebroeiab eis.
VERS.19, 20. — Non remansil ne una quidem, etc. B VERS. 5, 6. — Et morietur omne primogenitum,
(Auc) Beneficium certe Dei commemoravit Scri- etc. (ORIG.hom. 4) Ad ultimum primitivorum in-
piura , quod abstulit locustas, et prosecula dixil in- fertur interilus, in quo forlassrs est aliquid supra
durasse Dominum cor Pharaonis, beneficio scilicet nostram inlelligentiam, quod commissum ab Mgy-
suo el palientia, qua ille fiebat obstinalior dura ei pths videalur in Ecclesiam primitivorum, quoeascri-
parcereiur : sicut omnia mala corda hominum pa- pla esl in coelis.Unde eliam i exterminator angélus ad
lientia Dei maie ulendo durescunt. hoc minisierium mittitur, qui parcit illis tantum qui
VERS.21. — Extende manum, elc. (Auc) Tertio utrosque postes agni sanguine signâtes habuerunt.
dicilur ad Mosen : Extende manum tuam in coelum, Delentur iteruni primogenila iEgypliorum : sive eos
ut fieret etiam plaga tenebrarum. Nunquam aulem principatus et potesiates, et mundi hujus redores
dictum est ad Aaron ul exienderet manus in coelum. tenebrarum dicamus, quos adventu suo Christus
Quod ergo diclum est ad Mosen : Extende manum traduxit, id esl captivqs duxit et caplivavït, cum in
tuam super terram JEgypli, et ascendat locusta super ligno crucis triumphasit : sive auctores et inven-
terram, credo id-significari, etiam minus posse qui teras falsarum religiorium, quas Chrisli veritas cum
plus potest ; non autem continuo cui minora conce- suis exslinxit auctoribus. Principatus, et polestates,
G et redores tenebrarum harum, primogenila sunt
dunliir, posse majora.
jEgyptiorum quod [AL, qui] in ullima plaga, cum
(ORIC) Nona plaga tenebroe sunt, ut mentis eo-
scilicet finis mundi ajlvenerit cum separabit oves
rum coecilas argualur, vel ut intelligant divinoe
ab hoedis, grana a paleis, damnabuntur, amissa
dispensalionis et providenlioe obscurissimas esse ra-
et tentandi ficenlia.
tiones, Posuit enim Deus tenebras latibulum suum vagandi Moraliter.
: illi audacter el temere (ORIC) Anima, dum in hoc mundo in
(Psal. xvn) quas perscru- erroribus vivit, ignorantia veriiatis, in JUgypto po-
lantes, et alia ex aliis asserenles, in crassas el pal- sila esl : si appropinquare coepit lex Dei, aquas in
pabiles errorum tenebras devoluti sunt.
sanguinem convertit, id est fluidam et lubricam ju-
(STRAB.)Per tenebras insipientia eorum [Judoeo- ventuiis vitam convertit ad sanguinem Veteris vel
rum] ostendilur, qui affligebanlur et ignorabant ad Novi Testamenli. Deinde educit lex ex ea vanam et
quem finem eorum poenoedevenirent. Eliam vel per inanem loquacitalem adversuin Dei providenliam,
tenebras arcanum divini judicii significalur, quo ranarum quereloe similem.
Purgat eliam malignas co-
justes misericorditer salvat, impios juste con- gilationes ejus, el sciniphum mordacitati similes cal-
demnat. , lidilalis aculeos discutit. Libidinum quoque morsus
VERS.24-29. — Oves tantum, elc. (Auc in Locutio- B cynomyioespiculissimiles depellit:
slultitîamqueetm-
nibus in Exod., 1, 52.) Groecus habet, proeter oves - tellectum pecudibus similem per quam homo, cum in
el boves relinquite, el esl inusilata locutio, nisi post honore esset, non intellexil, sed comparatus est ju-
distinclionem inseratur, relinquite ; et subaudiatur, mentis insipientibus, etc. ( Psal. XLVHI.) Arguit ul-
ista, ut sit sensus : Ile proeter oves et boves, et re- céra peccatorum,, arrogantioe tumorem, et fervorem
linquite isla. Solet enim talis eclipsis fieri crebro in furoris exslinguit. Adhibet post hoec voces filiorum
locutionibus Scripturarum. tonitrui, id est evangelicas et aposlolicas doclrinas,
(RAB.)Nonum proeceplum : Non concupiscesuxorem et casligalionem grandiras, ul luxuriam voluptates-
proximitui : nona plaga, densoe tenebroe. Est enim que coerceat ; et simul ignem poenitentioe,ut dicat :
quoedam moechia etiam in appetendo uxorem alié- Nonne cor nostrum ardens erat in nobis ( Luc. xxrv) ?
nant quando cuivis non sufïicit sua, eliam alienam Nec non locuslarum ab ea subducit exempla, quibus
tentare. Vere densoesunt tenebroe; nihil enim tam depascanlur omnes inquieli el tarbidi motus ejus,
dolet patiens, nihil tam nolit pâli faciens : qui hoc utdiscat omnia secundum ordinem facere. Ubi vero
facit vere coecalur furore horribili suflicienter fuerit castigata pro moribus, cum au-
217 GLOSSA-^RDINARIA.-.—LIB. EXOD 248
dorera verbèrum senserit, confitens quia 'Jigitus A noeliurn vernale semper est altendendutn : in quo
Dei est, et parum agnitionis acceperit : tuncpraecjpue populus Israël a servitute jEgypli liberatur, et ge-
gestoriim suorum tenebras videl et errorum caligi- nus humanùm sanguine Christi a polestate diaboli
nera, cl lune merebitur ut exslinguantar in ea pri- eripitur. Décima die mensis lollitur agnus, quarto
mogenila jEgyplï. Omnis enim anima cum ad sup- decimo immolatur : quia.in legepassio Christi ,figu-
plemeutum oetalis venerit, et velut naluralis les ratur, Evangelii gralia coruscante impletur ; dena-
coeperit in ea jura sua defendere, primos motus se- rius enim, propter decalogum, legem significat; qua-
cundum desiderium earnis producit,' quos ex conçu- ternarius vero, qualuor evangelia.
piscentioe vel iroe fomite vis incenliva commoverit VERS. 5, 6. — Erit aulem, elc. (AUG.-,quoest. 42
Unde quasi privilegium singulare de Chrisio pro- in Exod., lonr. III.) Movere polest illa locutio, etc.,
phela dicit : Butyrum el mei manducabit ; prhisquan usque ad quid illo proecepto figuratem sit.
'
facial aul proférât maligna, eliget bonum ( Isa. vu ): Juxla quem ritum, etc. Allegorice. Quia de juslis
quoniam priusquam sciât puer bonum aut malum. et peccatoribus Christus carnem assumpsil, ut nemo
resrstet malitioe, ut eligat quod bonum est. Davic de venia desperaret. Vel quia Christus Judoeis hoe-
aulem de se dicit : Delicta juvenlutis meoeet igno- dus erat, dicentibus : Hic homo peccator est (Joan.
rantias meas ne memineris ( Psal. xxiv ). Quia erge B ix), nobis autem agnus absque macula. Vel quia in
hi primi animoe motus secundum carnem prolati in similitudine earnis peccali apparaît et pro peccato mor-
peccatum ruunt, merito in morali loco primogenila , tuusest, cum peccatum nonhaberet (I Petr. n).
Jîgyptiorum primitiva ponuntur, quia exstinguuntur (STRAB.)Décima die Aprilis Hierosolymam venit,
si reliquoevite conversalio emendatiprem dirigat sequenti vero die exceptes est a lurbis cum ramis
cursum. Sic ergo in anima, quam lex divina ab er- palmarum et divinis laudibus. Tribus reliquis custo-
roribus susceptam castigat, primogenita Jîgyptio- ditus est a Judoeis usque ad quarlam decimam diem,
rum delentur, nisi post hoec omnia in infidelitale id est, usque ad quinlam feriam, qua cum aposlolis
perdurans, nolit jungi Israeliticoe plebi, ul exeat de coenavit, et post iraditus est.
profundo et évadât incolumis, sed in iniquitate perma- VERS.7.—El sumenl desanguine ejus, etc. (GREC,
neat, et descendai tanquam plumbum in aquam homil. 22 in Evang., tom. R.) Sanguis ponitur, quan-
validissimam. lniquitasenim, secundum Zachariam do non solum ore corporis, sed eliam ore cordis hau-
( ZAC v), sedet super talentum plumbi : et ideo ritur, etc., usque ad quia crucem passionis ejus in
qui perraanet in iniquitate, tanquam plumbum de- fronte portamus. (
in
mergitur profondum. VERS. 8. — Et edent carnes, etc. (GREG.,ibid.)
VERS.7. —Apud omnes, etc. (Auc in libro Lo- " Nocteagnum comedimus, etc., usque ad defermento
aitionum. ) Elegantissima locutio est : per canem enim laudem immolai, qui Deo sacrificium de raphia
quip'pe extremum significavit, vel hominum, vel parât.
pecoium : ila eonuuendavit quanta in Hebroeis CHJHlactucis, etc. (GREC, ibid.) Lactucoe agrestes
quies futura esset, iEg5'ptiis acerba orbitale claman- valde amaroe sunt, etc., usque ad ut dispensari om-
tibus. nia per Spirilus sancli potentiam sciât.
VERS.9,10.— Non audiet vos Pharao, etc. (AUG., VERS.9-11. — Caput cum pedibus, etc. (GREC,
quoest. 40 in Exod.) Tanquam opus fuerit Pharaonis ibid.) Caput Chiisti Deus (l Cor. \i). Caput ergo agni
iiiobedienlia ut signa illa multiplicarentur : quae uli- vorare, elc, usque ad nemo in hujus vitoe ilinere
liter fiebant ad lerrendum populum Dei, atque ipsa lorpeat, ne in palria locum perdat.
discrelione ad pietalem informandum. Sed hoc Dei (GREC NÏSS., de Yita Mosis.) Illis rerum mvolu-
fuil, malitia illius corjis bene uientis, non Pharao- cris monet ul per hoec oenigmata considerare et
nis Dei patienlia maie abutenlis. intelligere velimus transilum quemdam esse hanc
vilam noslram. Nam poslea quam ingressi ad eam
CAPUT XII, sumus, necessilate quadam ad exitum semper coin-
VERS.2-4. — Mensis iste, etc. ( RAB.) Hic est pellimur, ad quem parâtes nos esse vult manibus et
Aprilis, qui apud Hebroeos Nisam, apud Macedones pedibus reliquoque ad iter apparatu. Ne igilur spi-
S.avBu6ç dicilur, et dicilur Aprilis quasi aperilis, nis-in hoc arduo Vivendi ilinere pedes loedanlur,
quia tune aperilur terra proferendis virgulfls her- non nudis pedibus, sed durioribus calceis commu-
bis ac florihus : vel Aprilis a Venere, quasi Aphro- nili itinerare debemus. Spinoeautem, quoepedibus
ditis ; Venus enim Groece Aphrodite dicitur. Hune infixoenon solum relinent retardantque,verum etiam
Hebroeiprimum habent, quiaxv Ealendarum ejus pri- enecant, peccata sunt, a quibus durities calceorum
madies soeculifuit : quarla décima vero, diessecunda ; défendit, continens videlicet, tenuis ac du<a vila,'
terlia décima, tertia : duodecima, quarla : qua, sol quoe débilitai atque frangit spinarum aeununa, qui-
et luna condita sunl, et tune primum oequinoeliuni bus a parvo tenuique principio ad anteriora, -usque
fuit ; sol enim in oriente, luna in occidente, sphoe- peccata sic ingrediuntur, ut poenitus occidant. Ad
rarn mundi-ex oequodividebant. hanc vitam faciendam lalaris vestis et effusa, id est
( STRAB. ) Hie est Nisan, secundum Hebroeos, in voluptuosa el vitiosa vivendi ratio, quoe latissime
quo faetus,cst mundus, cujus plenilunium postoequi- patel, impedimenta est ; quare cingulo quodam ira-.
219 WAPAFRID1 STRABI FULD. MON. OPP. PARS I. — THEOLOGICA. 220
henda est el coarclanda, ne hue atque illuc circum- jA juxta ostium posilurus esl,utadmanumhabeat dura
fluat. Cingulus vero modestia est et diligens Vivendi tingil. '
ratio, quoenos monel ad necessitatem, non ad volu- VERS.23-29. — Et non sinet percussorem, etc.
plalem, rébus uti. Baculus quo feras repellimus, et (STRAB.)Utrum pereussor bonus ahgelus an malus
noununquani sustentaraur, spes est. Ex igné autem fuerit, non necesse esl inquiri : quicunque enim
solum cibus nobis proposilus est, quoniam fides, fuit, proecepto Domini obedîvit Sciendum lamen
quoeper cibum illum significalur, ardeniissima esse quod taies pestes mali angeli facere soient, permis-
débet, nihil humidum aut labile possidens. sione Dei.
Phase. Hebraiee esl Pesach HDS, Groece Uàvyjx, Decimum proeceplum esl : Non concupisces rem
id est, transitas; quia a filiis Israël ex ^Egypte mi- proximi lui, etc. Huic contraria esl décima plaga,
grantibus primum celebratum est : nobis quoque mors primogenilorum, Alio proecepto furium prohi-
migrandum est de transitoriis ad oeterna, de terre- belur, quo et rapina damnatur : pejus enim esl eri-
nis ad coeleslia. perei violenter quam jlatenter. Auferre ergo volens
VERS. 12, 15. — In cunctis diis, elc. Ferunl He- aperle vel occulte proeceplum suum habet : concu-
broei quia omnia idola .Egypli confracla sunl nocle piscere autem rem proximi, etiamsï jusla succes-
illa el templa, vel motu terroe, velfluminis Nili iniin- 1B sione quoeras, non licet. Qui enim votant res aliénas
datione. Allegorice vero nobis egredienlibus ex M- lanquam juste possidere, et hoeredes quoeruni mo-
gypto errorum idola corruunl, et omnis'perversorum rienlibus illis esse. Cum laudas rem relictam quasi
dogmalum cultura qualilur. jure possideniera, Deus damnât injuste eupienlem.
VERS.14-17. — Habebilis autem hanc diem, etc. Qui enim qnoeris ab aliquo boeres fieri, non vis ut
(Auc, in Exod. quoest. 43, lom. III.) Et facietis diem habeal hoeredes, in quibus nihil charbis prîmogenitis
hune in progenies vestras legitimum, oeternumvel oeter- est. Jure ergo in primogenilis luis puniris, qui oa-
nalem ; quod Groecedicilur Kwvtov,non sic accipien- piendo res aliénas, quasi juris umbram perquiris, el,
dum esl. etc., usque ad omni tempore pressentis viloe quoemeliora sunt, cordis primogenila perdis. Primo-
slmplîcilas servanda, malitia cavenda. genila quidem fides esl. Nemo enim bona facit, in
VERS.18-20. — Piimo mense quarla décima, etc. quo fides non proecessit. Omnia opéra bona sunl filii
(RAB.) Mystice. Vespera quarti decîmi diei primi spirituales, sed inter bos primogenila fides. Quisquis
mensis, in quo Pascha celebratur, et agni immola- ergo rem occulte cupis alienam, interius fidem per-
tio perficilur, depositionem veteris hominis signifi- dis. Servis enim non charilale, sed fraude, velul
cat, el inilium novi, qui in baplismo Chrisli moriem amans eum quem mori desideras, ut succédas.
^ VERS. 30-55. —
figurante inchoatur. Unde : Quicunque baptizali su- Neque enim erat domus, etc.
mus in Chiisto Jesu, iu moriem ipsius baplizati su- (Auc, quoest. 44 i« Exod.) Cum primogeniti lanium
mus , etc. (Gai. m). A vespera ergo quarli decimi .morerentur, quomodo nulla erat domus in qua non
diei primi mensis usque ad vesperam vieesimi primi esset morluus? An el hoc divinitus fuerat procura-
mtegram,soilice!septimanam,azyniajuberaur|juben- tum, ut in omnibus dominus essent primogeniti, in
- tur] comedere, quia a perceplione baptismi usque ad quibus perculerenlur l/Egyptii, etiam qui habitabant
finem vite simpliciter el sine dolo debemus vivere. in terra Gessen? Hominum quippe eranl hic, vel
Unde Petrus : Déponentes omnemmalitiam et omnem animalium, non terroe; id est, homines et animalia
dolvm et simulalionem, sicul modo geniti infantes, etc. primogenila moriebaniur, occulto et angelico per-
(I Petr. n). cussu : non aliquid ïns (erra vel in coelo factum erat,
VrRS. 2î. — Seniores. Nota quod non pueris, non sicul rana, vel locusta, vel fenebroe. A talibus enim
juvenibus, mandata Dei primo communical, sed se- plagis cum terra Gessen missel aliéna, pervenielat
nioribus, quia in senihus esl sapienlia, et in mullo beneficium ad Jîgj'piios qui in ea cum Hebroeis mo-
tempore prudentia. rabanlur : hac vero opines percussi sunl.
VERS.22. — Fasciculumque hyssopi, etc. (STRAB.),n VERS.34. — Conspersam farinam, elc. (Auc)
Hyssopus herba est bumilis, nascens in pétris, pur- Mystice. Sine fermente prottciscuniur filii Israël de
gans pectus el pulmonem : el significat veram hu- jEgjpto ; ut exeunles de hoc soeeuloabjicianius fer-
mi itatem, cujus exemplum Christus nobis in semet- mentera malilioe et nequitioe, et epulemur in azymis
ipso proehuit. Fasciculum ergo hyssopi s nguine lin- sincerilatis et veritalis.
gimus, quando, memores humilitalis Chrisli, eum VERS.35,36,—Et peherunt, elc; (AUG.,quoest.45.)
imilari studemus. Hoc jam factum fuerat anle mortes primogenitorum.
Tingite in Sanguine, elc, (AUG.,quoest.46 in Exod.) SedJnunc per recapilulationem repetilur, nam nar-
Quoerilur quem sanguinem dical juxta oslium, cum ratum est quando factum est. Modo enim quomodo
illius agni sanguinem velil intelligi, cujus immola- posset fieri ul in lanlo luctu ista accommodarentur :
tione Pascha fit."An proecipil eo modo consequenter nisi forte quis dicat eliam ista plaga non fuisse per-
fieri, quamvis hoc tacueril, ut idem agnus juxla çusses iEgypiios qui cum Hebroeishabitabant.
ostiutn oecidaïur? An, quod est credibilins, ideo Vasa aurea, elc. Hoecdoelrinas significanl, quoe
dixit ex sanguine qui est juxla oslium , quia ille qui ex ipsa consuetudine tgentiura non inulili studio di-
linitarus est, vas ipsum in quo sanguinem excepil, scunlur; vel animas preliosas e\ gentibus, tanquam
221 GLOSSA ORDINARIA. — LIB. EXOD. 222
vasa aurea et argentea; cum vestibus, id esl, cor- A cha proecipit, elc, usque ad alioquin gratia jam non
porihus : quoe se adjungunt populo Dei, ut semel de esset gralia.
hoc soeculotanquam de ^Egypte liberenlur. VERS.15-15. — Omne àulem primogenitum homi-
VERS.57-45. — Profeclique sunt, etc. (ORIC hom. nis, elc. (CYRILL.)Primogenila hominum redirai ju-
5 in Exod.). Qui de iEgypto parai proficisci, qui eu- bet, ut homicidium velel : qui omnia ul incorrupti-
pi! obscuros mundi actes et errorum tenebras relin- bilia essent, creavit.
quere, primo el ex Ramesse proficiscendum esl, quoe (GREG.,lib. xxvn Moral., cap. \'.) Asrnus im-
interpreialur commoliotineoe. Si vis venire in hoc ut mundiliam, ovis innocentiam significat. Asini ergo
Deus sit tibi dux, et sequatur pelra, quoeescam spi- primogenitum ove muîare, esl imniundoe'wte pri-
ritalem et potum tribuat, e\i de Ramesse, ne Ihe- mordia innocenlioe simplicitate converiere, ut posl-
saurizes ubi linea exterminai, el tares effodiunt, ete. quam peccalor illa egit quoe ut immunda Dominus
Si vis perfeetus esse, vade et vende omnia quoeha- respuiî, ea jam agendo proférât quoe Dei saerificio
bes, et da pauperibus, et habebisthesaurum in coelo,el hnponat. Omnes enim in peccato nali sumus, et ex
veni, sequere me (Matth.vr), hoc esl proficisci de Ra- earnis deleciatione concept!, culpam originalem no-
meuse, et sequi Christum. bis contraximus. Unde eliam voluntate noslra pec-
De Ramesse in Socoth, etc. (ORIC ibid.) Videa- B calis implicamur. Sed et qui post maliliam earnis
mus quis sit castroruni locus âd quem venilur. De ad innocentiam converlilur cordis, primogenitum
Ramesse venerunt in Soeofn,quod interpretalur la- asini mutai ove, malitiam scilicet prioris vite. Qui
bemacula. Cum ergo, relinquei.s iEgypium, discus- enimqualis prius fuit desinit esse, el apprehensa
seris lineas tolius corrupteloe, el viliorum încilamenta earnis muudilia innocenliani cuslodit, in oblatio-
rejeceris, habilabis in iabernaculis, quibus scilicet neni Dei primogenitum asini ove mulavil.
nolumus evspoliari sed sapervestiri. Habilalio au- VERS.16. — El-quasi appensum. Hoc maie intel 1
tem labernaculorum expeditum indieal esse eum qui ligenles Judoei, pictatia vel phylaeteria capilibus
feslinal ad Deum. Sed nec in hoc slandum est : rao- circumligabant, in quibus decem"verba scripla anle
venda sunl eliam castra de Socoth, et feslinandum oculos habebant. <
esl in Olhon, quod inteipreiatur signa eis, quia hic VERS.17. — Igi<ur cum emisissel, etc. (GREC lib.
seilicel audies quod Deus anlecedat eos per diem in xxiv Moral, cap. 15). Soepe conversi in ipso adilu
coluinna nubis, et per m-ctera in columna ignis ; non suoe conversionis Iranquillilalem earnis, dona pro-
h c in Ramesse, nec in Socolh, quoe secunda sunt phelioe, proedicamenla doclrinoe, signorum miracula
castra. Tertia sunl in quibus fiunt signa divina : hoc vel graliam eurationum accipiunl. Poslea duris len-
eral iriduum ad'quod fesiinabant Moses el jxaron, et 'C tationum probaiionibus faiigantur, a quibus libères
'conlradicebal Pharao dicens -'Non eatis longius. No- se esse credebant : quia si in principio tenlalionum
lebat ad locum sîgnorum peneniie filios Israël, ut amaritudo pulsarel,-facile ad vilia redirent, a qui-
possenl lerlii diei frui mysteriis. Unde Ose. vi : Re- bus non longe recesserunl. De JSgyplo ergo exeun-
suscitabit nos Deus posl biduum, et in die tertia re- tibus evicinobella sublrahuntur : quia relinquenti-
surgemus, et vivemus in conspectuejus. Prima dies bus soeculumquoe-iamprius tranquillitas osienditur,
nobis Christi passio ; secunda, qua in infernum de- ne in ipsa leneriludine et inchoatione turbali, ad
scendit; terlia, qua resurrexil : ideo in terlia die hoc quod reliqueranl, redeanl : prius ergo suavilalem
antecedehat eos per diem in columna nubis; per securilatis senliunl, prius pacis quiète nutriuiilur;
noetem vero, iu columna ignis. Neccssarium est ergo post cognitam vero dulcedinem lanto lolerabiiius
ut qui baplizanlur in Cluislo, in morte ipsius bapli- tenlalionum cerlamina suslinenl quanto in Deo
xenlur, el cum ipsosepelianlur, et dietertia resuujant, allius cognoverunt quoeament.
quos scilicet secum suscitavil el fecit coiisedeiein coe- VERS.18-20. — Non eos duxit Deus, elc. (AUG.,
ieslibus (Rom. vi). quoest. 49). Hic osienditur omnia fieri deberc quoe
Sexcenla fere millia, etc. (Auc, quoest.il.) Quoe-, consilio recte fieri possunt, ad evitanda ea quoe
rilur utrum ad tantum numerum pervenerunl Ile- ' adversa sunt, etiam cum Deus apertissime adjuior
braii per eos annos in /Egypte, etc., usque ad id esl, est (Ephl. ad Dam., tom. I).
posl mortem Joseph dura servifuie oppressi sunt, Et armati ascenderunl filii, etc. (HIERON.)Aquila,
VERS.46-51. •—Nec illins, elc. Os Christi in cruce qui non contenliosus, ut pulanl, sed stediosus ver->
non esl contractera, quia videntes eum jam mor- hum inlerpretatur ad verbum, ubi LXX posuerunt,
tuum, non fiegeruul ejus crura : vel robur divi- quinla autem generatione ascenderunt filii Israël de
nilatis in carne per blaspbemiam non corrumpilur, lerra JEgypli, iranstulil, el armali ascendeiunl filii
quia non est purus homo, sed verus Deus. Israël de terra JEgypti, licet pro eo quod nos armali
CAPUT XIII. diximus, secundum Groeci sermonis ambiguitatem
VERS.2-8. — Sanctifica mihi omne primogem- inslrucii vel muni'i propier supelleclilem quo ^Egy-
tum, elc. Quia occidi omnia prîmogenita jEgy;>liorum plios exspoliaverunt, possit intelligi. Sed ubi LXX,
in libération©vestra. qmnta generatione posuerunt, qui Hebroeorumlibres
VERS.9-12.—El erit quasi signum, elc. (Auc, ddigenler mspexerunt, non quinla, sed quiu.pie,
quoest.ASin Ezod.). Quid est quod ail cum de pas- scriptum affcrunl, ul sil sensus : quinque autem as-
-225 WALAFRIDI STRABI FULD. MON. OPP. PARS I. — THEOLOGICA, 224
cenderunt filii -Israël de lerra ./Egypti; quod quia A & ergo turris ex his ardua et excelsa virtutibus; quod
minus videbatur intelligi, adjuncla generatio est. videns Pharao dicit : Errant isli. Apud Pharaonem,
Aquila vero, el in coeteris, et in hoc proecipue loco, qui Deum sequitur errare dicitur, quia iter sapien-
proprie translulisse dicitur, sicut synagogarum Con- tioe tortuosum. multas habens difficultates et an-
sonant universa subsellia. fractus. Si confilearislunum Patrem invisibilem, et
(AUG.,quoest. 55.) Quinla autem progenie, etc. unum unigenilum ejus Jesum Christum, et unum
Utrum progeniem in "centum annis vult computare, Spiritum sanetum, torluosura, difficile et incredi-
etc., usque ad Naason genuit Salmon. bile videtur hoc in infidelibus. Si dicis Deum ma-
VERS.2I-22._—Dominus aulem proecedebat eos, jestalis crucifixum filium hominis esse, qui de coelo
etc. (ORIG.)Cum a le tertioe diei myslerium fuerit descendit : tortuosa videnlur hoec et difficilia ; qui
receptum, incipiet te deduccre Deus et viam salutis audit (nisi eum fide audial), dicit quia errant isli.
ostendere. Sed tu fixus este in hac fide, sciens quia Deus
(GREG.)In igné lerror, in nube visionis lene ostendit tibi hanc viam fidei, qui ait : Tollentes de
blandimentum. Dies, vila justi ; nox, peccatoris. Othon castra, eollocate inler Epauleum et Magda-
Unde Ephes. v : Fuislis aliquando tenebroe,nunc au- lum. i
tem lux in Domino, etc. In die per nubem columna B ] Fuisset. ( ORIG.) Fugiens Jîgyptum venis ad
monstrata est, et in nocte per ignem; quia omnipo- ascensionem operis et fidei, et ad oedificium terris :
tens Deus et blandus juslis, et terribilis apparebit venis ad mare, et occurrunt tibi fluctus tenlatio-
impiis. Hos ad judicium veniens, per lenilalis man- num. Unde JI Tira, ni : Qui enim -volunt pie vivere
suetudinem raulcet, illos per justilioe dislrictionem in Christo, persecutionem patiuntur, quia tentatio
terrai. Aliter columna nubis in eremo populum vila noslra est super terram. Sed si
Moysen, id esl
proeibat, et splendore ignis non in- die, sed in noele legem Dei, sequeris, jiEgyptes te insectalur. Sed
radiabat : quia Christus conversationis suoe exemplo vide quid fret : Levavit,
inquil, angélus Domini, qui
ducatum sequentibus proestans, de juslilia sua confi- antecedebatcaslra Israël, el
abiil-posl illos. Elevavit
dentibus nulla luce claruit; peccatorum vero tene- et cohimnam nubis a fade eorum, et stetit posl illos,
bras agnoscentibus, igné sui amoris infulsit. Chri- et intravit inter caslra JEgypliorum et Israël. Hoec
slus nubes et columna, quia reclus, et irrmus, et; columna nubis populo Dei efficilur murus : Jïgy-
fulciens infirmitatem noslram; quia nocte lucens, ptiis imponit tenebras; non transfertur columna
per diem non lucens, ul qui non vident, videant; et ignis ad ^Egyplios, ut videant lucem : sed nubis, ut
qui vident, coecifiant (Joan. ix). Christi quoque sa- in tenebris maneanl, quia dilexerunl tenebras, non
cramentum tanquam in die manifestum est in carne G ' Jucem. Et tu ergo si ab Jïgypiiis recédas, si de
po-
velul in nube : in judicio vero lanquam in terrera i testate doemonum fugias, vide quanta libi proepa-
nocturno; quia tune erit magna-tribulatio, tanquamL ranlur auxilia, dummodo in fide fortis pernianeas :
ignis lucebit juslis, et ardebit injuslis. nec iEgyptiorum equitalus et quadrigoeperterreant,
CAPUT XIV. nec reclames conlra Dei legem, id <sstMoysen, di-
VERS.2. — Phihahirolli, quoeest inter Magdalum, cens : Tanquam non essenl sepulcra in JSgypio, ila
etc. (ORIG.,hom. 5 in Exod.) Videamus quoevia proe- eduxisti nos.
cipitur eligenda. De Othon, inquil, conversi, ilerfacite : VERS.11-12, — Fprsitan non erant sepulcra,
inler Epauleum et Magdalum, quod est conlra Beel- elc ? j (ORIG.,Jiomil. 5 in Exod.) Hoec fatiscenlis
sephon, elc. Epauleum ascensio tortuosa, Magdalum[ in tenlatione animi verba sunl : béates est qui sic
turris, Beelsephon ascensio speeuloe,vel habens spe- lenlationes excipil ul nulla ei cogilatio anibïguitatis
culam, interpretatur. Credebat forsitan quod osten- obrepat. Pelra etiam dicilur Matlh. xrn : Modicoe.
deret Deus planum iter et molle, sed ascensio esti fidei, quare dubitasii ? Tentationis el fragilitatis hoec
et lortuosa.^Non enim proclive iter est quo tenditur verba sunl. Alioquin falsum est, melius esl enim in
ad virtutes, sed ascenditur anguste et difficuller. eremo niori quam Jîgyptiis servire. Qui enim iu
Unde Malth. vu : Arda esl enim et angusta via quoe• B eremo moritur, hoc !ipso quod séparâtes est ab
ducit ad vitam. Est ergo iter quo incedilur ascensioi /Egypliis, id esl reetoribus tenebrarum et e pote-
tortuosa, et ascensio speeuloevel habens spéculant. slate Salanoe, habuit alïquem profectum, etiamsi ad
Ascensio ad actes pertinet, spécula ad fidem;; hilegrum non potuit | pervenire. Melius est enim
ostenditur ergo quia et in actibus el in fide mullai perfectam vitam quoerenti in ilinere mori, quam
est difflcultas, multus labor: mulloecnim lenlationes ; nec proficisci. Unde eorum videtur falli opinio, qui
nobis occurrunt, multa offendicula, volenlibus; dum arduum et periculosum iter virlutis exponunl,
agere quoe Dei sunt. Deinde in fide multa invenies; nec incipiendum judicant. Melius est enim in ilinere
tortuosa, plurimas quoesliones, objectiones hoereii- mori, quam inter jEgyptios necari et falsis atque
corura, conlradicliones infidelium : hoc ergo iter amaris fluctibus obrui. '
agendum esl sequentibus Dominum. Sed et turris ; VERS.15-14. —Mgyptios enim quos nunc, etc.
esl in hoc ilinere, do qua dicitur Luc xiv : Quis; (Auc quoest, 5 in Exodl) Sicut enim vidislis JEgyptios
vestrum volens lurrim oedificare, non prius sedens: hodie, non apponetis amplius videre eos in oelernum
commital sumptus, si habet unde perficiat? Ista est lempus. Quomodo autem :unt iccioienda hoecver-
'
êlS GLOSSA RDINAfiiA, — LIB, EXOD, m
verba, cum viderint poslea Israélite jEgyptios ? An A legis et vigilantia Scriplurarurn ; iter tibi dispulando
quia isti qui tune videbant, non eos ulterius vide- per adversarios pande, el cedenl undoeviclori, ini-
runt, quia et illi mortui sunl qui sequebantur, et ranlibusque et stupore defixis qui ,anle contradice-
isli omnes quisque die mortis suoe'?Nam poster! bant, legitimis disputationum liheis rectum fidei iter
eorum vidèrent posteros illorum. An, non eos vide- secabis, et in tantum doclrinoe verbo proficies, ut
bilis sicut hodie, intelligendum esl, non sicul hodie auditores lui, quos tu in verba legis erudisli, jam
persequentes et inimicos, ul nulla sil quoestio nec contra iEgyptios, velul fluctus maris, insurgent, nec
de oeterno tempore quod hic posuit, quia etsi vide- solum impugnent, sed et superant et exstinguant.
bunt se utrique tempore resurrectionis, non sic ul Exstinguit enim JSgyptunr, qui non agit opéra lene-
hodie. brarum, qui non carnaliter, sed spiritualiter vivit;
VERS.15-17. — Quid clamas ad me ? elc. (GREG.) qui cogitaliones sordidas vel corde expellil, vel
Voces apud aures Dei non faciunl verba noslra, sed omnino non recipil, secundum illud Eph.vi : Âssu-
desideria. jElernam enim vitam si ore petimus, nec mentes scutum fidei, ut possîlis omnra maligni igni-
corde desideramus, clamantes tacemus : si vero corde la jacula exstinguere. Hoc ergo modo possumus
desideramus , ore tacemus , lacenles clamamus. eliam Jïgyplios hodie videre moriuos, et ipsum
Unde in eremo cum populus vocibus perstreperet, g Pharaonem, si tanta fide vivamus, ut Deus conterat
el Moses a strepitu verborum lacerel, silens audilur, Salanam sub pedibus nostris velociler per Jesum
et dicitur ei : Quid clamas ad me ? In desiderio Christum.
enim clamor sécrétas non pervenit ad aures huma- VERS.19-20. — Tollensque se angélus Dei, elc.
nas, divinas replet. (STRAB.)Angélus, qui nuntius interprelalur, signi-
(ORIC, ut supra.) Nulla vox Moysi audilur, et Do- ficat doclores, qui nobis proecepta viloe annuntiant,
minus dicil : Quid clamas ad me ? Velim scire quo- et cum nube, id est scienlia Scripturarum caslra
modo sancli clamant sine voce ad Deum. Apostolus Israël, id est Ecclesiam proecedunt, quia cum scien-
ad Gai. îv, dicit : Quia dabit Deus Spiritum Filii lia Scripturarum proesidenl. Supervenientibus ./Egy-
sui in cordibus nostris clamantem : Abba, Pater. El. ptiis retrorsum abit, quia tempore perseculionis op-
addit : ipse Spiritus interpellai pro nobis gemilibusin- ponent se pro subjeclis. Nubes vero tenebrosa eral
enarrabilibus. El ileruin Rom. vm : Qui aulem scru- jEgyptiis, lucida Hebroeis.
lalur corda, scit quid desiderel spiritus. Sic erge> VERS.21-51. — Tota nocte, etc. Quia toto tem-
postulante Spiritu sancto per silentiyni clamor san- pore hujus vitoe, quam nox significat, Spiritus san-
ctorum audilur. Jubelur Mosesvirga percutera mare, cti gralia aquas baplismi fidelibus meabiles facit,
ut ïngrcdienli populo Dei cedat, el aquoe quoe lime- C ut de spiritual! .«Egypte in terram promissionis
bantur, dextra
' loevaque murus effecte, non solum transeanl : hostium vero sufïocat exercilum.
perniciem nesciant, sed etiam munimen exhibeant. (ISID.)Mare Rubrum baptismum Christi sanguine
Soliditatem recipit liquor, el solum maris arescil in conseeralum significat; hosles %a lergo sequenles
pulverem : bonitatem Crealoris intellige, si volun- cum rege moriuntur, quia peccata proelerila in ba'-
laii ejus obtempères, si legem ejus sequaris, ele- ptisrao delentur, el diabolus suffocatur : prémuni
menta tibi contra naturam servire compellit. Au- ^Egyptii usque ad mare, et peecata usque ad bapti-
divi a majoribus tradilum quod singulis tribubus smum. Post transitera maris Ruhri cantat populus
singuloeaquarum divisiones factoe sunl, et propria submersis'hostibus infidelibus, et fidèles de lavacro
unicuique via. Idque osienditur ex eo quod dicitur ascendentes, exslinclis peccatis, liymnum décantant
psalmo cxxxv : Qui divisit mare Rubrum in divi- dicentes : Canlemus Domino, gloiiose enim', etc.
siones, elc. Et alibi, psal. LXVII: Ibi Benjamin mi- CAPUT XV.
nor in stupore. Principes Juda, duces eorum, princi-
pes Zabulon et principes Nephthali : proprius uni- VERS. 1. •— Tune cecinil Moyses, elc. (ORIC,
cuique tribui enuraerari videtur ingressus. Aposto- hon\il. 6 in Exod.) MuUa cauliea legimus in Scri-
lus baptismum in Moseconsummatum dicit in nube B pturis, sed hoc primum omnium est quod, iEgyptiis
et in mari, ut qui baptizaris in Chrislo, in aqua et et Pharaone submerso, post victoriam cantatui.
in Spirilu, scias le inseetari iEgyplios et ad servi- Mos enim sanctorum est, ubi adversarius vincilur
liunr revocare, redores scilicet mundi, et spiri- (quia sciunl non sua virluie, sed Dei gratia victo-
tuales nequilias, quibus anle servisli. Sed lu de- riam factam), hymnum Deo glorificationis offerre.
scendis in aquam, et evadis iucoiumis et novus Âccipiunl tamen canentes lympana in manibus,
ascendis peccatorum sordibus ablulus, paralus ad sicut de Maria et Aaron refertur. Et ta ergo, si mare
cantandum novum canticum. ^Egyptii insequentes Rubrum iransieris, si .Egyptios submergi videris,
mergunlur in ahyssum, et si rogare videnlur Jesum et Pharaonem proecipilari in ahyssum, pôles hym-
ne eos iterum mergat in ahyssum. num Deo gralanler canere, et dicere : Canlemus
(ID.)Aliier, si iEgypium fugias, id esl ignorantioe Domino gloriose, etc. Dignius autem hoc dices, si
tenebras, si sequaris Mosen, id esl Dei legem, oc- habueris in manu lympanura, id est, si carnem
currat autem mare, id est, conlradiceniium fluelus, tuam crucifixeris cum viliis el concupiscenliis.
percute ei tu obluclantes undas virga, id esl, verbo Gloriose enim, elc. (ORIG.)Non sufficil, glorificuiui
*227 WALAFRIDI STRABI FULD. MON. OPP. PARS I. — THEOLOGICA. 228
i ulla creatura cujus Dominus non sit. "vQuadrigas
e>J; aliud est enim glorificari, aliud gloriose glori- A
ûcari. Cum enim Christus carnem pro nobis susce- Pharaonis et exercilum ejus projecit in mare : ele- '
pit, glorificalus esl, qui venîl quoerere quod perie- clos ascensores , ternislralores demersit in mare
ral, non lamen gloriose, quia non habebat speciem Rubrum. Pharao, velut polenlior in malitia, el re-
neque decorem ; glorificalus est cum venit ad cru- gnum nequilioe tenens, quadrigas agit : non illi salis
cem, et pertulit mortem; unde Joan. xvn : Pater, est unum equum ascendere, sed plures simul agit,
venit hora, glorifica Filium tuum, elc. Erat ergo et et torio verbere cogit. Quos cum videris in luxuria
gloria passio crucis, ubi el glorificalus, non gloriose turpiores, in crudelilate soeviores, in avaritia le-
quidem, sed humililer; unde Phil. n : Êumiliavit lriores, scito de quadrigis esse Pharaonis, quas
semetipsum, faetus obediens usque ad mortem, mor. currui suo subjugat : in ipsis ferlur et volilal per
leva, aulem crucis. El Sap. H : Moite lurpissima aperlos scelerum campos, effusis habenis. Sunt alii
condemnemus eum. In bis ergo glorificalus est de ascensores electi, scilicet ad maliliam.
se humililer, non gloriose; unde Lucoexxiv : Quia (ORIC) Ternislralores ideo dicuntur, quia triplex
oporiebal pâli Christum, et sic intrare in gloiiam est bominibus peccandi via. In facto enim, in dieio
suam. Cura veneril in gloria Pains, el angelorum et in cogitatione peccant. Ideo ternislralores per
judicare lerram, et verum Pharaonem, id est dia- B 3 sir.gulos dicuntur, quia istas 1res in nobis possident
bolum, interficiet'spirilu oris sui, cum refulgebït vîas peccandi, et semper sp.'culantur el pgunt insi-
in majeslale Patris : tune gloriose glorificabitur, diis, ut aut ille ex misero homine sermonem malum
cum omnes lionorificabunl Filium sicut honorificanl eliciat, aul ille iniquum opus extorqueat, aul ille
Patrem. cogiiationem pessimam rapiat. Demque semen yerli
Magnificatus est, •equuiii et ascensorem dejecit in Dei ubi cadit el dépérit, triplex describitur Iocus,
mare, eic In signïs jEgypïi- Sed gloriose magnifica- secus viam, in spinis, m pelrosis. Econtiario lerra
tus esl, quia Pharaonem et exercîtanl ejus suLmer- bona aflerl triplicem friiclum, sexagesimum, cenle-
sil. Vel magnificatus est, miracula anle passionem simum, tricesimum (Malth. xrir). Triplex enim est
faeiendo, proedicando, in cruce raoriendo : sed glo- etiam bene agendi via, quia vel opère, vel cogita-
riose magnificatus esl, cum lesurrexit viclor vîclo tione, vel verbo aliquid boni agitur; unde ait Apo-
diabolo, spolialo inferno. stolus I Cor. m : Qui oedificat supra fundamentum
Equum, etc. (ORIG.)Homines qui nos insequuniur argentum, aurum, lapides preliosos, triplicem bono-
equi sunl; el omnes qui in carne nali sunl, figuralî- rum indicans viam; viam malorum dicens ligna, ïe-
ler equi sunt, el habent ascensores suos. Sunt quos num, stipulam. lsti ergo ternislralores sunl angeli
Dominus ascendit, et circumeunl omnem lerram; ^ nequam, qui in his viis observant, ut quemlibet
de quibus dicitur Habac. ni : Equilalus tuus salus. agaril in peccatum ; quos immerget Dominus in
Alios ascendit diabolus el angeli ejus. Judas equus mari Rubro, et ignilis fluctibus tradel in die judicii,
erat, et cum ascensofera habuil Dominum, de equi- etpoenarum pelago (eget.
talu salulis -erat : cum coeterisenim aposlolis missus VERS.5, =6.— Des'cenderunl in profundum quasi
oegroils salulem ellanguentibusproestîlit sanitaiem; lapis. (ORIC) Quia scilicet laies non eranl lapides
ubi diabolo se substravil, qui poslbuccellam in eum de quibus suscilarenlur filii Abrahoe, sed qui ama-
inlravit, equus Satanoefaclus, et illius habenis dUclus rent ptofundum et liquîdum elemenlum , id est
conlra Dominum equltavit. Omnes ergo perseculo- amaram el fluxam proesenliura volupialem. Unde
res equi sunl hinnienies, sed habent angelos malos, de ipsis dicilur : Dcmersi sunt qvasi plumbum in
quibus aguntur ascensores, et ideo féroces sunl. aqua validissima. Peccaiores graves sûin, el iniqui-
Si videris persecuiorem tuum nimis soevientem, tas super lalentum plmnbi legitur sedere : inde mi-
scito quia ab ascensore pungitur, et ideo soevus est qui mergunlur in profundum quasi plumbum, san-
et truculentes. cli vero ambulant super aquas, quia levés suiit,
VERS.2. — Iste Deus meus, etc. (ORIC) Hic ergo n et peccali pondère non gravanter. Christus super
et Deus erit meus et Deus patris mei. Pater nosler aquas ambulavit, qui vere peccatum non fecit :
qui nos fecit el genuit, Christus esl, qui dixit Joan. ambulavil et Petrus, sed paululum duKfavil; habuit
xvi : Vado ad Patrem meum, etc. Si ergo agnoscam enim aliquid plumiii, propter quod dicitur ei Matin,
quod Deus meus sil, glorificabo eum ; si eliam quod xiv : Modicc fidei, quaie dubitas'i ? Omnes ergo
patris mei, exaltabo eum : altior enim inlellectus per ignem salvanlur, ut si forte de specie plumbi
est quomodo Chrislus, lit unius Dei constringai et qui.lquam fuerit admissuni, ignis decoquat el re-
1
nnial verilalem, Deum suum dicil, quem natura solvat, ut efliciantur omnes aurum optimum, quia
Patrem novil. aurum terroe illius optimum quam habiiuri sunt
VERS. 5. — Dominus quasi vir pugnator , elc. sancli ; et sicut fornax probal aurum, ila homines
(ORIC) Alia litlera : Dominas conteret bella. Àmos justes trihulaiio. Veniendum esl ergo omnibus ad
ix : Dominus nomen est illi. Non modo pugnas visi- coiiflaiorium. Sedet enim Deus et confiât, el purgal
biles conlerit, sed eas eliam quoe noMs sunt adver- filiosJuda. Si quis multa opéra bona et parum ini-
sus piincipalus, el poteslaies, el redores tenebrarum quitatis allulerit, illud parum lanquam igné resol-
harum. — Dominus enim no mit e*l illi, et non est, vitar et purgaliîf, et totum remanet aurum purum,
2£9 GLOSSA ORDINARIA. — LIB. EXOD.
Si quis plus plumbi atlulerit, plus exuritar, ut ara-.JA runt gentes et iraloe sunl, dolores appréhenderont
plius decoquatar; ut et si parum, tamen aliquid habilatores Philislhiim, etc. Quantum ad hisloriam,
auri purgati resideat ; qui vero îolus plumbeus nullum de his gentibus inlerfuisse mirabilibus con-
venit, demergitur quasi plumbum in aqua validis- stat : quomodo ergo terrera terriloe vel irate Phi-
sima. listhiim, et Moabitoe, et Edom, et reliquae quas
VERS.7-10. — Misisti iram tuam ^ etc. (Auc enumerat, nationes? Sed, spirifualiter, invenies
qihTst. 55 in Exod.) Alia liltera : Misisti spiritum quia Philislhiim, id esl cadenles poculo; el Edom,
ïuum et cooperuit eos mare, elc Ecce jam quinto scilicet terrenus, trépidant : et eorum principes cur-
commemoratur Spirilus Dei, elc, usque ad Scri- silant et pavent constricti doloribus, cum vident
piura lantummodo jubens sine adjutorio gralioe. régna sua, quoe in inferno sunl, penelrala al> eo
VERS.11. — Quis similis lui, elc. (ORIC, ut su- qui descendit in inferiora terroe, ut eriperel eos
pra-.) Non simulacris gentium comparai Deum, nec qui possidebanlur a morte. Hinc liment et iremuut,
doemonihus qui «ibi lalso nomen deoram asciscunl," quia senserant magnitudiuem brachii ejus ; hinc
sed dicit illos deos qui per graliam et parlicipalio- etiam tabuerunl habitalores Chanaan, id est muia-
nem Dei appellanlur, secundum illud psal» LXXXI : biles et mobiles, cum viderunl-moveri régna ,sua, et
-Ego dixi : Dii eslis. Et ibid. : Deus stetit in synagoga îi* alligari fortem. Veniat ergo super eos timor, et tre-
deoium. Sed hi quamvis capaces sint Dei, et hoc mor : Iremunl et timent doemones crucem Chrisli,
nomine per graliam donari videantur, nullus ei si- in qua iriumphati sunt, et exuli principatus eorum
milis in potentia vel natura; quod aulem dicilur, et potestate. Timor ergo et iremor cadeni super
similes ei erimns, similitudo hoec non ad naluram, eos, cura in nobis signum crucis fideliler fixum
sed ad graliam revocatar, sicut pictura est similis viderint, et niagnïtudinem brachii quod Dominus
ei cujus imago in ipsa exprimitur, quantam ad expandit in cruce, sicut dicil Isa. LXV: Tota die ex-
graliam, >sed longe dissimilis quantum ad substan- pandi manus meas ad populum non credentem, elc.
tiam. fila enim species earnis est, et décor vivi Non te aliter timebunl, nec iremor luus irruel super
corporis ; ista colornm fucus, et cera labulis sensu eos, nisi viderint "in te crucem Christi, ul dicasc
carentibus superposita. Nullus ergo în diis similis Milli autem absit gloriari, nisi in cruce Domini nostri
Domino, invisibilis scilicet, incorporeus, incommu- Jesu Christi (Gai. vj).
tabilis, sine initio el sine fine. Nullus creator VERS.15, Ifi. —'Fiant immobiles quasi lapis, etc.
omnium nisi Pater creans omnia per Filium, et in (ORIC) Fieri tanquam lapidera non est natura esse
Spirilu sancto omnia sanctificans. lapidera. Non enim fieret nisi quod non erat. Hoc
VERS. 12, 13. — Extendisii, etc. (ORIG.) Monet G ' propter illos dixknus qui maloeuaturoe Pharaonem
me quod ait : Extendhti dexieram tuam et devoravil vel jEgyplios diçuni fuisse, nec ex liberlate arbilrii
eos terra, quasi ut devorarentur a terra, causa in hoc esse deduclosj et qui creatorem Deum accu-
fuerit quod dexteram extendil. Si considères quo- sant, tanquam soevum, qui homines verlal in lapi-
modo exaltâtes Dominus in cruce iota die extendit des : non dixil : Fiant tanquam lapides et tacuit,
îuanuin ad populum non credentem, sèd confradi- sed lempus statuit et mensuram dominationis, scili
centem,et quomodo infidelem populum qui clamavit : cet donec perlranseat populus luus. Prior populus
Cruciftge,crucifige eum (Joan. xix), mors iniquilalis qui fuit ante nos, faetus est tanquam lapis duras
oppressit, invenies quomodo exlendit dexieram, et et incredulus, non -nt lapidis nalura maneal, sed
devoravil eos lerra. Non tamen omnino desperan- donec perlranseat populus quem Dominus acquîsi-
dum. Si enim qui dévorâtes est, resipiseat, polest vil. Unde Rom. xi : Coecilasenim ex parle contigit in
evomi sicul Jonas. Omnes nos aliquando terra de- Israël, donec plenitudo gentium inlrarei, et lune Is-
vorabat et in infemi penelralibus relinebat : ideo raël salvus fieret; qui per incredulilalem faetus est
Chrislus descendit non solum ad terras, sed eliam tanquam lapis, unde Malth. in : Pjjiens esl enim
ad inferiora terroe : el ibi invenil nos dévorâtes, et. n Deus de lapidibns istis suscitare filios Abrahoe. Sed
sedentes in umbra mortis ; inde educens nos non cum creator sit omnium, quomodo acquisisse dici-
solum terroe, ne ilerum devoremur, sed regnum tur quod suum esse dubium non est? Dicilur enim
proeparat coelorum. in cantico Deuleronomii : Nonne hic ipse Dominus
'
(ORIG.)Impios eliam hodie terra dévorât, qui Deus tuus, qui fecit-et creavit te, et acquisivit le?
semper dejerra cogitanl, terrena faciunt, déterra (Dent, xxxii.) Videtur enim unusquisque illud ac-
loquuntur, liliganl, lerram desiderant, in ea spem quirere^ quod non fuit suum. Unde hoeretici de
suam ponunl, ad coelum non respiciunt, futura non Salvalore dieuni quia non eranl sui quos acqui-
cogitant, judicium Dei non metuuni, nec promissa sivit : dato enim preiio mercatus est homines
ejus desiderant; talem cum videris, dieito quia de- quos Creator fecerat, et certum esse aiunt unum-
voravil eum lerra : et si quem videris luxurioe et quemque emere quod suum non est. Apostolus
voluptatibus corporis dedilum, in quo nil animus ' enim ait I Cor. vu : Pretio empli eslis. Sed audi
valet, sed totum libido possidet, dieito quia devora- Prophetam : Peccalis vestris venundati eslis, et pig
vil eum terra. iniquilatibus vestris dimisi matrem vesiiam (Isa. L),
VERS.14, 15. — Ascenderunl, elc. (ORIG.)Audie- Dei ergo creaturoe onïnes sumus, sed peccalis suie
I
231 WALAFRIDI STRABI FULD. MON. OPP. 'PARS I. — THE0LOG1CA.
quisque vendilur, et a Crealore discedil. Dei ergo A opère humano : templum earnis oeaificatur in Vir-
sumus, secundum quod ab eo creati sumus : effecti gine, sed lapis sine manibus excisus crevit, el faccus
vero servi diaboli, secundum quod peccalis nostris esl mons magnus (Dan. n) : hoc esl sanclimonium
venundati sumus. Veniens autem Chrislus redemit earnis assumploe, et sine manibus el sine opère ho-
nos servientes diabolo, cui nos peccando vendidimus, minum de monte humanoe naturoe et subslantia
et ita videtur suos récépissé, quos creavit ; et alie- earnis excisum. |
nos acquisisse, qui alienum dominum peccando VERS.18. — Dominus regnabit, etc. (ORIG.)Do-
acquisieranl. Sed recle nos redemisse dicitur, qui mine, qui régnas in soeculumel in soeculumel adhuc.
1
pro prelio nostro sanguinem suum dédit. Sed quid Quolies dicilur in soeculum, long'iludo quidem tem-
laie ul nos mercaretur diabolus dédit ? Homicidium poris, sed esse aliquis finis indicalur; et si in
pecuuia diaboli est, ille enim ab initio homicida est: aliud soeculum dicitur, aliquid longius indicatur,
fecisti homicidium , diaboli pecuniam accepisti. sed lamen finis ponitur : cl quoties soecula soeculo-
Idem dicendum est de adulterio, sacrilegio, furlo, rum nominaniur, forlasse, licel ignolus nobis, ta-
falso testimonio et hujusmodi : bac peeunia enim men a Deo slatutus laliquis terminus indicatur.
émit et efficit sibi servos omnes qui de hujusmodi Quod vero hic addidil el adhuc, nullum sensum ter-
censu ejus quanlumeunque susceperinl. B mini alicujus aul finem relinquit: quodeunque enim
VERS. 17. — Introduces eos et plantabis , elc. cogifaveris, in quo finem putes consistera, semper
(ORIC) Non vult nos Dominus in Jîgyplo plantare, dicit tibi sermo prophelicus, et adhuc ;\ehit si tibi
nec in dejeclis et humilibus locis, sed in monte dical, Pulas in soeculum soeculiDominum regnatu-
hoeredilatis suoe. De hac planlatione Prophela dicit rnm ; el adhuc pulas in soecula soeculorum : et" ad-
-
psal. LXXIX: Vineam de JEgypto transtulisii, ejecisli hue, el quodeunque dixeris de regni ejus spatiis,
gentes et planlasli eam : dux ilineris fuisii in conspeclu semper dicit tibi prophela, et adhuc.
ejus, et planlasti radiées ejus, et replevit lerram. Ope- VERS.19. — Filii autem Israël, etc. (ORIC) Et lu
ruit montes umbra ejus, et arbusta ejus cedros Dei. si filius es Israël, potes ambulare per siccum in medio
Âdvertis quomodo planiat Deus el ubi ? Non plantât maris. Si fueris in' medio nationis, pravoe et per-
in vallibus, sed in monlibus, in excelsis el in subli- versoe, sicut lumen solis in medio peccatorum inee-
mibus locis. .Quos enim educit de Jîgypto, id est dens, non le infundel humor peccali, et per hune
soeculo ad fidem, non vult ilerum in humilibus lo- mundum iranseuntem nulla libidinis unda resper-
care, sed conversationem eorum sublimera esse, get, nullus cupiditalis oesius verberabil. CuriJSgy-
et in montibus habitare et in excelsis, non per ler- plus esl, et sequitur Pharaonem, viliorum fluctibus
ram repère. Non ultra vult vineam suam in humili mergitur. Qui vero sequitur Christum, et sicut ille
dejectos habere fructus, sed palmiles sursum duci, ambulavit, ambulat, aqua ei fil murus dexlra loe\a-
in alto locari, traduces fieri : et traduces non in que. Ipse aulem média via ineedit, per siccum non
humilibus arboribus, sed in excelsis el in aliissimis déclinai ad dexteram neque ad sînislram, nsquequo
cedris Dei, propheiis scilicet el apostelis : quibus exeai ad libertaiem, el hyranum viclorioe Domino
si nos adjungamur, vitis quam Iranslulii Deus de canall dicens : Canlemus Domino, etc.
Jîgyplo, et per ramos eorum nostri palmiles dif- VERS.20, 21. — Tympanum. (STRAB.)Secundum
fundanlur, et ipsis înnexi traduces efficiamur cha- Hieronymum est genus tuboe in summo habens sli-
rilalis ad invicem vinculis nexi, fruclum plurimum pulamvel fislulam; per quam vocem reddit sonoram.
alïereinus. Nam omnis arbor quoenon facit fruclum Choius, secundum eumdem, pellis simplex cura dua-
bonum excidelur et in ignem mitletur (Malth. ni). bus cicutis; per allerain inspiratar, per alteram so-
Firmissimo habilaculo luo, etc. (ORIC)'In proepa- num reddil : per utrumque ergo angusla inlelligentia
rata habîlatione quam proeparasti, Domine. Vide veteris legis designatur. Quam enim brève sil el mi-
démentis bonitatem Domini : non vull le inducere nimum inde osienditur, quia manu mulieris portatur.
ad laborem, non vult ul ipse facias tibi habila- _ Secundum Cassiodoruin tympanum est pelbs exlensa
culum; jam te ad proeparalam inducei habitatio- inter iduo ligna: per'quod maceratio earnis desi-
nem. Unde Joan. iv : Alii laboraverunt, el vos in la- _gnatur. Chorus aulem esl mullitudo simul canen-
bores eorum introistis. tium el dicilur chorus quasi cooevorum cantus.
Sancluariumtuum, elc. (ORIG.)Sanctimoniumluum, Quod ergo in choro oequaliter omnes voces réso-
Domine, etc. Sanctimonium dicilur tabernaculum nant, per eum ebarilas significalur, qua omnes in
Dei, vel templum, eo quod sanctifieat accedentes. Chrislo unum sumus. Quicunque ergo Deo in ju-
Hebr. ix hoc non dicitur manu hominum faclum, bilum laudes reddit, in choro, hoc est in eharilate,
sed manu Dei : propter te ergo Deus el plantât et hoc agal, et in lympano, id est in morlifiealione
oedifical; agricola eflîcilur et sirucior, ne tibi ali- earnis. Unde psal. CL: Laudale eum in lympano et
quid desit. Unde Apostolus I Cor. m : Dei agricul- choro, etc.
tura, Dei oedificalio estis. Quid est ergo hoc sancli- VERS.22. — Tulit autem Moses Israël, etc. Bapti-
monium non manu hominum, sed Dei proepdralum. zali per mundum quasi per desertum post transi tum
Prov. ix : Sapienlia oedificavit sibi domum, id est, maris Rubri ducunturj nondum habentes promissam
carnem Christi, non manu hominis, id est, non palriam, sed sperantesetexspectanlesper patienliam,
v>% GLOSSA ORDINARIA. — LIB. EXOD- . 234
dum laboriosa et pericdosa tentalioue faligantur. A £ Quare addidil : Poslquam posuil illi Deus juslttias el
Sed ne revertantur corde in JSgyptum, nec ibi Chri- 'judicia, ibi lentabat eum dicens: Si audièris vocem
stus deserit : nam et illa columna non recedit. Domini Dei lui. Videlur exponere quare juslificatio-
VERS.25, 24. — El venerunt, etc (Qsiq.^hom. 6 in nes el judicia dedil, ul scilicet tentafet eos si audi-
Exod.) Posl Iransitum maris Rubri, posl choros el renl vocem DominiDei. el mandata ejus custodirenl.
tympana, post triomphales bymnos, vemtur ad Nam quantum ad priorem populum , quid eis boni
Mara^Hcin scilicet amaram, quam populus bibere autperfecli murmurantibuset conlradicentibus man-
non poterat; venitur ad periculum silis. Sed cla- darelur, qui paulo post, mirabilium Dei oblili, ad
mavit Moses ad Dominum, et ostendit ei lignum, idola convertunlur? Dantur ergo proecepta in quibus
quo dulcis facta est aqua, et ibi posuit Deus tententur; unde :Dedi vobisproeceptaetjustificaliones
illi justitias el judicium 4 ubi scilicet amaritodo, non bonas in quibus non vivent (Ezech. xx). Tenlali
ubi sîtis, ei, quôd gravius est, in abundantia enim in proeceptisnon inveniuntur fidèles, ideo inven->
aquarum , alius non erat 'locus dignior el aptior- tum est eis mandatera esse ad mortenùpioderal ad
Proeterea quod dicit, ostendit il{i lignum Deus, el vilam. Idem enim, si servelur, vitam ; si non serve-
misit illud in aquam, et facta est dulcis, quasi non tar, mortem gênerai. Non servanlibus ergo dicunlur
posset sine ligno aquam facere dulcere Deus, aul B 1 mandata non bona, el in quibus non vivant. Sed
Moses lignum nesciret. Sed si lex secundum lilie- admisto ligno crucis, in dulcedinem versa, et spiri-
ram accipialur, amara est et ipsa Mara. Quid enim tualiler inlellecta, et servala sunl mandata viloe.
la'm amaram quam ut puer ociavo die -circumcisio- Cundum languorem quem posui in JEgyplo, non
nis vulnus accipiat, el rigorem ïei ri tenera patialur inâucam super te. Videtur dicere quod siquis servet
infantia? Amarum esl enim poculum legis, populus ' mandata îmllara oegritudinem paliatur, id est nec
Dei, non qui in Mose îiaplizatus esl in nul'e et in febres, nec alios dolores corporeos. Sed omnîno Job
mari, sed qui in spirilu el aqua non possit^bibere justissimus, elomni pietale plenus, a capile usque
et gustare, nec hostiarum ferre amariludinem, nec ad pedes repletur ulcère pessimo. Sed justi non
,sabbati observanliam. Sed si Deus oslendat habeni illas infirmilales quas jEgyplii. Jîgyplus est
" lignum "
quod mitlalur in hanc amaritudinern, dulcis fit, mundus : diligere ergo "mundumet quoe in mundo
aqua legis et poiabilis. Prov. m -.Sapienlia lignum sunt, Jïgyplius languor esl-; observare menses,
vitoe est in omnibus ampleclenlibus eam. Si ergo li- tempora, stellarum cursibus adhoerere, -servire
gnum sapientioe Christi missum fuerit in lege, carni, luxurioeoperam dare eldeliciis vacare, Mgy-
osiendens quomodo debeat intelligi "circumcisio, piîus languor est.
'
sabbatum, lex^leproeet hujusmodi,'amariludo legisi C Venerunt aulem, elc (ORIC, ibid.) Nonanle in EJim
verlitur in dulcedinem inlelligenlioe spiritualis, utt ducitur populus, ubi erant duodecim fontes aquarum,
populus bibere possit qui idola reliquit el ad Deum! quibus nil inerat amariludinis, sed amoenilas*plu-
confugit. Si audial legem de sacrifiais dôcentem, rirna ex densitale palmarum : sed prius ductus est
continuo refugil et bibere non potest. In hanc ergo, ad aquas salsas et amaras , quibus per lignum a
amaritudinern, id est litleram legis, posuit Deus ju- Domino monslralum dulcoralis, venitur ad fontes.
stitias et testimonia, velut scilicet in vasculo quo- Si historiam solanr sequamur, non multum nos
dara sapienlioe suoe et scientioe thesauros concludit" f oedifical scire ad quem locum primo venerint, ad
[condidil]. Unde : Habemus thesaurum istunxin vasiss quem secundo. Primo autem ducitur populus ad
ficlilibus (II Cor. m). Ut ergo possit hoec aqua bibi, Iitteram legis, a qua dum permanet in amaritudine
ostendit Deus lignum quod miltatur in eam, ul quii sua, recédera non polesl. Cum ergo per lignum vite
biberrt non morialur, non sentiat amariludinem. Sii fueril indulcorala, et spiriluali 1er intellecla, de
quis ergo sine ligno vite, id est, sine mysterio cru-. Veleri Testamenlo transit ad Novum, et ad duodecim
cis, sine fide Chrisli, sine intelligentia spirilualii - apostolicos fontes, ubi reperiuntur arbores seplua-
biberit, amaritudine morielur. Unde : Litlera occi-- ginta palmarum. Non enim soli duodecim apostoli
dit, id est, aqua Mara, si bibalur non mutata et in1 fidemChristi proedicaverunt, sed et,alii septuaginla,
dulcedinem versa. per quos palmas •viclorioeChrisli mundus agnovif.
VERS. 25-27. — Qui ostendit ei, elc. (Auc,, Non sufiicit ergo populo Dei aquam Mara nibere ,
Quoest. 57 in Exod.) Genus lignierat islam habens; quamvis intluleoralam per lignum vitoe; solum Vêtus
vira : an quolibet ligno facere poterat Deus, qui tantai Testamentum non sufiicit ad bibendum , veniendum
mirabilia faciebal? Videtur tamen significare quod1 est enim ad Novum, de
quo sine scïupulo et difïîcul-
dictum est, ostendit ei, lanquam jam laie esset; nisii taie poiatur. Judoeietiam nunc
apud Mara sunt^ld
forte locus erat ubi ligna oinnino 'non invenieban- est ad
aquas amaras : nondum enim ostendit eis Deus
tur, ut hoc ipsum esset divini adjulorii, quod eii lignum de quo dulcescunt, quia nisi crediderinl, non
Dominus lignum ostendit, ubi nullum erat, et per li- intelligent (Isa. vir).
gnum aquas dulces fecit, proefigurans gloriam et
\ CAPUT XVI.
gratiam crucis. Sed in tali eliam ligno quis nisir
creator et demonstralor laudandus est. VERS. 2. — Et murmuravit omnis congregatio
Ibi constituit ei proeccpta.(ORIC, hom. T.inMxod.)) Isiael, elc. (ORIC, homil. 7 in
Exod.) 0 ingrates
PATROL. CXIM. S
STo'S WALAFRIDI STRABI FULD. MON. OPP. PARS I. — THEOLOGiCA. 256
populus! desiderat iEgyptum, qui ^Egyptios vidit A Quoero ergo qua die coepit manna dari? et vola
cxslinclos ; et carnes ^Egypti,qui jEgj-pliorum carnes comparera Dominicainnostram cum sabbato Judoeo-
vldet et piscibus datas et volalilibus! Murmurât ad- rum. Ex Scriptura enim apparet quia die Dominica
versus Mosen, imo Deum; sed primo ignoseilur, et primum dater manna, sex diebus eonlinuis coîle-
secundo et fortassis tertio : sed si non desinant<,sed ctum; septima, quoeest sabbatum, cessatur. Quia
persistant-,-audi quid sequitur, in libro Numerorum ergo in die Dominica pluit Deus manna, et non in
refertur (Num. xxi), et idem Apostolus retexit di- sabbalo, intelligant Judoei jam lune proelatam eses
cens "(JCor. x) : Neque murmuraverilis, sicul quidam Dominicam nostram suo sabbato; el indieatum est
eorum muimurarerunt, el a serpeniibus perierunt. quod non in ipso Dei igratia ad eos descenderit de
Scripla sunl hoecpropter nos, in quos fines soeculorum coelo, et panis eoeleslis.qui est sermo Dei, 'ad eos non
deveneruntl Sed si non desinimus murmurare et pervenerit; unde Ose. in : Diebus mullis sedebuntfilii
conqueri conlra Deum, incurremus simile offensionis Israël sinerege, sine piincipe, sine hoslia, sine sacri-
periculum vel exemplum. Cum énim de coelesti in- ficio, sine sacerâote. In noslra autem Dominica sem-
tempérie, fructuum infecunditate, imbrium rarilale, per Dominus pluil manna, id est coeleslia verba
et de prosperitate aliorum et aliorum improsperitale quoe nobis Ioeta sunl. Illi infeiiees suspirant eliam
causamur, contra Deum murmuramus. Sed hoec B manna sicul paires 'eorum, elnon merenlur acci-
primo ignoscuntur, in persistenles graviter vindi- pere; non enim possunt manducare quod est minu-
eantur, quia mittenlur in eos serpentes, id est, im- tum sicut semen coriandri, et candidum sicut pruina.
mundis et veneficis spiritibus tradenlur, qui occultis Nihil enim in verbo Dei minntum, subtile el spiri-
morsibus penelralia cordis depascantur. luale senliunt, sed totem pingue et crassum. Incras-
(ORIG.)Propier correctionem legenlium indicatur satum esl-enimcor populihujus. Interpretalio quoque
"
populi peccatum : quia murmuraverit el ingrates nominis hujus hoc sonat. Manna enim interpretatur
fuerit beneficiis divinis, cum coeleste manna susce- Quid est hoc? Ipsa vis nominis ad discendum imi-
perit. Secundo mense, quinta décima die mensis, tât, ut cum audis legem Dei reeiiari, inquiras sem-
quod non sine ratione scriptum esl. Recordare de per et dicas doctoribus, Quid esl hoc? Tu ergo si vis
legibus paschoe quoe dicla suni{AT!«n.ix), et inve- manducare manna, et suscipere verbum Dei, scilo
nies ibi hoc esse lempus quod statuiturad secundum minutant esseet valde sublile, sicul semen coriandri :
pascha facicndum his qui immundi in anima fuerint, habet enim aliquid] oleris quo nulrire et recreare
vel occupati negotiis peregrinis. Qui non fuerant possit infirmos. Infirmus enim olus manducat (Rom.
immundi anima, vel non longe peregrinabantur, xiv). Habet enim alrquid el rigoris, elideô ul pruina;
quarla décima die primi mensis fecerunl pascha ; C candoris "autem et dulcedinis plurimum. Quid est
longe vero peregrini, et immundi, secundum pascha candidius, splendidius erudilione divin.a? quid dul-
in hoc tempore faciunt, in quo manna de coelo de- cius , suavius eloquiis Dei, quoe sunt super mei et
scendit. In die"quo primum pascha fil', non descendit favum ?
manna, sed in quo secundum : primum pascha po- Panes. Manna scilicet : locutio est qua panis pro
puli Judaici est; secundum, noslram. Nos enim fui- alimente ponitur ; amat autem Scriptura pluraliîer
mus in anima immundi, qui colebamus idola; et magis panes quam singulariler dicere panem.
peregrini, et longinqui fuimus, hospites et peregrini Ut tentent. Tentalio ista probatio est, non ad pec-
lestamentorum Dei, elc. (Eph. n.) Sed dater manaa catum seduetio ; nec ideo probanlirr, ut Deus non
de coelo, non in die quo primum pascha fit, sed quo noverit : sed ipsosipsis ostendit quohumiliores fiant
secundum : Panis enimqui de coelodescendit(Joan. vi) ad petendum adjulorium et ad noscendam Dei gra-
non venit ad illos qui priraam solemnitatem ce- tiam.
lebrabant, sed ad nos, qui suscepiraus secûndam. VERS.5 Die autem sexto, etc. (ORIC, hom. 7.)
Etenim pascha nosttum immolalus esl Christus , qui In die sexto duplum colligatur in' reposilione-,
verus homo panis de coelodescendit (1 Cor. v.) Videa- quantum sufliciat etiam sabbato. Sexla dies, hoec
mus intérim quid in hac die gestam monstretur : B vita in'qua nunc sumus, unde in sex diebus fecit
Quarla décima die mensis secundi murmuravil po- Deus hune mundum ; in hac ergo die lanlum repo-
pulus, etc. nere debemus, quantum sufuciat in future. Si quid
VERS.5. — Sedebamus super ollas , etc. Grèges enim hic boni operis acquiras, si quidjuslilioe, rai-
oviurn habebant et annenla boum, de quibus come- sericordioeet pietalis recommendas, hoc tibi in fu-
dere poterant; seddesiderio piscium el avium, qui- ture erit cibus. Qui enim acquirit hic decem talenia
bus jEgypius abundal, «sluabant. decem civitates, et quoese-
' (Luc. xix), ibi accipiet
VERS.4. — Ecce pluam, elc (ORIC, liomil. 8 in minaveiit homo, hoecel melel (Gai. vr). Divites hujus
cum
Exod.) Vellem primo super banc scripturam cum soeculi ea recondunt quoe in hoc soeculo, imo
Judoeis habere sermonem, quibus crédita sunt elo- hoc soeculocorrumpunlur : bona autem recondita
illis videalur de eo quod dicil : Sex permanent usque in crastrnum. Scriptum est aulem.
quia Dei, quid
diebus eonlinuis colligetis, die aulem sexta duplum. Qui infidèles fuerunt, servaverunl de manna, et ebul-
exeo vernieset compulruil; quod autem pro
Apparet ergo sextum diem nominari qui ante sabba- tieiunt lu
tum ponitur; sabbatum aulem septimus dies est. die sabbaii reponebalur, permansit intégrera. Et
157 GLOSSA ORDINARIA.— LIB. EXOD. - 233
ergo sî piopicr proesenlem vilain et amorem soeculiA j indignalionem {Psal. xxx i); si in doloiibus sis,
thesaurizas, conlinuo vernies ebulliunt, de quibus sanal te, dicens : Dominus sanal languores luos
dicitur Isa. LXVI: Vernis eorum non- morilur; hos omnes (Malth. iv); si paupertale consumeris, conso-
gênerai avarilia et diviliarum eoecacupidilas his qui lando dicit i Dominus alleval de terra inopem, ei de
habent pecuniam, et videnles in necessitate fratres slercore erigit^iauperem (Psal. cxn). Si quis tamen
suos, claudunt viscera sua ab-eis. Unde Apostolus infideliler suscipit, nec comedit, sed absjcondit.
(f Tint, vi) proecipit divitibus, non sublime sapere, vernies ex eo ebulliunt. Nec turberis si ad hoc duci-
nequesperare in incerto diviliarum, etc.; nec aliunde tur verbum Dei, ut puletur fieri verrais; ipse enim
fiunt vernies in nobis, nisi ex manna, id esl verbo ait : Ego sum vermis, el non homo (Psal. xxr). Sicut
Dei. Unde Joan. xv : Nisi venissem et locutus eis enim ipse est qui fil aliis in ruinam, aliis autem in
ftiissem,' etc. -Post susceptum ergo verbum Dei si resurreetionem (Luc. n) ; ita elipse est qui in nianna
quis'peccat, eflicitur ipsum verbum verrais, qui fidelibus dulcedo mellis, infidelibus vermis efficitur.
ejus conscienliam semper fodiat et arcana pecloris Ipse est enim sermo Dei qui iniquorum mentes ar-
"rodât. L guil et correclionum spiculis conscienliam terebral,
VERS.6.—(ORICJ Vesperescidis, elc. Ad vesperam Ipse est enim qui efficitureis quibus aperit Scriptu-
scielis quia ego Dominus; mane autem videbitisma- B ras ignis , "qui dieunt : Nonne cor noslrum ardens
jestatem Domini. Respondeant mihi Judoei quomodo erat in nobis? etc. (Luc. xxiv.) Aliis ignis est, quibus
ad vesperam cognoscitur Dominus-, el mane videa- cramai spinas de terra mala, id esl, malas eogita-
tur majeslas ejus ? XJLiagnitus est ad vesperam, et- liones in-cordeconsumit ; et ideo peeeatoribus neque
ejus majeslas visa est mane? Sed non intelligilur vermis arguensunquam morilur, nequeîgnisexurens
hoc nisi in Evangelio (Malth: xxvni), in quo vespere exstinguitur : justis autem et fidelibus permanet
sabbati qui lucescit in prima sabbati venit Maria dulcis et suavis. Unde dicitur psal. xxxm : Guslate
Magdaleneet allera Maria ad sepulcrum, elinvenerunt et videle, etc.
lapidem revolutuma monumenlOjlerroemotumfactum", (ORIG.,ubi supra.) Alia litlera : Vespere mandu-
et monumenla aperta esse , et cenlurlonem et cu- cabilis carnes , et mane replebimini panibus. Dicant
"
stades sepulcri dicentes : Vere hic Filius Dei erat. Judoei quoe consequentia sit, ut vespere carnes sine
Agnitus est in bac, vespera Dominus, quia ipse Do- panibus eomedant, aut mane panes sine pulmenlo ?
minus eral : agnitus est in virtute resurrectionis, et quid in hoc divini muneris, quid lemperamenti gratioe
mane gloria' ejus visa-est. Cum venissent alioemu- coelestis osienditur? Hoc esl, in quo agnoscere Deum
lieras prima sabbati valde mane, _invenerunl an- possunt, qui carnes in vespera sine panibus come-
gelos cum ingenii claiilate sedenles ad sepulcrum , C dunt, et majestalem Dei apparere dieunt, si rursum
et dicentes : Non est hic, sed surrexit a morluis. panes sine carnibus eomedantur? servent sibi ista,
Verdieel videle locum, etc. (Luc. xxiv.) Visa est ergoi his qui acquiescentes vobis, in colurnicîbus puianl
majestas ejus mane, quia el per angelos resurreclio agaosci Deum ; nos autem,- quibus in fine ad vespe-
nuntiata est. ram mundi Verbum est caro factum, in illa tantum
VERS.7-11. — Nos vero quid sumus, etc. (Auc, carne agnosci dicimus Deum, quem suscepil ex^Vir-
quoest. 59 in Exod., tom. III.) Non tantum se valere; gine : lias enim Verbi Dei carnes neque mane neque
quantam Deum voluerunt, etc., usque ad Spiritum meridie quis manducavit, sed ad vesperam : adven-
; sanclum Deum esse monstravit subjungens, Act. v : tus enim Domini in carne ad vesperam faclus est,
Non hoininibilsmentitus es, sed Deo,, sicut et Joannes dicit : Pueri, 'novissima hora est
VERS.12-13. — Vespere comedelis carnes (ORIG., (I Joan. n).—Mane, inquit, replebimini panibus.
ul supra.) Moraîiler intelligere possumus quod uni- JSobis ergo panis Verbum' Dei est : Ipse esl panis
cuique noslrum mane est et initium diei, ~lempus vivus qui de coelo descendit, et dat vitam mundo
quo primum illuminamur el ad lucem fidei accendi- (Joan. vi). Sed quod dicit mane dari hune panem ,
ûmri In hoc tempore carnes verbi non possumus cum incarnates sit ad vesperam, sic intelligendum
edere, id esl, perfectoe doctrinoe capaces nondumi est quod ad vesperam mundi et prope finem Domi-
"sumus; sed post Ionga exercitia , post piofectami nus venerit;'sed advenlu suo, cura sit sol juslitioe,
plurimum, cum jam proxînù sumus ad vesperam, id[ novum mane credentibus restauravit; ,novùm, sci-
est perfeclionis fidem, lune solidioris cibi capacesi licet scienlioelumen, in quo replentur panibus, qui
efficimur. Festinemus ergo manna suscipere , quod[ susceperunt proecepta ejus. Nec mjreris quia verbum
- prout vult quisque saporem reddit in ore. Undei . dicitur et caro Dei, et panis, et lac dicilur el olera ,
Matlb. îx : Fiat tibi secundum fidem tuam. El lui et pro mensura credenlium, et possibilitate sumen-
ergo, si verbum Dei quod in Ecclesia proedicatur, tium diverse nominatur. Vel post resurreetionem
totafideet devolione suscipias, fiai tibi quodeunquei mane factam credentes replevit panibus, quia libros
décideras. Si tribularis, consolalur te, dicens : Cor legis et prophetarum prius ignotos ad instructionem
contrilumet humilialum Deus non spernil (Psal. i) ; Ecclesioe concessit, et ipse fit panis in Evangelio ,
siloetarisprospe futura,cumulât libigaudia, dicens : coeteri vero libri legis et prophetarum vel historia-
Loetaminiin Dominoet exsullale, justi (Psal. xxxr);; rum plures panes dicanlur, quibus repleanter cre-
si iracundus es, dicil : Desine ab ira, et derelinque } dentés ex gentibus. Unde : Ascendent in montent, et
m WALAFRIDI STRABI FULD.^MON. OPP. PARS!. — THEOLOGICA. $M
bibent vînum, unguenlo ungentur. Sic ergo compe- A tara potest, ne quid indiscussum relinquat, ne eum
lenler carnes ad vesperam aceipinius et panibus non possit, discere incipiat.
mane repîemur : quia nec poteramus mane carnem VERS.20. — Sed dimiserunl quidam ex eis usque
edere, nondum enim erat lempus ; nec meridie, mane, etc. Principiuni alterius vite, in qua non lice-
vix enim angeli edunt carnes meridie et illi forlas- bit vacare doctrinoe,sed manna compulrescel, et ver-
sis ordini meridianum lempus conceditur. mibusscatebit,idest, p'oenameis oeternam generabit.
Et mane. Nono die quando Chrislus, sol juslilias, VERS.21. — Cumque incaluissel sol, liquefiebal.
advenlusuo credenlibus reparavit pcrdita. Quia tune omnis Scripluroe intelleclus palebit, quia
(Ism.) Per voluerum escas figuratuf proedicalio nunc videmusper spéculum in oenigmale,lune autem
divinitus missa, quoe transcurril per verba sonan- videbimusfade ad faciem (1 Cor. xm).
lia, quasi per aerem voîalilia pennata, quibus per fi- VERS.22.—Cibos duplices. Necessaria scilicet ani-
dem pascuntur, qui ad pairiam coelestem proficis- moeet corpori. Nam in seplima, quoemorluorum «las
cuntur. Vel veteris legis eloquia, quoe plëbera car- intelligilur, scilicet nullus erit operandr locus.
nalem tanquam carne alebat perverba divinitus mis- VERS.25-52. — Requies sabbati, elc. Àudiendo
sa, quasi per voîalilia. Unde et "vespera dater, quia verbum Dei el faciendo, vel bene vivendo el aliis mi-
cuncta carnaliter illis concessa finem erant habite- B sericordiam proeslandd. Quod reponebalur pro sab-
ra. Manifesta aulem lumine fidei datur manna, quod bato non corrumpebalur, quia bona pro futura re-
esl Chrislus, panis scilicet vivus qui de coelo descen- quie facta, in futura vila marient intégra. Alioquin
dit (Joan. vi), qui per nubes evangelicas univer- 'ebulliebant vernies et compulrescebal quod serva-
so orbi pluitur : non jam murmurant! el lentati Sy- balur : qui enim propier proesentem vitam et amo-
nagogoe,sed credenti et speranti Ecclesioe. rem soeculi lliesauriz-anl, illis ebullit verrais qui non
VERS.14. — In simililudinem pruinoe super ter- morieinr. j
ram. Pruina Christum significat : manna enim Do- VERS.55, 34. — Et repone coram, elc. {AUG.
minica die primum dalum est, et Chrislus Dominica quoest. 61 in Exod.) Quoeripotest ubi Aaron repone-
die resurrexit. ret ante Dominum, quando nec ullum taberuacuhïin
Tusum. Id est mundissimum. Sicut enim frumen- fuit, nec arca testamenli jam fuerat conslitula. An
tum, vel milium, vel aliud taie in mortariolo pilo forte de fuluro, ideo dixit repone, ul intelligatur
terilur 'et folliculis exuilur, sic corpus Chrisli per tune anle Dominum posse reponi, quando futura
tribulalionem passionis et pilo crucis mortalitale arca erat ? An potius ante Dominum dictum est, -
exutum esl. Vel minutum mannâ'subtilitas coelestis quod fit ipsa devolîone oflerendi, in quoeunque loco
doctrinoe, quoepilo tunditur ut litteralis sensusexua- u ponerelur ? Ubi enim non est Deus ? Sed quod ad-
tur. jungit : Et reposuit Aaron ante tabernaculum ad re-
VERS.15.—M an hu. (GREC, lib. xxvn MoraL, servandum, priorem magis sensum asseril. Hocenim
cap. 7.) Quid per manna filiis Israël desuper dalum, modo Scriptura dixit per -prolepsim, qubd post fa-
nisi admiralio supernoe dulcedinis designaïur? Dul- clum est cum esse coepit tabernaculum lestimonii.
cis enim cibus, qui de supernis accipitur ; mn» hu vo- VERS.55, 56. — Filii autem Israël eomederunt
catur, quod interpretalur Quid esl hoc ? quod dici- manna quadraginla annis, etc. (kvG.,ibid., quoest.62.
mus quando ceinimus quod nescienles admiramur. Alia liltera : Filii autem Israël edemnt manna quù-
Supernum igitur manna anima percipit, cum per vo- draginla annis, etc., usque ad noverat enim Deus quid
cem compunciionis elevata novara speciem aelernoe desiderarent et ex quo génère earnis >satiaret eos.
refeclionis obstupescit, ut divina dulcedine repleta Comederuntmanna quadraginta annis. CorpusChri-
Jure respondeat Quid est hoc ? quia dum ab infima sli, !scilicet Verbum fiai, quod percipimus nunc m
cogilalione suspendilur, eaquoe de supernis conspi- oenigmale, tune aulem facie ad faciem (I Cor. 15).
cit et insolite miratur. Et cum per hanc vocem tor- Donec venirent in lerram habitabîtem, elc. (Auc,
porisnostri surditas rumpilur, vetustoe vite usus quoest. 65 in Exod., tom. III.) Alia Muera: Quousque
mutatur, ul anima, superno spirilu affiata, et in su- venhenl in partem Phoenicis. Perrepelitionem expo-
premis appelât quod conlempserat, et coulemnat in nit quam lerram dixit habiiari,"elc, usque ad mul-
infimis quod appetebat. tarum enim terrarum, locorum, fluminum eturbiurn
VERS.16, 17. — Juxla numerum animarum vestra- nomina certis causis,mutavit antiquitas.
rum, etc. (Auc, locutio 78.) Soepe Scriptura homi- CAPUT XVII.
nes animas appellat, a parle totem : non facile au- VERS.1, 2. — Igilur profecta omnis mullitudo fi-
tem carnes pro bominibus, sed carnem ; sicut liorum Israël, etc. (ORIG.,hom. 11 m Exod.) Omnes
psal. LV: Nmi timebo quid -faciat caro; quod aper- qui volunt pie vivere in Ghristo persecutionem pa-
tius in psalmo eodem ail, quid facial mihi homo. Non tiuntur, ab hostibuS impugnantur: agensque iter
aulem dicerei, secundum numerum carnium vestra- hujus vite semper débet esse paralus et stare in
rum", sicut dixit, secundum numerum animarum caslris. Unde profecla esl omnis synagoga filiorum
vestrarum. Israël de deserlo Sin secundum caslra sua per ver-
VERS.18, 19. — Juxla id quod edere pnteranl, etc. bum Dei. Est una quidem Synagoga Domini. sed in
'Quia in-proesetili vita quilibet débet discere quan- quatuor castris dividitur, qui deseribuntar in liumc-
9U GLOSSA ORDINARIA.— LIB. EXOD. l 242
ris circa tabernaculum Domini posita. Armâtes ergo A ira Moysen : ideo jubet Deus,ut qslendai eis pelram
in caslvis Dominimiliians ne implices le soecularj- ex qua bibant. Si qujs aulem legens Moysen mur-
bus negoliis, et in castris Domini semper excubias murât adversus, eum, et displicet ei litlera legis,
agas, ut de le dicatur quia profectus.es perverbum ostendit ei Moyses pelram, quoeest Christus, et ducit
Domini de deserlo Sin, et venis in Raphidim. Sin ad ipsam, unde bibat el sitim reficiaU
aulem lentalio interpretalur ; "Raphidim sanitas ju- VERS.5.— Anlecede populum, etc. Non solum
dicii: quï'bene exit de lentatione, yenil ad sanilatem Moyses ducit populum ad aquas, sed et seniores
judicii. In die enim judicii nanus erit. Unde Apoc. n : populi. Non enim sola lex Christum annunlial, sed
Qui viceril, dabo si de ligno viloequod est in paradiso et prophète el patriarchae et omnes majores natu.
Dei ineL Venit ergo ad sanilalem judicii qui bene dis- Et virgam, elc. (AUG.,quoest.Min Exod.) Aaron,
ponit sermones suos in judicio. non Moyses,legitur flumenvirga percussisse. Moyses
Sin. Hic specialiler Sin una mansio accipitur ex enim eadem virga mare divisit, non flumen. Quid
his quinque quoe fuerunt" a mari Rubro usque ad ergo sibi vult : Accipe virgam in qua per^ussisti
montera Sina, quas Josephus nominatim descrihit. flumen ? An forle mare appellavit flumen ? et quoe-
^Generaliterenim omne desertum illud Sin vocatur jendum esl exemplum hujus loeulionis? An quod Aa-
sicut et Raphidim. B ron fecit, Moysipotius attributum est, quia per Moy-
Castrametali sunt in Raphidim. (HIEROK. de Loc. sen jubebat Deus quoefaceret Aaron, el in hoc au-
Hebr., tom. III.) Est locus in deserlo juxla montem ctoritas, in illo ministerium ? Unde : Erit tibi ad
Horeb. Sciendum est aulem quod omnis eremus us- populum, tu aulem illi in his quoead Deum.
que ad montem Sinai Sin vocatur, et ex lola provin- VERS.6, 7. —Perculiesque petram. Christum, qui
ria eliam locus unius mansionis nomen accepit, sic- in cruce a Judoeis percussus est : cui accessit vir-
ut et Moab lam urbis,quâm provincioe nomen est. ga , id est, lignum passionis, ut fidelibus remancret
In hac solitudine quinque sunl mansiones, Zuph, et aqua.
eremus Sin, Aîus, Depheca, Raphidim. Unde bene * VERS,8.— Venit autem Amalec, etc. (STRAB.)
dicitur quia profecta est omnis midtitudo filiorumIs- Amalec fuit filius Ismael, a quo- 4maleciloe, qui et
raël de eiemoSin per mansiones suas juxla os Domi- Ismaélite sunl : ipsi sunt Saraceni. lnlerprelalur
ni, el venerunt in Raphidim. Unde palet plures man- aulem bibens vel lambens sanguinem, et significat
siones unius regionis vocabulo demonstrari. diabolum, qui sanctos de .Egypte exeuntes, el ad
.VERS.5, 4*— Silhit ergo ibi populus, etc. (ORIC, terram ' promissionis tendenles, semper impugnal,
ubisupra). Alialitlera^ Suivit, mqaït, populus aquam, cl animarum sanguinem bibere'desîderal.
el murmurabal adversus^Moysen.Sufïecil dicere quia G (ORIC, hom. rr in Exod.) Describitur hélium cum
jsitivil, quid opus fuit addere aquam 2 Non est super- Amalecilis factum. Anlequam manducarei panem de
flua adjeclic Sunl ergo diversoe sites, el quisque coelo, et biberet aquam de pelra , non dicitur pu-
Iiabe' propriam. Qui boni sunt, esuriuntet sitiunt ju- gnasse populus ; sed dicilur ad cum : Dominus pu-
sliliam (Matllu v). Alii quoque dieunt : Sitivit ani- ijnabit pro vobis, et vos tacebitis. Est ergo quando
ma meaad te, Deus {Psal. xu). Qui vero sunl pec- Dominus pugnat pro nobis, nec permittit lentari su-
calores paliunlur non sitim aquoe, non famem pa- pra id quod possumus, nec impares yirihus sinit ad
nis, sed audiendi verbuîn Dei. Sitivil ergo populus foriem venire congressum. Job'quoque certameq
aquam, qui debuit silire juslitiam. Sed Deus erudi- ientationis suoejam perfeetus implevit; et lu ergo
tor infantium, magister insipienlium, corrigil cul- cuni co?peris manducare manna, panem eoelestam,
pas elemendat errores, dicens ad Moysen ut sumal verbi Dei, el bibere aquam de pelra, cumque ad iq^
virgam, et perculiat pelram, et educal aquas. Vul{ teriora doclrinae spiritualis acçesscris, exspecta pu=
enim eos jam de pelra bibere el proficerc, et ad in- gnam, proepara te ad bellum...
; teriora mysleria venire. Murmuraverunl enim adver- VERS.9,10. — Dixitque Moyses ad,Josue,alQ.
sus Moysen, ideo jubet Dominus ul oslendat eis pe- (ORIC, ibid.) Alia liltera : Dixit Moyses ad Jesum ;
lram de qua bibant. Si quis enim est qui legensMoysen, Elige Ubi viros, etc. Hucusque beali nominis Jesir
murmurai adversus eum, et displicel ei lex secundum nunquam facta est menlio. Hic primum vocavij
lilieram, quia in mullis non vid_eter habere ponse- Moyses Jesum, et dixit ei : Elige viros, tibi ipsi,
quenîiam, ostendit ei Moysespelram, quoeest Chri- Moyses vocat Jesum, lex invocal Christum, ul eligat
slus,ul indebibal et sitim reficial. Sed hoecpelra npn sibi vires poten les de plèbe : non~poteial Moyses
dat aquasnisi percussa,percussa verofontesproducil; eligere, sed solus Jésus, qui-ail Joan. xv : Non vos
percussus enim Chrjstes, et in cruce mactaïus, Novi me elegislis, sed ego vos elegi (Malth. xn). Ipse est
Teslamenli fontes produxit. Unde Zach. vm :Percu- clectorum duxet polentium princeps. Ipse confligit
tiam paslorcm, el dispergenluroves gregis. Nisi enim cura Amalec. Ipse enim mirât in domum fortis, et
fuisse! percussus, et exîsset sanguis et aqua de latere alligat foriem, et vasa ejus diripit.
ejus, omnes sitim verbi-Deipaleremur. Unde : Ri- Ego slabo in verlice collis, (ORIC, ubi supra. )
bebant aulem de sphilali, conséquenteeos pelra : pe- Ascendit, inquil, Moyses non in verlicem montis,
tya aulem erat Chrislus (I Cor. x). sed in verlicem collis. Servahaïur enim ei tune
(ISID.)Siliens populus pro aqua murmuravil con- ascendere in verlicem montis cum ascensurus erat
£15 WALAFRIDISTRABI FULD. MON. OPP. PARS I. — THEOLOGICA.
Jésus, et cum ipso Moyses et Elias, et ibi trans- A memoriam spiritualium hostium. Unde psal. xix :
formandus in gloria. Nunc ergo velul nondum glo- Periit memoria eorum cumsonilu.
rificalus de Iransformalione Jesu, non ascendit in VERS.15, 16. — MdificavilqueMoysesaltare, etc.
verticem montis, sed in verlicem collis. Et cum ele- Omnes diaboli viclores in cordibus suis debent
varet Moysesmanus, superabat Israël. Moysesélevât aras fidei oedificare,in qua spirituales hoslias offe-
riianus, non exlendit; Jésus, qui totum mundum, rant.
exaltâtes in cruce, complexus est, dicit : Extendi ma- CAPUT xvm.
nus ad populum non credentem(Isa. LXV).Elevarema-
nus, hoc est actes levare ad Deum, ut non babeat VERS.1-4. — Cumque audisset Jelhro, etc. Quod
actusdejectos et humi jacenles, sed Deoplacitos et ad Moyses liberaturus filios Israël dimisrt uxorem et
coelum erectos. Elevai ergo manus qui thesaurizat filios, quos postea in deserlo recepit, significat quia
in coelo. Ubi enim thésaurus, ibi oculus, ibi ma- proedicatores cum miltuntur ad opus proedicationis,
nus. Elevât manus qui dicil : Elevatio manuum debent se a sollicitudine temporal] exonustare : cuai
snearum sacrificium vespertinum(Psal. CXL).Si ergo vero poatea ad epîscopatum vel ad aliam dignitaiem
eleventur actes noslri, vincitur Amalec : unde Isa. assumuntur, tune pro' sibi suhjeclis soiïiciludinein
xxxv : Remissas manus et genua debilia erigite. Si B tam in spiritualibus quam temporalibus gerere de-
serval populus legem, élevai Moyses manus, et ad- bent.
versarius vineilur. Si non serval legem , invalescit VERS.5-11. — Venit ergo Je'hro, etc. (ORIC,
Amalec. Quia igilur nobis pugna esl adversus prin- - hom. |11 in Exod.) Alia liltera : Post hoecvenit ad
cipes el potestales mundi hujus redores tenebra- montem Dei Moyses, el Jelhro sibi occurrenti exiit
rum, si vis vincere, éleva manus, id est, actes, eon- obviant de castris, nec duxit eum ad montem Dei,
versaiio lua non sil in terris, sed in coelis. Eleva et sed ad tabernaculum suum. Non enim poterat saeer-
tu manus in coelum ad Deum, impie mandatera dos Madian ascendere in nioniem Dei, sed nec in
Apostoli: Sine inlermissioneorale (I Thess.v) ; el tune iiîgyptum deseendere, nec uxor Moysi, sed nunc
fiet quod scriplum esl, quia sicul ablinginilulus in ad eum venit cumfiliis. Non enim poterat deseen-
campis' herbam virenlem,ita ablingel populus hic po- dere in jEgyplum, el subira agones iEgyptiorunif
pulumqui super terrain est;ubiiuduciturjraia popu- nisi alhîeta probabib's, el qui in agone contendens
lus Dei non tam manum et armjs quam voce el lingua ab omnibus se abslinel. Moyses,quia magnus el po-
pugnabat, el oralione inimicos proslernebat. Eleva lens alhîeta, descendit in Jîgyptuni ad agones et
ergo actus, insla orationi : hoec Cbristiani pugna exercilia virtutum ; Abraham et Jacob quoque, qui
esl, quoesuperat inimicum. Puto aulem per hanc C ipso nomine alhieta esl, cum descendissel in iEgy-
figuram duos populos signifieari, quorum unus ex pium, faetus est sicut stelloecoeli in mullitudine.
gentibus élevai manus Moysi, et in sublime tollit ea Aliis in contrarium cedil descendisse in iEgyplum.
quoe scripsil el intelligenliam eorum, ul sic vincal ; Scio Oieroboam fugieniem a Saloraone descendisse
alius vero, id est, Judaicus populus, non élevai iiijEgyptam, etscidisseetcorrupissepopulum Dei;
manus Moysi a terra, nec allum aliquid nec su- quia descendens in jÉgyplum accepit a Susachini
blime in co inleîligit, et sic ab adversariis vin- rege uxorem Telbimenem uxoris ejus sororem.
citur. VERS.12-15.— Oblulit ergo Jelhro, elc. (Auc in
Habens virgam Dei, etc. (Auc, quoest.65.) Nunc Locutionibus, locut. 85.) Et sumpsit Jelhro socer
:
virga Dei dicilur, quoe primum dicta esl Aaron, Moysiholocausta, etc. Sumpsit pro obiulit, posuit
ut ea sumpsisse in-
postea dicilur Moysi. Sicul dicitur spiritus Elioe qui an forte sensus e~st,non loculio,
est Spirilus Dei, cujus particeps Elias dicilur; et lelligalur obtulisse; quamvis Moysesnon legatur sa-
Deijusiilia, quoenostra esl. Unde : ignorâmes Dei crifiasse, nec Aaron,' nec quisquam Hebroeorumqui
juslitiam, volentes suam statuere (Rom. x), id esl, educli sunt de terra jEgypli : sed tamen superius
tanquam a se sibi proeparatam. _, dictum esl quod altare constilr.it Moyses. Jelhro au-
tem legimus sacerdotem fuisse Madian, id esl gen-
VERS.11. — Cumque levaref Moyses manus, etc.
tis Madian. Mirum esl aulem si ad ejus adventum
(STRAR.)Quia cum lex myslice intelligilur , passio sacrificare Moyses, el non potius ipse qui sa-
Chrisli spiritualiler pensatur, diabolus vincitur et coepit
cerdos erat. i
fugalur. Cum autem remilluiitur manus, id est,
Veneruntque, etc. (ORIC, ubi supra.) Alia litlera t
proecepta legis minus , sludiose exercenlur, hoslis
Venerunt, inquil, presbyleri Aaron, el omnis Israël
victor insequilur. manducare panemcuhi socero Moysiintonspeclu Dei.
VERS.12, 13. — Siunentes igilur lapidem, etc. Non omnes manducant panera in «inspecte Dei, sed .
(GREG., homil. 55 in Evang.) Moyses sedit in la- qui presbyleri sunt, qui seniores, id est, qui per-
pide, etc., usque ad quos etiam juste illa damnai, fecli sunt, in meiiiis probati, qui sive manducant,
ipse miserieorditer libeiai. sivebibuni, ad gloriam Dei faciunl. Omne ergo
VERS.14. — Deleboenim, etc. (RAB.)In hoc si- quod faciunl sancli, in conspectu Dei faciunt : pec-
gnificat quod omnipolens Deus per legem (quam calor a conspectu Dpi fugit. Adam postquam pecca-
significat Morses, et de Chrislo pronunliai) dcleal vif, fugit a conspectu Donum, cl inl'-rrogalus re-
2ia GLOSSA ORDINARIA.— LIB. EXOD. 216
spondil:Aad!W,Dom!»e, vocemtuam,et abscondime, A quagenaiiî qui proesunt minoribus judi'ciis, quas ad
quia eram ?mdus (Gen. ni). Cain exivil a facie Do- singulos pertinent dirimentes. Quam figuram etiam
mini, quiaîndignus erat conspectu Domini. Propter- in future soeculoservandam puto. Unde Malth. xix:
ea qui pleniorem scienliam Deiaccipiunt, si malum Cum sederit filius hominis super thronum majeslatis,-
faciunt, coram Deo faciunl. Unde psal. i- Tibi soli suoe,sedebilisel vos super sedes duodecim, etc. Vides
peccavi, etc. Qui malum coram Deo facit, continuo ergo quia non solum Dominus judicat, cui omne
poenitel, et dicit, Peccavi. Qui discedit a conspectu judicium dédit Pater (Joan. v), sed conslituil princi-
Dei, nescit converti et peccatum poenitendo pur- pes qui judicenl de minoribus causis; verbum aulem
gare. Hoc ergo interest inter malum coram Deo fa- quod gravius fueril, référant ad ipsum. Ideo dicit
cere, et a conspectu Dei discedere. Dominus de quodam, Matlh. v : Quia reus erit con-
(ORIC)Non frustra venil Jelhro ad Moysen, nec: cilii; de alio aulem, Malth. xn : Reus eril gehennoe
frustra manducavit panem cum senioribus populi inL ignis. Sed et de omni verbo olioso dicuntur reddere
conspectu Dei; dalMoysi consilium probabile et utile,, rationem. Et ideo non dixit quia Deo proestabimus
ut elrgal viros, et constituât principes populi Deumi rationem, sicut de perjuric Reddes aulem Domino
çolenies, polenles et odientes superbiam. Taies enim juramenla lua. Matlh. xn : Regina quoque austri
«portet esse qui superbi non sinl, et superbiami B surget in judicio cum viris generalionis hujus, et con-^
oderint; id est, ut non solum ipsi absque vitio sint, demnabit eam. Ecce aliud genus judicii, Malth. xm:
sed in malis oderint vitia : non homines dico, sed[ Qui habet aures audiendi, audial : haecenim omnia
vilia. unibra sunl coelesiium et imago fulurorum.
Coram Deo, elc. (Auc, quoest.66.) Quoeritur ubi,(_ (IDEM.) Sicul scriplum eslEccle. i : Non saliabi-
-quandoquidem nec tabernaculum fuit, nec arcaL tur oculus visu, nec auris auditu, nec nos saliari pos-
testament!, quoe poslea sunt instituta? neque hoc: sumus considerando quoescripla sunl, quibus nos
de future dictum accipere possumus, sicut dictumi oedificet,quanlis nos modis inslrual. Cum enim con-
est de manna, quod posïtum est in vase, scilicet au- spicio quod Moyses propheta Deo plenus, cui Deus
reo. Ergo id ànle Deum debemus accipere factum, facie ad faciem loquebalur (Exod. xxvni), consilium
quod in honorem Domini factum est. accepit a Jelhro socero sacerdote Madian, admira-
VERS.16-18. — Oslendam proecepta, elc. (ID. ,, tione nimia obslupesco. Audivit enim' Moyses vo-
quoest.67.) Quoeripotest quomodo hic Moysesdixit,, cem soceri "sui, et fecit quoecunquedixit ei. Non dixit,
etc., usqûe ad juste judicare non posset. Quia Deusmihi loquitur quid agere debeâm, quo-
VERS.19, 20.—Sed audi verba mea, elc. (ID.,, _, modo ab homine consilium accipiam, et ab homine
quoest. 68. ) Prima quoestio est cur Deus famulumi ^ genlili, alieno a populo Dei? et non quis dicat, sed
.suum, etc., usque ad quo fit lanto plenior quanto ins quid dicalur auscultai. Nos ergo si invenimus ali-
superna-et oeternaliberius extenditur. quid sapienter a genlilihus diciùm, non'cuni auclo-
Esto lu populo, etc. (ID., quoest. 69.) Quod vero) ris nomine spernamus el dicta ; nec quia legem
adjungit, etc., usque ad sed unde hoc probari pos- Dei ten'emus, convenit nobis tanière supeibia et
sit ignore. " - spernereprudentium verba ; sed omnia probantes,
VERS.21-25. — Provide autem, etc. Ad cuslodiam! quod bonum esl teneamus. Qui autem hodie populis
îiumilitatls ab alienigena instruitur, ne, qui lot ar-- proesunt, non dico si jam eis aliqua a Deo revelata
cana Dei ab ipso Deo discebat, extollerelur, et pu- sunt : sed si in scienlia legis aliquid meriti habent,
taret se humano consilio non ègere. Proefigurabatur; consilium dedignanlur inferioris, eliam sacerdotis,
eliam quod doetrina genlium Judoeorum scienliami nedum laici, nedum genlilis : sed Moyses, "qui eras
et superbiam superaret; el quoein lege deerant, fi- mansuetus super omnes homines (Nnm. XJI), acce-
dèles ex .gentibus complcnda suggererenl, et spiri- pli consilium inferioris, ul principibus darel for-
tualem intellectum ad legem Dei afferrent. Sciebatt - mam humililatis, et signaret imaginera futuri sacra-
quoque Moysesquia hune populum lex audiret, etl n menii. Sciebat quandoque futurum Ht gentiles ho-=
faceret quoecunquediceret, legis quoque diminulio-, num consilium proferrenl, apud Moysen bonum et
suggérante Evangelio fieret. spiritualem intellectum afférentes ad legem, et audi-
Et constitue, elc. (ORIC, hom. II.) Ordinahis, in- ret eos lex facierïs omnia quoe dicerent. Non enim
quit, eos tribunes el centuriones, el indicabunt po- polest facere lex-sicut Judoei dieunt, quia infirma-
pulum omni hora, verumiamen, quod gravius fuerill ter lex in carne, id esl in litlera, et nihil potest se-"
réfèrent âd le. Audient principes populi et presby- cundum litteram. Nihil enim ad perfeclum adduxil
teriplebis, qui debent omni hôra populum judicare, lex (Hebr. vu). Secundum hoc autem consilium quod
semper et sine intermissione sederë in judicio, dii i- nos afTerimusad legem, possunt omnia spiritualiter
merelites, et reconciliare dissidentes, in gratiami fieri, el sacrificia offerri, quoemodo carnaliler non
revocare discordes, Diseat unusquisque ex Scriptu- possunt; potest lex leproespiritualiter servari.,Sicut
ris sanctis oflîcîum suum. Moyses, inquil, ut sil ini ergo inlelligimus'; senlimus et consilium danius, om-
his quoe ad Deum sunt, et verbum Dei edisserat po- nia lacit lex : secundum lilieram vero non omnis,
pulis. Coelerivero principes, quos appellavit tribu- sed pauca.
nos, quia tribut proes'jnt, vel centuriones, vel quin- VERS.2i.— Moyses feci! omnia qnoe ille sugoess
247 WALAFRIDI STRABI FULD. MON. OPP. PARS I. — THEOLOG1CA. £18
serat, etc. Vir Deo famïh'aris, sapienlissimus, non A duorura Teslamentorurn, quoenos ab infimis ad coe-
orubesceiis a minori el gentili doeeri, formam do- leslia portant.
ctoribus proebuit, ne a quibuslibet erubescant eru- VERS.6.—Erilis mihi in regnum sacerdotale, etc.
diri. Membra scilicet summi sacerdolis in regnum coelo-
VERS.26, 27. — Quidquid aulem gravius erat, etc. rum venluri.
(Aug. , loc. 88.) Alii : Verbum aulem grave refere- VERS.7-9.—Exposuit omnessermones,etc. (GREC)
banl super Moysen : sic enim habet Groecus sermo,
Latini ad Illa Nolandum quod lex non incautis vel nescientihus tn-
quod interprétât! eunt, Moijsen. sane
loculione ipsa etîam cura fîguralur, qua diclum est geritur : sed expositis praemiis quoe debentur ser-
el beneficiis proeteritis quoe jam experti
super Moysen, velul onus significalur ei iinposilum. vanlibus,
Veibum aulem grave dictum est pro quoeslionegravi. sunt, et mirabilibus cum sponte se legi servandoe
devoveant, lex pelenlibus dater : ut secundum pro-
CAPUT XIX. niissionem suam, quasi voli rei, qui violaverint, ju-
VERS.I, 2. — Mense tertio, eîc. (ORIC) Alia lil- dieentur, née de violentia sibi iliata causentur.
tera : Mensisaulem terlii exitus filiorum Israël de terra VERS.10. — Vade ad populum, etc. (ORIC) 0e-
jEgypli : hac die venerunt in eremum Sina, et profe- •g scende et prolestare populum, et purifica illum hodie
cti sunt ex Raphidim, et venerunt in eremum Sina, et et cras, et lavent vesiimenta sua, et sint-panait in diem
applicuit ibi Israël contra montem. El Moyses ascen- terlium, elc. Qui vutl venire ad verbum Dei, audiat
dit in montem Dei, et vocavit enm Dominus de monte quod proecipil Dominus : Sanctificatas venire débet
dicens : Hoecdices domui Jacob, el nunliabis (iliis et loirs vestibus. Si enimsordidaaltalerisvestimenta,
Israël, elc. Et paulo post : Descende et conleslare dicelur tibi Matlh. xxn : Amice, quomodohue intra'
populo, et purificabis illos hodie et cras, el lavent ve- sti non habens vesiem nuplïalem? Nemo ergo potesl
siimenla sua, el sint parati in diem tertiam. Terlia audire verbum Dei, nisi prius sanclificalus,id esl san-
enim die descendet Dominusin montem Sina coram ctus corpore el spirilu et lotis vestibus : ingressurus
omni populo. Hoc die reperilur dari lex, quoe in ta- est enim paulo posl ad coenamnuplïalem, manducatu-
bulis lapideis scripla est digïto Dei, sicut sequentia rus de carnibus agni, el polaturus poculum salutis.
docent. Dies aulem iste tertius apparel lertii mensis Nemo intral ad coenamhanc sordidis vestibus; unde
ab exitu filiorum Israël de Jîgypto ; ex quo die pascha Eccîe. ix : In omni temporesint vesiimentatua mundar
fecerunt, id est, agnum iminolaverunt el ederupt, Lola sunt enim semel vesiimenta lua gralia bapti-
qui fuit quartes decimus primi mensis, usque ad smatis. II Cor. vn :_Purificatus es corpore, munda-
istum quo lex dater, dies quinquaginta numerantur, G lus ab omni inquinamento earnis et spiritus. Act. xi t.
cepteradecim scilicet primi mensis, reliqui ab ipso Quoeergo Deus mundavïl, lu immunda ne feceris.
quarto decimo. Deinde omnes iriginta secundi men- Audi sanetificationîs genus : ne accessèris, inquil,
sis, qui fiunl quadraginla seplem el terlius terlii ad mulierem hodie el craslïno,' ul die tertio audias
l
mensis qui a solemniiate occisi agni quinquagesi- verbum Dei ; hoc esl quod ait Apostolus! Cor. vu t.
mus est; ac per hoc in isla timbra futuri secundum Bonun esl homini mulierem non langere, salvo la-
agni immolali diem feslum; quia quinquagesimo men infirmis remedio nuptiali. I Cor. vu : Sed quia
die lex data est, scripla digito Dei. Ita in ipsa veri- tempus brève est, superest ul qui habent uxores, sint
tate Novi Testamenti a festivitale immolali Agni Jesu tanquam non habentes.
Chrisli quinquaginta dies numerantur, ubi Spiritus Sanclifica illos, etc.| (RAB.)Qui ad «inspectera Dei
sanclus de allissimis dates sit, qui esl digitus Dei. desideral venire, sanctificel se fide et conversatione.
In die hac, etc. Quadragesiraa scilicet septima die et lavet vesiimenta, id esl opéra hodie et cras, in
poslquam egrcssi sunt de iEgypto, prima die, scili- proesenti scilicet et in future, ut ad gloriam resur-
cet Junii, pervenerunt ad montem Sina, ihique per- rectionis pervenial, quam terlius dies insinuât.
aciis duobus diebus quibus sanetificali sunt, tertio, „ VERS.11.—In die enim terlia, elc. Hac die data -
id est quinquagesimo, legem acceperunl : et boec est lex in tabulis lapideis scripla digito Dei, hic est
est Peniecosies. tertius dies terlii mensis ab eùtu filiorum Israël de „
(RAB.) In Sina una mansio fuit, sed inter omnes jEgyplo. A die ergo quo pascha fecerunl, ideslquarlo
maxima. Ibi enim lex accepta, tabernaculum ere- decimo primi mensis,' usquequo lex data ebt, quin-
elum. LbiExodus et maxima pars Levilici omnesque quaginta dies numerantur, decem et septem scilicet
* primi mensis, reliqui a quarto decimo, et omnes
Iibrijegis pêne conscripli sunt.
VERS.5.—Moyses autem, etc. ( GREG.,lib. vi Mo- Iriginta secundi, qui sunl quadragînta seplem, et
ral., cap. 27.) Alia lillera : Moysesaulem ascendit in terlius lertii mensis, qui esl ab occisione agni quin-
montem, et Dominus descenditad eum. Mons alliludo quagesimus : sicul a passionc Chrisli, usquequo da-
conlemplalionis esl, in quem ascendïmus, ut ad ea ter Spiritus sanclus, quinquaginta dies numerantur.
quoe ultra infirraitalem noslram sunl inluendo sub- digilus enim Dei Spirilum sanclum significat.
Ievemur. Sed Dominus descendit, quia, sanctis mul- (ISID.,Quoest. in Èxod., cap. 28, tara, V.) Qnin
tuin profrcienlibus, parvum aliquid de se aperit. quagesimo die post pascha lex Moysi data est etc.,
VERS.4, 5, — Alas aqnilanim. Vocal doctrinas: usque ad vel quia veritatem legis infidelibus ner ca-
'
249 GLOSSA ORDINARIA. — LIB. EXOD. 250
liginein dixit, ul videnles non videant, et audiente: A m pedibus, virgam teneas in manu , et azyma cum
nos intelligant (Isa. vi). amaritudine comedas. Sed nec in prima mansione,
VERS.12.—Cavete, etc. (RAR.)Prius prohibe! po- nec in secunda, nec in tertia, nec cum transieris
pulum in montera ascendere, mortemque minatur mare Rubrum, etiamsi ad mare veneris, et fuerit
nunc jubet ut clangente buccina ascendant in mon- tibi amariludo in dulcedinem versa, nec in Elira,
tem, humanam scilicet eompescens audaciam, et ai ubi erant duodecim fontes aquarum et septuaginla
obediendum invitans : quia ad proedicationis vocen arbores palmarum, etiamsi Raphidim proeterîeris
debemus nos'ad superna erigere, nec sacramento- coeterosque profeetus ascenderis, nondum idoneus
runi imesligalione sponté proesumere, sed Dei voça- judicaris, sed cum veneris ad montem Sina. Vix
'
lionem sequi. - ergo merèberis aliquando suscipere proecepla liber-
VERS.15.—Buccina. Quasi vocina : a voce, vel tatis , et audire : Ego sum Dominus Deus tuus , qui
a vocando, vel a bucca eduxi te de lerra Mgypti, de domo servilulis. Hic ta-
VERS.14-17.-—Cumque laissent vesiimenta sua, men non est sermo mandati, sed quis sit qui man-
elc. Non sufïicil ad virlûtenr conîemplationis emun- dat oslendit.TPrîmum mandatum ergo est : NoiVerunt
dare opéra poehitentioelacrymis, nisi sequatur casli- - tibi dii alii proeter me.
tas mentis et corporis. Unde Matlh. v : Beati mundo B (AUG.quoest. in Exo'd. ) Quoeritur quomodo decem
corde, elc. Et Sap. i : Tu matevolam animam non proecepla legis dividenda sint ? elc., usque nisi ad id
inlroibit sapienlia. quod dictum est : Non erunt tibi dii aliiymter me ?
VERS.18, 19. — Totus aulem mons Sinaifumabat, ( ISID.) Dat Deus Moysi legem innocentioe nostroe,
elc. (GREClib. vi Moral., cap. 27.) Legem dateras el agnilionis suoe, quoe in dècem verbis consîslit,
Dominus in igné fumoque descendit, etc., usque ad 'Scriptain tabulis lapideis digito Dei. Tria sunl quoe
vincunl quod sunt. pertinent ad dilectionem et cognitionem Trinilatis,
(ID., lib. n Moral., cap. 2.^ Sacra eloquia in septem ad dilecliôhern proximi, quibus bumana so-
exordio narralionum qualitalesexprimunl, terminos- cietas non loeditur. Primum peilinet ad Deum Pa-
que eausarum aliquando a posilione Joci, aliquando trem -..DominusDeus luus'Deus unus est, ut Jioc au-
a posilione corporis, aliquando a qualilale aeris, diens unum Deum colas Patrem , et in multos fictos
etc., usque ad punituri aulem Sodomam vespere deos fornicalionem non eflundas. SeGundum ad Fi-
venisse memoranlur. lium : Non assumes nomen Domini Dei lui ,in vanum ;
VERS.20-25. —Descendiique Dominus, elc. (ID. , îd est, non putes creaturam esse Christum Dei Fi-
lib. v Moial., cap. 26.) Moyses ascendit, etc., usque lium, quia omnis creatura vanilali subjecla est, sed
ad eum aliqualenus balhutiendo resonamus. Deum de lumen de lumine." v
^oequalem Patri, Deo,
VERS5. -=-"NonJtabebis deos alienos, elc'. (ORIG.)
CAPUT XX.
Primum mandatum est : Non erunt libi dii alii proe-
VERS.2. — Ego sum Dominus Deus luus. (ORIC, ter me,' el sequitur: Non faciès libi idolum, neque
hom. 8 in Exod. ) Qui contemnit proesens soeculum, utlam simililudinem, etc. Hoec omnia quidam simul
scilicet jEgyplum , et per verbum Dei "translates pillant esse unum mandatum : quod si ila coftipulc-
non invenilur quia ad futurum soeculum festinet, de tar, non complebilur mimeras decem mandalorum.
eo dicil Deus : Ego sum Dontinus Deus'tuus, elc. Est ergo primum mandatum : Non etunt tibi dii alii
Non ad illos tantum qui de Jïgjpto profecii sunt, proeter me, etc. Secundum, Non faciès tibi idolum,
sed "ad eos qui ultra iEgyptiis non serviunt, de neque ullani simililudinem, elc. Incipiamus eigo a
iEgypto educti de domo serrilutis ( Psal. LXXX). primo mandate : Non erunt ïiiii dii alii proeter me,
Negolia soeculi, actes earnis, domus servilulis esl ; Sfdixissel,ANon sunt, absôlulior sermo videretur ;
sicul relinquere soecularia, et secundum Deum vi- sed quia dicit, Non erunt, non negavit quia sint,
vere, domus libertatis esl. Unde Joan. vin : Sijwr- sed ne illi sint, cui hoec proecepta danlur, inhib'uit.
manseritis in sermone meo, agnosedis veritatem, et , Hinc Paulum sumpsisse pulo I Cor. vin : Si quidem
veritas liberabil vos. Ergo jEgyptus esl domus ser- sunl qui dicuntur dii sive in coelo,sivein le)va. In aliis-
vilulis; Judoea et Hierusalem, domus liberalilalis. que locis invenies deos nomînari sicut ibi : Rex
Unde Gai. iy : Quoesursum estJSiervsalem, libéra est. magnu* super omnes deos,'Qi Deus Djio loculus est,
Sicut ergo terrena .Egypius filiis Israël domus dici- etc. De doniinis idem Apostolus dicil : Sive thr-oni,
tur ^servilulis ad comparationem Judoeoeel Hierusa- sive dominaliones, etc. (Col. i. ) Dominationes vero
lem , quoeeis esl domus libertatis 1 ita ad compara- ' non aliud sunl quam ordo quidam dominor'um et
tionem coelestis Hierusalem, quoe esl mater, liberia- . miiltîiudo. In quo videlur sensum legis aperire Apo-
lis, lotus mundus el quoe in eo sunt, domus dicilur stolus; acsi dicat : Licet sint domini mulli, qui aliis
servilulis : et quia de paradiso libertatis per pecca- genlibus dominentur, et dii mulli qui ab aliis colan-
tum venlum esl ad servilutem mundi, primus sermo lur : séd lamen unus Deus' est nobis, el unus esl
decalogi de liherlale esl : Ego sum Dominus. Deus' Dominus. Un3eT)eut. xxxn : Cum divideret Excelsus
luus qui eduxi te lerra Mgypti, efc ; banc vocem in génies et separabat filios Adam , statuit terminas
jEgyplo audire non poteris. Et si libi iitjungalur ul gentium secundum numerum angelotum Dei. Angeles
facias pascha, accingas lumbos, accipias sandaii? ergo, quibus gentes commisit Excelsus, dominos
251 WALAFRIBI STRAB1 Fi!LD. MON. CPP. PARS L — THEOLOGICA. 2S2
i
vel deos appelîal Scriptura : deos quasi a Deo datos, A num, hoc esl bellum denuntiare omnibus aliis, qui-
et dominos a Domino poteslatem sorlilos. Unde eis bus in baptismo renuntiasli, solum Deum coufitens
dicitur psal. LXXSI: Ego dixi : Dii eslis et filii Ex- Patrem et Filium et Spiritum sanclum. Sed hoc con-
celsi omnes. Vos autem sicut hommes moriemini, et fiienles nisi loto corde diligamus Dominum Deum
sicut unus de prinapibus cadelis ; imitantes scilicet nostrum, loia anima-, tota virlute «i adhaerentes,
diabolum, qui princeps omnium faclus est ad rui- non sumus effecti pars Domini, sed in confînio po-
nam. Unde constat quod exsecrabiles fecil eos pree- sitii illos patimur
Joffensos quos fugimus, et ad
varicalio, non natura. Tibî ergo, o Israël, qui pars quem fugimus, propilium non effieinius. Quibus pro-
Bei et funiculus ejus es, non erunl y inquit, tibi dii pheta dicitj Yoeduplici animo (Eceti. n). Et iterum :
alii proeterme: quia ver,e Deus, unus esl Deus, et Usquequo claudicatisiutroque pede? (III Reg. xvm.)
vere Dominus, unus est Dominus ; eseteris vero ab Âb illis ergo quasi fugaces csedimur, et a Dominono-
ipso creatis contulit hoc nomen non natura, stro quasi instabiles non defendimur, unde Jer. iv :
sed gratia. Non hsec tanium dicunlur ad Israël Avialores lui inimici facli sunt tibi."Multisunl animai
secunduni carnem, itno ad le qui Israël effeetus: amatores, capti décore ejus, cum quibus meretri-
es mente Deum videndo, et circumcisus corde, non cala esl, dicens. Post amatores meos ibo qui dant
carne ; si lamen ita agas ut dignus sis esse pars ; g mihi vinum meum, etc. ( Ose. n ) : hos offendit re-
Dei, et in funiculo haîreditatis ejus metiri : alioqnin versa ad virum priorem. Nisi ergo lola flde perma-
exemple tibi sinl qui ad hoc yocali fueranl ut essent, neas cum viro tùo, pro sceleribus quae commisisti
pars Dei, et exigentibus peceatis dispersi sunl per• suspectus es ^ omnes motus luos, nspectus et inees-
omnes génies, et educti de'domo servitulis jam non[ sus notai ; nil ullra in le Iascivum videre, nihil.dis-
jEgyptiis solis, sed omnibus genlibus serviunt. Qui; sclulum vel prodigum potest. Si ergo acceplam gra-
enim peccai, servus est peccali ( Joan. v ). liam aegligis, el implîeas te soeeularibus negotiis,
VERS.à. — Non faciès, etc. ( OEIG.) Non fades conlinuo immundus spiritus redil cum seplem ne-
tibi ipsi idolum, neque omnem similitudinem, etc. quioribus (Malih. su), ne iterum expelli possit,
Aliud sunl idola, aliud dii. De diis enim dicitrApo- et flunt novissima pejora prioribus. Nulla ergo so-
slolus,ICor. vin : Si quidem snnt dii multi, etdomini; cietas templo Dei cum idolis. Si Dei sumus, taies esse
multi, etc. De idolis vero, quia nil est idolum inj debemus in quibus habilet et inambulet Deus ; unde
mundo ; de similitudinibus autem non addidit, quia Isa. LU: Qui portath vasa D/)minîs,exite elimmun-
nil sunl. Hic autem dicitur : Non faciès ûbi idolum, dum nolite tungere,^! ego recipiavi vo&,etc. Dicit
neque similitudinem omnem. Aliud est ergo facere ergo : Non erunt libildii alii prwler-nie.
idolum, aliud similitudinem. Verni causa, si quis in G VERS.S -11. — Non adorabis, etc. Aliud est co-
suro et àrgento, ligno vel lapide, facial speciem qua- lère , aliud adorare. Potest quis invitus adorare, vel
drupedis, vel serpentis, vel avisj et statuât adoran- adulando regibus idololalris,-veltormentis victus, cum
dum, non idolum sed simililudinem facil. Qui vero sciât quia idolum nil est. Golere vero est loto his af-
facit quod non est, speciem scilicet quam oculus non feclu et studio niancipari. Uirumque ergo resecat,
vidit, sed animus sibi fingit ; ut si quis Immanisi ut nec affecta colas,inée specic.adores.
membris caput canis aul arietis formel, vel in unoi Ego sum Dominus, etc. Vide henignitatem Dei :
homînis habitu duas faciès, aul hiuuano pectori po- ut nos doceal et perfeclos faciat, fragililatem huma-
Slremas parles equi aul piscis ; qui hoc facit, non si-. norum affectuum non récusai ; omnia agit et patilur
militudinem, sed idolum facit : facit enim quod non[ propter nos, nolis el usitatis nobis loquitor affectibus.,
est, nec habet aliquid simile stii. Ideo dieil Apostolusi (OBIG.,ubi supia.) Omnis millier aut sub "viro
quia idolum nihil est in mundo (I Cor. vm). Non enimi est, 1 et subjeeta est legibus viri (Eph. v), aul mere-
aliqua ex rébus coiulanlibus assumitur species, sed1 trix est, et ulilur libertale peccandi. Qui ingreditur
quod mens otiosa et euriosa reperit. Similitudo verot ad meretricem, scit quod àd-prostitutam et cunctis
est eum aliquid ex bis quoe sunt vel in coelo, vel ini patentera ingressus est, ideo"de aliis îndignari non
terra, vel in aquis formalur : sed non sicut de bis; D potest. Qui legitimo utilur matrimonio, non palitur
qua; in terra sunt vel in mari similitudinibus prom- uxorem peccare, sed accendilur^elo ad servandam
ptnm est pronuntiare : ita eliam de coelestibus ; nisï[ castitatem matrimonii, ulpossit legilimus fieri pa-
quis dicat de sole, et luna, et sîeilis hoc posse sen- ter. Sic omnis anima aut prosiitula est cum tamo-v
tiri, quorum formas exprimit genlililas. Sed Mosess nibus, et habet plures amatores ul intrent ad-eam,
eruditus onini sapienlia^Egypliorum etiam quaeapud[ '_ modo spiritus fornicationis, modo avaritia, pos'ï
illos erant in occuliis prohibere cupiebal, sieut He-- hun'e veniet spiritus superbise et alii plurimi; alter
calem aliaque doemonumformas, quoeApostolus spi- tamen alteri non iuyidet, nec zelotj'pia movetur,
rilualia nequitioe in. coelestibusvocat Eplies. vi ; de>' sedjsese invicem invitant; unde, adducitsecum altos
qnibus forte dicitur : Inebriatus est gladius meus ini seplem spiritus nequiores se, etc. (Luc. xi.) Sic nul-
coelo(Isa. xxxiv). His enim fornîis et similitudinibusi ïam zelolypiam amaloru'm suorum palitur animaquaî
invocabantc'oemonia ad repellenda vel Mtanda mala. dsamonibus esl prostiluta ; si vero eonjuncta fuerit
Sciendumjamen quia cum decreveris hoc servaie> ^iroiegitimo, id est Christo, elîamsi aliquando fue-
numdalum, et haVere unura lantum Deum et Domi-. rit pecealrix, dira caro peceare non palitur, nec
253 GLOSSA ORDINARIA. — E1B. EXOD - 254
ferre potest ul alludat aduiterîs ; excitatur super eam  latur pro peccato ; omnia enim ei servanlui In fu-
zeîus ejus, et défendit coujugii castitalem ; si autem turum . unde Mallh. YIJI): Quid venisli ante tempus,
viderit eani temerantem'COnjugii jura, et occasio- iorquere nos ? Redduntur autem peccata Jn filios
nem quserere peccandi, dat ei libeîlum repudii ; quos genuit^per peccatum,- qui in carne positi fia-
unde Isa. L : -Propter iniquitates veslras Aimisil ma- gellantur. Non vult Deus morlem peccatoris, sed;,ui
trem veslfam; hoec qui loquitur et zelans estet zelô mugis convertalur el vhsfit (Ezecli. xxxin). ->Miseri~
commoîLishoc dicit. - Est etiam novum 'genus hoc iors ergo reddit peccata patrum in filios, quia dra-
bonitalis" ejus, ut eliam post adulterium reverten- bolus et angeli ejus, qui eliam peccati paires effl-
tem et loto corde poenitentem suscipiat. Unde : Nu-n- ciunlur, indigni sunl quod in proeseiUicorriplantur :
quid tnulier si exieril a vin, el dormierit cum alio filii eorum, et qui per ipsos ad societalem peccati
viro, revertensrevertelur ad virum sutim ? etc. El ascili sunt, recipiunt in proesenli quod gesserunt,
alibi : Et postqnam {ornicata es Jn his omnibus, ut, purgati, diabolo in poena socii non efficianlur.
dixi : Revertere, etc. (Jer. ni.) Hic ergo Deus zelans Unde psalmo LXXXVIU : Visit-aboin nirga iniquitates
si requiril et desiderat animam luam sibi adboerere, eorum, etc., misericordiam autem meam non aufe-
siservat, corripit fit indignatur, velut zelélypia qua- ram ab eis. D'eusenim zelans est, et animam quani
. dam erga te usus, spem tjbi esse, salntis agnosce. B sibi despondet in fide non yull in contaoeinalione
,Si vero correplionem conlemnis, discedit a te zelus peccalispermanere, sed cito purgari. Si autem no-
ejus, secunduni illud : Propterea discedit zelus meus luerilpurgari, in interitu eorum ridehil, dicens eis
a te, etc. (Exeek.-xu.) Vide miserjcordiam et pie- Matlh. xxv : Discedite a me., matedicii,' in ignèitis
tatem Dei-;'quando-vult misereri, indignari se dicit cetenium, etc. Soiamus ergo nos ùrpraesenti corripi,
et irasci, sicut per Jeremiam dicit : Dolore et fl-a- _ut in futuro quiescamus. Unde : Cum casligamur,
gello castigaleiis, Hiencsalem, ni non abscedai anima a Domino torripimur, ne cum hoc mundo damné-
mea a le (Jer. vi). Flagellât enim omnem filiumtjuem mur r
recipil {Bebr. XH). floc autem terribile, hoc extre- -(ID.) In hoc sermone soient nos liserelici suggil-
mum, "si non corripimur pro peccatis : cum enltri larè, quod non s'ilboni Dei sermO, qui pro peccalis
ruodum peccandi excedimus, auferelur aaiobis eliam alterius alium judicat. Sed qui Deum legis man-
zelus Dei, nec ultra irasciiur. dantem haie diçent non bonum, -iuslum tamen di-
Visitonsiniquitaiem-, etc. (OWG.)Reddens peccata cunl : nec ipsi quidem possunt ostendere" quoniodo
patrum in filios, etc. Aiunt boerelici quod non boni jusliliae videalur convenire si alio peccante alius pu-
Dei senno sit,- qui pro peccalis alterius alterum di- niatur. .
- cal plecti 4 Deum tamen legis juslum dicunt, nec G (ISID.)Primum mandatum prohibet subreplionem ;
- pbssunt ostendere quomodo injuslus sit, si aiium secundum, errorem ; tertium interfîcit sseculi amo-
alio peccanle punit. Sed interior homo nosler aul ,rem; qûartuni, impielatem; quintum, crudelitatem;
dicilur. habere Deum Palrem, si secundum Deum sextum , fornicaiionem, ; seplimum, rapacitaiem;
vjvit; aut diabolum, sivolunlalem illius facit; unde octavum perimil faisitatem; nonum, muiidi ctvpidi-
Joan. vin : Vos de paire diabolo cslis, et desideria lalcm; decimum, adulterii cogitatîonem. Et nolan-
patris vestri facere mdtis. Sicut ergo semen Dei in dum quod sicut decem plagis perculiuiUur Jïgyptii,,
nobis est, cum yerbun\ Dei servantes non pecca- sic decem proeceptis scrîbuntur tabute, quibus popu-
mus, secundum illud I Joan. m, J^ui ex Deo est, " lusDei regatur et dacmones occidanlur. In duabus
non_peccat, quia semenDei manel in èo; ita cum a enim labulis scripta est lexpropter duo Testamenta
diabolo suademur ad peccandum, semen ejus susci- significanda : vel qnia sunt proecepta duo dilselionis
pimus; cum facimus quod suadei, jam genuiî nos, ^ Dei et proximi, in quibus Iota lexpendet ei prophetw
nascimur enim ejus filii per peccatum. Sed quia (Matth. xxn). In una'enim tria pracepla, qusa ad
fere sine adjutorio nonpeccamus , sicut adulterium dileclionem Dei perlinent ; in altéra vero seplem,
uemo solus committit, necesse est adulteram eon- quaa ad-socielatem proximi. Lapideae %ero iueiunt
sortem fieri, etsi non plures, necesse esl aliquem D tabulai, quia cor Judaîorum eral lapideum e! inseu-
vel aliquam ministerio sceleris adjungi : qui omnes, sibilô, durum elsiolidum; unde Ezeclî-.xxxvi : Au-
velut unus ex allero," secundum persuasionis ordi- ferûme-or Inpicleum,et dabo eis cor cameum. Et Apo-
neni, generali, ex diabolo progeniem ducunt; velol slolus ail (II Cor. ni) : Non in labulis lapideis, sed
in Iradilione Domini ,djaboIus inlra\il in cor Judas, in labulis cordis carnalibus, quoe senliant scilicet et
et p'rimum filium peccati genuil, qui solus hoc fa- iiilelligant.
cere non polua ; abiit ergo ad Scribas et Pharisseos VERS.12. •—Honora palrem, etc. Hoc esl primum
el pontifices; naseitarergo ex Juda generatio tertia, sepiem mandatorum quae pertinent ad proximuoe,
et quafta peccati. Yideamus ergo quomodo peccatÊ - Eene autem seplem sunt. Septenarius enim ex ter-
patrum îeddit Deus in filios in terliam ef quàrlam • nario constat el qualernariô: Ternarius -\ero ,animoe
progeniem, et non in ipso. Do patribus enim nîhil corgruit, qu.c est ira'scibilis, concupiscibilis etratio-
dicitur. Diabolns ergo, quia jam peccandi modum naiis. Quaternarius corpori. ' ,
excessit, tanquam vesiimenlum concretum in sa>i VERS15. —Non occides, etc. (AtiG.,guoest. 64 in
giûne non erît mund:is in hoc scecuSo: non flagel Effod.) El qvod {'ielum est : non occides, non Dulan-
âS5 WALAFR1DI STRlBl FULD. MON. OPP. PARS L — THEOLQGICA. 256
àum est fleri contra hoc prseceptum quod le\ oc- À hoc accipiendum est intellisere, cum sibi loqui
: enim Deum limeanl ne non satis elucel. l
cidil, vel occîdi aliquem Deus jubet ille moriantur,
facit, qui jubet quod minislrum negare non li- VERS.20. — Nolite limere, etc. (AUG.^quoest. 7-4.)
cel. Sic iili cohibendi erant a peccalis, timendo scilicet
VERS.l&.—Nonmmchaberis. (IsiD.)Qu3?nlur quo- nel poenas sensibiles paterentur ; quia nondum po-
que quomodo différât non moechabetis a'h eo quod terant amare jusliliam, et tenlabanlur a Domino,
paulo post dicitur : Non concupîsces uxorem proximi «t appareret cujusmodi cessent4 non ut Deo noli
lui ? In fioenim quod dictum esl, non moechaberis,po- fièrent qualescunque essent, quem non latebat, sed
terat et illud intelligi ; nisi forte in illis dùobiis ut in1er se et sibimelipsis.
proeceptis non înoecbandi, et non furandi, ipsa opéra -VERS.21, 22. — Stelitque populus, eter (GREC,
nolala sint, in bis vero extremis concupiscenlia ipsa : homil. 6.) In quibusdam locis Seripturae bistoria ser-
quaelantum differunl, ut aliquando moechelur qui non vanda est, etc., usquead Moses'accessit ad caligl-
eoncupiscit uxorem proximi,-cum aliqua alia causa nem, in qua'eratDeus.
ipsi miscetur. Aliquando vero concupiscat, nec ei mi- Non-'facielis deos, elc. '(AOG.,quoest. Toi) Repe-
sceatur pcenam timens : et hoc fortasse les oslen- titur quod in primo proeceplo dictum est ; et per ar-
derG voluit, quod ulraque peccata sunl. " gentea elalirea, omiiia simulacra inlelligunlur, sicut
(In.) Item quseri solet utrumnomine moechiai eliam in psalmo cxm : Simulacra geulîum argenlum et au-
fornicatio tenealur, etc., usquead alqueillorum mem- rum, opéra manum hominum.
brorum non iegîtimus usus probibilus débet intelligi. VERS.2£.—Allare de terra,, etc. Ostendit ideo,
VERS.15. —Non furlum faciès, etc. (Âuc., quoesl. interdictis simuiacris , allare de lerrena materia
îl in Exod.jSeA rursum quserïlur quomodo différât, concedi, 111uni Deo hoslia et sacrillcia in eo offe-
non furlum facias, ab eo quod paulo pbst dicitur rantur.
denon concupiscendis rébus proximi? Non quod om- (GREG.,lib. m Moral., cap. 20.) Allare déterra
nis qui eoncupiscit rem proximi, furalur ; sed omnis Deo faeere-,-est incariialionem Chrisli sperare. Tune
qui furatur, rem proximi eoncupiscit. Poterat illa enim a Deo noslrum munus accipilur, euni in hoc
generalitate, ubi de non concupisçenda re proximi allari nostra humilila's, id est-super Dominicseincar-
praecipitur, etiam illud quod ad furtum perlinet con- nationis fidem posuerit quidquid operatur. In altari
tineri. ~
ergo de terra oblalum munus ponimus, si actus no-
" VERS. 17. —
16, Nonloqueriscoiiirapwximum,ele. stros Dominicaeincarnalionis fide solidamus. 1
(AoG.,ubi supia.) In eo eliam quod dictum esl, etc., VERS.25, 26. — De seclis lapidibus. (ISID.)Secti
usque ad e$ bujusmodi. G lapides sunl qui unitalem scindunt, et seipsos divi-
VLRS.18. — Cunc'us autem populus videbat vo- dunt a socielate fralrum : hos in corpore suo non ,
ces, etc. (AOG.,quoesl.72 in Exod.) Solet quseri quo- recipit Christus, cujus corporis figuram altaris côn-
modo populus videbat vocem, cum vox non ad visum, slruclio significat. Lapides non seeti ex quibus altare
sed ad auditumperiinerevideatur, t\c,usque adaudi construi jubetur, sunt qui per fidem iiiunitale soli-
quid luceat, non solemus dicere. dantur ; de quibus dicitur I Pétri 11: Vosoeslislapides
VERS.19.—-Loquerelu nabis, etc. (AUG.,quoesl,73.) mvi, cooedificatiindùmos spiiiluales. His non-est in-
Signifteaturad velus testamenlum timorémpoliusper- jectum ferrum, quia 1incorrupti sunt, et jaculama-^
tinere, s'eut ad novum dilectionem ; quamvis in ve- ligni ignita non receperunt : omnes unum allare
teri novum lateat, et in novo vêtus pateat. Quomodo faciunl in unitale fidei el concordia cliarilalis a.
autem tali populo tribualur videre vocem Dei, si
a In praeceptis decalogi enumerandis Origines et in duabus illis concupiscentiis subjugandis, videlur
Auguslinus in testimoniis Glossae initio capilis al- polius expetiisse duo dislincta prsecepla, cum sint
latisvidentur contrarias sequi senlenlias. Nam Orï- qui concupiscanl uxorem alterius, et dedignantur
genes exislimat non posse computari decem man- Q tamen divitias aut mancipia alterius concupiscere,
data nisi secundum sit : Non faciès tibi idolum et vice versa : at nemo esl veri Dei cultor qui diffi-
neque ullam similitudinem, etc. Auguslinus auiem, cullatem patiatur in idolis spernendis. Caeterum baec
licel illam Origenis enumeralionem non rejiciat, diversilas enumeran'di in re ipsa nulia -est : non
aliam tamen diversam judicat aptiorem, ut prohibi- enim ponitur aliquodproecepium ab Augusiino quod
tioneni de irioUs ac simuiacris adoraiïonis causa negatur ab Origene, aut vice versa ; sed unus prse-
faciendis, existimet esse primi praecepti explicalio- cepla ralionë cujusdam subordinalionis conjusgil,
nem : et deinde duo pivcoepta statuit ad vetita desi- quae aller ralione terbalis connexionis séparai, el e
deria cobibenda, unum quo concupiscenlia uxoris converse Nam conjungit Augustiîius piveceptum
aliénas, alterum quo concupiscenlia omnium aliarum non ïacièndi idola pioeeepto non colendi nisi unum
rerum quseproximi sunl, refrenelur. Origenem se- Deum, quia illud huic subordinalur et esl explica-
quunlur Athanasius in Sjrnopsi Scrîpturarum ; Gre- tior ejûs eliam ad caeremonias genlilium velandas
gorius Nazianzenus in carminé quo deeem prsecepla exlensio : Origenes autem ea in duo praacepla dis-
enumerat ; Chrysostomus in seeunda exposilione pertilur, quia' contextu ipso sermonis discerni vi-
Mallhaei, nom*49 ; Hieronyinus el Ambrosius cap. demur, sine ulla nota connexionis/slcut caslera sc-
vi Epislolae ad Ëphesios. Angustini autem enumera- •quenlia : Non habebis deos altenos ; Non faciès tibi
lionem eo sensu sequunlur doctores scholaslici, quo sculplile ; Non assumes, elc. Rursus illas duas con-
ipsemet Auguslinus, ita scilicet eam priori pr.»fe- cupiscenlioe duplicis probibiliones in unum pvxce-
t entes, ut tamen priorem non repnlenl incongniam. plum conjicit Origenes, propler consequenliam con-
Et resera repugnantia quam invenil pravus aiïecius texlus, qua videplur ad unam pertïnerg senlcnlinm,
1
237 GLOSSA ORDINAUIA.— LIB. EXOD. S58
CAPUT XXI. A tiam restituât,secundum Evangelii ininisterium ne-
cesse habebit. Si autem ipsa anima per errorem
VERS.1.6.— Hoecsunl judicia, elc. (AUG.,loc. necata, -post proïalum abortivum, hoc esl opus mor-
91 in Exod.) Dislinctius amodo explicanlur ea quoe liferum, in infidclilate perseveraverit, sine dubio se-
ad proximum pertinent ; nolauda locutio cum dictum ducior illius, quasi verus homicida, oelerna morte
sit Moysi: Hoecsunl judicia quoepropanes eis; caslera reus erit.
ad populum dicunlur. (AUG.,quoesl. 80 in Exod.) Quod non formalum
Si emeïis servum Hebroeum, elc. (ÀUG.,quoesl. 77 puerperium noluit ad honiicidium pertinere, eter,
in Exod.) Ne Cbristiani hic flagitarent a dominis .usque ad et ideo nondum sensibuspraedita.
suis, apostolus jubet dominis ser\os esse subditos (ORIG.,hom. 10 in Exod.) Quod si liligabunt duo
(/ Pelr. n), ne nomen Domini erdoelrina-blasphe- viri,let 'percttsserinl mulierem proegnantcm,et exieiit
melur : illud enim inde constat In mysterio esse infans ejus nondum founalus, delrimenîum palietur,
prasceptum, quia pertundi subula ejus aurem ad quantum indixeril vir mulieris, el débit pro anima
postem pra'cepit Deus, qui libertatem recusasset. sua. Quod si formatus fueiïl, dabil animam pro ani-
(GREC.,hom. 5 inEzech., tom. H.),Sciendum quia ma, oculum pro oculOj elc. Primum videamus de eo
cum activa et contemplativa"vila ex Dei gralia sint, B qui nondum formatus exieril, quomodo jubetur
elc., usque ad -quia 111a quies intima in oeiiigmaie damno pecunise percuti unus-ex liligantibus, cum
vîdetur. duo dicantur. Quid eliam hoc quod vir mulieris im-
Sex annis. (ISÎD.) In sex setatibus bujus ssecuîi ponit ei, el non eis ; et" dabil, et non potius dabunt.
servientes, septimo die, id est aelerno sabbalo, libe- Quod si infans jam formatus exierit, animam dare
rabimur, si tamen voîuerimus esseliberi dum in pro anima facile intelligimus : morte scilicet vin-
-hoc soeculosenimus peccalo. Si autem noluerîinus, dicetur peccatum. Quae autem sequunlur, opéras
perforabiiur auricula in testimonium inobedienliae, prelium est explicare. Nec enim videtur eliam
èlcum uxore et fiiiis noslris, guos praetulimus liher- infans formatus calce liligantis -percussus, oculum
tali, id est cum carne et operibus ejus,-peccaio ser- in ventre perdidisse, dentés vero omnino non ha-
viemus in seternum. bui'l. Si enim hoc ad matrem refcramus, quomodo
VERS.7-12. — Si quis vendideril fiiiam, etc. abortîens mulier oculum perdil, aut dénies dolel?
(AUG.,quoest. 7S in Exod.) Non abibit ita ici recedunt Sed es'to aut in oculo aul in dente pèrcussa aborti-
ancillai, etc., usque ad jntelligitur quod cum eo gra- vit, livofem vel vulnus accepit, quid eliam combu-
tis exibil, «on a marito separata. sluram dicimus pro combusiura? Nunquid'liliganli-
YERS.'"13-17. •—Qui autem non est insidiatus, etc. u bus viris assislens mulier Combmï poluit, ut com-
(RAB., in Ea;orf.,lom.Ji.)Homicidis non spontaneis, busiura pro combusiura solvatur?ln Deutcronomio
etc., usque ad Chrisli posuerit, salvus erit. quoque hoecfacile explicari non queunt. In Scriptu-
(AUG.,quoesl. 79 in Exod.) Si autem nolens, seâ ris tamen iisdem vocabulis et officiis meuilira animae
Deus liadiderït'in manus ejus, elc. lia hoc dicitur, nominantur, quibus utunlur vel appellantur membra
etc., usqùe ad et Judas ideo juste tradidil. coiporis. Unde Mallh. vu '. Vides feslucam in oculo
VERS.18. •—Si ïixati fuenint, elc. (RÀB.) Idem fratiis lui, et Irabem quoein oculo tuo est non vides.
BSt, si quis cum proximo conlendens duvilia mentis, El Mailb. XIII: Qui habel aures audiendi audial. El
Tel parcitale, spernëndo' scilicet vel non consulendo, Ttom. x : Quam spiciosi pedes èvangeliz-anliumpacem !
exasperavil ; et ille înfirmatus trislitia, a fervore Ne nos ergo voeabulorumsimilitudo conlurbet. Sunt
dileclionis languerit, reus per confessionem, operani ergo duo litiganles, duo disputantes et dogmalibus
p'oenilentiaeet impeusam promissae emendationis in vel quoestionibus legis, et mantes circa verloium.
medicos,, id est doctores, impendat, qui infirmum pugnas; unde Apostolus," ÎI Tim. n : Nolile conlen-
ba'Culoconsolalionis erigant, et fomentis proedica- dereverbis, etc. EtJbidem.: Quoeslioneslegis devita,
lionïim in prislinum dileclionis slaluni restituant. ^ sciens quod générant lites. Qui ergo istis in qusestio-
In correclione necessaria esl discrelio, ne qui corri- nibns litiganl ad subversionem audientium , percu-
gere débet, occidai, vel in desperalionem velodium liunt mulierem prsegnaniem., et ejiciunl infaniem
miltat. formalum vel adbuc informera. Mulier prsegnans di-
VERS.22-28. °—Si rixati fueiint. (ID.) Si quis ali- cilur anima, quas imper concepit verbum Dei ; unde:
cujus animam, posl conceptum verbi, per incuriam A timoré tuo, Domine, in utero concepimuset pepe-
vel fraudera laeserit, ni vitale germen boni operis sa- ihnus (Isa. xxvi). Qui ergo concipiunt, et slatim
num proferre non possit : eliam si ipsa adhuein fide pariunl, non mulieres existimandae sunt, sed viri et
vivens perstiterit, ul danmuni illalum per poemlen- perfecti; unde alibi : Si peperit terra in una die, et
Non concupiscesdomum pioxhni lui, nec desiderabis prqinde diversis legibus prohibeantur. Quarc toU
-uxorem ejus, neque, etc. Auguslinus autem eas in hase diversitas in re ipsa consentit : sive enim una
duo proeceptadivisit, quia, ut dixi, prsecepium-de lege, sive duabus dislinetis prohibeantur aliqua,
uxore non concupiscenda non subordinatur divitiis idem est modo falearis iisdem verbis esse eadem
non concupiscendis, sicuf nec ipsa concupiscenlia prohibiis, licet ambigas faeianl ne verba ilia unam
yeliUe volupiatis.ordinalur ad concupiscentiam pos- an duas leges. , ' y
sessionum, sed diversi geneiis vitia procréant, quai
259 WALAFRIDI STRABI FULD. MON. OPP. PARS I. — THEOLOGICA 200
nata est gens die una simul (Isa. EX\Î). ïsta esl ergo L verbi comminui Let dividit. Propter hoc cnîin forlasse
generalio perfectorum, quae in die eadem concipitur de Domino dicitur . Dénies pecca'.orum contrivisti
et nasciiur. Pariunt autem Viri secundum illud Gai. (Psi. ni). Et alibi :\Molas leonum confringel Domi-
iv : Filioli mei, quos ilermn parturio, donec formelur nus (PsaL LVIÏ).Sic ergo per niembra dicitur loedi
in vobis Chrislus. Perfecli ergoel viri staiim pariunt, anima et percuti. Manum quoque pro manu, el pedem
id est, conceptum fidei verbum in opéra perducunt : pro pede deposcit. Manus animoe, virlus qua tenere
anima autem quos concipil, el in ventre reliriet et aliquid et cor stringere potest, ut actus ejus et for-,
noii paril, mulier dicitur. Unde Isa. xxxvn : Dolores titudo ; et pes quo incedil ad bona vel ad mala. Quia
parlas advenerunt et : et virlus pariendi non est in ea. ergo scandalizata anima non solum in fide sed eliam.
Hase ergo, inter se duobus liligantibus et scandala in aclibus dejicilur, qui per manus significantur,
proferentibus,percutiturel scandalizalur : ut verbum manus auferunlur illius^, quibus non bene operatur,
fidei quod tenuiter conceperat nondum formalum ab- el pedes, quibus non lieue incedit. Recipîel etiam
jiciat. Est enim in aliquibus formalum verbum, în combusturam, quia combussit el gehenuoe tradidil
aliquibus non formatum ; unde : Donecformelur in vo- animam. Per singula hoec oslendilur, ul percussor,
bis Chrislus (Gai. iv); Chrislus enim esl Verbum Dei. truncatis omnibus membris, a corpore Ecclesioeexci-
Damnum ergo palietur, qui excussit.Dedamnis ergo B dalur, utcoeleri videnles limorem babeant, et non
doclorem dicit Apostolus I Cor. ni : Si cujus opus ar- simililer faciant. Ideo Apostolus cum doctorem de-
seiil damnum palietur^ etc. Et ipse Dominus inEvan- scribit Ecclesioe, inter caslera prascipil, non percus-
geiio, Malih. xvi : Quid prodest homini si universum sorem (I Tint, m) : ne percutiens prasgnantes mulie-
mundum lucretur, animam autem suam perdal ? Unde res, id est animas insipientes, ponat animam pro
videlur oslendi quod quasdam peccata ad damnum anima, oculum pro oculo, denlem pro dente, etc.
pertinent, non tamen ad interiium, quia qui dam- De qualibus dicilur Matth. xxiv : Voeproegnanlibuset
num passus fuerit, salvari dicitur, licel per ignem : nutrienlibus in illis diebus, in quibus scandalizabun-
unde .ioannes dicit quasdampeccata esse ad mortem, lur, si fieri potesl, eliam ëlecti. Sciendum lamen quod
quasdamnon (I Joare. v). Quoeautem sint ad moilem, non esl perfectorum scandalizari, sed mulierum aut
non facile djseerni potest, Delicla enim quis intelli- parvulorum ; unde Matth. vvm : Si quis scandaliz-a-
gii ? (Psal. xviii.) Sed cum referuntur super quinque veril unum de pusillis islis, etc.
mnas acquisiloe alias quinque, et super duas duoe VERS.29-56. — Quod si bos comupela, etc. (RIE.)
(Luc. xix), qui mercedem hujus acquisilionis perdit, Hoc esl, si superbum molum aniini dominus, id est
damno dicitur percuti, sicut qui causam scandali in- ^ spiritus, non conslringit, et animabus interiium, vel
firmiori el muliebri animas proebuit. Dabit autem J corporibus ingerit iucommodum, reatus redundat in
secundum quod indixeril vir ejus , et dabit cum ho- custodem. Unde Proverbiorum decimo sexto capi-
nore animas discentis. Vir magister esl Chrislus, vel lulo : Cor hominis erudiel os ejus, et labiis illius ad-
qui pro Gbristo animarum doeior esl. Palietur ergo det graliam.
damnum qui conleiidit ad subversionêm audientium^ Triginta siclos. 'Hoc est secundum legis mandata,
pro anima quae nondum habuit infanlem formalum : per fidem et speni]et charitalem emendahit.
quod potcsi de scandalo caiecbumeni accipi. Potesl Argenii. Niiorem divini verbi, quo in fide Trinila-
eliam fieri ut qui lassit, instruat et reparet animoe lis el scientia decalogi instructi erant, compensa-
quoeperdidil, et cum honore, cum modeslla scilicet, bit.
cum mansuetudine, non cum lite, sicut cumscanda- Si quis uperuerit, etc. (GREC, lib. xvn Moral.,'
lum inlulit. Sed cum formatus infans fuerit, dabit cap. 15.) Cisternam aperire est validolntelleclu Scri-
animam pro anima. Formatus infans potest videri pturoe sacras arcana penetrare, etc.-, usque ad inde
sermo Dei in corde animoequoesuscepilgraiîam ba- infirmitas auditorum ad ima dilabatur.
piismalis, vel qui evidenlius et clarius 3-erbumDei Si bos alienusJelc. (AUG.)Non hpc in solo bove
suscepit. Reddet ergo qui percussil, animam pro . servandum est, sed in oinni pécore; a parte enim
anima in die judiciij'-scilicet apud euni judicem qui lolum inlelligitur. Sed hoc de carnibus occisi peco-
potest animam et corpus perdere in gehennam. Vel ris fieri non potest, quo non vescunlur.
ut qui sibi conscius fuerit tanli scandali, ponat ani-
CAPUT XXII.
mam suam pro anima scandalizaii, et usque ad mor-
tem dei operam quomodo ad fidem restituatur. Po- VERS.i. — Si quis furalus fuerit, etc. (STRAB.)
nat oculum pro ôculo : si oculum animoe loesii. id Secundum litleram quinque boves pro uno bove, et
est, intelleclum ejus turbavit, auferatur oculus ejus quatuor oves pro uno bove reddunlur : quia bos
ab eo qui proeest Ecclesioe,id esl inteilectus. Si dén- quinque utiïtates habet, eus quatuor. Bos enim ini-
iera loesit, qui suséipiens cibum verbi Dei commi- molatur, aral, pascil, laciat, el corium diversis usi-
nuere vel molaribus terere solebal, ut sublileni ad bus rainistral; ovis vero immolatur, et pascit, lac
venlrem animoeiransmitterel sensum : si hune den- et lanam tribuit. Allegorice vero per bovem 3udasus
tem ille vexaverit et evulserit, ut contritione ejus quilibet intelligilur, quem si quis Judoeusvendiderîl,
non possit anima subtiliter et spiritualiter suscipere poenoeleg^s subjacebil, quoe continelur in quinque
verbum Dei. auferetur dens ejus, qui non bene eibos libris Moysi. Per ovem Chrisiianus, q<u Chris)uni
£61 GLOSSA ORDINARIA. — LIB. EXOD. 262
imitatur, de quo dicitur : Sicut ovis ad occisionemh dicatores Evangelii monet ne superfluitatem appe-
^duclus'est (ha. LUI). Si quis banc vendiderii, qua- lant, sed habentes vlctum el vestilum, his contenti
tuor oves reddal, id est secundum inslitulionem sint, secundum illud Matth. x : Gratis accepistis,gra-
quatuor Evangeliorum poenitenlîam agat. tis date.
VERS.2-5. — Si effringehs fur domum, sive suf- VERS.26, 27. — Si pignus, etc. (AUG., loc. S9.)
fodiens, etc. (Am.,quoest. 84 jn Exod.) Si perfodiens Genus pro specie posuit : sic enim dictum est ac si
inventus fuérilfur et percussus mortuus fuerit, etc., de omni veste pignus dederit, cum de illo se speeia-
usque ad jarn enim plus esl quam fur. liter dicere ex consequentibus Scriptura leslatur,
VERS.6-15. — Si egressvs ignis, etc. (RAB.)Ignem qui non habet nisi eam vestem undenoele operia-
- succendimus, cum correctionem subditîs proepara- tur.
mus, ut spinas vitiorum consumamus. Sed videndum (GREG.,Iib, xvi Moral., cap. 2.) Pignus, peccati
est ne cum vitia persequimûf", virtules lasdamus, et confessio.Proximus enimdebitor nosler efficitur,etc.,
eis qui fructum bonorum operum proferre coeperant, usque ad a nobis mox relaxatum senliat quod deli-
ante maturitatem noeeamus. Qui hôe ergo commi- •quit.
seril, dignam 'poenitentiam gerat, et quod per iner- VERS.28. — Diis non delrahes , etc. (AUG.,quoest,
liam lassil, sludiose restituât. B 86 in Exod.) Quoeritur quos dixerit deos, etc., ùsque
Spicas. Teneros audilores nondum admaluritatem ad vél lalrioe obsequiis honorari.
frucius periingenles : quorum vilia -qui acerbe et VERS.29-51: —Décimas tuas, etc. (ISID.in Gen.,
indiscrète repreli'.ndil, quasi ignem in spicas im- tom. V.) Per primilias frugum vel primogenitoruhi
mïttit, nec ad maturitatem pervenire sinil. primitîva bonorum operum ostenduntur, etc., usque
VERS. 14-16. — Qui a proximo, etc. A proxinio «d'et pcrfeclionis donatur effectus.
mùtuum postulamus, cum pro aslerna remuneralione
CAPUT XXffl. v ; .
curam Dominici gregis suscipimus. Sed si lîmorem
Dei, quasi pecuniam exigentis, semper ante oculos VERS.5. — Pauperis quoque non tnisereberis in
cordis ponimus, quasiln prassenlia ejus semper su- judicio.'(kvG.) Né scilicet contra justiliam pauperi
mus. Unde H Cor, v : Scientes timorem Domini, ho- faveas causa" misericordioe. Bona est misericordia,
minibus suademus. Et alibi, II Cor. xn : Quasi coram sed non débet esse contra judicium. Judicium autem
Deo, in Chrislo loquimur. Mors ergo aut débilitas dicit Scriptura, quod justum est. Ne quis autem pro-
pecoris pastorî non imputalur, si ejus curam stre- pter hanc sententiam Demn putel prohihere miseri-
nue gessit, et quasi Deo proesenle; aliter damnum cordiam, opportune sequitur :
reddere eompeliitur. TJndeMatth. v : Non exibil inde, G VERS.i.-Q. — Si occurreris bovi inimici tui, elc.
donec reddat novissimumquadranlem. Quasi fac misericordiam eliam erga inimicos luos,
VERS.17. — Si pater mrginis, elc. (RAB.) Sensus cum potestas est a judicando libéra ; non enim cum
sententias historicus, de qua nascitur oralio. Si ergo reducis erra'nlem bovem inimici et reddis, inter alî-
historieus sensus regnum charilalis oedificat, cupidi- quos judex résides.
talis dissipât, non est necesse allegorice exponi. Le- VERS.7-9. — Mendacium fugies. (RAB.)Veritatem
clor tamen sententiam dote reetoefidei honorare débet -el judicium amat Dominus: et ad hoec exsequcnda
et ïntactam sua expositione rélinquere. - populum suum hortatur, quia non est personarum
VERS.18-20. — Maleficos non paliens vivere. Qui acceptor.
prasstigiis magicoeartis et diabolicis figmenlis agunt, 'VERS. 10-12.'— Sex annis seminabis termm tuam.
boereticos intellige, qui a consorlio fidelium qui vere (AtiG.),Quoeriturquid colligantpauperes, si in seplimo
'
Vmml, exeommunicandi sunt, donec maleficium er- anno ita parcilur lerroe, etc., usque ad sex annos
roris in eis-morratur" cum colliguntur quoeseminanltir.
VERS.21. — Advenantnon contristdbis. (RAB.)Di- (RAB.)In senario perfectio operum, etc.,«s7!ie ad
leetionem proximi per misericordioe compassionem ^ qui seminat in benediclionibus,in benediclionibus et
commendal, ne furoris aut avarilioe slimulo com- melet.
nioli, jus naturoe negligamus. Sed quoe volumus ut VERS.13.—Et per nomenexternorum deorum, etc.
faciant nobis homines eadem illis faciamus, et quoe Per nomen suum jurare permittit, non quod bonum
joluraus fieri, non faciamus. sitjurare; sed quia sciebal homines pronos ad ju-
VERS. 22-21. — Viduoe et pupillo non nocebitis. randum esse, non vult ut jurent per nomina exterio-
(RAB.)In vidua, sancta Ecclesia, quoe in,die judicii rum deorum, ne frcquenli juramento îndueantur ad
exspeclat Christum, quem modo non habet pressen- cullum edïum. Sic et hostias non approbat Deus,
tent in pupillo, Christianus populus, cuiniortuus esl mavull tamen sacrificari sibi quam idolis.
nrandus pater, et Babylonia mater, accipi potesl •. VERS.14-18. — Tribus vkibus per singulos a mos}
quam-prohibet contristari per perseculionem vel fa- etc. Fidem scilicet sanctoeTrinilatis hicexigil Deus:
slum mundanum, ne forie talis insectalio ad perni- in Pascha enim immolatur Filius, in Pentecoste datur
ciem ^orum spirilualem pervenial qui eos frustra Spiritus sanclus, in Scenopegia paternoe majestatis
odiis el contumeliis molestant. potenlia dèclaratur. .
VERS.25. — Si pecunia mutuam, elc. (RiB.) Proe- Tribus vicibus per singulos annos, etc. (RAB.)liée
fiC5 WALAFR1BI STRABI FULD. MON. OPP. PARS I. — THEOLOGICA. . 204
esl omiii tempore proesentis viloeel in saiictas Trinï- A , quam sibi vinaicaus, in ammoenostras recessu es-
talis confessione, per fidem el spem el chariîalem terminat Israelem, id est reruni summarum con-
bonorum operum obsequia Deo crealori vestro exbi- lemplationem, et adversari non desinil : non enim
bebitis. Pasclia enim celebramus mense novorum, possunt virtutes cum viliis morari. Sed cumah Israe-
cum per sanguinem Agni immaculati ab jEgyptia lilis, id est a virtutibus, fuerint vitia superata, îoeum
servitule liberati, per spirituales aquas'de veteri ho- quem concupiscenliasvel fornicalîonis spiritus possi-
mine in novum iransimus, non in vetustale îilteroe, debal, castitas oblinebit : quemfuror ceperal, patien-
sed in novilale spiritus, quo in lerram promissionis lia vindicabit; quem tristiliamortemoperans occupa-
per gratiam Christi pervenimus. Solemnitalem vero verat, salutaris etplenagaudioloelilia possidebitjquem
mensis primiiivorum celebramus, cum operum no- acedia vaslavit, excoletforliludo ; quem superbiacon-
strorum, voluntalum, el sermonum primitias Domino culcabaf, humililas honestabit. Itaque singulis viliis
consecramus; solemnitalem quoque in exilu anni, expulsis, eorum Ioca, id esl affeclus, virtules contrarias
quando congregalis frugibus, id est virtutum fructi- possidebunt : quas filii Israelis, id est animas Deum
bus, ad finem vitoe et inlroilum regni eoelestîs per- videnlis nuncupa'ntur : qui cum universas cordis
venire contendimus ; in lahernaculis seplem diebus expulerint passiones, non lam aliénas possessiones
commémorantes, quia per omne tempus vitoe proe- B 1 rapuissequam proprias récupérasse credendi sunt;
sentis peregrinos nos esse agnoscimus, nec requiem quia secundum velerem iraditionem, lerram Cha-
hic, sed in futuro requirimus, sedulo curantes ne in nanoeorum filii Serai in divisione orbis sortiti sunt,
conspeclu Dei vacui appareamus. quam Chananoeiviolenter possederunt : unde justo,
Solemnitalem quoque, etc. (RAB.)Màturis scilicet, judicio Dei evpulsi isunt. Voluntas quoque Domini
frugibus, quando fructus totius anni eollecti sunt, possessionem cordis | nostri non viliis sed virtutibus
in seplembri scilicet quem Hebroei Chaldaico voca- deputavit, quoe post prasvaricationeni Adoe insole-
bulo thisri, nU?.1 MacedoneswepêEpatovvocant. In scentibus viliis, quasi Chananoeis,a propria regione
cujus principio Judoeiferiantes araplius tuba canunt depuis» sunt. Cum,vero per Dei gratiam diligenlia
quam in coeteris mensibus, etplura offerunt, in-quo îiostra et labore nostro restituuntur, non lam aïie-
dies expiaiionum, et dies scenopegioequiulo deoimo nam terram occupant quam recipiunt propriam.
die, qui est solemnilas Tabernaculorum. VERS. 25-27. — Benedicam panibus luis, etc.
VERS.,19. — Non coques hoedum, etc. (AUG., (AUG.) Alia littera : Benedicam panera el vinum
quoest. 90 in Exod.) Quomodo inlelligatur, ad ver- tuum, elc. Quamvis lias promissiones possint et spi-
borum proprietalem nescio ulrum possil reperiri, ritualiler intelligi, etc., usque ad quoeimpii non ac-
etc., usque ad postea vero passi sunt non agni in G I cipient.
lacté, sed arietes in gre^e. VERS.28. — Emiltens crabrones. (AUG., quoest.
( STRAB.) Moraliier. Hasdus, id est peccator, '95.) Emitlam vespas, etc. Hoc promillit Deus, etc.,
non est in laclc malris coquendus, id est blanditiis usque ad si aliquid a Chrislo dicitur.
dissolvendus,, sed aspere increpandus et redar- Alia littera. Emitlam vespas ante te, jet ejiciet
guendus. Amorrhoeos,etc. Aipluraliad singularem numerum
VERS.20, 21. — Ecce ego mitiam angelum, elc. se'-eonveriit. Inlelligitur autem ejicietAmorrhoeos,
(RAB.) Josue significat ducem populi, qui ideo an- vespa, scilicet sicut locusla, sicut rana, non qubd~
gélus dicitur, quia ad vohinlatem Domini anniin- una sit, sed per singularem inlelligitur pluralis.
liandam mitlitur ; ayyû.oç enim Grasee, nuntius di- VERS. 29-55. — Non ejiciam eos a fade, elc.
citur. (STRAB.)Génies istoe vilia significant, -quas nec si-
VERS.22. — lnhnkus ero, elc. {GHEG.)Radix mili, nec uno tempore în sanctis exstinguuntur, ne
cuncti mali soperbia est, de qua dicilur Eeeli x : inonsira terroe multiplicentur, id est ne in superbiani
Initium omnis peccati superbia. Sunl autem ejus eriganlur et vanam gloriam et hujusmodi. Nam cum
«oboles seplem principalia vitia, inanis gloria, invi- sancli contra majora vilia pugnant et vincunt, relin-
Jia, ira, irisiitia, avarilia, veniris înglmies, luxuria. quunt minora,et permitluniurdominari, ne per ela-
El quia his septem superbîoe viliis nos caplos doluit lioneni gravius corruant. Unde Paulo datus est sti-
Redemptor nosler, ad spirituale liberationis pras- mulus carnis ad custodiam humililatis (I Cor. xxn).
lium Spirilu septiformis gratioeplenus venit.
VERS.25, 24. — Proecedetque te angélus. (RAB.) CÀPUT XXIV.
Josue populuni Israeliticum in lerram promissionis VERS.1. — Moysiquoque dixit : Ascende ad Do-
induxit, seplem génies ejieiens, idolaque el aras minum, lu ei Aaron, etc. (AUG.,quoest.85 in Exod.,
eorum destruens. Myslice verus Jésus bas génies tom. in.) Usque ad hune loeum Scripturoejuslifica-
cum simuiacris suis exterminât, cum septem princi- tiones intelhguntur,, etc., usque tid justificationes
palia vitia et omne idolum inimici de cordibus no- s;ero Lalini eas esse dicunl quas Grasci SIX.KIWUKTK
stris expellit, ut naluroe noslras lerram secure pos- dicunt.
sideamus. Tu el Aaron, elc. (STRAB.)Moyses et Aaron et
Quos ego tonteram. (CHRTSOST.) Habet unumquod- Nadab et Abiu. Per hos quatuor viri evangelici si-
que vitiuni in corde noslro propriam mansionem, gnificanlur, qui scilicet evangelica proeceptas'equun-
ii
265 GLOSSA ORDLNAK1A. — L1B. EXOD. 266
tur. Per septuaginta vero (qui constat ex sepienano A ad quod modo memoratur nondum vocabatur Jésus,
decies scilicet duclo, vel ex denario septies muliipli- sed quando scriptum est.
cato) significanlur illi qui Spiritus sancti gratia ad- (BED.) Josue Christum nomme et actione signifi-
juti, adimplentes denarium legis, tendunt ad con- cat; qui minister Moysi dicitur, quia Christus non
templationem Conditoris. Vel ad litteram de quibus venit legem solvere, sed adimplere (Matth. v). Moysi
dicitur Num. xi : Assume tibi septuaginta viros, etc., vesligia in omnibus sequitur, quia in cuuctis quoe
de quibus. Heldad et Meldad fuerunt. scripsit'Moyses, typice designatur, quasi cornes in-
VERS.2. — Solusque Moyses ascendet ad Domi- dividuus, si bene quasritur, invenilur. Unde Joan. v :
num. (RAB.)Prius praseipitur ut Moyses et Aaron, Si crederelis Moysi, forsitan crederelis et mihi.
NadabelAhiu, et septuaginta seniores, ascendant ad (BED,.,de Tabemac, lib. i, cap. 1, tom. H.) Aaron
Dominum. Et stalira subjungitur quod solus Moyses (rrSlH)mons fortitudinis, Hur("Yin)interpretaturi0nis
ascendat ad Dominum, casteri non appropinquent, sed vel lumen, etc., usque ad el ad dileclionem Condito-
adorentprocul. Ubi moralilerinstruimur vires nostras ris animtis inardescit.
perpendere, nec ultra posse nostrum arcem con- VERS.15. — Cumque ascendisset Moyses,*(BEDA.,
templationisatlingere, sed quantum divina clemen- ibid.) Sicut mons allitudinem' perfectionis, etc., as-
lia vocat, et régula Scripturas provocat. B que ad coelesti benedictione prolegit.
(GREG.)Moyses ut sublimia Dei prascepta perci- VERS.16.—Et habitavit gloria Domini. (ID., ibid.)
peret, alta conscendit; et ut interna penetret, ab Non modo sublimilas, sed et nomen montis, etc.,
externis tumultibus occultatur : quia viri sancti usque ad in septimo quiescere jubemur.
qui exlerioribus oflficiisdeservire necessitate cogun- Tegens illum nube. (ID., ibid.) Sex diebus nube et
lur, studiose semper ad cordis sécréta confugiunt, gloria Domini tegitur,ete., usque «dut adsublimiora
ibique cogitationis intimoecaeumen ascendunt, et divinoevisionis et collocutionis dona pervenirel.
legem quasi in monte percipiunt, dura, poslpositis VERS.17. — Erat autem species, etc. (io., ibid.)
tumultibus aclionum temporalium, in contempla- Quasi ignis ardens species glorioe Domini apparaît,
lionis suas verlice supernoe volunlatis sententiam etc., usque ad tametsi plene illos sequi non va-
perserutantur. leant.
VERS.3-5. — Faciemus (AUG.,quoest. 95.) No- VERS.18. — Ingressusque Moyses, etc. (ID., ibid.)
tandum quod iterum populus, etc., usque ad appre- Moyses médium nebulas ingressus ascendit in nion-
- henderunt justitiam. tem, etc., usque ad ut per eorum observanliam ad
VERS.6-9. — Tulit itaque, etc. [ID., quoest. 98.] salulem veniant oelernam.
Notandum estnunc primum sacrificasseMoseni, etc., {
fuisse CAPUT XXV.
usque ad nam decalogum in tabulis lapideis
scriptum postea patet. VERS.2. — Loquere filiis Israël ut tollant mihi pri-
Crateras. Cratera, sive crater, dicitur àno TOO mitias, etc. (BED., de Tabemac, lib. i, cap. m,
v.poxzïv,quod est capere, eo quod sit multi vini ca- tom. H.) Primilias bonorum Deo ofl'erimus, cum ho-
pax. num quod agimus, totum divinoe gratioetribuenles,
VERS.10, 11. — Sub pedibus. Deus non loco et loto corde profitentes quod nec initium Lonoe
' conlinelur, nec situ
corporis membra ponit, sicut actionis vel cogitationis nisi a Domino possumus ha-
esl nostri corporis sedere, et jaeere, stare, et hujus- bere ; mala vero semper a nobis diabolo msligante
modi, quoetantum corporis sunt. Deus autem spiri- el coepta et consummata, nec nisi Domino donanle
tus est. Quod ergo se ostendit specb corporali, vel laxanda.
sîgnis corporaliter expressis, non ^ubstantia ejus VERS. 3-6. — Hoec sunt autem quoe aceipere de-
apparet, quoeest quod ipse est, sed assumptio for- betis, etc. (ID., ibid.) Cuncla quoe sibi Dominus ad
niarum'visibilium ejus omni potenlioe subjacet. faciendum sanctuarium materialiter offerri proecepit,
VERS.12. — Ascende ad me, etc. (BED.,lib. i de ™ nos quoque, qui spirituales filii Israël, id est imila-
Tabarnac, cap. 11, tom. H.) Locuturi de figura •* tores Deum videntis populi esse cupimus, spiriluali-
tabernaculi, etc., usque ad ut Ecclesia per orbem ter_offerre debemus : ut per bas oblationes volunta-
cunctarum gentium linguislocutura designaretur. rias ipsi sanctuarium in nobis faciamus, ut ipse ha-
Daboquetibi. (ID.)Huic simile est illud : Docentes bitare in noslro corde et sibi mansionem consecrare
eos servare omnia quoecunque mandavi vobis (Matth. dignetur.
xxvm). Non ergo Moyses, non apostoli, vel quilibet, VERS.7.—Lapides onychinos, etc. (ID.,ibid.) Hase
alia débet docere quam quoe Dominus docuit, et offerimus, etc., usque ad addita bonis operibus mar-
consilii decrelo observanda prasscripsit, in quibus tyrii mérita signanlur.
vitam asternam nos habere voluît, sicut de his pras- VERS. 8. — Facientque mihi sanctuarium. (ID,,"
teriri quidquam non oportet : sed omnia quoe man- ibid.) Osiendit Dominus Moysi tabernaculum in
davit, auditoribus committere necesse est. monte, etc., usque ad prasclaram multitudinem san-
VERS.15. — Surrexerunt Moyses et Josue. (AUG., clarum animarum recepit.
quoest. 103 in Exod.) Josue non eommemoralus in VERS.9-11. — Juxta omnem similitudinem, etc.
illis quatuor siibilo cum Moyse apparet, etc., usque (ID., ibid.) Imilarî debemus angelos diligendo Deum
PATROL. CXIII. 9
267 WALAFRIDI STRAB1 FULD. MON. OPP. PARS I. — THEOLOGICA. 268
et proximum, etc., usque ad et post banc vilain in A iunde Gant, n : Introduxil me rex in cellam vina-
illud tabernaculum, quod imitaris, introducat. iriam, el ordinavitin me chaùtaiem.
Omnium vasorum. (BED.)Vasa tabernaculi, singuloe VERS.25. — In altiludine eubitum, -etc. (BED.,
personas angelorum, ex quibus Jérusalem, maler 1ibid.) Quod altitudo eubitum et semissem habet, etc.,
omnium nostrum, in vera pace et unitate «onsi- iusque ad non per plénum eubitum figuratur.
stit. VERS. 23. — Faciesque illi labium., etc. (BED.,
Sicque facielis illud. Arcam, etc. (ID., ibid., cap. jibid.) Labium aureum fit in mensa per circumitum.
4.) Arca fieri proecipitur, etc., usque ad sed in simi- < etc., usque'ad pro diversitale meritorum, gloria sin.
litudine carnis peccati venit. _ igulorum. |
Cujus longitudo(ID.) Quasritur cujus quantitatis sit VERS. 2 4. — Coronam, etc., et super illam altérant
isle cubitus, etc., usque ad unde palet quia illum coronam. i (BED.,ibià.) Corona aurea addilur, cum
désignât eubitum quem duo palmi faciunt. per Evangelium his qui mandata custodiunt, etc.,
Latitudo. (ID., ibid.) Unius -cubiti latitudo pro usque ad quod ei subliniior gloria in receptione
dispensalione Dominicas charilalis, etc., usque ad corporum servetur.
ubi eum loto corde diligamus, intremus. - VERS.26. — Per singulos, etc. (BCDT,ibid.) Mensa
(ID.) Myslice.Longitudo arcoelonganîmitalem Chri- g tabernaculi quatuoïi pedes habet,-etc., usque aden-
sti, etc., usque ad quia tarditatemdiscipulorum Ion- trent in regnum coelorum.
ganimiter ferebat. VERS.27.—Ut mïtiantur veclesper eos. (ID., ibid.)
Altitudo,cubilum,eic. (ID.,ibid.) Habet arca eubi- Per circulos mittuntur veetes ad subvehendam meu-
tum in altitudine', etc., et usque ad hoc tanlillum non sam, etc., usque ad Domini mensam cum panibus et
nisi ab illo habemus. vasîs in quatuor circulis portant.
VERS.12-15. — Et quatuor drculos, elc. (GREG. VERS.29. —Pdrabis et acetabula ac phialas. (ID.,
Past., cap. 11, tom. III.) Arca, Ecclesia, etc., usque ibid.) Varia vasa quoe fiunt ad offerenda libamina,
ad quoein vobis est, elc. etc., usque ad unde : Quis pulas esl fidelis dispensa-
Duo circuli. (BEDA,ut supra.) Quia in figura qua- tor et -prudem (Luc. xn) ?
tuor animalium, etc., usque ad quoead futuroe vitoe VERS.29. — Parabis acetabula, etc. ( GREG.,
gloriam pertinent expresserunl. hom. 6 in Evang., tom. II.) Quid per phialas et cya-
VERS.16. —Teslificalionemquam dvbo. (ID., ibid.) thos nisi mensura prasdicalionis accipïtûr 1?etc., «s-
De qua Apostolus, etc., usque ad judicem omnium que ad sed eliam parva et sublilia, quoequasi per
docuit soeculorum. gustum notitiam proeslent.
VERS.17. Propitiatorium. (ID.) Propitiatorium ta- Q (IDEM.)Àlius doctrina veritatis plënus audilores
bula erat aurea ejusdem mensuroe cujus arca'; sic inebriat, el quasi phialàm porrigîtT: Âlius explere
dicta quia ibi Deus Moysi apparens, et cum eo lo- quod senlit non valet, sed etiam quia utcumque de-
quens, propiliabatur populo, et misericordiam signi- nuntiat, per cyathum gustum proebet. Qui ergo per
ficat, unde bene super arcam-eral, quia misericor- doclrînam sapientioe ministrare phialas non possunt,
dia ejus super omnia opéra ejus. quantum pro divina largilate sufficiunt, propinent
VERS.18-21. — Duos quoque cherubim, etc. (ID.) proximis cyathos verbi.
Propter societatem angelicoepacis, quas minus quam VERS.50. — Et portessuper mensam panes propo~
inter duos haberi non potesl. Gherubim autem auge- silionis in conspeclu meo semper. Josephus dicit duo-
licam mililiam signiûcat : a'ngeli vero summa con- decim panes ex simila fieri, singulos ex duabus de-
cordia et quiète Christum conlemplantur ; unde èimis, qui Sabbato super mensam sex hinc et sex
versis ad invicem vullibus propitiatorium respiciunt, inde ponebantur : super quemque patena'aurea cum
quia illam beatitudinem se habere Dei gratia îlilel- pugillo thuris, el sic. servabantur usque ad aliud
ligunti Sabbalum, in quo Unis cremabalur ;-panes vero sa-
(GREG.,hom. 6 in Ezech.) Duo cherubim, qui pie- eerdotes eomedebant calidos cum thure reponentes.
niludo scientioedicuntur, etc., usque ad si aliud pro- D Et pones super mensam, elc. (BED.ubi^upra.) Bene
milteret quod aliud negaret. panes propositionis vocantur, quia semper débet
(BEDA,ibid.) Numéro singulari cherub, 2YO plu- patere sermo salutis cunclis fidelibus, nec unquam
rali autem cherubim D'p.TD dicitur, etc. , usque déesse oporlel in ecclesia verbum solatii : quod
ad bene expansis alis ad volandum aplatis desi- Dominus per proecones veritalis mundo proponens
gnantur. in conspectu suo apparere, et usque in.finem his qui
VERS.22. — Inde proecipiam, etc., super propitia- esuriunt et sitiunt justitiam ineessanter abundare
torium. (1$., ibid.) Super propitiatorio,etc, usque ad voluit.
unde Habacuc ait : In medio duorum animalium in- VERS.31. — Faciès et candelabrum, etc. (GREG.,
notesces(Habac. m). hom. 6 in Ezech.) Candelabrum Christus est in quo
"(BED.,ibid.) Potest in arca Ecclesia figurai!, etc., natura huinaniialis fulsit lumine deitatis, etc., usque
usque'ad quo ipsa in fundamenlo summasveritalis ad scyphi ergo et sphasrulas ad laborem pertinent,
stabilîta consistant. liiia ad retributionem.
(BED.,ibid.) Mensa de lignis Setini, etc., usque ad Fades et candelabrum ductile de auromundissimo.
269 GLOSSA ORDINARIA. — LIB. EXOD.
(BEDA,ibid.) Candelabrum tabernaculi, etc., usque A Ut luceanl, etc. (\v.,ibid.) Lucernas candelabri
ad et elaritatem verbi omnibus prasdicando et fa- ex adverso tabernaculum illuslrabant, cum Chrislus
ciendo ostendit. plenus gratia et verilale omnibus tribuebat de sua
Et calamos, scypkos et sphoerulas.(ID.,ibid.) Scili- plenitudine ; mansuelis et pauperibus yerbuni Evan-
cetprasdicatoresdehastiliproeedentes, elc, usquead gelii committens; poemtentibus medelam indulgen-
quoeanimahus sanctïs, id esl, floribusvernat oelernis. tias conférons. Nunc lempus esse parcendi in fu-
VERS.52.— Sexcalami, etc. (In., ibid.) Senarius ture universalis judicii tempus affirmans.
în quo factus est mundus, etc., usque ad undePau- VERS.58. —Emunctoria quoque, et ubi'quoe. (ID.,
lus : Gratia Domini noslri Jesu Christi et charilas ibid.) Divina verba, quibus manifeste signalur in
Dei, et eommunicatiosancti Spiritus, sit semper cum plurimis non legis lilteram, sed.spiritualem sensum
omnibusnobis. esse servandum : unde : Si circumeidimini, Chrislus
Tresexuno. (ID., ibid.) Très calanii ex uno ïatere, nihil vobis proderit.
etc., usque ad visione ejus fruetar. (ID., ibid.) Emunctorium, et vasa^ ubi quoe emun-
(ID., ubi supra). Fiunt scyphi in candelabro ad nu- cta sunl exstinguuntur, etc., usque ad dicens : Sive
cis modum, etc., usque ad quia continentes illius prophelioe evacuabunlur, sive linguoevessabuni, etc.
rlemporis très ordines sanctorum eadem distinctione B 'Emunctoria quoque, etc. (ID., ibid.) Sunt quoedam
temporum habuerunt. in Scripluris prascepta, etc., usque ad et alibi : Ecce
VERS.53.— In nucis. (ID.) Nux Ecclesiam sîgni- nova fado omnia.
ficat, unde : Descendit in hortum nucum. Nux enim VERS. 59.— Omne. (ID., ibid.) Hoc est corpus
dulcem fractura habet intus, qui nisi fracia testa Christi cum ipso capite, scilicet omnes electi, etc.,
non ostenditur foris : sic 'sanctorum vita suavilalëin usque ad quia merito scelerum in abyssuni gravanlis
gratioein corde conservât, quoe non cognoscîlur ex- poenoedecidunt.
terius nisi, soluto carnis domicilio animoe, in coelesli VERS.40.—Inspice. (ID., ibid.) Ostensum est Mosi
luce sese conspiciant. in monte exemplar candelabri quod faceret, etc.,
(ID.) Tertius similiter calamus très scyphos et usque ad exemplar auditoribus exsecutione opeiïs
sphoerulas, et tria habet lilia : quia multi conjugati et verbo doctrinas ostendit. /
anie legem, sub lege et sub propbeiis erant, qui
CAPUT XXVI.
verbum Domini audire, et viam ejus currere et bo-
'
norum operum prasmia exspeclare gauderent. VERS. 1. — Tabernaculum vero ita et fiet, elc.
(ID.)Item ex alio Ïatere primus calamus, secundus (BED., lib. il de Tabemac, cap. 3, tom. II.) Ta-
et lerlius, très scyphos et sphoerulas; tria quoque 1£" bernaeulum, quod fecit Moyses in solitudine, et
habebat lilia": quia in utroqueTestamento in doctori- templum quod fecit Salomon in Jérusalem, etc.,
bus, in conlinentibus, et in conjugatis Deo devo- usque ad et copula divinoeet proprias dileclionis jun-
tis très fuerunt ordines temporum distanlia. In pri- gautur.
•miliva scilicet ecclesia de Israël 3 in nostra ele- (h.,ubi supra.) Potest figura utriusque sauctuarii
clione de gentibus, in ultinia colleclione reliquia- ita distingui, etc., usque ad_mirabili figurarum va-
rumjsrael, qui omnes suo lempôre verbo vitoein- rietalè depingit.
ebriali, in via pacis properâre, candorem perpeluoe De bysso retorta et Ityacintho ac purpura coccoque
lucis videre desiderant. bis tinclo variatas. (ID., ubi supra, cap. 2.) In his qua-
VERS.54. — In ipso autem candelabro, etc. (ID., tuor cortinarum coloribus, etc., usque ad purpura
ubi supra.) Diximus ipsum candelabrum, etc., usque sanguinei coloris et de conchyliorum sanguine tin-
ad sed innovata per spiritumxorda capiunl. ctadevôla Deo corda figurât, et pro Deo mori pa-
~
VERS.35. — Sphoeruloequeper singulos et lilia. Tata. ^_
' VERS.2. — Longiludo corlinoe unius habebit vi-
Sphoeruloesub duobus calamis, etc.
(ID., ibid.) Sunt per singulos scyphos sphoeruloe. ginli octo cubitos, latitudo quatuor, elc. (ID., ibid.)
simul et lilia, «te, usque ad unde : Loeva ejus sub " Si ab uno usque ad seplem omnes in erdine numé-
capite meo, et dextera ejus amplexabitur me. ros pleno ordine numeraveris, usque ad ut per fidem
(ID., ibid.) Scjphi, sphoeruloeet lilia sub duobus et opéra bona ad requiem tendat.
calamis sunt, etc., usque ad omnis plenitudo divini- Unius mensuroe, etc, (ID., ibid.) Etsi variante pi-
talis corporaliter. «tura cortinoe differebant, una tamen erant omnes
VERS.36.—Etsphoeruloeigituretlcalâmi.](lï>.,ibid.) longitudinis et latitudinis mensura temperatas, quia
Omne opus candelabri, etc., usque ad unde : In tri- eisi donationeshabent electi différentes, unus tamen
bulations dilatasti mihi, etc. Dominus, una fides, unum baptisma, unus Deus et
VERS.57".— Faciès. (ID.)Lucernas septem, septem Pater omnium.-
sunt dona Spiritus sancti, qui in Chrislo semper (ID., ubi supra.) Narrât Josepnus, etc., usque ad
manserunt, *t fidelibus secundum voluntaiem ejus quasi una decem cortinarum connexione tabernacu-
distributa sunl : bas super candelabrum pomintur, lum decoratur.
quia requievit super eum Spiritus sapientias el in- VERS.4. t—Ansulas hyacïnthinas in lateribus, elc.
Jelleetus (IsaL xi). - (ID., ibid.) Ansulis
hyacinlhinis cortinoe invicem co-
271 WALAFRIDISTRABIFULD. MON.OPP. PARS I. — THEOLOGICA. 272
puianlur, etc., usque ad et in ea se perpeluo man-- A VERS.9. — Sextum sagumin fronle. Mysticevero
suros confidunt. in fiante tecli sextun^sagumduplicalur, cum omnes,
(BEDA, ibid.) Proeccptumest quoque fieri fimbrias s qui sanclam intranl Ecclesiam,ita fide et sacramenlo
per angulos palliorum, etc., usque ad a quatuorr Dominicoepassionis initianlur, uthujus quoque imi-
ventis collectî, indivisibilisocietate conjungemur. tatione semper sibi vivendumesse intelligant. Quasi
VERS.5. — Quinquagenas, elc. (ID., ibid.) Ini enim in ingressu sextum sagum duplicatur, ut Do-
qninquagesimoanno, etc., usque ad et in cujus per- minicoe passionis sacramenta consequamur et ex-
ceplione veraciler quiescitur etgaudelur, recte figu-- emplis instruamur. ' De sacramentis ait î>etrus :
ralur. - Quiregeneravil nos in spem vivantper resurreclionem
(ID., ibid.) Quinquaginla^ansulas habent cortinoe, > Jesu Christi ex morluis. Dicit et de imîlatione pas-
quia dono Spiritu sancti agitur, ut in societateî sionis: Chrislo igilu)-passo in carne, et vos eadem
pacis, quoeest vinculum perfectionis, sibi invicemi cogilalionearmamini.
copulentur electi : futuroe quoque spes et memo- VERS.10. — Faciès el quinquaginla ansas in ora
ria socielalis el pacis, quoe in bac vila babelur,, sagi unius. (BEDA, ibid.) Ui hoec supra in cortinis
lemporibus vel locis discretos una facit pieta te con- exposuimus, etc., usque ad lanlo auxilium proxi-
cordes. " mi, quo confortelur,
inquirit.
(ID., ibid.) Cortinoe in ulraque parle habent an- VERS.11.—Mneas quibus junganlur ansoe, ut
sas, etc., usque ad cum justi concordi virtutum qua- unum ex omnibusoperimenlum,etc. (ID.)Beneautem
liiate ibsderanlur. fibuloesunt asneoe,ae vocali, scilicetmétallo factoe,
Fades et quinquaginlacirculos.(ï'D.,ibid.)Hoc ple- quia magnam vocem habet apud Deum humilis
uras explicatur, cum dicitur, etc., usque ad imo ex conscientia juslorum. Unde pauper Davidicus, cum
omnibus eleclis Christi Ecclesia perficialur. anxialus esset et non in auribus hominum, sed in
VERS.7. — Fades el saga, etc. (ID.,ibid.) Hoc in conspeclu Dei orationem suam effunderet -.Domine,
sequentibus ita reperitur : Fecit el saga undecimde (inquii) exaudi orationemmeam,el clamormeus ad te
pilis caprarum, elc. Saga, quibus operitur taberna- veniat. \
culum, etc., usquead dum quasi saga foris tempe- VERS.12. — Quod autem superfuerit, etc. (ID.,
states tolérant. ibid.) Hoecut plenius intelliganlur, etc.. usque ad
Saga cilicinagrossas hominum mentes significant, decem rursus descensionis juxta orîentalis parielis
quoe oecullo Dei judicio quamvis dure prasferunlur, tabulas.
quia servire curis teniporalibus non liment, ut VERS.13. — El cubitus. Quia cortinasnno cubito
lentalionum ventos et pluvias portent. transibant saga ab auslrali lalere domus, altero
Faciès et saga, etc. (ID.,ibid.) Cilicium poenilen- a seplentrionali, ideoque ad lerram perveniebant,
tium est, etc., usque ad quorum tamen corda quantas quia hoec triginta ' cubitos longiïudinis, illoe duos
sint perfectionis declaralur, cum dicitur : Longitudo minus habebant. '
sagi unius, elc. VERS.14. •—Fades et operimentum.(STRAB.) Pri-
(ID., ibid.) Saga cilicina,vel de piliscaprarum, etc., mum erat operimentum corlinarusi ex bysso, pur-
usque ad nec apostolicam gratiam percipiant, pura et cocco ; secundum ragorum undecim; ler-
(AUG.,quoest.108 in Exod.) Undecim sunt vêla tium ex rubricalis pellibus anetum ; postremum erat
capillacea, etc., usque ad et quorum lecta sunl pec- hyacinthinarum pellium. Cortinoeaulem ita operie-
cata. banl, ut ad latéral descenderent, ad lerram tamen
Ad operiendum,scilicet ne interiora lenera elara non pertingerent ;!saga autem tectum et latera ope-
qualibet adversitate turbenlur, alioquin nec byssus riebani, el ad terram perlingebant. Pelles vero ru-
fulgei, nec coccus coruscat, nec hyacinlbus coeruleo bricaloe\el ianthinoe,leclum lanluin operiebant, nec
colore decoralur : non debent ergo qui in Ecclesioe ad allera declinabanl.
sinu proficiunt proeposilosdespicere, si vacare eos rp. De pellibus, etc. (BED.,ibid., cap. 4.jArietes sun'
rebus exterioribus vident. doctores, gregis Dominîci duces. Unde : AfferteDo-
VERS.8. — Longitudosagi unius. (BEDA,lib. H de mino, ftlû Dei, afferte, elc. Quasi, o angeli, huic
Tabemac, cap. 3, loni. II.) Longiludo habet dena- ofïïciomaneipati, [afferteDominoin coelosimitalores
rium numerum, etc., usquead qui tamen secundum apostoloruin. Hinc quoque sexta mansio populi de
humanas perfectionis modum inter homines subli- iEgypto egressi helin, id est arietes, nominalur, in
niantur. qua erant duodecimfontes et septuaginta palnias,ut
Mqua erit mensura.(ID.,ibid.) Quia unaeslfides in scilicet nomine etspecie figuramapostolorumtenerei.
qua tola salvatur Ecclesia, etc., usque ad ubi solida Rubricalis. (In., ibid.) Rubricaiilur pelles arietum
parietis firmilas aberal. ad operiendum tectum tabernacuîi, etc., usque ad
(ID.,ibid.) Inluere etiam"mensuram cortinarum, ne inter pressuras deficiant,munirait
etc., usque ad Hoecde cortinis. De iantJtinispellibus.(ID.,ibid.) Hyacinlhus coelé-
vitam imi-
(h>.,ibid.) Saga tricenos habet cubitos longitu- stis esl coloris, etc., usquead id est coeli
dinis, etc., usque ad eo quod sint duces sequentium tantes.
domini gregum. VERS. 15. — De lignis setim. (ID.,ibid.) Hastabulas
27S GLOSSA ORDINARIÀ. — LIB. EXOD. 274
aposlolos et successores, per quorum sermonem A à plebem significal, quoe dudum lucem scienlias legis
Ecclesia dilalata est, significant, etc., usque ad nec accipiens, amore Dei fervebat. Latus secundum '
translatum esl nomen Hebrasum, quia vix apud alioy quod vergit ad Aquilonem, génies significat, quoe
invenilur hoc lignum. usque ad tempus incarnationis tenebris et frigore
VERS.'16.—Singuioedenos cubitos habent in longi- infidelitatis torpebant, de quarum vocatione dicitur :
1udine,inlalitudine eubitum ac sentissent. (BEDA, ibid.) Dicam Aquiloni, Da : el Auslro, Noli proltibere (Isa.
Longitudo tahularumaltitudo est quoe decem cubitos XLIII). Quasi, dicam populo genlium diu sine fide
habebat, etc., usque ad : etostendam Ulisalulare meum algenti :De filiis luis veniant ad fidem meoe confes-
(Psal. xc). sionis et amoris. Quin et plebi Israeliticoe quas jam
VERS.17. — In lateribus. (lu., ibid.) Incastraturin meoecognitionis lumine fruilur : Noli prohîbere gén-
laleribus labularum, etc., usque adsinuamoris susci- ies in sortem electionis recipi.
pimus, et nos ab illis suscipi credimus. Viginli tabuloe. (BEDA.)Unius autem numeri, et
VERS.18. •—•Quorum vigitfii erunl in lalere me- mensurarum, et facturas, tabula utrumque lalus ha-
ridiano. (ID., ubi supra, cap. 6.) Quanta fuerit lon- buit : quia una eleadem fides, speselcharitas, utri-
gitudo labernaculi, etc., usque ad ne quis sibi vir- que populo per apostolos proedicatur, el ad terrain
ilités sine opère putet sufîîceic. ] ulerqueregnicoelestispromissamvocatur. De utroque
B
VERS.19. — Quibus quadraginta bases argenleas, générale prasceplum aceipiunl : Euntes in mundum
etc. (LD., ibid.) Bases, quibus tabulas susienlaban- universum proedicate Evangelium omni creaturoe
tur, verba-sunt et libri legis et prophelarum, quibus (Marc, xvi), id est proeputio el circumeisioni. Et
Apostoli et evaugelistoe, quoe scribere et prasdicare absque ulla differenlia subinferlur : Qui credideril
volebant, vera esse et divina probabant. Unde : Tune et baplixalus fuerit salvus erit.
adimplelum est quod dictum est per prophetas. El VERS.21.—Binoe bases. Basis est fundamenlum
alibi : Hoc autem totum factum est , ut udimple- a Groeco§aa-t'i«, id est fundo. Per bases propheloe
renlur scripturoeprophetarum (Matth. xxi). EtPelrus significantur, quorum aucloritati apostoli et omnes
ait : Habemus firmiorem propltelicum sermonem (II doctores innituntur. Binoe autem dicunlur propter
Petr. i). concordiam prophetarum, qui omnes unum sen-
(BED.,GREG.)Per labularum bases argenleas ordo serunt.
prophetarum significatur : qui dum primi de Do- VERS.22. — Ad occidentalem, etc. (BEDA,ibid.)
mini ihcarnaiione locuti sunt, quasi bases a funda- Occîdentalis plaga, etc.. usque ad usque ad finem
menio surrexerunt, et ^uperpositoe fabricoe pondéra soeculi sunt in Ecclesia permansuri.
sustinuerunt, et tabulas, id est apostolicam proedi- 'G Ad occidentalemvero plagam, etc. (ID., ibid.) Bene
calionem in mundo dilatatam, quasi firini el fusiles in occidentali plaga tabernaculum consummatur,
sustinent : quia apostolorum vitaproedicatione eorum etc., usque ad sed etiam pro malis a quibus libé-
instruitur, et auctoritate solidalur. Unde hases ra vit.
binoe conjunctoe singulis labulis supponunlur : quia (ID.) Bene plaga occidentalis, quoemare respicere
dum_prophetoein verbis suis de Christi incarnalione dicta est, sex labulis constat : quia in senario boni
concordant, sequentes proedicatores asdificant, ut operis consummalio notatur : quia in illo mundi
quo a semetipsis non _ dîscrepant, illos robuslius ornalum Dominus consummavit; in illo hominem
iigant. Ex argenio lundi jubenlur. Argenli enim in principio creavit ; in illo genus humanum sua
claiitas ex usu servatur, sine usu in nigredinem passione restauravit. Vel quia sunt sex asiates soe-
vertilur; prophetarum vero-dicta ante Christi ad- culi, quibus oportet nos bonis operibus perfici, ut
ventum in usu spiritualis intelligentioe non erant, ad oeternam et resurrectionis gloriam perveniamus.
dum conspici per obscuritatem non poterant, et VERS.25. — El rursum alias duas. (Tp,) Quia
ideo quasi nigra permanebant : sed postquam Chri- rursuni alioe dnoe tabuloe, exceplis sex primis, in
slus venieiis ea anle oculos nostros incarnationis angulum jubentur erigi posl tergum labernaculi,
manu lersit, quidquid lucis in eis latebat claruit, quasvenienlem ab oricntali plaga parietemexcipiunl,
sensusque patrum prapcedeiiiium in usum dédit, et occidenlalis plagoeparieti conjunguniur, ad remu-
quia verba rébus exposuit. , nerationem fulurai vitoe perlinet, quoe post labores
(BEDA.)Bene singulis labulis binoe bases suppo- et tempora unius vitoe secura vel securala est, di-
nuntur, ut consensusjn'ophelieoe attestalionis, m om- visa in sabbatismum, id est, requiem animarum post
nibus quoeApostoli dixere, monstrelur. Vel bin* per absolulionem corporum, et gloriam resurrectionis
duos angulossubjiciunlur, utbene suffultis angulis tota utrique populo communis nullo fine lerminandam.
recle possil consistere tabula, quia omnis aposlolici VERS.24.—Erunlque sibi conjunctoe. (h., ibid.)
et evangelici sermonis In propheticis libris initium Quia omnis electorum vita una fide et charilate ad
proesignalur, et finis omnis apostolorum el succes- coelestia tendit, el in unum finem visionis divinoe
£orum vita ab inilio fidei usque ad flnem vitas proe- pervenil, et in una voce recti dogmalis omnis san-
senlis mjsticis veleris lestamenli inserta est labulis. ctorum proedicatorum sermp convenit. ftecederet
VERS.20. — In ïatere quoque secundo. Latus me- enim ab invieem compago tabularum si quod'unus
lidianum, quod vergit ad austrum, anliquam Dei prophela aul Apostolus dixisset, alius negaret
27S WALAFR1DI STRABI FULD. MON. OPP. PARS I. — THEOLOGICA. 276
Duabus quoque labulis, elc.{BEDA,i6id.)Angulares A j Dei bénéficia significant, etc., usque ad testimo-
tabuloe labulis parietum per omnia sunt conjuncloe, nium perhibens ei. j
etc., usque ad prophetoe consona voce futura esse VERS.36. — Fades et tenlorium, elc. (ID., ibid.,
proedixerunt. cap. 9). Exposita narralione de vélo, etc., usque ad
(ID., ibid.) Hic non dicitur mensura basium, etc., quia continentia carnis el anirai gaudebat.
usque ad sed immobile secura quiele servaretur. (ID.) Erat ad lilteram tabernaculum domus Deo
Fades el vecles de lignis, elc. (ID., ibid., cap. 7.) consecrata, etc., usque ad latitudînis quinqua-
Quinque vectes qui tabulas tabernaculi continent, ginla.
etc., usquead nec alia quam legis mandata subdidit. VERS.'57.— Et quinque columnas. (ID., ibid.) Co-
VERS.29. —Ipsas quoque tabulas deaurabis