You are on page 1of 595

Remi d'Auxerre (0841?-0908?). Saeculum X. Remigii, monachi S. Germani Antissiodorensis, Beati Notkeri Balbuli, S.

Galli monachi, Opera omnia, juxta editiones melioris notae


nunc primum in unum collecta. Accedunt Joannis IX, Benedicti IV, Sergii III, An.... 1853.

1/ Les contenus accessibles sur le site Gallica sont pour la plupart des reproductions numériques d'oeuvres tombées dans le domaine public provenant des collections de la
BnF.Leur réutilisation s'inscrit dans le cadre de la loi n°78-753 du 17 juillet 1978 :
*La réutilisation non commerciale de ces contenus est libre et gratuite dans le respect de la législation en vigueur et notamment du maintien de la mention de source.
*La réutilisation commerciale de ces contenus est payante et fait l'objet d'une licence. Est entendue par réutilisation commerciale la revente de contenus sous forme de produits
élaborés ou de fourniture de service.

Cliquer ici pour accéder aux tarifs et à la licence

2/ Les contenus de Gallica sont la propriété de la BnF au sens de l'article L.2112-1 du code général de la propriété des personnes publiques.

3/ Quelques contenus sont soumis à un régime de réutilisation particulier. Il s'agit :

*des reproductions de documents protégés par un droit d'auteur appartenant à un tiers. Ces documents ne peuvent être réutilisés, sauf dans le cadre de la copie privée, sans
l'autorisation préalable du titulaire des droits.
*des reproductions de documents conservés dans les bibliothèques ou autres institutions partenaires. Ceux-ci sont signalés par la mention Source gallica.BnF.fr / Bibliothèque
municipale de ... (ou autre partenaire). L'utilisateur est invité à s'informer auprès de ces bibliothèques de leurs conditions de réutilisation.

4/ Gallica constitue une base de données, dont la BnF est le producteur, protégée au sens des articles L341-1 et suivants du code de la propriété intellectuelle.

5/ Les présentes conditions d'utilisation des contenus de Gallica sont régies par la loi française. En cas de réutilisation prévue dans un autre pays, il appartient à chaque utilisateur
de vérifier la conformité de son projet avec le droit de ce pays.

6/ L'utilisateur s'engage à respecter les présentes conditions d'utilisation ainsi que la législation en vigueur, notamment en matière de propriété intellectuelle. En cas de non
respect de ces dispositions, il est notamment passible d'une amende prévue par la loi du 17 juillet 1978.

7/ Pour obtenir un document de Gallica en haute définition, contacter reutilisation@bnf.fr.


PATROLOGLE

GURSUS COMPLETUS
SITE
BIBLIOTHECA UNIVERSALIS, INTEGRA, UNIFORMIS, COMMODA, OECONOMICA,

OMNIIJM SS. PATRUM, DOGTORUM SCRIPTORUMQUE ECCLESIASTICORUM


QOI
AB MVO APOSTOLICO AD INNOCENTII IlfTEMPORA
FLORUERUNT;
RECUSIO CHRONOLOGICA
OMNIUMQUJE EXSTITERE MONUMENTORUMCATHOLICJE TRADiTIONlS PER DUODECIMPRIORA
ECCLESfcE SiECULA,
JOXTAEDITIONES ACCURATISSIMAS, INTERSE CC.JIQUE NONSULLIS CODICIBDS HANUSCRIPTISCOLLATAS.
PERQDAM DILIGENTER CASTI6ATA;
DISSERTATIONIBUS, COMMENTARUS LECTIOMBUSQUE VARIANTIBOS CONTiNENTER ILLUSTRATA;
OHNIBUS OPERIBtiSPOSTAHPLISSIHAS EDITIONES QU.E TRIBUS N OVISSIMISS/ECULISDEBENTUR ABSOLUTAS
DETECTIS, AUCTAJ
1NDICIBOS PARTICULARIBUS ANALTTICIS, SINGULOSSIVETOMOS, SIVEAUCTORES ALICUJUSHOHENTl
SUBSEQUENTIBUS, DONATA ;
CAPITULIS1NTRA IPSUHTEXTUH R ITEDISPOSITIS,NECNON ET TITULISSINGULARUM PAGINARUHMARGINEM SUPERIOREM
DISTINGUENTIBUSSUBJECTAMQUE MATERIAM SIGNIFICANTIBUS, ADORNATA;
' OPERIDUS CUH DBBHS T OHAPOCRYPHIS, ALIQUA VERO AUCTORITATE 1N ORblNEADTRADITIONEH
ECCLESIASTICAM POLLENTIBOS, AMPLIFICATA;
DDOBUS INDICIBUSGENERALIBUS LOCUPLETATA : ALTERO SCILICET KERUM, QUOCONSULTO, QUIDQUiD
ONUSQUISQDE PATRUH IN QUODLIBET THEMA SCRIPSERITUNOINTUITU CONSPICUTUR ; ALTEIlO
SCIUPTUK^E SACRiE, EX QDOLECTORI COMPERIRE SIT OBVIDM QUINAM PATRES
ET IN QDIBOS OPERUH SUORUM LOCISSINGDLOS SINGDLORUH LIBROKUH
SCRIPTDRJE TEXTDS COMMFNTATI SINT.
EDITIOACCtRATISSIHA, C/ETERISQUEOMNIBUS FACILEANTEPONENDA, SI PERPENDANTDR : CHARACTERUH NITIDITA3,
CDART.E QUALITAS, INTEGRITAS TEXTUS,PERFECTIO CORRECTIONIS, OPERUM RECUSORUM TUMVARIETAS -
TUHNUMERUS, FORMA VOLUMINUM PERQUAM COMMODA SIBIQUEINTOTOOPERISDECDRSU CONSTANTUL
SIHILIS,PRETIIEXIGDITAS,PR.ESEKTIMQUE ISTACOLLECTIO,UNA,METIIODICA ETCIIRONOLOeuflfpT^Sy
SEXCENTORUM FRAGHENTORUM OPUSCULORUMQDE HACTENUS HIC ILLIC SPARSORUM/,~^WjOv
PRIMOH AUTEM IN NOSTRA BIBLIOTHECA, EX OPERIBDS AD OMNES^TATES, / e f&xtfn
LOCOS,LINGUAS COADDNATCROH. \
FORHASQUE PERTINENTIBUS, j .<. Y^N.
SERIES SECUNDA, W
IN QUA PRODEUNTPATBES. DOCTORESSCRIPTORESQUE ECCLESI/ELATINJC
A GREGORIOMAGNOAD INNOCENTIUM III. \
ACCURANTE J.-P. MIGNE,
BIBLIOTHSCjG CLERI UNIVERSS,
SIVE
CURSCUMCOMPLETORUM IN SINGULOSSCIENTI/E ECCLESIASTICiERAMOSEDITORB.^
PATROLOGIABINA EDITIONETYPIS MANDATAEST, ALIA NEMPE LATINA,ALIA GRJECO-LATINA.—
VENEINT MILLE FRANCISDUCENTAVOLUMINAEDITIONISLATINJE; OCTINGENTIS ET
MILLETRKCENTAGRilCO-LATIN^;.— MERE LATINAUNIVERSOSAUCTORESTUM OCCIDENTALES, TUM
ORIENTALESKQUIDEMAMPLECTITUR ; HI AUTEM,IN EA, SOLAVERSIONELATINADONANTUR

PATROLOGLE TOMUS CXXXI.


REMIGIUSMONACH.S. GERM. ANTISS.JB. NOTKERUSBALBULUS,S. GALLIMONACHCS ; JOANNESIX,
BENEDICTUSIV, SERGIUSIII, ANASTASIUSIII, PONTIFICESROMANI;FULCORHEMENSIS,RICULFUS
SUESSIONENSIS, MANCIOCATALACNENSIS , HATTO MOGUNTINUS , EPISCOPI; MARTINIANUSMO-
NACHUS.
TOMUS UNICUS.

EXCUDEBATUR ET VENIT APUD J.-P. MIGNE EDITOREM,


IN VIADICTAFAMBOISE, PROPEPORTAMLUTETLE PARISIORUMVULGODENFERNOMINATAM,
SEU PETIT-MONTROUGE.

1853
SJECULUM X.

REMIGII

HONAGHI S. GERBANI ANTISSIODORENSIS,

BEATI NOTKERI BALBULI

S. GALLI MONACHI,

OPERA OMNIA,

JUXTA EDITIONES MELIORIS NOTiE NUNC PRIMUM IN UNUM COLLECTA.

ACCEDUNT

JOANNIS IX, BENEDICTI IV, SERGII III, ANASTASII III,

PONTIFICUM
ROMANORUM,

EPISTOL& ET PRIVILEOIA.

INTERMISCENTUR

FULCONISARCHIEPISCOPIRHEMENSIS,RICULFI SUESSIONENSIS, MANCIONISCX%LAUNENa^


HATTONIS MOGUNTINI, EPISCOPORUM, MARTINIANIMONACHI,\^^^^

Scrlpta Tel Bcriptorum fragmenta quae exstant.

ACCURANTE J.-P. MIGNE,


GLEBI
BIBIilOTBEGiE UNIVERSK,
SIVE
IN SINGULOSSCIENTl* ECCLESIASTICJE
CCR9UUMCOMPLETORUM RAMOSEDITOBB.

TOMUS UNICUS.

VENIT 7 FRANCISGALLICIS

EXCUDEBATUR ET VENIT APUD J.-P. MIGNE EDITOREM,


IN.VIA DICTAVAMBOISE, PROPE PPRTAMLUTETLE PARISIORUMVULGOVENFER NOMINATA*.
SEU PETIT-MONTROUGE.
1853
ELENCHUS

AUCTOROM ET OPERUM QUI II* HOC TOMO CXXXI CONTIMENT

FULCO ARCHIEPISCOPUS RHEMENSISi


Epistolse. Col. . 9
RICULFtJS SUES5I0NENSIS EPISCOPUS;
Statuta. 15
MANCIO CATALAUNENSIS EPISCQPUS.
Epistola ad Fulconem Rhemensem. 23
MARTINIANUS MONACHUS.
*
Prologus in libros morales. 26
JOANNES PAPA IX.
- 28
Epistolee et privilegia.. ,
Canon de eleclione papa*. ! . 38
Prselocutio in concilio Ravennate, "40
BENEDIGTUS PAPA IV.
'
Epistola? et privilegia. 40
REMIGIUS MONACHUS S. GERMANI ANTISSIODpRENSIS.
Operum pars prima. — Exegetica.
Commentarius in Genesin. S2
Enarrationes in psalmos. - »3»
Operum pars secunda. — Miseellanea.
Tractatus de dedicatione ecclesiee. _,'...:.: 845
HomiliajXII.
De musica- 932
Appendix ad Remigium.
Epistol» duae R. ad D. 963
SERGIUS PAPA III.
Epistolae et privilegia. 971
B. NOTKERUS BALBULUS S. GALLI MONACHUS.
Liber de interpretibus divinarum Scripturarum. 993
Liber Sequentiarum. 1003
Martyrologium. 1026
Epistola ad Ruodpertum. 1163
Formulae. 1164
De musica. 'lfO
HATTO MOGUNTINUS ARCHIEPISCOPUS.
Epistola ad Joannera IX naoam. 1179
ANASTASTOS III PONTIFEX ROMANUS.
Privilegia duo. • 1183
Epitaphium. 1186

Ex lypis MIGNE,au Petit-MontroBgr


ANN0 DOMINIDCCCC.

FULCO

ARCHIEPISCOPUS RHEMENSIS.

KOTITIA HISTORICA.
(Gall. Curist., tom. IX.)

Fiilconis iniiia Flodoardns paucis altigit; valdt A xvi Kal. April. Dodilonem consecravit episcopum
nobilem nibilominns eum memorat, et palatinis offi- Cameracensem, qui ejus poslea offensam incurrii,
cUs assuetum, aflinem quoque Guidonis el Lambert qnod Balduino Flandrensium comiii faveret. Anno
Spoletanorum ducum, quos ad jmperatores eveherc berlus 888 subscripsit privilegio.immunitalis quod Liml-
conali sunt summi ponlifices. Ex canonico S. Auclo- Mogunliensis episcopus concessit monastcriis
niari fa<tuscsl monaclius in abbatia S. Bertini, cujus NovaeCorbeioeet Herifordiensi. Anno 888, sulilalo
a;ino 877 abbas eleclus est. Hincmaro fatis funclo, imperatore, cum Odo, filius Roberti Fortis, rex Fran-
assumplus esl a clero simul et populo in arcbiepisco- corum salulatus esset, hunc sensim infenso animo
pum Rbemensem anno 885, el consecratus, ineunte regnantem videt Fulco, ac tandem concilio apud Rbe-
mense Marlio. Cum aulem Hildeboldus Suessionen- nos. coacto anno 893, e solio dislurbare adnisusest;
sis episcopus, cseterique melropoleos suffraganei unde eodem anno Carolum Simplicem coronavit in
id faclum non exspeclato visilatoris adveniu que- ecclesia sua melropolitana, v Kal. Februar. Eodem
rerentur, cxcusatorias bac de re iis lilleras scri- in concilio muha conquestus est conlra Balduinum,
pserunt Rhemi, quibus electionem non esse faclano Flandriae comitem, bonorum ecclesiasticorum inva-
ante visilaloris advenlum significabant. Fulco posl sorem,quem, nisi resipisceret.anathemate perpeluo
consecralionem suam fidei suci>tenorem Mariuo fericnduin minitati sunt episcopi congregati. Eodeni
papae delegans, inquit Flodoardus, pallium ab eo an- circiler tempore Mancionem consecravit in episco-
tecestorum tuorum de more suscepii; cui etiam litte- pum Catalaunensem ; qua de re reprehensus esl a
ras misil pro concedendo debito Rhemensis Ecclesia Formoso papa. Anno 890, prsefuix synodo coactiu
privilegio atque pro commendalioneregis Carlomanni, U apud Vangiones, et anno 892 translulit reliquias S.
in quibut se significal ab eodem papa dudum fuisse Rigoberti in ecciesiam suam metropolitanam. Eodem
cognilum lempore Joannis papai, quando cum Carok anno 892 privilegium obtinuerat a Formoso papa, ne
imperalore idem Fulco fueral Romas. Irruentibus regcs, episcopi, aut quilibet Chrisiiaiiormu, sede
liinc inde barbaris, urbem Rhcmoriim novo circum- Rliemensi vacante, in suam utililatem convertcrent
dedit muro, veteri prius ab Ebone in majoris basi- redditus Ecclesia3Rbcmensis; ut omnia fuluro anti-
licae slrucluram impenso; ecclesiamque S. Diouysii, stiii reservarenlur eligendo intra tempus staiuium iu
quod miinimento obesset, puulo posl fiindilus ever- canonibus, id est intra trium mensium spatium, ne
tit; quaedam etiam castella a fiiudameniis erexit, diiitius quam par esset metropolis destituerelur pas-
Altimontem scilicet in Dulcomensi pago, et aliud lorc. Anno 896, firmata pace OJonem inter et Caro-
apud Sparnacum, quod Odo rex, quia desciverat ab lum Simplicem, arcessilus est ad concilium Roma-
eo propter evectionem Caroli Simplicis, subvertil, niiin, quod Slephanus. VI pnpa indixerat in mensem
quo Normannis resisterel. Urbe novis propugna- Seplembrem ejusdem anni; celebratum autem nou
culis firinala, corpus B. Remigii ex Orbacensi fuisse nisi anno897 ccnsel Labba^us, el Marlotus sy-
mouasterio, in quod e Sparnaco delalum fuerat, noduui illam rcjicit in annum 898. Fulco, qui ei
idem antistes anno sui praesulatus primo Durocorto- inleresse non poterat, misit ad eam Honoratum Bel-
rum revexil per Culmiciacuni, assislenlibus coepi- lovacensem, et Rodulfum Laudunensem, suffraga-
scopis et clero. Per idem quoque tempus corporis neos suos. Anno 898 et sequenli summiiin Francia:
parlem beati maryris Nicasii, simul cum corpore canccllarium gerebat. Ab eo autem tempore adnotat
bealse sororis Eulropise, ab ecclesia B. Agricolae in "„ Mabilio noster ccepisse archiepiscopos Rhemefises
tirbem recens ruuris vallalam transtulil, retroque cancellarii oflicio fungi.
posl allare Dui Genitricis Maiiae juxta B. Callisli Accidit autem, inquit Flodoardus, ul abbatiam S.
papse pignora quse non ita pridcm ob paganorum in- Vedasti, quam Ralduinus comes tenebat cum Atreba-
fesialionem, illata fuerant, recondidit. Anno 884, lensi castro, rex Carolus pro infidelitate Balduini at>
audita Adriani III ad summum ponliGcatlim pro- eo auferrel, ntque Fulconi prwsuli eam concederei,
vectione, litteris eum visilare studuit, congaudens Altimaro quodam comile abbatiam S. Medardi te-
ipsius honori, et se Romam petere velle sighifical si nente : quam sibi visum est opportunitalis gratia cum
Deo pacem tribuenle valuerit ; rogal interhn ul a eodem comile commutare debere; quod et egit anno
Leone, Renedicto et Nicolao poulificibus concessa 900. Eodem forte aiino, Fulco Carolum Siinplicem,
Rheiuensi Ecclesix privilegia corroborel et augeat, quem pauci, dum vivebat Odo, pro rege habebani,
Carlomannum regeni ileruiu commendat, et Fro- iterum coronavit in urbe Rbeniorum. Accepitilaque
laritim oliin Burdigalensein . lunc Biluricensem ar- Fulco ab eodem Altimaro abbatium S. Medardi,ct
<iiie|iiscopiim.Sublato e vivis eodem annoCarloman- dedit illi abbuliam S. Vedasti, receplo per vim obsi-
no, fratris ejus nalu mininii Caroli Simplicis tule- dionis a Rald>.iinoAlrebaiensicastro. Cujus anxktatis
laui sumpsil Fulco. dolore succensus tam Balduinus quam omnis ejus co-
At tama mox subiit rerum confusio, Normannis mitatus, dum quarunl qualiter sepossinl ulcisci, ami-
tiirmatini irruenlibus in dicecesesRhemensem, Sues- ciliam cum eodem prmsule se fingunl resascire, quw-
sionensem ac Noviomensem, ut Francorum proceres rentes ultionis locum, explorantesque quomodo ame-
lotius regni curam Carolo Crasso imperalori Fulco- taiu suo ad regis colloquium slipatenbus vallatus
uis rogalu conuuiserint. Ainio 887, yel forle 888, D proficisci soleret. Quadam die dum paucis admodum
PATROL. CXXXI.
v« FULCONIS ARCHIEPISCOPIRIIEMENSISEPISTOUL 18
rointtatut regis peteret alloquium, eum in via, duce A pag. 651. Mulla qiioque bona in hac sede Rli mens:,
qnodam Wincmaro, aggredientet inlercipiunl. Ei qui- ail Flodoardus,' prwsul hic operatus est; m et
ctem primum tjuasi de amicitia et recuperalione lial- episcopinm rebus impetratis pluribus, tam m naste-
dnini affanlur, demum vero improvitum lanceis impe- rio Avennaco quam nonnullis aliis a regibus ac di-
tunt, prosternunl ac. perimunt \\ Kalendas Jul. Qui- versii pertonis oblcnlis possessionibus atnpli cavit,
<lamvero suorum seseob nimium ejus amorem super alque diversis muneribus el omamentis han Rhe-
proslernentes, pariier cvm eo transfixi el inter- mensem ecclesiam decoravit. Ejus tempore, anno,
' )>sumsunl.
ttnpli Cmleri qui superfluere his qui ad Iwspi- ul conjeclai Mabilio, 893, rcliquiae S. Gib ani e
latiu remanserant, hmc muxima sui doloris nuutia pago Catalaunensi in basilicam S. Remigii tr; islaUe
porlunl. Qui rei novilale perculsi, armisque niunili, sunt. Prwfalus denique prmtut sollicitus ci a Dei
percussores episcopi conantur ullione adoriri. Quibus cullum et ordinem eccletiatlicum, amore quo ue ta-
msnime reperlis, corpus exanime immensis ejulantes pienlim fervent, suas scholas Rhemis, cunon orum
plungeribus levant, el cum ingenli tuorum omniuin scilicet loci, atque ruralium clericorum, ja pene
luctu Rhemensemad tirbcm deferttnt. lbi tandem lo- delaptat reslituit; et evocalo RemigioAntissio rense
lum el dig>iisexseqttiis honoralutn decenli esl tepnl- tnagtttro, liberalium arlium ttudiit adolescent s cle-
ittnv mandatttm. Lujus antistitis hoc habeiur epila- ricos exerceri fecil, ipteque cum eit lectioni c me-
phittm : dilationi sapienliw operam dedil. Sed et Huc Idum
KoctumulomagniFulconismembrategunlur S. Atnundi monachum, virum quoque discipli s so-
Rlipiiiorumsedisprspstilisegregti: pliicis nobililer eruditum, accersivit, et ec esiam
GermineiiotiiliiiinqnemFrancia protulitortum n Rliemensem prmclaris iUuslravit doclrinis. arum
Aulaqiiu de stholis sumpsitel excoluit. " aulem scholarum constitulionem rcfert Mabi io ad
Hinc D<-usassumptiimsUUuitvirtute probatum annuin circiter 895. Regino Fulconein iu lerat
Ecclesiaespevulum,pontificemquepium; inlcr marlyrus qui pro liberlate ecclesiaslica f rliler
Septeiiosdenosipiesiinulcui prsefuitannos, occubuertint; et nos oidem oliin noineii sanc i non
Tres menses, deiiusinsuperatque dies.
Auxil e|iiscopiiuusuperaddeusplurimareruiu <lenegavimus,quamvis publico dccrelo necdu re-
Uibis ei isiiusma-niarestituit. nuntiatus sit. Hunc apud S. Audomarum qui sccrc
Orbisliouor, [iatriaeluior, pielatisamator, pulat Molanus juxla B. Bertinum; at certius sl se-
Prostudio pacis, con'oditurjaculis. pultum fuisse in ecclesia B. Remigii Rliem sis;
Seplvoum deniiuiuue diem jam iuetisisagebat quod posteriores epitaphii sui yersussat clar indi-
Junius, el dira morle peremptusabit. canl. Codex Ignaciensis Fulconem testamentu con-
CuiMatrisDonjiui,pariier (|unqueprjesulisalml didisse narral his verbis : At vero prwfatus ulco,
Keiuigiipielusobliuealrequiem. ulpote vir sapient ac timent Deum, lettumentu du-
Fulco imlignatiis cral Carolo Simplici quoil ille dum ordinaverat, ut de jure patrimonii tu qui-
feediis ciiin Noriiiuniiis pepigissel, eumqiie episco- busdam ecclesiis ditlribuerel; inler quas ec letiat
pali liceulia per lilleras quas Flodourdus rctulit Rheinensi pro animw tuw remedio Vulam N min-
verbis asperiorilius increparat, quo regis atiimiiin eum,quce tilaett inepicopatu Noviomensi, cot ulil;
altius lia:c peiieirarcni. De litteris illis lege Rive- cujut tedilus pro illius memoria annuutim rec enda
tem noslriiin Hist. litler Franc., tom. V, p. 692. cunonicis Rliemensibus dividunlur : de censu prw-
Scripsisse etiain credilur ad Alfredum regeni Wesl- dictm Villte canonici Noviomentet liabent ti gulit
SUXOIIIIIII; qua dc re lcge Boilandiaiiosiul. toni. I>C annit LXsoLdot illius monetw.

FULCONIS

ARCHIEPISCOPI RHEMENSIS

EPISTOLiE.

'^ronncedeReims, tom. I, pag. 520.)

EPISTOLA PRIMA. B infeslarunt, ul soli beati cssent, qui se castellis os-


ADSTEPRAMJH V P0.NT1FICEH MAXIMUSI. sent lueri, et liaecetiam prohibuere, quominus nsi-
(Anno 885.) dias, quas pesliferi homines bonaememoriaepon ifici
Acccpi antecessoris lui litleras, me loliim, cum moliebantur, possem dissolvere.
oinni mea provihcia., ad gnales ex animo rcpendcn- Si quid lamcn potuere miseri homuncionis pr ces,
das iiilinilis propc nominibus obslringenles. Dignalus iis sane non dcfui; qui porro deesse possem illi qui
e.sl euim eloquio prorsus aposlolico, et omni gladio afliaein meum Widonem in filium quodam odo
aneipili penetrabiliore nos inler medias Nortman- adoplaral? quod cum consanguineis meis denun ias-
uoiuni aiflictaiionum procellas solari, el me fralris scm, slalim omnc obsequiuin suum, ac reveren iam
«l ainici vocabulo afficeie, cum pontificia solea sedi apostolicx devoverunl. Et ego una cum c pi-
xalcwi haud commerear. Ad ipsum, el jam ad le, scopis meis, elsi eormn nonnulli, uti Morine sis,
•sanciissime parens, votis omnibus aveo propcrare; civiiatcm suam ambustam ad lempus deserere co-
«ed prohibel Danorum, quibus vallamur cl vcllinuir, gantur, in cullu Romanx scdis ad usque le uin
iucursalio; qui ab aiiuis jaui oclo ila hoccc regnum perseveranles, quxcunque Ecclesiae Det neces ria
4& RICULFUS SUESS. EPISC. - NOTITIAHISTORICA. «
occarrent, cum rci domeslicaeatque ctiam corpons A / runt. Vos e conlra nunc Deum relinquilis. Dicam
dispendio perficiemus, uti condecel Rheinenscm, ccrte, licet nolens, quia Denm relinquitis, cum vos
queiu antecessorcs vestri, prse omnibus Gallicanis ejus hoslibus socialis. Unde el merito propbetica
pensi liabentes, primalu donarunl in Sixlo prinio illa vox ad vos dirigilur, qua; quondam ad regem
totius regionis prxsule a beato Pelro aposlolorum Israet similia facieuteni directa est : Impio prwbet
tjrincipe liuc destinalo, etiam HormisJas papa Re- auxilium, et his qui oderunl Deum amicitia jungerit
niigimn per oiiinein Galliam vices suas obire voluii, {11 Par, xix). Et cerle cum deberetis malis prseter-
qnae modo adjicienda videntur, ne forsan Rbeini itis lerminiim ponere, el rapinis et depnsdalionibtis
nostri sub Nortmannorum ruinis, quod Deus avertal, pauperum renuntiare, ac pro his omnibus poeiiilen-
scpulti, etiam pduiilicum oblivione sepelianlur. liam agere, nunc ad majorem iram Dei provocan-
Propterca commendata velim quae Marino et dam, his qtii Deum ignorant, et in sua feritale con-
Adriauo supplex proposui privilegia, necnon Ram- fidunl, vos conjungitis. Credite mibi, quia nunquam
ponis fralris mei munificam pro erigendo monastcrioi sic agendo ad rcgniim pervenielis , iino velociier
donationem, et ciim Bruinifidus non desislat donataL disperdet vos Dens, quem irritatis. Hactenus quidem
de peculari, landem analhemate ferialur : sunt et de vobis meliora sperabani : nunc video vos cum
alii qui Rheniensis Ecclesi* bona corrodant, in Q 1 omnibus consangiiincis vestris periturum, si lamen
quos Carolus imperator, si verbulo ponlilicio pra> lioc vere vullis agere, el talibus consiliis acquiescere.
moneatur. facile animadverteret. Revera qui tale vobis danl consilium, non fidcles,
sed per omnia infideles esse comprobantur, quos
EPISTOLA II. si audire volueritis, terrenum simul el ccelesle re-
ADCAHOLUM CALVCM IMFERATOREM. giium aniillelis. Deprecor ilaque vos per Deum, ut
tale deseralis consilium, neque velitis vos in xtcr-
(Anno 894.) nuin pracipilare inleriiuni, el mihi caeterisque, qui
De pacto cum Normannit inito. secunduni Deum vobs fideies sunt, a?lerni doloris
Quis enim, qui vobis sicut oportel fidelis esl, noni afferre dispcndium. Melius enini fueral vos non
«xpavescat, vos inimicorum Dei amiciliain velle,> nasci, quam diaboli palrorinio velle reguare, el illos
ct in ciadeui ac ruiuam nominis Chrisliani pagauat juvare quos deberelis per omnia impugnare. Scialis
arma el fosdera detcstanda suscipere? Nihil enimi enim, quia si hoc feceritis, el talibus consiliis ac-
dislal utiuni quis se paganis societ, an abnegalo) ^uieveritis, nunquam me iidelem habebilis, sed et
Deo idola adoret. Nam si, ul ait Apostolus, inoress quoscunque poluero a vestra fidelitalc revocabo, cl
bonos colloquia prava corrumpunt (/ Cor. xv), , r cum omnibus coepiscopis meis vos el omnes veslros
quauio inagis corrumpitur castitas animae Cliri- excommunicans aetcrno anatheinale condemnabo.
stianaeethuiconim consiliisel societate? Neque enimi Pro fidelilale quam vobis servo, haec gemebuudus
polerit nou imilari quod assidue viderit: quin potius3 scribo, quoniam cupio vos secundum Deum el sse-
assuescci paulalim, el quasi vinculo mala?consuetu- culum semper esse honoratum; et non Satanse, sed
dinis trahctur a'd facinus. Ccrte progenilores veslrii Chrisli adjntorio, ad debiluin vobis conscendeie
reges, deposilo genlililio errore, diviuo cultui see regui fastigium. Regnum enim qund Deus dat, fir-
subiiiuiler subdiiierunl, et a Dco semper auxiliumii muni habel fundamentuiu : quod vero per injiislitiam
expeliverunt, propler quod et feliciler regnaveruut,, el rapinas acquirilur, caducumest, et cilo decidi-
. el regui hsercditatem ad suos poslcros transmise- vum, ncc poleril diu permauere.

ANNODOMINIUCCCCII.

RICULFUS

SUESSIONENSIS EPISCOPUS.

NOTITIA HISTORICA
(Ex GatliaCliristiana.)

'Ejudicibus qui in placilo Vermeriensi anno 892 D duini comitis Fiandriu>quiFulconem archiepiscopum
cellainAlfam Adremarensibus monachis asseriierunt, inlcrfeceraul. Coiislilulionem edidit an. 889, quas
uims fuil Riculfus. Synodo Khemensi astiiil an, 895, exstal lom. IX Conciliorum Lahb., pag. U6. In ea
III qua Carolus Simpiex unctus est. Consecravit Her- stint inulta obsiTvationc digna. N. 3, de liori»cano-
veum archiepiscopum Rliemensein anno 900 in sy- nicis legilur: i Haliete qiuesiunus siudium in psalmos
uodo JUicincnsi, iu qua diris dcvovil liomines Bal- cuiiluudo, iii ilivinos libros legendo, in canoiiic?*
15 RICULFI SUESSIONENSISEPISCOPI 10
libras custodiendo, id esl primam, tertiam, sexlam,. A tnto inlra Quadragesimamtempore.et bapliz ti mox
missarum quoque quolidiana celebralione, nonam, post baptismiim Eucharisliam, id esl commu ionem
vesperas et completorium, atque malulinale oflicium sanclampercipiebant.N.20 sancilur i ul in alendis
decantando, et invilate parochianos vestros ut si ad uniuscujusque mensis per singulas decanias resby-
alios cursus venire non suuiciunt, sallem missas fre- terj simul convenianl, el convenientes non p stis vel
qiientius audire sludeant, et Dominicis alque aliis polalionibus vacent, sed de suo ministerio l reli-
diebusfestis vesperas, matulinas et missas frequen- giosa conversatione, atque de his quae in eo m pa-
tare IIOIIpraiermiltant. >-Exhac conslilutione N. 8 rochiis accidunt serulonem habeant. > Obiis credi-
facienda eraiitsciutiniaper baptismales ecclesiassta- lurRicuIfusan.no 902.

STATUTA RICULFI.

(Provincede Reimt, tom. I, pag.52S.)

Ego Riculfus humilis Suessionum episcopus, B dum alios docere debetis: quia nemo, quae escit,
consideralis parcecia; divinitus nobis commissaene- aliis insinuare valet. Enimvero nec latere v volu-
cessitatibus, alque comminislris nostris competenli mus, quod de illis presbyteris, qui desid et ad
habita ratione, inspirante pariter et opitulante Do- discendum tardi sunt, regum et imperaloru capi-
mino, qnsedam,qii33ad sacerdolum noslrorum com- tula non sine consensu plurimorum episc porum
monilionem, vel vulgaris populi erudilionem perli- sanxerunt, scilicet hoc : i Ut quicunque pr sbylcr,
nere videbantur, modesteel utiliter pro viribus tra- a suo episcopo frequenter admonilus de su scien-
ctare disposni. El quamvis tolius Christianae vilue tia ul discere curel, facere neglexerit, proc 1 dubio
regula divinae Scriplurse paginis salis superque te- et ab oCficioremovealur, el ecclesiam, q am te-
nealur inserta, non incongruum tamen fore puta- net amiltat. Quia ignoranles legem Dei, e m aliis
vi, quxdam ex his, quae simplicium observalioni annunliare et proedlcare non possunt». > oc ne
conveniunl, brevibus et lucidis capilulis annotare , alicui veslrum evcniat, fralerno affeclu ramo-
vobisque consacerdotibus, et cdoperatoribus nostris nemus.
Jiabenda shnul et crebrius legenda commitlere, ul si II. Oporlet igitnr unumquemquesacerdote , vita,
tanta divinaeet canonicoeauclorilatis volumina re- el moribus, et actibus bonis, cmn Dei auxi o, po-
volvere non sufficitis, baecsaitem brevissima et aper- Q pulo sibi commisso, caalerisque subdilis ex llere,
lissima manualiler frequenlelis v el commissis vobis ul in eo videant quid imilari et sequi bene o rando
plebibus salubrem vivendi normam his admonitiun- possint, caslitatis videlicet, humilifalis, mo esliae,
culis pramonslretis. lla enim, cooperante Domino , aliarumque virtutum, divina gralia largiente exem-
et.periculo minislerii veslri vos poteritis exuere, et plum prabeat, ut juxta Apostolivocem, d trinam
cum subjectis populis ad coeleslis regni gaudia pro- Dei noslri in omnibus ornel (Til. u).
- III. Habele, quaesnmtis,sludium in psal os can-
\pcrare.
J. Aueridite ergo, quia nobiscum sollicitudinem tando, in divinos libros legendo, in canonic Horas
gregis Dominici percepislis, et in saccrdolali mi- ctistodiendo, id est, primam, tertiam, sexta ; mis-
nisierio secundiordinis el dignilatis locumpossidelis. sarum quoque quoiidiana celebralione, iron m, ve-
Ei sicut nos, Flcet immerili, apostolorum vices in speras el complelorium, atque matutinale ifficium
f-bac eeclesia agere debemus:ila et vos quoque se- decantumto. Et invilate parochianos veslru , ut st
pliiaginta duorum discipulorumnobiscumininistcrium ad alios cursus b venire non sufficiunt, salt m mis-
in Iiac plebe Domiuicaexercere oporlet. Nam et in sas frequenlius audire sludeant, et Domini s atque
veleri lege Moyseset Aaron locum sunrmi ponlilicis aiiis diebus festis vesperas, malulinas, et mi as fre-
lenueruiit, el filii quoque Aaren ofliciumsacerdo- D quentare nou prxtermittanl.
tale in secundo gradu sorlili sunt. Ad vos enim ple- IV. Ad vos ergo dictum esse scitote : unda-
bium pertinel curaet solliciludo, et ex vobis pendet mini, qui (erlit vusaDomini (Jsa. Lii). Ubi on tan-
eorum salus , utiiitas, atque animarum profectus; lum intelligendura essepulelis, quod de lice et
scriptum namque est de vobis : Labia taeerdotit patena c, ubi corpus et sanguis Domini co ficitur,
cuslodient scienliam, etlegem requirent ex ore ejus: dictum sil; sed de corporis mundilia , el enlium
quia angelus Domini exercituum ett {Jialach. n'). puritate. 111enim beatus Gregorius dicit, um de
Angelus namque Latino eloquio nuntius dicilur : et parabola decem virginum tractarel: i Vascul noslra
vos quidem angelorum ministerium expletis, quando sunt corda, in quibus ferimus cuncta quaeco ilamus.
vestras plebes instruitis alque docelis; sed primo Habemus itaque fragiie vas, id est corpus i strum,
necessaritim est, ut ipsi ditigenii mediiatione litte- quod semper suinmopere mundum servared bemus,
rarum sacraruin leclionem discatis , quam poslmo- ut dum oblatioiies mundas Deo porrigim -, ipsi
« Cnpilul. xvi, an 769. « Id esl corpor.iie.
b Jd cst oluciuui.
STATUTA. »8
!j'7
ante sanclum allare illius lioslue acceptabile A mus. Ad missam quoque, et vesperas, si sufficilis,
quoque incensum in thuribulo Deo offerte. Illud
> Ihus vel
efficiamur.
etiam expresse pracipimus, ut domos vestras nili-
V. Item monemus, ul unusquisque vestrum psa das et sine sordibus et fostoribus habealis, ul exinde
mos, el sermonem fidei caiholicae a, cujus inilium
s puriores ad altare Domini procedatis.
Quicunquevult talvut ette; et canonem missae,
et a VIII. Instanler quoque monemus, ut scrulinia per
canlum, vel compolum memoriter, veraciter, ecclesias staluto intra Quadragesimam
vero infar baplismales
correcle lenere sludeat. Consignalionem tempore generaliter fianl. Et ul baptizali mox post
tum, tam masculorum quam feminarum, unius vi
baptismum, Eucharisliam, id est communionem
plurium, et consecrationem fnnlis, et aquae pc sauctam percipiant, sollicite vos sludere pracipi-
domos spargendse , el animae commendalionem , <
mus. Quoniam qui dixit: Nisi quis renalus fueril ex
orationes ad morluum scpeliendum habealis dt
aqua et Spiritu sancto, non intrabil in regnum cmlo-
scripta dislincte et veraciter, el frequenti usu e rum(Joan.y), ipse dixit: Nisi manducaveritispanem
meditemini, ul correcle el irreprehensibiliter ea tai
filii hominis, et biberilis ejus tanguinem, non habe-
super masculum quam super feminam proferr bilis vitamin vobit (ibid.).
scialis. Supradiclam vero consignationem infantui B IX. Solerter studendum est presbyleris, ut curam
volumus ut quadrifarie scribendo dividatis, supersir publice pceniteniium habeant, et orationes ad visi-
gularem scilicel masculum et singularem feminam tandos infirmos vel infirmas correcte proferre sciant,
ileraque super masculos plurcs et plures feminas et maximam curam adhibeant, ut sicut nemo sine
sicut nos vobis, Christo propilio, descripta tra
baplismo, ita etiam nemo absque vialici munere ino-
demus. riatur ; sed neque publice poenilens, si fuerit infir-
.VI. Item promonemus, ut unusquisque vestrun mus; et sedulo considerent, alque diligenter ca-
Missalem, Leciionarium, Evangelium, MartyroU ne pro hujusmodi negligentia grave periculum
librum veant,
gium, Aniipbonarium, Psallerium, et qus incurrant. Videant quoque ne Simoni mago et hu'.x.
draginia Homiliarum beali Gregorii correctum ai traditori efficianlur similes, si pro prelio, aut pro fa-
que disiiuctum per noslros codices, quibus in sar, miliaritale vel propinquitate, poenitenles ante lem-
cta matre Ecclesia ulimur, habere laboret, B ad reconciliationem adduxerint, et eis pro-
pus
libros quidem divinos et ecclesiaslicos, quoscunqu reconciliatione leslimonium dedcrint, vel si cum fer-
poteslis habere, non emitlite; ex ipsis enim cibo vore et diligenlia pcenitentes aliqua amaritudine,
et condimentum animarnm percipietis, dicente Dc absit, odio, aulquia nihil ab eis accipiunt,
vel, quod
mino: Non in tolo pane vivit homo, sed in omn C a reconciliatione suspendi fecerint; quia ul commi-
verboquod procedii de ore Dei (Matth. iv). Si qui ita eliam cooperatores presbyteri in ministe-
nislri,
autem omnes Veteris Teslamenti libros habere ne rio divino a Deo sunt conslituti episcopis. Si vcro
quiverit, saltem hoc studiosius elaboret, ut primur. publice poenilentes pro certa necessilale, vel ratione,
lolius divinse historiae librum, Genesim videlicet anle prafixos a canonibus annosfuerinl reconciliati:
sibi correcte transcribat, cujus leclione lotitts mund sicul ante reconcilialionem secundum pcenitenlium
creationem dignoscere valeat.
possibilitalem et qualitatem, de eorum poanitentia
VII. Studere eliam debetis, ut digne atque honesl sollicitudinem habuerunl; ita et post reconcilialio-
veslra ecclesiastica vestimenta praparata habealis nem, vitam eorum et conversalionem, donec prafi-
albam videlicet ad divinum mysterium unam, vc xum pceniteiitiae lempus explealur, non negligant,
duas nilidas, cum orariis, id est, slolis duabus niti sed solerter discutianl el atlendant, scientes non
dis, el amiclisduobus nitidis, corporalibus quoque toti solum episcopis, sed etiam secundum modum suutn,
dem nilidis, ilem zonis duabus, id est, cinctoriis, a presbyteris convenire quod dicilur: Speculatorem
manipulis lotidem nitidis; ac linteaminaaltarishabea dedi te domui Istael (Ezech. in ); el de unoquoque
lisnilida.el casulam sericam, cum quamissacele sibi commisso rursus per prophelam dicitur : San-
brelur. Hocautem omnimodis probibemus, at nem< '' guinem ejut de manu tua requiram. (ibid.).
illa alba utatur in sacris inysteriis, qua in quolidiam X. Item oporlet ut presbyleri infirmos suos post
vcl exleriori usu induitur i>.Loca quoque munda ei confessionem et reconcilialionem oleo sanclo pcrun-
congrue composita habeatis, ubi post sumpta saers gant, el lunc eos communicent. Quod si anle adven-
mysieria, manus elora vestra lavetis <=,et,si possibilj lura eorum infirmus obmuluerii, el cerll testcs sint
ftierit.uiiusquisquecalicemcumpatena argeniea, sivt quod ipse infirmus lale signum oslenderit, quia poe-
cujuslibetmetalli purissimi habeat; ulcum adnoslram nitentiam peliit, quam mqra sacerdolis ab eo exclu-
synodum unumquemqne vestrum eadem vasa, vel sit, vialici ei subsidium prabeant.
eaetera quae ad ministerium sacerdolale pertinent, XI. His exceplis, sctre debelis quia facultates
deferre jusserimus, vel per veslras parocbias trans- Ecclcsiae in qualuor partes canonica auctoritate
iium fecerimus, nostram exiude ouensionem mini- sunt divisae. Ex quibus una est, si voluerit, episco—
me incarralis, si haec praparala inhonestius videri- pi; alia ad Iuminaria et sarta tecta, id est restauna-
a Agitur de Symbolo S. Alhanasio c Episcopi el, in Ecclesia Rhemensi, sacerdotes
ascripto.
\ Agiuir de veste clericali, vette talari, catula, in usum relinueNinl lavandi post sacram synaxim.
aiitiqius canombus meiuorala. Vide Statuta Hinctnari.
1«; RICULFISUESSIONENSIS EPISCOPI 20
tionem ecclesiac; tertia presbytero et suis; qnarta A locate, ne locum uivenianl aul >;*sfpocta di, aut
hospitibus deputaia (Conc. Wormatiense, anni 868, vobis dispendium inferendi.
can. 7). Quapropter ex ipsa parte, quse fabricis XIII. lllud qtioque summoperc cavendum mone-
tlebetur ecelesisc, volumus aut per nos aut per no- mus, ut presbyteri vel clerici tabernas caus. convi-
siros comministros rescire quid annuatim lam in lu- vandi non adeant, neqtte in ecclesiis vinum, cepta
niinaribus olei vcl cera% quam etiam in reslaura- causa necessitatis, vendere concedant; se neqne
lione lectornm, vel in omamentis inde in ecclesia vendentes aut ementes in ipsis ecclesiis mor convi-
parcat. Convenil etiam vobis nnum vel duos, vel vatilitim immorari permitlant, quod in conci io Car-
ires clericos lialtere, qui vobiscnm missascelebrent, thaginensi ila inhibelur: • Nulli episcopi, ve clerici
quos salutelis, et a quibus resaluiemini, quia Domi- in ecclesia conviventur; nisi forte transeunte hospi-
nus in Evangelio dicit: Vbi duo vel ires congregaii tii necessilate illic reficiant: populi autem a hujus-
ftierint in nomine mco, ibi tnm in medio eorum. inodi conviviis quantum possunl prohib nlur. »
[Matth. xviu). Solus autem nemo voslrum missas (Conc. Carthag. anni 397, can. 50.)
ci lebrare prasumat. In ralione vero sacrorum, hoc XIV. Observandum quoque monemus nl resby-
omnibus modis servare debetis, ut in calice aqnam teri vel clerici feminis non cohabilenl, nequ detra-
vino misceatis, quia panis corpns, vinum sangnis B hendi se locnm donent. De qua re Clemens sanctae
iutclligitur; aqua quae in cruce de lalere Domini ma- sedis RomanseEcclesiseprasul itaedocet: i C ericns,
navit certissime fidelein designal popiilum jnnctum inquiens, ad feminsptabernaculnm non acce t, nc-
rapiti sfuo, quod est Christus. Quibus devotissi- que properet. > Nec presbyter solus cum sola femina
me observatis, verum Domini corpus procul da fabulas misceat, definiente sancto concilio caeno;
ldo in veritate conficitur. Et quisquis ex eo corde Neque episcopo, neqne presbylero, neque d acono,
rt corpnre purificatus, cum fide fuerit recrealus, neque ullo clerico omnino licere habere sec ra mu-
rrmissionem peccalorum in illo sine dubio opera- lierem exlraneam. Nos vero eliam a malrib , ami-
lur. tis, sororibus, vel propinquis cavendum diciu us, ne
XII. Hospiles secnndum qnod possibile est cxci- forie illud eveniat quod in sancla Scriptura legitur
pere, et illis juxla vires ea quibus indigenl hilariter de Thamar sorore Absalon, quain Amnon fra r suiis
administrare studete. Et plebes veslras, ul idipsum male concupiscendo vlolavil; de Lolh etia , qui
faciant, et pedes pauperum Iavent, instamius admo- filias suas per ebrielatis vitium similiter c rupit.
neie : scienles, quia si aliquis pauperum bospiliiim Quod si aliquis vestrum matrem, sororem, v I ami-
postulaverit, et impetrare non mernerit, et extra tam ad convescendum vocaverit, expleto co vivio,
domum jacens vel a besliis fuerit comestus, vel fri- " ad domos suas vel ad hospitia a domo pre byteri
gore aut aliqua aeris asperilate mortuus, ab illo re- remota, cum luce diei eas faciat remeare : p iculo-
quirendus eril qui humanitatis subsidium ei negave- sum quippe est ut vobiscum babiteiit, et ide inhi-
rit< Et sacerdos immunis ab bac culpa non erit, qui bitum est a sanclis Palribus: quoniam excepta supra-
atljutores suos ut liospitalitatem diligerenl non ad- dicta occasione peccandi, femina quae cum latre,
moniiit. Sciinus enim quia magna est hospitalitatis sorore, vel amita aut nepte ingreditur, non l pro-
virlusper quam plurimi Deo placuerunt, el angelos pinqua ; ex quo nisi caute aclum fuerit, in la iieum
hospilio recipere meruernnt, ul Abrahae, Loth, To- diaboli saccrdotalis ordo incurrere poterit. ivitati
bise, et aliis quamplurimis legimus conligisse. Sem- etiam presbyteri a religiosis quibusque pro haro-
perque meminisse debelis quanta sit merccs hospi- rum suorum memoriis non se inebrient, nequ inter
lalilalis, diceute Doniino: llotpet fui, et tutcepittit pocula canlare prsesumanl : sed neque biben i pre-
me (Matth. xxv). Verba quoque Apostoli ad memo- caliones sub nominibus sanctorum exercean ; scd
riam freqtienlius revocale, dicentis : Dotpitalitatem polius cum religione prandeant et cum soli ieiate
nolite obtivisci (Ilebr. xm). Et ut cum B. Job possi- bibant, el quae ad sedificationein perlinenl uan-
lis dicere : Hotpitium meum viatori patuit (Job xxxi). , tur, el ad lempus cum luce diei ad ecclesi- suas
Senlentiam quoque S. Gregorii in expositione evan- redeant.
gelica frequenter revolvile dicentis, quia hospiles XV. Ut presbyleri, villici, id esl provisore vi&i-
JIOIIsolum invilandi sunt, sed eliam irahendi. Susce- rum, non liant, et procuralores vidiiartnn n n exi-
piis autem hospilibus, secundum possibilitalem ve- stant : et ul conduclores agrorum sseculariui non
stram officitim humauilalis impendile, juxta hoc siut, neque ulli turpi negotio el inhoneslo vict m vel
quod legilur: Si multum tibi fuerit, abundanter tri- Iucrum quaerant. Nec etiam de viduarum cou ersa-
bue: ti vero exiguum , et illud libentissime impertire tione sic curain habeant, qtiatenus opinionein suam
(Tob. IV). Recogilanles quoque et illud evangelicum : infament, nec de se locum delraciioni donenl Et ut
Qnicunque dederit ealicem aquw frigidw tantum in curam habeanl ne minislri reipublicse, id esl v carii,
ttomine ditciputi, amen dico vobis,non perdel merce- et centenarii, seu reliqui exaclores, advei s et
dem tuam (Matth. x). Et quoniam conlingere solel, pauperes affligant. Quod si per se emendare n u po-
nt suscept* personae illis a quibus suscipiunlur tuerinl, nobis vet comministris noslris innoie cant.
damnum aliquod inferant: si qtios lales suscipilis de XV|. Monemus praterea ut presbyteri sic urali-
quorom persona dubiletis, in remota eos domo col- bus, id esl terrcstribus, el cacteris occupati uibus
41 STATUTA. 22
inserviant, qn.Tteniisdivinnm officiumnon negliganl, \t siis sepelirentur, his verbis respondit (Epist. 55):
et scholarios suos modesle distringant, caste nii" i Cnra gravia peccala non deprimnnl, hoc prodest
triant, et sic lilteris imbuanl, nl mala conversatione moriuis .si in ecclesiis sepelianliir, quoil eorum pro-
non dcstnianl; el puellas ad discendum cum scliola- ximi, quotics ad eadem sacra loca conveninnt, suo-
riis snis in schola sua nequaquam recipianl; et ut rtim qtiorum sepulcra aspiciunt reeordanlur, et pro
turpi lucro ct negoliationibus non inserviant. eis Domino preccs fundunl. Nam quos peccala gra-
XVII. Illud quoqiie admonendum censemus, ul ao via deprimunt, non ad solotionem polius quam ad
usuris omnes se sublrahanl: si enim, juxta praece- majorem dainnationis cumiilum eorum corpora in
ptum Domini, amicos in Dco, et inimicos debcmus ecclesiis poimniur. Quod melius.mquit, oslendemns,
diligere propler Deum, el eis noslra bona, quoe ipse si ea quae diebus noslris gesta sunl breviler cnarre-
nobis immeritis contulit, gralis largiri: qua ralione mtis. Vir namque vitae vencraliilis Felix, Porluensi*
possumus ab eis qtti noslri in Christo sunlfralres, episcopus, in Sabiniensi provincia ortus alque enn-
ul idem ail: Unut est enim Paler vester, omnesautem Irilus csl, qui quamdam sanclimonialein feminam in
tot ftatres estit (Matlh. xxin), exigere quse non ac- loco eodem fuisso testalur, qn» carnis quidcm con-
commodavimus, el repelere qtiae non praDslilimus? lineniiam habiiil, sed linguae procacilalem atque
Unusquisqiic igitur quantum praustileril innlum te- B 1 sluliiloquiuni non declinavit. IISBCigitur defuncta ,
cipial, cl eamdem speciem et mensuram annonse, atque in ecclcsia sepulla esl. Nocte atilcm cadem
aul vini, atil argenti, aut certe alicujus preiiicon- ejusdeni ecclesia! cusios pcr revelalioncm vidil quia
valcniis, prout inter eos convenerit: ila lamen ut dedticla ante sacrum allare per mcditim secabatur,
non muliiplicelur ncque superaugealur. De iler ct pars una illins igne cremabalur, pars aiilcm altera
agenlibus simililerobservandum decernimus, ul nulla intacla remanebat. Ctimque hoc surgens niane fra-
eis alia mensura in venundando tribuatur nisi illa Iribus narrarel, et locum vellet ostendere in qua
qua vobis vestra vel accipilis vel comparalis ; quia fuerat igne constnnpla, ipsa flammoe combustio ita
scriptum est: Neque circumveniasin negolio fralrem anle aliare in m.irmoribus apparuit, ac si illic ca-
tuum (I Thett. iv). Et: Eadem mensura qua mensi dein femina corpore fuissel igne concremata. Ex qua
fuerilis, remelielur vobit (Luc. vi). Et: Non habebis re aperle datur intelligi, quia in qtiibus liie poccala.
diversa pondera, tndjus aut minus, sed sit tibi justus diinissa non fucrint, ad evadendum judicium sacris
modius, wquusquetextarittt (Deut. xxv). loeis post morlcm non valent adjuvari. Joaiincs
XVIII. Mercaliones vero, quae divinis el hiimanis quoquc vir niaguificus in. bac urbe locum praifeclo-
legibus prohibitae sunt, et nunc denuo diebns Domi- rum servans, cujus veritalis alque graviialis sit no-
nicis a quibusdam improbis exercenlur, modis om- C ' vimus; qtii mihi testalns est Valerianum Palricium.
nibus inhibemiis, cl vobis inhibendas omni studio iu civilalc, quae Brixia dicilur, fuisse defuncuinu
canonica aucloritale decernimus. Ineplum namque Cuiejusdemcivilalisepiscopus, acceplo |wetio, locum
csl ul Chrislianus quilibet ea die, qua resurrectionis in ccclesia prabuit, in quo sepeliri debuisset. Qufc
Dominicse noslraeqiie redemplionis memoria reccn- videlicet Valerianus usque ad aelalem decrc|iiiam.
setur, Iucra saccnlaria vel mercalioncs exerceat, levis aclubricus cxstitil,niodiiinqitc suispravilatibiis-
quam tolam debel in divinis laudibus et ofliciis, et ponere conlempsit. Eadem vero nocle qua scpiilius
oblalionibus, pro sua et cnnctorum ad se pertinen- esl, bealus Faiislinus marlyr, in cujus ccclesia cor-
tium salule, alque lolius Ecclesiae slabiiitate occu- pus illitts fuerat hiimatum, cusloili suo apparuit,
pare. diccns : Vade, el dic episcopo pro}icial hiuc has fe-
XIX- Sepulliiras morttiornm ecclesiaslica hone- lentcs carnes, quas hic posuil, quia si non focerit,
Slale et pietate iinusquisqiie preslytcr disponat, ct die trigesimo ipse morietur. Qtiam visionem cuslos
ne pro sepeliendis mortuis xenia exquirat. Unde episcopo timuil confileri. Et rursus admonitus de-
bealus Gregorius ita pracsnmenlibus talia loqtiitur clinavit. Die aulcm Irigesimo ejusdem civilatis epi-
(Epitt. ad Januar.): i Grave nimis, inqnit, et procul scopus cum vcsperliiia liora sanus alque incolumis
cst a sacerdotis officio, prctium de lerra conccssa D ' ad lectuni rediisset, subila ct inopinala morte de-
pulredini quaerere, et de alicno velle facere luctu fiinclus esl. Ex qua re, Pelre , collige quia bi quos
compendium. Hoc atitem vilium et nos, postquam, peccata gravia dcprimunt, si in sacro loco sepeliri
Deo auctore, ad episcopaiushonorcm Rotnanur sedis se facianl, rcslal ul eliam de sua pnesumptione ju-
accessimus, de Ecelesia nostri omtiino exslirpare dicetur, quatenus eos sacra ioca non liberent, sed
decrevimus, el pravam denuo consueludinem ncqtia- eliam culpa lemerilatis accusqt. > His aiicioritatilnis-
quam usurpari permitlimus. Si aniem a devotis pro roborati, ut a vobis qtloque linjiisinoili pracsumplio
suis morttiis quiddnm ecclcsiaevel presliyteris sponle caveatur inslanlcr judicavimus admonendum ; et ut
onerlur, a prcsbyteris accipi non proliibemus. > lalia irrationabiliter posltilaiilibus, rationabililer,
Quod autem infra ecclesiam ncminem sopelire debe- his prolatis aucioritatibus, denegare curetis. >
lis, rnnltis auclorilatibus pcrdocemus, et maxiine XX. Rationi quoque proximum esse snnximus ut
beali Gregorii sanclse Romanae sedis anlistiiis. Inler- in unoquoque mcnse, statula die, id est in Kalemlis.
rogatus enim a Pelro discipulo suo, ulrum anima- tiniusciijusque mcnsis, pcr singtilas decanias pre--
Lugaliquid prodcssel si morluorum corpora in ccclc- sbytcri simul conveuiant, ct convciiicntes non paslia
43 MARTINIANUSMONACHUS.- NOTITIA HISTORICA. <u
vi:l poiationibus vacent, sed de suo ministerio ett A diam revocate: sivcro semel el bis a vobis adino-
religiosa conversatione, atque de his quse in eorumi niti audire refugerint, secundum auctorilale Aga-
parochiis accidunt sermonem habeant, et qualilerr thensis concilii ab Ecclesia excommunicen ur. Ita
pro rege vel recloribus ecclesiae, alque pro fami- enim in prsefato concilio de his qui per od m ad
liaribus suis , tam vivis quam et defunctis, orarei pacem non reveruintur capile Irigesimo prii o scri-
ilebeant, simul considerent. ptum conlinetur: i Quod si inimicitias d nere
XXI. Doceie eliam parochianos vestros ut quan- perniciosa intenlione noluerint, de Ecclesi, coetu
do ad ecdesiam conveniunt, orare pro se proquei justissima excommunicatione pellantur. > I em in
aliis cum gemitibus et lacrytnis sludeant, et a ver- concilio Cartbaginiensi, capite nonagesimo ertio :
Lis otiosis se subtrahanl; quia Salvaior noster, , i Oblaliones dissideniium fralrum, neque in sa-
quando ingressus cst templum, el vendenles in illo> crario, neque in gazophylacio recipiantur.
ct ementes eiiminavit, prolinus dixit: Scriplum ett,, XXII. Quando aulem vobis a nostra p vitatc
quia domus mea domut oralionit vocabilur (Matlh. vel a comministris nostris jcjunium fac' ndiiin
xvi). Et si ibidem aliqui sunt discordes, pia admo- injungilur, plebes ad ecclesiam venire rog le, ct
nitione et sacerdotali exhorlatione eos ad concor-' R facta lilania, et missis celebratis

ASNODOMINIDCCCCII.

MANTIO

CATALAUNENSIS EPISCOPUS.

MANTIONIS EPISTOLA

A» FULCONEM RHEMENSEM EPISCOPUM.


Provincede Reimt,tom. I.)

Domiiio Patri FOLCOSIvenerabili archiepiscopo, C alii. Quam actionem cura diu omnes pariter olere-
et omnibus episcoprs ejus suffraganeis, et cunclo mus, contulimus super hoc nihil deliberare cius-
clero eornm, presbylcris, diaconibus , el cunclis quam ad veslram paternilatem per eumde pre-
ordinibus, tam canonicis quam et monachis, MAN- sbyterum scriberemus, supplicantes instrui quid
TIOhumilis Catalaunensis episcopus, fidele obse- nobis agendum foret, nec correptione ulcisci lalaiu
quiiim et devotas orationes. prasumplionem, quam per vos quaerimus ins nuan-
Notum sanctimoniae vestrse precamur quia pre- dam. Omnes ergo nos sanctam paiernitate i ve-
sbyler quidam, nomine Angelricus, de villa Wasnau stram oramus ut eumdem fralrem has lilter s fe-
<!eecclesia sancti Lupi, venit ante prsesenliam no- rentem in Domino suscipiatis, et per eum tleris
siram coram synodo nostra Calalaunis Nonis Maii desiderabilibus vestris insipienliara nostram in trua-
habila ; et convictus proprio est ore confessus qua- tis, et qualiterhaec prasumptio ab Ecclesi pel-
liter cum parochianis suis desponderil vel desponsa- lalur sollicite perpendatis. Conslilit itaque inler
verit quamdam feminam, nomine Grimmam, con- nos a nostro seorsum esse collegio, quousq ve-
sentienlibus propinquis ejus «. Quam cum ducere stro consokmur reseripto. Valete, pro nobis obse-
pergeret, respectu clementiaeDei resliterunt nequis- crainus orantes.
simo conalui ejus boni et pii fidelesque homines D
* Primus hic notatur qui, sacerdotium indutus, de meundo matrimonio cogitaverit

ANNODOMINIDCCCCVI.

MARTMAIS MACHUS

NOTITIA HISTORICA.
(Apud Mabill.Annaliumtom. III, pag. 521,)

Ineunte decimo saeculoftorebat Martinianus mo- quatnor ejus Exercttationum libri, nempe d ad
nachus, cujus scripta qusedam, bactcniis ut pulo monachos sui temporis, unns ad clericos, unus ilem
incognila, invenimus in codice Resbaccnsi, in quo ad laicos, habentur. Hic disciplinae regularis ausa
«S MARTINIANIMONACHIPROLOGUSIN LIBROS MORALES.
missus ait quoddam monaslerium, inde jussus est A sancla, silentioperpetualiter dedicata, fabutis pollue-
iib abbate et prioribus suis nt ad alind monasterium rit, vel in quocumque loco contra prwcepla regtilw
Irnnsmigriiret,quod ferlnr nb anlerioribus virit flo- quippiam eqeril, non potest expiari nisi per veniam
ruisse antiqnitus opuientissimeopibusscilicet et terra, el salisfaclionem. Ob haric causam inter monasterii
anroque el argenlo, sen omnibus ornamentis innti- officinas fabulatorium instilulum ait, ubi necessaria
meris. Degebalaulem iltttd monasleriumsub regulari dici possint.
nbbate, cui obediebanlinibi fratres ducenti sexagintn. Liber tertius Exercitationum contra transgressio'
Jbi enimcttm aliis fratribus, inquit ille, rnihi subli- nem clericorum editus a Martiniano, inscripliis est
lioribtts el nobilioribus, ad restaurandum (sic vo- in hunc modum : Nobilissimis ac prwclarissimis
ccin hanc fere delritam lego) missus advenissem, dom>nismeis, scilicet sancti Martini atnmnis, fratet
niitlta adversa ab invidis et falsts fralribus pertuli. Marlinianus omnium monachorttm extremus, in Re-
Qtiamnbremis loco cedere compulstis, in solitudinem demptorepio de occultishostibnsnobilem triumphum.
sccessil, ibiqiie duos monasiicarum Exercitationum In primis arguit clericos, quod non clericalem habi-
si*uexhnrtationum composuit libros, quos reveren- tum sed artna geslarent; quod cum feniinis cohalii-
lissimo Palri dominoJ. ntinciipavit, cujus in mona- tarent, ad venationes pergerent, essentque negotia-
slerio aliquandiu subsiilerat, forte abbati Resbacen- tores. Dein eos ad officium morlis consideraiinne
sis iuonasierii, in quo hic rodex, quem unicum esse revocal. Denique tria in eis pracipna vilia nolat,
npinor.a nobisrepertuscst.In primolibro invehilur in g superbiam, avariliamel ltmiriam; qnse ipsamet vilia
iuonaclios qui preiinsiora vcstimenta amant, conlra sunt quae in sacculi sui liominibiis Abbo monacbus
qtiam sanclus Benediclus pracipil veslem sanctam et Pralensis, ut superius vidimus, reprebendit. Quarltis
litmiilem, quam sancii Palresad iiisinuandamhumiii- Martitiiani lihellns ad laicos eo spectal, ut eos a de-
talem institueruut, tincturit elforcipibut dchoneslan- leclameniis carnalibus, ab amore principalus, et a
les. Deinde hos arguil, quod apud eos oinnino ne- vana spe deierreat. Htijus porro auctoris ;etas colli-
gligatur oratio, el quod specie doclrinae exeant e gitur lum ex scripltira Resbacensis codicis scripli
clauslro, ambienles _esse inagislri anlequam sint anle annos septingentos, tuin ex rarilate monaste-
perfecli iliscipuli. ^d hsec, qtiod ambianl houores et liorum in quilms lunc disciplina monaslica viguisse
ilignitates. In secundo libro vilam coenobiticamere- dicitur; imn ex more gestandi arma, quem in clcricis
milicae praferendam docet; tum coenobilisvaria dat arguit, ad finem soeculinoni consuelo; luin denique
moiiila. Postea inducit fralres qnosdam iia de se ex eo qtiod Marliniani alumni, id est saucli Marlini
conqtierenles : Quare cogilur nobis hic observalio aputl Turonos canonici, quibus librum secundum <le
regulm, plusquam in aliis locis : nam in alio mona- clcricis nunciipat, jam cucullum abjecerant. Unde
tterio sic vivilur, et in illo sic vivitur; et tunt tine verisiinillimiim esl Marlinianum sub initia saeculi
mimnuratione el dissentione, ticul prwcipit sanclus decimi scripsisse, et quidem anle natain congrega-
Benedictus. llwc enitn superstiliosa sunt, qua iste tionem Cluuiacensem, pcr qnam regularis disciplina
itnpostorcogit nobit facere. Ad quos ille respondet, p^ in mullis monasteriis eo saeculorefloruit. Forte nio-
se nihil amplius exigere, quam quoil in EvangeKo,in nasterium illud, ad quod reslauramlum missus est,
apnstolis el in regula legitur. Ad haec silentium in erat Majus-Monasteriuinolim percelebre, quod sae-
erclesia, dorniilorio, refectorio et in coquina servan- culo deciino fere in solitudiuem et ad paucos clericos
(liini docet. Proplerea ti quit ex nobit, inquit, loca redactum erat.

MARTINIANI

PROLOGUS IN LIBROS MOB.ALES.


(ApudMabill.Annaliumtom. III, Append.)

Reverenlissiino Patri domino scilicet J... fratcr pomi expulit de paradiso, immissionihussuis turpitcr
Martinianus omnium monachorum infimus in Chri- me ac miserabililer illudebat, aileo ul plerumqtic
sto Jesu, dontim fclicis pcrseverantise, ac bravium quasi ebrius incedens, quae sancta crant fasliilire,
remunerationis selernae. alque ltibrica cogitare diligerem. Tandem, Deo
Posleaquam a te, mi Pater, iufelix et insipiens ,-. danle, cum ad me reverlebar, exclamabam : Exsur-
sensus meus me corpore separavit, quod mente non gat Deusel dissipenturinimici ejus (Psal. LXVII), elc.
potuit, el in vestro monasterio perveni atque secun- Tunc ingemiscens dicebam : Nisi Dominus adju^
dum proposilum monachilis ordinis in eodem degere vasset me, paulo minus habilasset in inferno anima
et mililare disposuissem , modiro intervallo facto mea (Psal. xcm). Islud enim bellum nemo vidcliat,
tractatum est ab abbate et prioribus meis, ul ad n'si Deus liberalor meus. Quod si vidissent invidi,
aliud monasterium transmigrarem, quod fertur ab qui aliquid me aestimabant, et de me nibil facerc
anlerioribus viris floruisse anliquiius opulenlissime, cqnteridebant, quid putalis adversum me agercnt ?
opibus scilicet et terra, auroque et argenlo, seu Cerle srjfficeret eis hoc solum quod in me regnabat
omnibus ornamenlis innumeris. Degebat autem illud peccatum, ad me tentandum ct ad exlurbandum.
monasterium sub regulari abbale, cui ohediebant Sed non permisit pius Deus. Denique multoties cuni
inibi fratres ducenti sexaginla. Ibi enim cum aliis . largiente Deo tentatio illa evanescebat, mox sentie-
frairibus mibi valde subtilioribus et nobilioribus bam diabolum recedere ct Deum meum accedere.
advenissem, multa adversa ab invidiset falsis fratri- Tunc, invocato Christi auxilio, accipiebam tabulam
bns pertuli. Nec immerito<qiiidem. Nam callidusillc et graphium, ct lentabam si aliquid possem egenus
scrpcns, qui prinium hoininem per gustum veliti scribere conlra illam tenlalionciii, ca videlicct
27 JOANNISPkPJE IX 2«
causa, ut frequenliiu visa ct lecla auxrlium mibi A , Explkit prologut.
praberel ipsa scriplura, qtiamvis exigua et illuctH Quadam igilur die, dum ex capitulo nimis ffecta-
brata. Sic itaque, mi Paler, inchoavihoc opuscultim tus rixosis ac tumidis, sive saecularibuslocu onibus
et perfeci. Hoc etenim a te desidero accipi, a te con- fralrum qitondam cxissem, occurrit animo ut dimis- ,
cupisco legi, et flagito emendari, a te posiulo corro- sis exercilalionibus illis, causa quieludini villas t
borari: quatehus si aliquis mei similis post finem adirem : qtio faclo, dum residerem iranq illius;
meum invenerit, et legere atque ezinde in melius acceplis tabulis el slylo, coepi diclare islo m do. j i
assurgere maluerit, illius profectus proficiat mihi, Scio, et vtraciler scio, quia verum est qu mihi
meqiiemorluo, vel tantiltum opus meum vivat atque, objiciunt fratres mei, sed et deceptores sui qi "aver-
me tacente, clamet pauperrima loculio mea in Condi- bum, quod in auribus illorum de divinis lect onibus
toris servitio. De cietero autem peto quo non alten- refero, non dulce, non leniter, sed exasperanl r pro-
datur ad vilissimam formam arboris, sed ad melli- fcro; et ego judico qnia sic est, sed qunre? uia in
ffiium gustura pomi optimi generis, illius scilicet per malivolam animam, id est in sseculari anim , non
quod evacuatur vis morlis propinala per guslum polest inlroire divinus sermo, etc., non de o nibus
vetili arboris. dico, elc.

ANNODOMINIDCCCCV.

JOANNES PAPA IX.

NOTITIA HISTORICA.
(Apud Mansi,ConciliorumgeneraliumtomoXVIII.)

Joannes IX, patria Tiburlinus, patre Rampoaldo B esse habendam. Hac oeeasione principes It iae a
natus,professionemonachus,el ordine diaconus, post Berengario deficienles, Lamberliim pro reee t mi-
obitum Theodori faclus est ponlifex anno Domini' peralore agnoverunt. Cumqne ex Romams p rimi
901 », sub Ludovico IV.imperalore. Cum Berenga- Berengario faverenl, eiquc conlra Lainberlum dhae-
rius dux Foroiiiliensis captum imperatorem oculis rerent, Joannes pspa non satis tulum se judic ns si
simul et impeno privasset, et cum armalo exercilu Romaemaneret, profcclus est Ravennam, ibiqn acjla
Romam profectus coronam imperii ab hoc pontifice Stepbani contra Formosum per synodum irrit red-
violenler extorsisset, nomenque imperaioris sibi ty- didit, bisque turbulentissimis temporibus velu alter
rannice vindicasset: post obilum ejtis Lamberlum Jeremias a Deo missus, evulsit, dissipavit el d stru-
Widonis filiwii, arrteannos undeciih a Formoso papa xit ea omnia quse a prsedecessore Slephano male
imperatoria corona donatum, Romam vocavit, ibi- plantata atque pessime sedificatafuerant. Se<l an-
que synodali judicio declarari raahdavii Berengarii nos tres, el dies quindecim [al., qtiinquej: obiit
et Arnulphi coronationes nullas csse et illegitimas, anno Domini 905. Sepullus est apud Sanciin Pe-
ufpole qusevi extorlae penilus sint abrogandac: La.m- trura prae foribus ante portam diclam Guido cam,
berti vero, in quem Formosi papae et successorura In cujus sepulcro sculptum eral epilaphium, quod
ejus libera vola conspirassent, legilimam el ratam recilat Baronius anno 905.
• Rectius 808. Vide Pagium ad hunc an.

JOANNIS PAPJ: IX EPISTOLiE.

(Ilansi ibld.)

EPISTOLA PRIMA. (
C Vestra fralernilalls, vestrseqne rcverendse s. icti-
ADUERIVEUM ARCHIEPISCOPUM RHEMENSEM. talis mellifluas lilieras libentissime suscipienl , ac
Rtscriplum dominiJoannis papm ad consulta Herivei diligenlissime pertractantes: et trisles admo nm,
Rhentorttm archiepiscopide Norlhmdnnis nttper ad et vehementer exslilimus cxsultantes. Mcerentc ita-
fidem conversis, quorttm alii bdptizati fuerant, et que de lanlis calamiialibus tanlisque pressuri al-
rebaptizati, et post baplitmum genliliter vixerant:
qualiter illit contulendum til; ubi demum Itabelur que angustiis, non solum paganorum, vcrum tiam
absolulio sui suorumque. Christianorum in veslris partibus (ul veslraru as-
JOANNES episcopus, servus scrvorum Dei, reveren- scrtio litlerarum edodel) accidentibus: gaud nlcs
lissimo confralri noslro HERIVEO Rhemorum arciii- siquidem de ipsa gente Noilhmarinorum, qu:c d fi-
episcopo. dem, ilivina inspirantc tlcmcnlia, conversa, «»
«T, EPISTOLJE. 550
l.umano sanguine grassata Iselabatur; nunc vero ve- A eliam hucusqiie reprohasti, el quse illa approbavit
stris exhorlaiionibus, Domino cnoperanle, ambrosio etiam lu npprohasli. Voliiniiis igilur ul etiam ntinc
Cbrisli sangnine se gaudel fore redemplam atque secundum eamdem regulam decrela sanclissimortim
potalam. Unde mullipliciter ei, a quo procedit omne . ponlificum pracdecessorum noslrorum inconcussa
quod bonum est, immensas gratiarum actiones re- maneant. Qnapropter Ignalium, el Pbotium, et Ste-
pendimns, suppticiier obsecrantes ut eos soliditate phanum, el Anionium, sicut sanclissimus papa Ni-
vera fidei confirmare et aelernae Trinitatis gloriam colans, et Joanues, el sexlus Slephanus, et universa
agnoscere faciat, atque ad suse visionis inenarrabile Romana Ecclesia bucusque lenuil, eliam nos eodem
gaiidium introducat. Nam qtiod de his veslra nobis ordine illos recipimus et lenemus, el illis [ f. tit et
innotuit fraiernitas, quid agendum sit quod fuerint illis. HARD.]qui supersunt ex eornm ordine, codem
bapiizati et rebaptizaii, et posl baplismum genliliter paclo nobiscum manus prabeas hortamur: et pacis
vixerint, atque paganorum more Christianos inler- el communionis illis concedimiis nnitateni, dum ipsi
fccerint, sacerdotes irucidaverint, atque simulacris eodem pacto regulas servavcrint. Tuum vero chiro-
iuimolantes idolothyta comederint: equidem [at., et grapbum, qtiod nobis fecisti, quamvismiillumqu.se-
quidem. HARD.]si tirones ad fidem non forenl, ca- sierimus, invenire tamen minime poluimus.
nonica experirentnr judicia. Unde quia ad fidem ru- EPISTOLA III.
des sunt, vestro utique libramini vestraeqtie cerisirra
ADCLERUM ET POPULDH LINGONENSEM.
committimus experiendos, qui illam gentem vestris
ronfiniis vicinam habentes, sludiose advertere, et Argrinum episcopum iis restiluit.
illins mores, actusque omncs pariter et conversa- JOANNES episcopus, scrvus servonim Dei, clero et
tioncm agnoscere prae caeteris valealis. -Qnod enim populo sacrse Lingonensis Ecclesiae, dileclis filiis.
mitiiis agendum sit cum eis quam sacri censeanl Tantam a Domino bujus sanctae sedis et npostolicse
canones veslra satis cognoscit induslria, ne forle in- Ecclesiae fundatore, et beato Pelro apostolorum
suela onera portanles, imporlabilia illis fore, quod principe accepimus fiduciam, ut pro universali Chri-
absil, videantnr," et ad prioris vitse velerem quem sti sanguine redempla Ecclesia impigro laboremus
exspoliaverunt hominem, anliquo insidiante adversa- affectu, et omnibus Domino famulantibiis succurra-
rio, relabantur. Et quidem si inler eos tales inventi miis; el cunctis pie viventibus apostolica anctori-
fuerint, qui secnndum canonica insiituta se per pce- tate opem feramus; et quidqtiid nocivum est, auxi-
nilenliam macerare, et lanta commissa scelera dignis liante Domino, corrigere elemendare non differamus.
lamenlationibus expiare maluerint, eos canonice ju- _ Ad lioc enim divinse dispensalionis provisio gradus
dicare non respuaiis; ita ut in omnibus erga eos et diversos constiluit ordines esse dislinclos, ul duni
pervigiles exislatis, ut anle irilmnal aeterni judicis reverentiam minores polioribus exhibcrcnt, cl po-
cum multiplici animarum fruclu venientes gaudia liores minoribus dilectionem cl adjiilorium impen-
aeterna cum beato Rcmigio adipisci mereamiui. Mu- derent, una concordiie fieret ex diversitate connexio,
nus vero quod nobis vestra sanctitas dirigere dignata et recte officiorum gcrerelur administratio singtilo-
esl, eo dilectionis amore susccpimus quo a vobis fuit rum. Litleras sane dilectionts veslrae, quas ad beali
destinalum. Divina majestas vos vobisque omnes apostoli Pelri sedem pro veslri causa negolii nnn
subjectos ila concedat temporatiler vivere, ut inter- solimi semel sed et bis et ler misislis, libenler
cedenle bealo Peiro aposlolorum principe, omnium suscepimus, una cum dilecli fiiii noslri Berengnrii
peccalorum vestrorum vincula solvat, et ad coelestis regis apicibus; sed de veslris affliciionibus et incom-
regni gloriam sine ulla offensione perducat. Opta- modiiatibus, quas vos lanto lempore perpessos lacry-
niiis sanctitatem veslram bene valere, et apud piis- mabiliter conquesti eslis, non modice contristali
simum Dominum pro nobis piis supplicalionibus in- sumus, scilicet quod Ecclesia vcstra nuiliis atirila
tercedere. calamitaiibus, omni pastorali sit desliluta solalio, ex
EPISTOLA II. quo Argrinus venerabilis episcopns ab ipsa per sub
£v
ADSTYLLIANUH EPISCOPUM NEOCESAREENSEH. replionem quorumdam recessil Ecclesia : quem om
el acclamass$.
Negil illi veniam qnam peliverat communicandi cum nes concorditer vos elegisse, excepisse alium
illis quos Pholius ordinaveral. tesiificamini; nullumque posl ipsum spontt
Eas quas p*r est dileclioni ttiae gratias agimus, rccepisse episcopum, sictil libello veslrae rcclama-
houorande fraler, quod nunquam a malre lua sancla tionis plenius continetur. Jam enim olim per Ansclia-
catholica et aposlolica Ecclesia Romana declinare rium comitem dilectum filium noslnun lioc ipsum
voluisli. Neque enim tormenta ulla, ncque exsilia, cognoveramus, qtii se in hoc facto graviler errasse-
neque fraudes adullerorum hominum a matre lua le humiiiler conlessHSest. Nosergo qtii omninin Ecclo-
divellere poluerunt. Spero lamen tuarum precum siarum Dei curam et soiliciliiiiinem gcrimus, et
favnrem duriliem cordis eorum, qui satvari debenl, omnibus Ecclesiis jus inlemcratiim, canonicnmquc
leniendam ,. et optalam pacem redituram : quod auclorilntem irrefragabititer observnre volumus ct
npertis argnmentis fiiliiniin apparet, et schisma debemus, nequaquam vos diutius lalia pali permilti-
qnadraginta fere annorum ad priorem sanilalem mus; sed compalientes vestra fraternitaii, ct v"6-
reversurum. Qus enim tua malei* reprobavit lu stram lacrymosam querimoniam vcrcdicis asserlio-
51 JOANNISI PAPiE IX s?.
nibus cum collegio fralrum nbstrorum cpiscoporum, A pene jam ad nihilum deducta videatur. Qnam ausam
reliquorum ordinum officio approbantes, pncfalum ctim collegio venerabilium episcoporum no trorum
confratrem noslrum Argririnm venerabilem episco- diligenti examinalione perpendenies, et rei v riiatem
pum vobis canonice resliluimus, suaeque Ecclesiae perscrutanles, eorumque infelicitati miseri ordiier
reformandae mlromiltimus : non seiitenliain prsede- subveiiielites, canonice definivimus, qiialenu ci sua
cessoris nostri Stephani papae reprehendenles, sed noslra auctoritate redtleretur Ecclesia : sen entiam
ulilitatis ac necessiialis causa canonicc in melius pradecessoris Siephani papae causa necess latis ct
comniutantes, quemadmodum pradecessores noslros uiilitalis in melius commutantcs, sicut prae cesso-
de multls cgisse in promplu habemus. Htijiis rci gra- rcs noslros de mnllis egisse in promplu b )emus.
lia monemus vos, ct his ponlificalus noslri lilleris Unde praevidimus, el gloriam ac religiositaic tuam
hortamur, nlque auctorilate Dei et nostra praccipi- moiieinus, ul, quia canonice illum prailic se su:e
inus, ul eumdem Argrinum episcopum, quem unani- Ecclesise Lingonensi resiiiuimus, ei innmm atixilii
mitaii veslra ul peliislis reddidiimis, benigno amore se:aper porrigas, nosjlraequn insiiluiioni con entias,
concordique devolione absque ulla cunclaiione rcci- el tibicunque expetiil, adjulor ei ac defen.or pro
piaiis, et obedienles in omnibus existenles, tauquam amore omnipolenlis Dei, et revereniia be toruin
animarum veslrarum pium. paslorem honorabiliter |{ aposlolorum, nostraqne aposlolica paternit. e exi-
tenealis atque colatis, canonica iliius jussa in cunclis slas : qualenus siil) luo regali muoiiiiiiie acifice
observanles. Quod si aliquis vestrum conlra hoc eamilem regere digne vateat Ecclesiam, ut quibus
noslrum apostolicum judicium atque statutum agere, debet praesse valeat et prodesse. Bene valc.
aut sine ipsius Argrini episcopi consensu, in Ecclesia Scriplum per maniun Samuel notarii cl sc iniarii
sua Lingonensi minislrare prasuinpserit, et eum sanclae Romanse Ecclesiae, v Id. Maii, indict ne n.
jnxla nostrum decrelum recipere noluerit, sciat se EPISTOLA V.
nostra auctoritale excommunicalum atque damna- BATTOSIS MOGUNTINI ARCHIEPISCOPI EIUSQUEUFFRA-
tum. Bene valete. GANEORUH ADJOANNEH IX PAPAM.
manum Samuel notarii et scriniarii 0e morte a Arnulphi imper.; de Ludovico eji t filio
Scriptum per reqe Gernianiw taiutato : de arclt epitco-
teplenni,
sanctse Romanae Ecclesise, in mense Maio, indi- patu apud Moravot erecto.
ctioneu. Domno sanclse ct aposlolieaeet universalis toma-
EPISTOLA IV. nae Ecclesise papsc, HATTHO indignus prasul ogun
ADCAROLUM SIMPLICEM REGEM FRANCORUM. tinensis Ecclesioe, cum universis suffraganeis losirse
Hortatur ut Argrini Lingonensis epitcopi restilutioni exiguilati adjunctis, debilum oralionis obse uium,
faveat. C el fldelem servitutem.
JOANNES episcopus, servus servorum Dei, dilectis- Noverit igitur sublimitas vcslrse sanctitati , quod
simo filio CAROLO glorioso regi. nttlla fratrum unanimilas sanctse Romaitse E clesiae
Quia te, dilectissime fili, more regum pradecesso- potestali subjecla, Ddclior alque devolior sub-
rum tuorum pro defensionj jl utilitate sanclac Dei jeclior apparet quam nos, qui veslrse domi ationi
Ecclesise contra prarorum hominum et etiam paga- el capili omnium Ecclesiarum omni menlis inten-
norum rabiem virililer agere relatu multonnn <o- lione stibjicimtir, plurimum gaudeitles in Do ino et
gnoscimus, omnimodis congaiidemus, el venerabili- in ilono gralise ipsius, quod per veslram sanc iiatem
ter luam in Christoampleclimur fiKationem : et ut et sapientiam magnifice et amplissime sedes e sdem
in melius semper proficere salagas, paceni, jusli- Ecclesia? dilatatur in religione divina : et n hoc
tiam et verilalem diligas, a recto etiam trainile inslantissime precibus incumbimus, depreca les di-
nullo modo devies, paterne hortanmr; quateiius vinarii clementiam ut ad altiora semper cons ndere
benedictionem a clementissimo Doiiiiuo noslro Jcsu vos et de dje in diem meliora seclari atque p ficere
Chrislo, ut etab ejus nposlolorum principe ac cla- concedal. De csetero vestra clementise innote cimus
vigero Pelro consequaris, pro cujus amore talia seniorem nostrum Arnulphum imperalorem d htijtis
agere satagis. Denique notum esse volumus luse D vitae exsilio migrasse. Sed quandiu in hoc lundo
filialioni, Lingonensis Ecclesiac gemitiim Iacrymabi- subsislimus per incerla ferimur, nescientes ul i quo-
lcmque qiierimoniam non solum semel, sed et bis, rumdam animae post hanc lucem mansionei rcci-
ct ter ad aures clementiae nostrae pervenisse, pro piant : veslris quasi provoluti vcstigiis subni e po-
pastoris sui Argrini episcopi sequeslratione, quem scimus, ut animam ipsius vestra auctorilalis pote-
omnes unanimiter elegissc, expetisse et conclamasse slate a vinculis peccalorum absolvatis, quia qt wcuit-
sc teslanlur, sed pro quorumdam subreptione ab eis que tolverilit super terram, erunt soluta i cwlo
eum separatum fuisse : qua de re ipsa Ecclesia pasto- (Malth. xvi). Tali vero doniino, reclore et gu erna-
raii desliluta sil solatio, variisque incessanier per- tore amisso, in nostris parlibus vacillavit navis
turbalionibus et incommodilaiibus agitetur, adeo ut Ecclesiae. Quem regem eligerel parvo tempore inscia
« Arimlphus imperator, cujus hic obitus nunlialur, quema Joanne instilutum esse sequens epist a de-
mortuus est 20 Novembris, anno 899, Stephano VI clarat. Cur autem tam sero scribant hi ep scopi«
ponlifice. Non tamen ad eum, sed ad ejus surces- causam his ipsis iu litteris afferunt.
soreni Joannem hsec scripta esl epistola, quod faeile GABR.* COSSARTI i.
intclligilur ex querela de Moravorum arcliicpiscopatu,
53 EPISTOLiE. 54
mansit: el quia limor magnus adcrat ne solidum A Accusalor aulcm episcopOrum nttllus sil scrvus aut
regnum in partes se scinderet, divino, ul crcdimus, libertus, nullaque persona suspecta aut infamis re-
. insliiiclu faclum est ut filius senioris noslri quamyis pellnnlur inimici el omnes laici. Isti fratres ct cocpi-
parvissimus communi consilio principum el lotius scopi noslri Bawarienses, veraces Dei cultores et
populi consensu in regem elevaretur. Et quia reges boni paslores, pervigili cuslodia custodiunl gregcm
Francorum semper ex uno genere procedebanl, ma- sibi commissum, ne lupi rabies aliquam sancti giegis
litimtis pristinum morem servare, quam nova insti- oviculam rapiat in pradam suam. Slant pro muro
luiione insidere. Sed cur hoc sinevestra jussione et domus Isracl, ne aliqua vis inimica firmamentum Ec-
permissione faclum sil, veslram haud dubilamus clesiaedissolvat. Qui tales inquietal el sua maliiia im-
lalere prudenliam. Nulla scilicet alia causa aclum pugnat, licelprasentem, ftiluram tanien non evadet
conslat nisi quia, paganis inler nos el vos consisten- poenam.qtiia scriptum est : Qui ros langil, langit pn-
tibns, impediliim est ilcr noslrum ad sanctam ina- pillam oculi mei (Zaclt. m). Ilaic autem oinnia per-
- trem noslram Romanam sedein : ila ut nec legati a scripla vobis ideo dirigimits, qui estis caput lotiiis
noslra parvitate ad vestram dignitalcm dirigi potuis- sanctaeEcclesise,qtitecunqiieperorbem diffundilur, et
senl. Sed qnia landem occasio et tempus advenit, solamen mcercntium, qusccunque tristia vobis conti-
quo noslra epislola vcslris oblulibus prasentarelur, B gerunt membris veslris, quia sahctissimi pastores
rogamus noslram communem constitulionem vesirse Christi supcrius dicli in niilla re a catholica lide de-
dominalionis benedictione roborari. Insuper eliam vianles, sed eamdcm sanciis opcribus et ccclcsiasticis
pietali vestra inlimamus qiiod fratres el coepiscopi officiis ornanles, apud nos conquerentes postulave-
nosiri Bawarienses se apud nos conquereutes, et runi, ut vestra nolilise manifesla faceremus, quia et
alta suspiria irahentes, gemebant qualiter Mara- illi per seipsos vobis eadem innolescere viia comile
venses populi Francorum potestaii rebelles jactent pramiitebant. Unde poscimus ut veslra consolatio il-
se ab illorum consorlio esse divisos, et seorsuni lorum moeroremad Isetitiam reformel, et semper lalia
metnqioliiano gloriantur a veslra concessione esse membra summo capili, quod eslis vos, sc gaudeant
subliiuntos, cum nunquam mclropolitana sedes intcr adhaerere. Illi aulcm Maravenses, ut noslris auribus
illos baberelur, sed semper iilorum provincise ct illalum esl, in occasionctn superbise suse assumimt,
dicsccsi cohsererent. Dolebant se etiam apud nos quia a veslra conccssione dicunl se melropolitanum
quod quorumdam machiuatione magna infamia circa - suscipere, el singulariler degentes aliorum episcopo-
veslram celsiludinem essent denolali, scilicet, ut rum consorlia refulant. Si.hac confldenlia diutius in-
cuin paganis foedus et pacem inirent, el ipsi pagani flanlur, usquc ad sanguinis effusionem, ut multi ar-
consilio eorum agerent tam mulla nefaria et illicita. C bilrantur, prosilient. ln quantum prafuimus, admo-
De his omnibus consilium a nobis quscrenlibus Ra- nemus, quatcnns vestra aucloritas, priusquam hoc
wariensibus episcopis, justum respondimus esse fra- coulingai, ad hiimililatis viam illoscorrigendo depo-
irum solalio scmper adbaerere : quia Propheta in- nal, ut landem cognoscanl cui dominalui subjici de-
quil : Ecce quam bonum et quam jucundum habitare beant. Nos siquidem dcbitores esse cognoscimus, si
fratres in unum (Psal. cxxxi). llli vero non in quid a sanclaematris Romanse Ectlcsiaescilicel conli-
unum habitant, qui fralrum se solalio subtrahunt, geril elabi, vos inde cerlificari, ulvestra poleniia ad
aul fralribus insidias praparant. Nos illorum tristi- rectitudinis lineam perducalur. Quod si veslra ailmo-
liae compalienles nolumus illi consilium de talibus ni tio illos non correxit, velinl, nolint, Francoruin prin-
objectionibus prabere, priusquam ail vestrara inler- cipibus colla submitlent, et credimus absque effusione
rogalionem per epistolam noslram veniremus. Sem- sanguinis, et mulua caede ex utraque parte, lunc
per nos scimus carnalcs spirilales solere perscqiii, posse bene contingere. Iterum ilerumque vesira
et malevolosbene«oIosinfirmare et laccrare. Prayi- dignilalis auribus replicamus, quod lain episcopi
dere ergo summopere debent onincs qui sacerdoles quam laici Bawarienses in religione Ghristianitatis
Doraini persequuntur, lam occulte quam manifeste,. • nulla gente inferiores esse proliantur, neque uui|uam
ne ad illos pertineal quod Prophela dixii: Cogitate- ' Franci absque illorum auxilio, aut in ecclesiaslicis
rttnt malilias in corde suo : tota die constituebanl rebus, vel in bellicis, negoliis nomiiialim, vel fama,
prwlia. Exacuerunt linguas suas sicut serpenlis; <lignumaliquid peregerunl. Sicul neque illi nbsque
venenumaspidum sub labiis eorutn (Psal. cxxxix-).Et istis.
pnulo posl : Cadenl tuper eot carbonet, in ignem de- a EPISTOLA VI.
jiciet eot (ibid.). Et iterum : Vir tinguotut non dirige- THEOTHARI JUVANENSIS ECCLE-I^;ARCHIEPISCOPI, ET
turinterra; virum injuslum mala capienl in inleritu ALIORUH EPISCOPORUH , ADJOANNEH IX.
(ibic-.).El per Jeremiam inquil Dominus : Omnesin Queruntur unum arcltiepitcopum, el epitcopot tre<,
tanguine judicanlur, unusquisqite proximum suum in Schlavorum terris, priut Patavietiti epitcopo
iiibulal. Omnet in malum manut tuat prwparant. subjeciis, creatos esse.
Ncn debent enim alieni, episcoporum aul accusaio- Summo ponlilici, et universali papse, non unius
res aut judices fieri. Unde de Lolh est scriptum : urbis, scd lolius orbis, domino JOANNI,Roiname
Jngressuset, ut advena, nunquid ut judices (Gen. xix) ? sedis gnbernatori magnifico, humillinii paternilal s
» Hanc epistolam edidil Cordesius, cum Hincinari opiiscuiis, sed Joanni "VIIIperperam insciipsii. Nam
35 JOANNIS VMM IX 3«
vestrse filii, THEOTHAKUS Juvanensis Ecclcsiaearclii- A dioecesibus ab episcopis rctinentur, quac inquam
episeopu», WALDO Frisingensis, ERCHENPALDUS Eysla- episcopos habuerunt, nonnisi cum volunl te ejus
tensis, ZACHARIA Sxbonensis, TUTTORalisponensis, cpiscopi a qun tenenlur proprios accipiant r ciores,
RICHARIDS Palaviensis Ecciesiseepiscopus. Necnon, vei [id esl, al. el. HARD.]episcopos. El ile in <o-
et universus clerus populusque Christianos per dem concilio, cap. 65, ui plebes, quai n nqiiam
tolam Noricani, quse et Bawaria vocalur, prosperum Iiabuerunt proprios episcopos, nisi ex conc io plc-
•in Salvalore noslro profeclum catbolicaepacis aug- nario uniuscujusqiie provinriae, el primali alque
mentuin, et regnum optamus acternum. consensu ejus ad cujus dicecesin eadem ple perti-
Anlecessorum vestronim decretis et calliolicorum nebat, episcopos minime accipianl. In decre s pap;e
Palruin inslilulis pienissimc inslruimur in omnibos Lconis, capile 15, scriptum est : Ntilla ra o sinil
noslro ministerio sacerdolali obslanlibus el adver- ut inler episcopos habcanlur, qtii a provin ialilnis
-sanlibus Knmanum appellarc ponliflcem, ut quod ad episcopis, cmn melropolitaiii judicio non con ecran-
uiiilalem coucordise, et ad custodiam perlhiet disci- tur. Ifem, capile 49: Si indignis quibusque, t longe
plinse, nulla uissensione violelur, sed ab ipso siimma exlra sacerdolale meiilum consliliuis,' p. slorale
provisione deccrnalur. Nequaqttam enitn credimus, fastigium et guliemaUo Ecclesiac detur, uon st hoc
quod cqacli qtiotidie audiraus, ut dc illa sancta el R consulere populis, sed nocere; nec prasia regi-
apostolica scde, quae nobis sacerdolalis inatcr est men, sed augere- discrimen. El iu eodem capiie,
dignitatis, el origo Clirislianae religionis, profluxe- posl pauca : Diflicile est, ul bono peragantu exilu,
rit quidpiam perversitalis, sed doctrina, el .aueio- quse raalo sunt mcuoala principio. Et in ecrclo
rilas ecclesiasticae raliouis. Sed venerunt, ut ipsi papse Cceleslini anlecessoris vestri, capile 1 oonii-
vcslro tres vide- '
promulgaverunt, de lalere episcopi, nelur, ne alicui locus concedatur sacerdoti I alte-
licel Joannes archiepiscopus, Benadiclus et Daniel rius injiiriam. Anlecessor vester, Zueutihald duce
episcopi in terram Schlavorum, qui Maraci dicun- impetrante, Wilhingiira consecravit episcop m, el
lur, quse regibus noslris, ct populo nostro, nobis nequaqunm in illum anliquura Pataviensem .pisco-
quoque cum habitaloribus suis subacla fueral, tam pntiim eum transmisiL, sed in quaindain nco liytam
iu cultu Chrisliaiue religionis, quam in tributo gentem, quam ipse dux domuil bello, el ex aganis
substantise saecularis, quia exinde primum imbuti, Christianos esse palravit. Cum autem eisdem hla-
el ex paganis Christiani sunt facti. El idcirco Paia- * vislocus faniiliarilatis apud legaios veslros d batiir,
viensis episcopus civitalis, in CHJIIS dicecesi sunl il- acctisabanl nos et diffamabanl nos in nuiltis, t ver-
lius lempore populi ab exordio Christianilalis eorum, bis mendacibus inslabant, qtiia nemo eis v a r«s
'
quando voluit et debuit, illuc nullo obslante intra- ^ spondebat, dicenles uos et cum Francis el A an-
vil, et synodalem cum suis, eleiiain ibi inventis, nis seandalum et discordiam habuisse, cum h c fai-
- conventum
frequentavit, et omnia quse ageuda sunl sum esse ex hoc convincilur, quia amicissimi ri
polenter egit, et nullus ei in faciem resiitil. Etiam sunt, et charilative cooperantes, el eliam cui ipsis
et nostri comites illi lerrse coiiflnes placila ssccula- impacatos esse accusabant.
ria illic conlinuaverunt, el quse corrigenda sunl Quod non noslra culpa exigente, sed sua reter-
correxerunt, tributa tulerunt, et nulli eis reslite- via faciente, ita fatemur esse. Quia quand Chri-
runl; usque dum, incessenle corda eoruin diabolo. slianitas illis coepit vilescere, et insupcr d bilum
Chrisliaiiitalein abhorrere, et omnctn jusliliam Iributum senioiibus ooslris regibus et prin ipibus
detrcclare, belloque laccssere et obsistere saevissi- coruin solvere respuerunt, belloque resi e, et
me eoeperunt, adeo ut via episcopo et praedicalori- genicm nostram coeperunl lacessere, orta es sedi-
bus illa non essel, sed libitu suo egerunlquse volue- lio inler illos. Et quoniatn armis sibi eos d de-
runt. Nuttc vero, quod grave nobis videtur, et in- rant, et in servitium redegerunt, idcirco jn pro-
credibile, in augmenlum injtiriaejactitant se magni- prio Iributarios habere debuerunt, et dcbe t, et
ludine pecuniae id egisse, qualia de illa aposlolica n sive velinl, sive nolint, regno noslro subacti mut.
scile nunquarii audivimus exisse, neque canonum Quapropter oportet vos abalto specutari, et uode-
decrcta sarixissc, ul tantuni schisma una palereiui raminis 'emperiem prae omnibus lenere, n pejor
Ecclesia. Esl enim unus episcopatus in quinque divi- pars conforlclur, el melior inflrmetur. Proge itores
sus. Iiitrnnlcs enim prsedicti episcopi in nomine namque serenisshni senioris nostri, Ludwici vide-
vestro, ul ipsi dixerunl, ordinaverunt in uno eodem. licel imperaloris, el reges ex Chrislianissima ran-
qtie episcopatu, unum archiepiscopuni (si laraen in corum gente prodierunt. Moimarii vero Schl vi, a
allerius episcopatu arcbiepiscopium [al., archiepi- paganis et elhnicis veuerunt. Illi polentia im criali
scopus. HARD.]esse polesl) el tres suffraganeos ejus Romanam rempublicam sublimaverunt, isti d mna-
episcopos absque scienlia archiepiscopi, etconsensu verunt. llli Cbristianura regnum conforlaverai , isli
episcopi in cujus fucrunl dioecesi. Cum in eoncilic inflrmaverunt. llli toti mundo speclabiles ap irue-
Africano, cap. 20, decretum sit ut plcbes quae k runt, isli lalibulis el urbibus occultati fueruut Illo-

ad Joannem IX missam esse constat, ex episcoporura proximc antecedit, edideral anle Gevoldus in >eu-
qui scribuut a±tale, ul disces ex Htindii «aeiropoli dice ad Clnonicon Heichcrspergense.
Salisburgensis, tom. 1. Eamdem, et alterajn, quae GABR.COSSARTI S.
57 CANONDE ELECTIONE PAPJl. 38
rmii consilto aposlolica sedes pollebat, istoriim per- A possunl, quantos dics transierunt. et totam tcrram
sccutrone Christianilas dolebal. In omnibus bis desolatam viderunt. Quando vero Ungaros Ilaliam
juvenctilus rex noslcr, nulli prsedecessorum suorum inlrasse comperimus, pacificare cum eisdem Schlavis,
inferior, secundum virlutem a Deo sibi daiam , tesle Deo, multum desideravimus, promitlenles eis
snticlaeRomanaeEcclesiae, el vobis summo ponlifici, propter Deum omnipotcntem ad perfectum indulgere
cum omnibus regni sui principibus adjtitor opial esse omnia mala contra nos nostrosque acla, el omnia
fortissimus. Omne namque regnum divinilus sibi reddere quse de suis nostros constaret habere, qua-
coiumissum ad Dei scrvilium suumque adjtiiorium leiuis ex illis secnros nos redderent, et landiu spatium
unum vull et operatur. Unde et pace viget, el con- darenl, quandiu Longobardiam nobis inlrare el res
cordia gralulalur, alque ad veslram palernilalera, sancti Pelri defendere, populumque Chrislianum
sicut palres sui se perlinere Iselatur. Quod nos divino adjulorio redimere liceret. Et nec ipsum ab
prafali Sclilavi crimiiiabnnlur, cum Ungaris fidem cis obtinere poluimus, ut post tanla maleficiahabe-
calholicam violasse, etfier canem, scu lupom, alias- rent beneficia; el sunt falsi accusalores, qui semper
que nefandissimas et elhnicas res, sacramenta ct fuere Chrisiianorum persecutorcs. Si quis in tolo
pacem egisse, atque ut in Italiam iransirent pecu- mundo aliorsum nos oberrasse et jusliliae restitisse
niam dedissc , si vobis coram posilo, ratio inter B probare conetur, veniat prasens, el eum ludificasse,
nos agitarelur anle Deum, qui cuncta novit anie- nosqtie de bac re senlietis purissimos esse. Ucirco
qiani liant, et coram vobis qui vicefn ejus npostoli- singuli omnesquc adinonendo prccamur, ne ulto modo
cam lenctis eoruin falsiins manifesiarctur, et inno- alicui falso de nobis siiquam suspicionem referenti
cenlia nostra probaretur. Quia enim Cbristianis creduli sitis, antequam opportunitas exigat, ut luijus
noslris longe a nobis posilis semper imminebant, rei gratia missus de vestra celsiludine nobis, aut a
et perseculione nimia affligebaiit, donavimus illrs noslra parvitate directus appareat vobis. Coinmunis
r.ullius pretiosae pecuniam subslantiae, sed tantnm gemilus et generatis dolor angustat quos Germania
nostralinea vestimenta, qualenus aliqualemts eorum et lota lenet Norica, quod unilas Ecclesiae dividiiur
ferilatem molliremus, et ab eorum persecutiorie scissura. Est enim, ut prsemisimus, unus episcopatus
quiesceremus. Talia nanique, ul prsescripsimus, in quinque divisus. Ideo si quid fraus maligni [o/.,
juxta malitiamcordis sui argumcnlanles, et pontifi- maligna. HARD.]Schhvorum callidilate adduxerai,
ccs vestros [nostros] ad injuriam nostram incilanies, juslitia vertat. Vosque virtute ex allo induli, et
adeo, ut directa nobis epislola quasi ab apostolica aposlolica potestale armati, justa prophetam : Quod
sede, hsec omnia improperabanl, et diversas injurias fraclum ett alligate, quod infirmum eonsolidale, quod
ingerebant, alque inter alia divino gladio feriendos C abjectum reducite; ut deinceps populus, et fldei inle-
dignos dicebant. Impletur enim in nobis quod qui- grilaie graluletur, et sancla Ecclesia tranquilla devo-
dam sapiens ait: Jttstut lulit crimen iniqui. Ipsi enim tione laeletur
crimen quod nobis falso semel faclum imposue- Theotmarus indignus archiepiscopus, et apostoli-
runt, multis annis peregerunl. Ipsi Ungarorum non carum rerum procurator promptissimus. Pccuniam
modicam mullituditiem ad se siitnpserunt, et more veslro juri debilam, propter infestara paganorum
eorum capiia -suorum pseudocbri&tianorum periitus ; sacvitiam, nec pcr me poteram, nec per alios trans-
detonderunt, el super nosChrisliands immiserunt, mitlere; sed quia Dei gratia liberata est llalia,
alque ipsi supervenerunt, et alios caplivos duxernnt, quanlo ciiitis potero, vobis transmittam. Precatur
alios occidernnl, alios ferina carcerum fame et sili noslra huraititas ut digneturvestra sublimitas respon-
perdiderunt, innumeros vcro exsitio depularunt, et dere per singula transmissa cum epislola.
nobiles viros ac honestas mulieres in servilium rede-
Alme pater mundi dignus pro nomine Pelri,
gerunt, ecclesias Dei incenderunl.et omnia aediticia
Nominc quem sequeris, ulinam virltite sequans,
deleverunt, iia ut in lola Pannonia nostra maxima
provincia tantum una non appareal ecclesia, prout Sisque tuis fainulis proiector verus, et impos,
coeloqui prsesidel alto.
episcopi a vobis deslinati, si fateri velint, enarrare 0 Commendcs Domino,

JOANNIS PAPJE IX

CANON DE ELECTIONE PAPiE.


(Apud Perlz., Monum.G vui. hist.)

Quia sancta Romana Ecclesia, cui Dco auclore legatorum prasenlia pontificis flt consecralio, «ec
prsesidemus, phirimas patituF violenlias pontilice canonico rilu et consuetudine ab imperalore dirucli
obeiiiite, quia absque imperatoris noliiia _et suoium inlcrsunt nuntii, qui violeiiliam et scandala iu ojus
59 BENEDICTIPAP^E IV 4«
consecrationc non permittant fieri, volumus id ut A crelur; nullusque sine periculo jurame m vel
deinceps abdiceiur, et constituendus ponlifex con- promissiones aliquas nova adinventione eo m-
venieniibus episcopis et universo clero eligalur, deat exlorquere, nisi quseanliqua exigit co etudo,
expelenie senatu. et populo, qui ordinandus esl, et ne Ecclesia scandalizetur vel iraperatoris onorifl-
sic in conspeclu omnium celeberrime eleclus ab ceulia minualur.
omnibus, prasentibus legatis imperialibus, conse-

JOANNIS PAPJE IX

PRJELOCUTIO IN CONCILIO RAVENNA E.


(ApudHahsi,Coriciliorum
tom. XVIII.)

Prwloculio pontificit. B luum consistant ad statum et munimen sa iclaeDei


Quia.divina inspiranle misericordia, vestra nobis- Ecclesise, ad salvalionem omniuin fideliu per Dei
cum convenit fralernitas, ut nulu sancti Spiritus, misericordiam.
qui suis nunquara deesl fidelibus,communi oinnium Responsio.
vestrum consullu, fralres charissimi, ea quse neces- Immensas Dco Salvatori nostro laudcs r erimus,
saria sanclae.Dei Ecclesiae prsevidimus, una cum qui talem vos prsefecit Ecclcsiaeejus oppor nitateiu
spiriluali filio noslro, gloriosissimo videlicet impe- deceniere, ut omne ab ea zizanium eradic e cone-
raiore Lamberto, ct veslro sanclo collegio, et quse niini, prout in hac S synodo cunclis n liouibiis
nocivo surculo pullulare conabanlur in agro sanctae apertis declaratur indiciis. Capitula eliam uae pro
Ecclesiae, canonico sarculo eradicare studeamus, generali omnium caulela ad robur et lunimen
quse capilulalim annolata sunt, si omnibus placent, sanctae Ecdesise conscripta sunt, si vesl placet
in conspeclu omniuin legantur, examinentur, et pietati, legantur, qualiter per ea omnes oceamur
examinala manibus omnium pro fulura mcmoria quoeobservare, vel quse cavere debeamus, e in ali-
roborentur, ne ulli unquam sine status sui periculo quo a regulis sanctorum Palrum, qtiod D s aver-
eadem violare liceat, sed rata et lirma in perpe- tat, deviare inveniamur.

ANNODOMINIDCCCCV.

BENEDICTUS PAPA IV

NOTITIA HISTORICA.
(ApnJMans', CouciliorumamplissiuiaColleciio.)

BetielictiisIV, nalione Rotnamis,poslinlerregnum C esl Christi 907, ex bac vita migravit, se ullusque
tiiiius diei subrogatus esi Joanni IX anno Christi est apud Sanctum Pelriim juxta adilum qu itur ad
905, tempore Lnmberii imperaloris. Munificeiilissi- sanctiim Gregorium : ubi et sepulcrmn ej is exor-
IIIIISerga pauperes, viiluas ei ornlinnns, inler ho- natum fuil epitaphio, quod ex Manlioe criplum
rum leinporum pontifices lanqiiaiii siilus quoddam habel Uaroiiius praedicloloco.
lucidiim emicuit. Anuo pontilicatus sui tertio, qui

BENEDIGTI VkVM IV EPISTOLiE.

EPISTOLA PRIMA. D rentissimis et sanclissimis confratribus no ris Gal-


ADGALLlAitOHEPISCOPOS, elC
PRI«JCIPE«, liarum archiepiscopis, episcopis, seu glor sissiniis
licse et
Argrinum Lingonensemepiscopum in Eccletim suw regibus, ducibus, comilibus, sanctse call
jura omnia rettituit, apostolicaeEcclesiseflliis atque fidelibus.
(£x CouciliisMausl.) Quanta pielatis gratia, quanlaque compa sionis et
. BEMEDICTUSepiscopns, scrvtis scrvorum Dei, reve- condescensionis subtimitate, sancla maler Romaua
i« EPISTOLJE. 42
Ecclesin, apostolicis inslructa horlaminibus, polleat Ai,minc, nostroque apostolico pnvilegio solemniter
«H emineal universis in fidei unitate degentibus, munitus Lingonensem canoirce deinccps absqne
clarum habetiw, quoniam a Deo omnis misericordiae alicujus conlradictione tencret Ecclesiam, pastorali-
Non
fulget, quemadmodiim a sacralissimi fontis polu lerquc regeret, alqueDeoordinanledisponeret.
hatisit. Quapropleromnibusin sanclae conversalionis senlentiam praedecessoris nostri Stephani papac
sed canonice causa necessitatis et
gremio consistenlibus notum esse volunms legalos reprehendentes,
utililalis in melius commulantes, quemadmodum
Argrini confratris nostri venerabilis episcopi nostrum
adiisse aposiolalum, humililer obsecrantes qtialenus prsedecessores noslros.de multis egissc manifeslum
foistitisemoderamirte sequilatis libramina, more prae- est. Quamobrem aucloritalis nostrse privitegium ei
dccessorum nostrorum, et pro amore Dei, el reve- fieri jussimus, in quo pallii iisum ad missarum so-
rentia. beali Pelri apostolorum principis, conferre- lemnia sacralis diebus illi concessimus, quod olim a
mus, suumque eleclionis .ordinein decrelumque a sanctissimo praedecessore nostro Fornioso papa
populo et clero Liiigonensis Ecclesise digestum, quod acceperat. Qtiapropter virtule sancti Spirilus et
prae manibus habebanl, cteinentiae veslrae atlendere- nostra apostolica auclorilale pracipimus ut nulla
inus, quod ei fecimus, in omnibus servata servare poleslas regalis, nulliisque condilionis vel ordinis
ctirantes: videlicei qualiler a clero et populo praefata .,] sexus, conlra hoc noslrum apostolicum privilegium
Lingonensis Ecclesia post disressum Gerlonis quon- insurgere audeat, nostrisqtie jussionibus uilo inodo
dain episcopi unanimiler expelitus, concorditer ele- contraire perlentet: sed liceat ei quietesuam, Do-
clus et acclamalus, necnon a proprio metropolitano mino juvaiuo, regere Ecclesiam, ul quibus praeesse
Aureliano, et ab ejus suffraganeis, et a Bemuino debet valeat et prodesse. Si quis vero liujus privi-
Viennensi arcbiepiscopo canonice consecralus, el legii noslri temerarius transgressor exstiierit, ct in
in ipsa scde Lingonica communi volo ac desiderio omnibus non observaverit, et de rebus jam fatae
inlhrwiizatus exstitit, et quomodo per spalium duo- Lingonensis Ecclcsise juste ncquisilis nliquid inva-
ruin annorum et trium meiisiiim eamdem prout po- seril, nut minorare lentaveril, sciat se a vivifico
tuit paslorali moderamine rexit Ecclesiam; sed Doinini et Salvatoris noslri Jesu Chrisli corpore et
postea per quorumdam hominum insolenliam et sanguine alienum, et a consortio lidelium Chrislia-
suljrcptionem a propria seqiiestralus fuerit Ecclesia norum sequeslratum, et nisi correctus satisfecerit,
lempore Widonis imperaloris, qui tunc Romanis perpetuo anathemate damnalum.Bene valele.
imperabai. Peractis antcm liquidius nnnis, cum fre- Scriptum per manum Sergii sanctae Romanse Ec-
quenler hanc sanclam Romanam Ecclesiam inforlu- clesiae scriniarii in mense Auguslo, indictione 3.
nii sui causa visitaret, et semper lacrymabiliter, ut Q Data xi Kal. Septemb. per mauum Leonis Dei pie-
ei sinum misericordiae hsec aperire dignarelur de- late primicerii sanclse sedis aposlolicae, anno d.o-
posceret, pervenit ad prjedeccssoris nostri piae re- mini Benedicti papoe primo. Anno U post obitum
cordalionis Joannis papse praesentiam cum Ecclesise Landebcrli imperatoris Augusii, indiclione 3.
stise laciymosis querimoniis, qui ejus absenliam et
voce ei litteris condolebant, scilicet quod post ejus EPISTOLA IL
mscessum variis et nimis attriti incommodilatibus, AT>CLERUM ET POPULUM LINGO-NENSEM.
omni paslorali deslituli fuissent solalio, adeo ut nec
clirisma confecium, nec infanles consignali in ipsa (llrid.)
Lingonensi Ecclesia fuerint, nec aliquod cpiscopalc BENEDICTCS episcopus, servus servorum Dei, clero
ministcrium rile peractum ; unde eliam dictus Joan- Cl plebi sanclae Lingonensis Ecclesiae.
nes saiictissimus papa, ejus querimoniam Eccle- Aposlolica nos et evangelica instituta incessanlcr
sise suae benigne suscipiens, cum collegio episcopo- adinonenl ut omnium Ecclesinrum curam sollicile
ge-
rum suorum reliquorumque ordinum frcquentia rere debeamus, ipsa nos inslruenle,
nobisque in
diligenter inquisivit, canoniceqiie ilefinivit, quatenus beato Pctro apostolorum principe prsccipiente Veri-
ei aposlolica auctorilatc sua redderelur Ecclesia, D tate, qui dicit : Simon Joannis, diligis me? Pasce
qiiemadmodum in scrinio sanclse RomanoeEcclesise ovesmeas (Joan. xxi). Cujus aucloritate et vicarica-
plenius habelur. Nos vero, his audiiis et diligenli lione divina disposilione freli, cunctis et in pr.ospe-
examinatione perpensis, praedecessoris nostri Joan- rilatibuscongaudere, et in necessitatibus
opem ferre
nis papaeslatuia in omnibus servare cupientes, quia parati sumus. Et quia lex Dei
per Moysen data prae-
rationis hujus series indiscussa, et irrefragabililer cipit : Si, inquiens, videris asinum proximi lui sub
determinanda, absque reverendorum episcoporum onere jacenlem, non pertransibis , sed sublevabiscum
consilio pcrfectionis cumuium capere non polerat, eo (Exod. xxin); scrulata vestra
ralamitate, vestra-
sanctain convocavimus in Lateranense palatiumi que discrimina continua, non sine maximo moerore
synodum, omniaque ista vera esse omnimodis com- admirando suscepimus quod infra tol dierum
tempo-
probantes, consilio et horiamine reverendorum pa-• rumque spatia vestram nobis injuriam custos homi-
iriim nobis assislentium, jura ei iridulsimus eccle- nuin sollicitudo minime
patefecit. Nunc ergo quia
siaslica, scilicet ut quia injuslo a sua Ecclesia pri- sicut per vestra scripta didicimus, Teulbaldus
vatus fticrat ordine, juslo etiam redderetur modera- a vobis expeiitus, neque
ncque electus, neque acclamatus
PATROL. CXXXI. 2
15 BEiSEDICTlPAP.E IV PRIVlLEGltjM. 44
esl, scd nec ad aliquos sacros ordines in veslra Ec- A renlissimis el sanclissimis cpiscopis seu chiepi-
•clesia provectus, sicul lioc veris approbare potesiis scopis, necnon abbatibus atque couiitibus, eu
ju-
indiciis, ct Ila se res habel, sicul prsedecessori no- dicibus, verum eliam et universis orlhodox s Chri-
slro pise recordationis Joanni papsejamdudum inno- stianse fldei culloribus.
tuistis : non nobis videlur esse incongruum, scd Sanclitati seu omnium Chrislianorum rel iosita-
polius oinni sacra ei canonica auctoriialc fulcitum, tibus nolum esse vblumus, quia iste prscsens alagc-
more prsedecess6rum nostrorum sentenliam mu- nus venerabilis episcopus HierosolymilanseE clesise,
tando in melius, ul de multis exemplis evidentissimis nna cura suis fldelibus a Saracenorum gei tibus a
approbare possumus. Ideo Argrinum paslorcm Ve- sua Ecclesia deprsedalus est, et eliam qu am ile
strum a vobis unanimiler electum et expelilum vo- suis hominibus ab ipsa nefandissima gente arace-
bis canonice praeesseconcedimiis; quem, sicut di- norum occisi sunt, pro eo quod fidem illo m mi-
citis, utique palet inconsiderate fuisse per subre- nime celebrare voliierunt. Hic ilaqne MalaceIUSre-
ptionem a vobis expulsum:praecip'reiitesut digna ac verentissimus cpiscopus cum ab ipsis S racenis
coinpelenli illum reverenlia recipiatis, atque sicul deprsedalns est, a quibusdam Christianis um ti-
proprio episcopo obedienles in omnibus exislentcs, mentibus comparatus est, et alii trigiuta Ch isliani,
et ejus allnquio et consolalione noslra atictorilate " qui cum eo dcpraedati sunt, ab eisdeni Sara nis in
fruamini, ac veluti co tnnlo pastore reddito et a custodia retinenlur. Unde mandamus ul ro Dei
vobis receplo in Domino vobiscum congraiulemini. omnipolenlis amore, in quanlum virtutis minus
Sane quia omnibus Ecclesiis jus inlemeratum legem- vobis donaverit, adjutorium illis faciatis, e lioeat
que canonicam inviolabiliter conservare volumus, illis quiete et absque cujuscunque oppressi ne sal-
Ecclesiae vcslrae neqnaquam vim inferre debemus, vos pergere, el de civilale in civitalem-per eslruiii
nec aliquod praejudicium imponere quserimus, sed auxilium el adjuiorhim salvi existant, ul nu lus ho-
in omnibus canonicam anctorilatem et priscara iiio eos deprsedare, aut aliquod malum fa erc au-
declionem immulilalam esse censemus. Bene valete. deat: sed , pro amore Dei et reverenlia b atorum
Data n Kalcnd. Scptembris, pcr manum Sergii principum aposlolorum Peiri et Pauli, ad njus li-
scriniarii sanclaeRomanse Ecclesise, indictionelertia. mina isti penenerunt, benigne eos suscipial , et de
EPISTOLA III, ENCVCLICA. civitatc in civilatem satvos eos transmiltite ct lio-
Malacemtm episcopum sociosque ejut a Saracenis spilium eis prseparale. Credimus enim quia mnia,
mate habilos commendat. quidquid in eis bonorum fecerilis, ab ipso alore
(Mabill.Vet. Analecta,pag. 428.) ornnium Deo vobis relribuelur, et mercedem exinde
BERtmcTus servus servorum Dei, omnibus reve- C habebilis

PIUVILEGIUM BENEDICTI VkVM

Huoggi abbati Fuldensi concessum.

(ApudDronke, codexDiplom.Fuld. pag. 298.)

BENEDICTUS, servus servorum Dei, HUOGGI abbati tur. De qua re piis dcsideriisfaventes, ha nostra
Venerabilis monasterii Domini Salvaloris, el pereum apostolica auctorrtate id quod exposcitur fleclni
in eodem venerabili monaslerio successoribusque mancipamus, secundnm privilegii seriem q od a!>
suis abbatibus in perpelmim j. anlecessore nostro bonae hiemorise Marin hujus
Summani gerenles sollicitirdinem omniuin venera- almaesedis prcsule inibi perpelualiler factu nobis
bilium locorum quantum ex dlvino adjutorio possi' oslendere salegisli. Et ideo omnem cujuslibe Eccle-
lfililas datur de eorum stabililate satagere studemus. siae saccrdotcm iu prsefato venerabili mo aslerio
Iloc namque studio et divina placalur clementia et dilionem quamlibet habere et nuctoritatem praeter
laus Ecclesiae Christi procuratur. Nam potiori et sedem npostolicam, et episcopum in cujus irecesi
nos fiducia pro impeiranda venia ilclictomm seternam idem venerabile monasierium conslruclu esse
pietalem auitenius imploTare. El ideo reverehtia tua dignoscitur; cui licentiam concedimus tam cum
postulavil a nobis, qnalenns jam dicium venerabile opportunitas consccrandi altaris fuerit; proh bemus
monasteriifm Domini Salvatoris a sancto Bonifacio ita uftnisi ab abbate monasierii fuerit invitat s, ncc,
atchiepiscopo coiistruclum iii loco Boconia erga missarum ibidem Solemnitatcm quispiam pr suinatj
ripam fluminis Puldaprivilegii seitis apostolica;muni- omninoce'lebrare,iitprofectojuxtaidquod su 'ectum
mine decoretur, ut sub jurisdictione sanctse nostrse, aposlolicae sedi firmilate privilegii consistit, incon-
cui Deo auctore •deservimus, Ecclesiaeconslitutimi cusse dolatum permaneat locisque ac rebus, atn eis
miHius alterius Ecclesix jiirisdiclionibus snbmitla- quas moderno lempore tenet vel possidet qua i quas
43 CHillSTOMIORI PSEUDOPAP.-EDIPLOMAPRO ABBATIACOBBEIENSI. 4»
luttiris lcmporibus in jure ipsius monaslerii diviuai A ler se polcslatem omniniodis habcnnt secunduiu re-
pietas voluerit augere ex donis et oblationibus deci- gulam sancli Benedicli sine ullius personse coniradi-
raisque fidelium,absque utliuspersonaecontradictionei ctione. Et tibi, fili dilecte lluoggi, quia te benc eru-
firmitate perpetua perfrualur. Caeterum hoc delibe- dilum et eloquenlem virum esse novimus, verbum
rantes decerniinus ut congruis temporibus nostrae5 Dei prsedicare aucloritate sancti Petri, et concedi-
sotlicitudini ecclesiasticse intimelur, qualiter religioi muset praecipimus.Igitur staluerites apostolica cura,
monastica regulari habitu dirigalur concordiaques decernimus per hujtis decreli noslri paginam ut qui-
convenienti ecclesiastico rilu mancipetur, ne forte,, cunque cujuslibet Ecclesise antislites vel quacunque
quod. absit, sub hujus privilegii oblentu animusgres- dignilale pracdita persona hanc privilegii nostri au-
Siisque recliludinis vestrae a norma justitise aliquoi cloritatem quam praerogaliva principis aposlolorum
modo relorqueatur. Et neque regi, neque episcopo> flrmamus, temerarc prsesumpSerit, nisi cilo resipi-
cuilibet, vel comiti, vel alii magme parvseque per-- scat, anathema sil, et iram Dei incurrens, a coetu
sonse licitum sit quamlibei vim inferre, sive aliquami sanctoriim omniuin cxlorris existat, et nihilominus
coiitroversiam facere in rebus Vel familiis ejusdemi praefati monaslcrii dignilas a liobis inaubia perma-
sacpe dicli venerabilis monaslcrii. Et auclorilate no- neal. Qui autem cuslos exstilerit, beuedictionein et
stra inlerdicimusut niilla femina inibi ingredi un- B gratiam a Domino consequaliir.
quam prsesumat. Nemo in eodem monaslerio vcne- Scriptum per manum Leonis scriniarii sanclse
rabiti, vel in cseteris fjus locis placitum habeal. Romansc Ecclcsisein mense Maio, indiclione 4. Bcnu
Nemo servos vel colonos ad aliquod servitium con- valeie. Dalum qiiinta decima Kalendarum Junii pcr
Slringat, illis tanlum exceplis personis quibus abbasi manum Anastasii primicerii defensorum sanciaescilis
ad uiiliiaiem suae necessitatis assensum prsebuerit. apostolicse, imperaute ddmno piissimo Augusto Lu-
'
Eligendi sibi abbatem quando opus fuerit fratrcs in- dovico a Deo coronato magno imperalorc anno

ANSODOMINIDCCCCV.

CHRISTOPHORUS
SEDIS APOSTOLICJE INVA&OR.

NOTITIA HISTORICA ILN CHRISTOPHORUM.


(Ei ConciliisMansi.)

Cliristopliorus, invasor scilis apostolicae,pari modo ab invasere Sergio ponUficatu dejicilur, quo ille prrc-
«lei-essnremsiium Leoucni V Icgitime elecliiiu sede sua amovcrat. Nam cmn septem menses sedem ponlifi-
clam tenuisset, dejceius est e sede violenier per Sergium, strrctusque vinculis, ct in carcerem trusus, per
vim inductus vitam et babiluiii monaslicum suscepit.

DIPLOMA CHRISTOPHORI
/n conftrmationem privilegiorum abbatiat Corbeiensis in diwcesi Ambiahensi.

CHRISTOPIIORUS episcopus, servus servorum Dei, C Ambianensi super lluvium Sommain , adiit nos pcr
universis episcopis Galliarum. „ vecerabilem coepiscopum nostrum Orgarium, petens
Cum Romanae scdis pouliticem constet omnium ut noslrae auclorilatis privilegio praecepla vel edicla
Ecclesiarum Cbrisii caput fore, ac si beati Petri regum ct impcralorurii anliquis atit modernis tein-
apostolnrum principis vices agenleni, cui Christus poribus eidem loco concessa lirmaremus, neenon
ail : Tu es Petrus, et super hanc petram wdificabo privilegia episcoporum, unum a praesule Ambia-
Ecclesiam meam, et libi dabo claves regni ccelorutn, nensi Bertefrido, ad cujus dicecesini locus ipse per-
nulli cuiiclainluiii est quod cunctae Ecclesiae paci, tinel; et coepiscopis suis factum, ct primilus sedifi-
saluii et quicti prospicere nos oporteat, praecipue caio suo monaslerio dalum ; aliud longc poslea re-
lamen bis qui ad nos nccessitaiis susc causas deferre gnanle Carolo, ab Hincmaro Rhemensi archiepisco-
volucrinl. Unde cognoscal omnium sanctorum Gal- po et universali concilio episcoporum Galliseconscri-
liae praesulumcharissima fralernitas quod vir vene- ptnm; prseierea orivilegia bcalsc memoria?Benedicti
rabilis Franco abbas ex monasterio Corbeiae pro- et Nicolai prajdecessorum noslrorum, in quibus om-
vinciae Galliarutn , quod est constructiim in pago nibus slaliituni est ut pracfaliim moiiaslerium^Cot-
47 REMIGIUSANTISSrODORENSIS. 48
beiae rcriim snarum liberam obtineal dominationem,, A tatem abbaiis et fratrum inibi agendi po estatem
et eligendi sibi abbatem de suis semper habeat potc- proesumcre audeal, ne forle conccssa ab init o privi-
statem, contradiclores vero et rcpugnantes huic: legia violenlur. Quorum peliiionein justan et pro
sanctioni analhemate damnandos. Qua de re nove- tempore opporlunam judicantes, decernimu ne ali-
rit omnis coetus episcopomm Galtiaequod privilegiai qua sive ecclesiastica, sive saecularis person cdntra
sanclorum episcoporum Galliae, sive sedis Romanae, , roborata nostra auclorilale'privilegia venire udeat;
cui auclore Deo prsesidemus, jamdiclo monasterio> sed sicul hactenus, ita deinceps in fulurui incon-
Corbeiae concessa, nostrse aucloritatis cdiclo robo- vulsa permaneant. Et quia prseteritoruin c sus nos
ramus, et omnem resistenlem divino judicio damnan- cautos faciunt in fulurum, omnem huic sa laeau-
<Ium denunliamus. Super lixc aulein jam diclnss cloritati renitenlem, nisi eis, quos Isesit, dig le salis-
abbas Franco cum congregalione sibi commissa1 fecerit, alienum a ceetu fidelium et-hic et i futuro
«bsccral, ut quia, divina deccrnenle juslilia, pira-' decernimus : omnes vero bis noslris sancli scilicet
-tarum saevilia, maritima Galliaeloca, in quibus el' Pelri successoris decrelis faventes,
graiiac s uber-
ipsiitn monasterium silum est, adeo devastantur, ut1 tate Dominus replere dignelur.
iHilli-cxtra nuinitiones manenli liber relinquatur lo- Scriptum per manum Sergii scriniarii sa tie Ro-
cus, cujus eliam vastilalis impulsu cogenle, scepe s " manaeEcclesise in mense Decembri, a indic one xi,
memoratuin monaslerium muro munitum est; qua-
septimo Kal. Januarii, imperante domn noslro
icniis idem, sicutprius, in abbatis el fralrum pote-
piissimo auguslo Ludovico a Deo coronato mpera-
slate perpeluo maneai, ita ut neque comes, nec qui- tore sanctissimo. Valete.
Mbotjudex, aul mancndi, aut aliquid conlra volun-
ain Dncbcrii, qui hoc diploma edidil, Spicilegioi Tunc revera sedebat in Romana caihedra hristo-
halielur indictione vn, hoc esl anno Ch. 903, cujus; phorus, juxla suppulationem Pagii.
Kalend. Septemb. indicl. vu, numerari coeperat.

ANNODOMINIDCCOCVIH.

REMIGIUS
MONACHUS S. GERMANI ANTISSIODORENSIS, ORDINIS S. BENEDICTI.

NOTITIA HISTORICiV IN REMKMJM.


(ApudFabric,, Blbl.med. el inf.Lat.

"Remigiut,monachus coenobiiS. Germani Anttssio- Q-mensis episcopi Exp.anano Epislotarum Pau inarum
dorentit, ord. S. Benedicli, posl annum 882 a Ful- ex cdilione Jo. Bapt. Villalpandi. Rom. 1 . fol.
cone archiepiscopo Rhemeusi ad scholam ibi regcn- Mogunt. 1614. fol. In Bibt. vero Ltigdunei i tom.
dam evocalus est, leste Flodoardo Hist. Rhem. IV, 9. VIII, p. 883, Bemigio Lugdunensi ascribili r. Vide
Operose <leillo egil Historia littcraria Galliaetom. VI, Hisloriam Galliaelilterariam tom. III, p. 162
p. 99. Edidil ille : 5. Cammentariusin Apocalypsin,qui vulgo imoni
I. Expositionem Missw, quod opusculum Alcuino tribuitur, ad nostrum speclal. Nam is ex tiadatti
tribiierunt, quippe quod c. 40 libri de ilivinis Offlciis modeslia nomcn stmm scriplis non adiliilit, v I eiiani
constiluit, observante Eccardo rerum Francic. xxvn, Reumonisaul Raymonis abbreviaiuin nomen iljecii,
26. Mutla ex Marco Floro desumpsisse notat Bulaeus unde Haymonem fecerunl in his non satis ex rcilali.
Hisl. AcademiaeParisinae lom. I, pag.635.Possevinus Stylus enim-est Bemigii nostri, proui O'JSCTV t alibas
librum de Officiisdivinis colon. 1536, excusum memo- Lebeuf tom. I Dissert. ad Hisi. Gallicam spec: iiiiiim,
ral; nescio an idem sit cum liac Exposilione Missae. pag. 279, qui etiam singularem de hac re < sserta-
£xsial tom. XVI Bi.bl.PP. maximse, p. 883. tionem promillit. Ut obiter hoc addamus, abb s nioilo
.2. Exposilionemin undecimprophetasmmores, qirse laudatus ibidem illu^ agil, ul Honorium, qu m liuc
una cum OEcumenio el Areta prodiil Antuerpise usque Augustodunensem vocarunl, Geriuaiii; polius
.1545. vindicet, ut Augustw vel Vindelicorumvel turaco-
3. Commen/ima i» Psalmos, ex Ambrosio, Auga- rum iribuendus sit.
sline el Cassiodoro consarcinala. Colon. 1536, fol. Et -6. Epittola ad Dadonem episcjopumVirdu ensem,
haec quidem tria habenlur lom. XVI Bibl. PP. r\ in qua explicat qiud dc Gog cl Magog apud ecliie-
Lngdiin. lem iulelligendum sil, et de Hungrorum origi e qusc-
4. Commentarius in Epislolas Pauli, qui vnlgo dam narrat, habelur in Collectione amplissii Edm.
Remigio Rheniensi vel Hayinoni a tribuitur, ad etiam Martene el Ursini Durand lom. I, p. 230. uamvis
lantum lillerae iniliales I}. et D. in c d e Klo-
nostrum potius perlinet, quia Gregorius Magnus
ciiin Beda ibi citaliir, et Saracenorum incnlio fil. refliensi exslent, tempora tainen conveniunt el stib
:Sub noniine nqslri prodiisse in Bibl. PP. Coloniensi iiuem epislolae congregationem S. German vocai
.trndil Caveus, quod longe secius esl. Nam lomo V fratret et dominot suOt.
ej'isrjueparte lertia expresse habetur Remigii Rhe- 7. Commentariut in Genesinedilus esl a Bcr . Pezio
« Nam in codice Casinensi, Possevino lesle, scribitur Raimo.
49 MONITUMAD COMMENT.IN GEN. 50
Thss. novissimo AnecdoL toin. IV, part. i, sub init. A 13. Responsioad Gualonem, Heduorum episcopum,
8. Comment. vastus in Matthwum, jns. habetur de pugna Michnelis cuin tliabolo, de corpore Mosiset
Monachii in bibliolheca svrcnissimi electorisBavarise, de Bebenioll], qiiain Possevinns memorat.
testcRev. Bern. Pezio Dissert. lsagogica a>l lom. I 14. De ratione gubernandw Ecclesiw scripsit, prout
Thesauri.novi Anecdolorum, p. 23: in Bibl. Vindo- docet Eisengreinitis, apud euindem Possevinum.
boneusi el S. Georgii Majoris Venetiis, lesle Posse- 13. Jnterpretatio nominum Hebraicorum ordine
vino Apparatus tomo 11,p. 320. alphabetico, quacvulgo BeUse tribuebatiir, in cujus
9. DeFeslivitalibus Sanctorum lib. i, ad Episcopum quippe Operibus exslal lom. III, p. 371. Oudinus
Auluorum, inemorat Butseus. aulem testalur in oplimse noiae codicibus Remigio
10. Sermones triginta occurrunt in Lectionario nosiro iribtii. Adde Merici Casauboni adnot. ail
monasterii Medianensis ante annos 700 scriplo, ex Opialiim.p. 49. Ad hunc Remigium Anlissiodoreuscm
quibus aliquot, qtii ad sacramenlum Eucharislise spectare credo homilias quasdem Iegendns inecclesise Homi-
spectant, descripsit Hyacintliiis Alliot. HoecTheode- liario quodam ms. hibliolhecsecan. majoris
ricus Ruinarlus in llinere Alsalico et Lolbaringico, Lucensis. Siint auiem homilia S. Remigii in illud :
lom. III OperuniposthumorumMabilloniielRiiinarlii, Vigilale ergoquia nescitis; incipil: Hic ergopersvicne.
pag. 441. An vero Alliolus illos ediderit, mibi non Allera in illud : De die aulemNihileslilla; Lncipit: Gaudet
conslat. Arius.Allera ejusdem in illud: opertum, etc;
11. Commenlarixin Marlianum Capellum, Donatum incipit : Cnr debelis limere. Altera in illud : Vos
et Priscianum inedili in variis bibliothecis habentur. eslis sal terrw; incipit: Quia dixeral Dominils. Ilem
Vide Indicem Bern. de Moiiifaucon. Videndnm annon .. traclaius in illud : Scitis quia posl biduum; incipit :
his.iiudis compreliendantiir Remigii Grammalicalia, " Et factum est, elc, hac enim senlentia. Item hnmilia
colon. 1500 fol. edita, leste Maitiairio tom. 1 Annal. in illud r Vespere autem Sabbali; incipil: Matthmus
Typogr. p. 728, eilil. posler. a parte. Item altera in illud : Magister, attuli filiitm
12. Commentarius in Regutam S. Benedicli forle nteum; incipit: Retorquet culpam. Allera in illud :
illius est. Floreniue in Bibl. Mediceael Cainaldulensi. Dissere nobis parabolam; incipil: Sed quwrendum.
Idcm, p. 413, 430. Codexest sseculi, ut arbilror, xii.

MONITUM IN OPUS SURSEQUENS.


(Apud Ptz., Tbesaurus Anecdot.novissimus.V

agnis passini laudibus Remigium sancli Gerniani Marcum et eruditissimi cominentatoris. Ttim sub-
Antissiodorensis monachum affecerunt veleres juxta dere librarium : In omnibus autem nomen suum ta-
ac recenliores scripiores. Audiendus de eo prae pri- C cuit, ut cum sapienlia culmen quoque humilitatis at-
mis Frodoardus in Chrouic. lib. iv, cap. 9, ubi de tingeret. Silenlio prsetereo honorifica de Remigio
reslauratis et reflorescenlibus Rliemensibiis scholis, leslimonia Sigeberti Geiiiblacensis, Trilbemii alio-
Fulcone archiepiscopo, ila scribit: i Pracfatus deni- rumque, qtios longo agmine sequiinlur Antonius
que prsesul honorabilis Fulco... duas scholas Rbe- Possevinus in Apparalu sacro, to.n. 11, pag. 319;
mis, canonicorum sciticet loci alque ruralium cleri- Bellarminus et Labbeus in operibus qtiac ambo de
corum, jam pene delapsas, resliluil; et evocato Re- Scriptoribus ccclesiaslicis cdiderunl; Du Pin in Bi-
migio Antissiodorensi magislro, liberalium artium bliotheca eeclesiastica; Caveus in Hisloria Littera-
studio adolescenles clericos exerceri lecil, ipseque ria ; Gottfridus Olearius^ tom H BibliolliecaeScri-
cum eis lectioni ac meditalioni opcram dcdit. Sed ptorum ecclesiaslicorum, ae novissiriie Casimirns
et Hucbaldum S. Amaiidi monachum, virum quoquo Oudinus, apostata Prsemonstratensis, tom. II Coni-
discipiinis sopbislicis nobiliter crudilum, accersivit, menlarioruni de Scriptoribus et Scriplis ecclesiasti-
el Ecclesiam Rhemensem prasclaris illuslravit do- cis, col. 329 et seq., qui etiam omnium accuralis-
clrinis. i - Auctor VitoeB. Joanuis Gorziensis, apnd siinede relictisRemigiani ingenii monumentis egisse
Labbeum tom. I Bibliotbecac Novsemss., pag. 744, „ videtur, tametsi nullo verbo meminerit Commenta-
celebrat Hildeboldum, qui ex discipulis DominiRe- rii in Matthmum, quod in Monacensi serenissimi
migii, doctissimieawlate, id estcirca annuin Domini electoris Bavariae bibliotlieca exstare in ltinere Ba-
890, magistri schotas in Loiharingia habebat. Necro- joarico monui, ac prselerea Viennae in Auslria, uli-
logium calhedralis ecclesise Anlissiodorensis, circa que in Auguslissima Vindobonensi bibliolheca, et
annuin 1100 exaralum, et quondam in bibliolheca Venetiis asservari ex anonynio auctore intellexi, qni
Tliuanaea adversaluiii, his verbis Reinigii obitumse- opusculum de Traditione Ecclesiae Anlissidorensis
cunda Maii anuunlial : Obiil Remigius monachus et circa Propositiones Qnesnellianas, a Clemente XI
egregius doctor. Singulare est el nolatu dignum quod P. M. analhemale conlixas, nuper admodum in lu-
de Remigii doclrina simul et modeslia Bernardus cem emisit. Nec plura apud eumdem Oudinum repe-
Moiitefaiconiusex coaevofere codice inonasierii S. rias de Remigii Commenfnrioin Genesim, quem nunc
Benedicii Padolironensis prope Mulinam in Diario primum e nianusciiptis codicibus evulgamus. Hujus
stio Ilalico cap. 3 observat. Namque in il!o post tamen operis diserte ineminit Anonymus Mellicen-
quaedam S. Ambrosio allribula opusctila, seqtti ait siSi qui sseculoduodecimo de Scriploribus ecclesia-
treclatum domini Remiqii venerabilis monachi in sticis commcntalus cst. Sic aulcm cjus caput 66,.has-
|i REJIIGH ANTISSIODOREiNSISOPP. PARS I. — EXEGETICA. 52
^et: < Remigius, vir elarus, lam divinis quam sae- A . exenipltim suggessit, Tegernsccnsi longcca ligatius
cularibtis litleris sufficientcr instruclus, intcr alia exaralum, ad cujus eliam fidem nostram e itionem
Explanalionem in Genesim scripsit. Sed el super praecipne adornayimus. Cseterum ipsum emigii
P/salierium commentum insigne compos.uii. Habetnr opus grave, succinctum ac elegans est, o inoque
ijihilominus et aliud ejus commenium, qtiod scripsit ad eum modu.m compositum quem in Co menta-
super Donalum. i Cum Anonymo Mellicensi faciunl rio Remigii in Psalmos dudum Sixtus Senen-
codices Tegernseensis et Garstensis, quonim uter- sis observavit, nempe in quod Remigius ita cterum
que sseculi fere duodecimi est. lidem codices eliam Patruni sensa translulerit, ut lamen cliam uaedam
sub Remigii nomine Commentariumin Penlaleuchnm de suo adjecerit, i<ique pro more sxculi ni, quo
ostentant hoc inilio: Deuleronomium tex secunda usus antiquiorum scriptorum commentaria e pilandi
dicitur, etc.; id qupd in Paumgarlenbergensis mo- late oblinebat. Nunliatum non ila pridem publice
naslerii ord. Cislerc. in Austria codice, sseculo ta- fuit esse quemdam crudiiiim inltalia virum, qui Re-
inen xiy vix anliquiore, quoque observavimus. Ve- migii noslri. Coinmentaria inplerosque omne divinse
rum id opus non Remigii Antissiodorensis, sed Ra- auctoritalis libros felicilcr detecta prclo . paret;
bani Mauri archiepiscopi Mogunlini, inter cujus ex- quod ut verum sit ex animo oplamns. Illud mnino,
cusa opuscula etiam prostat, esse poslea deprehen- B ] cerlissimum est adm. B. P. Felicem Wyrte -rg^r,
dimus. ltaquc, eo praelermissp, ad edendum solum doctissimum ex ordine Servorum beaise Mari . Virg.
Remigii Commenlariumin Cenesim operam confeire virum, nunc tolu.min eruendis gravissimis et elcgan-
visum fuit. Quo in labore maxime mihi profuit adm. tissimis Herrici monachi Antissiodorensis omiliis
RR. PP. Adalberti Dustl ascelse Tegern.seehsis et vcrsari; quod eo libentius hoc loco com moro,
Pelri Obcrhueber superioris Garstensis humanilas, quod ejusdem Herrici diligcns quondam au 'tor ct
qua ille inlegrum opus ex eleganti sui monaslerii nobilis discipulus Bemigius cxstilit. Sed de h s plura
codice exscripsit, hic vero alterum e sua bibliotlieca in mcdium afferenili occasionem altbi nanci cemur.

REMIGII
MONACHI. S. GERMANI ANTISSIODORENSIS, ORDINIS S. BENEDICTI


OPERUM PARS PRIMA. EXECrETICA.

COnUHErYfiARIUS IN GENESllH

^rutus ex ms. codice inclyti monasterii Garstensis ordinis S. Benedicti in Austria a P Ber-
nardo Pez, collatp cum codice Tegernseensi ab adm. R. D. P. Adalberto Diisll, cjusde loci^
asceta Benedictino.
IN DEI NOMINE

MCIFIT EIPOSITIO REMIGII SIIPER BRESITH,


D EST, SUPER GENESIM.
' Desiderius vocabalur episcopus quidam familia- C Suggillatione, id est reprchcnsipne. Tun cnim
Eis et aiiicus beali Hieronymi, a<lquem scribit hanc omnes LXX legebant, et magua vencralion susci-
prsefationem piebant.
Prwfatio Latine, nrologus vel pr«<emittTO.Grsece di- Nova pro veteribut cuaere, id est, Hebraic m ve
cjtur, id est breviatio. Ymen Graece, Lalirie dici- ritatem pro veteribus, id est LXX Inlcrpretib s.
tur via Ita ingenium qiiati vinum probantes. Sicu enim
Prwsagio, id est, prsediv.inatione vel signo futu- vinum probatur nare vel gusiu, sic illi pro abant
rjorum, ingenium, cum dicebanl Hieronymiim in rep ehen-
Sortitus est nomen cum Dantele, qui el ipse nr sione LXX hoc facere.
desideriorum appellatus esl; et sicut ille desiderabal Portione, id est pro vili.
praescire fulura, sic iste desiderabat noliliam habere 0 I^ro paupertate mea. In alia enim prsefation dicit
Scripturarum. quod in labernaculo Dei alii oflerrent aurum lapi-
Pentateuchum. Penta, quinquc, tenclium [librinn], des onychinos, byssum, coccum et purpuram ; sibi
id est, quinque libros Moysi. vero sufflcere, si sallem pilos caprarum o crret.
Qbtrectatorum, id esl, invidormn. Hanc dicit vilem portionem humilianJo se, c m la-
*Rcesl in codice ms. lexlus praefalionis S. Hieronymi ad Pentalcuchum, quaccxponilur in seque libus.
53 COMMENTARIUSIN GENESIM. 54
meii ipse magna oflerrel in tabernaculo Dei, hoc est. A viros peritissimos. Qui venienles Alcxandriani iu
in Ecclesia. una basilica congrcgali, transtulerunl Scripturas de
Editioni antiqum, id est, translalioni LXX. Hebneo in Grsecum, conferentes ad invicem. Sed
TheodotioJudaeus fuit, qui translulil divinas Scri- illi qui LXX nimiuin venerabanlur, confixerunl pcr
pturas, sed in mnllis erravit judaizans. Illius transla- singulas cellas divisos fuisse, et Spirilu sancto di-
tionem Origenes immiscuit translalioni LXX. c anle eadem scripiilasse.
Proprium sgnlagma, idest compositionem. Ytiepictec a, id est prolector fidelis, qui protege-
Si, inquit, omnia colligeremquw in Evangeliis vel bal Ptolomaeum sapientise suse scuto.
Epistolis invenlunlur, et quw sunt in LXX, proprium Nisi forte putandus esl Tullius mconomicum, id
librum possemconficere. Multi iqnorantet hwc in He- esl dispensatorium, quia reconomos dicilur dispen-
braica scripta non esse verilale, sectantur detira- sator : qucm librum Iransiulit Tullius dc Gracco in
menta apocryphorum. Apocryphon dicunt Graeci se- Lalinum, non tamcn prophetavil, quia interpres,
cretum. Iride apocryphi dicunlur libri qui nttUain non vates fuit.
habent auclorilaiem et non sunt in publico legendi. Plalonis Pythagoram [Protagoram]. Plalo scripsii
Indeapocrypharius, tegaius secrelorum. Deliramenla, Iibrum quem Pythagoram appellavil, quia ad Pylha-
id est, vanilates, vel insanias et ineplias. Lira quippe ]B goram philosopbum et amicum suuin scripsit. Hune
sulcus dicilur aratri. Hinc delirare dicuntur boves transtulit similiter Tullius.
cum exorbiiant. lnde dicimus deliros liomines insa- Et Demostltenispro Ctesipltonteh.DemoslhencsGrse-
nos, exorbitanles a raiione et sensu. cus rhelor fuit, qui scripsil librum pro Clesiphon-
Hiberas nwnias, id est Hispanicas vanilates. Pro- le, eo quod ante Ctesiphontcm eum scripscril.
prie nwnim sunt, quae stiper lumulos morluorum Historia. Ilisloria dicilur ajw lu historin, id est
scribuntur, quibus nihil vanius. a vidcndo. Dislal inler hislorias el annales, quia hi-
Librit authenticis, id est auclorilate plenis. sloriae sunl earum rcrum quas videmus vcl videre
Ptolomwus rex jEgypti. Hic unius Dei cullor posstimus,annaIes vero earum quas non videmus.
cxstiteral, edoclus ab Aristseopbilosopho Plalonico. Inter spiritalia charismata, id est don?i vcl gra-
Dicunt ergo Judsei ideo LXX lacuisse myslerium liam Spirilus sancti.
sanclse Trinilatis, ne Ptolomaeus, qui unius Dei cul- In Aposlolo, videlicel Paulo, ubi commcmorat
tor eral, deprehenderel divinitatem Patris et Filii; dona Spirilus, dicens: Quosdamquidem dicit aposlo-
et ideo non errando, sed prudenti consilio hoc fece- los, alios prophetas, etc. In quibus charismalibus ul-
runl. timum pene gradum inlerpreles lenuerunt; et ho.c
Nescio quit primus auctor construxerit mendacio 'C in cjusdem Pauli aposloli Epistola reperilur, ubi di-
tuo septuaginla cellulas Alexandriw. Alexandria me- cil: Alii datur per Spiritum sermo sapienlim, elc.
tropolis esl jEgypti. Refert aiilein Joseplius quod iisqiie dum concludit dicens : Alii genera linguarum,
Piolomscus rex miserit nuntios cum magnis mune- alii interprelatto sermonum.
ribus ad sacerdolem Judseorum, el rogaveril eum ttt Et emendatiorasunl exemplaria Latina quam tr«-
libros divinarum Scripturarum faceret traosfcrri de cu, Grwca qttam Hebrwa. Unaquaeque enim c res,
Hebrseo in Grsecum, quia ipse Graecus eral, et He- quo frequenlius trnnsfertur, eo firmius emenda-
brscam linguam ignorabat. Tunc ille misit ei LXX bilur.
a Ita cod. c In cod. Garst. deest enim.
> AinLocod., Prothesifontem, hie et inlra.

a
INCIPIT TEXTUS RRESITH ,

CAPUT PRIMUMi D esse principia, materiam seilicet el speciem, tertium


Vers. 1. Jnprtncipio creavit Deus ccelumel terram. quiddam nescio quid volens dicere operatorium ap-
Auctor liujus operis, sicul sancti doclores tradunt, pellavil. Quorum erroribus obvians Moyses ulpote.a
cognoscitur fuisse Moyses qui per revelationem Dei Deo eleclus veritalem dicitur demonstrasse, oslen-
mnndi creationem coguovit, qui tamcn more Scri- dens Deum cuncta simul ex nihilo formasse, non
pturae de se quasi de alio loquitur. In principio lnijus quidem in tempore, sed in initio lemporis dicens :
voluminis philosophi confiitanliir, qui de mundi crea- Jn principio, el subaudilur : temporis, patet procul
tione conali dispuiare, sicut Plato, qui tria dixil dubio tunc lempus ccepisse quod antea minime
csse principia, Deum videlicet, exemplar, et mate- eral.
riam, et Deum non quasi auctorem ex nihilo cuncta Creavit enim cwlum et terram. Ccelum non istud
creasse, sed quasi opifici in rebus creandis materiam visibile flrmamenlum accipere debemus, sed illud
adjutoiium praesiitisse. Arisioleles aulcm duo dixit empyreum, id est igneiim, vel inlellecluale coelum .
« llic lilultis ibidem dcsiileialur.
55 REMIGHANTISSIODORENSISOPP. PARS. I. —EXEGETICA. 56
quod non ab ardorc, sed a splendore igneumaicitur, A corda hominum ferebatur, praevidens et d ponens
quod stalim replelum est angelicis spirilibus de qui- quorum corda digne posset inhabiiare. F at Ittx.
bus in Job dicitur : Cum me laudarenl simul astra• Lux vocabulo lides accipitur. Bene
ergo lu priina
malutina et jubilarent omnes fitii Dei (Job xxxvm,. die facla est, quia primo mandalo legis fid com-
7). Et nota tria hic elementa commemorari. Nomi-• meiidnliir cum dictur : Audi, Israel, Domin s Deus
ne enim cceliaerem collige, nomine lerrse ipsam ler- tuus Detis unus est.
ram, et ignem qui in ejus visceribus tatet. Quarti ve- Vers. S. Factum est vespere et mane di untts.
ro elemcnti, id est aquae, in sequentibus fit com- Per mane initium fidei: per vesperamvero rfectio
memoratio. bonse operalionis intelligilur. Cujus diei ma in ve-
Vers. 2. Terra autem inanis et vacua. Id esl, iu- speram deducitur cum initium fidei complel ne bo-
utilis, infructuosa et incomposita. Omuia cniin ele- nse operalionis perficitur.
inenta commisla erant et confusa, el lotum hoc aeris Vers. 6. Fiat firmamentttm in medio a arum.
spatium qtiod est a terra usque ad cotltim ple.num Quo scilicet firmamento aquaesnperiores divi snin
erat aquis, quse (amen non eranl ejusmodi qualiialis ab aquis inferioribus, et illa pars superior in odum
cujus nunc sunt, sed in modiim nubium teniies, cryslallini lapidis congelata esl, csetera vero nferior
quam qualitatem adhuc iflsesupercoslestes nquoere- " in mare redacta est. £t hoc qtiidem secui a die
tinent. Spirilus Dei ferebatur super aquas. Sicut actum est, cujus diei opera minime bona se dr-
niens vcl Sapientia alictijus artificis superfertur operi cuntur, sicnt caeterorum dierum ubi dicilur : Vidit
quod facturusest, ul quomodo vull ila illud faciat : Deus, quod esset bonnm, non ideo quod bon n non
ila et Spiritussauctus superferebatur, praeordinans et sil-quod factum est, et pulchrum, sed pro ter bi-
quasi disponens quid, qualiler facere vellet. nariuin nuinerum, qui est transgressio uni lis et
Vers. 3. Dixit Deus. Non voce carnea, nec motu malam habet significationem. Unde et eum sancri
labiorum, sed dixil, id est, voluit. Vetle enim ejus Palres discordiaededicaverunt. Ipse etiam bi miam
dicere esl. Unde (scriplum est : Dixtt, et facla sunt significat. In ejus eliam significalione bina a imalia
(Ptalm. CXLVIII, 5). Vel etiam dixil, id esl, Filiuni de immundis missa suiit in arcam.
genuit per quem omnia facla sunt. Fiat lux. Lux di- Vers. 11. Germinet terra herbam virenten et li-
citur a hiendo, id est a purgando tenebras. Ltix gnum pomiferum. Omnia perfecla a Deo ognita
aiilcin illa non ejtismodi erat quse niiiic est sote su- sunt. Unde hoino in perfecta seiale creatus st, et
perposito, sed quaTisesse solet vel anle solis orlriiii, arbores cum foliis suis siinul et fruclu. llin et li-
vel posl ejiis occubitum. giiuin pomiferum dicil habens unumquodque emett-
Vers. I. Et vidit Detts lucem, quod esset bona. Non tem. Hsec semeniis est /rirguni ct arborum : se-
quod tuncprimo viderit in cujus praesenlia semper men vero hominum, el animalinm seminium elsc-
hoc fuit : sed vidit, id est a nobis videri voluit luceni meuium exordium cnjuscunqtie rei.
esse bonam. Et divisit lucem a tenebris. Tenebrse a Vers. 14. Fiant luminaria in firmamenl cceli.
tenendo dictae sunl, quia tenent ocutos ne videant. Luminaria solem, et hinam, et eseteras slella acci-
Ulrumque autem fecit Deus et Iticem et tenebras, pimus. Verum sol et luna ct septem planet non
scilicetut in luce operarcntur homines, et in nocte sunt in firinamento positae, sed in sethere pe enl:
requieseerent. Ergo et lcnebrse opus Dei sunt. Unde idco in flrmamento positae dicunlur. Et di idant
in byiuno trium puerorum in quo omnis creatura ad diem ac noclem. Sol diei prseest, luna nocli Sint
benedicendum Deum invitatur, etiam tenebrse cum iit sigm. Hoc, vel propter lerminum Pasc lalem
luce ponunlur. Allegorice quod dictumest: inprin- dicilur, quia luna signum est Paschatis lermi i qui
cipio fecit Deus cmlum et lerram, nomine principii non nisi post quatuordecimam luuam celebrat r, vcl
Filium Dei non incongrue possumus aecipere, sicut quia sidera signa sunl navigantibus per mare v I iter
ipse de se Judseis dixit: ego principium qui et loquor agenlibus per Libyam ubi vesligium itine s ad
vobis (Joan. vni, 28). Deus enini Pater principium D motum venti dissipatur. Luna apuil Hebraeos ribus
est, sed non de principio, quia a Patre non faclus nominibus nuncupatur, Lare, Lavana, Mavors. Lara
nec crealus, sed genilus est . per quod principium vocalur a numero dierum mensis : Lavana a ndi-
Deus Pater coelum et terram creavit, id est ccelc- dilate : Mavors a defectu, quia' deficil singulis eiv-
sles et lerrenos. Per ccelum enim ccelestessiye coe- sibus.
leslem vitain ducentes : per terram vero terrenis Vers. 20, 21. Reptile an'.mw viventit. B litia
negotiis inbianles signantur. Qui ulrique per prin- pisces boc loco accipe. Mutabilem animatn [ ulg.,
cipiura creali sunt, qui.a nalo Jesu Chrislo paluit motabilem an.] dicil animalium ad comparali nem
qui essent ccelestes, quique lerreni. Terra vero erat hominis. Quia licet mortalis sit homo ad com ara-
inanis et vacua. Id est, corpus humanum inane a lionem Dei, lamen immorlalis esl ad compa alio-
meditalione coelesti, vacuum a fruclu bonse opera- uem cseierorum animaliuin, qua parlc imagine Dei
lionis. Et tenebrm erant super faciem abytti. Quia reiinel.
infidelitatis lenebrsc et ignoranliac abyssum humani Vers. 26. Faciamus hominem ad imaginem t si-
cordis operiebanl. Spirilut Dei ferebalur tuper aquat. mililudinem nostram. Cum cselera jubendo fe crit,
Quia divina prsescieulia suner fluida et infrucluosa. qtiasi maximam rcin facturus Dcus et cuutlis quas
57 COMMENTARIUSIN GENESIM. 58
fecerat prseferendam, quasi quodam concilio dicit: A ptune. Quod aptc prsefigurabant vectes illi qui in
Faciamus. Quod, Iicet quidam adangelos referenV- qualuor arcae circulis posili iuinqtiain inde abs-
dum dicant, melius tamen ad sanclam Trinitalein irahcbantur (Exod. xxxv). Per qualtior quippe
referlur. circulos, totidcm Evangeliorum volumina praefigu-
Vers. 27. Ad imaginem et simititudinem suam. rantur ; per vectes, doctores, in qi oru;n' cordibus
Imago dicta quasi iinitago. Distat inter imagiiiem et portalur arca , id est lex divina. Nunquani ergo
similiiudinern. Imago est in ratione et in immorla- vectes a circulis arcse auferebantur : quia proedi-
litate : similitudo vero in morum sauciilale et justifi- catores doctores nunquam habere debent vacuam
catione. Siinililudinem iiaque peccando perdidil : medilalionem legis Dei.
imaginem non amisii. Nec audiendi sunl qui di- Quinta die produxerunl aquae replile animae vi-
cunt hominem in corpore Dei imaginem habere. ver.lis. Per baecanimnlia, quae ex aquis siint for-
Hanc enim potius cum animalibus communem ba- mata et vivuul in aquis, signattir ordo bapliznlo-
bemus, quia, quomodo ea quinqiie sensus corporis rum, qui, velut pisces sinc aquis baptismalis Cliri-
habent, ita el nos. In anima quippe imaginem Dei sli vivere neqiiennl. Volaiite nihiloniinus lypiiin
habemus. Quod Deus in majori mundo, hoc anima retinet sanctorum, qui penna viitutnm et con-
in corpore noslro, operatur. Unde et microcosmos B lemplationis ad ccelestia feslinare conlendunt.
Grsece vocatur, id est minor mundus. Deus enim Per jumenla, quse sexta die creata sunt, docto-
exlra mundum positus non excltiditur, iiiira niun- res ac quilibet ecclesiaslici viri exprimuntur, qth'
dum includitur, et prsesidcndo susleulat, et suslen- minus valentes adjumenlo suae proedicalionis in fi-
tando praesidet, el circumdando implet, et implendo dei firmitate corroborant. Bestiw vero prsesignant
circuindat. Sic et anima nec extra corpus posila polentes vcl stiperbos qui, more bcstiarum, in
excluditur a corpore, nec inlra corpus includilur, quoscunque su:e crudelitatis ssevitfain exliibcnl.
sed ubique lota, tibique integra. Masculum tH ftmi- Per serpentes, qui hoc in Ioco in boiium accipiun-
nam. Non utrique uno tempore facti sunt per spe- tur, sancti designantur prudentes et astttti caven-
ciem, sed in pracsentia Dei cuncla simul facta esse tes dolos diaboli, quibus Dominus dicit: Eslole pru-
dlcuntur. Unde esl illud : Qui vivil in wternum dentes sicul serpentes (Mallh. x, 16).
creavit omnia sitnul (Eccti. xvui, 1). Mystice firma- Ilac ipsa die faclus est bomo, id est, Chri-
inentum sanclam significat Scripturam, sicut in ejus stus per Virginem nalus est secundus Adam, qui
signilicalione in Apocalypsi dicitur : et cmlumre- primi bominis peccata tolleret.
cessit sicut liber involutus (A;.oc. vi, 14) : aquse . Possunl tamen hsec sex dicrum opera ad lotidem
multse populi sunl. Tunc ergo firmamentum in me- " saeculi aetales referri. Prima ilaque die fecil Deus
dio aquarum faclum est, quando Scriplura divina luccm. Hac ipsa setate creavil hominem rationabi-
populis innotuit. Aquse quidem super firmamentum lem ad similitudinem suam. Quasi enim homo lux
significant angelicas calervas quse bene super flr- vocalur ad comparationem animalium irrationabi-
mamentum esse dicunlur, quia, Deum semper prse lium, de quo dicilur : Eral lux vera quw ittuminat
oculis habenles, non indigent legali institutione ne- omnem hominem (Joan., i, 9). Divisit lucein a le-
qtie evangelicis proeceptis. Quse vero snb firma- nebris in liac die : quia hac selate lilii Dei, id cst,
menlo sunt aquse, homines significanl qui divinis filii Seth separati sunl ab impia generatione Cain,
edocentur prseceplis, sine quibus ad coeleste regnum cujus vespera fuit mulliplicala iniquitas hominum
pervenirc nequeunt. ideo ut induceret Deus diluvium.
Tertia diecongregalsesuntaquae in locum unum, Secunda dic faclum est firmamentum : quia liac
et apparuit arida. Per ariaam significantur corda selate arca in diluvio enalavil, et omni genere ho-
electorum sitienlia aquam baplismalis et fonlem miiium damnalo, solse oclo animse in ea salvatae
doctrinse coeleslis. Collectis ergo aquis in unum, sunt : cujus vespera superbia fuit prsesumplio, quia
id esl reprobis separatis a justis, apparuerunt san- homjnes voluerunt sedificarc turriin, et linguarum
cti.divisi ab amariludine infidelilalis et inconcussa confusio facta est.
fidei firmilate roborali. Terlia die congregatse sunt aquse : quia hac selate
Quarla die facla sunt luminaria in firmamenlo. separatus est popuhis Dei per Abraham a cceteris
Per firmamenlum, sicut dixiraus, sacra Scriplura nationibus, et illis congregalis vel conclusis in
non inconvenienter accipilur ; per luminaria vero amaritudine et volumine peccalorum, isti in cul-
evangelislas, doctores et prsedicalores intelligimus, tu unius Dei solidali sunl, ut herbam virenlem
qui illuminati Spiritus sancli gralia alios ad lu- virtutum germinarent el fructum bonorum operum
cem fidei sua praedicatione convertunt. Qualibus per proferrent: cujus vespera fuil in perdilione Saulis
Pelrum [Pauium] dicitur : In medio nationis pravw et Jonathse in monte Gelboe quando ab Allophylis
et perversw, inter quos lucelis sicut luminaria in interfecti sunt.
mundo verbum vitw continenles (Philip.n, 15, 16). Quarla die facl-a sunt luminaria : qtna quarta
Bene aulem luminaria in firmamenlo posita vel setate dignitas rcgia splendtiil in David, et in Sa-
constiluta, ut illi sempcr inhsereant : quia doctores lomone el in caeteris regibus et prophclis qui maxi-
dflbent conlemplari et cohoerere sacrosanclse Scri- me hac xtalc flonicrunl. Hnius vespcra fuit in
5» REMIGH ANTISSIODORENSISOPP. PARS. I. — EXEGETICA. GO
Sedcchia queni rex Babylonis multavit oculis, ever- A Vers. 6. Sed fons atcendent e lerra univer am ejut
sa Jerusalem et destructo templo, translulit in Baby- superficiemirrigabat. Fons autem ille, vel er oc-
lonera. cullos meatus terrse decurrens ascendebat d irri-
Quinla die ex aquis producla sunt animalia : gandam terrae superficiem, more Nili flum nis qui
quia hac setale populus Judseorum inter genles ve- alvei sui metas progrediens irrigat phna M% pti: vel
lut in aquis captivus versabalur, et lamen a cullu etiam irrigans universam superficiem ter ae, non
Dci non recedebat. Mullum etiam jam sancti quasi quo omnem lerrse superficiem operirel, sed rivatim
nves per contemplationem ad coeleslia sullevaban- more fluininum per diversa loea dirivare r. Vel,
tur, sirut Jeremias, Ezcchiel, Neemias, etc. Cujus quod melius placet more sacrse Scripturse, ingula-
vespera fuit infidelitas et maximum peccatum eo- rem posuit pro plurali, vel fonlem pro ntibus,
rum qui Chrislum sibi repromissum videnles reci- sicut muscam pro muscis, ranam pro ra is. Aut
pere noluerunt. ctiara fontem propter universitalem omniu aqua-
Sexta die homo factus est. Hac setate nalus est rum quse simul sunt et quasi unus fons in alrice
Christus per Vjrginem. Qui praelatus est besliis aby»so.
terrae et piscilms maris et volatilibus cceli: quia Vers. 7. Formavit Deut hominem. Cavend est hic
omnes gentes jugo fidei suce subjecit. Cujus setalis B pauperlas iulellectus humani ut cogilemu Deura
vespcra finis erit saeculi. manibus operatum fuisse bominem et labii cameis
Seplima die requievit Deus : quia seplima selas est locutum, aul lale aliquid, quod nefas est de eo co-
animarum requiescentium in Christo et exspectan- gitari. Deus enim spirilus esl, et ideo non d tingui-
tium generalem corporum resurreclionein. tur membris nec gravalur mole corporis, u de illo
CAPUT II. aliquid carneum cogitemus vel intelligam s. Sed
Vers. i. Islw generationes cwti et terrw. Recapitu- quod dicit: formavil bominem ex limo, id ,st vo-
kitio est crealurse Dei. Generationes coeli et terrse lendo et jubendo extra produx.it. Et intpirav . Quod
nppcllat ornatus eorum. Ornatus cceli sunt angeli et dicit: spiravit, non intelligendum est, quo hunc
sidera : ornatus terrse homincs et jumcnta ; arbo- corpulentum aerem homini sufflaverit vel im niserit,
rum ct florum varietates. In die. Id est in tem- scd inspiravil, id est, animavit eum vita r tionali,
pore. Diem hic posuit pro tempore sicul Apostolus : quod in sequenlibus tpiraculum vitm appetla ii. Ad
Ecce ni:nc tempus acceptabile, ccce dies salulist comparalionem enim cseterorum animaljum uorum,
Hoc in loco evancscit error phiiospphorum : qui animaemoriuiHur.homo rationalem animam oriitus
dixcrunt mundum Deo,esse coseternum, vel eliamsi, esl. Unde et Grseci differentiam facienles ani alium
8iDeo et sine inilio faclus est.,eum tamen cx materia G quse lantum sine ralione vivunlzoa vocant, uiazoe
non a Deo creatum constare dixeninl, quod lamen vita dicitur : quse vero rationis parlicipanl r psy-
utrumque effluil, cum dicitur: In die fecit catlum et chica », quiapsyche anima. In faciem aulcm ominis
terram. Cum enim dicit: in die, oslendit eum non spirasse (dicilur), quia in capile maxime omnes
esse cooetcrnumDeo. Cum vero addit: fecil cwlumet senstis vigent, hortnn uno, id est tactu, pc omne
terram, inundum a Deo condilum manifeslat. Si corpus difiuso.
vero diem pro una die acceperimus positam, secun- Vers. 8. Plantaverat paradisum voluplatis prin-
<Jutnillum sensum intelligeudum esl qiicm proplieta eipio. ld est hoptum voloptatis. Grseceenim aradi-
dicit: Qui vivil in wternum creavit omnia simul (Ec- sus horlus, Hebraice Eden vocatur. A princt io, id
cli. xvni, 1). Juxla quem intellectum B. Gregorius esl in inilio, remolis aquis a^ superficie lerr; et in.
dicit: i Rerum nalura per subslanliam simul creata unum colleclis. Ubi atilem nos habemus: Par disum
est, sed per speciem simul creata non est. > n principio, quidam codices habenl: Eden ad rlum,
Vers. 5. Omne virgultum, antequam oriretur, el ex quo possumus conjicere pnradisum in rienle
qmnem Iterbam, anlequam germinaret. Quod dicit: s)tum. In quacunque aulem orbis parte sit, cimus.
ttntequam germinarel a.ut oriretur, palet profecto1 eum terrenum esse, et interjeclo Oceano el m ntibus
non eo modo, quo nunc arbusta el herbse ex semine ®opposilis a nostro orbe.longe rerootissimu . Est
vel ex radice proferunliir, aut humana industria cnim in allissimo loco situs pcrtingens us ue ad
proveniunt, tunc procreata esse, sed subito a<lnu- hmatem circulum. Unde et illuc aqtiae dilu ii mi-
lum el jussionem Dei erupisse cum foliis el fructu nime pervenisse dicuntur. In quo posuit ho inetn.
Oinniqueperfectione. Non.pluerat super terram.. Hoc Ex quo, quod posilus in paradisum homo citur,
ad superiora refertur. Non plueral qiiidem ul cs ^latiir inlelligi non ibi fnisse conditum, sed hac
provectu scilicet pluviarum nascerenlur frulices cl noslra mortali lerra, qnia, divina praescienlia illum
Iterbse.Quomodo eienim pluerel, cum orane spaliumi peQcaturum el ob hoc ab illa sancta terra ii hanc
aeris plenum esset aquis lenuissimis in modtiin nc. convallem miseri;» propellcndum.
bulse, sicut jam supr.i diclum csl ? sed ex quo aqua Vers 9. — Produxitque de humo. Subauditu para-
ill.i!colleciacsunt in unum, et appnruil arida, usqu<! disi. Ugnum vllee et reliqua. Lignum vilse ecie«
url dUitviumplnviaeDijnimelcgiintur ftiisse. arborisfuil ila vocata, quod naluraliter hanc virtur

8 Co;l. Garsl, Yki Psiche. Cod. Teg- partic. Psiche quia, ctc.
61 COMMENTARIUS1N GENESIM. G2
tem sorlitum est, iit si quis ex eo fruclum comede- A malum quod menie cogitat opcribus exsequitup.
rel perpetua soliditnte firmarelur et beata imniorU' Menslruata est quse alienain carncm non tangit, sed
Klate vestirelur, nullis deinceps inlirmilatibus vel propria fcedalur. Significat peccatrkem animam
aiixielatibiisdeprimendus, nulla senii Iassitudine vel quse malum quod cogitat nequaquam effeclu explet.
imbecillilale delercndus. Lignum autem tcientiw boni Unde non extrinsecus quasi aliena earne foedatur,
et mali nullius arboris certa species credenda esl, sed scd intrinsecus velut propria carne suis cogitationi-
in posterum venlura nomen ejus inditum fuit ex bus inquinatur. A quo uno et singulari fonte qualuor
qttalitate scilicet obedientiae vel inobedientise, quae flumina emergunt, id est, ab ipso procedit doctrina
obedienti scientia boni existeret : inobedientia vero, quatuor Evangeliorum, vel qualuor virlules quibus
niali acper boc peccaii nervum incnrrenti scienlia praepollel Ecclesia.
mali fieret. Obedienlia autem sola virtus est qnse Vers. 15. Posuil hominemin paradiso, ut operare-
hominem Deo concilial, siciu e conlra tumor, id lur et custodiret. Opus illud non ad laborem vel las-
est tnobedientia, longe a Deo separai. Quid cnim siludincm fuix, sed potius ad delectalionem : sicut
aliud est inobedientia qtiam nolle subdi Deo, scd videmus ptenimque homines quibusdam operibus
susevelle esse potestaiis ? deleclari, a qtiibus si inlerdicantur non modice con-
Vers. 10. Et fluviut egrediebalur, qui dividitur in B trislanlur. Et custodiret illum. Non a furibus, quia
quatuor capita. Nomen uni Phison. Qui inlerpreta- tunc lemporis nulli erant, sed sibi custodiret ut in eo
tur.orit nuUalio, qui exiens de paradiso et in no- delectaletur.
s.trum orbem discurrens pulchritudinem et amceni- Vers. 17. Morte morieris. Non de morle corporis
tatem susemulat speciei. Ipse est enim Ganges. Qui dicit, sed de rnorte animse. Non enim slatim ut co-
circuit omnem terram Evilath. Id cst, I^iidlactrahens medit morluus esl corpore, sed in anima per pecca-
aureas arenas. Evilath pars est Indiae, dicta ab Evi- lum. Sed propter rcortem animae, id est peccatum,
Iah filio Jectan filii Heber, a quo Hebrseidicti sunt. subsecula est postea suo lempore mors corporis, id
Habenl autem bsec flumina ccrtos orlus. Phison au- est poena peccati.
tem in Caucaso monte oritur : Geon juxla Atlanlem Vers. 18. Faciamut et adjutorium. Id est, femi-
Maurilaniae: Tygris et Ephrales in Armenia. nam ad procreandas herbas et arbusta, non auicm
Yers. 12. Ibique invenitur.bdellium. Bdellium enim ul illa filiorum procrealio talis esset qtialis nunc est,
arbor est aromatica magnitudine olivse, fotio robo- scilicet ut ibi filii morluis pnrentibus succederent,
ris, odore caprifici, cujus lacryma vel gummi est sed potius ut parentes videntes filios ex sc natos loe-
hicida et subalba veluti man. Unde in Exodo dicitur : tarentur, et cum illis ditt feliciter vivendo exspecla-
Erat autetn man quasi semen coriandri albi, cotorem " rent illum beatum stalum et vilam angelicam, ad
habent bdellii (Exod. xvi, 51). Et tapit onychintts, quam transferendi erant finilo saeculo non per nior-
Onyches Graece unguis. Hinc Onychius lapis albis tein, sed per quamdam divinse imitationem virtulis.
maculis interlinclus ad similiiudinein humani un- Inipleto namque omnium electorum nuniero, ubi nul-
guis lus reprobus nasceretur, gustarent omnes de ligno.
Geon ipse cst Nilus qui per Mauritaniam curr.it. vitse, et sic ab isto medio stalu transferrenlur in
Inlerpretatur autem prmrupius vel prmruptio, qui ex illum bealum slatum ubi jam nec velint nec possint,
altissimis rupibus prsecipitaliis adeo validumsonum peccare.
reddil ut incolas suos surditate damnet. Locus autem Vers. 19. Formalts tgilur, elc. Superius ex aquis,
a quo elabitur, Caladuppa vocatur. volalilia progenila dictum est. Nunc vero dicit e lerra,
Tygris per Armeniam currit. Et dicilur Tygris a simul caHeris animantibus esse formaja : quod du^
Itestia velocissima quam imilatur velocilale sua. plici modo solvi potest, ut v.elsubaudiendum rclin-
Euphrales interpretalur frugifer, eo quod terram quatur, cum dicit: formalis de humo animantibus
quam praeterlabitur frugiferam reddat. terrae et volatilibus coeli, subaudis, de aqua forma-
Allegorice aulem paradisus prsesentem significat "' lis: \e\ universaliter terrae nomine comprehendan-
Ecclesiam, quse recte hortus deliciarum dicitur,fdum tur et aquae quse in terra sunt, sicut et in psalmo
nobis in ea spiritales deliciseadminislranlQr. Lignum. Prophela simul cum terra comprebendit etiam quoe
titm in medio paradisi Christus est in medio Eccle- in aere et in aquis conslanl, dicens : Laudate Dcmi-
sise,dequo per quemdam sapienlem dicitur : Lignum num de terra, dracones et omnes abyssi, ignit,grando,
vitm esl his qui apprehenderint eum (Prov. m, 18). nix, glacies, spiritus procellarum (Psal. CXLVHI, 7, 8),
fpse est eliam fons, qui de Patris substantia descen- etc. — El adduxit eam ad Adatn. Non sicut paslor
dens ad irrigandam suam Ecclesiam sanclam venit. minans gregem suum, sed adduxit, id est nulii suae
De quo per propbelam Zachariam dicilur : Erit fons disposilionis venire fecit, sicul el in diluvio ex uni-
patent domui David in ablulionem peccatoris et men- versis animantibus in arcam congiegari fccil. Omne
strualm (Zach. xui, 1). DomusDavid sancta esl Ec- quod vocavil Adam, ipsum est nomen ejus. Ilcbraice
clesia, cui, id est, ad cujus salutcm patel fons, id est Adani relms omnibus nomina imposttil. Sed facla,
Chrislus, in abltilionem veccaloris. Peccalor est qui divisionc linguannn, singuke genlcs seciuuliiin pro-.

a in coJ. Garst. deest riipikts.


63 REMIGH ANTISSIOEORENSIS OPP. PARS. I. — EXEGETICA. 04
prielalem et placilum suum universa vocilaverunt. A insligareiur. Sed sictil nos octtlum hac illac ine lac-
Ideo aulem Dotninus cuncia animantia venire fecit sioue atiqua vel petulanlia volvimus, vel si t digi-
ad Adam, ut ex suo arbitrio eis nomina imponeret, tum prolendiinus, ita meinbris genilalibus nou ao
ut per hoc cognosceret quia charior ct dignior aliis delectationem, sed ad gignendam prolem ul remur.
rebus haberelur cui talis polestas a Domino conce- Bene ergo dicitur: Non erubescebantquod i udi es-
dchatur. sent, qui mclius veste innocenlise et immo alitatis
Mystice Adam Chrislum significat, qui de sinu pa- jucundilate vesliebantur.
lernse majeslalis descendens hominibus visendus ap- CAPUT III.
paruit. Qui universse crealurae, id est hominibus, Vers. 1. Sed et serpens erat callidior. Sive tapien-
<juos regenerando in novam translulil creaturam, tior, sicul Theodolion dicit, non quidern per sui ua-
nomen imposuit, quia eos ex suo noniine Chrislianos turam, utpole qui animam rationalem non ha et quoe
vocari voluit, sicut per propheiam diclum esl: Servos capax est sapientiae, sed quia plenus erat dae oniaco
tuos vocabil nomine alio (Isa. LXV,15). spiritu, quo scilicet veluti quodam organo i se spi-
Vers. 21. Immisit Dominus soporem in Aaam, et rilus iiequam utebalur. Ergo illa calliditas el sa-
tulit unam de costis ejus. Nunquid vigilanle Adam pientia non erat serpentis, sed dsemonisqui er ser-
sine dolore Dominus costain ejus auferre non potuit B penlem loquebalur, sicul sotent loqui per en gume-
quain eo dormiente abslulisse dicitur? Poluit ulique. nos vel fanaticos et vates dsemoniorum: ip e vero
Sed hoc in myslerio polius fuisse credendum est, ut serpens ea quse toquebalur ignorahat, sicut nergu-
in principio mundi prscligurarelur sacramentum Do- nieni ea qtiae per illos malignus spirilus ve hostis
minico? passionis quod suo lempore, id est, in novis- loquilur ignorant. Proprhim est maligni spiri us, ut,
sima saecuti selale futurum crat. Nam dormitio Adae quemcunque invaserit, ila eum pondere suae fesla-
morlem Chrisli significat in cruce. Quo in cruce pen- tionis deprimat, ut intelleclum omnem et r lionem
denle, mysieria sanguinis et aquse deejus laterepro- ab eo aufcrat, cl horum qusc loquitur penitus exper-
fluxeruni, quibus sancla conslat Ecclesia et unde lera reddal. E contra Spirilus sanclus quos unque
roboratur. Unde el bene dicit: non formavit costam, sua dignalione idoneos fecerit et sui gratia r pleve-
sed wdificavit, quasi domum Ecclesise proesignans ril, videntes, boc est hitelligenles faciat, t noti
quae ex vivis et eleclis lapidibus aedificatur. Et quod mOdo prsesentia, verum ctiam futura pcr S iritum
fcuperius dixit breviter : Matculum el feminam crea- cognoscant. Unde et Aposlolus dicit: Spirit s pro-
vit eos, nunc apertius exponil quomodo ipsam femi- plielarum propheiis subjeclus est (I Cor. xiv, 2). —
nain creaverit: Cur prmcepit vobis Deus? et reliqua. Callidu hostis
Vcrs. 23. lloc nunc os ex ossibus meis. Adam vi- C ob hoc mulierem inlerrogal, ne post praeva catio-
deus mulierem sibi simillimam ex omnibus creaturis nem aiiquam realus sui excusalionem habere osset.
recognovit eam ex suae.carnis subslantia formatam, Fortassis enim dicere posset : Oblila enim anda-
vel eliam, ul B. Atiguslinus dicit, faclus Adam in torum Dei, el ideo deliqui. Quam omnimodi excu-
exstasi mentis et propheliae spiritu afflatus scivit saiionem amovens mandala Dei repetendo i culcat
costam sibi subductam et mulierein formatam. Vo- el ad memoriam reducit.
cabitur virago.— Virago a viro esl dicta, sicut et in Vers. 4. Neqvaquam moriemini. Dolose h rtalur
Hebroeisis, vir dicitur, et deinde issa derivatum, id diabolus hominem ad coniemplum praecepti ei, ut
est mulier. Ex boc Israel eliam coniposilum cst. nollet subdi Deo, sed magis suoeesse polesta s.
Ve"rs. 24. Quamobrem relinquet homo patrem et Vers. 5. Scit enim Deus quod, in quacunq e die
malrem. Hunc locum cxponens Apostolus dicil: Sa- comederitis ex eo, erilis sicul dii. Quseruut mu li: Si
cramentum lioc maguum est: ego aulem dko in Chri- Deus praevidebat bominem posse decipi, cu per-
sto et in Ecclesia (Eph. v, 32). Homo Chrislus inlel- misit eum lentari? Sed, ul beatus Augustiuu dicil,
ligilur propler nssumpinm liiimaiiitatem. Qui dereli- non magnoe Iaudis essel, si bene in paradiso iveret
quit Patrem, qtiaudo de siiiu palerno descendens n nuilo persuadente. Ut euim Aposlolus dici , non
noviis homo iiiimdovisibilis apparuit, non deserendo coronabilur, niti qui legitime cerlaveril (II T molh.
Palrem, cum quo seinper in divinilate inseparabiliter n,5). Et cerle liberum habebat arbitrium, t, si
inaiisit. Dereliquil mutrem, iJest, Synagogam, de voluisset, resisleret lenlnlori. Quod si fe isset,
qua et caruem assuinpsit. Adltmtil uxori tuw, id est, digne ulique remunerarelur. Arlificiali et rgula
fjnjimrjt s±y £edcsba nou JiibeiUem roaculara.aut quidem machinatione diabolus suse persu ionis
iiigani. Et fuc.m surtt duo in carne una, id esl, Chri- dolos composuil dicens : Eritit sicul dii, ut, i per
sius qui caput, et membra ipsius, id est Ecclesia, inobedienlise conlemplum hominem subverte ne-
sicut ipse Palreni oral pro primiliva sua Ecclesia, id quiret, sallem in hoc quod fldem in eo corru peret
esl apostolis suis, dicens : Volo ut sinl unum sicul et cum ad idololalriam suaderet, victcrem se oria-
et nos unumsumus (Joan. xvn, 21). relur. Si auicm ad inobedienliam el conle ptum
Vers. 25. Erat uterque nudus, et nonerubescebant. Dei itlum seduxisset, in utroque viclor exisler t.
Quoe causa erubescemise esset in illis quos nullus Vers. 0. Vidit igitur mulier quod bonui esset
raotus inhoneslus, nulla carnis lilillalio agebat?Nisi lignum ad vescendttm.Hic aperte ostendilur ulier
enim homo pcccasset, nuuquain voluptatis anlore inexcusabilis esse. Licuit eniin ci sub lali de bera-
05 COMMENTARIUSIN GENESIM. 66
lione dolos advertere inimici. Considcravit enim. A dine privaris. Vel, sicut B. Gregorins dicit, interro-
pulchriludincm ligni ct quia suave essct ad man- gatur a Domino, non ut Deus disceret quod igno-
ducandtim. Dedit viro suo. Non quidcm dicitur, rabat, sed ut ad humilitatem confessionis illum
quod suaseril ci ul manducarel, scd in hoc quod provocaTet ut quod proevaricando deliqucrat con-
dicitur : dedil, intelligitur quia suasit ad comeden- filendo detcret. Sed ille pcccalum suum in nliiim
dum, quanqttam non essel opus ul suaderet, quia, relorquere voluit, dicens :
cum vidil eam comedisse et minimc mori, ipse quo- Vers. 12. Mulier, quam dedisli. Quasi in boc Deum
que securus comedit. infamarel, qui ei dederat per quam deceptus fuerai.
Vers. 7. Et aperti sunt ocuti eorum. Quare diclum Similiter el mulier inlerrogata in serpentcm reflexit
est, aperti sunt octtlit Nunquidnam Deus eos in culpam, dicens : Serpens decepit me. Quo morbo la-
paradisum non videnles conslituerat? Non iitique. borat usque hodie humanum genus. Denique serpens
Sed aperti sunl oculi eorum ad concupiscenliam et non inlerrogalur, quia diabolus, qui pcr serpenlem
cognitionem beslialis molus quem prius in se mi- locutus fuerat, irrecuperabiliter deliquerat. El bene
nime cognoverunt. Est cnim qnoddam genus caeci- Adam primo interrogatur cui praceptum dederat
latis quod Grsece aorasia, id est avidenlia dicilur, Deus, qttod proeceptum per virum venit ad mulie-
qua quaedam videnlur, qusedam vero non. Qua cae- B reni : sicul c conlra per serpentem peccatum venit
cilale lenebanlur illi duo discipuli cum Domino pcr- ad mulierem, et pdr mulierem ad virum-
gentes in Emmaus, de quibus dicilur : Oculi eorum Vers. 14. Et ait Dominus ad serpenlem : Quia
tenebuniur, ne ettm agnoscerent (Luc. xxiv, 16). — fecisli hoc, maledictus erit inter omnia animanlia.
Cumquecognovissenlse esse nudos. Cognoverunl se Quod serpenli diciltir ad diabolum est referendum.
esse nudos in hoc quod beslialem motum senserunt Supra pectus tuum gradieris. Diabolus supra pecltis
qiicm antea non scnserunt. Unde et ad ficum con- graditur, quia dolos et insidias portans in pcclore
fiigeruut, quia fortassis, ul bealus Auguslinus dicit, homines decipere conalur. Unde et merilo serpeiis
hanc arborem primam posl prsevaricationem repere- vocatur, quia occiille serpit. Terram comedil, quia
runt, et ex foliis ejus [ecerunt tibi perizomala, id est terrenis operibus pascilur et delectalur.
succinctoria sive bracas; et apposuerunt sibi in Vers. 15. Inimicilias ponam inler le et mulierem
ir.embris genilalibus, circa lumbos videlicet in qui- et temen tuutn. Mulierem liic Ecclesiam dicit, cui
bus senientiva vis esse dignoscilur. Congrue aulem diabolus contrariiis est. Semen vero mulieris bona
ex foliis fici fecisse sibi perizomata dicuntur, quoe opera sunt Ecclesise, semen serpentit opera omnis
pruritmn quemdam in se habere noscunlur. Signi- iniquitalis. Haccesl enim mulier illa, de qua Joanncs
ficat autem prurilum carnis el incentivse libidinis C in Apocalypsi dicii, quod eam draco persequeretur,
ardorcm, de qua bealus Ambrosius dicit: <Beali, qui volens eam devorare, postquam eliam fluvium ex
ligant equos suos ad vilem olivae, ad arbores Iselitise ore suo emisil (Apoc. xn, 13), quia persecutionem
et pacis, non ad ficum, quaeest humilis ad alliludi- gentium contra Ecclesiam suscitavit. Ipta conleret
nein, inollisad laborem, slerilis ad fructum. > capul tttum. Id esl.Ecclesia conleret caput tttum,
Vers. 8. Et cum audissenlvocem Domini Dei. Deus id est, initium mal;e volunlalis, anlequam ad opus
priiuo horaini per subjeclam crealuram, id est, per prorumpal. Unde et in psalmo beatut dicitur qui
angclumsub humana specie apparenlein loquebatur: parvulos Babylonis lenuerit, el ad petram alliseril
unde et vocem Domini audisse dicitur. Nec vacal, (Psal. cxxxvi, 9). Parvuli Babylonis est inilium
quod posl meridiemeamdem vocem percepisse dici- pcccali et origo malse volunlalis. Hi sunl parvuli
lur, quando jam dics a calore suo frigcscit : quia confusionis qui, anlequam proficianl, allidendi sunt
jam in eo fervor charilatis el lux verilatis defecerat. ad petram, id esl Chrisium.
Unde nona hora spirilum emisil, qui sexta hora Vers. 16. Et tu insidiaberis calcaneo ejus. In cal-
fueratcrucifixus. Et recte hoc ordine acluni est, ul caneo finis cst corporis. Calcaneo ergo diabolus
qua hora homo dc paradiso ejeclus esl eadem illuc insidiatur, quia maxime in fine vult homines deci-
restituereiur. pere. Mulieri quoque dixit: Multiplicabo mrumnas
Vers. 10. Audivivoccmluam el abscondime. Sicut tuas , in dolore pafies filios. Quia illa, si non pec-
aincns el nimio limore perierrilus. Abscondil aulem casscl, sine dolore parilura erat : idcirco post pec-
se, non ut ejus scclera Dominus non videret, sed ut catum ei hoecpoena irrogatur, ut in dolore pariat
se indignum factum ejus aspectui oslenderet. Duplici jam filios. Et sub viri poteslale eris, et ipse domina-
autem verecundia arctabanlur : vel quia illum ob- bitur tui. Eliamsi non peccasset, sub poteslale viri
scenura motum in membris suis senliebanl quem futura erat. Sed illa sulijeclio minus poenalis esset,
anlea nunquam experli fueranl, vel quia inlellige- quia ex dilectione procederet quse nunc ei pro poena
banl ob transgressionem Dei prsecepli hoc sibi con- imponitur ut etiam nolens viro subdalur. Moraliter
ligisse. Adam, ubi es ? Non quasi nescius interrogavil sub potestate viri mulier constiluitur : quia spiriiui
qucra nihil latere polest, sed miseriam proevarica- caro subdenda est, ne repugnet, sed magis obtem-
lionis illi exprimil, cum dicil: Adam, ubi es? Id est, peret.
qiiaiu miser effeclus es! Qui immorlalis conditus Vers. 17. Adm vero dixil : Quia audisli vocem
ftteras, mortis damno teneris, et innocenliocLeatitu- uxoris tum, maledicta terra in opere tuo. Terra ma-
67 REMIGll ANT1SS10D0RENS15OPP. PARS. I. — EXEGETICA. CS
'edicitur, non ipse Adam, ul videlicet caetcri, propter jA bila esl, ne possel ulterius ligtniiii vitocco imgcrc.
]iios isla scribenda erant, lerrcrentur ne similia * Vers. 24. Collocavit aittem aute paradit m volu-
facerent et simili poenaplecterenlur. Cain vero, quia ptatit clierubim et flammeum gladium. ld st, per
primae prsevaricalioni parricidium adduxil, ipse ministerium angelicum igneam cuslodiam c nstituil.
maledicelur, cui diclum esl : Maledictus eris tuper Flammeus gladiut tribulalioncs et labores iguificat
terram (Gen.iv, 11). Teri-o tua spinas et tribulot hujus sseculi, quibus sancli in praesenti v la exer-
germinabit. Spinm vero antea erant, quia inter reti- centur; sive per flammeum gtadium siguilic tur scii-
quas arbores et virgiilia spinas Deus creaVit, sed tentia justse damnalionis quse hoinini dala est. Qui
non ad hoc ut homiiii laborem inferrent, quoepost tamen ita damnatus est, ut posset passion Chrisfi
peccatum ad laborem el affliclionem humano generi redimi. Unde et recte gladius ipse versatil dicitur
daloe sunt : sictit eiiam serpentcs et noxia quseque qui posset aliquando rcmoveri. Remotus sl eniin
ante peccalum erant innoxia. Mystice spinas et tri- Henoch, et Eliae, et Domino bapiizato om ibusque
butos lerra germinat: quia caro nostra puncliones et quotidie fidelibus, cum de bac vita ad illa super-
aculeos vitiorum gignere non desislit. Et hoc allcn- nam transcunt beatitndiiiem. Et non dicit: ammam
dendum quod Adse exlrinsecus pcena imponitnr, et gladium, sed flammeum gladium; quia q iciinque
cum dicitur : Maledicta terra in.opere luo; mulieri B ad paradisum redire cupiunt, necesse est ut igne
intrinsecus, cum dicilur: Muttiplicabowrumnas tuas, Spirilus sancli omnes concupiscenlias hu us vitoe
etc, quia mulier seducla decepit virum, ideo gravior exurant, et gladio verbi Dei praccidant qui quid in
ei'poena irrogalur. se noxium et inutile conspexerint. Alia t anslatio
Vers. 21. Fecit Dominus Deus Adm el uxori ejits habet: conlra paraditum, quoniam vehemen contra-
tunicas pelliceat. Pelles ex mortuis animalibus detra- rielas Adaeconligit. Non enim parvo conlr ria suiit
hunlur. Per lunicat crgo pelliceat ostendebatur quia beatitudoet miceria. Siquidem qui prius beatu , factus
morlales jam facti crant ex iinmorlalibus, et non est miser, et qui antea immortalis condilus, ortalis
sohnri amiserunt bentum slatum in quem mutari po- effectusest. Cherubimplenitudoscienliwinter relatur.
terant, si nori peccasscnt, verum cliam ipsam felicem Chcrubim ergo et fiammeus gladius ante pa adisum
vilam, quain paradiso bcateviverepoterant, perdide- coltocatur, ut delur inlelligi quia per s icnliam
runt. Ipsi qiiidcm fecerunt sibi perizomala, ul pec- discipiinse coeleslis et per' tribulaiiones el labores
catum suum Deo absconderent. Deus vero fecit illit viloeproesenlis ad paradisum possumus redir .
tunicas pelliceasquibtis lolum corpus eorum induit, CAPUT IV
quia in corpore et in anima jnsto judicio damnavit.
In anima quidem proplcr pcccalum praevaricationis, C Vers. 1. Adam vero cognovit uxorcm st m. lii
in corpore vero propter poenam peccati. Sltilla vero paradiso positus non legitur cognovisse ixorcm
quacslioest, si quis velil requircre qualiter vel qu« suam, sed poslqtiam ejectus est de paradis . Quia
operante peltes ab animalibus subductse sint. Qui enim pcccaturus erat etmorlales filios genc turus,
enim de nihilo condidit omnia Dcus, hoc quoquc ideo nullus ex ejus slirpe in paradiso natus si qui
quomodo vel qualiter voluit fecit. locus est vilse. Quw conceoilel peperit dicens posse-
Vers. 22. Ecce Adam quasi unut ex nobis facfus di hominemper Deum. Cainiti Hebraice Possi ere di-
est! Irridcndo eorum superbiam replicat Deus verba cilur. Quia ergo ,mater dixit : Possedi h ninem,
quoe suasor dixeral in capm damnalionis eorum, vocatus est Cain possessio.
dicens : scient boitum et malum. Quasi dicerel: non Vers. 2. Rursumque peperit ejut fralre Abet.
solum non potuit Adam pervenire ad id quod petiit, Abel luctut vel »«poi!interpretaiur. Fuil iuc us pa--
scilicet ul similis Deo fieret, sed eliam id quod eral rentibus exstinctus a fratre, et tanqitani va or cito
amisil. Appetiit similis esse Deo, ndn humiliter imi- disperiil vel disparuit.
tando Deum, sed superbiendo et ejus dominium Vers. 4. RespeXitDominus ad Abel et ad unera
lespuciido. Quod autem sequilur, quati unut ex ejus. ln quo respexit Dominus ad munera Abel?
iwbiii sanctse Trinilatis menlio inculcalur. Nunc er- u Ignem videlicet coelitiis millehdo quo sacr ftcium
go ne forte mittat manuni suam. Quod vero dicil: ne consumebatur. Quod Theodolionis translalio o tendil
forte miliatmanum suam, verba Dei sunt. Quod de- dicens : Inflammavit Dominus tuper Abel : tupcr
iiique sequitur: Cain aulem non inflammavit. tali enim mod pro-
Vers. 25. Ejecit ettm de paradiso. Actus ipse est, batur bostia Deo placuisse.
et est defecliva Iocutio irato vel perlurbalo conve- - Scd qtiseripolcst quare Deus respexit ad unera
niens, non quod in Deiun ullus irse vel perlurbalio- Abel, ad Cain vero munera non respexit ? Ni nquid
iiis motus cadat qui esl sununoe Iranquillilatis, sed enim pliis placet peculiaris hoslia quam sacvi ciuni
more sacrae Scripluroc hoc diclum esf, quae de Deo Deo de fructibus ? Sed sciendum quia Deu plus
loquens quaesuut liominum ipsi Dco atlribiiit. Sumat menles oflerenlium, quahi id quodoflerebalur, tlen-
de ligno vitmet vivat. Sicul jam diximus, implelo nu- dit, et ideo respexit, id esl, acceplum habuit t pla-
lncro etectorum guslaiuri erant omnes de ligno vitse, cuil illi munus ejus. Polest el aliud dici, quia vari-
el ad illum stalum bealum migraturi. Et, quia se liam deteslalus esl in labore Cain. Sunt enii qui-
indignum feccrat illo slalu, recte cuslodia ei adhi- dam qui plus juslo dcsudaul in laborando, no tan-
69 COMMENTARIUS1N GENESIM. 70
lum ut habeant sufficienliam, sed ut superflua quac-.A jam diximus, terra maledicta est, non ipsc.ln peccalo
sciens reatum
que et minus necessaria congregenl. Hunc laborem autem Cain ipse maledicilur, quia
non limuit, sed insuper scelus
superfluum vidit Deus in Cain, et ideo ad munus primoe praevaricationis
ejus non respexit. Ars vero psstoralis simplex esl et homicidii vel fratricidii adjecil. Allegorice superius
innocua, quam post Abel sancti Palres habuisse le- diximus Cain Judseos significare, Abel Christum.
grmtur. Terra vero hocloco Ecclesiam signilicat, quae fusuiii
Vers. 5, 6. Et concidit vullus ejus in terram. Di- Christi sanguinem aperto ore, id est magnse devotio-
ad selernam suscipit salulem
xitque Dominut ad eum : Quare iratus e.i, et concidit nis desiderio,
fttcies lua ? Id est, Cur livore torqueris, et non bona Vers. 12. Vagus et profugus eris sttper terram. Hoc
verecundia perfunderis? Ut enim Sapienlia dicit: de eis manifestuin csl qtii per omnem Romani orbis
Est confusio adducens peccatum, et est confusio ad- imperium vagi et profu<n siint nec usquam habcnt
ducens gloriam (Eccli. iv, 25). cerias sedes.
Vers. 7. Statim in foribus peccatum aderit. Id est, Vers. 13. Dixttque Gain: Majoriniquitas mea quanl nl
palebit omnibtis, et hoc quasi janiiore comilaberis. veniam merear. Pcccatis pcccata adjiciens desperavit,
Sed sub le erit, id esl, sub lua polestate erit appe- »nec credidil se posse salvari vel veniam adipisci. Et
litus ejus, el tu dominaberis illhts. Et est sensns: 8 hoecest blasphemia in Spirilum sanctum quse nec hic
Quia ralionis capax es, et nosti quid sit bonum, nec in futuro remitletur (Luc. xn, 10). Qui enim de-
quidve malum, debes dominari peccato, ut vohiutas sperat, aut putat Deumnolle dimillere, aut non posse.
mala non usque ad operis ncquitiam perducalur. Et Si non potest, non omnipotens, quia est aliquid quod
hoc esl, quod LXX dicunt: Peccasii ? quiesce. Id non potest. Si autem non vuit, quod etiam cogitare
est, Peccasti volunlate? quiesce a nialo opere. Alia nefas est, invidet saluti humansc.
translalio habet : Si recte offeras, recte autem non Vers. 14. Ecce ejicit me hodie a facie lerrw. Id est:
dividas, dicil Dominus : peccasti. Et Cain recte ob- In conspectu tuo me indignum judicas. Et a facie
Uilit, quia ulique Deo qni solus est adorandus, ct lua, quia videlicet ipsam meam vilam odio habens
cui est sacrificarrduin. Sed non recle divisit, sua proesentioeluaeme subtraham. Omnit igilur qui inve-
Deo dando, se aulem sibi, cum Deus potius nos nerit me, occidet me. Quia ex tremore corporis et fu-
quam nostra desideret. Omnis enim qui aliquid of- riatse mentis exagitalione quicunque me invenerit,
fert considerare debet cuiofierat, et quo offerat, cognoscet me dignum esse, qui occidar.
el qtiando et quis sil ipse qui olfett. Vers. 15. Nequaquam ita fiet. Id est, non cito
Vers. 8. Dixilque Gain ad Abel fralrem suum: r morieris, sicut vis. ld est ple-
a Septuplum punielur.
Sed hoc, quod a Deo audieral : superfluum enim narie et perfecte. Solet enim seplenarius numerus
est. Egrediamur foras. Neque enim adhuc domus vel pro perfectione poni. Unde saepe Dominus minatur :
tcmpium erat ubi Deo sacrificium offerretur. Et ptrcutiam, inquiens, vos septies ( Levit. xxvi, 21),
consurrexil Cain adversus fratrem suum, et inlerfecit id est perfecte. Secundum igitur LXX lcgilur : Qtii-
ettm. Belro, ut ferunt, paslorali virga. Allegorice in ftinque occiderit Cain, septem vindictas exsolvet. Et
scelere Cain malitia Judaeorum designatur. Cain oc- cst sensus : Non iia fiet ul vis, ut videlicet cila
cidit minorem fratrem suum Abel, et Judaei Cbri- niorte longoevitae cruciatum effugias, seu diu vivendo
slum capul minoris populi, id est gcnlilis, sicul usque ad septimam generalionem tandem quicunqtie
ipse per Psalmislam dixeral Palri: Constiiues me in (e occiderit exsolvet, id est, flniet septem vindiclas
caput genlium(Psal. xvn, 44). quse in le sunt: non qno ille qui euin occidisset
Vers. 9. Et ail Dominus ad Cain : Ubi esl Abei septuplum essel puniendus, sed quia illum occideudo
\raler tuus ? Inlerrogat autem Domintis, non qtiod finiret illas seplem vindiclas, id est perfectas , qui-
disccret quod ignorabat, sed ut eum sallem sic ad bus Cain diu vivendo cruciabalur. Hoc secundum
confessionem provocaret, aut neganlem justa ul- LXX. Cselerum secundum Hebraicam veritatem
tionc damnaret. Sed ille peccata congeminans su- yj septuptum punielur , id est plenarie et perfecte :
perbe respondil, dicens : Nescio. Nunquid custos in quo deterret ne quis homicidium audeat ilerarCi
jratris mei sum ego? Quasi Deum scelus ejus la- Posuit Dominus signum in Cain, ul non eum inlerfi-
tere poluisset, cui nttda e>.aperla suiit omnia (Hcbr. ceret omnis qui invenisset eum. Hoc videlicet, quia
vi, 13). vagus el profugus erat super terram, vel, ut LXX t
Vers. 10. Ecce vox sanguinis fralris tui clamai ad gemens et conlremens. Allegorice posuit Deus signuiii
me de lerra. Quia confiteri noluit, justa jam increpa- inJudseos, ut nemo eos occideret, ipsam vidclket
lione redarguitur cum dicitur : Quid fecisti? Ecce legemquam porlabanl ad suam damnationem el no-
tox, et rcliqua. Vox sanguinis Abel est magnsejusti- slram ereplionem. Propter hoc signum nemo ccs
liae virtus quse vindiclam el ultionem expetebat pro occidil. Neque enim pagana persecutione, vel eliaui
iniiocenlis sanguine. sub Christiana jam tranquillitate eos prohibuit stiis
Vers. II, Nunc igitur maledictus eris superterram lcgibus uti el suo more vivere. Et hoc est quod pcr
quwaperuit os suum.ln prsevaricatione Adae, sicttt Psalmislam Filius loquilur ad Palrem : Ne occidas

• Ila ulerque cod.; forle legendum scilicet.


71 REMIGH ANTISSIODORENSIS OPP. PARS. I..— EXEGETICA 72
eos, ne quando obliviscantttrpopuli mei: disperge illot A centem in iivorem meum. Hunc locum ita H rsei ex-
in virtttle lua (Ps. LVIH.12)..- ponunl. Lamech din vivendo caliginem ocu rum in-
Vers. 16. Egressusque Cain a facie Domini habila- currerat, nec videre poterat. Habebat aut quem-
vil in lerra profugus ad orientalem plagam Eden. dam adolescenlem qui gressus ejus regebat. ura ergo
Eden epulm vel deliciw inlerpretatur. Septuaginta quadam die venatione exerceretur, illuc j cula di-
dicunl : habilavit in terra Naith. Sed Naith non est rigens quo adolescens indicasset, casu C in inter
hoc loci nomen. Inlerprelalur atitem instabilis vel fruleta latilantem, indice adotescente, perc ssil, qui
vagus, et ideo in terra Nailh habitare .dicitur, quia feram esse pulaverat. Sed cum cognovisse se ho-
inslabilis et flticluans vagabalur. niineni occidisse, iratus adolescenti ipsu quoque
Vers. 17. Cognovit autem uxorem suam, qum con- interfecit. Et hoc est, quod sequimr : Occi i virum,
cepit et peperit Enoclt: et mdificavil civilatem, voca- id est Cain, in vulnus meum, quia ego qu que pro
vitque nomen ejut ex nomine fitii sui Enoclt. Quia illo vulnerabor et occidar: et adoletcentem livorem
in timore erat et tremore , ideo forlassis civitalem meum, quia pro illo quoque damnabor.
sedificavit, ul ihi absconditus protegerelur. Quseri Vers. 24. Septuplum ultio dabitur de Cai ; de La-
aulem potest ctim quibus eam sedificaverit, si plus mechvero sepluagies septies. Crescente pecc lo cres-
vel plures non erant hominesquam hi.quos Scriplura B cit et ultio. Fueriint aulem sepluaginta se lem ani-
commemorat. Scd sciendum m.ulto plures jam tunc msede stirpe Lamech quas in diluvio Iegi us per-
fuisse, quia diu vivendo plures filios generabant. iisse. Allegorice Lamech figuram tenet m ruli liu-
Nec mirum, cum eliam litii Israel per quadraginla jus, cujus tantum fuit peccalum proevariean e Adam
annos ila multiplicati legantnr ut eorum numerari ut non posset expiari nisi scptuagesima se tima ge-
non posset exercilus. sEdificavit, inquit, civitatem, neratione, Christo per Virginem veniente.
quam ex nomine filii vocavit Enoch. Enocb dedicalio Vers. 25. Cognovit adhuc quoque Ada uxorem
inlerprelalur. Nolandum aulem quod in prima gcne- suam, et pepertt filium vocavitque nomen e s Setlt.
ralione de Cain nascilur Enoctt, id est dedicutio; Selh positio interprelalur, quaeGraece thesi diciiur,
reproborum populus in prima generalione, ducta elymologia ex eo quod pater dixi : posttit
' quia
hoc est in proesenli vita, se dedicat huic se ad- mihi Deus semen pro Abel. Alio sensu Seih resurre-
jiciens, et in hac, si fieri posset, serapcr manere ctio interpretalur, quia surrexit loco fratris sui in-
volens. Undc et civilatem mdificavit, quia reprobi hic terfecli.
habent suam felicilalem el quasi fundamentum, cum Vers. 26. Sed et Selh natus est filius que vocavit
Apostolus de se suisque similibus dical; Non hube- Enos. Enos homo interpretalur. Iste cmpit nvocare
mut liic manentem civilatem, sed futuram inquirimus C nomen Domini, id esl cotere Deum et d recari,
(Hebr. xm, 14). De Selh vero natus est Enoch [atias quamvis alia sit Hebrseorum opinio. Dicu l enini
Enos vel llenos] septima geheralione , quia sancti, idola lunc primum facta ct tanquam De m ad-
qui ad Dei pertinent civitalem, alleri vitse , id est, orata.
ftiturse sc dedicant qtiaepost sex saccutiseiates septi- CAPUT V.
ma generaiione, hoc esl, justorum congregatione vel Vers. 5. Et factumett omne temput quo vixt Adam,
resurrectione manifeslabilur. anni nongenti triginta. Ferunt post mortem bel vo-
Lamech primus bigamiam perpelravit, quia duas visse Adam, ut nunqtiam poslea cognosceret xorem
uxoies habuit, et propterea in diluvio periit. suam el ttlium generaret. Sed sermo Dei ad eum fa-
Vers. 19-21. Nomen uni Ada, et nomenalteri Sella. ctus esl, ut hoc volum frangeret, quia Fi ius Dci
Genuitque Ada Jubal. Ipse fuit paler canenlium cum non posset ad hominis redemplionem carne assu-
cithara et organo. De hoc Josephus dicit: i Jubal roere ». Cain enim indignus erat ut de sti e ejus
musicam amavil, psallerium et cilharam laudavit. Deus homo nascerctur. Unde ante Seth nul um le-
Et ne uiiquam ab humana memoria elaberenlur ea gilur genuisse, post Seth vero dicilur genui e filios
quse invenerat, in duabus columnis, una laleritia, et filias.
altera lapidea, descripsit, cum Adam praedicare au- D Vers. 22. Ambulavit Henoch cum Deo. Id st, imi-
dissel duo diluvia el omnium exlerminationem. > talus esl Deuin.
Vers. 22. Sella genuit Tubatcain. Sed et de hoc Vers. 31. Noe vero, cum quingentorum norttm
idemJosephusdicit: i Tubalcain resbellicasdecenter esset, genuit Sem, Cham el Japhel. Hoc loco intueri
exercuil, arlem ferrariam docuit: qusedam etiam, debemus profundum mysterium. Est enim oe ab
quae ad libidinem oculorum pertinent, adinvenit. > Adam posl Seth decimo loco. Denarius eni nume-
Soror Tubalcain Noema. Notandum quod in genera- rus perfeclionem significat electorum, qui primae
lione Selh uulla mulier nata legilur : in Cain vero est lesserse, id est iv, numerus, nec ulira pb sl nu-
generalione legitur soror Tubalcain progenita , per merando procedi nisi iterum redealur ad ui tatem.
quod designalur lascivia el petulantia quse reprobis Noe ergO si addamus duos filios ejiis Sem hanvb,
in praesenti dominalur viia. et.Japhelh, Cham reprobalo fiunt duodecim. Duode-
Vcrs 23. Occidi virum in vttlnut mettm et adoles- narius aulem numerus sacralus est in duode im pa-

» Ulerque eoJd., et carnem assum. Forte delendnm Cliam.


73 COMMENTARlUSIN GENESIM 74
triarchis et prsecipue in duodecim apostolis. Constal. A ribus superbos, moribus inconditos. Hos tales appel-
vero ex parlibus septenarii quaesunt tria el quatuor. lat giganles, id esl, lerrw filios.
Haecest justorum perfeclio quac servala est in linea Vers. 5. Vidensautem Deus quod multa malitiaho-
a Seth descendente. Consideremus imperfectionem minum esset in lerra, et cunclacogitatio corais intenta
eorumqui per Cainab Adam descenderunl. AbAdam esset ad malum, pwnitttit eum quod hominemfecisset.
igitur ad Lamech sex sunt generationes, quibus si In Deum nutla poenilentia cadit. Semel enim Deus
addamus tres filios ejus el quartam filiam cjus fiunt fixe et stabiliteromnia disponil. Sed Scriptura more
undecim. Undenarius aulem numerus peccatum si- nostro loquens dicit Deum pcenituisse, quia quasi
gnifical, quia transgressio est denarii. Ecce hic sub- opus suum mutare videtur volunlate lamen et dispo-
lucet imperfeclio et malilia generationis Cain. -Et silione immulabili permanenle. Quomodocunqiic
facti sunt dies Lamech septingenti septuaginta septem . enim fucrint res, videlicetaul ila sinl pennansurte
anni. Hoc secundum Hebraicam verilatem. Cselerum sicut creatoe sunt, aut mulandx, Deus hoc antc soe-
secundum LXX maximus est error in numero, in cula immutabili praevidit rationc.
quo invenilur Lamech post diluvium vixisse quatudr- Vers. 8. Noe vero invenit graliam corain Deo. Noe
decim annos. requies inlerprelatiir.
CAPUT VI. Vers.9. Justus atque perfectus fuil. Si nullus siuo
>'ers. 1. Cumqttecoepissenthomines multiplieari tu- peccalo vivere potesl, quomodo Noe juslus et per-
per lerram, videnles filii Dei filias hominum, quod fectus fuisse dicilur? Sancli Dei perfecti sunt secun-
essenl pulchrm. FiliosDei appellavit filios Seth qui dum aliquem suum modum, non autcm ita sunt per-
quandiu se in palris sanclilate incorrupte servave- fecli sicul perficiendi sunt. Unde el recte dicitur :
runt hoc nomine honorari meruerunt, ut filii Dei in generationibus suis. In prsescnti eiiini vita pro
vocareiilur. Sed, postquam carnis voluplale superari niodo suo juvanle Dei gratia perfecti esse possunt.
conjunxerunt se damnaise slirpi Cain, ejus malitiam In illa cnim beata yiia, in qua nec velle nec possc
imitari coeperunt. Nonnulli fitiot Dei angelos mali- pcccali eis suberit, longe aliter perfecli ciuni.
gnos iulerprelati voluerunt. Sunl enim quidani dae- Vers. 11. Corrupta esl.terra. Id estomnis homo.
mones improbi mulieribus. Sed melius est, siculdi- Nam quia propler bomincm cuncta creata sunt, ideo
ximus, ut filios Dei filios Sclb accipiamus. pcccante homine oinnia dicunlur corrupla fuisse.
Vers. 3. Dixitque Deut: Non permanebit-Spiritut Vers. 12. Omniscaro, ld est oinnis homo. Corru-
meusin homine in mlernum, quia caro est. Alia traris- perat viam suam. U esl, depravaverat acliones suas.
lalio habet: Non judieabit Spiritus meus Iwminesin P Et ego disperdam eos ctm lerra. Quare dicit cum
wlernum, quia caro sunt, Secundum quam transla- terra, cum terra nequaquam in diluvio disperdila sit?
tionem. talis esl seusus : quia homines fragiles sunt Dicunidocloresnequnquam lanlse virlutiset fecundi-
et raorlali carne circuradati, non eos judicabo in tatis eam fuisse post diluvium quanise ante diluvium
aeternum ut selernaliter pereant, sed polius eis in exslileral. Undeethominibus posl diluvium esus car-
prsesenti resliluaui quod merenlur. Ex quo inlelli- nium concessus est. Aute diluvium enira pomiset ole-
gimus magnam esse misericordiam, cum peccatores ribus vescebantur. Ergo proptcr ainissam virtutem
non sinit ex scnteiitia agere, sed flagellando ad se et graliain disperditi sunl hoinines cum lerra.
revocal. Unde et quibusdam peccantibus miuatur : Vers. 14. Fac tibi arcam de lignis levigalis. Id est,
Non visitabo filias veslras, cum adulteraverint (Ose. forlibus et insolubilibus. Et boc est, quod LXX di-
:v, 14). Et alibi: Unusquisquepost pravitatem eordit cunl : De lignis quadratis, id csl, fortibus. Mantiun-
tui ambulet (Jer.xw, 12). Hinc el Psatmista : Exa- culas facies in arca. Mansiunculas dicit in quibus
cerbavilDominumpeccator, secundum multitudinem diversa animalium genera reciperentur. Sepluaginia
irw suw non.quwret (Psal. x, 4). E conlra de his qui dicunl : Bicamerata et tricqmerata in arca facies. Bi-
Deoaccepli sunl dicilur : Visitabo in virga iniquila-. camerata videlicet iir inferioribus, t>'icamerata in
les eorum (Psal. LXXXVHI, 33). — Erunlque diet il-1rj superioribus. Ergo quinque mansionibiis dislincta
tittt cenluni viginti annorum. Quidam putanl homi- fuit arca. Prima mansio, id est inferior fuit sterco-
num vitani posl diluvium in cenlum viginti an- rata, ubi animaliumstercora deiluebant, ne.illa quae
nis esse contraciam. Sed non ita est sentiendum. eranl in arca el maxime ne homines foetore loederen-
Multosenim tegimus post diluvium pluribus annis tur. Secunda fuit apoihecaria, ubicibus diversus
vixisse. Hoc ergo ila accipiendum est. Volens enim animalium recondilus erat. Tertia fuit bestiarum et
Deus inducere peccatoribus diluvium dedii eis spa- immilium aniiiialium ac serpentium. Quarla, jumen-
lium, ceulum viginti scilicet annorum ad agendam torum et mansuetorum animalium. Quinta, id est
pcenitenliam. Sed illis agere nolemibus et in sua suprema, hominum et avium. Oslium vero quod in
raalitia perduranlibus non exspectavit eos Deus us- sequentibus in latere arcae fuisse describilur eo loco
que ad dalum spatium cenlum viginli aunoruni, sed fuisse crcditur, ubi bicamerata et tricamerata jun-
cenlesimo anno factum est diluvium. gebanlur inter apolhecariam et besliarum habitatio-
Vers. 4. Gigantesaulem erant super terram in diebus nem. Et bitumino tinies. Bilumen, quod Graece
illis. Gigantesappellat eos qui de pcrmisla gericra- asphaltum dicitur, unde lacus Asphaltitesvocatur, id
lione Setii et Cain naii sunt, immancs corpore, vi- est glulcn lcnacissimum , qtiidquid (ncttim fuorit
PATROI..CXXXI.
7S REMIGHANTISSIODORENSISOPP. PARS. I. — EXEGETICA. 76
nunquara convenviescit, nec ulla vi imbrium auli A arcam fuerint.- habebant lamen loculos pr paralos
flatu venlorum dissolvi potest. extra arcam in quibus se poterant recipere, eluti in
Vers. 15. Trecenlorum cubitorum. Sed hoc non aridis. Hoc et de avibus sentiendum inarin el flu-
mirabimur, si sciamus geometrico cubilo Hlam esse vialibus, quia vicibus in aquis erant, et tem in
mensuratam qui, ut Origenes dicit, sex cubitis hu- praeparatis mansiunculis exlra arcam se ecipie-
manis impletur. Posilio autem arcse talis exstilit. bant.
Fuit enim fundamenlo quadrata, insequalis tamen Vers. 21. Tolles de omnibusescis. Hoc 1 co quse-
longitudinis el Ialiludinis,,quac pautalim ab angulis ritur de animalibus quac carnibus vescnnt r, quo-
conscendens in arclam formam sursum erigebalur, modo in arca anno inlegro vixerint, cun carnes
donec in cubilo latitudinis el longitudinis summilas . tanlo tempore incorruptse servari non potu int. Ad
ejus pcrflceretur. Fuit autem decies longa quam alta, hoc dicendum quia sunt qusedam animalia q ise car-
et sexies tantum longa quam lata ad simililiidinera nibus vescuntur, sed si necessilas imperave il, fru-'
hiimani corporis. Nam si hominem pronum vel su- ctibus et pomis diversi gencris vivere ossunt,
pinum jnccntem meliainnr, decies tantum longuserit maxime ficu et eastanea.
a capite usque ad pedes quam allus a dorso usque CAPUT VII.
ad venlrem, el sexies lanlum erit longus quam latus B Vers. 2. Ex omnibus animantibut lolle eptena.
a dextero lalere usque ad sinislrum. Quod dicil: Septena et teptena, non gemina um sc-
Vers. 16. Fenestram in arca facies. Ad hoc fene- ptenarium, id est quatuordecim, sed tanlum seplem
Slra in arcse summitate facla est, ut haberet aditum debemus accipere. Simililer ubi duo et d o, non
Noe, per quara cmilterct, sicul postea fecit emittens quatuor, sed duo debemus intelligere. Matc lum et
columbam et corvum. Quam feneslram tradunt He- feminam. Et hic nolandum quod munda imalia
broei crystallinam fuisse. Mystice aulem Noe, vir impari nymero, id est, seplenario introduc ntur in
Justus el perfeclus noinine el actu, Christum siguifi- arcam, iramunda vero pari: quia impar n merus
cat. Interpretalur enim requies, quia eleclos suos quamdam virtutis praelendil speciem, par ve o infir-
finilis laboribus saeculi hujus ad selernam Christus mitatis et vilii signum est. Munda animali plura,
perduClurus est requiem. Qui vere solus el justuset id esl seplena dicuntur inlroducta, ul egredi ns Noc
perfectus cst, de quo Apostolus : Ut sit ipsejustus et de arca haberet qttod Domino immolarel, el quo
jnstificans eum qtti ex fide ett (Rom, m, 26). Potest ipse cum filiis vescerelur
etiam Noc typum lenere proepositorum in Ecclesia Vers. 7. Et ingressus esl Noe et filii eju in ar-
sive cliam lolius familioe Christi, raeinbrorum vide- ctun. Altendendum est quod quando ingressu est in
licet ejus qui per lignum crucis el aquam baplisma- Q arcam, seorsum ipse et filii ejus in arcam, l seor-
tis salvanlur. Arca vero sancta esl Ecclesia quse de sura uxorcs corum. Dicitur enim : Ingressu est in
lignis levigatit, hoc est, sanclis in seternum victuris arcam ipse et filii ejut; deinde : uxor ejut e uxores
construitur. El sicul in arca diversa erant genera filiorum ejut. Quando vero egressi sunt, vi i cnm
animalium, sic in Ecclesia diversa sunl hominum uxoribus permisti legunlur. Dicit enini: retsut
genera. Ottittm in latere vulnus significat in latere etl Noe et uxor ejus. Hoc est quod Satomoi dicit:
Christi, deqtio ipsa Ecclesia una cum sacramenlis Temput amplexandi, tempus longe fieri b am-
conslal sangiiinis cl aquae. plexibut (Eccli. m, 5). Ingretsi suttt in arca , uulu
Vers. 19. Ex cunclit animanlibus bina induces irt videlicet Dei, uon homine facienle.
arcam. Quserilur de minulis nnimantibus, non so- Vers. 11. Anno texcenletimo, mense tec ido. Id
lum quales sunt mures el stellioncs, sed etiam qua- esl mense Nisan, qui a Lalinis Maius dicitn . Pri-
les sunt muscoe, et scabriones, et scarabei cl puli- mus enim mensis est apud illos Aprilis. Cat ractm.
ccs, - si in his hic numerus poleril conscrvari. Sed Id esl feneslrse coeli. Fenestrae autem coeli nubes
sciendum quia illa quae non coilu generantur, sed dicuntur quffi apertse sunt, ut inde insolitcee niajo-
humore terrae vel ex quacunque cadaverum aut alia- res pluvise funderenlur. Nam cataractm sunt roprie
rum rerum corruplione nascuntur, non necesse fuit D oslia Nili, sed abusive pro omnibus fenestr acci-
contineri in arca. Nam ct hoc intelligcndum innui- piunlur. Fonles quoque magnw abytti rupti t nt. Ut
tur, cum dicilur: De volucribut juxla genut sttum, non sensim more solilo fluerent, sed repenlin inun-
et dejumentit in genere tuo. Illa quoque quse in do- datione superficiem terrse operirent.
mibus versanlur, sicut pulices, mures, muscoe, non Vers. 16. Inclusit eum Dominut deforit Quod
nccesse fuil in his hunc numerura observari, quae enim manus hominis facere non poterat teniia
intelligunlur tunc plura in domibus fuisse. Sed et divina implevit, deforit eum includens, ne aquas
ilia animalia quoe ex commistione diversi generis inlroire permittens.
nascunlur, sicut muli et burdones el cselera talia, Vers. 20. Quindecimcubitis altior fuit aqu tuper
non est dicendum fuisse in arca. llem quaeritur de montet. Dicunt enim quidam boc historialit r fieri
his animanlibus quae in aquis et in lerra communi- non poluisse sed propter aliquam significa ionem
ter vivunt, utrum fuisse credanttir in arca, atil si vel mysteriura hoc scriplum esse. Aiunl eni l non
non fuerunt, quomodo vivere polucriul sicut lutri el poluisse ficri, ut aqua crnssioris nalurae ad s peno-
viiuli marini. Sed de his credi potest quod extra rem aeris partcm coiiscendercl maxinie roptcr
77 COMMENTARlUS1N GENESIM. 73
Olympum moulem, cujus tanta alliludo ut nulli venli A Vers. 22. Non requiescant. Stsd servitnt ho-
ibi flare, nullae nubes cacumen ejus valeant operire. niini.
Sed qui boc fatenlur non atlendiini quia mons ipse CAPUT IX.
lerra est. Terram aulem scimus corpulentiorem Vers. 2. Terror vetier et tremor. Non homini prse-
esse aqtta. Ubi ergo lerra gravior ascendere poluit, posuit Deus hominem sed aniniantibus. Neque enim
cur non hoc levidr aqua poluerit? dixil: Terror vester sil tuper hominet, sed super ani-
manlia lerrw : alque ideo, ul B. Gregorius dicii, su-
CAPUT VIII. modum superbire est ab scquali velle limeri.
Vers. 1. Adduxit spiritum. Id est venlum, vel, ut pra Omnes homines nalura genuit aequales,sed merito-
quidam volunt, solem, sive Spiritum sanctum debe-
rum dislantia justo Dei judicio, sed occullo, alios
imis accipere de quo in principio dicitur : Spirilut aliis suhjcciU Omnet piscesmanui veslrmtrddtti sunt.
Domini ferebatur super aquas. Qui enim in principio Id Et omne quod movetur erit vqbis in
ul eas in unum est, polestati:
ferebalur super aquas, congregaret, cibum. Posl diluvium csus
perraissus est carnium.
til appareret arida, ipse nunc sua et tolius Trinilaiis Antea enim et oleribus viescebantur. Sed
volunlale adductus esl super terram, ut/i pervasione pomis
quia in diluvio lerra virtutem suse ferlilitalis ami-
aquarum eripcrel eam, et eis prislinam pulchritudi- B serat, ideo Deus consulens humanse fragilitati per-
nem et ferlililaiem redderet. misil homini vesci cariiibus.
Vers. 8. Emisit corvum et columbam post eum. Vers. 4. Excepto qubd sanguinem cum carne non
Septuaginta dicunt quia corvus emissus, non est comedelis.El liic et in lege Moysi esus sanguinis
reversus ad arcam. Aut enim aquis interceptus est prohibetur. In Aclibus qiioque aposlolorum prohi-
el necatus, aut cadaveri aquis siipernatanti inhoesil, bitae sunl genles a fornicalione, et immolatis, et
el propler gulam periit. Nequeeuim terrajam sic- tuffocato, et tanguine (Act. xv, 20) : quia videlicet
cata erat, quia de columba dicitur quia cum non sedes animse in sanguinc est, ideb sanguinis prohi-
invenirelubi requiesceretpes ejut. Allegorice diximus betur comeslio.
superius arcam Ecctesiam significare quse trecento- Vers. 5. Sanguinem de manu beitiarum reqttiram.
rum cubitorum fuil longitudinis, quia sancta Ecele- Bestiam vocat crudeles homiues el feros. De manu
sia in fide Dominicse crucis et passionis salvatur. viri et fratris ejus. Fratrem vocat omnem hominem
Longitudo enim trecentorum cubitorum passionem ejusdem consortem nalurse.
Domini significat. Nam el lillera Tau quoe hunc ex- Vcrs. 13. Arcum meum ponam. Arcus duos habet
primjl numeruni, figuram habet crucis. Latiludo colores, ex parte caeruleum et ex parte igneum;
quinqiiaginla cubilorum resurrectionis Christi glo- C per hoc designaniur duo diluvia : uminl aquse,
riam designat qtise quinquagesima die Pentecosles quod jam prseteriil, aliud ignis, quod in fihe soeculi
pcr ipostolos praedicala esl, cujus spe dilalatur Ec- venturum creditur. Unde. cacruleus. icolor extrinse*
clesia. Allitudo vero triginta cubitorum signiiicai cus cernilur, igneus vero intrinsecus. Mystice arcus,
eamdem Ecclcsiam per tres mundi partes dilatan- qui fit sole uube illustrata, significat euni a diluvio,
dam, Africam, Asiam, Europam. Denarius enim ter id esl, ab seterna damnalione posse salvari qui ve-
ductus in trigesimum numerum consurgit. Hsec Ec- riin solem Chrislum nube conspexerit, hoc est, qui
clesia conlineC pariler corvum el columbam, hoc ejus passionem et resurrectionem per prbphelas
est, bonos et malos. Sed corvus de arca emissus prsediclam crediderit.
non revertilur, quia reprobi licet gremio Ecclesiac Vers. 18. Eranl igitur tres filii Noe Sem, Cham
per fidem coniineanlur, tamen cupidilatibus et ille- el Japheth. Sem interpretalur nomen vel notninatus,
cebris saeculi inbsererentes pereunt. Columba vero Cham callidus, Japheth latitudo. Mystice Sem et
redicns ad arcam porlat ramum olivae virentibus Japheth significant fideles ex utroque populo in
foliis in ore suo, quia sancti simplicilate gaudeules Chrislura credentes. Cliain vero hsereticos designat,
mauus pacis iu ore porlaut, et cum Psalmista di- unde et bene callidus interprelatur. Hseretici enim
cunt : Cum hit qui oderunl pacem eram pacificut callidi sunl, non sapienlia, sed malitia : quia simpli-
(Ptal. cxix, 7). ces in Ecclesia decipcre quserunt. Mystice Noe qui
Vers. 14. Mensetecundo. Id est Maio. Seplima et requies inlerpretatur Christum significat qui inebria-
vicesima die mensis. Intueamur diligcnlius hunc lo- lui ett calice passibnis. Nudatut ett, quia tunc ma-
cum. Diximus superius Noe annum fecisse in arca, nifeslata est infirmilas morlalilalis ejus, et, ut pro-
et ipsa die qua ingressus est egressum fuisse. Ingres- pheta praedixerat, ibi abtconditu em. fortitudo ejtts
sus autcm septima deciina dle mensis secundi : (Habac. m, 4).
nunc dicit quia egressuS esl seplima et vicesima die Vers. 21. Et in tabernaculo suo nudatut ett. Id
mensis ejusdem. Sed sciendnm est quia si prsesenti est in plebe Judaica, inter domeslicos generis sui.
diei addas undecim, qualis hodie luna est lalis est Cham filius ejtis, qni ntiditalem patris fralribus
post annum ipsa die. Ergo quando Noe ingressus est nuntiaVit, Judaeos designat passionem Christi longe
decima seplima luna, decima sepiima -dies fuit se- ante in prophetis legentes qui nuntiabant fuluram.
cundi mensis, et ideo post annum additis 11, fuit Sed hOc quod diu praenunliaverunl impletum viden-
Vicesimasepljma dies, vel vicesima sepiima Juna. tes deridere potius aunm credere maluerunl. Sem
79 REMIGII ANTISSIODORENSISOPP. PARS. I. —EXEGETICA. £0
vero priniogenitus et Japhelh minimtis sigtiificani A prolepsin, id esl per proeocctipationem acci iendum
eos qui in primitiva Ecclesia fuerunt, aposlolos est. Necdum enim divisio Iinguarum facta er-1.
videlicet ei eos qui ex genlibus crcdiderunt. Medius Vers. 6. Ftrii Cham Chus. Ipsa est hiopia,
Cham Judoeossignificai qui, nec prinium cum apo- Mesraim iEgyptus, Phuth Libya, unde et fluvius
stolis, nec postea genlibtis fidem Domini recipere Mauritanise Phuth appellalur, et omnis il regio
volucrunt. Sem vero et Japhelh nudilalera patris Phulhensis dicilur. Chanaan, a quoGhananse.
sibi iHintialam audire noluerunt, sed pallio operue- Vers. 7. Fi7ii Chus Saba. ld est, Arab regio
runt: quia fideles mysteria passionis Chrisli non Ihurifera. Hevila pars jEthiopiae Occidentali . Saba-
cum Judoeisdespiciunt, sed digna veneralione hono- tha, Regma et Sabatacha. Horum nomina ab nsu re-
rant. El bcne pallium in httmeris portant : quia ip- cesseruni, et quseprqeis.nunc habeanlur ign ramus.
sam passionem non fuluram exspeclant, sed imple- F«7fi Regma Saba. Alia est hsec Saba qu m illa
tam credunt. qusesuperius legitur, et differt in Scriplura. am illa
Vers. 24. Evigilant autem Noe ex vino, cum didi- per Sin, hscc per Samechscribilur. Nam et i psalmo
cisset. Propheiico videlicet spirilu. Quw fecerat ei ubi nos canimus: Reges Arabum et Saba (Ps I. LXXI,
filius suus minor, ait : Maledictus Chanaan. Nolan- 10), in Ilcbtaeo habetur: Reges Saba el Saba Dadan
dum quod, non ipsura Cham, sed Chanaan filium B ^Ethiopioeullima regio est.
cjus malcdicit, qui tnolus eorum interprelatur, a Vers. 8. Chus genuit Nemrod a. De hoc J sephus
quo poslea dicti silnl Chananaei, quos Dominus ante dicit quod nova regni cupiditnle lyrannidem rripuo-
faciem filiorum Israel ejecit. Quod ergo Chanaan rit, ignem pro Deo coluit, et ipse aucior exslitii
malediciltir, propheiia eral : quia gens illa de loco sedificandaelurris cujus caCumen conlingeret oelum.
suse habitalibnis pellenda eral. Vers. 9. Et eral robustut venator coram omino.
Vers. 26, 27. Renedictus Dominut Deus. Dilalet Venabatur enim animas ad interilum, facien homi-
Deus Japlieth. De Sem fuerunt patriarchse et pro- nem ignein adorare. Alia translatio dicit: contra
phcloe caelerique Palres Veleris Tesiamenli : de Dominum.
Japheth genlilium multitudo quaein Chrislum credil. Vers. 10. BabylonCONFUSIO inlerprelatur o lingua-
Dilatatus est Japheth, quia in ipsum crevit creden- rum confusionem quaeibi facta esl. Et Harat [Vulg.
tium cx genlibus multitudo. Habitavit in tabemaculis AracAJ.Jpsaesl Edessa Mesopotamisecivilas. rchaih
Sem, quia gratiam quam habuerunl priores Patres, [Vulg. Achad], quaenunc Nisibi dicilur. Et alane^
gcnles in Chrislum credentes seculae sunl, el nunc Ipsa esl Seleucia a Seleuco rege Asiae.In ter a Sen-
cum Abraham, Isaac el Jacob requiescunl, fidem et naar. Id est, in Babylonia, ubi sunt pulei bilu inis.
bona opera illorum imitando. Sitque Chanaan servus C Vers. H. De terra illa. Id esl de Sennaar. reitm
ejut Chanaan. ld est Jndaei serviunt modo fidelibus estAssur. Id est, imperium Assyriorum, q odpri-
cx utroque popnlo, quia libros divinarum Scriplura- muoi fuit sub NinO.El mdificavil Niniven. iniven
rum no!»sibi, sed illis custodiunt, et quasi scrinarii esl civilas Assyriorum. Ninus Beli filius se ificavit
sunt eorum. Ninum quam Hebroei Ninniven appellaverun Inier-
CAPUT X pretatur aulem propler poenitentiampttlchra.
Vers. 2. Filii Japhetlt. Commemorat modo genies Vers. 13. At vero Mesraim genttit Ludim. Lttdim
septuaginta duas quoe a tribus filiis Noe disseminaioe est Lybia, quaeprius Phuth vocabaiur.
sunt post diluvium. Et priinum dicit de Japheih mi- Yers. 15. Chanaan filius Chani genuit Sid nem. A
nore, de quo nati scptcm filii qui tenuerunt seplen- quo Sidon, civitas Phoenicis.
trionalem regionem a Tauro et Amcino « montibus Vers. 18. Aradii. Ipsi sunt qui Aradum sulam
Ciliciae et Assyriae. Comer, ut Josephus dicit, ipsi lenueriint.
sunt Galatae qui Laline Gallograeci dicuntur. Magog Vers. 19. Sodomam et Gomorrltam. Islac c vilales
quos quidain putanl Massagetas. Madai Medi, Javan notse stint inleriiu suse subversionis. Sama iten. A
Jones, qui et Graeci, a quibus Jonium mare ct quinta quo Samaria, qusesic vocaluret AssyriisetH brscis.
eoruin lingua Jonica dicilur. TuftaiIberes quos Hispa- Dicta esl autem Antiocbia vel Epiphania. Ama hwum.
nos dicimus, Meotoch Cappadoces quortim hodieqtie Hoecnomina ignorantur, vel quia deleloesu t islae
meiropolis civilas Mazaca dicitur. Thiras Thraces. gentes bello iElhiopico, vel quia ignorat r quae
Vers. 3. Filii Gomer Ascenez.Quos GraeciReginos nomina nunc habeant
vocani. Riphath Paphlagones. Togorma Phryges. Vers. 21. De Sem quoque nati sunt,. qu nunc
Vers. 4. Javan filiib, Elisa, a quo Elisei, id esl, Grseci dicemus, qui fuit paler omnium filiorum H ber, ct
qui cl Hellades appellanlur. Tharsis Cilices quorum fraler majorminorisfratris Japheth. ldeo a em de
civilas est Tharsus nobilis Patilo nposlolo inde nato. hoc novissime loculus est, quia de istius gene atione
Celthim Cithii quoruin hodieque civitas Cilhium locuturus eral et hujus lineam proseculurus.
appellatur, Dodanim c Rhodii. Vers. 22. Fiiii Sem JElam. A quo ^Elami ,id est
Vers. 5. Unttsquisque tecttndiim linguam. Hoc per principes Persidis. Astur. De lioc superius dic um esl
* Cod. Teg. T.mro, Eiham et Eidon. Forte leg. « Cod. Garsl Dodumin. Togcrus. Dodamit .
Anya.no. d Ulerqiie cod., Menroth.
b Uterque coJ. Labjiii fil.
81 COMMENTARIUSIN GENESIM. 8»
qtiod aedificavenlNinivcn. Arpliaxud.X quoChaldiei, A ipsa est Jesca. Fuil emm dionomia. id est binomia,
et Lud. A quo Lydii. Arun. A quo Syri. Cujus soror fuit Melcha qnani duxit Nachor.
Vers. 23. FiliiAran Hus. A quo terra Hus >nJob CAPUT XII
lcgilur, qtiain LXX lerram appellant ^.Msflilcm, id vers. o. uenedicum benedicenlesle, et maledicam
est Austratem. F.t Hul. Aquo Armenii. Gether. A quo maledicentibus te. Duse repromissiones facloe sunt
Acarnani. Mesi. Quos LXX Mosoch vocanl. id est, ad Abraham : una tcrrena, qua ei lerra Chanaan
Moeones. reprbmissa est, cum dictum est: Egredere de terra
Vers. 25. Nali sitnl Heber dttofilii. Heber transtlor, lua et cognatione, etc. Alia quoe major est el spiri-
a qtio Hebrsei transitores. Veri Hcbraei sunt qui de lalis, qua diciiun esl: Renedicam libi, utessel vide-
praesenlibus arl futura, de caducisad mansurn trans- licct palcr Christi etomnitim in Christo credcniium.
ilnin faciuul. Phaleg divisio. Sub islo euim facla cst Sed el hoc notandumquia jam egressus fueral de
divisio linguarum. lerra sua quando ei diclirni fueral: Egredere de lerra
CAPUT XI. tua. Sed ibi egressus corpore, hic vero mente et vo-
«ers. 1. Erut terra labiiitniits. Id csl, linguoe luntate. Forlassis adhuc habebat aflcclum reverlcndi
Hebrxae quae factn tlivisione liiiguariim creditur re- illuc quando diclum est: Egredere. — In le benedi-
mansisse, in famiiia Heber :.qua etiam lingua Dei-» centur universx cognalioti^es.luw.:quia de ipso Chri-
Filius ad homines veniens prscdicavjt. Conveniens stus erat nasciturus per quem cunclse generalioues
enim erat ut, in qua lingua Adam diaboli suasionem benedictionem porcipero debuerant.
audierat, in eadem lingua Salvaloris perciperel proe- Vers. 4. Egressus est Abraham et cum eo Lot. Sci-
dicalionem. Ncc dicendum est novi aliquid fecisse Iicct menle definiens ut nuuquam illuc rediret. Su-
Deum, qiiando lingttarum facta est divisio, sed mo- perius exieral coroore, ntmc vero menle proccipieiite
dos et formas loculionum divisisse aliis intellcclibus. Domino.
Unde el eadem verba in diversis sensibus apudI Vers. 6. Perlrunsivit ttsque ad tocum Sichem. Si-
diversas gcntes inveniiinlur. Nam alma apud He- chem civilas est, qusc a quibusdam corruple Sicltar
braeos secrela, apud Lalinos sancta dicilur. Sidera\ dicitur. Inlcrpretalur autem humerut. Convallem il-
stellaevocantur a Latinis, a Grsecis ferrea. In Groecis\ lustrem Pentapolin dicit, quse nunc esl mare Salis et
babelur : rhabdo sidera. Mortuum dicitur, et lacus Asphalti et lacut Sali-
;rs. 4. Faciajnus nobis lurrim. Timebant nei narum.
iterum fieret diluvium, et ideo auctore Nemrod vo- Vers. 7. Apparuilque Dominus Abrahum. Recie ci
tuerunl turrim facere allissimam in qua, si dituviiim Dominus appnruil, qui rcnuntians idololatrisc allare
ilerum fieret, salvarentur. Bittimen enim aquis C Domino sedificavit.
dissolvi non polerat. Nulla enim re dissolvi polest, Vers. 8. AbOccidentehabens Bethel, ab Oriente Hai.
postquam siccatum fuerit nisi mcnslruo sanguine. Bethel civitas esl in tribn Benjamin quoeanlea Luza,
Vers. 5. Descendit, ut viderel. Descendere Deus id est amygdalus vocabalur. ilai civitas in tribu
dicitur quanda se sensibus vel oporibus commodat Joda cst consiitula. Bethel interprelatur domns Dei
humanis, sicut ad Moysen dixit: Videns vidiaffliclio- quse poslea Rethaven vocata est, id est domus idoli.
nem populi mei, el descendiliberare eos (Exod, m, 8). Hai oculus vel fons interprelatur. Ergo patriarcha
Et de SoJomitis dictum est : Descendam, el vi.lebo icndens ad terram promissionis telendit tabernacu-
ulrum eum clamorein qui venit ad me opere compler lum inter Bcthel et Hai quia sancti oinnes fonlu
verint (Gen. xvm, 21). El nota in sequeiUibus hic baptismalis regenerali, et cursum hujus vitoe cir-
myslerium Trinitaiis commendari, cumdicil: Des- cumspecle agentes ad Dei (abernaculura et ad coele-
cendamus et confundamus. Myslice turris hocc niunrli stem properanl civitatem.
superbiam sign.at, sive etiam elationem haerelico-: Vers. 13. Dic, obsecro, quod soror mea sis. Quse-
riunqui turrim pravi dogmatis contra Deum voliint * riint quidam ctir sanctus palriarcha menliri volue-
aedificare.Qnae merilo turris Babel, id est confusio- rit.ul dicerei Saram sororem suam, el non potius
nis appeltatur. Profecli sunt aitlem de Oriente, quia v lioc Deo coinmiserit qui ei ejus vitani et illius ser-
verum solem reliqueninl. Invenerunt campum Sen- vare poterat caslitatem. In quo oslenditur quia
naar, qui interpretatur felor vel excussiodenlium,quia quundiu habcmus quod ex ratione faciamus, non
dograatahaereticorum nonbonumChrisliodorem,sed debemus Deuni tentare, sed ipsi noslrse saluti pro-
felorem habcnt, ct amiserunt dentes quibus cibos videre. Quodammodo Deuin (entasset, si eam nxo-
verbi Dei commotercnt. rem suam confessus fuisset, duas Deo rcs commit-
Vers. 28. Morluits est Aran et Thare in Ur Chal- lens, suam vitam et illius castitatem. Fecil ergo
dmorum.TraduntHebroei quodAbraham et Aran fra- pro vita quod poluit : quod vero non potuit Deo
tres, cum nollenlignem adorare, in.ignem projecii cominisit/cerliis, si^vcllet, eliam apud Pharaohein
sunt ex quo miscrante Deo Abraham illsesus exivil. cjus pudicitiam consecyare posset.
Unde elsocpeDeus ad illtun dicit: Ego sum Deus qui Vers. 15. Translala esl in domum Pharaonis.
le eriptti de Ur Chaldworum. Aran vero igne con- Excusari polesl Sara in hnc quod in domum Pha-
suinptus est. Ergo Ur non est nomen loci. rnonis translala esl invila vel coacla, non solum
Vcrs. 29. Dvxentnl uxores. Abraham duxit Sarai: in hoc quia non coinquinatur corpus nisi ex coa-
85 REMJGIIANTISSIODORENSISOPP. PARS. I.-EXEGETICA XA.
sensu menlis, »ed e«iam in hoc quod iconnivente et A silus est Adam
inaximus, et Abrabam, et Isaac cl
permiltente virp factum est hoc. Qiiserilur eiiam Jacob. Convallis Mambre ab
u/io amicoru l Abra-
quomodo apuil Pharaonem tam diu inlacia manere ham dicla est qui Mambrevocabatur.
potuerit. Dicitur enim : Abraham bene usi tunt pro-
pter eam, et fuerunt ei bovet, ovet et familiae.Sed ad CAPUT XIV.
solvendam hanc qusestionem valet el hoc quod in Vers. 1. Factum ett autem in illo te pore ut
libro Eslher legitur, qnia puellae quae Assuero regi Amraphel Sennaar, etc. Qualuor reges inie unt bel-
adducebantur non slatim introducebantur ad regem, Ium contra quinque. Hi quaiuor regcs myst e signi-
sed anno uno custodiebantur, et sex mensibus un- ficanl adversarias poleslates quse per car m quse
gebantur oleo myrtino, et sex aliis mensibus diversis qualuor humoribns consiai, in quinque se us cor-
iinguenlis (Etther n, 12). Potuit ergo fleri ut per poris dominari quserunt. Amraphel interp elatur:
has inducias longi lemporis Sara manserit incor- dixit ut caderet, et est rex Sennaar qui, l supe-
rupta, et inlerim bene usi sunt Abraham iEgyptii, rius diximus, interpreialur excustio vel fe r den-
donec a Deo flagellaretur et, cognilam quod uxor tium. Signiflcat hterelicos qui ex proposilo eccant
cjus esset, restitueret eam illibatam. et cadunt conlra Deum, perversa lqquenle et ob-
CAPUT XIII. *$sceni dogmalis fetorem emittentes. Arioc ebriut
vel ebrietat interpretatur. Significat geni les qui
Vers. 1. Seq. Atcendit autem de /Egtjpta, usque erroris ebriati crcaturam pro Crea re co-
eral divet valde. Alia translalio dicit : Atcendit de poculo lunt. Cohdorlachamorinlerpretatur decorus el ma-
JEgypto gravit vatde, quod bene mysterio convenit. nipulus. Ponilur in significatione hypocritar m qui,
Sanclo enim viro JEgypii divilioe graves sunt. cum sint
pleni malilia, vulgo decori putant virlu-
jCgyplus eoim tenebrmvel mmror inlerpretaltir. tibus. Est rex Elamilarum, irl est saeculi ve orbis.
Vers. 8. Fratret enim tumut. Tribus enim modis Thadal sciensjugum. Praesign avari-
in Scriptura sancta fratret vocantur : nalura, sicut tiam interprelatursciunt avari libenler fe re. Est
cujus jugtim
:
Jacob et Isaac cognalione, sicut Abraham et Lot; gentiumrex, quia avarilia maxime genlibu domi-
Lot enim filius fueral frairis sui Aran : genle, sictil uatur.
pmnes Judaei fratres dicunlur, dicenle lege : Si atte-
nualut fraler luut Hebrmutvendideritte libi (Levit. Vers. 2. Inirent bellttm contra Bara. Bar mali-
tia vel crealura inlerprelatur. Est rex Sodo wrum,
xxv, 25). Et atlendendum quanla cura concordiae
sancto viro fueril propter quam custodiendam optio- id est pecudis silenlit. Bersa inlerpretatur i angu-
nem dedil Lot, ut aut ipse pergeret illo remanenlc, " stia, est rex Gomorrhw qtise interpretalur opulut
aut cerle, si ipse alibi vetlet recedere, ipse ibi liment. Sennaar [Vulg., Sennaab] intcrprela ur ex-
cuttio vel felor dentium, et est proprium lomen
maneret
hominis. Est rex Adamw, qux>interpretatiir t rrena.
Vers. 10. Irrtgabatur, subauditur, a Jordane, ttcut Semeber ibi perditioinlerprelatur. Est rex Seb n
qtisc
est paradisus Domini. Ex hoc discimus paradisum interpretatur vinculum mmroris. Bale civilal la in-
esse lerrenum, cui lerrena regio comparalur. Haec terpretalur vorago vel prmcipitatio. Vocatu etiam
regio plana erat ct campeslris, irrigabatur Jordane vitula conslernans. Feninl enim Hebraei hanc lcrlio
fliivio, sicut yEgyplus Nilo. Elegitque Lot tibi re- terrse motu corruisse. lpsa est Sewr id e t par-
gionem circa Jordanem, elc. Allegorice Lot cum vula.
suis pastbribus lypum tenet hsereticorum qui relicta
Vcrs. 3. Vatletn.Sylvettrem Sodomam dic t quoe
veritale ecclesiaslici dogmatis eligunt sibi pulclira
est mare talit, lacus videlicet, quae posl com-
et liumilia, quia non recte de veritate fidei senliunt, nunc
buslionem cceleslis in lacuni versa esl, ir quem
nec ad Deum cum Moysein monlem ascendunt. So- lacum cadilignis Jo-'anis. et ibi oerdil laudabiles aquas
doma pecut silent interpretatur. suas.
Vcrs. 13. Hominet Sodomitwpessimi erant el pec- D
Vers. 5. Percutterunt Raphaim. Id est gi ntes,
catores coram Domino. Nnm el coram hominibus
erant. Coram Deo est, coram qui Raphaim gigantet inlerpretalur. Carnaim Gut-
pessimi peccalor qui lim [Vulg., Zuiim] nomina locorum sunt elge lium.
hominibus utcunque jiislus apparet. Unde et de
Seir per prolepsin dicilur, necdum enim loc s ille
Zacharia et Elisabeth dicilur : Eranl jutti ambo
sic vocabalur. Seir ipse est Edom, qui el Etau nler-
coram Domino Deotuo (Lue. i, 6) in modum pellis atus
Vers. 14. Leva oculos. Id esl, aspice. Per bsec prelalur hispidus, setosus, qui
climata terra ei est, a quo regio quam possedit Seir vocata es
qualuor promissionis promillilur.
Quod autem in quibusdam locis mare ponilur pro Vers. 7. Ad fontemMisphat, ipta etl Cades. ades
est mur-
Occidente, ideo fit quia lerra repromissionis in judicium inlerprclalur. lbi enim judicaius
mari Occidenlali est. murans populus. Inlerpretatur etiam tancta cata
ers. 18. Juxta convauem Mambre. Quod est ini antiphrasin, id est per contrarium. Fontem p trani
Hebron. Hebron civitas est in tribu Juda, quse alioi dicit de qua Moyses aquam produxit. Percut runt
nomine Cariaiharbe dicitur, id est civitat qualuor. Ctt- Amorrhmumqui habitabat in Asasonthamar. As son
riath etiitri Hebraice eivitat, arbe, qnaliior. lbi eniin tbamar urbs patmarum interprelalur.
fi(! COMMENTARIUS IN GENESIM. 86
Vers. 15. Ir convalle Mambre, fratris « Aner et.A vel dispensatoris. Eliezer interpretalur t>eut meus
Escol. Mambreproprium nomen est. Hi tres foedus adjutor. Ab hoc dicunt sedificalam civitatem Dama-
inierant cum Abraham. scum.
Vers. 14. Numeravil expeditos vernacutot. Expe- Vers. 3. Vernaculus diminutivum a verna. iu est
diiot, id esl sine uxoribus. Persecutus est eot utque servus vel domigena.
Dan. Dan fons est ex quo Jordanis efficilur. Nam Vers. 5. Numera ttellat. Sic erit temen tuum. Ge-.
duo fontes sunt ad radices montis Libani, Joret Dan, roina species ostenditur seminis Abrahae. Nam supe-
qui juncli Jordanem efliciunt. Dan autem judicium, rius dixit: Erit semen tuum ticut arena maris. Hic
Jor rititt*interprelalur. Usque ad Phmnicem. Phoe- vero dicit: Sic eril sementuum sicut ttellm coeli,qu\.\.
nicem Syriam dicit. Allegorice hoc belluni Abrahae in illa plebe quidam ftituri erant carnales et lerreni,
contra qualuor reges bellum signiflcat virtulum et qui arense comparantur, aridi, infecundi a bonis
viliorum. Pater ergo Gdei et prima via credendi operibus, alii vero spiritales et ccelestes, virtuluui
Abraham pro fratre suo Lot contra quatuor reges splendore fulgentes, quos sleltis ccelicomparat.
dimicavii et vicit non in molliiudine exercitus, sed Vers. 8. Unde tcire pottum quod possessurus sim
in trecenlis decem et octo vernaculis expeditis. Sic eam? Quaerit signum non quasi dubilans de promis-
unusquisqiie noslrum pro anima sua tanquam pro B sione Dei, sed raodura interrogat quo hoc fieri pos-
fratre suo Lot contra qualuor reges, id est, conlra set. Hinc mos inolevil Judoeisut semper signa pe-
spirilales nequitias spirilale bellum gerat cum tre- tant, sictit Apostolus dicil: Jttdmi signa petunt (l
centis decem et octo vernaculis, id est cum auxilio, Cor. i, 22).
sanctx crucis. Hic numerus in Tau liltera, quse figu- Vers. 9. Sume vaccam triennem, capram trimam,
ram Chrisli habet exprimilur. et arietem trium annorum. Hsecjuxla litleram mani-
. Vers. 18. Melchisedechproferent panem et vinum. festa sunt. Mystice per lisecanimalia plebs Judaica
Ltunc Melchisedechtradunt esse Sein filiura Noe, et; designatur quse nb Abraham ducil originem. Per
corapulanles annos dicunt eum vixisse usque adI vaccam quidem, qtiia jugum legis Iraxit: per ca-
lempus Isaac. Salem vero civilas ipsa est Hierusa- pram olidam el fetosam, quia peccatrix futura erat:
lem, trionyma, Salem,Jebut, Ilierusalem. Hanc enimi per arietem vero qui est dux gregis significatur quia
tenuerunt Jebusiei, el vocaverunl eam Jebus : sic; alio tempore regni imperium polcntissime tennit.
conjunclis nominibus dicla Hierusalem. Eral tacer- Quod vero dicit vel capram, vel vaccam, vel arie-
dot Dei altissimi. Omnes enim primogenili a Noe sa- tem trium annorum esse deberc, ostendit hanc ple-
cerdotes fuerunt usque ad Aaron qui primus legalis-, bem trium temporum arliculis ad regni dignitalem
sacerdos fuit. Mystice Melcbisedech, qui interpre-."C profecisse sub David. Prima oelas ftiit sub Adam
talur rexjustitim vel pacis, Chrislum significat per usquc ad Noe, secunda a Noe usque ad Abrahatn,
quem conciliali sumus, et qui in fine saecujijusle lertia ad Abr.iham usque ad David. Quod vero nni-
orbem judicaltirus cst. Hujus mysterium Aposlolus malia divisa sunt, aves vero non sunl divitm, sigui-
commemoral dicens : Sine patre et sine matre, sine. ficat quia carnales quique subjacent divisioni. Divi-
genealogia(Hebr.\t,5). Melchisedechquidein palrem, dunliir enim per seclarum scandala. Spirilales vero
et matrera habuit, sed Chrislus quem signilicat sine. qui significanlur per avcs indivisibiles permanenl,
patre fuit per humanilalem.sinemalre perdivinilalem. qnia niillam fidei paliuntur corruplionem.
Nalus est enim de palre sine matre, de matre sinc. Vers. 11. Volucres qum descendebanttuper cada-
palre. Protulit panem et vinttm.Hinc jam praesigna- vera, doemonessignificant qui ex divisione carnalium
balur mulatio legalis sacerdotii. In novo enim Te- quemdam sibi pasltim rcquirunt. Quod vero Aora-
stamento sacrificium victimarum translatum cst in, ham manu eat abigebat significat quia sancli Palres
sacramentum corporis et sanguinis Christi. Ergoi plebem iltam, manu sanclae operationis, protegebant,
hoc vcrum Chrisli sacenlotium antiquius esl sacer- ab incursu spirilalium vcl corporalium hostium.
dotio legali. Melcbisedecli eniin qui, ul Abraham, Vcrs. 12. Cumque sot occumberet.Solis occubitus
gentilis erat, Levi vero princeps legalis sacerdolii D finem sseculisignificat, quando per Anlichristum te-
adbuc erat in lumbis Abrahae, et qui poslea accepit nebrosus horror, id esl perseculio vel perlurbalio
decimas a populo ipse in Abraham decimatus est, fulura est.
quique postea benedicebant in Abraham a Melchise- Vers. 13. Affligenleos quadringenlts annis. Afflicti
dech benedicti sunt. Semper autein minor a majore sur* ab yEgyptiis, sed ullima parte tantum islius
benedicilur. kmporis.
Vers. 22. Da mihi animas. Id est : captivos reddc! Vers. 16. Generalione quarta revertentur huc,
mihi. Cmtera. Id esl, spolia tolle libi. Moyses dicit : quinta generalione egressi sunt fitii
Vers. 23. A filio subtegminis. Slamen fila dicimusi Lsraelde ^Egypto. Hic vero dicit: generationequarla.
stanlia in lela, subtegmen tramara, quoeper telami Sed utrumque verum est. Nam si per Levi computes,
curril, quaeel pannicula vocalur. quartam invemes generalionem ita : Levi, Caaz,
CAPUT XV. Caaz genuit Amram, Amram genuil Aaron , Aaron
Vcrs. 2. Filius procuratoris domus. Id cst villicii genuit Eleazar, Elcazar genuit Phinees. Caaz in-
« Codd. ambo, fralres.
87 REMIGII ANTISSIODORENSISOPP. PARS. I. — EXEGETICA. 88
gressus esl jEgyplum cuni patre suo Levi : Phinees A misertus es mihi. Videre enim Dei misereri e . Quod
vero filitisEleazari ingressus est terram repromis- autem hic dicil: vidi pbsleriora videntis tne oncor-
sionis. Si vero et quouiodo quinta generatione hoc dat cum eo loco ubi Domimisad Moysen dixi : Non
faclum sit velis scire, per Judam computare debc- enimvidebitme honio et vivel. Ac deinde ! E locut
bis. Judas genuil Phares, Phares genuii Esrom, apud me : tlabit supra pelram. Cum pertrqnsi o, au-
Esrom genuit Aminadab, Aminadab genuil Naason , feram manum meam,el videbisposteriora mea Exod.
Naason,genuit Salmon. Judas ingressus est cum filio xxxiu, 20 et seq.). Illam enira sapienliam, se est
suo Phares jn ^gyptum. Naason vero princeps fuit Deus, invisibilem omni crealurae profeclo nullus
tribtis Judaein descrto, cujus filius intravit jn ter- videre polest. Potteriora aulem Dei mysteri m est
ra:n promissionis. incarnationis Chrisli per quam videri ab ho inibns
Vers. 17. Cum occubutsset so>. Qccubitus sotis potuil. Unde et bene dlxil: Cum periransier . Nam
fineinsaeculisignilicat, caligo tenebrosatribulationem transire hominis est.
el.angusliam quse futura erat. Clibanusvel lampat CAPUT XVII.
ignis transiens per divisionet significal judicium quod Vers. 5. Non vocaberis Abram, sed Abt ham.
per ignem exercendtim est, quo separandi sunt elecli Abram interpretalur pater excelsus. Abraha vero
a reprobis. pater multarum gentium. Tradunt Hebnei qu d de
Vers. 18. A flumineJEgypli. Fluvium Mgypti non nomine Dei qtiod quatuor litteris scribilur, u de et
Nilum debemus acc;pere, sed Rinocoluram fluviolum leiragraramaion vocalur et ineffabiledicitur, te lil-
qui dividilPalaestinam et 4£gyptum. teram scripserit Deus et addiderit nomini Abr ham.
CAPUT XVI. Similiter de nomine Sarai jol lilieram tulerite eam-
Vers, 1. Igitur Sara uxor Abraham non genuerat dem Ite addideril. Nec mirum, si nos pro be a lahe-
liberos. Quomodopotest Abrahara excusari ab adul- mus, quia Hebrsei pro Ite scribunt, se<lper a pro-
terio, qui vivente uxore suaancilloejunctusesl? Sed nuntiant. Vocalur autem Abraliam paler mult rttm,
necdum promulgala erat Iex Evaugelii unius uxoris. subauditur, gentium : quia omnes gcnles in ejtis
Simul eiiam audieral multiplicandum esse genus semine, id est, in Chrislo ctediturae erant. arnf
stium sicul stellas coeli. sed nesciebat per quam vero inlerprelalur princeps mea. Sara absolule pri«-
mulierem, quia Saram slerilem noverat. Non ergo ceps, ut subaudias omnium animarum in Chr slum
fuil in cbncumbendq libidinosa voluplas, sed pia credenlium.
propagaridse.prolischaritas. Simul eliara dicendum Vers. 7. Fctdere sempilerno. Quserunt multi quo-
fjuia boc voluntale nimisecogenliaeuxoris fecil quae, P modo dictum sil sempiternumfwdus, cum nequa uam
quia ipsa filios habere non oolerat, ex aliaeos susci- jn aeternumduraverit. Sed hic sempilernnm pr sm-
pcre cupiebat. culari ponilur quod Grseceeoniondicilur. Eon nim
Vers. 2. Sed forte ex itla suscipiatnfilios. Ut illa Grxce lam sempiteriium quam saecularevel te npo-
paricnle filtum susciperel et in locum proprii ado- rale polesl accipi. Vel magis propter spirilale l si-
plaret. gnificniionem dicilur fcedussempilernum,quia f dus
Vers. 9. Vocabis nomen ejus Ismael. Qui audilio Christi el in nrvuni fidelium ciedentium qui sunt
iuterpretatur. Quia enim angelus dixil: Eo quod au- spirilales filii Abraham nullofine lerminabitur.
dieral Dominusvocemluam, liinc sumpta elymologia Vers. 10. Circumcideturomne mascutinum in vo-
vocatus estlsmael, id est auditio. bis. Jure Abraham lex ista constiluta est ut, uia
Vcrs. 12. Hic ferus homo erit. Id esl agrestis el priraus homo per praevaricalionem mandal rum
ruslicus. Pro quo LXX dicunl: Hic erit Phara.Phara Dei displicuerat, Abraham signum foederis sset
interpretatur onager, significans aulem Sarracenos, inter Deum el hominem ". Secundo, ul per ha c a
qui de Ismael ducunt originem, qui per latam soli- caeteris nationibus discernerenlur in corpor us.
ludinem incerlis sedibus vaganles impugnant omnes Tertio, ul hanc eo membro suscipientes in qu do-
eremi yicinos et ab omnibus impugnanlur. Allego- D minari libido solet discerent caslilalem sibi ser an-
rice hoeduaemulieres, exponenie Aposlnlo (Galat. iv, dam el omnem impudicitiam recidendam.
22 et seq.), Syriagogamel Ecclesiam significanl.Agar Vers. 12. Tam vernaculus, quam emptitius. ive
quidem Synagogam quoein servilulcm generat po- servi qui dominali sunt, sive qui exemplione v ne-
puliim Judoeorum qui feri sunt el agresles, jugum runl. Et quia Dominus omnium est creator nu um
Dominileve et fidem ejus nolenles recipere, ideoque excipit a salnte, nec cujusquam accipit person m,
dispersi, et vagabundi sunt per loium orberii et om- sed omnium miseretur.
nibus maxirae Christianis conlrarii. Sara vero Ec- Vers. 14. De populo suo. Id est de coetu san lo-
clesiam quae primum slerilis et infecunda fuit, posl- rum. Unde el legimus : Tu autem ibit ad popn um
ca vero in libertatem fidei et graliae plebem calholi- tuum , quia pactum meum irrilum fecit. Pac um
camgencravit. scilicel illud quod Ad* in paradiso datum est, in uo
Vers. 13. Tu Deus, qui vidisti me. Hoc esl, qui omnes peccaverunt (Rom. m, 12). Omnes enim au-

Cod. Teger., et Abraham..Idem scripserat priina manus in cod. Garst.,sed alia antiqua corre.xil,
miium.
89 COMMENTARIUS1N GENESIM 90
saliter in Adam fiiimus, ct ideo originalis peccali rei A pariterunt. Ttinc ergo Dominus venit qttando niysle-
sumus. Hoecautem circumcisio quae in uno membro ritim incarnalionis Abrahae ostendit, quia lex quce
fiebat significat circumcisionem spiritalem quoe in per Moysen data est, el prophetia quae per Eliam
corde et in omnibus mcmbris exhibcnda est. Cir- designatur, semper ejus praedixerunt adventum.
cumcidendum est cor a noxiis cogitalionibus, cir- Vers. 6. Accelera, tria sata simitw. Satum genus
cumcidendi sunt oculi ne vidennl vnnitatem, cir- est mensurae. Tria sata tres significant filios Noe, a
cumcidendoe sunt aures, id est, oblurandoe ne aii' quibus disseminalum omne genus humamim post di-
diant sanguinem, el sic in omnibus sensibus cele- luvium. Per tria sala significabatur Ecclcsia et do-
branda est circumcisio. ctrina evangelica per tres mundi partes dissemi-
Vers. 17. Risit. Nondubilalione, sed gaudio credens nanda. Hinc et in Evangelio mulier, id cst, Ecclesia
promissioniDei.Unde et filius cjtis Isaac, id est ristts dicitur accepisse fermenlum evangelicoe doctrinae el
vocatus est. Sara vero postea incredulitale risii, abscondisse illnd in tribus farinm salis (Lnc. xm, 21),
unde et increpari meruit. id esl, in tribus mundi parlibus, Asioevidelicet, Afri-
Vers. 20. Super Ismael quos/tte exaudivi le. Dixi- coe,Europac, donec fermentaretur totum, id est, donec
mus superius Ismaele Judseos significari qui aucti omnis mundns crederet. Panis significat unitalem
sunt carnali generalione in immensam mulliludi- " credenlium, qitia panis cx mnltis granis conficitur.
ncm. Unde per prophetam dicitur: Gloria ejus ab Azymi vero fuerunl, qnia unitas sanctoe Ecclcsiai
utero, et vulva et aconceptu (Ose. IX, 11). —Duode- incorrtipla est. Subcinericei vero , quia sancli per
cim ducet generabit. Id est duodecim apostolos,
potenliam igne Spiritus dccocti sacrificium vcl cscam
raaximos duces Ecelesioe, qui ex illo populo nati 'delectabilem sc
ipsos Deo faciunt. Vitulus de ar-
suni. Vel duodecim duces dicil duodecim ipsius po- mento Cliristus est secundum Iiumanitalem ex pa-
puli tribus. tribus, de quo per Psalmislam dicitur : Placebil Deo
Vers. 21. Paclum meum slatuam cum Isaac. Quia
super vilulum novellum (Psal. LXVHI,52).
misericordia et gralia ejus in populo est Chrisliano. Vers. 8. Tulitque butyrum et lac. Lac cibus infan-
Vers 23. Circumcidit Ismaelem et cunclos mares. tioe cst, ideoque designat veterem legem. Rutyrum
Quaeri potesl, si mares circumcisionc salvabantur, vero pinguc ct coagulatum doctrina est evangelica
feminae quomodo salvabaiilur, quae non circumcide- solido cibo sanclos reficiens. Vitulus coctus Chrislum
baulur? Ulique fide et hostiarum oblatione, quo- passum significal: Stabat sub arbore. Arbor crucem
modo et per anle diclum proeceptum circumcisionis significabat, sub qua Abraham stabat, quia myslc-
sancli homines mundabanlur, jnxta quod Paulus rium passionis Christi inspiranle Deo jam conlcm-
dicil: fide purificans corda (Acl. x, 9). plabatur
CAPUT XVIII. Vers. 9. Ecce in labernaculo esl. Abraham foris
Vers. 1. Apparuil ei Dominus in convalle Mambre. cum angelis eral; Sara in tabernaculis latebat: quia
Quseri potest juxta litteram, si Abraham angelos sapierrtitrm el doclorum est aperle praedicare, exem-
inlelligebat esse qui in figura hominum apparebant, plis alios inslittiere. Infirmi vero quinque et minus
cur eis ea quae morlalibtis conveniunl obsequia prse- docti se apud se conlinere debent et doctoribus subdi.
paravit? Fortassis quia primo homines esse crede- Vers. 11. Desierant. Id est, cessaverant. Sarm fiert
iial, postea vero ex his quoe ab illis dicta sunt vel muliebria. Id esl menslrua, quod cum conlingil mu-
facta angelos intellexii. Intelligebat eos csse angelos, lieri, inbabilis jam esl ad procreandos filios.
cum eos ad coelum reJire vidcbat, sicul in libro Vers. 20. Clamor Sodomorum et Gomorrhmorum
Judicum de Manue legimus, qui primo videns ange- multipticatus est. Ut beaius Gregorius dicit, pecca-
ium Iioniiuemesse putavit, dicens : Tu es ille vir qtti lum cum voce esi peccalum in actione: peccalum
locutus es mulieii (Judic. xm, 11) ? Cumque ei hti- aulcm cum clamore est peccatum cum libertate.
manilalis causa lircdimi fecisse voluisset, dicit ei Quia crgo Sodomitae libere et invcrecunde omnem
angelus: Si cogis me, non comedam. Sin aulem : irapudicitiam exercebant, imo in pessimis sceleribus
offer illud Domino. Cumque boc fecisset, et ftainma lsetabanlur et exsultabanl, idco clamor eorum dicitur
sacrificii ascendcret, angelus iri flamma pariter pervenisse ad Deum.
ascendit. Cselerum de Sara nulli dubium quod ho- Vers. 21. Descendam et videbo ttirum clamorem
miiies esse putabat. Nam et ncgare ausa est qnod qui venit ad me opere compleverint. Clamor quideni
angelus dixit ad Abraham : Cur risil Sdra uxor lua ? ad Deum pervenerat, sed non staiim puniuntur, nisi
Nega-vitenim, el dixit: Non risi. Angelus descendisset et vidisset utrum hoc perpe-
Myslice Abraham triplicem gessil figur.nm, Dei trassent. Mox autem, ut inventum esl, absque dila •
videlicet Palris in eo quod Isaac obtulit. Geslat el tione misso ccelitus igne consumpti sunt. Ubi docc-
figuram Filii in eo quod de doino sua et cognalionc mur nou facile auditis quorumdam criminibus cre-
exivil. llic vero unamquamqiie sanclam significal dere: stalim vcro, ul res probala fuerit, conttMio
animam quaeDeum in hospitir suae menlis cum gau- ultio subsequitur. Qnod autem dicilttr : descendam
dio suscipit. Tres viros qui ei npparuerunl, qui- cl vidcbo, more noslro Deus loquilur tanquam dubi-
dam inierprelanlur Chrislum, et ipsum Moysen el ians et ignorans, cum lamen ipse sanctam et ralara
Eliam qui eliam cum eo in monle irausligiirali ap- habeal scientiam.
91 BEMIGII ANTfSSlODORENSlS OPP. PABS. L —EXEGETICA. 92
Vcrs. 26. Non delebo propter quinquaginta. Quin- A sseculi. Unde et merito in statuam talit ve sa fujsse
quagenarius numerus dicalus est pceniienliae. Unde dicilur, quia suo exemplo, veluli salis con imento,
el quinquagesimus psalmus in pccnilentia canlalus mentes legeniium vel audienlium ne lalia aliantur,
est. Quod ergo dicit: Non delebd propter quinqua- edocet.
ginta, ostendit poluisse eos ab imminenti interilu Ii- Vers. 20. Ett civitat parva. Id est, Sego quse an,-
berari, si ad pcenitentiam confugere voluissent. Quod lea Bale dicebatur/secundum qnod dixil: st civitas
aulem paulalim descendendo ad decem pervenit, os- parva, quw vocata est Segor, id est parvula Myslice
lendit neminem posse salvari, nisi eum qui crucem mons celsitudinem virtulum significal ad em nos
Chrisli ferre eumque sequi sluduerit, et decem legis angelus cohortatur, dicens : In monte salvu te fac,
proecepla impleverit. Denarius enim crucem Chrisli sicut vcrbi gralia est conlcmplris oranium faculta-
designat, quia decima liltera qua denarius numerus lnni, Ad quam perfectionem Dominus invila dicens:
exprimitur figuram habet crucis. Si vis perfectus esse, vade, et vende omnia q habcs,
CAPUT XIX. t da pauperibus, el veni, sequere me, el ha bis the-
Vers. 1. Occurril obviam eis. Ex hoc et ex mullis taurum in cmlo (Matth. xix, 21). Qui vero viderit
atiis Scripturarum locis virlus hospitalitatis com- ad hunc monlem non posse conscendere, elius esl
mendalur dequa et bealus apostolusPelrus [Paulus] ul in Segor, hoc est, in parvula remaneat, ntentus
dicil: Hospitalitatem nolite oblivitci. Per hancenim laicali vita et communi conversatione, q m post
placuerunt quidam angelit Itospilio receptis (Hebr. arreptum virlniis monlein ad humilia, id e ad ssc-
xin, 2). cularia redeat. Virginilas quoque celsissim s mons
Vers. 8. Habeoduat filiat. Quseri solel utrum hsec est ad quem doctor genlium hortalur, dicens Bonttm
compensatio fleri debeal, ut videlicet minus pecca- est homini,si sic permanseril sicutet ego(I Co . vn, 8).
tum fieri permillamus ul gravius deliclum vitelur. Hortatur ergo angelus Lot ul ad hunc mon m con-
Ecce enim Lot filias suas incestui tradere voluit, nc scendat, fugiens incendia libidinum. Sed qui se vidc-
inajus peccalum contra naturam in viros commitle- ril hoc non posse servare descendai ad Se or, hoc
retur. Sed boc perlurbato animo dare debemus. Ne- esl, utatur legitimo conjugio, quin n elius ediocri
sciens ergo quid ageret, vel quo hospites a, quo ho- bono uli quam per abrupta libidinum pr cipiiari.
mines pularet, boc egisse credendum est. TJnde et Dominus aposlolis dicenlibus: S sic est
Vers. 11. Percusserunt cmcilate. Quoddam genus causa uxorit, non expedit nubere, respond t: iVon
caecilatis est quod Graece aorasia dicitur, id est, avi- omnes capiunt verbum hoc, sed quibut datum esl: qtti
<lentia,qua quoeJain.videnlur, quoedamnon videntur. i polest capere, capial (Malth. xix, 10 et seq.). t Apo-
Sodomilaeergo alia videbant, sed ostium Lot videre slolus: Propter fornicdtionem, inquit, unu quisqtie
non poleranl. MoralHer Lot justos significal, Sodp- suam uxorem habeal (/ Cor. vn, 2).
mitw invidos et delractores designant, qui quodam- Vers. 24. Pluit Dominut ignem el sulphur e catlo.
niodo ostium quwrunt per quod ad Lot irrumpant, Ignis ardorem babet, sulphur fclorem. Q ia ergo
quando homines bona facla reprehendere volunt, sed isli flamma libidinis arserant el in fclor carnis
non possunl invenire aditum reprehendendi, quia versabantur, jusie simul igne et sulphure p ierunt.
itlo virtutis claustro munito comiDlores mentium Considerandum hocloco quod primos pe catores
nibil habent quod reprehendant. aqua diluvii exterminavit, quia et ipsi imiliter
Vers. 14. Locutus est ad generos suos. Quidam carnis concupiscenlia Deum oflenderant. S domiloe
pulanl Lot babuisse filias quoe viros haberent quos vero graviori supplicio, id esl: ignis et s Iphuris
appellavit generos, et illas cum marilis in Sodomis diluvio perierunt, quia illi, licel mensuram xcede-
remansisse, duabus aliis quse sine marilis erant cum rent, naiuraliter lamen peccabant cum femi is, isti
patre egressis. Sed alia translalio dicit aperte: Locu- vero, irrationabililer et contra naturam, ide gravis-
tus ett ad sponsosqui accepluri erant filias. Ergo non- simo supplicii exemplo damnali sunt.
dum eranl gcneri, sed esse volebant. ) Vers. 29. Recordalut est Abraham. Hi verbis
Vers. 17. Salva anitnamtuam. Allegorice Lol fuga oslenJilur merilis Abrahae Lot- fuisse lib raliini,
de Sodoma, qusejuxta aliam significationem coecitas licet Scriplura eum appellet esse juslum. Se scien-
interprelalur, significat abrenunliationem cupidila- dum quia non perfecte justus erat, sed jux quem-
tum et illecebrarum soeculi. Prsecipilur ergo Lot ut dam modum. Sive justus fuisse dicitur ad co para-
fugiat incendium Sodomseel ne relro aspicial: quia (ioncm Sodomitarum inier quos vivebat, q i omni
pmnis post perceptam gratiam vias vitoe ingressus immunditia el iniquilate repleli eranl.
non debet ad ea quse dereliquit ilerum redire, juxla Vers. 30. AscendilqueLol de Segor. Quse endum
qtiod Dominus dicit in Evangelio praccipiens : In illa est quare, cum ipse pelierit ut Segor habitar l, hor-
die, qui fuerit in leclo vel in agro non redeat relro tatite angelo ut in monte salvarelur, ilerum relicla
(Luc, xvii, 31). Exemplum quoque commemorans Se.gormontem conscenderit. Sed ex hoc vera idetur
uxoris Lot quae, cum relro respiceret, in siatuam Hebracorum opinio qui dicunt hanc civilale lerlio
salis versa reraansil, significans eos qui post profes- lerrse motu corruisse. Hoc sciens Lot timuil i i esse,
sam servitutis •>Dei relabunlur ad concupiscentias rcputans apud se quia si aliis slantibus hsec ce iderat
> Cod. Teg., qitos hospites. b Ita utcrque cod.
93 COMMENTARIUS IN GENESIM. 94
mmto facilius nunc ahis pereunlibus ipsa qttoque A Christi prsciendil qtti nos et in proescnli per baplis-
posset perire. Et propler boc peccatum infidelitatis, nmm vetere homine exuit, et in futuro per resurre-
quia angelo non credidit, dicunl conligisse ei scelus ttionem circumcidit innobis omnem mortalilatem et
incesti. corruptionem. Nam et quod in octava die circumcisus
Vers. 31. Pater nosier senex est. Pulabant filise esl Isaac designabattir octava saeculiselas, quando
Lot omne genus hominum ubique defecisse, nullum- generaliter resurrectio mortuorum celebrabilur.
que virorum remansisse nisi palrem suum. Ideo hoc Vers. 8. Fecit grande convivium. Juxla litleram
cogitaverunt ut ex palre semen servarenl. Quarum convenienlitis fuit ut in die nativitatis vel circumci-
adulterium Origeues mullipliciler excusat, quia hoc sionis ejus Abraham epulum faceret. Sed vir pro-
non libidinoso animo sed sludio reparandac prolis pbetico plenus spiritu hoc in die ablactationis facere
egerunt. Lot vero inexcusabilis est primo, quod maluit. Significabatur enim per hoc, qua lunc Deo et
angelo non credidil, deinde, quod vino inebriatus angelis feslivitatem quodammodo facimus quandp
esl; sicque minus peccatum fuit ei causa majoris lacle infantiae dimisso in virum perfectum evadimus
criminis. et solido jam cibo utimur.
Vers. 35. Ac ille non sensit, nec quando illa accu- Vers. 9. Ludenlem, Tradunt Hebroei quod idola
buit, nec quando turrexit. Hoc Judaei in tanlum non fecerit quasi ludens quibus infantiam Isaac deciperet.
recipiunt, ut quoties liunc locum legunt compun- Bealus quoque Hieronymus dicit quod quasi major
ganlur. Dicunl enim non posse fieri ul homo non per ludum primogenita sibi pracsunipseril., \bsolute
senliens concumbat. autem possumus dicere quod eum lubricum et Iasci-
Vers. 37. Peperilque major filium, el vocavit eum vum facere volebat, sicut ipse eral. Unde etAposloIus
Moab. Moab ex palre inlerprelalur. hunc ludum perseculionem appellal dicens : Sed,
Vers. 38. Minor quoque peperit filium, et vocavit lunc sicut is qui secundum carnem nalus est perse-
nomen ejut Amon. Amon filius poputi mei, vel filius quebatur eum qui tecundum sviritum, ita et nunc
generis mei interpretatur. Isti fructus sunt ebrietalis,- (Gal. iv, 29).
Moabitse et Amonilae, id est, qui ex palre sunt dia- Vers. H. Dure accepit hoc Abraham. Licet enim in
bolo,juxla quod Dominus lalibus dicit : Vos expatre mysterio ista fieri cognosceret, lamen palerno affectu
diabolo estit (Joan. vm, 44). Et sunt filii populi erga filium movebatur.
invidentis etpersequenlis sanclos. Vers. 14. Bersabee interprelatur puteus septimus
CAPUT XX. vcl puteus juramenti. Sed locus ille necdum hoc
Vers. 1. Peregrinalut est in Geraris. Geraris lerra „ nomen habebat. Undeet per praeoccupalionem acci-
'
est Palaestinorum. piendus est.
Vers. 2. Misil Abimelech, el lulit eam. Quaeri Vers. 13. Abjecit Agar puerum. Non quo eum in
potest in illa jam aelate quomodo amari poterat Sara, scapula portarel qui, quando circumcisus esl, tre-
cum esset anus decrepila? Sed hoc mirandum polius, decim annorum : sed abjecit eum ab animo et cura
quam quserendum, quod lanlus decor formaein ea sua etim repulit. Sic enim usualiler loqui solemus :
fuerit ut nec seneclus ejusdem pulchriludinem potue- abjeci ex animo.
rit derogare. Vers. 17. Exaudivit Dominus vocem pueri. Malre
Vers. 6. Custodivile, ne peccarcs in me. Cum oixit flcnte pueri vocemdicilur exaudisse, quia pro illo et
Domiuus : Custodivi te, ne peccares in me, ostendit non pro se flebat, sicque vox matris quodammodo
qtiia qui lalia agunt in Deura pcccant, licct peccamcn vox pueri erat. Typice Agar Synagogam designat,
adullerii apud saeculi homines aul leve aut nullum Israael plebem Judaicam. Portalur Ismael ab Agar :
puletur. et peccalor populus Jndaeoruin gravi malediclionis
Vers. 12. F«7iapatris mei, et non filia matris mew. pbndere cervices malris suoeSynagogaepremit. Panis
Alia translalio apertius dicil: A palre, et non a matre. queni porlabat significat panes proposilionis, qui in
Fucrat enim filia Aran fralris Abraham, soror Lot. pj mensa sanclificati erant. Aqua quse-eis defecit signi-
Vers. 16. Hoc erit velamen oculorum. Id est : in ficat legalem purificalioncm, sive eliam carnalem
funeris praeparalione : Mementoque te deprehensam. Scribarurn et Pharisoeonim doctrinam quse in pelle
Hoc quasi jocandp dicit moncns eam amabiliter ne morlua, lioc est, in carnali observalione conlinebatur
hoc auderet facere, ne similiter deprehensa videretur. et observalores suos juxla litteram occidebat non
Myslice loco hoc Abraham Chrislum significat, Sara liabens spiritum vivificanlem. Quod Agar puerum tub
vero Ecclesiam. Abrabam honorabalur propter Sarse arbore projecit eos significat qui in Christum ex illo
pulchriludinemelChristuslaudatur in mundoethono- populo crcdentes umbra passionis et crucis protege-
ratur per Ecclesiam; .quia sicut Psalmista dicit : banlur.
MirabilisDeus in sanctis suis (Ps. xvn, 36). Habebat Vers. 18. Surge, el lolle puerum, el tene manttm
Sara virum, sed latebat, et Ecclesia habet Christum, ejus. Hoc est junge te illi, et ambula cum iltos Sic
sed videtur in praesenti receptus secrelis coeleslibus. faciunt ambulanles simul. Juxta lilteram intelligimus
CAPUT XXI. malrem se abscondisse, quando dis.it: Non videbo
Vers. 4. Circumeidit octava die. Circumcisio, cum morienlem vtterum. Monet ergo eam angetus ut rever-
ob multas figuras prsecepia sil, specialiter fignram talur ad puerum, ettoltat etim, non de lerra erigendo
95 REMIGII ANTiSSIODORENSISOPP. PARS. I. — EXEGETICA. 96
vcl portando, sed in sua cura et providenlia susci- A regnavit Roboani filius Salomonis, quoedici ntur Ju,-
piendo. da, crnn quibus erat et tribus sacerdolaji , id est
Vers. 23. '. erra m qtta versatus ei advena. 11 esl Levi. Asinus quem secum ducebant stult tiam Ja-
in PaLestina, Abraham enim in Geraris babilabat daeorum designat. Asinus enim quodporlab nescie-
peregrinus. Gerara vero est qtiae nunc Palmstina bat: et Judaui in libris proplieticis Christ l Iege-
Salutaris dicitur ubi natus esl Isaac, licel qiiidam bani, sed venicnlem non inxelligebanl. Und et bene
asserant eum ad ilicem Mambre nalum. eis dicitiir: Exspectate hic cum asino. Usq ic hodie
Vers. 31. Vqcatus est locus Bersabee. Puleus Se- enim el iisque ad fuiem sseculi quasi ex peclant
ptimus, propler sex agnas quoe ibi immolatoe sunt. Christum cum stultilia sua ut Aposlolus dic t: Cwci-
Vel puteus Juramenti, quia uterque ibi juravcrat. las ex parte conligit in Jsrael, donec plenil do gen-
Sabee utrumque sonat, el septem et juramentum. littm introeat, et sic qmnis Israel salvus fia (Rom.
Hoc loco quscrendum quid sit quod superius legilur xi, 25). Quod dicit: Postquam adoraverimu , rever-
Agar sletissc ad puteumjuramenti quod postea lon- temurad vos, significat quod impleta passio e in ul-
go tempore factum est. Necdum enim ita vocabalur. lima saeculiaetate reverlalur Deus, et reco icilielur
Ergo per prolepsin, id est per praeoccupalionem ac- Judseis credentibus. Quod aiilem tertio di elevalis
cipiendum est: qui modus loculionis usitalissimus est B oculis, tres dies tria significant sseculi lemp ra anl.e
in divinis Scripturis, quamvis potueril essc illo tem- legem, sub lege et sub gralia. Nam el Dei I*lius die
pore jam puteus. Quod si ita est, lunc per recapi- lertio ad nuptias dicitur venisse et aquam ii vinum
tulationem locus iste accipiendus est. converlisse, quia lertio sseculi tempore venit d con-
. Vers. 33. Plantavit nemus in Bersabee. Supra ui- jungendam sibi Ecclesiam el legis litleram n spiri-
citur quod non dederitei Deushoereditatem nec pas- talem inlelleclum.converlendam. Aries qui pparuit
sum pedis (Act. vn, 5), ut Paulus aposlolus dicil. Ahrahse bumanitatem Chrisli designat de q o bene
Sed intelligimus circaputeum fuisse aliquod spalium dicilur quod hmreat cornibus inter vepres,qu" ChriT
terrae quod sirnul cum puleo in dominium cessil. slus cruci affixusest, manus ejus in cornibus id esi,
CAPUT XXII. in brachiis crucis haerebant. Sive hmrebat i ter ve-
Vers. 1. Tentavit Deus Abraham. Est lentalio pres, quia spinis coronalus est. Quod anle l aries
quae probat, non ea quoe dnmnat. Tentavit ergo eum immolatus est, Isaac autem evasit, signifi l qnia
non quod ipse aliquid disceret cui omuia nuda sunt per humanilatem pati poluit, per divinitat vero
et aperta, sed ut ipsum Abraham sibi ostenderet ul impassibilis mansit. Nam duoesunl in Chri to sub-
cognoscerel quantae fidei in Deura esset. stantiae vel naiurse. Juxla liltcram quia arie corni-
Vers. 2. Super unum moniium. Hebraei tradunl C bus haerebat inter vepres, inde Judsei in solei nitati-
vel autumant hunc monlem esse Moria, in quo bus lubis corneis solent canere, ut per hoc emor
postea templum Dei ei Dabir, id est oraculum est sit Deus eorum et repropilielur illis propter i agnam
aedificatnm. Unde et mons Moria lumen vel iltumina- Abrahseobedienliam.
tus inlerprelatur. Vers. 14. Inmonte Oomtnus videbil. Ho-quasi
Vers. 12. Cognovi. Id est cognosci feci. proverbium obtinuil apud Judaeos ul quolies aliqtia
Vers. 13. Hwrentem cqrnibus inter vepres. Aiia necessitale vel angustia tenentur, dicam : / monte
translatio ipsum verbum ponit Hebraicum, dicens: Dominus videbil, vel ut in Hebraeo habet r : In
Hwrentem in virgulto Sabee. Sabee condensum vel monle Dominus videbilur, boc est miserebitu cl li-
spissum inlerprelatur, per quod significat densilatem berabit nos.
virguttorum et veprium in quibus cornibus haerebat Vers. 16. Per memettpsumjuravi, dicit D minut.
aries. Juxta litteram magnum nobis exemplum da- Omnis Itotnoper majorem se jurat, ut Apost us di-
tur magnae obedientiaesancli Abraham, qui cum uni- cit, Deus Jtnlem, quia neminetn se habel majo -
cum filium haberet atidisselque a Domino : In Isaac rem, per semelipsum dicitur jurare (Hebr. vi, 15
vocabilur tibi semen, tamen non dubitavit eum offer- D : et seq ).
re Deo, credens, quoJ et Aposlolus dicil: Quod a Vers. 20. Melcha soror Sarm. Abraham Saram
mortuis eum posset resuscitare (Hebr. xi, 19). Al- duxil uxorem, Melcham vero Nachor.
legoriceA6ra/iam DeiPalris hoc loco gerit personam, Vers. 21. Hus, ex quo terra Hus dicilur i Job :
1'saac Domini Jesu Chrisli. Immolatio Isaac passio- Buz vero, de quo Buziles, vocatus est Elia queni
nem Cliristi designat. Bene aulem dicilur : Ipse por- cliam auluniant HebraeiesseBalaam. Gamuel alretn
tabal ligna holocausti: quia Chrislus cruccm suam Syrorum. Quod dicit.palrem Syrorum non es refe-
bajulavit, juxta qtiod in ejus passione dioilur : Et remltim cis qui boc nunliabaiit, sed polius ci qtii
bajulans sibi crucem exiit in locum qui vocatur Colgo- longo posl lempore scripsit.
tha (Joan. xix, 17). Duo viri qui comilabanlur CAPUT XXIIL
curaAbrabam, populus Judaeorum. Duo nutem ideo, Vers. 3. Heth a quo Hethoeidicunlur.
quia ille populus post mortem Salomonis divisus est Vers. 7. Surrexit ef adoravit. Cum Dominu dicat
in duo regna, in decem videlicet tribus quibus Jero- in lege : Dominum Deum tnum adorabis et li soli
boam imperavit, quse vocantur Israel, cl in duas servies, quid est quod Abraham homiucs gattir
alias tribus, Juda videlicct el Benjamin, super quas adorasse? Sed aliud ost, Deum-adorare eo nodo,
97 COMMENTARIUSIN GENESIM. 98
quo solus colendus cl ndorandus est; aliud, qi:o se A sus cst ul invitalos ad paralam ccenam venire face-
sancli homines invicemveneranlur aiquc siiscipiunt, rct. Misit servus mr.num sub femore domini sui
quamvis non dixerit: Dominum Deum tuum solum Abraham, quia doctores sumnia veneratione incar-
adorabis, sicut dixil: Jlli toli servies. Est enim scr- nationem Christi suscipiunt. Et non super femur,
vitus qnsesoli Deo debetur, quoeGnece lalria dicilur. sub femore manum ponil, quia carnem Chrisli a
Unde et idololatroedicuntur qui relicto crealore crea- carne coeterorum homirium longe dislare inlelti-
turoeserviunt. Nam quod Aposlolus dicit : Per cha- guiil. Cbrisii enim caro de Virgine sine labe pec-
rilatetn servile invicem (Gal. v, 15), de illa servilu- cali nnta est. Rebecca quae palienlia inlerprelatur,
tc dicluin est qua saucli homines se prseveniunl si- Ecclcsia esl ex genlibus quae per patienliam virtutes
bique obsequuntur, quoc Groccedulia dicitur. Unde suas cuslodit. Fons ad quem servus stelit significat
et servos dttlos vocamus. Quod vero in Apocalypsi fluenta doctrinae evangelicae, vel eliam sacramen-
angelus volentem se Joannem adorare prohibuit, di- irim baptismaiis ad quod festinabat jam Rebecca,
ccns : vide, ne feceris, fortassis aliquod diviniim in id est, Ecclesia ; cuiii hydria.id cst cum Verbi
angelo suspicatus fueral Joannes el ideo sicut Deitin mensura. Cenc niitem lnjdriam de scaputa super
voluerat adorare, idcirco prohibilus esl. ulnas deposuUse dicilur. Per scapulas cnim inlelli-
Vers. 17. Confirmaltisqueager esl qttondam Ephro- B gitur voluiilas bona in qua primum fideiu suscepit.
nis. Primum dictuni est Ephron, id est confirmaltis Per ulnam vero operalio, quae fidem subsequitur.
et perfectus, sed poslquam prelium ex sepuliura ac- Oinamcnta qtiibus servus Bebeccam decoravit virtu-
cepit, licet cogente Abraham, immutalum esl nomen les et prrecepla doclorum snnt. Inauris enim hiimi-
ejus et dictum est Ephran, id est infirmus vel im- litatem boni auditoris signilical qua in dileclione
perfectus. Audianl hoc qui sepulluras mortuorum » Dei et pro.ximi proficit. Unde et duos siclos inaures
venduni. Si enim ille qui licet invitus tamen qtio- habuisse dicuntur. Armillm vero obedicnliam boni
niodo adduci poluil ul prelium de sepullura acci- audiloris, vel bonam operalionem significat. Quoe
pcret nominis immuiatione damnalus est, mullo nppeudebat decem siclos, quia omnis noslra ope-
magis isti, qui non coguntur, sed ipsi quid exigunt, ralio iu dccem lcgis praeceptis consislit.
damnabunlur et inter perfcclos non compulabunlur. Vers. 22. Postqitam biberuntcameli. Quod Rebecca
Jn quo eral spelunca duplex. Myslice spelunca du- non soluin virodedit potura, verum etiam camelos ad-
plex operalionem reclam et coutemplalionein signi- aquavit, significafquia Ecclesia nulli debelsublrahere
ficat, aclivam videlicet et conlemplalivam. Saraer- verbum proedicalionis, sed sapienlibus et stultis
go in duplici spelunca sepelitur, cum anima fidelis in commune annunliare. Hinc Paulus dicil: Grw-
cupiditalibus et desideriis saeculi morlua sub boni C cis el barbaris, sapienlibus et insipientibus debi-
operis et conlemplationis legmjne celatur. Unde ct lor sum ( Rom. L, 14). Vel aliter. Per camelos car-
aposlolus Paulus dicil: Mortui estis, et viia vestra ncm nostram debemus accipere. Cameli ergo ad-
abscondita est cum Chrislo in Deo. aqiianlur, quando cura corporis agilur, non lamen
CAPUT XXIV. in desideriis, sed in necessitate, ut Rebecca sive
Vers. 2. Pone manum tuam sub femore meo. Judsei anima gestare possit.
dicunt, in sanctificatione Abrabarn, id est, in circum- Vers. 25. Locus spaliosus ad manendum. Locus
cisionejurasse. Sedmeliusest ut boc ad incarnalio- tpatiosus ad manendum quem Rebecca apud se esse
nem Chrisli referamus. Praevidens autem sanclus pa- dicit lex est naturalis quam sancla Ecclesia, ame-
triarcha Chrislum, qui perfeclus essel homo et per- quam ad Cbrislum venirel, babebal, qua diciiur :
feclus Deus, de sua progenic nascilurum, sub femore Quwcunquevultis ut faciant vobis homines, eadetn et
suo proecepit ut mnnum miticret et juraret. Quia vos facite illis (Matlh. vu 12). Ergo per hanc Ie-
cnim hominem et de sua carne nascilurum prsevidil gem nalurse praeparabatur ingressus legi evan-
ideo dixil: Pone manum luam sub femore meo. Quia gelicae.
vero Deum agnovit, ideo subjunxit: Jura mihi per Vers. 29. Habebat Rebecca fratrem nomineLaban.
Deum cwli, id est, per diviniiatem ejus qui de mea D Laban figuram tenet carnalium hominum. Hic ecgo
carne nascilurus est. virum vocal dominum et benedictumDomini appel-
Vers. 13. Igilur ego slo prope fonlem aqum. Bealus lat, quia carnales quique sanclorum doctorum vir-
Auguslinus quserit hoc loco ad lilleram tilriim hoc tules admiranlur eosque honorant, nequaquam
agere debeamus ut signuiu a Deo petamus. Pene enim lamen ad illorum perfectionem imitandam as-
niliil videlur diflerre ab augtirio. Sed aliud est signo surgunl.
aiiquo in quo miraculum sit voluntatem Dei quaerere, Vers. 50. A Domino egressus est sermo. Quia
aliud, in vocibus avium vel muluorum animalium di- sciebant Abranam prophelam esse, idcirco quod
vinationem caplare, quamvis nec illud nisi in summa Abraham a Domino egressum esse dicunt, sive
necessitateprsesumendumsit. Allegorice servusAbra- eliam quia servus Abraham signum a Domino quse-
ham chorum significat sanclorum doctorum. Hic sierat eique mox signum datum fuerat, idcirco Deum
est ille servus qui in Evangelio a Domino suo mis- locutum esse dixerunt.

« Ulerquecod. vendant.
99 REMIGIIANTISSIODORENSISOPP. PARS. L —EXEGETICA". 100
Vers. 61. Igttur Rebecca et pueltw ejus. Puellw A Vers. 67. Introduxit eam in tabernacul m Sarat
quse Rebeccam ad Isaac prosecutse. sunl significant matris tum. Quia Christus Ecclesiam in. 1 nm Sy-
fideles animas quae in Ecclesia simpliciler conver- nagogse conslituit de qua carnem assumps ral. Ac-
sanlur, non tamcn ad thalamum contemplalionis cepit eam uxorem. Quia gratiam quam il a quon-
perveniunt. dam habebat novoe sponsse atlribuit, de ondeus
Vers. 62. Habitabat in terra australi. Id est eam sibi non habenlem maculam, neque rugam.
in Gerara. Mystice puteus videntis elvivenlh(Jerem. Ut dolorem qui ex morte matris acciderat le peraret.
xxn , 24) sancta Scriplura est per qnam Dei cogni- Mors matris est infidelilas Synagogac pro q a Chri-
tionem accipimus. Ipse vivens et videns qui per pro- stus mullum doluit. Unde et in passione icebat:
phetam loquitur : Vivo ego , dicit Dominus. Omnia Trittis esl anima usque ad morlem (Mallh. x vi, 38).
nuda el aperla sunt oculis ejus (Ilebr. iv, 13). Via Non enim pro passione irisiabaiur, sed ro Ju-
quse ducil ad puleum vivenlis et videntis passio daeorum pertlilione. Hunc ergo dolorem le peravit
Chrisli quae nos ad inlellectum Scripturarum per- amore Rebeccse, quiadamnuin el expedilio e unius
ducit. Neque enim aliler eaquae in Veleri Teslamento plebis recompensavit fide et salule omniu gen-
scripta erant intelligere possemus, nisi in passione lium.
impleta claruissent. Et notandum quod dicit: deam- B CAPUT XXV.
bulabat per viam non dicit: ambulabat, sed deam-
butabat. Deambulare namque esl eundo et redeundo Vers. 1. Abraham vero duxit altam uxore Celu-
lter frequentare. Sic el passio Christi diverso modo ram, Quaeinterprelalur copulata vel conjunct . Unde
et tempore frequentala est. Nunc enim a Judaeis tradunt Hebrxn hanc esse Agar malrem Isma lis quse
blasphemiis et contumeliis inscclabalur, nunc cota- prius concubina fueral, sed post mortei Saroe
phizabatur, modo conspuebalur : sic et lali modo Abrahae legilime copulabatur: quod ideo fin unt, tit
per viara suse passionis deambulabat. Quod Rebecca excusent Abrabam ne jam senex et deposit novis
Isaac in lerra Auslrali reperit significal quia sancta nupliis videatur lascivisse.
Ecclesia, reliclo frigore infidelitalis, et calore fldci Vers. 2. Qum peperil. Hi qui de Cetura n- li sunt
succensa ad Christum venit. occupaverunt lerram Trogoditen et Arabia , quae
Vers. 63. Egressus fuerat ad medilandum in agro. Eudemon dicilur, usque ad mare Rubrum.
Quidam codices habent: ad exercitandum in agro. Allegorice sicut per Agar et Ismaelem desi nanlur
Alia quoque translalio dicil : ul loquerelur in agro. Judsei in servitutem generati, ita per Celuram et ejus
Inclinata jam die. Quia vir sanclus jam post nonam filios designantur haeretjci qui in Novo Tesl mento
horam diei ad vesperam inclinalam egressus fueral C sub prsetexlu nominis Christi male de ejus ritale
solus ut Deo spiritales viclimas immolaret, boc fidei senserunt. Unde bene poslea Abraha filiis
est, ul oraliones el hymnos persolveret. Aliegorice concubinarum munera largitus fuisse dicitur, hoere
ager mundus est, sic Domino parabolam suam expo- ditatem vero solus Isaac conseculus est, quia hoere-
ncnte : Qui seminat esl Filius hominis : ager aulem ticis Christus in prsesenti beneficia scienlise c inlel-
esl mundus (Malth. xm, 38). lsaac ergo inclinala ligenfise tribuil, sola aulem Ecclesia catho ca ad
jam die ad medilandum in agro egressus est : quia regnum perducilur.
Dei Filius novissima saeculisetale venit in mundum, Vers. 3. Asturim in negotiatoret transfertur Latu-
juxta quod per prophelam dicttim fuerat : Egres- sim, ms vel metalla cudentes. Lomim, phylarc os, id
tut et in talutem populi lui cum Chritto luo (Ha- cst princepstribuum.
bac.m, 13). Ul exerceretur, hoc est, passionis suse Vers. 8. Deficiensmortuus est. oealus rliero ymus
certamen impleret. Cumquelevattet oculot vidit ca- dicit hoc male addilura scriptorum vilio. Nequ enim
melot venientesprocul. Per camelum, torluosum ani- defectus vel imminutio juslo viro convenit, cn po
mal el sua slruma ponderatum signiflcatur gcnli- lius augeri ct multiplicari debeat Psalmisla di nte:
litas, pravis moribus tortuosa elidololalria prsegra- Justut ul cedrut Libani multiplicabitur (Ptal. xci,
vata, quse quia ex ipsa rcperit quos colerel, quasi O 13). Plemtt dierum. Pleniludo in ortu, actu el obilu
strumosum animal gibbura in dorso portabat. In sanctorum solet inveniri. Et ideo recte Abraha ple-
camelo enim sedens Rebecca ad Isaac venit, nut dierum morluus fuisse legilur, consumma us ct
quia sancta Ecclesia adhuc genlililalis errore confisa perfeclus eral omnibus virlulibus. Econtra in pro-
et quasi suslentata ad Chrisli graliam vocata est. bis omnia quadam imperfeclione notantur. U e et
Vers. 64. Rebecca conspecloItaac de camelo de- psalmus: Viri tanguinum el dolosinondimidiabu l diet
scendil. Quia Ecclesia cognito Chrislo se.pro suis er- tuot (Ptal. LIV,24). — Congregatut ett ad po lum
roribus confusa humiliavil. Unde et bene se pallio tuum, id est ad multiludinem praccedenliumpa um.
operuisse dicitur, quia confusione el erroris sui ru- Vers. 13. Primogehitum Itmaelit Nabaoth. qtio
bore se operuit. Unde et Paulus quibusdam Ioqui- bmnis regio a mari Rubro usque ad Euphratem Na-
tur : Quem fructum habuitlit tunc in his, in quibus balhwa dicitur.
nuttc erubescttis? (Rom. vi, 21.) Nam et Psal- Vers. 18. Ab Hevita. Id est ab lndia. Coram ctw
misla dicit : Operuit confusio faciem meam (Psal. • ctit fralribut obiit. Id est in manibus fra runi
LXVIH ,8). suorum, omnibus videlicet adhuc superstil us,
Ifll COMMENTARIUSIN GENESIM. 102
et nullo anle eum morle praercplo. Fratres autem l nuxilitim mali stiperanlur n bonis et vilia cedur.t
pro filiis posuit, sicut et eo loco ubi in seqtienlibtis virliilibiis.
Jacob dixil ad Laban : Quid peccavi libi, ul inseuue- Vers. 25. Qui prior egressus fuerat, vocatus esl
reris posl me ? Pone coram fralribus nteis et fratribus Edom vel Rufus. Edom enim interpretattir rufus vel
tuis. Neque enim Jacob ibi alics fratres habebal quam rubeus, a quo Idumsei vocantur. Hispidus, id est se-
suos liberos. losus, quod Hcbraice dicitur Seir a quo mbns Seir
Vers. 20. De Mesopotamia. Mesopotamia regio vocatus est. Ergo novimus eum trinomium fuisse,
fenilissima esl quoe sic vocalur Graeconomine etiam quia vocatus est Esau, Edom, Seir. iacob interpre-
ideo quod media sit inter duo flumina, Tigrin vide- latur supplantator. Mystice Jncob gentilem populum
licet et Euphratem. Nam mesos raedius, potamos videlicet Judaicum supplaniavit, id est sub planta
fluviusdicitur. Hinc hippopolamos «, equus fluvialis. misit, quia quasi stiper eum ascendit, quando e:us
Vers. 21. Deprecaius esl vro sua uxore. Dominus digiiilalem accepit.
promiserat Abrahoe quod mulliplicaret semen ejus Vers. 27. Factus est Esau vir gnarut venandi. Per
sicut slellas cceli et sicul arenam maris. Quoemulti- Etau venatorem hoc Ioco designnnlur homines ter-
plicatio per Isaac fulura erat, juxta quod Abrabae rena quserenles, el lucris saeculi quasi venalioni insi-
diclum est: In Isaac vocabitur tibi semen. Quid ergo U stentes. Qui bene etiam agricola fuisse dicitur, quia
est quod Isaac sterilem uxorem sorlilus esl, si per homines sseculi quanto plus imima sua negligunt,
eum senicn Abraboemultiplicandum erat?Sed scien- tanto magis in cullura et sludio rerum prsescnlium
dum quia sancli ea quse orando obtinent sic praede- occupantiir. Jacob vero simplex habitabal in taberna-
stinala suni ut precibus impctrent. Hinc esl quod culis. Quia unusqttisque sanctus cl minus in terrcnis
per lsaac miilliplicandum eral semen Abrahse :. sed occtipatus intra domum sanctae coiiscienlise habilai,
lioc ipsum orando oblinuit. Nam et omnibus justis nec per exleriora.spargiUir. Juxla lilteram pro sim-
prsrparalum esl ante saecula regnum Dei, sed ita plici alia translatio habel sine dolo, quod Groeccapla-
ul orando et taboraudo ad ittud suo tempore perve- stes, id est non fictus dicilur. Sed quomodo sine dolo
nianl. erat qui fratrem suum dolo decepil? Sed hoc ad my-
Vers. 22. Collidebantur. Sepluaginta dicitnt: Lu- sterium, non ad malitiam ejus referendum est, quia
debant et culcitrabant. — Perrexitque ut consuleret omnia in figura contingebant (I Cor. x, H).
Dominum. Quoerilur quo perrexeril consulere Domi- Vers. 31. Vendemihi primogenila. Primogenita dicun
nuin. Necdum enim tabernaculum, necduin templum lur omnia quae vulvam matris aperiunt,quse speciali-
Dei sedificatum erat. An forle perrexil illuc ubi ter primogenilis filiis debebaulur. Nonnullidicunt pri-
Abrabam allare Doniinoaedificavcrat,aul, ut quidam j mogenita vocari vestem qua induebantur primogcniti
putanl, adbuc Melchiseilech sacerdos Dei vivebat, et sacerdoles fiebant. Hanc igiiur dignitalem quam
quamvis possit credi fuisse tunc temporis aiiquem Esau primogenitus accipere debuit cupiditate gul;e
sancium virum ad quem consulendtim solili erant superalus minori fratri suo vendidil. Quibus modis
pergcre ? Polest ei illod dici, quod mente ei cogita- vilio guloe lentamur ? Sciendum aulem quinque mo-
lione ad Deum perrexerit, el allegatis petitionibus in dis nos vilio gulse lentari: primo, cum quis anlc
loco dormierit, ibique per visionem responsum divi- horam disposilara vel anle necessilatem vuli comc-
ntra acceperit. dere. Secundo, cum lauliores cibos requiril. Terlio,
Vers. 23. Duw gentes in utero tuo sunl. Juxta lit- cum accuratius communes cibos vult prseparari.
teiam duas genles Idumaeortim et Judseorum dicit. Quarlo, cum comedendo modum excedit. Quinlo,
Quodvero iu sequentibus dicit: Major serviet minori, cum despicabile est quod sumilur. Sed quia cum
illud tempus, quando Esau major ldumaeorum servi- magno desiderio id quod vile est percipit, in ipso
vit Jaeob, id est Judaeis. David enim eos tributarios aestu desiderii magis oslendit. Hac specie victus
fecit, el sic servierunt sub tributo usquequo rebella- Esau displicuit el rcprobatus est. Hinc beatus Augti-
verunt, juxta quod in libro Regum legitur : Recessit stinus dicit: < Non ergo immundiliam obsonii, sed
Edcm, ne essel sub Juda (IV Reg. vin, 20). Mystice 0 immundiiiam limeo cupiditalis. > Myslice judoei,
hi duo gemini duos significant populos, Esau major qui per Esau significanlur, carnis suae voluplalibus
natu Judaeos, Jacob vero minor gentilem populum. dediti ct lerrenis operibus occupali non solum digni-
Majorergo servit minori, quia Judaicus populus di- tatem quam id praesenli habebant dimiserunt, verura
spersus per totum orbem servil genlibus, non solum eliam illam beatiludinem quse eis repromissa erat,
corporali servilute, verum eiiam quia legem et pro- et omnis eorum dignitas ad genlilem populum trans-
pbelas ad gentium ulililatcs servat. ln nobis etiam lata est.
ipsis li3?crixa duorum populorum agilur, cum Iex CAPUT XXVI.
carnis repugnat legi meiitis, cum vilia virtutibus Vers. 10. Quare imposuisli ? Id est, quare dece-
contraveniunt. Nam permajorem vitia designantur, pisti ? Hinc imposlores dicunlur
quia plura sunt virtulibus, et semper numero plu- Vers- 18. Rursum fodit alios puteos quos foderant
rcs vel pribres sunt mati quam boni. Sed per Dei servi patris sui. Allegorice Isaac Christum signiiicat

» Cod., avotamos. Quocvox cum seqq. deesl in od. Teg.


103 REMIGII ANTISSIODORENSI!»OPP. PARS. I. r- EXECETICA. 104
qui, cura venisset pcr Incarnalionis mysterimn ad \ cuin non vidit, significat qnia DeusPalervo alionem
lorrenlem noslrae mortalitalis, fodit puteos, id esl, gentium per prophetas mullipliciler proedxit, sed
apcruit scienliam Scriplurarum, quos fodiebanl servi eas quodammodo non vidit; hoc cst, non misertus
patris ejus Abraham, scilicet Moyses, David, Salo- earum, permisilqiie ingredi vias suas, et e rare per
mon et magni voce prophetse. IIi enim servi Abra- qtiinque saeculioetates. Quod vero Jacob no de vena-
ham, id est, omnipolentis Dei cujtis figuram Abra- lione, sed de domesticis animalibus, id esi aedis, ci-
ham gestabat. Sed hos puleos Palmstini invidentes bos palri pnravit, designat quia populus gen iura non
,terra repleverunt. Patwstini Judxos designant alienos in exlerioribus nec in litlera legis Deo pla ere stu-
a Deo qui Scripluras perruperant terreno intelleclu. duit, scd in se ipso acceplabile holocau nm pcr
Nam Puloestini atieni interpretanlur. fidem el dil clionem oblulit, dicens cum P lmista :
Vers. 19. Fodernnt in torrente et reperere aquam In tne sunl, Deus, vola lua, qum reddam la dalionet
vivam. Servi Isaac in torrente aquam vivam repere- tibi (Psal. LV,12). — Vestes Esau quibus Rebecca
runl. Qui sunt servi Imac, nisi Mallhnens, Marcus, minorem lilium vestivit, ornamenla sttnl d inorum
Lucas, el Joannes caclerique apostoli qui aquam, procceplorum, quibus ille prior populus uondam
id est, evangelicam doclrinam repererunt et creden- decorabatur; sed ilto per infidelilalem r robalo,
libus tradiderunt? Sed rursum Palwslini jurgdii B genies in Chrisium credentes vcsliuntur, Domino
sunt: quia Judaei evangelicse doclrinoe resliterunl, dicente: Auferelur a vobis regnttm Dei, e dabitur
nec nova condi permittentes, nec vetera purgari genti facienli fruclnt ejus (Matlh. xxi, 4 ). Quod
volentes. vero pellibus hsedorum manus el colti nuda rotcxit,
Vers. 22. Foderunl aliunt puleum pro quo non designat quia gentes ad fidem venientes peccata
contenderttnt. Pro lertio puieo jam victi non cotilen- operum confileri non erubescum. Hoeduse im pec-
derunt, quia, poslquam fides Trinilalis sancloe per calorem designat, Domino dicenle : Stalu t oves a
Biundmii praedicari ccepii, patientia sanciorum vicli dexlris, hmdot autem a iinittrit (Matlh. . v, 53).
adversarii cessaverunt Uude bene puteo nomen im- Quod dicil: Volunlat Dei fuit ut cito mihi o urreret,
posilum est ei, laiitttdo. Dilaiatus est enim verus quod volebam, citam muiidi conversionem csignat.
Isaac, id est Cbrislus fide omnium credentium, et Pene enim modo incredibili intra brevissiin in tem-
noltis quidem anlea lanliiui in Judaea Deus modo poris spatium fides Christi per universum imidum
vero dicilur : In omnem lerram exivit sonus eorum et nuntiala est.
in fines orbis lerrm verba eorum (Psal. xvm, 5). Vers. 27. Accessit, el osculalus esl eum. sculum
Moraliler pttteos fodimus, quando divinoescientiae patris, quo Jacob osculatus est, reconciliati lem si-
alla sapimus vel penetramus. Quos lamen puteos " gnificat mundi, quam desiderabat Ecclesia loquens
allophyli terra replcvertint : quia nobis profunda in Canlicis canlicorum, dicens : Oscttletur t e osculi
Scriplurarnm investiganlibus saepe dsemones lerre- orit tui (Canl. i, 1). — Ecce odor filii mei s ul odor
nas cngiiationes aggerunt, ut a nobis aquam tlivinae agri pleni. Odor vestimentorum esl fragranl virlu-
scientiac lollant. tum. Bene aulem agro pleno odor ille com aralur,
Vers. 26. Abimelech et Ochoza. Hic Ochoza pro- quia sanctorum virtulibiis mundus repl us est.
ntibiis eralAbimeleclnSepluaginta proOchoza colle- Unde et Paulus dicebal: GVirisitbonus odo sumut
gium ponunt, ut non sit nomen bominis, sed inulti- Deo in omni loco (II Cor. n, 15). Ager eni plenus
tudinem amicorum designet, e quifous-unus erar cst mundus sanctorum bonis operibus refe tus. Ibi
Phicol, dux miliUim. redolent rosse marlyrura, fragranl lilia virtu m, re-
Vers. 33. Bersabee. Non sicut superius, puteus spirant violaeconlinentium, ubi etiam florent s vineae
seplimus, vel puteus juramenli, sed puteus tanctita- apostolorum longe laleque suum odorem propi-
tis. Nam sin lillera in samech versa est. nant.
CAPUT XXVII. Vers. 28. Del tibi Deut de rore cmli, Ro leniter
jj cadit el prope sine sensu, ideoque subiilem esignat
Vers. 1. Cumque tenuisset Isaac, et caligaverunl contemplalionem. Pinguedo vero terrse bona signili-
oculi ejus, etc. Diximus superius Isaac lypum leneie cat opera. Benedicilur ergo Jacob, hoc est genlilis
Dei omnipotentis Patris, Esau vero primogenitum populus, ut coelesli contemplalione et bonis peribus
figuram habere Judaici poputi, de quo ipse ad Pha- possit abundare. Abundanliam frumenli, vin et olei.
raonem : filius primogenilus meus Itrael ( Exod. iv, In frumento et vino charitas el fervor novoe onverr
22). Desiderat Isaac cibis filii sui vesci, et Deus Pa- sationis; in oleo vero misericordiae opera d ignan-
ler desidcrabat bonis operibus illius populi pasci. tur. Possunt etiara in fruraenlo el vino myst ia cor-
Sed, illo negligente, et in exterioribus « quasi in ve- poris et sanguinis Christi accipi; in oleo mi ericor-
nalione occupalo, Rebecca, id est mater gratia, mi- dia Dei, qua genus humanura salvatum e juxia
norem filium, id est genlilem populum, supposuit, el quod per prophelam dictum est: Computresccjugum
prioris locum ac dignilalem praeripuit. Quod aulem a facie olei (Ita.x. 27), id est, jiigura pe cati ex
Isaac caligans oculis Jacob filio rulura pradixit, sed prxsentia raisericordise Dei.

« Uterque coa., ex interioribut


133 COMMENTARIUSIN GENESIM. 4GS
Vers. 29. Esto dominus fratrum tuorum. Fratres i\ gelus erat, qui ascenJe! at cum diccrct : Nos prw-
vel filios matris haerciicos dicit, vel Judaeos, qui dicamus Chnstum Dei virlulem et Dei sapienliam
fralres sunt per invocationem nominis Christi, el (I Cor. i,24). Descendebnl, cum dicerct : Nihit scire
per eadem, qtiaenobiscum habent, sacramenta. De me judicavi nisi Jetum Chrittum, el hunc cruci-
his in Canticis canlicorum loquilur Ecclesia : Filii fixutn (I Cor. n, 2). Moraliter, iri ilinere dormire
malris mempttgnaverunl contra me (Cant. i.) esi in via hujtis socculiab impedimenlo saecularium
Vers. 50. Egresso Jacob venit Esau, Qnod vero rerum vel actionum quiescere. Jacob vero dormicus
Esau ad patrem reverlilur, populi prioris in fine soe- angelos vidil : quin illi divina conspiciunt, qui
euli eonversioitem dcsignat, <le qua Psalmisla dixe- ab appelitu rerum temporalinm oculos claudunl.
ral: Convertenlurad vesperam, el famem palientur ut Hosocttlos bene clausos diaboius aperuit cum dixit :
canes (Psal. LVIIJ,15). El.prophela : Aperuerunt ora In quacunque die comederitis, aperientur ocuti vestri,
stta, sicul pauper comedensin abscondilo. et eritis sicut dii (Gen. HI,*5).
Vers. 39. In pinguedine terrw ' et in rore cmli. Vers. 14. Dilataberis ad orienlem et occidentem.
Liret omnis henedictio ad Jacob venerit, non (amen QuoJ Jacob lerra promiliilur, sigtiificat possessio-
vacuus dimittitur Esau. Bcnedicittir enim in pingue- nem Ecclesioe Christo promissain. Per occideniem
dine lerrw, hocesl in rerum omnium copin; ei in rore IB interfeclio jusloriim, pcr orientem exordium bonne
cmli desuper, hoc est in scientia Scripturarum, qttia conversationis ; per septenlrionem deslruclio et
bocadhticillepopulus, licet sine causa, compluitur. morlificatio pcccaloruin ; per austrttm vcro fervor
Vers. 40. Vivesin gladio. Per boc enim significat divirise charilalis oslenJitur. In his ergo Christus
JuJoeos crudeliier Clirislum persecuturos et onines rcgnnt, cl banc gaiidel habere hocreditatcm.
prophetas et apostolos. Fralri servies. Quia Idumaei Vers. 17. ATonesl liic aliud nisi domus Dei. Do-
Iribuiarii fuerunt Israel, qui Jacob vocabatur. Tem- mtim Dei nppcltat, quia per spirilum prophetise ibi
pusqtte veniel. Tempus illud sigiiificat quo rebellave- labernaculiiin Dei pricvidebat fiitiirnin : Portas
runt Judoeine essent sub Juda. aulein cccli aJitttm divinae exaudilionis. Vel mysiicc
Vers. 42. Nttntiala sunl liwc Bebeccm. Quis nun- pnrlam cceli dicil.egrcssiim pcr incnrnationcm ct
tiavit, ctim ille in corJe suo dixil? Utique per spiri- rcgrcssnm. Nolandnm autem juxla liilcram quia
tum propheliac boc cognovit, per quem etiain illum noii fuil lioc idololalria, ncc ipsuin lnpidem Deum
niajori fratri pracponcnJum didicerat. appclluvit, aui ullo sacrificio coitiil, sej signo tan-
Vers. 43. Ilaran. Hcbrnicc, Syria. tum et mcmoria, quoJ sibi Dcus appnruisscl, ct
CAPUT XXVIII. ijuod ibi tabcrnnculiiin Dei fuliirtiui cral.
Vers. 2. Vade et proficiscere. Alia tr.msI.ilio bn- C Vers. 18. Ercxitque in titulum. Ercctio lapidis
b''l fuge. Ex quo intcHigimus.ipsum quoque per resurreclioncin significat Cbrisli.
s|»ritum minas fratris cognovisse. CAPUT XXIX.
Vers. 10. Igilur egressus Jacob de Dersabee. Ja- Vcrs. 2. Vidit pv.tettm in agro. Pnteus iste scien-
cob, ul diximus, Christum significat, qtti, reliclis liam Scriplurnriim figurat. Tres greges accubanlcs
pareiilibus, id est Jndoeis,de quibus camem assttm- circa puieum significanl simpliccs ct mites, .qui
pserat, relicta ctiam tlomo, id est Ilierusalem, palria. Scripiiirac sacroe mysteriis satiari desideraut. Lapis
quoquc, id esl Judaca, rclicla, perrcxit ad gentes , siipcrposilus puleo legmen lillcrac dcsignat, quo
ubi Ecclesiam sponsam accipcret. spirilalis aqua tcgebaiur. Sed Jacob noslcr, iil
Vers. 11. Tulit de lapidibus. Dormitio Jacob in cst : Chrislus lapidcm auiovit, qtiia superficicm
ilinere mortetn vel passionem Clirisli significal in litteraediscussil, elspirilalein inlellccliini in Scripm-
cruce. Lapis qiiem capiti stto supposiiit, Christus risapcruil. Possumus eli.am perpuleum foutcm bapli-
QSIsecundiim liiiiiianilalcm. Qneni Jacob unxil, ut smatis non inconvcnicnier intclligere. Tresgregesac-
pcr hoc aperle Chrisliis demoiisirarclur. Christus tKfcaHfcstlcsignanieosqui per liiiinilitatem el sanclre
enim Groece Laiine uncius dicitur. Apostoltis aiilcm Triuitatis fidom aqua baptisinaiis purgari quoeruiii.
dicit : Caput Christi Deus (I Cor. xi, 5). Lapis Vers. 10. Quam eum. vidissct Jacob , el sciret
ergo capiti Jacob supposilus buinanitatcm signilicat cqnsobrinam suam. Qiucri potesl unde nossct ea;n
assumenli Deo coiijtinclaiii. Scala quam in somuis consobrinam suam esse, quam nunqtinm anle vitle-
vidit, quae via erat ad coelura, hoc esl a carne us- ral? SeJ scire possiiraus hoc cum a pnsloribus didi-
i|iie ad animam vel spirilitm, ChrUlus cst, qui cisse, cum' quibns nnten loctiltis fucrat. Ideoque
qtiibiisdam provectibus eleclos suos sublcvanJo ex mox iilcnm vidit, cinii fiJticia in ejus osciihnn irruit.
; cnriialibus facit spiriluales. Angcli qnos vitlit ascen- Vers. 20. Videbanlur pauci dies. Quarc dicil :
dcnlcs "et dcscendenles, sancti suni evangclistoe vel Videbanlur pauci dies, ctim amalori etiain breve
caeteri prsedicatores, qui quodammodo per scalam tempus longc vidcatur? Sed hoc <licit proptcr ser-
nsccndunt quando divinitntem Christi annuntiant viluicin, quoe licct dnra esset, facilis ei vidcbaiur
tiiceiites : In principin erat Verbum (Joan. i, 1 ). propter anioris magniludinem.
Descendtini vero, qtiando tiuinilia incarnalionis ejus Vcrs. 27. lmple hebdomadam hujus copulw. Heb-
ttcscriliiiit dicentes : Verium caro faclum est, et 'domadam bic seplem annos dicil. Hebdomada di-
liiililmit in nobis (Ibid., 14). Patilus suraiiiiis an- ciinr scpicm tlierum, el scptcm annorum, el septies
Pnno!.. CXXXI. 4.
107 REMIGll ANTISSIODORENSISOrP. PARS. I. — EXEGETICA. 103
sepiem aiinoriim. Allcgorice boe duae muliercs dnns A it/cAisdicitur.IniiiterpreintionibusautemHe rseoram
significiuH vitas, activam et contemplalivam. Lia iiominum dicil bentus Hieronymus Gad ini rpretari
laboriqsa inierpretalur : significal activam viiam. accinctum, vel accinclionem.
Quae benc lippit oculis, sed fecunda fnisse dicilur, Vcrs. 15. ASERinterpretalurbeatusvelping ispanis.
quia acliva vita miiius vidct per contemplalionem, Vers. 14. Reperit mandragoras. Mandrag rse sunt
sed spir.iales Deo paril filios per pracdicalioiiemel poma pulchra quidem etodorifera «, sed hi pida.
bonorum operum exempla. Racliel vero, quae ovit Vers. 18. ISSACHAR interprelatur mercet.
vel visus principium inlerprelalur, contemplativam Vers. 20. ZABCLON habitaculum forlitudin s inler-
designat vitam simplicem et quiete gaudentem , pretalur.
quae illud cernit principium, quod Ioquilur in Evan- Vers. 24. JOSEPHauctut sive beatus inte rctatur.
gclio : Ego principium, qui et loquor (Joan. vm, 23). Vers. 33. Retponfiebil crat juslitia mea, ras pro
Esl pulcbra, scd infecunda, quia coulemplativa vita fuluro tempore ponilur.
decora et Deo amabilis, nullo pulvere terreni con- Vers. 37,-38. Toltens virgas populeas, ul 'n aspe-
lagii fcedaln , sed soli Deo vacans, eique tanluni clu earum conciperent. Cum proposuisset lian ui
placere qnsereus, nequaquam spiritales filios pei varios felus pecorum haberet Jacob pro n ercede,
praedicationcm gcneral. Amat Jacob Rachel, sed B ille prudentia solerlis viri virgas populeas e amyg-
Liam in nocle accipit : quia unusquisqiie sanclus dalinas et ex platanis ex parte decorticavi , et ex
<lesideral fiui quiele conteinplativae vilae, sed prius parte integras dimisil, posuitqne eas in can libus in
r.ecesse csl ut nocte hujus sseculi exercealur la- quibus aqna putei fundebatur, ul veniente ad po-
bore activae vilae. tandum oves duplici desiderio coeundielbi endi te-
Vers. 28. Hebdomada transacta. Non est putan- nerentur, el ipso calore coitus aspicerent v rgas cl
dum quod post scplem annos servilulis Rachel sic varios felus conciperent. Significat aule extre-
duxcrit iixorcm, sed implelis septem dicbus post mam parlem palralionis, quando jam lotum corptts
nuptius Li;c, qiiibus impletis servivit seplem annis. aiiimalis conculilur et finis imminet voluptal s. Nec
Vcrs. 29. Cui pater Balam servam tradiderul. Lioe incredibile hoc videri debet cuiquara, cum 1 dieque
data fucial nnrilla stipcrius nomine Zelpha, Raclieli in Hispania de equabus hoc idem fieri dicat r. Bea-
vero dnla Bala nomine. Zelpha inlerprelatur os lus quoque Auguslinus dicit, in libro Hip ocratis
loquevs; Bala, invelerata. Signillcant bae duae an- medici scriptum baberi, quoJ, cum qnseda mulier
cill;e cos <[tiivcl iu acliva vila vel in conlemplaliva jEthiopissa pulcherriinum et candidissimum ucrum
noii recta inlentione bona operantur, nec recto slu- cdidisset, et propter hoc lanqtiam rea adult rn du-
dio prsedicant, id csl non pro Deo, sed pro favore C ceretur ad moriem, Hippocrates b medicus supcr-
aul cominodis sxculi; de qualibus Aposloltis dicil: veniens docuit, muiierem ad aspectum rei q am vi-
Smit, qni prwdicanl Chrislum non sincere (Philip. i, derit, vel menle teriuerit, concipere. Und jussit
1). Et post pauca : /Jlritm ex occasione, an pro ve- requiri in domo ejus, ulrum ibi imago vel si ililudo
ritute Chrislut annuntielttr, in hoc gaudeo, ted et aliqua esset quam concumbens mulier h buerit,
gaudebo (Ibid., 18). Uiide recte Zelpha os loqttens Quod et cum ita inventuin fuisset, liberata st mu-
interpretalur, qnia lales in ore habent prsedica- lier a morlis periculo. Allegorice virgw sig ificant
liones, non in corde, de quibus dicitur : Popttlus senlenlias Patrum sarictorum, quas ex corpo e Scri-
Itic labiis me honorat, cor atttem eorum tottge esl a pturae divinae quasi ex arbore prsecidunt. Qi quia
me (Matth. xv, 8). Bala autem inveterala dicitur, rectse sunt, virgm vbcantur. Has virgas cx p. rte de-
quia lalcs, licel bonomm operum friiclus quasi bonos corlicamus, et ex parte corticem remanere ermit-
filios afferanl, lamen quia non recto sludio hoc agtint, timus, quando Scripturas divinas partim his oriali-
adhuc in vetcris erroris conversalione perduranl. ler, parlim allegorice tractamus. Ubi eni histo-
Vers. 52. Vocavitnomen ejus Ruben. Ruben inter- riam sequimur, corlicem dimittimus. Ubi ver histo-
pretnlur viiio filii \elvidens filium. Simeon, exauditio. riam fugienles allegoricse insislimus, quasi ortice
Vcrs. 34. Copulabilur mihi marilus meut. Alia 0 subtracto candorem spiritalis intelligentiaeop imus.
translalio dicit, persequetur me vir meus. Et est Has ergo virgas in oculis ovium ponere, es Scri-
sensns : Quia tres ei lilios genui, amabit nie ar- plurarum exempla mentibus fldelium propon re, ut
denlissime, et copulabitur mihi, ul nunquam me secundum quod ibi invenerint, vivant, et sp ritales
deseral. Inde nomen Levi, id est assumptus. bonorum operum fetus pariant.
Vers. 55. Confitebor,id est luudabo Dominum.Juda, CAPUT XXXI.
id esl confessio. Vers. 7. Decemvicibus mulavit mereedem. ubau-
CAPUT XXX. dilur, meam. Cuin enim viderel Laban vario fetus
Vcrs. 6. Judicavit mihi Dominus. h\ est, judieium augeri, muiala conditione dicebat: Volo ut v rii fe-
mibi fecil, aiqnans me cum sorore mea. Idcirco tus mese partis sint, pecus vero tinius coloris uaesit
vocavit nomcn ejus Dan, id «sl jndiaitm. partis. Rursus cum videret et nigra muUq icari,
Vers. 8. Nephthalim, comparnlio. mutata rursus condilione hsec sibi assumeba Tali
\crs. 11. G\i>, felicilas vel fortnna, quse Grsece modo dccem vicihus dicit enm Jacob suam tassc
.» Co.l. Teg., odora. v Cod. Garst., Ilippocras.
!39 C0MMENTAR1U3IN GENESIM. 110
mercedem. Typice Labnn, qui iiiterpretalur dealba- A Uirina duaruin ancillaruni Zelpbaeet Balaecum filiis
tio, diabottim significal, qui licel sil suo merilo te- suis. Secunda turma fuit Liaeet Rachelis et coruin
ticbrostts, tamen Iransfigural se in angelum lucis. qui cum eis erant. Sed quaeri potest hoc loco, ctim
Vers. 11, 12. Dixitque angelus Dei : lacobl vidi Dcuspromisissel Jacob auxilium suuin dicens : Noli
omnia qttwfecit tibi Laban. Ex hoc loco discimus timere, ego lecum sum, et multipiicabo , cur limue-
rit et providerit saluli suae, et non polius se Deo
quod ea quaeJacob fecit, non dolo nec fraude egit,
sed divina disposilione, vel eliamqiiia hsec in figura commiseritcuslodiendum?Sedhocmonemurexemplo
gerebantur, unde et angelica visione confortari ne Dcum lcntemus, dum Iiabemus quod pro salute
incruit. nostra faciamus. Denique et Jacob, quamvis pro se
Vers. 31. Conlra monlem Galaad. Calaad inter- sibi providerit, audiamus lamen quid orans dixerit.
pretattir acervus lestimonii. Sed necdum locus ille Vers. 9, 11. Deus palris mei Abraham, erue me de
ita vocabatur; poslea enim ita vocaltis est, cum si- manu fratris mei. Dum ergo et sibi providet, ct
bi mtntio jurassenl Jacob el Laban, et acervum Ia- Deum oral, dat nobis exemplura ut vilae nostrx
pidum in teslimonium congregasscnt. Ergo per pro- provideamus, el tamen divinum auxilium nobi3
lepsin, id esl per prseoccuoationem locus isie acci- aJesse rogemus.
picndus est. Vers. 24. Et ecce vir luctabatur cum eo. Vir islc,
Vers. 35. Quod coram te assurgere nequeo. Natu- qtii cum Jacob luctabalur, angetus eroj. Luclatus
ra docet ul ftlii parentibus assurgnnt et eos hono- aulem non complexione brachiorum, sed obnixa
renl. Cum ergo Rachel sederet, et patri non assur- prece, qua obsecrabatur ut se benedicerct. Et hoc
geret, excnsans se dicii.: Ne irascatur dominus meus. enim Osee propbeta ostendil dicens: Invalttit ad an-
Caiisas etiam quare assurgcre nequiret, composiic gelum, et confortatus esl.Flevit, el rogavit eum (Ose.
significat dicens menslrua sibi provcnisse. Iloc est xii, 4). Mystice Jacob claudus et forlis duas parlcs
cnim quod dicil : Juxla consueludinemfeminarum ac- Judaici populi significal, fideles videlicet cl infide-
cidil mihi. AUegoriceLaban diabolum vel mundum les. Claudus cnim eral Jacob in infidelibus, sanus et
significat, qui dcalbalus et pulcher est suis amalori- fortis in fidelibus. Qnod vero nervum femoris ejtts
bus. Idola Laban significant avariliam. Dicit enim angelus letigit, el emarcuit, moralilcr significat quia
Apostolus : el avaritia, qum ett idolorum servittts quoecunque Deus sua benedictione dignalur, in eo
(Ephes. v, 5). HsecrequisivilLaban ab Jacob, quan- omnein carnis—voluptatem facit emarcescere.
do diaholus regna mundi el gloriam el honorem eo- Vcrs. 28. Sed Israel eril nomen luum. Mulalio
ram Christo ostendit (quem Jacob significat), pulans nominis benedictio fuit. Israel aulem, quamvis bene
in eo aliquodavariiiaevesiigiumposse repcrire. Sed C ab omnibus vir videns Deum inlerprelari dicaltir,
Jacob ignorabat idola, quia Chrislus nullain habtiit melius princept cum Deodicilur. El est sensus : Ne-
mundi cupiditalem. Rachel furala esl idola, eaque quaquam utlra vocaberit Jacob, sed Israel eril nomeii
subterstrainenta ahscondens desuper sedit, quia Ec- imiin, id est, sicul ego princeps sum, sic et lu, qui
clesia veniens ad Chrislura, cupiditalcs saeculi,qui- mecuin luctari poiuisti.
bus anlea servieral, quam esscnt despiciendse co- Vers 30. PHANUEL faciet Dei interpretatur. Quia
gnovil, easque per poenitenliam sedendo, id est se enim ille dixil: Vidi Deum facie ad faciem, iJeo
humiliando, abscondil. Sessio namque huniililalein locuin iIItim /'/tanue/appellavil.
significal. Unde Psalmista : Surgile poslquam sede- CAPUT XXXIII.
riiit (Ptal. xxvi, 2). Vers 10. Sic vide faciem tuam, quasi vultum Dei.
Vers. 37. Pone hic coram (ratribus meis. Fratret Hoc ad adulationem dixit, vel niagis pcrturlinto
more Scripturae filios appellat. animo eb timorem fratris. Qnamvis etiam posset dici
Vers. 40. JEtlu urebar et gelu. Uno verbo, qtiod qtiia Dcum pro aliquo magno viro posuil. Solent
est urebar, ad duo conlraria respondit, ad oesltim el enim sancti viri dii appellari, sicul Moysi dictum
ad gelu, quia unus efleclusest caloris et frigoris. »1est: cnnstilui iedeum Pharaonis (Exod. vn, 1). Nani
Vers. 42. Timor Jtaac. Qui ab oinni crculura est et in Graeco non habelur lu Theu cum articulo, quo
timcndus. divina substantia intelligitur, sed absolute Theu, iu
Vers. 50. Nullttt sermonis nostri lestis est absqne qtiu homo significatur.
Deo. Nullus est videlicet exlraneorum. Vel niillus Vers 28. Transiit in Satem, urbem Sichimorum.
absque Deo, quia nullus ejus leslimonio comparan Salem pro Sichem beatus Hieronymus corruple posi-
potest. ttini dicii. Polesl eliam inlelligi duas esse civiiatcs
CAPUT XXXII. unius nominis : Salem urbs Jcbusacorum, in qtia
Vers. 2. Castra Dei tttnl hwc. Id est angclicn rcgnavii Mclchisedech ; el alia Sale urbs Sichimo-
agmina. Et bene pergeuii Jaeob ad fralrem obvii rum : sed diversis litteris scribunlur apud Hebracos,
fuerunt nngeli Dei, ut vidoiicet per hoc eonlbrta- et diversam babenl interprelationcm. Illa cnim Sa-
rcltir ei non metuerct fralrem sectirus de amcalico leni pacis civitas dicilur. hacc vero Sale consummata
auxilio. inierpretalur.
Vers. 7. Divttit tn duat ttirmas. Non, ul quiJam CAPUT XXXIV.
putanl, in Iros, seJ in dttas ittrmas populum. .Prin.a Ycrs. I. Egrcssa esl Dina. Allcgoncc Dina sigi:i-
111 REMIGII ANTISSKJDORENSISOPP. PARS I.--: EXEGETICA. 1(2
fical niiimnm sua sludia ncgligciilcm , cl ulioriim A ritale scmcn Jacoh pnrtincl. Ille cniin poslcn Jacob
', facia sliidiosius inqiiircntcm. Qtiasi cnim egrcdilnr vocalus cst. Sancti vcro oiiinos, id cst verus Israel,
'; ad videndas imilicrcs, cum sua iniima projicit cl in postquam omncm corrtiplionein cl velusinteii depo-
-exlcrioribus occiipninr. Mox crgo ut iln egrcdiltir a suerit, non dicelnr Jacob, id csl stipplanlat r (non
Sichem, idesl adiabolo,opprimiiuretinccslaitir.Un<lc enim erunt vilia qtiae supplanlci),sed poliu Israel
bene Dina jttdicium istud intcrpretatur. Istud cuini vocabitur, quoniam Deum sicut est vidcbil.el umma
cst jiidicium, ul, quia sponlc sc negligens evagatur, beatiludoeritei visio creatoris. Reges de litm 's tuis.
mox a diabolo corruinpalur. Id esl qui vere reges sunt, scmetipsos secund m vo-
Vers. 3. Quod vero dicit, congluiinata esl anima bmlalem Dei bene regentcs, qui filii sunl Is el per
mcjus cum ca, siguificat aniiuam consucluriinc mala imiialionem.
quasi uniri cum diabolo, ut non solum pcccet, verum Vers. 14. Erexit tilulumtapideum. Observ. quod
elinm pcccanJi effeclu ct dclectalione tcneatur. Scd non Jicit, libans ei, sed, tuper eum. Non enii lnpidi
cl si aliqtiando rcsipiscens contristaiur per poeni- sascificavit, qtiod idololalroefaciunl, seJ Dc supcr
lentiam, diabolus proponit spes vnnns ul ulilem tri- lapidem sncrificavit.
stitiam ab ca auferal modo diccns misericordem Vers. 16. Ephrala. ipsa est Belluenem, e intcr-
csse Dettm , mo.lo aliorum fncta graviora com- *»prelatur frugis lerra; Beihlcbcm atilem domu panit
iuemorans , nimc dicens qttnsi nihil cssc qttod inlerpretatnr.
fecit, jiunc 'prolixse viine lempora atl agcndnin Vers.18. Pater appetlaviteum Benjamin.M.n r.qtiae
pcenileniiam rcpromiltit. IIoccsl, quod dicit, tristem pro illo moriebatur, doloris filitim .appellaii . Etat
blaudiiiis delinivit. Scd pastorcs Ecclesioe quasi filii enim prophelia Pauli aposloli, qui dc illa tril i fuii,
Jacob debent cnrnis vcl animoe pcccatum ulcisci, et qui malrem, id esl Ecclcsinm, perscqueiuio n;:giio
gladio spirilus, qnod est verbum Dei (Ep/ies. vi, 17), dolore nffecit. Pater vero, praeviJens illuin pirilu
punire, parati scmpcr, sccundum Apostolum, ulcisci propheticoconvcrlendum, vocavililluin^/iuiii xtrm,
omiiem iiwbedicniiam (II Cor. x, 6). Qtiocripotest quia de sinislra inlidclitntis transfercndus c at nd
secundum litteram quomodo filii rem tam mngnnm dcxlernm fidei el praedicalionis.Allegoricc Be jantin
facere poiuerini, qnos supcrins ipse Jncob parvnlos in hoc loco civilnlem Jerusalcm siguificavil, ciijus
nppellavit dicens ad Esau : IVosli quod parvulos major pars in tribu Benjamin sila erat. Quocn irem
habcam mecum ? Sed sciendum non parvo lempore stiam, id est Synngognm, dolore usque ad m riciu
ibi moraliim Jacob. Nam et lalieriiaculum ibi fixit, affecit, quando munJi ReJeniptorein atl nec n p;i-
ct nltareconsiruxil, el parlein niagni agri emil ccn- poscil claiuans : Crucifige, crucifigeeum(Joun xix).
liiin agtiis. Per boc ergo oslendilur diu ibi habilasse "Vers. 21. Trans lurrim grcgis. Gregis lurriin dicii,
Jacob, quo tempore ei filii cjns crevcrunt, et Dina itlcst gregis. TraJunl Jinloeihic postca leinph mDci
n.ibilis facta est. Qnod Simcon ct Levi lanluin com- facliiui, unde turris gregis, id esl mulliluJiiiis con-
mciiiorniHiir in fnciuore, scicndum plnres eos lia- gregationis, vcl coetusappullalur. Beatus llieroi yiinis
buissc socios, seJ isii auctorcs caedis fucrunl, quo- lurrim grcgis dicit turrim pasiorum, quoe cs ultra
rum soror ulerina crat Dina. Bclhlehem, ubi pastoressaucti angelico aff.itui atum
Dominum cognoverunt, ubi eiiam ipsoruin riuin
CAPUT XXXV.
pastorum corpora requicscun!. De hac turri pe pro-
Vers. 4. El inaures, quw erant in auribut earum. phelam praediclum fueral: Et mturris gregis ebu-
lnaitresad ornamcnlum perlinenlmagisqtiam ad ido- losa, ad le venietpotestat prima filiw Sioit(Mich. v,8).
lolatriam. Nam et superius scrvus Abraham inaures Vers. 22. Abiil, el dormivil cum concubina atr.s
iniposuisscdiciUiradornandamfaciemRebcccae. Ergo sui. Juxla litleram facinus Ruben dcscribitur. Alle-
sciamus vocari pbylacleria,quaeidolis imponebantur. gorice vero Ruben priiiiogcniuis' JuJaeos dcs nal,
Vcrs. 5. Terror Dei invasit omnes per circuiktm quibus primo cognitio Dei facta cst, ct <!cq iil;ns
naliones. Ut promissiouem suam Deus impleret, diclum est : Fi/i«s primogenitus meus Israel. B;d.t
D
quam ad Jacob habueral, ideo divino terrore habita- concubina legem dcsignal. QuoJ cnim Iex-pcr con-
tores terrx illius perculit. Neque aliter pcr medium cubinam designelur, aposlolus Paulus osicmli qui
illarum nalionum Jacob illacsustransirc potuissct. per Agar concubinam Abrnlue dicit designari le em,
Vers. 10. Non vocaberis tUtta Jacob. Ipsa pene quac in inonle Sina daia est (Gul. iv, 2i). uben
verba quoeangelus dixerat, dixit cl Dominus ; non vero cum concubina patris concubtiit, quia Jtid icus
tamen lunc vocatns esl Israel, sed praedicluin est ci popitliislegcni sanciam et juslam ciirrupii falsi tra-
quod ila vocandus esset. Quod crgo ibi praeJiciuin ditionibiis, aitpie digiiiialein priinogciiili amisit.
esi, hic esl iiiiplcliim. Vers 26. IH fitii Jacob, qui nati sunl ci in i eso-
Vers.ll. Cresceet mulliplicare. Hoc melitis ad spi- potamia. Quseri polest quare onines iu Mesopot'mia
ritalcm Israel referlur, quicrescil ct mtilliplicalur in hos nalos dicit.cum Bciijamiu noi>sit naius in &eso-
virtuliliiis. Omnis enim quicunquc supplautator est potaniia? Polest facilis essc responsio, ut dic: mus
vitiorum, el mente DeunTcontemplatur, refie Jacob pcr synccdochen essc diclum, id esl a lotopar m.
vel Israel appellatur. Quod ergo dicil: Ultra non Vcl eliam ideo omnes <vicunturin Mesopolamia ati,
vocaberis Jacol>, non ad illum hominem, sed aJ spi- quia Kenjamin.licel ibi nalus uon sil, catis::s ( en
113 COMMENTARIUSIN GENESIM. 114
r.asecn.li inJe halr.iil. Ibi cnim conceplus est, seJ A Non euiin onmes fralresaccusavii, scd uiuini soium.
intra Clianaan iiaius. Vers. 3. Tunicam poltjmitam. IJ csl.ghiiinalam,
Vcrs. 27. Mambre , Arbe et llebron. Una cst ci- vel orbiculatam, pulchra varictate distinctam. Alia
viias. Iranslalio babet, fecil lunicam talarem, quoe Groece
CAPUT xxxvi. poderis dicilur. Symmachus vero limicutam , id est
Vcrs. 6. Abiit in alteram regionem. Ilic quocri po- manibus arlificis miro decore varinlam vcl manica-
lcslcurEsau posl morteni patris tlicalur abiissc in tam, id esl manicas habentem. lllo enim lempore
Seir, et recessisse a fralre stto , cum jam , quanJo maxime colobiis ulebanliir, id esl vcstibus sine inn-
venit Jacob, in Seir dicatur habilasse ? Scd lieri nicis. Hisloria Joseph ad lilteram patet, nuiic myslc-
politil ut, Jacob fugienle in Mesopolamiain, doloteet ritim invesligeiiius. Joseph allegorice Chrislum si-
ira piocrcptaesibi bencdiclionis rcccsseril a parenli- gnificat juxla humanilalem. Jacob diligebat Joseph
btis, et habilnverit in Seir per viginti annos , quibus plits cmleris (ralribus : el Deus Pater singulariter
Jacob absens fnit. Postqttam vero revcrsus esl Ja- aniabat Chrisltim (ilium suum proe omnibus Juriscis,
cob, el fralri suo rcconciliatur, rursus de Seir ctim qui erant fratresejus secundum carnis susceptioncin.
fralresuo, donccpaier vixit, nabitavii cum eo. Isaac Fecit ei lunicam polymilam, id esl multitudine cre-
niorluo, sicul hic ilicilur, ttilit subslanliatn' domus B deiilitim ex omnibus circunidedit illum, dicens per
suoeet recessil a fratre. stto. Divites enim erant valde, proplictam : Ilis omnibus velul ornamento vestieris
cl simut habitare tion poterunt. (Isa. XLIX,18). — Oderant enim eum fralres sui. Et
Vers. 10. Eliphaz. Iste'qui in libro 'Job legiltir Judoei videntes Cbrislum per signn cl mirncula Dci
Eliphaz Themaniles. Filiuni declarari, iuvidebanl ei, et sa-pe in dolo ct
Vcrs. 20. Filii Seir Horrwi liberi inlerprelanliir. pcr insiuias cuin eo loquebantur. Qtiod vero dicit
Hi, sictit in Paralipomenon libro legittir, priino ha- per somninm manipulum suum stare, el fralrum ma-
bilavernnl in inonte Seir, quos expulcrunl Idumsci, niputos suuin manipulum adorare, significat quia
et pro illis habilaveriml. posl resurrectioncm ab omnibus crcdentibiis cutu
Vers. 24. Iste est Ana, qui invenit aqtias calidas. fructu bonorum operum adoranJtis erat. Ipse csl
Hic locus varie ab Ilebroeis exponitur. Dicunl enim cnini granum frumenti, quod per inortem seminaliiin
quiJam quod lacum in deserlo repererit, qtiouinm germinavil per resurreclioncm , cl sic manipulos
facilc in illis locis invenitur. Uiule et ulia tratislalio lidei el bonortim operum protulit per universuin
dicit: Invenil jamim in solitudine. Jamim Ilebrnice niundtim. Quod vcro aliud narrant somnium dixit sc
marta dicuntur, id est aquarum collectio. Alii dicunt sole et luna et slellis undecim adoratum, qiiseri polclst
('
qtiod onagros, id est agrestcs asinos, ad asiiias itd lilterain ubi vel quando adoratus inveniattu a
admitti fecerit, ut inde asini velocissimi nascercn- patrc, qtiiper solem, cta malre, qu;e pcr lunam <lc-
itir. Nonnulli diciinl, quoJ ad grcgetn equarum asi- sigiiabatur. Neque enini Jacob, qiiamlo iu iEgyplum
nos ascendere fecerii, ut ex hujuscemodi concubiiu dcoccndit, cum lcgiiur adorasse. Maier vero ejus in
imili nascerenlur. Quidam simplicilcr aquus catidas Belhlehcm defuncla fueral. Ergo quia hoc ad liite-
dicunt eum in deserlo rcperissc, quas tliermas voca- ram slare non potest, recurramus ad allegoriam.
IIIIIS. Haeceniin visio manifeste propheticn fuit de Chrislo,
Vers. 31. Reges qui regnavernnl in terra Edom. qttem sol, luna, stelloe et oiiinrs adorat crealura.
Sciendum quia non onines rcges commenioral <|iii Mystice etiam sol, iri est excellenlia et clarilas san-
fucrtint anteqtiam haberenl regem fdii Isracl, quortiin ctorum, illum nilornt ; luna, id esl Ecclesia ; sicllse,
piimiis fuil Saul, sed bos tantiim qui regnaverunl id est singuli quiquu fidcliutii, illuin veneranlur sicut
dtitn ipse Esau viverel. Denm.
»
Vcrs. 52. Balaacli filins lieor. Non est bic Ba-
Vers. 13 cl seqq. Mittus est Joseph a patre suo, ut
laaclt (|tti in libro Niimeroruin lcgilur mercedc con-
duxisse Balaam arioliiin. Itlc enim rex fttit Edoia, quid agerenl fratres vel greges eorum agnosceret.
Missus cst ct Dci Filius a Deo Palre in iminJiitti, ut
iste vero rex fuil in Seir , ct ille lilius fuil Scphor, D
hoinincs quos sibi deslinaverat, quasi oves a<lfidcm
isie filius Beor.
Vers. 53. Joliab. Ilunc qnidam ptilanl csse Job,scd colligeret, ct nil aeternn pascun dirigcret.
moiiiis <le cjtis slirpe fuisse crcdiliir, sicut supra Vers. 19. Invenit eos in Dolliaim. Dotbnitn defectio
dicitim csl. inlcrprclalur. Et revera in iKrtgna defeclione crant
CAPUT XXXVII. qui de fralricidio cogitabant.
Vers. 2. Accusavilfralres sttos apiid patrem crimine Vers. 24. Joseph a fralribus tn cisternam missus
pessinto. Ptitant qiiitlam quod accusnveril cos quia csl taluri tunicaspoliatus. El Chrislus carnis tunica
cnm pccoribus commisccbanlur. Sic Alwinus in per mortem deposita descendil ad inferniim. Tunica
Qitseslioiiibussuis. Alii dicunt quod Rubcn pro con- autcin lalaris moralitcr significnt opus bonuin ciini
c.ubina palris soluin accusavcrit. Quod si ita csl.pcr consiiinraalionc. Nam cl in sacrificio Dci cauda
synccdochcn, irlcsl a loto pnrtcin dcbcmus aecipcic hostia: jubcbatiir offcni (L<;t'i(.vn, 5). In ctftida cst

0 Iln iilcrqiic cod.; Ytilg., Rcta,


115 REMICll ANTISSIODORENSISOPP. PARS. I. — EXEGETICA. HO
linis corporis. El candoehostin offertur, qttnnilo vir- A cepto felu appellavit tiomenejtts Onan. ct cre cra us-
lus incboaia ad pcrfeciionein ileJucilur. quc, occidit etim Dominnt, qnia rem delc tabilem
Vers. 25. Portaniet staclen in Jlgijpium. Slacle fucerei. J i 'as boc loco typus esl regiaa slir s, quoe
gtilla myrrha? arboris, qiinmvis el ipsa myrrha vo- ile Jtnla <!escendil.Duo filii Judoe duo gene signi-
eelur. Exlractio Joscph <le cislerna re urrectionem licnnt malorum boinininn, nocenlium videli et, qui
signilkal Chrisli. »- sigiiificanlur pcr Her, de quo dicitur : Fuit Ier ne-
Vers. 27. Vendtlm est Josepli Ismaelts negotialo- qttam coram Domino, el ab eo occisus est. nde ct.
ribus consilio Judm palriarchm. VenJilus esl Chrisliis Her pellis vel pelliceus interprelatur. Pelli enim
consilioJudae Scarioth, et post a gcntibtis prelio fi- peccala significat: et primi pnrenles nos i post
dei". In LXX habelur, aureis. Sed melius in He- peccatmn iiinicas pclliceas Icguntur habuiss . Aliud
braica veritate habetur xx argenteis. Neque enim genus esl matoruin homimim praestare not nlium,
servus prclinsioris melalli prelio vendi debuit quo id esl benefacere, quos significat Onan. Inl rpreta-
Dominus. Sed hoc juxta litlernm. QtircrcnJtnn est lur enim nicrror eorum, stibatidilur, quibus benefi-
qiiitl sit qnod supetitis tlicil : Viderunt vialores cium prnestare non vull; de quo dicitur, q lia se-
Ismaelitas veuire: el iiic ilicil, vcnriideruiit ettni Ma- men fundebnt in terram nolens nasci filios fr tri suo
dianitis. Isinacl fuit de Agar, Madian tle Cetnra. " morttto. Et hos ergo qui male faciunt, et los qui
Ergo vera esl opinio Hebraeorum, qui dicunt Agar prseslare nobml, ultio divina condcmn.it.
el Ceturam tinain fiiisse feminam. Polcsl et hoc dici, Terlium qtwque peperit. Terlius, qui sin uxore
quia siiperius lcgimus quod Abrabam filiis concubi- crat, et Sela vocalur, illud significat t mpus,
naruin dederit niunera, el separaverit cos a filio qiiando Jurisci sine rege, sine sacerdote, ne sa-
Isaac ad orienlem : tunc hi duo, Ismael videlicet et crificiii erant. Unde el Sela divisio ejut iii erpre-
Madinn, siniul babilare coeperunl et unam genlem latur.
fr.erunl. Vers. 14. Theritlrum genus est vesliment, qtto
Vers. 51. Tulerunt tunicam ejus. Tunica Joseph Palaeslini et maxime Arabica?mulieres utun r. Di-
caro cst Chrisli, quam de Virgine sumpsil et variis cilur aiitem therittrum, eo quod in theri, id esl in
virttitnm fignris decoravit. Ilanc in sangtiine haedi oestale, illo velamine uluntur. Discimus au m ex
tinxcrunt, quando invidiam peccati ei fncere volue- hoc loco illo eliam tempore alia fuisse ves menia
riint, accusantes eum apnd praesidem quasi seditio- viduarum, et alia merelricum.
sum cl commovenlem popuhira. Vcrs. 23. Habeat tibi, certe meniacii not rgttere
Vcrs 52, 33. Hanc iitvenimus, usqne, fera pestima r non poluit. In facto Judae non juslilia, sed fi es ap-
devoraviteitm. Planctus iste Jacob prpphetictis plus parct. Si enim jusltis fuisset, casiilalem ser asset.
dolel de Judoeorum perdilione quam de (i!ii stii Jo- Fides aulem in hoc fuii, quia hsedum, quem romi-
seph, ut putahat, morle. Fera atitem pessima popu- scral, remisil. Mystice Judas hoc loco pe nam
lus erat Judacorum, dequibus olim Psalniistn : Filii geril Chrisli. Thamar, quaeamariludo vel c mmn-
hominum, denteseorum arnta el sagiltm(Psal. LVI,5). tata inierprelaUir, typus est Ecclesise, quse i ama-
Vers. 55. Lttgens m infernum. Hinc bcnltis Au- ritudine irlotolatriseversabatur. Sed venit a eam
guslintis qu.crit titrum soli mnli ad infernum<lcscen- Judas, requisivit cum pastore suo Odollamil , qui
dant, an mali siinnl et boni. Aut forte perturbali Hiras vocabatur. Hirat autem inlerpretaiur raliis
animi verba sunt. Seri credibile est fuisse apud in- mei visio, Joannem Baptistam designans, qttem
fernum qtioedam loca secretiora et minus poenalia Chrislus ante se praeconem praemisit. Erat dolla-
anle passionem Doiiiini.nri qiucetin.n sancli riescen- mita, qui inlerpretalur testimonium, qttia mino
debant.quia nullus pnradisuin ingrerii poleral, ntillus lestimoiiiuni in aqna Jordanis perhibuit. Ve il Ju-
portam regni coclestis inlrare, donec Christus rbom- das ad tondendas oves. Venit Christus ad ho ines,
phoeam igueam amoveret. iil eos velleribus el sordibus peccalorum ex nera-
Vers. 56. Putiphari eunucho. Ilunc alia transla- ret. Tttnc Thamar vidit, iri est misertus t Ec-
lio non mngislruin niililiae, sed archimagiriim. id est clcsioe, el niutato nomine cl habitu fecit e m de
pr ncipeni coqnornm appellat, qui clinin sacerdos Synagoga Ecclesiam, de nieretrice sponsam. Quod
Hciiopolis fuisse dicitur. Ubi quaeri potesl qnomo- aiHem non cognovil eam , boc est quod ip pcr
do uxorem habens sacerdos esse poluerit. Nam Psniniisiam dicit: Populut quem non cognov, str-
goroph.tnloc ^Egypliorum non nisi cnsli et ab vivit mihi (Ptai. XVII,44). Dedit ei pro arrli ibone
uxoribtis nlicni esse poternnl. Tradunt Judoei Jo- annulum, baculum, armitlam, pignus videli t vo-
scpb pulcberrimum fuisse, et ob boc ad lurpe mi- calionis, jtislifieationis et glorific.Hionis, sicu Apo-
nisterium emplum, sed Deus ejtis virilia nrefccil, siolus dicil: Qnot vocavit, hot jutlificavil; et quos
ne castum puertim corrHinpere posset. Tunc factus justificavit, illot et glorificavil(Rom. vm, 50)
cst sacerdos Heliopolis, qui anlca laicalis ernt. Vers. 26. Justior me est. Quia non tradid enm
CAPCT XXXVIII. Sela filio meo. Alia translatio dicit, Jttttifica a est
Vers. 3-10. Vocavilnomen ejus Her. Rursus con- ex me, id esl mei comparatione. Non enim fcc l hoc

0 Itn cod. Tegerns ; sc I Garsl., cmpitts afjfii cis preth fidci.


147 COMMENTARIUSIN GENESIM. !i8
desiderio vagselibidinis, seJ arr.oregeneraiiJae prolis. A gi porrigebal vel propinabal. Hoc ministcrium non
Vers. 29. Quaredivisa ett propter te maceria ? Ma- vile fuissc apuJ anliqtios oslenilunt fabulac poe-
eeriam vocat membranulam secundurum. Pharet tarum , in quibus rcfertur qtto I Jupilcr amasium
aulem inter-preialur divisio, a quo Pharissei. suiim Ganymedein pincernam deortim conslilue
Vers. 30. Zara interprelalur Oriens, vel quia rit.
Vers. 17. El in uno canislro, quod erat excetsius,
prior egredi debuit, vel quia ex illius fa-
milia mulli jusli et sapientes exorti sunt. Alie- porlare me otnnes cibos, qui fiunt arte pistoria. In
gorice pcr hos duos filios Judae duo popirli fi- Graecobabeliir, portare me chondriton b, id csl pa-
gurantur; per Zaram, qui primus mnnum eduxit, nem cibariiun. Sed hoc non convenil Pbaraoni, itt
Judaicus populus designaltir, qui quasi manum proe- cibario pune vescerelur. Potuit tameii fieri, ut bea-
buit, qnando se prseparatum ad Dei mandala im- tns Augtisliiiiis dicit c, ul canislra viderclur hn-
ptenda osteudit. Cui obttelrix coccinum ligare voluit, bere deorsum pnnes cibarios, snpra qnos erant'
id est fide Dotninicoe passionis et crucis illuin in- oinnia , quoc fiiini arte pistoria. Myslicc hi duo viri
siguire. Coccinum vero, quod satiguiiiis ltahet co- duo sunt populi, qtii ambo graviter peccaverunt, tit
lorero, Chrisli indical passionem. Sed ille manum Aposlolus dicit : Non esl distinclio Judxi et Gra'ci,
crueniatam sanguine prophetarum el ipsius Domi- Omnespeccaverunt et egent gloria Dei (Rom. x, 12).
ni relraxit, quia fiJem passionis ejtis reciperc no- Scd apparente vero Joseph, aller, id est Judnicr.s,
luit. Illo tardanlc, junior egressns esl frater, hoc non credendo in ligno crucis damiiatus est, in li-
csi, populus gentilis credendo in Chrisium ad obe- gno proevnricnlionis.
diendum proeceplis ejus sc praeparavit. Vcrs. 20. Tertia aiilem dies, qua vcl ille restitu-
CAPUT XXXIX. lus vel ille suspensus est, Dominicnm significat re-
Vers. 6. Erat autem Joseph pulclira facie. Joscph surrcclionem, <uae tertia die facta cst.
diximus Christum significare , ctijns pulcbriliido CAPUT XLI.
omnem snperexcellil formositatem, rie qua Psalini- Vers. 1. Post duos annos Pharao vidit somnitmr,
sla : Speciostts fortna prm filiis hominttm (Psal. etc. Seplem anni ubertaiis, qtiaepcr septem bores
xxiv, 3). El Apostolus : In quem de.iderant angeli pingnes, el per tolidem spicas plenas atque formo-
prospicere (I Pelr. i, 12). Ipse revera prospere in sas designaiilur, myslice sigiiificant pleniluJinem
omnibut agit, el omnia in manu illius diriguntur,- sepliformis gralioe Spirilus sancti, qtiac priniis lcni-
Vers. 7-20. Potl mullot ilaque dies injecit domina poribus in apostolis et caeteris crcJcniibtts manifc-
oculossuos in Joseph. Alulier liaec typum tenet Sy- slabantur. Slerilitas aulem septeni annorum scquen-
nagogae, quae habcbal virum, legem videlicet ipsam, lium, quse per seplctn boves macilenlos ei per loii-
qua regebatur et docebatur. Hoec Christum in ho- dem spicas tenues et uredine percussas osiensn esi,
mine apparentem voluit lcnocinando dccipere: tcmpus illud significat, quo in fine saeculi refrige-
qttia Synagoga volebat ejus legem » carnaliler ob- scente charilate ct nbundntttc iniquitate erit fnmes
servare, Sabbaitnn et omnia quoe illi in figura verbi Dei, quam Doininus per prophetnm praedixit:
dala fueraut, juxta lilleram implere. Cui cuin Miltam, inqtiiens, famem in lerram, non famem pa-
Cbrislus nollet olilemperare, pallium ei rejecit, nis, neque sitirn aauw, sed audtendi verbi Dei (Amos
quia tegmen litteroe legalis illi dimisit. Unde, si- VIII, 11).
cut Aposlolus dicit, usque hodie, dum legitur Moy- Vers. 14. Protinus eductttmde carcere tolondertinl.
tet, velamen potilum est super cor ejus (II Cor. ui, Eductio Joseph de carcere resnrrcctio cst Chrisii,
15). Sicque illain plebem dimisil Dominus dicens : per quam omnem mortaliialem et infirinitalem qtiasi
Relinquetur vobis domusvestra deserla (Mallh. xxm, capillorum excrementa projecit, etvesleni imniorta-
38), ct ad gentes transiil cum spirilali Scriptura- litatis ac juctmdilalis acccpit.
rum intellectti. Accusavit eum mulier , in argu- Vers. 42. Tulit annulum de manu sua. Annulus in
mcntiim niarito paUiiiin ostcndens, quia Synagoga n manu Josepltponlificatum fidei ricsignal, qtti ifimani(,
Christum accusabal legis destructcrem, et quia hoc cslinpolestalc Cluisii cousiiltitus esl. Faclus est
se Deum dicebni, oequalem se faciens Deo. Mit- enim sacerdos scciindum ordincm Mclchiscdccli.
tiiur Joseph iu carcercm : Chrislus descendil ad Slola bijssinasignifical sanelam carnem ejtts, qu;e
iufernum. Educiltir Joseph de carccre : Chrislus de lerra virginesu Ciirnis exorta esi, el sicut byssus
surgit a morte. Sed qui soltis niissus fuerat in car- diversis passionibus macerala pervenil atl candorcm
cerem, non solus eductus est. Nam principem, qui imniorlalila:is et glorioe scmpilcrnoe. Et torquem
calicem porrigebat, eJuxit.ct in prisiinum graduin auream collocircumposuit. Torqtics aiirea,qua collum
resiiiuil. Sic ct Christus rcsurgcns suos de inferni Joscph ornabalur, snpiciiliam designat coelestem,
carcere liberavit. quoe sicut circuliis nec iuii-iiim babet nec fincin.
CAPUT XL. Potcst etiam per lorquem aureain bona volunlas et
Vers. 1. Pincerna. Minisler vini, qni calicem rc- bonorum simplicitns accipi.

• C<M1.
Garst., vol. mvi ' Lib. i Quacst. in Genes., qiucst. 131
k Cod. Gaist. coniiton.;teg.
Tcgcrn. doiuilon.
119 REMIGIIANTISSIODORENSISOPP. PARS. I. — EXEGETICA. 12«
Vers. 45. Fecitque ascendere curriim. Joseph A posueril, non obtinnit quod volebat. Cons leremtis
ciirnim ascendits quia Christus divinis inuncribus e.t verba Judae,quibus se pro puero obligavi : Si non
decoralus ad ccelos rediil. Clamanteprweone. Praeco, reduxero, inquit, eum tibi, reus ero pecc ti omni
qui gloriam cjus aimuniiabat, esl Jonunes Baptisla, tempore. et impetrayil quod vOlebat.Ejus ei m curae
qui primum ejus adventum nuntiavii, sive luba Benjamin commissus esl. Virieamusergo n ptus sit
angelica, qiue euinadjtidicitim veiiieniein proeveniet. remn esse peccaii quam corporaliter aliquei occidi.
Vers. 45. Vocavit eum salvalorem mundi lingua Vers. 11. Modicum retinw. Resinam gun ni dici-
jEgypiiaca. Id est Phontophones. Alia editio dicit, mus, quo noinine generaliter omnes arbore vocan-
vocaviteum pairem tenerum: patrem, propter sapieu- lur; sed hic intelligilur species quae sic proprio
tiam ; tenerum, propterea quia adolescens eral. nomine dicitur Stiracis*. Stiracis genus es resinae.
Vers. 46. Triginta aulem annorum. Hsec aelas Pro sliraceLXX thymiama posuerunt, quod ebrnice
perfecta esl in homine, in qua et Davirirex consti- dicilur NECHOTA. Slacle gutta myrrhaearbori . Tere-
tiilus est, el Ezccbiel exorsus cst prophetare. Ipse binihus arbor, cujus resina similiter vocatur
quoquc Dominus pmniuin in liac selate baplizalus Vers. 23. Nam pecuniam, quam dedisti m ki, pro-
coepit praedicare. Stelitante Pharaonem. Quia mundo batam ego habeo. Non esl mendacium quod icit se
se proesenlavilproeriicamloeimiracula faciendo. B pecuniam habere, quam iIII invenerant in s ccortim
Vers. 51 , t 52. Manusses inlerprelalur oblivio: suinmilale. Vir enim sapiens eral, ulpote ipicniis
Ephraim crescens vel frugifer. doraini dispensator, et ideo non de argenlidi 't pectt-
Vers.56. Aperuit Josephhorrea etvendebalJEgyptiis nia, sed de ea, quaesemper daiur et non m nuiiur.
frumeuta. Et Chrislus in tolo orbe horrea divini Uiiiie probatam dixil sectindum quod Psalmi la ail:
verbi aperuit, eisque vendidil frumenia divinorum eleqniuDomini, eloquiacasta, argentum igne e atnina-
eloquiorum, accipicns inde salutis illorum prelium. lum (1'sut. xi, 7).
CAPUTXLII-XLIH. Vers. 52. Seorsum Joseph, el seorsum fr tribits.
Vers.l. DixitJacobfiliissuis: Descenditein/Egyptum. Quasi cxtraneis. /Egypiiis, quasi indigenis, s orsum.
Jacob lencl hicfiguram Dci Palris. Frumentum Chri- Vers. 54. Major pars venit Benjamin. B iijaniin
sttts csl, qui sc grano frtinienii comparavii. Mitiit Ja- diximus Paiilum aposlolum significare, cui major
cob pro frumenloinMgijplum el DeusPaler tle^Egypto ptrs obvenil, quiaplus cseleris in praedicatioie labo-
iiitinili htijns revocavit Filiuin dicens: Ex /Egypto vo- .. ravit, et ab Jerusalem usque in lllyricum eplevit
caviFiliummeum(Matth. n, 15). Decemmnjores fratres Evangelium Christi.
<|ititnissi stiiit, perfectioresdesignantex plebeJuJaica, CAPUT XLIV
<|tti legis Dccalogum spirilaliter noveranl ailimplere.
Vers. 7. Qtiasi ad alienos durius loquebatur. Non Vers. 2. Pone scyphum meumin ore sacci j niorts.
est dcpulanrium crudelilaii qitori sic fratres affiixit, Allegorice per Benjamin, tit saepe diximus, atilus
vel qiiori iiliiliiani cognilioncm riiu riisttriil, quia hoc nposlolus Jesignnlur, qui junior vel minimus icitur,
fccil volcns experiri ulrum a malilia cessassent qua quia iiecdum virum agebat in Christo, cl in ctibus
euiii vendideranl, et an lates existerent erga fralrem „ apostoloruni [cap. VII)adolescensriicitur. Ipse uoque
siiiiin qualem erga se eos fuisse noverat, qtiem in de se ilicil: Ego sum minimus apostolorum, tii non
exteris regionibus vendiderant. sittn dignus vocari apOslulusquoniam persecut s sttm
Vers. 9. Recordatus est somniorum quw uliquando Ecclesiam Dei (1 Cor. xv, 9). Scyphus ar nletis,
vkleral. Quod virielicet sol el luna cl stellae illum splendor divinorutn cloqniorum , quae spe ialiler
adorarenl. E( revera Chrislum adoral omnis crea- Paulo commissa stini. Majus enim scientiae oniim
lura, ct spirilalitcr adorateuui snnctorum perfcctio, caeleris habuit, juxta quod bcalus Pelrus testin nitun
Eeclesioa splendor, et omnis eleclorum mulliludo, perhibet dicens: Sicut frater tioster 1'uulus ecun-
juvcnes eivirgiues, senes cum junioribus. dum datam sibi scienliam b scripsil nobis. II bebnt
Vers. 24. Averlitquese parumper etflevil. Jure Jo-. scyphum argenlenm, iri est riivinnm scientiai : sed
seph Christuin significat, qtii lol virtutibusrefulgel; • D lalebal inlra saccum, boc esl inlra lcgalis itteru:
caslitate, qua amaiilis doniinoeimprobitatem pronihilo> ulilitatcm c. Sed venil dispensa:or,~disrupilsa .criui;
duxit; sapicntia, qua secreta somniorumriissolvebatt venit Ananias misstis a Cbristo, dissolvit egalis
el futura pra;Jicebat. Erat eiiam severus incorrigen- lilterocgrossiludinem, id esl caeeilalem. Moxs yphus
dis fralribus, pius in foveudis, quortim injtirias noni resplenduit quia Pauliiscontiniio firiucialiler ii syna-
soltim non uleisccbaliir, venun cliam pro illis ffebat. gogis agere coepitprseJicansCbrisinm, et occit ntcni
Vers. 8, 9. Judas qttoque dixit: Mitle puerttmi lcgis litteram ad spiritalem transferens inlell clum.
mecum, usqite , reus cro peccali in patrem meumi Vers 13. Reversus in oppidum. Juxla lillera l non
mnni tempore. ConsiJercmus vcrba Ruben, quoc ; crudetilatefratres vexabal, scd peccatum venJ tionis
superius posita sunl. Ail eniin : Duos filios meoss quoJ in eo comniiscranl, purgabat:'simul cli- m ul
inlerfice, si non reduxero eum libi. El tanien cunii cxpcriretiirsi Inlcs cssenl crga fralrem smiin uales
lani magiiam rein, morlcm videllcel liliorum. pro- ctga se exstiternnt.
• lla ulr-rqiic coJ. 1 Ila ulcrquc toJ.; forle lcg. vililatem.
11Cod. Tcg., sapientium.
12| COMMENTARIUSIN GENESIM. 122
CAPUT XLV. A ininaiio nasci. Scd aliter vorilnssc Imbcl.Dctis cnltii
Vers. 17. Oneranles jiinienla, cvc. Hoc loco Pba- de niliilo crcat animas, noii <!ecorporibus, neqtte <le
rao lypiim lenel populi genlilis, qui gavisurus ende aliis auimaLus, easque quando el qnomodo vull,
conrersione Jtidoeorum in fine sneculi, eisque pro- corporibus iribuil. Ergo quod dicil: Animw qiiw
niitlel copias divinarum Scripturarum, el medullam egressw stint de femore Jacob, per animas totum ho-
. terrw, hoc esl suavitntem spiritnlis intelligcnliae. minem debemus accipere, a majore videlicet parte,
Vers. 21. Fecerttntque filii Itravl nt eis fuerat im- sicut et aliquando ab inferiori parle totus homo ac-
peralum. Fralres Josephapostoli stini,fralresChtisti, cipilur, juxln quod Joanncs dicil: Verbum caro fa-
Pelrtis ct Paultis el coeteri. i clttm est (Joan. i, 15), per carnem lolum homincm
Vers. 22. Benjamin dedil trecenlos argenleos. Hoc designans.
esl, fidem snnclae Triniiaiis ei crucis Cbrisli prse- Vers. 28. Misit Jttdam ante se dd Joseph. Praeniit-
dicanda mysteria. Nam tau litlera, qiioe figuram litur Jitrias, qui coufcssio inlerprelalur, adJoseph,
cruc.is habet, ccc dcsignal ntimeros. El Patilus apo- id cst. ad Cbrislum, quia confessio praecedil graliam
stolus sc dicit: Nihil me judicavi scire inter vos ti.isi fiJei. Post confcssionem ipse Joseph occurril, quia
Christum Jesum et hunc crucifixttm (I Cor. n, 2). Christi niisericordia subsequiltir.
Dileclo quoque discipulo mandal : Noli erubescereB Yers. 34. Viri pastoressumtts, et palres nnslri. Hacc
ctucem Christi neque me vinctum ejus (II Tim. n, 8). est jusla servitus, ul homines pccoribtis domincn-
Accepit el quinque stolas optimas, boc esl sapien- tur, et pccora hominibus serviant. Nam hurcannm
liam cl motlernlionem quinqtie sensuum, quoeomnia serviiulem nut iniqtiilas nut adversilas facil. Iniqtii-
ampliora in Paulo qunm in caeleris fuere. Cacleri tas qnidcm, sicut Noe maledicens filio suo dixit :
frnires binas stolas accrperunt, iHviJeliccl Cbrislum Mulediclus filiusnleus Chanaan, servus' eril fratribus
Dcum et hominem prscdicnrenl, Deique et proximi suis. AJversitas , sicul Josepb.,qui ver.dilus factus
dilectioncm lencndam praeJicarent. est servus. Detestantttr /Egijptii omnespaslores ovium.
Vcrs. 23. Asini, qni panem et trilicum in itinere Jnre iEgyptus mundumistum significal, in quo nbtm-
' davit
portabanl, ginliles ndCbristum conversos designant, iniquilas. Abominantur ^Egyptiipastoresovium,
qui prius slulti el ignobiles fuerunt, scd ad Cbrislum quia ontnis iniquus oilio habel juslum. ln terra Ges-
convcrsi pabiilum verbi Dei porlabanl. sen. Gcssen riicii aesse Thebaideiri rcgionein, quaea
Yers. 27. Revixil spiriius ejus. Hoc l<co Jacob LXX Cosen vocalur.
typnm lenet Israeliticoe plebis, qu^ pcr infidelilalem CAPUT XLVII.
quodam senio labescebat, el jam qtiasi mortua ernl, Vcrs. 9. Dies peregrinationis mew. Noia quod san-
scd audita apostolorum proedicaiione, qtios desi- cli viriadvciiasctpereorinosse' confj(eritur,quia noii
gnanl filii cjusdem Jacob, visis eiiam mirnculis ct habenl hic manentcm civitnlcm, sed futiiram in<|iii-
chnrismalibus divinac[potenliac], qu;v Cbristits, cjus- rtint. Ramesses pnrs est Thebaidis, pagus sciliccl,
dem plebis filius sectindtim carnem, feccrat, revixit, qtti nuiic .4rseno(/i«t'(eh vocalur.
eiqtie se occurrendiim prsrparavit. Vers. 12. Et alebat eos, clc. Solent qitoercre hoc
CAPUT XLVI. loco unde jumenta el pccorn viverenl, fame perse-
Vcrs. 7. Filim et cuncta simtil progenies. Qnod plcm annos omnem tcrram premciile, maxime quia
<'ie;l plurali niin.cro, filim, a tolo pnrlem debcmus filii Jncob dixerunl supcrius non csse sibi pnbula in
arcipcre. Unnm (anliim filiam Dinam babtiernt. terra Chanaan, eo quotl nulloe.ibi esseiiipluvioe. SeJ
Vcrs. 26. Omnes animw quw ingressm sitnt in scicndum Nilum in jEgypto maximas facere palu-
jEgyplum fuerunl sepluaginta. Iloec est Hebrnica dcs, in quibns nbuiidans hcrba nasciiiir jtiinentis ct
vcritas. Nam qitod in LXX Icgilur : Omnes animm pabula pecoribns lanlo ferliliorn quanto siccior fue-
fnerttnl septuaginta qitinque, siippulnlis Jacob filiis rit lYlus. In his crgo locis alcbanliir jiimciila clcae-
apcrle osletiriiiur non convenire. Illi enim qui cum tera nnimalia, ipioephiriina cranl in jEgyplo.
Jncob jEgyptum intravernnt, sexaginla sex fucriint, T\ Yers. 19. Eme nos in servitiilemreijiaiii. Allcgorice
qiiiluis si aJJam ipsum Joscpb et lilios ejits, <|tios omtiis iEgyplus scrvus esl, cl co nmpliiis, <|tio se
in ^Egyplo gcnueral, f-.ierunt scxaginla novem. His sponle trndit. Nam filiiIsrnel cl ipsi servi fucranl iu
elinni adde ipsum Jscob, palrcm omnitim, fitint .'Egyplo, scd non sponle. ^EgypUi vero sponlaneani
spp:tiag'nla. Quotl in Aclibus apostolorum Lucas siibicriinl scrvitutcm, eos utiqtie dcsignantcs qui
riicil : Descendit Jacob in JEgyplum in animabits Deiini a sun niente cxcluricnles, tradunl sc servire
scptuaginla quinqtie (Act. vn , 14), similis crror est. iminuiuliiiae cl iniqtiitali ad iniquitatem.
Scil quin iiinc LXX majoris nuclorilalis erant qiiam Vers. 22. Prwler lerram sacerdotum, quw a rege
llebraica verilas, ct nb omnibus Ecclesiis lcge- tradila fueral eis. Terra sacerdolum sancta est Ec-
haiilur. iJco sanclus Lucas septnagiuta quinqucpo- clesia, ii qtia sunt vcri sacerdoles, qui vcram habcut
sr.it. Omncs tmimmquw egressw sunl de femore Ja- lihci'tatcin,cliiullain spiritalis famispalitintur pcnu-
ob. Iloc qtiidani hacrctici nri sutini errorcm traxc- riam, quinn regc Chrislo pnbulodivini verbi alunttir.
r(i.H riiccnlcs aiiimns sicutel corpora ex patris sc- Ycrs. 23. Accipite scmina et scrite agros. El Jo-
a Ila ntertjiic <o!cx. i" lln uicrq'ic co.!cx.
125 REMIGHANTISSIODORENSISOPP. PARS. I. — EXEGETICA. 121
seph noster, id est Chrislns,' horlatur fuleles ul se- A CAPUT XLVIIL
mina cvangelicse praedicalionis accipianl ct serant Vers. 5. Sicul Ruben et Simeon repulabu tur mi-
agros, id est corda atiditorum, ut inde fructus bono- hi. ld est, suas per se tribus facient, ut ja non Ji-
rum operum reciperc possint. catur (ribus Joseph, sed tribus Ephraim et anasse.
Vers. 24. Quintam regi dabitis. Quinta pars, quae Sicut Simeou et Rtiben suas tribus singula facient,
regibus persolvebalur, quinque scnsuum cnstoJiam sic Ephraim et Manasse duaetribus erun , et sic
designat, quae Christo cousecranda esl. Nam et in tredecim tribus periicientur, Joseph tribu in duas
lege praecipilur omne primogenilum masculini sextis partes divisa.
quinque siclis argenti debere reditni. (Exod. xm, Vers. 14. Commutant manut Joseph dios filios
15.) Quod vero quatuor partet permiliebantur babe- patri adduxit. Ut eis benediceret. Prim enitum
re, hocdesignat quo.dunusqiiisque inlaicali conver- stttim Manassen posuit ad dexlram patris; niorem
salione, hoc eslacluali, secundum suum proposilum vero, id est Ephraim, ad sinistram. Ille afil tus spi-
vel facultalem permitlilur vivere. rilu prophelico, praevidens quse venlura er nt, po-
Vers. 29. Pone manum tuam tub femore meo, et suit dexterara manum super caput junioris hraiin,
Jura mihi per Deum cwli, ut non accipias uxorem sinistram vero super caput Manasse, qui m or natu
de filiabus Chanaan.Oslendil se Jaceb filitimsancli B erat, manibus in modum crucis in tra versum
Abrahse non carne tanlum, sed moribus. lUe cnim coramulatis : quia illum videbat multiplican um, et
adjuravit servura suum dicens : Pone manum tuam Jeroboam regem ex tribu Ephraim fulurum Mystice
sub femore meo, jura mi/it per Deum cmli, ul non ac- pcr hos duos filios Joseph duo populi signan ur. Per
cipiat uxorem de filiabus Ghanaan. Uic.simililcr ad- Manatten, qui oblivio interpretatur, accipil Judai-
jurat filium Joseph, ut non sepeliat eum in iEgyplo. cus populus, qui oblilus est Doraini creal ris sui.
Ulerque enim incarnationem Christi et prsevidebat Per Ephraim, qui frugifer vel fecundilas in rpreta-
et fideliter credebat venturam. Quaeri autem potcst tur, gentilis populus figuratur, qui crcdendo n Chri-
cur sancti patriarcbae lanlum curam habuerint sepe- stura fidei et bonorum operum fruclum Domiuo
liendorum corporum, cum scirent cadaveraet in sar- obtulit, et spirituali fecunditale multiplic us est.
cophagis sepulta et sub nudo coelo xqualiter posse Hic licet poslerior Dei cognilionem percepe t, con-
stituius esl tamen ante Manassen : quia qu m gra-
putrescere. Nam et poela dicil :
Coelotegitur, qtti nonhabel oruam. liam " babueruiH Judseiet sacramenla Scrip urarum
Sed hoc faciebant, non quo curam habebant ipsorom alque omnem dignitatejn divinoelegis, Judaei repro-
cadaverura, quoe quoquomodo in lerram reditura batis, accepit.
crant, sed ut memoriam sui aliis relinquerent, sicqne C Vers. 21. Reducetqtte vot ad terram pa rum ve-
cos ad se imitandum provocarent. Nam et Dominus ttrorum. Magno desiderio patriarcha Jacob teneba-
ad Job loquitur: Retlituetur ticut lutum signaculum, tur, cupiens in ea lerra sepeliri, ubi passuru Chri-
elttabil ticut vettimentumplicatum (Job xxxvm, 14). slum noveral el redimendum genus humanu . De-
Signaculum, id .esl home ad imaginem Dei factu«, ttt nique, ul fcrunt periti sanctorum locorum ab eo
lutum per mortem rettituitur, non tamen temere aut loco qui Abramiitm dicilur, ubi Abraham t Isaac
negligenter projicitur, sed sicut vettimeniumplicatum scpulti sunt, usque ad locum Dominicaepa siouis,
tuto loco reponilur, ut rursum per resurreclionem triginta fere millia passuum habenlur, ut i o quo-
reindualur. que numero qui in T liltera continetur, m lerium
Veis. Zi.Adoravit Jtrael Deum, conversusad lecluli Dominicaepassionis pslendatur.
caput. Auguslinus : Quod habent quidam Latini co- Vers. 22. Extra fratret tuot. Id esl, exlra sorlem
dices : Et adoravil tuper caput virgw ejut, vel \n ca- quam cum cseleris fratribus in divisionibus osses-
pite, fallit eos Grsecum verbum, quod eisdem lilteris sionum acceplurus esi. Quod aulem dicit, q am tttli
scriptum est, sive tum, sive ejus, seri accentu dispa- de manu Amorrhwi in gladio et arcu meo, ladium
res sunt, et ab eis qui isia noverunt, in codicibus et arciim appellat justiliam snam , perqua , per-
noli conlemnunlur : valenlenim ad magiiam discre- B acia caede Sichimilarum, a genlibus circu positis
lionem. Ac per hoc quacritur quid sil quod dirtum Deo se protegente eripi poluit. Alia translal dicit,
est. Nam facile inielligeretur senem adorare fasli- quam luii in forliludine mea. Forlitudinein ppellat
gium virgae suae, quam sic ferebat, ut super eam pecuniam vel divitias quas possidehat, quas uo su-
caput iticlin.indo adoraret Deum. Sed quod dicit ejus, dore vel Iabore acquisierat.
aliter sese referl; [quia post juramenium filii sui, CAPUT XLIX.
ipsi filio virga sumpla iterum innisus eidem adora- Vers. 1. Diebut tiovitsimis. Hoc diccndo stendit
vil cacumen ejus vel illius. Sanclus vir el Deo de- se prophetice loctilurnm. Licet enim hsecverba,
dilus seneclute gravatus ita lectum in quo jacebat quibus filiis benedixit, ad divisionem poss ssionis
compnsitiim habebat, ul capile ad orientem vcrso quam accepenml in lerra Cbanaan, perlinea l, spc-
inox si vellet, absque difficultate ad orandum se ver- cialiter tamen ad Christmn, qui novissimo sscculi
tere posset. tempore iiicarnaliis est, rcfcrcnda siinl.
• Ulorqiie codex, qnia rjuondumgrat.
4*5 COMVENTARIUSIN GENESIM. 126
Vers. 3, 4. Ruben primogenilus mens, tn forlitudo A scribaeet snccnlotcs Jtidneonimtlolo ct malitia ple-
mea et principium doloris mei. Quoridicit, principium ni eranl. Praeviriens ergo palriarcha illorum mali-
doloris ntei, juxla Iitlernm hoc designat, qttia omnis tiam, orat ul in consilio eorum, quod cotilra Cbri-
primogeniiiis principium est doloris, iluin pro eo sittm fccerunt, non venial animamea, id esl.voluntas
paterna primum el matema vrecera coricutiunttiT. ejus. Occiderunt virum, id esl Chrislum ; Suffode-
Est atitem senstrs horum vcrborum : 0 Ruben, qHi ritnl murum, itl est, corpns ejns clavis confixerunt
primogenitus meus fnisli, cm omnia primogenita et el lancea apertterniit. Murum enim fortissimum ap-
digniias sacerdolalis ac regia debebanlur, qui prior pcllat corpus Christi, quod in ulero Virginis qua-
fuisli in donis et major in imperio, lamen perdidisti draginta et sex diebus aedilicatiimest, sicut tem-
hxc omnia, qui.i effusus et ticut aqua impetu mali plum Domini qttadraginta et sex annis sedificatura
desiderii. Ergo non cretcat, sive non multiplieeris et vel conslructurn est. Dividam eos in Jacob, et dis-
augearis. Quo sensu el Moyses benedicens enm di- perdam in Israel. Non «no sensu divisio et disper-
cit: VivatRuben et non morialur et tit parvus in nu- sio accipienda sunt. DMsio enim in bono, dispersio
mero, et non cretcas, vel ut ileres scelus luum. Hsec autem accipilur in malum. Eos enim qui ex illo po-
juxta litteram. Allegorice, Ruben populum Judaeo- pulo crediderunt, divisit Dens ab infidelibus, et cor-
rum significat, de qno dictum est: Filiut primoge- B pori Ecclesiae conjunxit. IUosautem qui in infideli-
nitut meut Israel. Hic fortiludo dicitur, quia Scri- late permanserunt, ditperdidit per univcrsas gentes.
pturarum mysteria intellexit. Principium quoque Vers. 8. Juda, te taudabunt fratret tui, et reliqua
dolorit Dei fuit, quia poslquam se Dco serviturum usque, adorabunt te filii patrit tui. Sub nomine Ju-
promisit, frequenter eum ad iracundiam proyocavit dse hsecbenediclio de David accipilur, qui de eadem
murmurando et ejus beneficia faslidiendo. Fuit tribu fuit rex potenlissimus. Quem Iaudabunt fra-
eliam prior in donis, quia ilti tradita sunt fidelia sa- tres sui, reliquae videlicet tribus. Jlfantt* ejut in
cramenla; el major in imperio , quia quandiu Deo cervicibut inimicorum ejus erat, lioc est, virtus et
scrvivit, muliis genlibus lideliter iinperavit. Sed ef- forliludo ad humiliandam potentiam reliquarum
fusus ettticut aqna, id est, omnia haecvelocissime gentium. Pene enim omnera Syriam et Palaestinam
amisit, sicut aqua velociter effunditur cum in vase et circumpositas nationes reliquas humiliavit et tri-
coritineri non polest. Et quare hoc? Quia ascendisti, bntarias fecit. Unde et adorabunl eum fiiii patrit
inquit, cubilepalrit tui. Cubile Dei Patris Cbristus ejut, vel fratres videlicet, vel omnis Judaeorum po-
est secundum humanitatem, in quo requiescit ple- pulus, videntes Dominum esse cum illo. Mystice
nitudo divinitatis. Hoc cubile plebs nefanda ascen- Judas Christum significat, qui est vems confessor,
dil, quando conlra Chrislnm insurrexit ct ila eum ^ sieut in Evangelio ad Patrem dicit: Confiteor tibi,
ad mortcm expetivit. Stralum quoque Dei macula- Pater, Domine cwli et lerrw (Matlh. xi, 25J. Hunc
vil, quando Christum peccalorem, Samarilanum et laudant fratret tui, omnis videlicet jnstorum mulli-
riaemoninm habere dicebat. Unde meruit audire: tudo, non communi laude, sed speciali et divina, si-
Non cretcat, sed polius minuaris, et per omnes cut Deum et Dominum suum. Ejut manut est in
gentes roinuaris. cervicibut inimicorum suorum. Ut eos humiliet et
Vers. 5. Simeon el Levi, vata iniquitatis bellantia. suoefidei colla eorum subdal. Hunc adorabunt filii
Hi duo fratres Dinsefuerunt, qui ob sluprum sororis patris ejut. ld cst sancli, quos ipse dcdit esse filios
sxviendo foederatam civitatem subverlerunt csesis Dei el fratres ejus.
habiUitoribus. Hos vocat vata iniquitatis bellantia, Vers. 9. Ad prmdam, fili mi, atcendisti. Haec quae
iil est instriimenla iniquilatis. In contilio eorum non tradita sunt tam de David ad lilteram, quam et de
venietanima mea. His verbis oslendit non esse suoe Christo spiritaliter pertinent, quem per apostro-
volnntaiis ut Hemor et Sichem iimocentes cum coe- phen palriarcha ailoquilur: Ad prmdam,fili mi,ascen-
teris occiderenlur. Non sit anima, id est voluntas et disti. Christus ad prmdam ascendit, quia conlra dia-
consilium. n bolum pugnamriis venit, ul eos quos caplivaverat,
Vers. 6, 7. Occiderunt virum. Id esl Hemor el Si- eriperet. Quod autem dicil, ascendisti, confidentiam
chem. Suffoderunt murum, hospilae civilatis. Quod et seciirilatem Crealoris oslendit. Ipse requiescens
sutem dicit, dividam eot in Jacob, et disperdam in accubuit ut leo, quia in spe firmissima « resurrec-
Itrael, significat quia tribns Levi non liabuit pos- tionis mortcm suscepit, quam in potcstate habuit.
sessionem cum aliis trihubus, sed parvas urbes in- Requievit ut catulus leonis, quia tribus diebus in
ter alias tribus ad. hahilandum accepit. De Simeone scpulcro jacuit. Ferunt enim physici de calulo leonis
quoque Iegilur quod nulltim possessionis proprise quod nalus tribus diebus dormial, lerlio landem
funiculum habuerii, sed de possessione Judse aliquid die magno rugitu patris excitatur. Sic et Christus
acceperit. Myslice Simeon et Levi principes Jiirioeo- tribus diebus dormivit in sepiilcro, et tandem tertia
rum designant, qui contra Christnm bellabanl faci- die a Dco Palre excilatus est, cujus lugitum Psal-
bus invidiaesuccensi. Unde merilo vasa iniquitatit . mista describit dicens: Exsurge, gloria me«, exsurge,
appellantur, quia sicut vasa liquore implenlur, sic psalterium el cilhara (Psal. cvn, 3). El respondit

* Utcvque cori., fiimissiinw.


.127 REMIGII ANTISSIODORENSISOPP. PARS. I. — E.XEGETICA. 128
. ipse : Exsurgam dilucttlo. Quis suscilavil eitm? Nul-,/A pcllalur, id est serpcns cornutus prnptc dolos ct
lus videlicct nisi Pnler el ipsa divinitas qua huraa- vcnena malitise. Equum vcro vcl cquitem bristum
. nilas ejus plena erat. accipiunl secundum hiimanitatem. Ctiju ungulas
Vers. 10. Non auferetur tceplrum de Juda et dtix coluber vel cetastes moiuordit, qiiantlo i orti ejus
.de femoreejut, donec veniat qui mittendus est. Patet insidias paravil. Ut caderel ascensor ejus Iro, hoc
omnibus hoc de Christo dici, ad cttjris usquc advcn- est, ul Christus per morlem redigerclurin ulverem
. tum principes de iribu Juda exstilerunt in popnlo sicnl cocteri bomines. Quasi enim relr cadunt,
. Judoepnim. Nam Herodes, stib quo Qomiiius nalus qiianrio per mortem in lerrani, de qua sui pti stint,
est.alienigenaeratetproselytus.Jaiiienimveneratqui redeunl. Sed quia proeviditveum propheti spiritu
,niilieiidus erat. Et ipse eril extpeclatio genlium, iil lertia die resurrccliirum, ideo dixit: Salu re tuum
. qtue pretioso sanguine ejus reriimendaeerant. Ligant exspeetabo, Dotnine. -Sed mclius haec verba ad Anti-
_ad vineqmpnltum tuum, et ad vilem, o fili mi, asi- . chrislura referunlur, qui de tribu Dan scittirus
, nam suam. Hic aperte oslendilur quod non de Juda, est. Unde tribus Dah recte in deserlo in [tiilonari
sed de Christo ista dicanlur. Nam ciiui de Juda vi- parte castra mclata fuissc lcgitur, iihim stcndens
dealur loqui, tamen ad ipsuin Judam conversus qui dixit: Sedebo in mqnte testamenti, in ta re Aqui-
quasi de alio dicil : ligans ad vineam pullttm tuutn. B ' lonis- Hinc ergo Dan coluber et cerastes apicllatur :
Vineam chortim nppell.it aposiolorum, qui quasi . colttber propter dolum, cerasles propler p lenliam.
palmiles de uua el vcra vile sticcreverant, sicut ipse Anticbrislus enim, qttos fraude decipere i n potc-
in Evangclio: Ego tum vitis, vos palmites. Pullus rit, per poicntiam saicitli qnasi cornulu serpcns
. vero, genlilis populiis , quem ad vineam ligavit, sibi subdere laborabit. Atlcndendum vero q orl dicil,
qiiando per npostolicnm prsedicationem populum cotuber in via, cerastes in semila. Nullu ignorat
domuit, til illorum firiem ct doclrinam scquerenlur. viam latiorem esse quam semiiam. lrieo er viam
Asinn vcro Ecclesia cst ex gentibus congregnta, , designantur lala itinera soectili gradient s, quos
quondam slulia el oneribus peccatonim praegra- . qiiasico/afrcrAnlichrislusocculte.inorriendo lecipicl;
vata •, sed postqunm fiJcm ChrisM recepil, versa . in semila vero saticU'pcr angtislam viam <d viiam
vice jtigiim dinboli projecit et onus Cliristi leve sus- tenrienles, quos quasi cerasies per polcnlia n oppri-
cepit. Hnnc asinam ad vitem tigavit, quia Ecclesiam mel. Mordens ungulas equi. Equus hoc Ioco mundtts
cx genlibiis vinculis charilalis sibi conjunxil. Lava- accipilur, qiir superhiam et ambilioncm n cursti
bit vino ttolam tunm. Slola Christi caro ejus esl, labcntis temporis spumal. Ungula nuicm extrcina
quam vino lavit -quod de botro in. cruce pentleitte, pars pedis est, pes extrema pars corporis. uia ergo
expressum est, quia videlicel carnem suam sanguine C Anlichristus extrema mundi tempora cnper quoeril,
. passionis suaeperfudit. * ideo ungulas equi mordere dicilur. Ascenso autcm
Pallium gentes significat, quibus Christus indutus hiijus equi csl omnis qui in diguitalibus el lotenlia
csi, juxta quod ei per prophelam dictum est: His sacculi glorialur. Cerasles crgo, id esl Anti irislus,
omnibus velul ornamento vestieris (Isa. XLIX, 18). cqui ungulas mordet, ul ascensor relro cad t: quia
Pallium ergo sutim lavit in zanguine uvm, quia popu- ad hoc exlrema mundi lempora occupat, n rcpro-
lum genlium suo redemit cruore. Hinc Joannes : Quii bos secum ad mternam damnationem tralia . Rctro
dilexit nos, et lavit nos a pcccalis noslris in sanguine: cnim cadyc reproborum est sicut econtra ii facicin
suo (Apoc. i, 5). cadere eleclorum. I|i faciem cnriere est dc M-pelia-
Vers. 12. Pulchriores sunt octtli ejtts vino. Oculi; lis malis erubescere, qtiia qui in faciem idit, ibi
. Chrisli apostoli suntcl eva:igclistae,qiiiiiobisspiriia- cadit nbi videt; qui vero retro, ibi cadit ibi IIOII
lcm scienliam infuderunt. Vintini vcro nuslcrilalemi videt. Et idco retro cadere est in aelernaedainna-
legalis observanliae desiguai. Oculi ergo Cbrisli vino> lionis foveam, dum ignoral, ruere. Qttida hiinc
pulchrioret sunl, quia doclrina cvangelica clarior estt locum sub persona Dan dc Samson forlis imo ari
lcgali tradilione. Denlet vero sancli pracdicaloresi litlcram accipiunt, qui fuil de cadcm tribu et jmli-
sunl, qui siculdcnlcs cibos, ita infiJeles a stta duri-• cavil Israel miillis annis. Hunc ergo compa l coiu-
lia comniinuiiiil, tit in corpus Ecclesioe rccipianlur. bro cl cerastoe. Sicut enim serpentcs traus iintibus
Lac vcrq cst lcgalis (raditio, qua Ju !x'i lanquamt insidiantur, sic Sarason ncitiincm hoslium sincbnt
parvuli nulriebaiitur, non valeiitcs rccipere solidumi pcr fiinm trnnsire possessionem vcl maliiin liquoj
ribum. Dentet ergo lacte candidiores sunl, qtiiaL ibi facere. Sed el si quis freltis agilitate vcl f litudi-
proedicatorcs Novi Tcstanienli proecelluni lcgis do- ne morriebnl cjus ungulas, hoc esl, niagna virtulc
clores. Ei bene candidi diciinlur, quia qui alios do- etim superabat, el retro illtim fugcre coni ellcbat
cent, mundi et ab omni labc peccati iininuncs cssc) quasi equitcm rclro faciens cadere de equ Qtio.l
dcbenl. autcm tjicit: Salutare tutttn exspectabo, omine,
Vers. 16. Dan judicabitpopulttm sttum. Haccvcrba,, sensus tnlis cst: Cum, inqtiit, viderem Sain n for-
quae sub persona Dan dicuiHur, quidain <lc Jtiriai tissimum lam magnn fncere, ct Philistocos, q i tunc
proditore accipitinl, qui rcctc colttberct ccrastes ap- pnvcranl Israclilis, dcvincere, in mnndibul asini

a Codtl., prrrgnala.
m COMMKNTARiUSIN CENESIM. 150
iiiillc \i.-os occiilcre, pnrlas Gazie civitntis huiiicris A dicil : Cad aecinctus praliabitnr ante eum , id cst
imposilas i onlem deferre, leonem vcluti lixdum ante populiim; cl posiquam revcrstis fuerit, accin-
occidcre, cum Iiaeccl lalia facienlem viderein, pu- getur iteruiii retrorsum contra nationes. Allegorice
mvt eum esse Cbristum. Sed rursum eum viderem Gad Chrisluiii signiiicat, qui primo advenlu suo,
eum amoribus meretricis decipi, el cum viderem quando occiiliits vcnit, accinctus esl ut pracli-irelur
eum occisum non resurgere, intellcxi non eum esse contra (liabolitm, et accingetur tt relrorsum in se-
nobis repromisstim Chrislum. Ergo tuum salulare cundo advcntu suo, quando mnnifeslus adveniel, ut
exspectabo, id est Jcsutn, qui salularis vel talus in- judiccl muiidiiin, el singulis secundum merila sua
lcrprelalur. reddat.
Vers. 15. Zabtttonin littoremaris habilabit. Juxta Vcrs. 20. Aser, pinguis panis ejtts. Iloec verba ad
littcrani proe<'.:cilpaiiiarehn possessionem qunin ferlilitatem possessionis -jtixla litlerain periinent.
tribus Zabulon lenuit. Possctlit eniin litlus maris Allegorice vero Aser, qui beatusvel pinguispanis in-
Magni•oertingensusqne ad Sidonem maritimam civi- terpretatur, cumtlcin Christtim dcsignal, cujus panis
lalem. AllegoriceZabulon Ecclesiam significal, quse pingttis est, id est corpus ejus, quo ad oelernamvi-
crepta de lluclibus ssDCiiIifruilur soliditale liltoris, tiin reficimur, sicut ipse dixit: Ego sum punis vi-
et csl in siaiione navium, quia Ecclesia dibualur pcr g vus, qui de cmto descendi, et do vitam huic mundo
populos gcnliiium, quos Sidon, quae venatio inler- (Joan. vi, 55). Ipse prwbet delicias regtbus, id esl
pretaiiir/dcsignal. sanctis, qui motus corporis sui bene regere nove-
Vers. 14. Issachar, inqiut, asinus fortis. Asinum runt. His prwbcl delicias, id est suaviiaiem verbi,
forlein vocat juxla liiteram, quia. laborabnt in vc- sive etiam se ipsum, quia Aser deliciw inlerprelatur.
hcndis mercibus ad mare. Aceubat in terminis, vide- Vers. 21. Nephlalimcercus emissus. Cervus emit-
licet juxla-possessionem Ncphthnlim. Hebrsei dicunt tut vocalur propler fruclus lemporaneos, qui apud
quotl assiilue homines illius tribus opcrabanlur in illos cilius maturcscunt; idco cervus emissus, id esl
diviiioclegis medilalione, el irieo asinus forlis voca- velox vel fugax, vocatur. Alia translalio dicil, Ne-
lur prnpter assiduum sludium inquirendse sapientioe. phlaiitn ager irriguus. Significat aulem aquas cali-
Issachar asinus fortis. Quin dixcral possessionem das qusc in illa tribu sunt. Vel eliam propler lacum
Zabulon in mnritimis locis fuliiram, redit ad medi- Genesar hoc dicit, qui apud illos est. Hebraei tradunt
leriam a, el praedicit possessionem Issachar, quod Tiberiadem civitatem in hac tribu esse, in qua suiit
fertilissima futura esset, el negoliationibus abun- doclores legis. Et lioc cst quod dicit, dans eloquia
darel. Mysiice Jssachdr populumgciitilcm siguificat, pulchritudinis. Myslicc Nephlalim aposlolos dcsi-
qui quondain sutllus ct ignobilis proegravabahir r gnat, qui de tribu Nephtalim et Zabulon a Douiino
oneribus peccnlorum. Poslquain vero Chrislum co- elccli stinl, juxta quod prsediclum fueral perlsaiam :
gnovit, conpil accubare in terminis, hoc est, re- Primo tempore ulteviata esl terra Zabulon et terra
qttiescere in spe proitiissac fclicitalis, qiiam cxspe- Nephtalim (Isa. ix, 1); quia primo Dominus in his
ciat in lcrmiuo, boccst, in fine sacculi. Vidit enim locis praedicdvit, el func atleviala esl lerra eoruin,
requiem,quod esset bona, illam videlicet, quaein alia suHato gravJssimo jugo diaboli. Ergo Nephtalim
vita onmibus sanclis repromilliliir. Vidit terram, cervusemissus vocalur, quia aposloli velocissimeper
quod essct optima, eam, de qtta Psalmista dicit: universum mundum discurrerunt, et ipsi suni filii
Crcdo videre bona Domini in tcrra vivenlium (Psal. excussonim missi de manu Domini, velutsngiliac de
xvi, 15); el idco supposuil humerum ad portandum, manu potentis (Psal. cxxyi, 4). lpsi danl cloquia
quia pro adcplione palriae coeleslis libenier omuia pulchritudinis, id esl verba praedicalionis divinxs
lolcral soeculiadvcrsa. Factusque est tributis serviens, Yers. 22. Filius accresccns Joseplt, fiiius accre-
qtiia ccnstim lidci ct bonorum actuum Chrislo tcent. Joseph aucttis interprelatur, id esl multiplica-
rcldit. tus virlulibiis et saculi dignitale. Eral enim decorttt
Vers. 19. Gad accinctus prmliaotlur. In Dcutero- aspeclu. Unric et a principc ^Egypti cuiptns csl. Fi-
noiiiio lcgiiniis tribitiu Gatl cuni tribu Rtiben ct tli-. D Hcediscurrerunt super murum. Dicunt llebrsci quod
niidia tribu Manasse possessionem trans Jordanem quando Joseph vcnuinJucebatiir per Huiiopolim
acccpisso, tradciile sibi Moyse, ea tameu condi- civitatem iEgypli,/i/iVr, iJ csl puclhe jEgyptioruin,
liiitic ul iioii anlc in domos suas rcverlereiHur do- discurrebatil per murum civitalis, admiraiitcs
cjus
ncc cicleri fratres eoruni posscssioncm acciperenl. pulcbiitudinein. Qui qualis lucrit, cx hoc eonjici
Sicquc isii accincli, id est expediii ad belltim velI potest quod feminso, quarinn proprie piilchriludo
pncpnrnii, pcrrexerunt ante fralres snos. Ciitn ergoi cst, eam in Joscph mirabantur
reversi ftiisscnt peraclo bello, et quieie reddiia in- Vers. 25. Sed cxasperaverunteum, el jurgalisnnt.
vcuerunl filios suos, quos parvos iu sua posscssiouc! Propier somnia qtiae viderat, dicenles :
Nunquid rex
dimiscruiit, gravissimo bello impugnari a circumje- 'notter eris?—Invidcrunt iili habenlet jacula. .psi
ctis hoslibiis, el lunc ilerum necesse fuil eis ut scs snuciali jaculis invidjaeinviderunt ilii. UnJe cl vcn-
accingerenl ct bellum praeoararcnt. Hoc esl quodl didcruut etini in yEgypto.

C. G.;rs:., (irriii(/rjf«r.
1*1 RF.MIGIIANTISSIODORENSISOPP. PARS. I.-EXEGETICA. 132
Vers. 24. Sedit in forti arcut ejus. ld est, virtns JV patris tui confortata; sunt benedictionibu patrunt
ejus el spes ejns sedit, hoc esl slabilila est in forti, ejus, IIoc est, illse benedicliones quibus D us Patei
hocest in Christo. Et dissoluta suntvincula brachio- Filitim benedixit, conforlalse sunt el prae aluennil
i um ejut per manus potentis Jaeob, id est omnipo- Oiunium sanctoruni Palrum benedictiuiiib . Nujhis
tenlis Dci. lnde, id est cx Jacob progeuie, egressut enim jiislorum Christo exaequari potuii, quia ille
est lapit, id esl Chrislus; egrestus esl pastor, id est per naluram csl Dei Filius, caeleri sancl per ud-
Christus, qui est et lnpis Israel, id est firmitas et oplionis graliam. Donec veniret desideriut collium
robur omnium Deum contemplaniium. mternorum. Colles oeternospalriarchas et rophctas
Vers. 25. Remidictionibuscmli desuper. Quod di- dicil, qtti non jacent in lerrenis, sed suble anlur ad
cit, benediclionibus desuper et abyssi, omnitim re- ccaleslia. Horum desiderium fuit, quo de derabnnt
rum copiam per haec duo significat, fertilitalero viilere advenlum Cbrisli. Fianl istm benedi tiones in
videlicel terrse, teraperiem et proventniii coeli, hoc capile Josepk. Id est, impleanlur in Chri lo. Et in
est aeris. Per benediclionesuberum et vulvm multi- vertice Nazarmi. Id est Cbristi. qui esl erus flos
plicandam designat stirpem cjus maxime propler mundilioe, in quo primum benediciiones fa tae sunt,
Ephraim, cujus multitudo usque in immensum nu- et ab hoc vertiee ilescenderunl per oiniii. niembra
cta est. Allegorice Joseph Cbristum significat. Ac- B Ecclesise usque ad oram vestimeiili ejt , id est
crescens dicitur, quia crevit in fide geniium. Ipse usquc ad novissimum electum.
est enim decorus atpectu, quia speciosut forma prat Vers. 27. Benjainin lupus rapax. Hunc ocum ita
filiit hominum (Psal. xuv, 5). Filiae, quae diseurre- Hebraei edisserunt. Altare quod in lempl erat Do-
runt per murum admiranles ejits piilehrjiitdinem, mini, in parle tribus Renjamin silum eral. Hoc ergo
animaesunt sanclornm, super solidilntem fiJei con- altare vocat lupum sanguinariuin et rapace propter
stitutae, quse admiranlur pnlclirituriineni Chrisli, et hostias quac ibi mane oflercbanlur, el igne qui erat
tnnto eum amplius diligunt, qu.inlo majoris fragili- seraper in allari, devorabautur. Hoc esl q dccil:
talis sibi sttnt consciae. Discurrunt super murum, Mane comedetprwdam. Quod vero sequitur : Vespere
hoc esl siipersoliditatem fidei, vel super insuperabi- dividet spolia, ad sacerdotes perlinet, qui e quoeper
lem finnitalem divinarum Scripturarum, ut ibi pos- diem de sacrificiis altaris a populo conseq ebantur,
sint videre pulchritudinem Chrisli. Sed exatperave- vespere inler se dividebant. Et hoc secun um illos»
runt eum'fit jurgati sitnt. Iloc de Judaeis <licitur, qui Nos vero de Paulo apostolo diclum accip mns, qui
cxasperaverunt Christiim dicentes eum Samarila- - fuit de tribu Benjamin, et quasi lupus ra x perse-
num et dsemoniacum. Habentes jacula invidiae, qui- ciHus esl Ecclesiam primo tempore. Ui de el in
bus seipsos vuluerabant. Unde et Psalmista : Dentes G Psalmo dicitur : Jbi Benjamin in ment' excessu
eorum arma et sagittw, el lingua eorum gladius acu- (Psal. LXVII,28). Hic ergo inane prsedam comedit,
lus (Psal. LVI,5). — Sedit in forti arcus ejut. Id quando sanclos laniabat, et acceplis a p incipibus
est7 spes virlulis ejus mansil in Deo Patre. Et disto- epislolis usque in exteras naliones seque lur. Ve-
luta tunt vincula brachiorum ejut. Quia vinctus ad- spere autem divisit spoUa, quando jam nversHS
ductus est ante proesidem. Vel vincula brachiorum doctrinam Evaogelji magna discrelione fidelibus
dicil blasphemias quibus opera virlulum ejus iinpe- distribuit. Notandura aiitem qnod cum illis fratribus
dire conabantur, dicenles eum in Relzebub ejiccre qui de liberis nati erant, i<lest Lia et Rach le, eliam
da-monia. Et hoc per manut potentit Jaceb, id est ancillarum filii benedicli sunl: in quo ostc litur non
per operalionem oranipotenlis Dei. Deut patrit tui esse persqnarum acceptionem apud Dcum, ui omncs
adjulor tuut. Loquitur palriarcha ad Chrislura sc- vult salvos fieri, nec disccrnit gradus nativi tis, quos
cundum boc quod liomo est. Deus, inquii, pntris una fides facit sequales.
tui, id est ille Deus quem patres tui adoraverunt, Vers. 52. Apposiiusqueest ad populum su m. S.rpe
Abraham, Isaac et Jacob. Et Omnipotens benedicet hoc legitur in divina Scriptura : Apposit s esl ad
libi. Singulari videlicet benediclione prae caeleris fratres suos, appos\tusque est ad populum s um. Ideo
sanctis. Per benedictionera cceli-desuper el abyssi " quaerendum de quo populo dicatur. Nam d palribus
jaceulis deorsum significalur Christo omnia fuisse nulla quseslio est, quotl videlicet cum A aham et
subjecta, angelos videlicet in coelo et hoinines in Isaac congregaretur. De populo aulem du ium est,
terra. De hac beuedictione Apostolus dicit : Et quia populus est mulliludo. Illi vero adhuc am parvi
exallavit iilum Deus, et donavit illi nonten, etc. erant, ut populus dici non possint. Intellij, us ergo
{Philip. n, 9). — Benediclionibus uberum dicil, id hoc non de solis sauctis hominibus diclum, ed etiam
estduoruin Testamenlorum, quorum allerum ventu- de angeUs, ad quorum societalem sancti e miindo
rum Chrislum, alierum venisse nunliavit. His ube- transeuntes apponebanlur. De hoc popu Paulus
ribus nutrilur infanlia Ecclesiae. Vel eliam benedi- dicit : Accessistisad montem Sion et ad II rusalem
ctionibus uberum dicil beatse Marise Virginis, quae cmletlem, et ad frequentiamangelorum (Heb . xn, 22).
Cnnsium infantcm habuil, cujus incorrupla in vulva CAPUT L.
progenitus est. Unde et in Evangelio exclamans Vers. 3. Trantterunt quadraginla diet. Hi numerus
quaBdammulier dixit: Beatut venter qiti te portavit, poenilentioeet htiinililnti convenit. Unde e in Lege
el uberaqum suxitli (Luc. xi, 27). — Benedictiones e':" Evangelio etlab ipso Domino obser atus esi.
135 ENARRATIONES IN P5ALMOS.—PRiEAMBULA. 154
Septuaginta diebus. Ethnici, id esl genliles, novem A significantiae hoc factum esse sciamus. In hoc enim
diebus llebanl mortuos suos. Unde et novenJialis loco qui area Adad dicitur, postea mulliludo liliorum
vocabalur nona dies, quanrio sepeliebatur. Noslri Israel murinurans eontra Dominum igne divino con-
vero, id esl Dei cnllores, septem dicbus exsequias sumpta est. Hoc ergo prscsignabai luctus ille vehe-
morluorum cclebrant. Unde scriptum est : Luctus mens, quo non tanliim mors Jncob, quantum ruina
morlui septem dies; luclus autem fatui omne tempus illius poptili quae ibi futnra erat, deflebalur.
rilw ejus (Eccli, xxn, 15). Seplenarius requiem signi- Vers. 21. Locutus esl fratribus : Post mortem meam
ficat: unde et scptima dies Sabbatum, id esl requies, vititabit vos Dominus, ct rcliqua. Joseph igilur, qui
appellatttr. Celebrant ergo seplimam diem morluo- sicut patcr ejus Jacob lerram repromissioiiis lota
rum optanles illos requiescere cum Domino a labo- mente desiderabal, incolatumque ^Egypti delesia-
ribus prsesentis saeculi. Hic ergo dicit: Flevit eum batur, moraliler nos inslruitut quandiu sumus iu
JF.gyplut teptuaginla diebut, qui esl decuplalus hoc mundo, semper desideremus ingredi lerram re-
septenarius. Nam seplies deni septuaginla sunt. promissionis, id cst terram viventium, ibique requies-
Potesl et hoc dici, quia sicut lerlia dies moriui cere optemus. Quod lunc digne fil si numerum
agitur a fidelibus, ut anima, quae triplicis naturae est, annorura selatis ipsius moribus imitemur.
requiescat; ita septima dies celehratur, ut anima B Vers. 25. Cenlum ergo et decem vitm suw a nis
corpori reconcilietur, quae carne illiciente peccavit. expletis morluus est. Et nos studeamus, quod per
In sepiem eiiiin tria sunl et qualuor. Et ternarius, Decalogi numerum vel observantiam ad selernam
ut diclum est, pertinet ad animam, quse esl irasci- beatitudinem, quam cenlenarius numerus dcsignat,
bilis , concupiscibilis , ralionalis; quaternarius ad perveniaraus. Condilus esl quoque aromat.bus ipse
corpus, quod qualuor constat eleinentis. Joteph, et repositus est in loculo in JEgyplo. Loctiltis
Vers. 10. Veneruntque ad aream, qumtila est trans est vas repositorium, ubi ahquod asservandum com-
Jordanem. Scpluaginla dicunt, ad aream Adad, qui mendatur. 0 felix anima, quae, aromalibus viriuium
locus trans Jordanem est, el multis passuum raillihus condita, in hoccorpusculo degensquotidieproficiendo
distat ab Abramio, id est a loco ubi Abraham sepul- perenni vitoe reservaturl. Sine dubio si lali con-
tus est. Ergo praelergressi sunt locum ubi sepeliri dimento condita in fide, spe et charilale custodila
debebal Jacob, et postea remenso Jordane redierunt fuerit, per graliam Chrisli ad divinseconlemplalionis
ad locum duplicis speluncae. Unde quaeri potest quare speciem pervenire merebilur, cujus adeplio perfecla
hoc fecerint. Sed forle dicet aliqnis quod timerent est laetitia; quam Psalmisla oculis aspiciens ait:
ne bella contra se surgerent, sicut et filii Israel Adimplebisme twtitia cum vultu tuo, Domine: delecta-
circumducti sunl quadraginla annis per desertum,' C tiones in dextera lua usque in finem (Psal. xv, 11).
donec qiiadragesimo anno transmisso Jordane veni- Amen.
rent in terram promissionis. Sed causa majoris Explieil CommentumBresith «.
» lta codex Tegerns.

REMIGII
..IONACHI ANTISSIODORENSIS ORDINIS SANCTI BENEDICTl

ENARRATMUM IN PSAIMOS

LIBER UNUS.

DIVERSA DIVERSORUM IN PSALMOS PRJEAMBULA.


(Ex BibliothecaMaximaVeterum Palrum.)

Quid sigmficet m FINEM,guod frequenler invenilur in D Sic cnim dicimirs finitum cibum, qui sedula cc-
tilulis psalmorum. meslione consumptus est; finilam pecumam , qtiac
Finem duobus modis accipimus. Primus est iste docelur expensa, et csetera quse hoc modo probatur
ommunis alque moralis, quando res aliqua ad ex- edici.
tremum deducla perveneril, nee ullerius potest pro- Sectindus dicilur finis perpetuus atque perfecius,
dire, quae molus sui terminum probalur accipere. quem niodo quaerinius : qui lunc nobis protcndi ma-
J35 ENARRATIONES l.N PSALMOS. - PRJEAMRULA
gis ac dilalari incipil, quando atl ettm mens devote A llebraco habeal dia. talma, supeifliium csl essatio-
pervenerit. Finis ergo legis ac pleniiudo, Christus neiii Spirilus s:<iicli noiiiinare, cum eiiam , si hoc
esl, sicut Apostolus uicit (Rom. x): Finit enim legis nomen pouerelur, nemo dubiiaret in fi em esse
Lhrislus ad jitslitiitm omni credenti; ad quem duui cessaiuin, seJ in nono psahno caulicum d apsalims
perveneriiniis, nihil ultra perquiremus : sed ipso dicilur, quod uliqjie impossibite esl;elq s posset
bcalituJinis fine conlrncii, plcnissima jucunditale cantanrio cessare, aut ccssando canlare?
perfiHiiiniir, cnjtis amor tantum proficil, quariluin De his aulem qui. sine liuilis sunt tradi io etiam
itilclleclus noster Doniino prseslante clarcscit, et lalis est, iil cujus aucloris praescriplio pr; 'esseril,
irieo quoties in litulis psalmorum finenxreperies, ad cxtcri qui sinc liluloscquunluripsiusessec edaniur.
Dominum Salvaloiem noslrum aciem nienlis inten- Scieudum laiiieil esl quod apud Ilebroc s oittncs
de, qui est linis siue line cl bonorum omnium con- psalmi perraisti fuerunt et inordinati: qtio quidem
templaiiva pcrfectio. primus Esdras in unuin volumen coegil, l in or-
Quare 1'SAtni dicuntitr. dinem numerumque disposuit, ac lilulos pposuit:
Gcnus cst musicorum, boc eslcilhara, decem ac per hoc occulluin sacramenii mysterium lios atiis
chordas habens, cui propter hoc psallerium nonieii proeuilcril orilirie. Decorus et mirabilis ordo numero
est additum, quia ejus plectro desuper chordae pul- B **quidem mystico terminr.lus, sed sacris irluiibus
saiHur. Quando autcm iuferius langilur, cithara iufinitus. Hi<:atitctli loius orrio psalmoriin , quan-
niiiicupalur. Ex qtio intclligerc debes, psalterluai tum humanum ingeiiium tuvesligare proev uit, du-
dcsiipcr canens; non carnalia aul terrena, sed spiri- plici myslerio noscitur esse decursus.
tualia el coalestia pcrsonare. PiiinIIni', sicut auctoritate Patrum dic m est,
Qtiare psulini liinc per isin organa cancbanttir? Novicl Vcteris Teslamenli sacrainenla <:omlectilur.
Quiii popultts carnnlis erai, qiii per hujusmodi rie- Seplem qnippe decades relcrunlur ad S- iiaturn,
lectnlioues fiieral ad idololalriam depravalus , .ei quod ad primam illam pertincl sine dubio c Iturair.:
necesse fuit cuin simili dulcedine ad Deum revocari; oclo vcro dccades'qttoe sequiiiiliir noslro lcmpori
Auslerioribus euin mouilis curari nolebant. Dtitn depulanlur, qui resiirrectioncm Domiiii di octava
eniin coiiciirrunl, qiuisi cantica ct melodias audire, pia devolione venerainnr. Scctindo, quia si ul qnin-
verba Dei in eoniin menles salubri et consuela dul- qunginla Jiebus superJnclo diluvio critmn tis suis
ceriiuc serebanitir. Magis eniin tenetur, quidqtiid terra diluta esl, sic psalmoruni spirilualis abyssus
libcnici* atiditiir. Siniul etiam ut hscc niagis qtiam peccuiis inqiiiiratn corda inortalium ujquc • J juJicii
turpia disccrem decanlare. „ lempus perpcttia imindatione purificat.
llac ergo causn David choros canlorttm cnm piin- Psalmj omiics qtti inscribiiiilur ipsi D vid, nd
cipibus suis octogiiila el octo in Paralipomenon legi- Christi peiliiienl sncrainciitiiiii, quia Dav I dictus
lur ordinasse , ut magnitudo sonilus organorum et esi Chr.stus. Dcniqtie psalmi qui fugam pa sioncm-
vocum populi cor el delectalio terrori mista coin- que David explicant, ostciiJttnt fugam pa sioncm-
pungcrel. quc Doiniuicam. 111 i aulcm qui in fniem ii scribiiii-
Quoiiiqriosolvitur qttod dicitur, defecerunt laudes lur peifcctionciii bo;io;um opertim proriuil, ijuit
Durid , et poslea invcniuntur psalmi David? Sic : hic finis ilissiuiilis esl aliis linibus, ciiin ill habeV.
sciamus in quo psalmo finiuntiir : in septuagesiiuo hic rcplcmenluni: Finis euim legisChrislus adjust'.-
sciliccl primo, qui Saloinonis tilulaiur, el ari Salo- 'liam omm credenli (Rom. 10).
moiicm oniniiio non pertinet, spJ ad Clirislum. Pro torcularibus, pro selcrnorum munc um frti-
Merito crgo laudes Daviriiu lauile Clirisli finiloesunt, clibus hymnus est.
quia lex et propheloe nsque ad Joanncm procdicave- Pro hisqui hseredilabuiil relribiiiioncm sn clorum,
runl (Matth. xi). In Salomone-(sic)quoque intiliilalur sive Ecclesia, quae iest corpus Chrisli, et hoeredi-
unus, Oralio MoysihomiiiisDei,idesi*, sivfc diio- tntem capiet regiii coeloruin.
decim, juxla Uebroeos,qtti aiiint scqiienies psalmos JJ r> Prooctava. Quidam huiicnumcruni Evangc isdepu-
usquc ari nonagesiiiiun) nuniini tiluluin non habenlcs, Uiil,eoquodconlineiHurinhis beuliludines, er quas
oclogcsimo oclavo csse jungcnrios, sicut in libro vcniiur in regiium Dei; sive illius arcoe ocl uuiiiuc.
propheiartim, quorum tcinpora non nolanliir. Indedicalione vel consummalionelaberna uli pcr-
Quid est diapsalma? Ubiciinque Scplunginla > fixtio EcclcsineinleiligiUir.
diapsalma posiierunl , in Hcbra-o non habclnr Pro his qiti comiuitiitbuiiHir. Pro populi JuJaici
diapsalma, sed SELA, hoc esl semper: diapsahria ac geniililatis, vel. Synagog;e et E^clcsia: c iniiiiiia-
interprelaliir percantalio. Ipsum aulem vcrbinn sela tione, iirovidel.
ipsi Seplunginla in finem, suni interprelnli, in Pro occultis. Dc advenlii filii Dei proiiui ial, qu
psnlmo seplungesinio dicenles : Etenim Domimts JuJais occultus fuit.
habitabii in fipein. Im cl ipsi non iiiiellcxertinl seta. Canlicum resurreclionis. Ipsius Dominic. resu,r-
Qiii«nm sane puiant ccssalionem 'Spirilus sancii reciionis verilas.
essc dinpsnlina; scd cuni iu lincm lcrtii psalmi in Oruiio tloysi homiitis Dei. AJ lcgein Dei reveiti-
« J)ces'. aliipiij.
157 ENARRATIONES 1N PSALMOS. — PRJEAMBULA. 133
lur, eo quod ipsa nos Redemptoris resurrectione A Non enim supradicti viri ad psalmos facicndos
saliare pronuoliat. electi sunt, sed eos congregalos lantum leginius ad
Ptalmut m Salomonem, id est pacificum, quodest canendum; psalmographos aulein fuisse historia titil-
in Christo, qm est pax noslra. la lestalur : etprxsumpluosiim est diccrfc,quod milla
In confestipne vero docet utjugiter bomo Detim possit auctoritate probari. Psalmos auleiii ad solum
et voce fateatur et cordc prophelam David pertinere cerlisdeclaratiir indiciis.
lUisane qui res gcslas seeundum lilteram narrant, Denique in Apocalypsi volens islud opiis intetligi,
verlicem spiriialis inlejligenlisecognoscunlur habere. solius David nieminit, dicen.s: Hmc dicii sanctus el
Psalmus filiorum Core per passionem Chrisli re- verut, qui habet clavem David, qui aperit, et nemo
dimendum populum prsefiguravit: quia Core inter- ctaudit; claadit, et nemoaperit (Apoc.m). In Evange-
prelatur calvitium.', quia Dorainus noster Jesus lioquoquePharisaeis Doininusdicit: Quomodoergo ba-
Christus in loco Calvariae crucifixus est. vid in spirilu vocateum Dominum , dicens: Dixit Do-
Pre verbit Chusi filii Jemini. Hoc est, qttod Chusi, minus Dominomeo: Sedea dextrismeit? Ulaltli. xxu.)
reiicto David, ad Ahsalom transiit, qui erat liostis Unde probatur uniyersos psalmos non muhoriui'
patris sui, sicut Judas Chrisli. existere, sed tantuhi ipsius quem a Domiiio con-
In assumplione nialulLna. Quia Dominus resur- B * stai csse nomiriatum. Usus quoque catholicoe Eccle-
gens raane assumpserit caplivitatem, reducens se- slse, Spirilus sancti irispiratione, generaliler cl im-
cixii ex inferis. mobiliier tvnel utquicunqueeorum canlandus ftierit,
ln prima Sabbati. In ipsa resurrectione. qui ei diversione prsenolatur, lector aliud procdicare
Priusquam liniretur. Antequaro resurreclione cla- non audcat, riisi Ptalmut David; quod si essent
rificarelur. proprii aut Idithun, aiit fitiorum Core, aut Asaph,
In remuneratione delictonim, ulique suOrura. Can- aut Moysi, eorunl nomina ulique prsedicareniiir:
licuni graduum coalestem desighat ascenstim. sicut et in Evangeliis quando aut Marci, aut Luese,
Psalmus ergo ille qui in medio eaiilicorum gra- aul Malthaei, aul Joannis vocabtilo pronunlianlur;
duuraest, lanquam turris pulcherrima poniUir. quod etiam secutus Pater Augustinus, congruenter
Sed nec sine mysterio arbitror esse, qiiOd hic lf- omnes psalmos dicit esse Davidicos.
ber in trilms quinquagenariis constat scriptus. Psalterlum est, ut Jeremias ait, in modum Alitterse
Pritnus enim remissionem peccatorum proestat. formali ligni sonora concavitas, obesum venlrem in
Secundus ad spem invital regni coeleslis. Tertius superioribus habens, ubi chordarum fila reUgata,
nos ad regnum aeternoebealitudinis miilil. disciplinaliterpleclro pereussa, Siiavissimamdicuntur
Diapsaimsevero, quse semper inlerorelanlur, do- C ( reddere camileiiam. 'Huic citiiarse posilio esse vide-
ccut ut anirnse seraper in his excrcealiir fidelis in- tur conlraria, duin quod ista in imo conlinet, eon-
lentio. versa vice geslat incapiie.
hi priino libroParalipomenon legittir (/ Par. xxv), Hoc auteiii genus organi canorum atque singulare
ctun David propheta devota Domiuo aetate senuissel, aptalur eorpori Domini Salvaloris , quoniam sicut
'
qualiior juvenes ex lsraelitico popiilo elegisse, qui' istud dc alliwibus sonat, sic et illud gloriosae insti-
psalnio» quos ipse Domini aspiratione prolulerat, tutionis superna eerebrat, sicut ipse in Evaugelio
prganis, cilbaris, nablis, tympanis, cymbaUs, tubk, ait: Qui de terra ett, de terra loquitur; qtti autem
propriaque voce in magna jucnndilate supernae . de mlo venil, super omnes est; et quod vidit et au-
gratiae personarent, divit, hoc testatur (Joan. m). Unde quidam el ltoe
Quse suavis adiinalio, tribus partibus divisa con- opns Davidicum , ideo psalmos dictos esse prsefi-
stabal. Ralionalis periincbat ad htimanam vocem, nrrtnt, quia de superno culmine resonare noscuniur.
irraiionalis ad instrumerita ninsica. Communis au- Oognosco ergo quod isti lantum pro escellentia sui
tem de ulrisque partibus aplabalur, ul et Vox lio-. dicaHtur psalmi, qui hoc voluniine conlineirtur.
ininis ceriis modulalionibus ederetur, et instrumeii- : Psalteriuin Graccum nomen est, et Latine organum
torum meios consona jucundilate oonjungeretar. 1 vet laudatorium dicittir, quia Hebrxi NABLUM
D vocant.
Sic suavis ilta et juctinda musica, Eeclesiam ca-> Psaimiis a psailendo nomen accepit, vel a psalterio,
tholicam tali actu praedicabat quae ex diversis Hh- ' vel «7toTOV•i/UXktxt, hoe est, a tangendo.
guis varioque corrcentu in unam fidei eoncordiam Ptaimut est cum ex ipsosolo inslrumenlo musico,
erat Domino praesianle creditura. Ex quo numcro id est psalterio, modulatio quaedam dulcis et canora
indila homina freqttenler in litulis invenimus, nt Idi-^ profttmiilur. Ganticumest quod ad bonorem Dei can-
thun, Asaph, filii Core et bis similia: iion quia ipsi tatur, quando quis lUiertate proprise vocis ulitur,
(ut qiiidam volurit) auctores fuissent psalmornm, nec loquaci inslrumento cniquam nuisioo consona
sed -qaoniam impositi artificibus, adihiiristratores modulntione socialur; hoc et quod etiam nunc in
eoram remni probabiles exsliterint, ul Iwnorem divinis landibus agiL Psalmut cantici crat cum, in-
de talicenimemoratione sumerent, qui offieio saucto>'. strunveiilo musicopraecinenle, canens chorus socialis
devotis mentibus serviebant, maxiine quia et. no-^ vocibus acelamabat , divinis duntaxat sermonibus
mina eorum inteliecUis rerum congruos indicare obsecuiis. Canticum ptatmi erat cnni, cboro ante
noscunlur. caneiilc, nrs instrupienti inusici in unam convenicn-
PATROI., CXXXI. 5
150 REMIGII ANTISSIODORENSISOPP. PARS I. — EXEGETICA. liO
tiam communiter aptabatur, verbaque hymni divinii A Sciendum aulerii apud Hebrseos in fine 1 rorum
suavis copula personabat. nrium e tribus solere subnecti, ut amtn scri nt, aut
De multifaria intcriptione titulorum. tela, aut talom, quod exprimit, pacem. Igito ut nos
Quasdam superscriptiones psalmprum per allusio-• solemiis ad dtstfnciroifem rei alterins suBse herilis,
nemconsimilem constal spiritaliter intuendas, quiai medium inlerponere, expiicfi, aHt fetiei , aut
si ljUeram consideres, extraneum est, cum nori eai isiiusmoVJi,ih HeTiraeiea qusescrTplasurit orawi,
invenias in psalmis, quae conUneiiiur iri tituHs. Sii etdicunt, Amen, aut In temptierndm, scrfpt eiscri-
vero trabantur ad lypkum inletlecUini',nifuis viden- benda commemorarites; poriunt tietii'"; aut trans-
tur accommodse.Ut est illud, ubi res gestse signifi- actia felicfler ptttesiSrites, piieem iriruhimo subno-
cantur: Cum fitgit a facie Absalom; ubi locus, rit est: : tantes salom.
Cumesset in deserto Idummai; ubi dies, u.l est : /»i Isla Hieronyinus. Haec Atig^ustimis.
primaSabbati; ubi Hebraeanoinina, ut est: Idithun;; Bealus auterii AugUstinus,rerutn obscurar m sub-
ubi facta est eomparalio gestqrum, ut est: Commu- tilissimus indagator, {'nterardua siiie Offensirie dis-
tavit vultum suum coram Abimelech; vel specie rerumi curreris, hanc potius partehi elegisse cogn scitur
consiniiUum, id esi, pro torcularibut, Quapropter ini ui magis drvism;e^sSVidealiir, nominis ipsi discu-
siiperscriplionibus. titiiloruin sive psalmum , sive: B lieris qualitatem. Sympsalma' quippe diciut vocum
canlicum , -siye psalmuin cantici, sive canlicum aduiiata cOpulalio. Diapsalma verb serruonu rupta
psalmi,'tn finetn, sive aliquid de sexla quam diximus cori\inuaiio; doeehs ubicimque fep^rlihh to it, aut
complexwiiereperire,potueris,aul singulalim umim, personarum aut rerum fieri permutationem Merito
duo vel tria, sive quatuor eis inseria cognoveris, ad' enim lale noiinen ilUCinlerpoiiilur, ubi ve sensns
illas virlules trahe [quas] cuicunque inesse dicitnus, vel persbnae diyimcompTobantur. ilafie et s con-
qgia rerum islarum comniemoratio ad simitiludinem grue divisiones faciemus ubicunque in psal is dia-
occultae iiitelligentiaeposila subiiliter invenitur. lsiaj. psalriiapbtueritinverJiri. fribus niodis psa dicun-
enim ante fores psalmorum ianqitam saem vola tur de persona DomirifJesu Chrislf pro ihsl uctione
paudent,pcr quaj, si aciem mentis inlendas, rarc- fidelium ; primtim,per id quorj ad humanita m ejus
scentibus quibusdam lilis., facile eorum penelratia noscitur pertinere, ul iUud secundi psalmi Astite-
contueris. Nam per titulum uiiiusciijiisque psalmi iu- runt reget ierree, et princifiet convenerunlin unum;
tellectus habctur. Quis enira lot causas, lot Jiversi- et iii viccshnq psalihd : Desideriumdnimw ut tri-
tatesnominum putet oliosas, eura nefas sit eredere bitisii ei, etc. Secuiido', quod aequalis et co lernus
divinas Scripluras aUquid supervacuum continere, oslendilur PatrT, ul iHud ejusdeni secundi salmi:
cum sil scriptum ; Amendico vobis, quod iola unum C Pominus dixii ad ine\•Filius meus.es tu,e hodie
aut unus apex non prfeteribit a, lege donec omnia genni ie; et.in ceritesimo nono: Tecum pri eipium
compteanlur? (Malth. v.) Qnidcnim tiUilus nisi cla in die virtulit lum. Tertio, a membris Ecciesi , cujus
vis? et sicui in -domum Bemo ingreditur nisi per ipse dux et caput est Christus, ul est illud: ongea
clavem , ila uniuscujtisque psalmi intellectus non salute meu verba dehclorum meorum; et in exage-
inlelKgilur nisi per tilultun; iiLCHJusenim peisona siiuo oclavq : Deut, tu scis insipienlianimea ,el de-
canlaiur.pcripsumimelligiiuraiit in persona Chrisli, ticta mea a te non tunt abtcondiia: quod dic um pro
ant Ecclesioe, aui prophet». - . unoquoque Atlelium debemus accipere. Csete um de-
Inier exposilores psarmorum, de hoc nomine quae- licta a ChrisU)probariwr fuiiditus aliena. Si\ enim
dain. noscitur evenisse diversilas. Hieronymns, He- caput toqualur, sive*umbra, unus est Chr tus, et
braicaelinguse doctissimus inquisilor, eontinuaiioneiH capiijs est propriuin loqui eliam in. person uieni-
Spiritus sancti esse eonftrmal, dtcem; Quklam dia- broruin. Ipsain nostram consuetudinem ad ertite,
psabna commutalionemmelri esse dixeruat, aut pau- primo quoiuodo loqi^i in membrfs noslris on po-
sam SpirUu» sancti; nonnulli, alterius sensus exor- lesl nisi caput ; jajni vero caput nostru quo-
dium aut rhythrai distinclionem, et quia psatmi tunc _. modo loquatur iq uersbna omuiuiu meiiib orum,
temporis joncta voeeadorg««umcanebanlurvcujus- advertile. In. anguslia libi aliqqis pedeiu alcat?
dam mosic* varJetaUs esse signaculuni., Nobis ml Calcas me, diqii capul. Yulneravil libi aliq is ma-
horuin videtar, cnm AquUa, qtii verborum Hebreeo- iium ? Vulnerasti me, dicii cnpuu Sic ergo a amus
rum diligentissinn». expUeator «st, verbum Hebrai- Christujn JoquenU>m;sed unusquisque agn l ibi
cuiii SELAsemper tiansluleril; qtiod Sepluaginta In- . vqcetn suam tanquam baerens m Clnisli rpore.
terprcles et Symmachus et Tbeodotion diaptalma De ipso onim ei Ecclesia dictum est: Erun duo in
translnlerunl. Invenirmisin psalmorum fine qoorum- carne una, id est^in, uno corpore. Aliqtian o dicil
dara diapsalma.positum, ui esi in fine terlii psalroi, verjbain quibus n.ulhis uostruiu inveuiai su u>pcr-
el in fine vicfisimi tertH; et in psalrais midtis peni- sqnani! quia ai} soluurcaput pertineftt. Hoc aninio
lus noa invenitur. Ex quo aaimadverUfflttshoc ver- recoudimus, mrjla coiifusioue trahemur; na sl uno
bum superiora' pariter e( inferiora nectere, et docere inotto ioeuius fuissel tantum, qut ejusgemin i sub-
sempiterna esse quse dicla sunt, ulsciamus.non tan- sUwfiam poluisset agnoscerc, ctim etiam u«c iu
lum ad pnescns tempu», verum etiam ad setermim, lam evideniissima distinctione naluram divin atis et
vel quaeseqwantur, vel quseprsecesserunl, petlinere. humanitalis DominiChristi nliqui nitantur s crilega
iil ENARRATIONES IN PSALMOS. — PRJEMBULA. 141
volunlate confundere? Multa quoqne secundum lit- A j verba pcenitenlis; seplimum, Chrisli ut eis subvc-
ternni commonet, mttlta spiritaUter jtibel, personas nialur a Patre; octavum, omnia refefuritu,r ad Chfi-
decenter subtto immutat, ut nunc Christus Dei Ver- stum allegorica similltudine; nonum..,jahdes Dqniiiii
bum, incarnatiis et. homo factus, caput Ecclesiae; per alleluiaticos titulos qui slgnificant, Lauaaie Do-
nunc ipsa Ecclesia, nunc homo justus, nunc pceni- minum; Jecimnm, gradirafcs, ut rVosperducanl ad
tens loqui videatur, ut omnia necessaria langat at- Salyatorem; undecimiini, liyinnidica essultalione
que concludaL Ubique plenissimum cceleslium san- laudamus snnclam Trinilatem; dupdecimum, septem
ctum vibrat eloquium, et mulliplici diversitate vir- psalmi reliriquuntur, in fine, qut totani gloriam Irt-
Uituuipropler humanigene.rislargiendamsalutem,re- nitaiis concelebrant. .
gtiisui adornanda mysieria pius Redemptor insumat. Epistola Bieronymi qd Damatum papam.
Hsecideo prsefatj sumus, ot cum ventum fuerit ad _ Beatissimo papaj Damnso sedis apostolicae urbis
loca talia, inlrepidus lectqr auriire pqssit quod de se> , Romse Hieronymus. Supplex precqr:egq, cjiens tuus-,
salubriter ^idicisse.cognoscitur. ul vox isla a psallentibus in sede.Rqinana die.noclu-
Ordoauiem psahnoruin nou secundiim exislenliam que catiaHir in fine psalmi ciijuslibet,- sive inatiitini,
temponim, sed pro qwlitaie poriiiiir dictqrum. Te- s|ve vesperlini, hqc est, prsecipe ut semper tlicanl:
slanleenim Reg-um Uislotia, tertius psalmus David.,B;G(ori« Patri, et FiliOi et.Spiriluitancto. Sicut erat
cumfugeret a facie Absalum filii sui* quinqnagestniO in principio,-et nunc, et semper, et in saicula,swculo-
psalmo acto poslerior eat, quoniam post eulpara rum. Amen. lstud carmen laudis omnibus psaluiis
athiHerii et nohiicidir,-Absalom fifii ejus persecutio coiijtingi praecipias, ut fides irebentorum et octode-
nosoitur contigisse; sed pro- virtute sua compeienti cim Nicoenic.oncilii, et nostro ore pari consoriJo de-
numero probatur aptaitis. Tenere eniin illum loenm claretur. Alleluia seraper ciira,omnibus psalmisafH-
tertium oportneF.it, qtri et sancloe Trinitatis peten- galur, in omni loco comniunilerrespondeatur.no-
tiam, et tritroamairesurreetioiiis in se inysteria con- ctimio lempore. In Ecclesia aulem. a restrrrectioiie
tinebat. Nan» per Jiberationent David resirrreclio Do-.. Pasohae usque ad. Penlecosten Psalterium fuiiatur.
mini congrue significatur. Talem autem- de..ordin&i ,: Inter dierum quinquagiuta spalia, pro novitate sancti
rationem onmiirtn psutmorun* invemre nobis esse, Paschaj, vox isla laudis cantetur in Ateph, quod est
difljcileprofttemur, quori iade terminalum atqwesus^, Alleluia.
pensum Palrum eliani auetorilas reliquit: Dicla sancli Auguslini, quot sint virlutes psalmorum.
Per toium.Psallcrium qrraUiorpsaimi stmt qni hi- i Canticum psnbnoruni animas decoral, inyilatiin-
tegrum alphabetum apud Jiebraeos babere monstran-.'. gclos in ndjutorium, effugat daemonesy expelut tene^
tur, id esl'.' centesinws decimusj centesimus undeci-; Vbras, eflicit sanqtitalem. Homiiii. peceaJori refcctio
mus, ccnKstinns decimus oetavtts, centesrmus qufr mcntis esl, delet peccata, simile .est eleemosynis
dragesimosqmtrlusy qjoiaisli iiraieanttaudes Domirii, sanctornm, parit fidero,. sicut sol illumir.at, Dcnin
ipsa largidftemCTiterunt devotione, eantamlas. Tres; oslendil» Jiabohiin offendit, volunlatein illicitani ea-
antem psalmi sunt tpii, subtracrts quibusJani litieris, ., stinguit. Oleum mis.cricordiseest, sprs laelitiae,.para
integrum alphabetumnori eoniinenl, id «st: vieesi-i. «,- aqgeloruiq electa; asperilatem lenU, omjiej» fiiro-
mus qoaruis, quf sextam et nonam deciroarnritteram i rein depri.niil, iracundiam frangit: laus Dei assidna,
non babet;lricesiiiius tertius, qui sextam Mtteramt- simile est melli. Canticum psalmorunj carmenele-
non habet; tricesimtis qiiintus, qui sexlam deeimanV I ctum est apud Deum. Omne peccatum expellit, vin-
lilteram minus habet; qui oslendunt tales in Eccfcsiai culrun charitatis commendat. Omuia perpeirat, om-
psallere, quibus non adeo oinniuiii bonoruin opertmrr nia suffert, omnia implet,. omnia dqcet, omnia signi-
arridet integritas. Sicur enira iltt completis lilteris; fical, animam magnilicat, os purificat, cor laelificat,
ouinibus excellentium merita videhtur indicnre.jusjfo- lurrim excelsamaeJifiealjhominem clarilicat, seiisuiii.
ruro, sic isli quastlam htteras mimrs hsrbentes, iflo»f aperit, omne malum occidil, perfectionem UistriiU,
designantqui rionarieo ilniversis^merilis repletisunt*,( excelsa demonslrat, desid^rium regni cceleslis dat,
seri tamen in secundo concilio babitare noseiiHtar., -pacem inlercorpus etaijimam faqit>Jgnem spirila-
Nam cum oranes litteraeapud Hefcraeossigiiificanliasj lem incorde saccendit, omnium vitiorqm, sollicitu-
suas habenl, credere forlasse dignuni est, cui tleestt dinem tollit icertamen bouorum est, qtiqlidje radi-
aliqtiod elementtim.eum quoque significaiiones i/>sjiis 5 cem omnium ntalorum expellit.siciit Iqrica induta
non habere. ei sicut galea defeadit. Spes saiulis est, consolalio
Texius loiitis Psaherii secundiim ntimerum apo-- doloris,. perfectioiaboris^notilia veri luminis, fons
stolqruin in duodqcim partibus con.cltidilur, ut quod" I sanctitatis, hominera juvenera caetigat, regnum Dei
apostoli fecerunt, hic contineri noscarnus. super terram dat, taedium animse delrahk, tuba mi-
In Psalterio nnmque cnrnalis vila Domini descri-- rabilis est. Qui diligil canticum psalmorum assidue,.
bitirr : pfimiim, naturadeilatis; sEcundtim, muifi- non polest agere peccatuin. Qui Uabet hnidem Dei
turio iiilentinm exslinguere Domintim ; leriiiirn , in corJe suo, poslremo apud Deum gaudebit, et ani-
quartum, admonitio Prophctoe, ul desinanl Judae mam suam in coelo mirificabil. Psalmioranl pro
mala facere; qirintum, oratio Chrisli ad Patrem,u futnris, gemunt de proelerllis, grnlulanliir probene-
i;i lesurrectione ejns mundus proficiat; sexttmi,, ficiis, siierant de miscricorJia, linient p«o cnlpa, «
«3 REMIGIIANftSSIOBORENSIS OPP. PARS I. — EXEGETICA. 144
lapideo corde lacrymas educunt. Angelorum opus, A neos el futuros ad boc invitarc, ul conforman o se
laus Christl perfecta est, pronunliatio adventus Cbri- Cbristo, in quantum membra caput imitari v lent,
8ti, incarnalionrs, resurrectionis spem, et supplicio- totam in eo spem seternte beatiludinis poriant.
rum metus admonet, gloriaepollicitatio est, mysterio- Primus psalmus Bon habet titulum, quia ipse uasi
rtim revelatio, tribuit facundiain et felicitaiem, titulus tolius Iibri est, agens de illo ad quem otius
honorem et gloriam, doctrinam et inlellectum. Can- libri inlentio referenda est. Primi psalmi intent o est
ticum psalmorum omnihus ditigendum, quia omnes oslendere illum per quem resurgere valeamus mi-
Virtutes tnulliplicat, omnes inveniuntur in psalmis. seria in quam dejecli fuimus.
Si vis agere confessionem et poenilentiam, eanla Si quseratur quare ista prophelia frequentius aliis
duo : Domine,ne in furore tuo arguas me; et duo: recitclurin Ecclesia, respoodeo quia lota dispe salio
Domine, exaudi. Beati quorum. Miserere mei, Deus. hic copiosius quam in aliis demonstratur, et qnia
De prufundis. Si vis orare, dic : Ad te, Domine, verba unicuique justo vel peccatori Ila ampli cari
tevdvi anbnam meam.In te, Domine, tperavi. lnctina; possuut, ut his quasi propriis uli poSsit; et quia
Dombte Deut, in adjulorium. Deut, in nomine tuo. majori aftectu et compunetione huroanam me lem
Dettt mitetealur nostri. Exaudi, Domine, juttitiam commovet, quam aliae,hie qusedamascribuntur hri-
meam. Si vis Deum laudare, dic psalmos qui intilu- B slo setundum humanilatem, qusedamsecundum vi-
lantur, Alleluia, -et quorum initium est: Confilemini, nitatem, quaedam -secundum utrumque. Et illa qui-
Laudate, Renedic. Si in tribulationibus humanis, vel dem quse secundum humanilatem humanse n ursc
spiritualibus afflictussis tentationibus, el tibi videris ejus conveniunt, ideo proponuntur ut in quibu am
a DeO dereliclus, canta : Deus, Deut meut, retpice nes confonnanles sibi in eo speremus; quac ero
in me. Exaudi, Deus, orationemmeam cum deprecor. secundum sublimilatem divinitalis vel secu tim
Salvum me fac. Usquequo, Domine Deus, auribus utrtimque ei competunt, ad boc referunlur u per
nostris. Miserere mei, Deus. Exaitdi, Deus, orationem conforrailatem illi famulari non dnbilemus, qui lan^
et ne despicias. In te, Domine, speravi. Post hscc tus est ut nobis secundum vititim noslrum retri ere
accepta quieie : BenedicamDomintm.Benedic, anima non nequeat.
me«. Si tibi fastidiosa vita fit, et supernam jam rie- Sicut- in mundanis libris, ita et in divinis q aeri
sideras videre palriam, canta: Quemadmodum.Quam potestad quam partem philosophiae spectet. E cle-
dilecla. Deus, Deus meus, ad te de tuce vigilo. Si te siastes enim lendit ad physicam, in quo quae itur
vis esercere in divinis (audibus et mandatis ccelesti- initium et finis omniumrerum quaeinmundo su , et
bus, canla : Beati immacutati. Et licet a<f obitum onmia vanUati subjacereostenduntur.Proverbia ero
mortis, hujus hymntvirtutem compleveris, nunqnam C ' tendunt ad elhicam. Canlicum canlicorum adjth ri-
perfecie, ut puto, Hlum intelligere poteris, in quo cam, id est, ad coniemplalionem divinarum re im.
nulltis versus est in quo non sit vel via Domini, vel Ubi aulem quid minus habetur in Grseco ab e-
vel mandatum seu prsecepium Dei, vel verba, lex, braica veritale, Origenes de translatione Theo tio-
vet justificationes, vel sermones, vcl judicia. In nishicin loco addidit signum, ponens asleritc *
omni tempore sive prosperilatis, sive adversitatis, id est tlellam, quae quod prius absconditum vid a-
hymnum Irium puerorum canla. In Psalterio inve- tur illuminet. Uhi auiem quod.in Hebraeonon ,'in
niuntnr omnes divini Ubri ex parle. > Graec»rnvenitur, -> obelen, id est jacentem virg am
Sciendum est quod psalmi non fuerunt antea prse- prseposuit, quam nos Latini veru possumus dic re,
tilulati ut nunc sunt, sed a Septuaginta interprelibus quo signo oslenditur confodiendum quod in au en-
prius conjuncli, et deinceps post migralionem Jeru- tieis libris non est.
salem ab Eidra propheta, Spiritu saricto inspiranie, I 11 w Hll v V
a b g d e
itt isto ordine quo nunc sunt, fuerunt positi alque c e T »i >
praniiulaii. Quos Septuaginla quamvis sanctus Au- alpba beia gamma delta e breue episiuoo
afflnnet fuisse in uia ' d}0 tria tessar* pente h
gustinus inclusos singolis cellulis _
sanctus tamen [j; vti %
vm ii x xx
k
xx
qnaiido interpretali sunl, Hierehymos elongum th i
hoc minime concedens, ait: Si inclusi fuissent, non K n *. • *
zeta ela theta iota cappa lam <Ja
inierpretes, sed magis propheloe dicli futssent. Et hebda oclo «nnea deca icosi tria tita
hoc cognitum est quod coacii fecerunt, dicuni au- XL L LX LXX LXXX X
m n x o p j
Clores, quia ipse rex Ptolomseuswram Deum colebat |t v ( • '«
siciit Hebreei, et ideo pro amore illius Hebrseorum my ny xi o breue pi col
tessara- penle- liexe- hepte- ogrioa- enn a-
Scripluras in suum jussH transferri eloquiuni. cota, conia, coata, conia, conta, eom ,
Titulus est clavis gratise. Sicul per clavemin domum c cc ccc ccc
r s t y
ingredimur, ita per tituium psalmum intelligimus. • • » •
Intentio hujus propbetite est consolari gemis hu- rno sigroa tau ypsil
becaton iiacosii . tracosii tetrac ii
manum, quod primi parenlis culpa de maxiina bea- D uc pcc DCC
itudine in maximas miserias dejectum erat, nec inde pb ch pf o
poterat resurgere nisi in Dei misericordin. Aut ila : f l + . "
phi ctn psi olong
Propheta inleiidil in hoc opere omnes conteropora- peutacosii, hexiCiKii, iieptacosit,ogdoac i.
145 ENARRATtONES IN PSALMOS. — PRJEFATIO. W
Epistola B. Hieronymi ad Paulam de Alphabelo A alia polest esse vita sine scientia Sciipluarum, per
Ilebrworum. quas eiiara ipse Christus agnoscitur, qui esl vita cre-
Nudius tertius eum cenlesimum oclavum deci- dentium ?
mum psalmum libi insinuare conarer, et dicerem Tertia connexio esl, bonumprincipium, quia quam-
omnem moralem locnm in eo esse comprehensum, vis nnnc sciamus universa quse scripta sunt, lamen
sludiosissime perquisisti quid sibi velint Hebraicse ex parte cognoscimus, et ex parte prophelamus, et
litlerae quae in psalmo quem legebamus videbantur nunc per speculum videmus in senigmate. Cum au-
in^ertse. Respondi secundum ordinem lilterarum eum lem meruerimus esse cum Christo, et siiniles angeli9
esse composilum, quod videlicet ex priraa lillera, fucrimus, tunc librorum doctrina ccssabit, et luiic
quse apud Hebrseos Aieph vocatur, octo versus inci- videbimus facie ad faciem bonum principium siculi
perent, in capile siflgulorum versuum eadem littera esl (/ Cor. XIII).
inserla. Rursus ex sequenti Beth totidem versus Qiiitrla connexio est, mantts, cordis sive disciplinm.
exordium sumerent; ac postea ex Gimel idem Manus inlelligimus in opere, cor et disciplina inlel-
numerus complerelur; atque ita usque ad T/IOK, ligunlur in sensu, quia nihil facere possunius, nisi
<raaeapud eos exlrema littera est, psalmum esse con- prius quoc facienda sunt scierimtis.
scriptum : et ex singulis qnibtisque. elementis secun- B Quirila connexio esl, cx ipsis, sempiternum,adjuto-
dum interpretationem eorum debere inlelligi quae rium. Iloc explanatiorie non indiget, sed omni luce
sequerenlur. Hoc ilem flagitasti tit interprelaliones maiiifeslius est ex Scripturis seterna subsidia mini-
singularum edicerem litterarum. Dixi, fateor. Verum strari.
quia propler barbariem linguse memoria labitur Sexta connexio est, fons sive oculus, oris, ju-
omnequod diximus, desideras coinmentariuni fieri, slitiw, sceundum illud quod in qtiarlo numero expo-
ut si in aliquo forte liluhavcris, oblivionein tectio suimits.
cons»leUir. Ac priiisquam de singulisdisseram, scire Septima connexio cst, quae et cxlrema, quod et in
debes qualuor psalmos secundtim ordinem Hebraeo- "ipso quoquc septenario numcrosit mysticus intelle-
rum incipere elemcnlorum : centesimum decinium, clus, vocatio,capitis,dentium, signa. Per denles arti-
et ceiitesiiniim undecimum, et hunc de quo nunc culala vox exprimilnr; et his signis adcapulom-
scribimiis, et cenlesimum quadragesimum quartum; nium, qni csl Chrisltis; pervenitur.
verum in prioribus singulis litleris singulos versi- Oro (e, qiiid lioc sacratias sacramento? Quid bac
culos, qui trimetro iambico conslant esse subnexos ; voltiptale jucundius? Qui cibi, quae mclfa dulciora,
inferiores vero letramelro iambico constare, sicuti quam Dci scire pmdenliam, in alria ejus inlrare,
et Deuteronomiicanlicuin scriptumest (Deut. xxxn). C scnsuin Crealoris inspicere, et sermones Domini Dei
In centesimo decimo octavo singulas lilteras ocloni tui, qui ab htijtis mundi sapicntibus irrideiilur, ple-
versusseqiiunlur. In centesimo quadragesimo quarlo nos discere sapientia spirilali? Habeanl sibi caeteri,
singulis litteris singuli versus deptilanlur. Sunt qui si velint, suas opes: gemnia bibant, serico nileant,
et atios psahnos pulant hoc ordine incipere; scd plausu populi dcleclentur : et per varias vohrptates,
falsa eorum opinio est-: non enim habent integrum suas divitias vincere nequeant. Noslroe divilioe sint
alpliabetum. Verum jam complendum est quod pe- in lege Dominimeditari <Heac nocte, pulsare januarr.
tisti, ulsenstim uniusciijusqueelementi interpretatio non palentem, panes Trinitalis accipere, et soecnli
annexa significel. ALEPH,interprelatur doctrina; fluciiis, Domino praceunte, calcare. Snlula Bloesillam
BETH,domus; GIMEL,pleniludo; DALETH, tabuiarum; ei Euslochinm lininculas nostras. Saluta Felicianam,
HE, isla; VAU,el; ZAIN,htec; HETH,vtfa; THET,bo- vere carnis et spiritus virginilate felicem. Saluta re-
num; IOD,principium ; CAPH,manus; LAMED, disci- liquum caslilalis chorum et domeslicam tuam ec-
plinw sive cordis; MEM,ex ipsis; NUN,sempiternum; clesiam, cui omnia, etiam quse lula sunl limeo, no
SAMECH, adjutorium; AIN, fons sive octtlus; PHE, os dormienle patrefamilias, irtimicus homo zizania sti-
ab ore, non ab osse dictum intellige, ne litterarum perseminet (Matth. xm). Quamvis enim diccre au-
ambigititate fallaris; ZADE,justitim; COPH,vocatio; D deanl : Ego civilas firma, civilas qnw non oppugnatur
RES, capitis; SIN, denlium; THAU,signa. (Isa. xxvn, sec. LXX), nulltis, hostili obsidcnlo
Posl interprelationem elemenlorum, intelligentiae exercitu, securus est. Nemo, ut bealns Cyprianus ait,
ordo dicendus est. •satis tutus, pcriculo proximus. Exemplar epistoloe,si
Prima connexio est, doctrina, domus, plenitudo accipere voluerit ytWovoTaT»)nos\ra Marcella, tri-
labularum; quia videiicet doclrina Ecclesiae, quae buito, et memento raei, obsecrans ut Doiiiinns no-
domus Dei esl, in Ubrorum reperiaUir pleniludine di- stcr Jesus Chrislus conterat Satanam sub periibUs
vinorum. nostris velociler (Rom. xvi). Amen.
Secunda connexio est, ista; el, hmc,vila, Quseenim

REMIGII PR^IFATIO.

Prdphetia est divina inspiralio vel cognitio my- steriorum Dei, et litper occultam inspirationem vel
147 KEMiGH ANTISSIODORENSISOPP. PARS l — EX^GETICA. 148
per angelicam admii)||trationem. Per angelicam ad- A severando, jucundum psalterii orgnnum de iper in
minislrationem, tribus modis : diclis, vel/actis, vfil Spiriiu sancto resenamus. Intilulatur atttem his tri-
yisione. Dictis, ut: Aye, Mariat gratia plena (Lue. i). :bus «aodis: Incipit tfter Psalmo.rum; vel : Jncipit
Factis, ut Gedeoni dubitanii ducere filiqs israel cpn- liber Hymnorum; vnjl: Jncipit tiber Solilo ormn
tra Madianitas, ei sigqura quserenii. dalujn est signujn, Dei. Psvlmorum, id esl diviiiarum opera onura.
quod in priori nocte vellus, stiperaream extensum, Hymnqrfim, id est laqduni Dei.Hymnus cst 1 ns Dei
ttiadidum fuerit et area sicca; in sequqnti, area roa- metrice composita. Hinc Arator :
didaqt vellus siccuin (Jud. yi). Velhis prius ma<i|-
dum significavlt Judaicum popuiiim, prius doctrina Psalteriumlyrici composuerepedes.
verbi Dei irriguum. Area sicca, genlilitas est, super Soliloquwrum Dei: vel quia melius ac fan arius
quani.Pominus nondum pluerat doctrinam fidei.Area et digniu» aijis prophetis hic de Christo pr phela-
pqslea maditla, siccq veilere, significavit verbnm vit, lanquam ille c»LSpiritus sanctus osi nderat
Pei iransmigralurum a Judaeis adgentes; unde il- eum deslirpe sua i.iasciuirum; vel quia ad C rismui
lud : Vobisoportuit primum evangelizare verbum Dei, luaximehsec prophetia referenriaest. Narrantu aulem
sed quia illud repellitis, ecce converlimurad gentes a prophetis yliquaiido futuraper pi;eterita,ali uando
,(Ac(.xi|i).Visione,ut Paulusqui rapltis es.t usque ad ^.piielerita per prajleriia, aliqiiandoiutura per ulura,
lerlittm coelum (II Cor. xu), et Jqannes in Apoca- aliqtiamlo praeseiHia per proeterita. El non mirum
lypsi.Cum veronon silnisi unumcoelum,nonvidelur ,j}uia Spiilttii sanclo, qui per os propbclaiinn loqui-
Paulusmateria.liter raplus usque ad terlium ccelum. Uir, nihjj cst prseleritum velfulurum, quia ae -rniias
Videlur ergocommodius sic posse accipi, utprimum apud eum est, id esi oinnmra rerum priss s st-.t-
ccelurri, id est, prima cognitio sit sensus; secunduni, tus : el ideo aliquatido denunliat res s UIHIUHI
ralio; lenitim, inteUecius; ad quem taptus, audivit qnod apttd etitn suut; aliquando, secundiii qttod
ar,cana verba quae non licel homini loqui. Per occul- apud nos. se habeut. Sicut in mundanis lib s, ila
lam inspiraiionein filprophetia tribus motlis: de prae- et in (li.vinis quaerere potesi unusquisque at quaui
terito,depraesenti, defuluro. De pr#terito,utMoyses: partetn philosopAiiacspectet. Sed sicul in i is, ila
Inprincipio creavit Deus coelumet terram(Gen. i). De el iu istis quitlam ad physicam, ut Ecclesia les (ui
proesenii. ut EUsabeth ad beatam Mnriam: Undemihi quo quaerilur initium et fiuis rertimoniniuni uae in
Iwc, ui venhft mater Domini mei ad me? (Luc. i.) Et mtindo sinit, et ostendumur «mnia haec anitaii
Jqanu.es : Ecce Agnus Dei (Joan. i). I)e futuro, ut subjacere), e.t Genesis; quiriam ad elbic. n, ul
Jjsec tpfa prgp!hetia David, quse vocalur Psallerium- . Prqyerhia et Evangelja ex parte., quidam ad eori-
Qqoddam musjcum instrumentum esl, quod vocatur G cam,utCanticacanlicqrunielEvangeUaexpar c, quae
Hchraice nablath, Graece p.sallerium, Latine orga- nos ad contemplationejn divinoruin millunt Iu di-
nujm. Hpc instrumento modulayitPavid laudes psal- vinis non habelur logica, sed loco logicae l eorica
morum, quos cantabant centom qiiinquagiuta viri nabelur. Scieudum quod qmnes psalmi a David
circa arcam foederis, cum reducerel de Silo in Je- xomposili stuH, licet ?V)nqmnes ejus noniine intitu-
rusaiem. Reducta arca, constituit trecentos succeti- lenlur. Ezras scriba, qui tiiglos apposi.tit, al os snb
tores, qui assidue succinerent psalmodiam in templo ' gnomine David in-tijUilayit,alios sub nomitie versa-
Doroini in Jerusalem. Quibus prsefecit qualuor prse- rum personarum, ut Asapb, Eman el aliaru i. Se4
penlqres, Eroam, Elhari, Asaph, Idithun. Et ab ,hqe •hocvel causa raysterji, vel iiHerprelalionh> norai-
instruniento nominavit proplieliam psalmorum, mim, quae Uiis psahnis conyenH, quibus lale tiluli
Psaltfrium: nqn sine ratione, quia formam illius in- apposili siinl. ltHentio jsUijs propheliac est, 'ctit et
strumenti my.slicegeslare vjdetur. Psalterium, ut di- aiiorum, in loto libro consolari humainim enus,
ximus, musicum inslrumenlum est, triangiilaiuni, lui- quodprimi parentis ^ulpa de niaxinia beatitu neui
bens decem chordas superseexlensas; quod inferius maxjmas miserias dejeclum est, nec inde posere-
percusSjUm,dulcem sonum destiper reddit. Ita et nos sui-gere, nisi per Dei misericordiam. 1« uno uoque
si psalmodiam, id est dulce nielos, Dco cajiere vo- P tamen psalmo prqpria iiUentiQquserenda est. El q?t
lumu^, non sqluni voce, scd ei corde inferiorem intentio ProphetaB in hoc primq psalmo osl ndere
no&tri partem percutere deberaus, id est carnern, quomodo et per quem ab illo casu etab illa iserta
tffligere. Quanlo enini carnem afiligimus, lanlo in qua humafflum{{enusjacet el versatur, re rgere
inagis superior pars nostra, id est spiritus, Deo valeat, scilicet per ChrisUim, imitando eu : quia
pernos cecidimus, sed per nos resurgere no va:le-
Quod organum djgoe Deo modulari qqn ya/emus, mus. Primus psalmus litulum non habet, qui quasi
si fides sanctse Trinitatis desit, quia sine fide impos- tituJus est lolius librj; aperit e».im-ad que tola
, tibile est placere Deo (Hebr. i). In decem chordis, libri inientio sit referenda. Nunc ad psalmi primi
"decemi vefba Iegis accipiinus : quae observanxlo, ei expositionem, Deo juvahte, accedamus.
carnem raacerando, et in fide sancue Triniiatis per-
m EWARRATJONES,KNPSALMOS. iM

mARRATIONES IN PSALMOS.

PSALMUS PRIMUS. A loquitur de Chrislo capite, et ideo videtur sufficere


< Bealus vir qiii non abiit in consilio impiorum, quse dixit. Qui non abiit. Quia si non delectalus est,
< el in via peccalorum non stetit, et in calhedra pe- mullo minus consensit; si non consensit, multo mi-
< stilentiae non sedit: sed in lege Domini volurilas nus fccit.
< ejus, el in lege ejus medilabiliir die ac nocte. Et Sed ut oslenderet eodem ordine resurgendum a
< eril Innqiiam lignum qaod platilattini est secus de- triplici morte miiniae a conlrario quo cecidimus, et
< cursus aquarum, quoJ frticliiui suum dabit I.n in Chrisio esse nobis formam resurgendi, ideo hoc
< tempore suo. Et folium ejus non defluet, et omnia illi allribuit. Potest et aliter legi, ut hsec diclinctio
< quaectinque facief prosporabuiHiir. Non sic impii, apte conveniai, sed dhrersis personis ut ostendat
< non sic, sed tanqunm pulvis qiiem prqjicit vcnliis modos resurgendi, ila : Beatus vir qui non habuit
uilam deleclationera pcccati, ut Maria, Joannes, et ille
< a facie terrae. Ideo nonresnfgenl impii in judicio,
etsi delectalus est, etsi consensit, non
< neque peccatores in consilio justorum, quoniam beatus, qui,
< novit Dominus viam justorum, el iter inipiorum tamen in actum duxit, quamvis non adeo bealus ut
< peribit. > •superiores. Et in via peccatorum non stetit.Vin pec-
catornm omnis illicita cogitalio cst in qua stamus,
ENARRATIO. B ctim consensum prsebemns. Sed Christus, qui nec
Bealus vir. Quasi dicat: Olitri venil quidam in nnquam illicita cogitavit, mullo mintis consensit.
hitnc raundnm, qui non fuit vir, sed sine viribiis, Peccalores et impii hic pro eodem accipitintur. Et
qi:ia incenlivis vitiorum succubuit; et ideo infelix, in calhedra peslilenlim non tedit. Id est, qui pecca-
quia abiit a lege DominiDei sui per rieleclationemve- tum in operationem non duxil. Qui eriim nec cogi-
tilorum; stelitper consensum, sedit per operalionem tavit, nec consensit, mullo minus fecit peccatum.
ct constietudinem, propterea de suinma felicilate de- CalbeJra regum est vel magistrorum. Quod est di-
cidit in summam miseriam, de vita ad mortem, de cere, regnnm terrenum noluit. Cum enim vitlcrent
iiiimort.ililate aJ mortalitatem; et secum, veltit ra- Jiomincs etiin qui rie quinque panlbus et duobtls
dix, omne buroannm genus tnnquam ramos in ima piscibus quinque milUa hominumsaturasset, terrenis
,dejecil. Sed veniet quidam vir, et bene virquiafor- commodis inhiantes regnum ei offerre cogitaverunl:
tis, quia insuperabilis. Beatus, quasi bene auctus, qiioriiin cogilatkmi sic obviavit :Operamininoncibum
scilieet vir perfeclus, quia cum aliit dentur dona Spi- (jui perit, ted qui permanet bt vitam wternam (Joari.
ritut tancti ad menturem, in eo habitavit omnit pie- iv). Quia illi atl hoc eum volebant regem conslituere
niliido divinitati» corporaliter ( Joan. m; Rom. xu; ut neccssaria illis provideret. Non ideo poleslalem
Col. H ), id est integre et «olide, ut ait proplicia : " terrenam sjirevit quin eani possit sine peccato habere;
Et requieteet tuper eum Spiritus Domini, Spiritus sa- seil qtiin eam mortales sine peccalo et aliorum in- '
pientiw et intelleclus, etc. (Ita. i). — Qui non abiiU commodo habere neseiunl, nedaret ers occasionem et
Qui non recedet a Iege Doinini Dei sui, (jtiemndmo- exemplum penlitionis, noluit regnum terrenum quod
fjhrmille infelix, delectalione peccati pericns, scilicel vere est peslilens semper ad elationem. Quisquis
in consilio impiorum. Consiliuin impioruni fuit ser> ex constiettidine peccat quasi ex necessiiate jam
penlis el Evae. Consilium dicitur excogilala ratio. peccal, et talis vix ultcrius pcccantein impugnat, et
Etserpens cum non posset per se Adam seJucere, fit soepius iit ad noxia trahat qtios dtim peccanles
aeduxit Evam, et per Evani Adam, callide salis per jam lneri contcndit, in cathedra niminim sedet
vitium quod est virluli proximum, per cupiriinem pesiilentiae, idest perdiiionis, non solum seperdens,
bonoris, dicens : Erilis sicut dii, seientes bonum et sed, quori csl pcssiiiitini, quibus polest cst auctor
malum (Gen. m •). Inde et dlcilur quod in forma perditionis. Aucloris autem ct cathedra est et se-
serpenlis diabolus Adam et Evam seduxerit, quia dere. Chrislus autem verbo et exemplo bonoe opera-
nnllum vilium facilius serpit in aniinum hominum tionis scmper auctor exslat, el ideo in calhertra
quam ambitio,non quod formam serpenfis induerit, n peslilentioe non sedit.
emn in specie humana hominem facilius decipere Tres Inpsus Adae, lesle Auglistino, Irinatn animae
posset. Aliter, in consilio impiorum. Consilium om- mortem pra'l)guraveriint. Sicut mors esl separatio
ntiimimpiorum est sua quaerere.non quae sunlDci. animse a corpore, ila mors esl separatio animae a
Christi animitm nec elationis cupido suhrepsit :' qui Deo. Sicul enim corpus vivit adhoercndo anim.r, ita
non rapinam arbitratus est ette se mqualem Deo, sed aniina vivit adhoercndo Dco. Est
quippe in nobis
temetipsum exinanivit formam servi accipiens, elc. Eva, cst et Adam. Duaesunl vires htiinanoc animae;
(Phil. n.) Nec ullam peccali habuil dclcctalionem, iinn, qua corpus vivificatur, qnae potest dici anima-
»ee qusesivit sua, sed quse Dei Palris. Prepheta hic lilas, el hoc ex <?orporis affinilaie. Et ratio, quse
151 REMIGHANTISSfODORENSISOPP. PARS 1. — EXEGETICA. 152
refrenatanimalilatem ne exlendalseadconcupiscen-1 A his et scripsil hwc (Jean, xxi), quia solenl homines
dum illicila : quia, nt ait Apostolus, caput mulieris familiarius dese et ad sc loqui. Poiest et si intelligi
vir, caput viri Christut, caput CltrisliDeut (ICor. xi). ut ad tria lempora referalur: anle Iegem, ub lege,
Quod siralionon refrenatut vir, sed consenlit car- sub gralia ; utita dlealur, Beatus vir qui no abiit in
nalilati dclectando vel confitendo vel operando, in consilio impiorum, scilicet qui ante lege a Dco
similittidine Adoetres casus facil, recedendo a capite creatore suo non recessit, serviendo potius creatori
suo Chrislo et uxori adhacrendo. Has tres morles. quam crealuroe, til Abel (Gen. iv) et alii an e legctu.
animse significant tres mortui ilii quos stiscitavit Impios vocat, idololalrns ; consilium eorum crealo-
Christus. Fijia arohisynagogi quarn in domo resusci- rem coniemnere el erealtiras cotere.
tavit significat animam intus morluam deleclatione Et ille bcalus, ^ut in via peccalorttm n n sletii.
peccati (Malth. ix; Marc.[\). Qui enim videril mu- Peccatores vocat transgressores legis, Jurii os sci-
iierem ad concupitcendumeam, jam mmchalus esl licet sub Iege; viam eorum, carnalem ii lellige;;-
eam in corde suo (Matth. v). Sed hoec animae mors liam, id est: bealus ille qui spirilaliler leg n inlcl-
non adeo est valida, quia per puellam significatur : ligit, el ille bealus qui in cathedra pestilen iat non
quaequasi adhuc pudica est, cum nondum consensu sedit sub lempore gralisc. Haerelicisedent i catbe-
pollula csl, el facile ab eo polest resurge.re, scilicet B1 dra pesiilentioe,quia perversa doctrina mull s settu-
Dominica oralione. Quod in eo oslendiiur quia Do- cunt: Et ille eril beaius qui viam Dci in ver tale do-
mimis porrexil manum el levavit eam. Filius miilie- cebit. Sed in lege Domini, islud non mtilalii nsqiie:
risviduaeqitem Dominus in porla suscitnvit (Luc.vu) El erit tanquam lignum. Et iste bealus vir ril tnn-
significat nnimam morluam ex consensu peccati. qtiani lignum, id est, conformans Chrislo. l dciu-
Pcccalum, cum usquc ad conscnsum pcrducit, non ccps ad Cliristuin: Et erit tanquam liguitm, cl itlco
longe est ab operalione. quia iiuuquam rcccdet a lege Domini Dci ui crit
j Quaeforis est hsec mors validas, nec ab ca possu- sicul illuri lignum quod planlalum est secu decttr-
nius resurgere nisi digna pcenilenlia. Quod signifi- tut aquarum, id esl, in irriguo loco. Talis ar r tcm-
calur per hoc quia juvenis erat. Et Doniiutis dixit posti.vcdal frondes, et flores et fruclus : ita t Cliri-
ad eum: A.dolescens,libi dico, Snrge (Joan. xi). slus. Ipse Chrislus nOminavit se lignum, ul hi : Si
Lazarus jnm felidus quem lainen Douiinus resnsci- i» viridi ligno hmc faciunt, in arido quid fiet ? (Luc.
tavil de inonumento, significat animaiii illam quoe xxiii.) Hic non ponilur simpliciter lign , sed
usque ad operntionem peccalum perducil, et ex ligiuim planlalum, id est arbor. El Dominu arbo-
longa consiietudine et nimio vitioruin felore jam in rem se nominavit Judaoisfacta ejus recipien 'l.us et
desperalionem suae restaurationis cecidit. 1'-' dicta, ipsum autcm conlemuentibus, dicen : Aut
Peccalor, cum in profundum veuerit, contemnit facite arboretn bonatn et fructut ejut bono : aut
(Prov. xvm). Tales Dominus resuscilare dignatur, facite urborem malani et fructus ejus mdtos' Matlh.
sed maxima poeniienlia et magno labore. Quod si- xn). Et arbor illa quaeplantain fuit in me para-
gnificatur per hoc quia Dominus vocc magna clamar disi Chrislum figuravit. Aquaetribus raoriis a ipiun-
vil: Lazare, veni foras. Beatus vir qui non cogilavk ttir in divina pagina: pro donis Spirilus san i, pro
maluin, nec consensit, nec docuil operando vel do- fluxu carnalium conciipiscenliarum, pro pulis.
canJo. Et quia non siifjQcitdeclinarc a malo, nisi Ideo istud diverse polest intelligi. Et erit C rislus
quis studeat facere- bontim, snbdit: Sed in lege Do- tanquam lignum, id est, talis erit, tnm bei ignus,
mini volunlas ejtts. Hoc itiiiini referlur ad illa diio, tam efficax ut decct esse istud lignum quod lanta-
uon abiit, nec stetit: quia ulrumque ad volunlatem. tum est secut decursut aquarum, id est, ille hoir.O
Atitid est, esse in lege; aliuJ esi, esse sub lege. Qui qui conceplus est in beata Maria non secundu car-
amorc virtiilnm peccare nolunt ctun lege sunl et in nalem concupiscenli&m, sed secus decursus aqua-
lcge, quia justo nou est lex posila (II Tim. i). Qui rum, id est, secundtim abundantiam donorum Spiri-
aulcm timore pcenoe lcgem cuslodit sub lege est, tus sancli, ul illud, Spirilut sanclus superveni inte,
quia ex necessilale bene agit, non ex voluntate. Ti- ^ et vhlut Allittimi obumbrabit tibi (Luc. i).
mor servomm est r amnr filiorum : el ideo volun- Spiritus [sanctus- veniens in beaiam Mari ab
tas filii Dei in lege Palris fuit. Et in lege ejus medi- omni seslu iUicilarum concupiscenliarum ea pro-j
tabilur die ac nocte. Ad atigmenlum boni addil slu- texit et lotum ejus amorem in Deum direxil. t qui
diura volunlati, superius ubi dixit in cathedra pesti- ex tali operalione lam purus natus fuit nihi' illici-
lenlim non sedit, ad quod etiara istud referlur : Die ac lum perpetrare poluii; bene decorsus, quia S irilus
nocte, vel omni tempore , vel iit prosperitale et sanclus supervenit, et, quia ejus operationi nibil
adversitale. Piosperitas Christi ftiit, resurreclio et obstare potest, omnes illicilas cogitaliones a laria
ascensk); adversilas, anle passioncm el in passione. removit. Qnod lignum, id est Chrislus, f ctum
Nec prosperitas Christum extnlii ul a lege Domini tuum, id est fideles suos, Ecclesiam suam d t ia
recederet, nec adversitas sic conltirbavil. Huc usque tempore tuo. Omne tempus suum est, sed iliu ma-
Prophela de capile Christo. Potesl ei sic inleliigi ut xime visum esl suum in quo magis notus el arifi-
ipsernet Chrislus de se liseconiuia dicat, ul Joannes: catus est, scilicet cura esset triginta annoru l, et
Hic est discipulus ille atti tcstimoniutnverhibet de doccre coepil et pqst advenlum sancli Spirilus com
133 ENARRATIONESIN PSALMOS. iU
in omncm lerram exivit sonus apostolorum. Unde A Ecclesia, neqtte peccatores scilicet resurgunt prseva-
dicilur: Nondttmerat Jesus clarificalus, quia Spiriltts ricatorcs legis Judsei el falsi Christiarii nb hoc ut sint
sanctus nondttmerat datus (Joan. vn). Vel tempore in consilio jusiorum, qtiia hic noluerunl esse in con-
suo, id est, in consummatione saeculi,cum tradiderit silio jnslorrim.
regnum Deo et Palri, quando novissima deslruetur Hoc idco dicit, ne de sacramentis prsesumerent,
mors (I Cor. xv). Vel erit tanquam lignum, id est, scilicet ut judicent vel judicenlur in bonum, sicut
sicut ille homo qui venil in luinc miuulum, non in necimpii; nam soli pii, resurgent in judicio, vel ut
carne peccali, sed in similititdine carnis peccali judiceiil, vcl ut judicenlur in bonum, et hoc kleo,
(Roni. vm), qnia sine peccalo conceptus est cl natus; quin noi'i(Dominus Wnm/Ms(orum,idest.probavil et
scri tamen similis in pnena peccali, quia morlnlis, dilexit vinm, id est, vitnm bonam. Impii et pecca-
quin passibilis. Vel, secus decursus aquarum, irl cst, lores irlconon rcsiirgcnt eo modo, qtioniam iler im-
juxta nnturnm popiilorum in qua aliis riecedcnlibus piorum, id est, vita quam ipsimet sibi elegerunt,
snpervcniunt alii. Spiritus sanctiis aqua dicilur, quia, peribit a dignatiouc Dei. Aliier : impii lanqiiai.il
sicut aqua ablttit exteriores sorries, ila Spiritus pulvis dissipabuntiir, quia circumfereiitur idolohitrae
sancli gratia inleriores. Et non mirum, si fruclum omni venlodoclrinw (Eplt. iv), vel afflalu supcrbise,
snum dubit, quia folittm ejus non decidet, id est, ver- B iil illc qni Jixit, Ponam sedemmeam ad aquilonem,
ba cjus non eriml inefficacia.Et si in quihiisdam non et similis ero Allissinio (Jsa. xiv). A fncie terrce, a
opcrenlur, tanicn hoc verum est quori non siinl risione Dei, quicsl lerra viventium. Ut illutl, Tollalur
inefficacia, quia talibus non suiit verba qui nure impius ne videal faciem Dei (Isa. xxvi), ideo fiet,
cordis ea non pcrcipiiinl. IJco vcrbn Dci foliis com- qttin impii, id est idololatrre, non resUrgunt a casu
paranlur, quia sicul folia arbores, ita docirina piiini paientis el proprio in judicio, scilicet ut in
Clirisium omat, el, nl fuiclus latet in foliis, ila hac vita juslo jtiriicio perpendant quam justum slt
et bealiludo fidelitiin regiltir in doclrina Cliristi. Et iil ininor scrvint majori, servus Domino, crenlura
omnia quwcttnque faciel prosperabuntur, sivc in se, Crcnlori, el ab co recedere sine quo esse non polest,
sive in snis : in se, sive in diclis sive in factis; in et crealurani venerari.
suis, sive sinl prospera sivc adversa. In hoc est Dei Ncque peccalores, id csl transgressores legis
providcnlia mirahilis, quia eliam malis suorum uli- resurgent in concilio justorum. Conciliutn juslorum
tur nd bomim. est ut quaeDei sunt quseranl, non quae sua, ut non
QuosJam eniin pcrmittit cadere, ut forliores sur- sibi, sed Deo placcant, et propterea iter impiorttm
gant, ut Pelrtim iu negntione, el Thomnm in dubita- peribil, id est, vita et labor eortim sine mercede erit.
lione, vcl ciiam ad suam el aliorum utilitatem, ut G Qui enim non habuit partem iu resurrectione prima
Petrus, qui in suo casu didicit quantn mnnsuetudine non habebil parlem in resurrectione secunda (Apoc.
subditoriim vila sil corrigenda. Non sic impii, scili- xx). Quod iler impiorum peribit, ostendil a conlrario,
cel ttl illa omnia cooperenlur in bonum, cum etiam qttoniam novit Dominus non solum cognitione, sed
illa quae eis videnttir bona cooperantur in malum, ut etiam dignnlionc, viam justorum, vitam el aclum.
illitd, Prosperitas stitltorum perdet illos (Prov. i)'. PSALMUSII.
Impios vocat Deum ignornntcs, ul Juriaei, gentiles et PSALMUSDAVID.
hoereliciqui erunt compnrabiles pulveri non solidalo < Quare fremuerunt gcntes, et poptili meditati sunt
nb imbre, quem ventus prohibet a facie, id csl, de- < inania? Astitcmnt rcges terrae, et principes con-
snper faciem lerrm, quia carentes humore verbi < vcnerunt in unum adversns Dominum el adversus
Dei propter impietalem suam, a vento, id est, a < Christum ejus. Dirumpamus vincula eorum et
diabolo vel prima suggestione repellentur a cogni- < projiciamus a nobis jugum ipsorum. Qui habilat
lione Dei, qui est lerra vivenlium, id est, a facie. < in ccelisirridebit eos et Dominussubsannabil eos.
Facies pro cognitione accipilur, quia secunduni fa- < Tiinc loquelur ad eos iu ira sua, et in furoresuo
ciem de qualibet re cognitionera haberc soleinus. < conturbabit eos. Ego autein consiitutus snm rex
Ideo non resttrgunt impii, id est, idololatroe; in ju- •J < ab eo superSion montem sanctum ejns, prsedicans
dicio, id esl, ut judicent vel judicenlur, quia jam < prneceplum ejus. Domious dixit ad me : Filius
damnali snnt. Resurgentium alii resurgiint ad jndi- < meus es lu, ego hodie gentii le. Postnla a me et
cium, alii non ad jujicium resurgunl. Qui resurgunt < dabo libi genieshaereditatem tuam.etposscssionem
ad'judicium, aut judicabuntur ad salulem jam pur- < tuam terminos terrae. Reges eos in virgn ferren et
gnti in purgatoriis, aut ad damnationem ut illi quo- < lanqtiam vas figuli confringes eos. Et niuic, reges,
rum perdiiio non est in hac viia manifesta. Resur- < intelligile; erudimini, qui Judicaiis tcrram. Ser-
genlium non in judicium, alii non judicabtinlur, quia < viteDomino intimore,etexsultale ei ctim tremore.
jutlicabunt alios, ut sancli aposioli et alii perfccli '< Apprehendite disciplinam rie qnanrio irascatur Do-
in Ecclesia, alii non judicabunltir quia jam evidenler < minus, et percalis de via justa. Ctini cxarserit in
damnali sunt, non solum apud Deum, sed apuri Ec- < brevi ira ejus, beati omnes qui conliriunt in eo. »
clesiam, ut gentiles, Judaei, et hseretici, et illi qui in ENARRATIO.
criminalibus peccatis proesentem vilam sine confes- Quare fremuerunt gentes ? QtiiJam a Reatus vir
sione et digna poeniienlia Uniunt, licet ignorctur ab usque Beati omnes qui confidttntin eo, tiiiiimpsalmuia
m REMIGII ANTISSIODORENSISOPP. PARS I — Exir.r.ETlCA. 15G
dicuql esse. Ifierqnymus Jianc rationem dat qiiod sit A rum. Vincula, id cst, ralioncs et iloctriiv s quibus
unus, quia a beaiiiiidine incipil et in beatitudine nos altrahere volunt sub jugum (iriei : Et projicia-
desinit, et beatus Panlus unum ostendit in Actibus mus a nobit juguni ipsorum, id esl, fiJen, vel ju-
Aposlolorum (Act.xui).Quiautem diversum psalmurii gum, id est, Jegem qua nos cocrcere volunt a
habenia superiori modo intilulanl.: Psalmns David. jticunda consueliidine, Non mmcliaberis,N n jurlutn
Psalmus, id est opefalio. facies (Exod. xx; Matth. xix). Pcr vincua, blan-
Hac rationc perpsalmum accipitur operatio. quia dam doctrinam qua ad fidem allicinnl inlellige.
psalterium, ul soiium redrlal, manu tangitur. Per Per jugum, duram! legcm qtiae posl firieinCbrislia-
nianuin accipimus operalionem. David inierpretatur Iiis imponiiur. Ipsi cogitnverunt vincul Chrisli
manu forlis vel visu desiderabilis, in quo significatur dismmpere et jugum ejus a se projicere sed frtr-
Christus qui esl manu forlis, quia vicil diabblum et stra, quia ille qtti habital in cmlis, id est, n proeJi-
s:;olia ejus dislribuit. Qttosdam enim dedit aposlolos, caloribus suis,scilicel Spiriliissanctns, irrilebit eos.
quosdamprophetas,alios doctores(Ep/i.iv). VisuJesirie- Coali diciiutur sancti pracJicalores, quia c inpluunt
raliilis est, quia norisolum homines, sed et angeli dcsi- Verbis, cornscant rriiraculis, intouant mini . Irride
derant eum videre. lpse eiiim est cibus angelorum et bit eos. Divina Scriptura snepe Deo altril ril quoil
homimim, ut enim panem angeloriiin mnntlucaret *»in aliis operatur. Sic irriilebit cos, id est, ostenriet
,boiiio,rex angelorum factus esthomo. Dicanius crgo dignos risn, cum nOn poterunt efficere qu d volue-
Itn.: Operalio quacin hoc psalmo iiitelligiliir est Christi, runl, ul illuri : Omnes incipient illttdere ei, icentes :
,el hoec est inleniio ostendere ul quictiiique velint Hic liomo cmpit adffieare et non poluil con ummare
regnare cum Christo, ejus perseculiones non recli- (Luc. xiv). El non soliun irridebil, sed t quod
,SC)it,quiasicompalimur, et conregnabimus(Rom. vm; gravius est, subsannabit, cum non solum slendet
Til. n). Sive unus.psalinus sit ctim stiperioii, sive pravae voltintalis inefficaces, sed etiam post se abire
ab co diversus, in voce Christi legitur, et coiitinua- faciet; ut qui prius fuit perseciilor Chris poslca
liir cum superiori ita : Ego in bunc mundtim veni fial praedicaior Chrjsli. Irrisio fit ore, sul annaiio
peccatqres salvos facere, nec maluui feci, ncc in rugas naso conlriieto; Vel, irridebil eos, 1's danrio
malum docui, et irieo, quare fremuerunt gentes ? id in reprobum sensum, id est, in tenebras in eriores.
,c£l, atl qtiam iililiiateiii suam ? cerle niillam, imo Et post, sifbsannnbis eos mitlendo in ieneb as cste-
aj siiaui damnalionetn et aJ meatii gloriam. Gentes, riores. Aliter: Dismmpamtis vincula eorum In per-
id est geniUes, Pilalus el Herories fremueruni, id sona Chrisli; Quasi dicat : Ipsi convenerunt dvertut
,est, sine ratione ut leones in me fremit.um derierunt. Dominum, el adversus me Christum ejus. d nos,
Per gentes accipiiintur pagani qui geniii sunt, non 0 prsedicatores niei, disrumpamus vincula eorum ,
jrcgenerali. Et populi, id est Jtidoei, quare medi- Jurlxorum vel gcntilium, scilicel eorum bl nditias,
fjuii sunt inania ? id est inefncacia, a veritate vacua. quibus nos retraliere votunl a prsedication fidci,
Collegerunt enim concilium, dicenles : Si dimitli- et projiciamus a nobit jugttm iptorum, id sl, mi-
mus eum sic, omnes credenl in eum. Ab illo ergo die nas eorum conlemnariius. El bene possum s, quia
cogitaverttnt interficere eum (Joan. xi). Inania haec ille qui habitat in nobis cmlit praedicatori us suis
ifiieninl, quia illa mors Chrisii exaltatio fuU. Et irridebit eot. Islud non mulalur.
-jain tolus mundus pqst eum nbiit. Astiterunl reges Tunc loquelur in ira sua. Tunc, id est, p stquam
ierrm. Duobus modis polest legi illuri. Quasi dicat, irridebil el subsannabit qtiosdam converte do, ad
non solum gentes, scilicel minores milites Romani, incredulos loquelur in ira sua, qui prius in miseri-
«cd eliam reges majores astilerunt illis, id est, cordia locultis est: Venite, filii, audite me, imorem
.at'4uverunt illas adversum me. Reges terrm, id est Domini docebo vot (Pt. xxxin). Ponel incr dulos a
iterreni, lerrena amanles et ccelestia contemnentes. sinistris, el dicet eis : Esurivi, el non dedis is milii
£t non solum poptili Judaeorum, id est, minores, manducare (Matth. xxxv),elc. Hoecdiceiiti cinira
sed et principes sseculi, Annas et Cajphas. E.t illi et m. i sua, id est, jusla viridicta. Et post haec, i fitrore
jsli convenerunt in untttn, scilicel consilium, scilicet suo conturbabil eos, dicens : Discedile a me, maledi-
adversus Dombiitm iUura qui est Dominus dominq- cti, in ignem wternum (Ibid.). Nec ira, ne furor,
rum, kl est, adversus Patrem. Ideo adversus Pa- nec aiiqua mentis coinmotio cadit in Deum, sed ex
trem, quia etndversus Chriptum ejus, id est, volun- effectn ipso haecvidetiir. Ego autem constitu sum
tatem ejus, quia verbum Palris qst cjus vojuntas. rex ab eo. Ilii conveiierunt.adversus Dominu et ad-
Aliler, qtlilerunt reget lerrm. versusmeChristum ejus, dicenles : Eradamus um de
Non solum fremuerunt vqce, sed astiterunt, id terra(Jer. xi). Sed frustra. Ego aulein pe illam
est, appropiaverunt operaliqne. llle appropinquat passionem el morlein constitulus sum rex, t non
jad nQcendum qui laborai ut perficint, et popnli Ju- super paleam, tamehsuper grana, id est, sup r Sion,
dseorum non soluni meditaii sunt inania, sed eliam Siqn interprelatuf sfiecuta, et significal illos uorum
omnes in unam sententiam convenentnl adversus eonversalio in cmlis est (Phil. iij), qtii ea q retro
Dominum eorum auctorem , et adversus Christum stint obliviscerites in anteriofa se extendiin . Tales
^IJJSmeJialorem Dei et hominum, dicentes : Dirttm- etiam monies dicuntur.propiereminentiam v rtutum
paimts vincula eorum, id est, Chrisli et. Christiano- el stabililalem fidei imontem sanclum ejus, id est,
457 ENARRATiONES IN PSALMOS. 1J>8
quem ipse sanctum fecit. Ad hoc additum est san-J A est ralione et iuiperio animi, nunc confringamini m
clum, ne inteltigerelur mons ille Sion. Vftsfiguli. htielligiie, id est, rationabiliter agite, ne
Et quia eliam Iocusillc sancuis diccbatur, quia vos in stiperbiam crigat quod reges vocavi, quia sti-
ernl juxta Hierosolymam, ideo addidit: prwdicans perbia etiam in beue faclis cavenda esl. Erudimini
prwceptum ejus. Ad hoc 'prwdicans, nt deniiir mihi a me, qui, cum in forma Dei essem, non rapinam
.gentes in hwredilatem et lermini lerrae in possessiq- arbitratns sum esse wqualem' Deo, sed hnmiliavi me
nem. Dnobus modis legitur islud. Ad hoc ega pra?- p lius factns obediens Palri usque ad mortem (Pltit.
riico, ut dentur iuihi gentes in hwrediiatem, el quja n), quia stib illo lnitniliari re^nare est. Si compatimi-
boc a qttihqsriam varie posset accipi, deierniinat, ni, e! conregnabitis(II Tim. n). Quijudicalis lerram, id
et lerniini terrae, iri est, omnes genles. Aliler, ut esl.qui jam per graliain reges faeti, juriicatis, iil est,
.rientur mihi genlesin hwreditatem. Hoeredilasad hqc danmnlisquod in voliis terrentlmest, scilicet vitin cnr-
colitur, iii pascat, ita-et Christus nd hoc prsedicat nis yeslrse. Vel per reges, infcriores in Ecclesia per
.Ecclesiae suoe,ut eam reficiiit, tilillinl, Mettscibus esl -ilios qiti jiiriicnnl terram pnclalosnccipiinus. Exse-
ut faciam voluntatemPatris mei (Joan. IV). Ecclcsia qiti,lur quod dixit, intelligile. Servite Dominoin timo-
esl haereriilas Cltristi qtiae euni pascit, et Chrislus re. Hoc csl inlelligere, scilicet intelligenler agere,
siiiiiUter hoere;iiias Ecctesiac est eam reficiens. Et *'perpenilere jtisto jnJicio quam dignum sil ut crea-
non solum gentes, scilicet minores, seri ut termini liim servial Crealori suo, servits domiuo. Jntimore
Jerrw, iri est illi qui ab aittore terrenorum se }am aninti scilicet tinieie, ne animus vester se erigat,
conlraierunl, iri cst, perfecti viri denltir mihi in quoJ juslificaii estis, quod reges eslis; servite potius
possessionem. Possessio solei dici illa ipiae in donio illi cui servire regnare est. El ne servilium vos humi-
est, et illa propinquiorest et magis chara : ita et ilU liet ct conlristel, exsttltate, quia boc modo regnalis.
stmt chariores Deo qtii jam soeculoabreniiiHiave- Exsultate ci, i<lesl, in gatulio ei servile, non gairdio
runl. Revcrn dabo libi, quia Dominus, id esl, Detts caruali in gula el ebrielale, seri cnm iremore in affii-
Pnter, dixit ad me, iJ est, mecum disposuil istud. cVionecainis, qnia hoceslgamlium nienlis. Tremor
Poslula a me, itl esl, lalem lefac ut poslulare possis, corporis esl: limor aniini. Apprehenditedisciplifiam.
id esl, asstinie inferiora ul niinor fias, quia postu- Exseqtiitur(]tioridixil,en«/imtH!. Apprehendite,iilcst,
lare JIOII dicilur, nisi minor a mnjore. Nisi eniro mngno dcsitierio capile et amale riisciplinam, iri esl,
bomo fierel,.pro nobis poslularenon posset. Etdabo flagclln mea, iri est, qui vull sequi Cb.ristnmdebel sic-
tibi genlesin limreditalem, et possessionemluam ter- ut ille ambuiavil el ipse umbulare (I Joan. n). Non
minos lerrw. Hocexposilum est. _ coronatur, tiisi qiti legitime certaierit (II Tim. n).
Et merito cas libi dabo in hwreditalem, quia lu Ideo disciplinmn patris atnale, qiria qtiem pater di-
es Filius metts, id est, volunlas mea, iiam ego genui ligit curripil (Hebr. xn): ideo apprehendite, ne ira-
le, id est, de essentin mea procedere feci: el hoe scalut Domintts, quoniam seilicct ejus disciplinam
non lemporarie, serl hodie, id est, aelernaliler. Seoir (Sap. xii), non apprehcnderilis. Ita, ut Jictum esl,
per Filius procedil a Pnlre, niinquam lamen deserit non cadil in Deum. UnJe illud prophelse : Tu autem,
Palrem, quia cjns voluntas ntinqitam ab eo dissentit, Domine Sabaoth, omnia cum iranquilitate judicas
nthostra. Hoc non cst dicttim ad hiimanilalem Filii, (Jer. xi). Irttscatur, id est, videaiur iralus, ctun vos
sed ad divinilatem. Aliter non solum super Sion juste damnabit. Et pereulis de majttsta, a doctrina
con$tilutus sum rex, id est, snper Jndaeos, sed etiam justorum qua omnesjustificnbiiiilur, d:ili inlenebras
super genles. Quod probat iion.qiialicunque aticlori- interiores, idesi, in reprobum sensum.
tale, sed maxima, scilieet aitcloritale Dei Palris. Fi- Aliter nepereatis de via jttsla : hoc est, nc cadalis
lius meus es ht, non gratia vel adoptione tanUim, aChristo, qtraeest via quw ducit ad vitam (Joan. xiv),
sed natiira. Merito ilabiinlur. libi gentes ideo, quia dum non vultis cjus dkciplinam pati. Qnasi dicnl:
ad hoc Ui es itlonciis. Tu reges eos in virga ferrea, id Quid nobis nocet de via illa perire? Mitllum tan-
esl inuexibili juslitia, non in liumana juslitia quae D t!em venietis ad seternam miseriam. Quotl osten-
facile mutaiur : quia quod semel est jnstum apud dit pcr cuiitrariiini, quia beali omnes erunt <pi
eum nunquam erit injustum : vel quod injuslum confidunt in eo. Et hoceril lniic, cum ira ejus quae
ntinquam erii justuni- Tanquam vas.figuli confringes moilo i-nvobis ardet, dantlo in lenebras interiores
eos. Hoc modo reget eos, eos, inquam, formatos a exardescet, id esl, valdc arriebil millendo in lenebras
primo parente, vasa lulea non in honorem, sed in exteriores.
contumeliam. Confringes, auferendo ab eis quod lu- PSALMUS 1U.
leum est ut reformetur in melius. Aliter : Reget eot PSALMUS DAVID CUHFIK5ERET A FACIEABSALOM FIUI
in virga ferrea, scjlicet tibi obedientes, inoliejientes SUI.
vero confringet tanquam vat figuli, scilicet facUe, . < Domine, qividmuUiplicaii sunt qtii tribulant me?
quia lales conlra te fragiles sunt. Et uunc, reg.es, j mulli insurgunt ajversum me. Mtilti dicunt animae
intelligile. Etquia conttilulus sttm rex vester, et vos i nieoc : Non est salus ipsi in Deo ejus. Tu aulem,
eslis ha?reditas mea, el perhoc facli rcgesqui prius < Domine, susceplor meus es, gloria meael exaltans
fuistis servi peccati. < capul raeum. Voce mea ad Dominum clamavi, et
Ideorcgcs, quia valetis regcre quod in vobis hileum < exaudivit me de monte sanclq suo. Ego dormivi,
159 REMIGIIANTISSIObORENSISOPP. PARS I. — EXEGETICA^ 160
< et soporalus sum, et exsurrexi, qnia Dominus sns- A gunt me in carne , qnia multi insurg t, id est
.< cepit me. Non limebo millia populi circumdantis intenle stirgunt. Adversumme, id esl, no ul sequan-
c me. Exsurge, Domine, salvnm me fac, Deus lur, sed ut persequanlur. Vere advertu me, quia
« meus. Qnoniani lu percussisti omnes adversan- multi dicunt animm mew, id est, vilae m oe, vel non
.< tes mihi sine causa, dentes peccalorum contri- solum corpori, sed etiam animse: Non t talus ipsi
< visti. Domini esl salus, et super populum tuum in Deo ejus, nedum resurrectio; nec e lam nliqua
< benediclio lua. > salus in Deo ejus, scilicet cujus Filiu se facU.
ENARRATIO. Quasi dicat, Deus dereliquU eum : quia hoc puta-
bant, ideo persequehanlur. Si eum e gnovissent,
Psalmus David cum fugerel a facie Absalom filii nunquam Dominum gloriw crucifixittent I Cor. n).
sui. Legitur in historia quod Absalom perseculns Sed roenliuntur. Tu autem, Domine, tut eptor metts
sil David palrem suum volens ei auferre rcgnum es, id est defensor meus. Susceptor d citur, qui
suum, el abslulil parlem, scilicel Israelilicam tri- eausam alterius suscipit ad defendendu ; susce-
bum(/7 Rey. xv), et Judas cumparte Judaeoruraper- plus, qui suscipilur. vel susceptor human lis meae.
secutus est Christum (Joan. XVIH),de qua persecu- Hicvidetur quodiiihocpsalmo humanilas hristi Io-
tione ad Christum aithicpsalmus: Domine,quid mul- B quitur ad divinitalem. Gloria mea, id es , gloriatio
tiplicati sunt? Unde hic lilulus convenieiiicrliuicpsal- humanitatis meae. Quia ego, in qtianl m bomo ,
moab Ezra esl apposilas.quia quod ibi historialiter fa- ignominia mea : vel gloria mea in quo sl solum
cium est in Davidcarnali, faclumest et bic in sipiritali gioriandum. 0«« enim gloriatur, in Domi glorielur
David, id est Christo, figiiraliler.Absalominlerpreia- (Jer, ix ; I Cor. i). ldeo gtoria mea, qni: exattant
tur palrit pax, non quod Ahsalom pace.m in patrem caput meum, id est, mentem meam, quse rnalitatis
liaberet, curii assidue etim perseqtierelur : seri quia caput est, erigens ne deficiat in tribulal onibtts.
paler in eum pncem habebat, quanliiin ad se. Quo- Et merito me exaltas : quia sic oravi, 11cxaudiri
lies eniin sui dirigebant aciem contra eum, rogabat dignns essem. Ego clamavi, id esl, irren isse bona
ut vidcrent ne Absalom periret: mortuum quoque opcralus sum : voce mea, id est, corrii consona,
diu flevit ftelu magno. Ila et in Juda Chrisltis pa- qnia ex magnb desiderio operalus sum bonn atl
cem habtiil; quia in nocte illa qua eum tradebal, a Deminum, scilicet nullum aliud poslulans roemium,
caena eum non reptilil, sacramentura corporis ct quia si qtiis bcne operaltir, ct aliud petil unm Do-
sanguinis sui cum cseleris discipulis ci tradidil, minum, non exaiidietur a Domino. Amen ico vobis,
osculum ei non negavil (Malth. xxvi), filius fuit ., receperunt mcrccdcmsuam (Mallh. vi). El quia lani
qtria unus discipulorum de quibus Domiims: Non idonee clamavi, exaudivit me de monie s ncto suo,
possunl filii sponsi luyere quandiu cum illis sponsus id est, dc ine qui mons sum propler ei inenlinm
est (Malt. i.\). Psaimus David, id est, operalio quac virtuiiim ct slahilUalem fidei, sancto, id st, san-
in hoc psalmo intclligitur, est David spirilttalis,*id guine uncio. Soli rnarlyres proprie sancti icitntur,
est Chrisli, prsefigtiraiain hisloriali David, e»m fu- alii bcnti vel justi. Vel, sanclo tuo, id l, quera
geret a facie Absalom filii sui. Fugit ille Absalom, sanguine mnrlyrii sui consecravit. Vel, e monie
et Christus fugil Judara, quia surgens a ccena, re- tanclo stto, id est, de juslilia quam mihi d dit prae-
cessit ab eo in montem Oliveli, ul oraret; ille au- cipnam, qui est mons, Jutlitia lua sicut v nlet Dei
tem ivit ad Judseos, ul eum traderet (Joan. xvm): (Ptal. xxxv).Vera mnocenlia summa est jti itia.llla
vel recessil a corde ejus, ul diabolus ititrarct, quia est nattira innocentia quae nec nocet sibi, ec alii,
non erat digna habilalio Dei-cum fur essel, et et haecfuit in Christo. Hsecetiam fuil cau a quare
locttlos liabens ea qtiae mitiebanlttr portabat (Joan. exaudiretur. Vere exaudivH.Nemo enim t let ani-
xn). Ei est inlenlio capilis in hoc psalmo, excmplo mam meam a me (Joan. x). Potius ego dormi i sponle
suo hortari merabra sua in multis et magnis tri- paliendo.
bulationibus non deficere, etiamsi ab his qui intus n Dormilio est enim transitus de vigilalione nd som-
sunt persecutionem patianlur, si ad camdem glo- nium, sicut expergefactio transilus ad vigil (ionem,
riam pervenire volunt ad quam el ipse pervenil. El elsoporatus sum, id est, sponle mea morltiti sum, et
boc differt hsec intenlio a superiori, quia iile psal- exturrexi cum volni. Et sicul ego oplavi, il et vos
mus egit de persecuiione quse' fit ab bis qui fbris orate, fideles mei, ut exaudiamini. < Dicunt uidam,
sunl; liic autem de illa quse fit eliam ab illis qui si Chrisms voluntarie morluus est, quid crg pecca-
intus suni, id est, a falsis fratribus, et hortatur nos verunt-occidenteseum? Sed consideraivdum st, non
suo excmplo in tribulationibus ad quera sit confu- quod fiat solum, sed quomodo-fial. > Om enim
gienditm. Vox capiiis : peccatum quodammodo bonum est, quoria aulem
Domine. quid multiplieati sunt qui tributanl me? modo malum. Bonumest, quanlum ad juslit am Dei
Qttid, iri est, inquantuin, ul etiam de numerodisci- ui cujus dispositissiraa domo nihil fil injuste Malum
pulorum augerelur numerus persequentium. Vel autem, quanlum ad vohinlatem ejtis facien is. Qui
qitid, id est, ad quid? ad suam confusionem et ad enim peccal ex cttlpa prsecedentehanc pcenan habet:
nieam clarifieationem. Hoc ad exhortalionem et quse pcena ex justitiaDeiesteiiam inpriir.o ccato;
consohuionera suorum. Revera tribulant, id esl affli- hoc processit ex liberlate arbilrii. Ideo exsure ', ^aia
161 ENARRATIONESIN PSALMOS. 1(12
Dominus suscepit me. Hle me tuscepil de sepulcro qui A bus. Per caniicum accipiimis gaudium.In litiilis psal-
me suscepil in Virginis ulero. Vel suscepit me, quia morum soepe invenitur canticum psalmo apposiium,
ego susceptus ejus sum; et quia Dominus suscepit me, vel in carminibus. Ideo quaesitum est an omnis
Non limebomiliia populi circumdantis me, caput et psalrous esset canticum, vel, eeonverso, an quidam
membra. Bene, circumdanlis, quia pauci sunt veri psalmi essenl canticum, vel e converso. Sed inven-
Christiani ad numeruro inlideUum, et quia ego caput tum estquodinquibusdampsalmisprapcedit psalmtts,
non liineo, exsurge, Domine, id est, perfice qnae cce- et sequilur caniicum , in quibusdam prsecedit canti-
pisti, ac meos prsedicalores exsurgere a timore 4um, et sequitur psalmus. Significat quod priores ejus -
menlis, utcum fiducia prsedicent; el sic salvum tne parles consolentur nos ad laborem, posteriores ejus
fac, in ftiluro, id est, meos, el debes, quia lu es partes cqnsolenttir nos per gaudium; priores invilant
Deus meus. Quisque facit sibi Deum, quem maxime adgloriam ,posteriores.hortaiHur nos ad laborem.
diligit: Ubibidinosus Venerem, vinosus Bacchum, In quo autem psalmo praecedit in lilulo psalmus, et
Epiciirus ventrem. Ego vero et mei te solum et drli- sequitur canticum, priores ejusparles horlantur nos
guntetbabent Deum. Vel, exturge, Domine, id est, ad laborem, posleriores invilant ad gloriam. Sicut
notiliam luam da diligentibus qui quanto plures et in hoc psalmo, Cttm invocarem, in finem psalmut
convertenlur lanlo minus prsedicatores limebunt. B David, id est, bona operulio quae inlelligilur in hoc
Quotidie Christus exsurgit, cum ejus resurrectio psalrao, est David, et quia est David carnalis, est et
nescientibus manifestatur. Quoniam tu percussisli spiritalis, ideo-dcterrainat in finein, id est, hsec ope-
emnes adversanles mihi sine causa.. Ideo non limebo ratio sic iiHelligenda est esse David, ut illum intel-
millia populi circumdanlh me, quoniam tu perculies ligamusqui est finis, ideoque duobtis modis : vel,
eps, tandem separabis eos ab Ecclesia lua ul paleam quia est consummalio, non consumplio legis et pro-
a granis in judicio. El boc unde scio ? Quoniamjam phetarum : vel, quia est oranium bonorum perfectio,
percussisti omnet advertanlet mihi sine cattsa, Ideo quia omnia bona imperfccla usque ad eum qui est
quod sine cauta milii adversanlur, hoc indicat illos summum lionum. Omne eniin imminuium perftci
a le percussos, id est, dalos in reprobum sensiim. babent. Et est canlicum, id esl, oslendil nobis post
Dentes peccalorum, id est, maledica verba quibus nos bonaui operationem gaudium et prsemiuui laboris.
lacerant, cbntrivisti, id est ad nihilum redegisli. Non Et hic bona operalio el prsemiuro operationis osten-
ett talut illi in Deo ejus. Jaro ad nihilum redacli ditur nobis exemplo capilis. Ipse titulus ostendil in-
sunt. Vel dentes, id est, auctores perditionis eorum tentionem. Vox capitis : Vos fideles niei qui per
qui eos quasi devorant, dum sibi incorporant et fa- miiltas tribulationes ad regnum tenditis,siperveniie
ciunt essc quod sunt. ut dictum esl Petro scilicet in ** vullis, invocale Deum, id est, intus voeate in corde,
bonum: Macla et manduca (Act. x). Domtni est non solum in voce: vel, vocate Deum in vos, ut
talut. Bene dixi, talvttm me fac, nam Ddmini est nihil petalis in proemium Iaboris vestri, nisi ipsum,
talus, non mea: et quia lua esl, o Domine, super et exaudiet vos, quia me capul hoc modo exaudivit.
populum luum benedictiotua. Renedictio, id est, mul- Et hoc est quod dicit:
liplicatio virlutum et bonorum operum super popu- Cum invocarem, exaudivit me Deus. Deus dico^/tj-
ium tuum, ut illud, Benedical nos Deut, Deus noster stitiw mem, id est, qui ine docuil qnomodo juste pe-
(Ps. LXVI),id est, mulliplicet. tereni, qtiia ipse dat et velle et posse pro bona volun-
PSALMUS IV. tate (Phil. n). Vel, ideo Deum vocavi, et non alinm,,
1NFINEMINCAitHlNIBUS. qni ab eo est omnis juslilia, non in divitiis vel aliis
PSALMUS DAVID. hujusmodi
< Cum invocarem , exaudivit me Deus justiliae Sed qtiia dulcius et familiarius videtur loqui cum
< mese, in tribulalione dilatasli mihi. Miserere mei, Deo quam de Deo , ideo convcrtit sermonem ari
< el exaudi orationem meam. Filii homiiium, usque- ipsum, postqnnm fidelibus suis ad exhorialionein <Ie
< quo gravicorde, ut quid diligitis vanilniem el Deo lociitusest. Vere exaudistime, el in me , el in
< quaeritis mettdacium?Et scitole quoiiiani mirifica- meis, quia in tribulatione dilatasti milii, idest, di-
< vit Dominus sanclum suum : Dominus exaudiet Ialalum cor dedisli inilii non slriclum ut non solum
< me, cum claniavero adeum. Irascimini el nolile diligerem amicos, sed etiam inimicos. Arcia est enim
< peccare: quae dicilis in cordibus veslris et in cu- via qnw dncit ad vilam (Matth. vn), et lamen non
« bilibus veslris compungimini. Sacrificate sacTifi- curritur nisi dilatato corrie :
< cium justiiise, et sperate in Doniino. Mullidicunl: Hoc capul de se, sic autem de membris suis :
< Quis ostendil nobis bona ? Signaium est super nos Dilalaslimihi, idesl, meis in tribulalione, scilicet
< lumen vultus tui, Domine; dedisti tseliliam in corde ut ipsa tribulatio non videretur eis
angusta, sed
< meo. A fructu frumenti, vini et olei, muliiplicnti dilatasti gaudium , quia tribulalio et
anguslia in
< sunt. In pace in idipsum dormiam et requiescam. omnero animam horoinis operanlis malum (Rom. n).
< Quoniam tu, Domiiie, singularilcr in spe consli- Unde Apostolus, Non solum atttem, sed et gloria-
< tuisti me. > .nur in tribulaiionibus, scientes puia tribulatio patien-
ENARRATIO. Itam operalur, palienlia probaltonem, probalio vero
In finem psalmus David, canticum, vel in carmini* tpem, tpes aulem non
confundil, quia charilas Dei
165 REMIGHANTISSIODORENSISOPP. PARS I. — EXEGETICA. 164
diffusa etl in cordibus per Spiritum sanctum qtti dalus A et vos, si hsec non quaesiverilis, clarific ini. Do-
esl nobis {Rom. v). Misereremei. Hic palet quod minus exaudiet me. Ac si dicai : Imilamiii me , quia
Christits non de sc tanlum loquilur in hoc psalmo, sum vobis non solttm exemplum, sed djutorium.
Miserere mei, id est, perfice quod ccepisti. Gtarifica Quia invocavi,id e&tdigne vocavi Deum, e audiet me,
me in te, et quosdatn in ineis spe, scilicet perfeclos. quia jam clarificavil; et exattdiei me, cum claritavero
Miterere his qui adhuc infirrai sunt, ut illos dilates ad eum, etiatn prri vobis.Quasi dical, qui facieiinis
et pcrfieias, el exaudi oralionem meam, Exaudi, id ut et nos exaudiainur ? lrascimini prset ritis pec-
esl, Imple oralionem meam quae est pro augmeulo calis, et nolile p.eccare,quia non sufficil < Qere pec-
virlulum, sciliceiiitcrescant in virtuubtis. cata quse gessfinus,. nisi postmodum d enda non
Oramus ul veniant bona, deprecamur ut avertan- admittamus. Qum dicitis, id esl, cogitatis n cordibus
lur niala. Aliter : Exaudivil me Deut juslitiw mew, veslris; in cordtbus ea taiilum dicitc, e non cogi-
hoc modo cxaudivit dando jtistiliam quam pelebam. tanda non erumpant in faclum. Et la nen, quia
Revera ,oDeus, dedisti roilii histitiam, quia tn tri- peccalum esl in corde elsi non vcnit ad actum, in
bulalibne dilalasli mihi el qttia exaudisti me jnstifl- cubilibits vestris, id est, in corde comput imini, icf
camlo, niisertim conservando, scilicel ut nil orem , est, ipsam eliam conscientiam peccati em ndate per
nisi quori dignutn sit, quemadmodum Paulus qui R pceiiilentiam, id est,pceniteat vos et cogil .se. Aliter:
oravit <quodnon debuit, propler. quod dicltini cgt ei: Irascimini, id esl, ira vos concutit: sit anturii, et
Suflicil tibi gralia mea, nam virtut in infirmituteper- iion commplio animi, et non etiain factu 1 hoc est,'
ficitur (II Cor. xit). El quia Deut exaudivil me eum et noliie peccaxe. Et quia non solum ira a peccauiiri
invoeanlem, ergo et vos exaudicl, si enni invocave- nos impellit, ideosnbdit: Quw dicftis, i est, qrue-
rkis. Propter quod dieo: Filii hominum, scilicet cunqne alia vitia prseler iram dicitis in co dibus,qux'
Adam el Evse in vetuslale cl in originalibus vitiis suit digua poenilentia, incordibus laritun dicite, id
perseveranles, notenies- fieri Dei, usquequo, id est est, oogilate, el nqn exeant ad operalioi m ; el ta-
quaudiu. Jam venit Filius Dei qui vos filios suos mende his viliis quse lanluin in cogitatio c sunt, el-
quaerit facere, usque ad ejus adyenuim deignoraniia si levia sint, in cubilibus , id esl, in cor ibtis vesiris
quodammodo fuistis excusabiles,. nu.nc auiem roi- de his. compungimxni, scilicet conleriie caput sef-
nhne: gravi corde, scilicel eritis? Qnandiu aiuabilis pentis, sicrit dictum esl Evaeet serpenti: u comeres
haec terrena ? quse (nt ait beatus Gregorius) pontlus cqput illius, et ipse insidiabilur calcaneo tu (Geu. ni).
sunt, non subsidium, quiapotius a vera beaiiliiJihe Capul serpentis est iniiium peccali, id e suggestio
vos retrahunt quam eo perducant: ul quid diligitis diaboli. Illam debemus conlerefe comp nclione et
vqnitatem? Ut,quid, id esl, in quanlum diligilis vani- ,'orationef duiri est parvula, vie crescai usque ad
talem, id est hsec lemporalia bona quas srinl vanitas, actum. Unde illud : Bealus qui tenebit et llidet par-
id est, tatitum ttmbra veri boni: et non solnrn diti- vtilossitosad petram (Psal. cxxxvi). Per calcaneum
gitis, sed etiam qumritis mendacium, scilicel hsec accipitur consuraraatio peccati, quia h c «laxiine
eadem terrena quae, cuin umbra sint lanlum veri observat Jiabolus, ut perficiamus : adhoc irisidintur,
boni, mentiuntur, quia uonsolviint quod proiniUunl. nd hoc laborat Nolandum quotl non d cit, Noftte
Opes non' dant sufficienliam , honores nou solvuni irasci, quia hoc non est noslrae polestali : ex poena
potentiam, et caetera ari eumdem morium, et Inmen cnini peccali hoc habemus ul carrial las nostra
videnturhoc promilterc. Ad quhl ergo , iJ est, ad diversis concupiscentiis subjaceal.
quod commodtim, diligilis vanilatem, qumrilis men- Sed habemus ratiquem mentis quse ha refrenet,
dacium ? Aliter, fitii hominum, ac si dicat : De nliis ne usque in actus prorumpant. Ait eiiim Aposiolus:
non est miriiin si noii invocnnt, cnni non sint filii Ego attlem menle servio tegi Dei, carne aulem legi
hominum, sed polius filii eoruin qui se denominnve- peccati (Rom. vn). Etsi usque ad actus p rriucaniur,
ruut. Vos aulem Judiei, qui eslis filii hominttm, id quomodo corrigantur ? Ethoc tnoJo, iiisi pra Jicttiin
esl, patriarchariiiri et prophclaruiri per doctrinarh, T»esl: Sacrificate sacrificiumjustiiiw, scilic t pimieurio
qui vere hoinines fueruril quia ralione usi suiit, et in vobis iram et alia vilia, per singula vitia quasi
qui vobis Dei ctiltum rimltis nioJis insinuaverunl : singulas yicliraas maclate Deo, amprita tlo super-
usquequogravi corde eritis ? qiud ultra cxspectnlis ? biam, tauruni; ampuiando lasciviam, haeiuni; ainpu-
Jaro venitllle quein patres veslri vobis proedixerunt, lando libiduiem, hircum: ita et in aliis Et hoc est
scilicet ego. Venite, filii, audite me (Psal. xxxm), ut sacrificium justitim, cum nos ipsi puiii tisvilia no-
quid diligilis vanilatem ei qumritis mendaciitm, di- slrajudices in riobisipsisconstituti. Elsic acrificnnJo
centes, Messias nondum venit ? Quasi dicat, nofite sperate in Domino. Nam qui norisncrifi t rioii spe
diligere vaniiatem, et nolite quserere mendacium.ef rct. Hic canlicum psalmi aperituf. Aliler Irasctmint
mirificabit vos Dominiis. ullionem sumendo de peccalis jam pe etratis, et
Et ut hoc credatis verius, scitote, id est nolile du- noiiie ullra peccqre. Et posf abriegaltone 1 viliorum
bilare, quia miri/icavit Dominus, id esl', miro modo sacrificale sacrifiiciumjuttiiiw ; id est, cte vivile'
clarificavil faciendo de mortali immortalem me Et sic sperate pfaemium laboris vestri tainen iri
sanctutn suum, in hoc sanctum, id est, purum, quia Domino, ut ipse sit praemium, no.naliuri. os qtii sic
pon dilexi vaniiqlem, et non qtisesivi mendacittm.Ita vivitis, sperate oelcrna pracrnia, Nam.suit mulli qui
ifiS ENARRATIONESIN PSALMOS. 1G6
non sperant, dicentes : Quis ostendet nobis bona ? . i.i iniqnitatem tti es. Neqtie habitabit jtixla te mali-
scilicel illa quae promillis. Quis ascendil in coelum < gnus , ne<iue perinanebunt injusti ante oculos
qui illa viderel et nobis renuntiarel? aut quis osten- « luos. OJisii omnes qui operanlur iniquitatcm ,.
del nobis mala, sciiicetilla lormentaqucc dicitis esse < perdes omnes qui loquuniur m.endacium^Virum
apnd inferos? Frustra hoc dicunt, quia tu, Doiiiine, < sangtiinum et dolosum abominabitur Doroinus :
ostendisti neliis dando nobis ralioncm ad similitudi- < ego atilem in mtillitudine misericordioe iuae in-
nem tuara. Nam signalum, id est, sigillatum, et in- < iroibo in domum tuam, adorabo ad templum
ipso sigillo Spirilus sancti, est super nos lumen vultut < sanctttm tiiutii in limore tuo. Domine, deduc rae
ttti, Domine, id est, lux illa quoeimaginem tuaui in < in justilia lua propter inimicos nieos, dirige in
nobis facil apparere. Vel lumen vulius lui, id est chv- < coiispeclu tuo vitaro meam. Quoniam non est in
ritas imaginis luae quae in nobis obscurala est in < ore eorum verilas, cor eorum vanum est. Sepnl-
Adam, scitieel vera ratio, qua tibi simiies sunius, < crum palens est guttur coruin, linguis. suis do-
antecedeule sigillo sancli Spirilus in nobis reformala < Lose agebant :-judica illos, Deus. Dtcidant a cogi-
esl. Et hoc est quod seqnilur: Dedisti laliiiam, id < lalionibus suis, secundiira multiludinem impie-
est.Spiritns sancti gratiam in corde meo, qtiia clta- < laturo eorum expello eos, qtioniam irritaycrunt
rilas Dei diffusa esl in cordibus nostris per Spirilttm R < le, Doniine. Et hetciitur omnes qui sperant in te,
tnnctum qui dalus esl nobis (Rom. v). Aliler: Dedisii < in «tcrnuiii CNSitllabunt, et habitabis in eis. Et
tmtitiam in corde meo, signando lutiten vultus tui, id < gloriabuiilur in te omues quidiliguitt nomen ttuiiii,
est rationem super nos,-id est, in superiori.noslro, < quoniam tu beneJices juslo. Doniine, ut scuto bo-.
scilicet in anima : dedisti, id esl, ostendisli mihi luam < nse yoluiHatis Uisecoronasli nos. >
lanitiam, scilicet seternam beatitudinem, non foris ENARRATJO.
quserendam, sed in corde meo, id est, in sola spe, et . In finem pro ea qute hwreditatemconsequilur» Psal-
nondum in re. llli autero quidicunt, Quis ottendet mus David. In hoc psalmo figurate inlelligiuir quod
nobis bqna, ideo ignorant hanc beatitudinem, quia olim hislorialiter est acluiyi in Sara el Agar, una
multiplieati sunt, id est, multis implicili, et inullis libera, altera ancilla (Gen. xxi; Gal. IV) : lil>era
sollicUantur. A fructu, td esl utilitate sui frumenli, cum filio haereJilatem accepit. Agar ancilla cura fi-
non tui, scilicel Christi de quo dicitur : ATisigranum lio hoereditaleprivnta esl. Per Saram liberam et fi-
frumenti cadens in terram, mortuum fueritt ipsum lium ejtis catholica signific.atur Ecclesia: per Agnr
solum tnanet (Joan. xn). Ego snm panis vivus (Joan; nncillam et filium ejiis ecclesia maligiiaiiljtini,
vi). Sui vttti, non tui. Vinum Doiniiii, imiialio pas- falsorum Cbrisiianorum el baereticoriim significalur
sionis Chrisli, de quo corpus fidelium dentintial, ut G et.ejtis proles qui, •quamvis ab Abrahnm , id est,
corpus beati Laurentii el aliorum multorum. Quia. Christo, generati sunt secundum bapiismuni et quae-
cqlixDominiinebriansquampmclarusest (Psal. xxn), d.im nlia sacramenla , tamen nqn coiisequenlur hoe-
Et olei sui, non tui. Oleum Doi;ini esl gralia Spiri- reditalem, cuin exigentibiis eorum pravis merilis
lus sancti. Oleuni autem peccatorum carnis deleeta- generatio illa magis in servittitem quam in liber-
tio vel adulatio. Per hsec tria, frumentura, vinum, lalem vergal. Tilulus sie expoiiilur : Psalinus iste,
olenm.quae adversum carnis praecipilia sunt cselera id est, proesens cxborlatio bonoe operationis est
carnalia inlelliguniur. Ego auiem perfeeta Ecclesia, David, iri cst, Cliristi dirigentis in finem, id esl
quia bealiludinem meam in his non quoero, dormiam iii eonsummatum bonum eos quos. Iiorlaiur pro
in hac vita seciindum oblivioiicm omniuro lempora- qa, idesi, catholica Ecclesia quse Iiaercdilatem co;i-
lium negotiorum. In pace, id est, in appetitu oeter- sequilur, a qtia haereriilale.contraria pars extermi-
norum bonorum qiiae sunt pax, qnia ibi milla tumul- nabitur. Esl autem hujus psalmi interilio proponere
tuanlur vilia : pace, dico, lendente in ipsum, scilicel exemplum eorum qui ari haereditatem pervenitinl,
ubi niiud non sequilur nisi ipsa pax. Et postea re- et eoruni qui en privanlur, ut discant qiii ad hanrc-
quiesctimsancla in aeterna quiele, cum mortale hoc dilatem vocanlur quos imilari debeant, qnqs fugcrc
induet immmlalitatetn, cum novissime inimica de- ** et quomodo illuc pervenire. Ecclesia caiholica. len-
struelur mors (I Cor. xv). Causa qtisrre tric dormiam dens ad promissam haereditatem, idesl, ad oeieriiatu
ci post reqmescam. Quoniam lu, Domine, eonslituisti beatiiuriinem, eernens multa impeJimeiita in vin ,
me siiigulariier in spe, id est* m sola spe hseredilatis id est, in bac vita, timens nenon.perveniat, invocat
ineop,scilicet ut non foris quoererem beatitudinem auxilium ejus qui est via iUuc, diiclor et ipsa haer
meam in his Iransiloriis. reditas (Joan. xiv).
PSALMUS V. Verba mea auribus percipe; Domine.Vt dignns sit
1« FINEMPRO EA QVMH.«RED1TATEM C0NSEQUITU8exaudiri orat quanto affecluositts valet. 0' Domine ,
PSALMUS DAVTD. hoc ideo quia ego servus tuus, verba. mea, ideo mca
t Verba mea auribus percipe, Domine, intellige quia cordi consona, scilieel perfectii, atiribus pcr-
< claniorem meum. Intende voci orationis meoe, rex cipe, id esl, ne dedigneris audire. Noh lioc dicilur
t meus et Dens riieus. Quoniara ad te orabo, quod sit circumscriplus, quia auJire Dci non est
< Domine , nrane exaudies vocem meam. Mane atiiid quam nnliim suae volunlalis eviJcnter oslcn-
< astabo tibi, et videbo quoniam non Dens volens dere, sed ex humana constieiiidiiie hoc dictum cst,
187 REMIGIl ANTISSIODORENSISOPP. PARS I. — EXEGETICA. 168
qui verba quibus aures adhibent audilu digna osten- A dicai: Soli jtisli banc haercdilatem conse uenlur,
dunt. Vcl, auribus percipe , id esl, tu qui habes vim quia iiijusti privaburitur ea (Deut. iv; Ileb. u). Ma-
percipiendi sensunlia, judica verba mea an sint di- ligmts, id esl iinmundus delraclor, odiosus, n cujus
gna exaudilione, intellige clamorem meum. Qunnto corde sola malitia habital. Non habitabit ju lu le ut
major est clamor quam verba , tanto lnajus est in- habeat haeredilaiem, quia tenebraenon poss nl ma-
lelligere quam auribus percipere. Quasi dicat: Mea nere juxta lucem. Et cum tu sis ignis con iimens,
valida postulatio te ad misericordiam inctincl, sci- - non polesi libi adhaerere. Si quit enim wdi caverit
licet' ut efficias quod peto, quia tunm intelligere sttpra fundamentuml hoc, lignum, fenum, tipulam,
facere est. Adhuc majus postulal: Intende voci ora- omne hocquate til ignit probabit{I Cor. m) Neque
tionh mem. Quia ego intense et sine interraissione injusti, id est, operarii iniquilalis, scilicet Jutlsci,
clamo, ideo et tu intende, id est irremisse exaudi. haerelici el alii falsi Christiani, permaneb nt ante
Aliler : qiiia sine luo auxilio nihil possum, intende oculos tnot, quia eorum poenitentiam miseri orditer
voci orationismew, id est, irremissam fac ut et tu exspeclas, quia fidei et sacramenlorum cu fideli-
irremisse exaudias. Tu enimjubes qnod vis, el fa- bus luis participes esse concedis, sed non rmane-
cis quod Vis. Orationis mem, quae sit de profecfu bunt. Aliler : per malignum, Judseum male 1 e utcn-
virtuium, et per hoc possumus accipere superius B tem; per injuslos, falsos Chrislianos possu s acci-
et clamorem pro gemilu, quia rex meus es, quia lu pere. Vel per malignum, diabolum; per njustos,
me regis: vel, quia aliuni regem nolo babere volnn- membra ejus. Et ne quis ideo desperet, qtt a mali-
tate propria nisi quem habeo Deum natura , ne de- gnos et injuslos haereditate privavit, cum vi sit ali-
vium, a via juslitiae, et Deus meus, id est.virtus mea: quis qui penilus vilio careat in hac vila, deo de-
Deus virlus est, et qui orat, id est, virtutes quserit, terminat de quibus dkat, coosolando justo Odisti
Deum quserit et roeriio illius Deus dicilurjso?, timor, omnet qui operantur iniquitatem. Magna Dei miseri-
inde Deus.quiallmorDeum cognoscere facit. Vel, rex cordia non odit fllos qui 'operati sunt, sed ui ope-
meut, Clirisle, Deusmeus Paler, id est, Creator metts. rantur, id est, qui lierseverant. Dene, odis i: quia
Et revera intendes, quoniam et clamavi et sem- quiodit aliquid" vel ab eo recedit, vel a se i lud sc-
per elamabo in me et in posterilatibus meis usque parat, sic et Deus impios, nonquododium tineo.
ad consumalionem saeculi, et hoc est, quoniam ora- Potest et sic accipi ut per malignum univ rsaliler
bo, o Domine, et ad te, ut lola mea oratio ad te di- accipiamus omnem iniquum sive paganum, ive Ju-
rigatur, ut tu sis modus pelitionis mese, et quia le et dseum, sive falsum Cliristianum, qui omn quasi
ad ie orabo, exaudies vocem meam rion nocte, sed _ umis sunl in iniquitate, et ad hos sit r ditnm,
mane. Toln hsec vita quasi nox est, quia muUis et Omnes qui operantur iniquitatem. Per injtist s, pos-
magnis ignorantiae et viliorum tenebris involvilor. siirous accinere haerelicos, qui eliam plura ler in-
Transacta hsec corruptjbili vila, cum mortale hoc in- ducnntur propler diyersas seclas. Et de his icitur :
duel itnmortalilatem' (I Cor. xv), veniel mane,id est Perdet omnes qui loquuntur mendacium, no qui lo-
inilium diei nunquam deficienlis. Tunc enim fulge- cutisunt. Quanlo inajus est perdere quam lio Iia-
bunl jutlisicut solin regnoPalrit eorum (Malth. xm), bere, tanlo majus est pcccatum menliri qua l male
clarilate virtuUim splendidi, nullam maculam cor- agcre non qualicurique mendacio, sed endacio
ruptionis habentes. Hoc modo exaudies, quia mane, quod semper in actu est, ut hserelicorum . Polest
id cst, remotis ignorantiae et toiius eorrtiptionis le- Deus aliquem qdio babere qui lamen vivat Quein
nebris, lnce virtulum el immortalitatis splendidus, vero perdit ad nihilum redigitur. Suiit enim tiaeriain
aslabo tibi, assidue lecuro stabo. Quod hic non est. niendacia satis venialia, ut ea qtiae fiunl p ludo,
Staraus eniin hic cum Deo, sed non nslamus, quia pro aliorum vila conservanda et aiiis multis inoriis,
appropinquamus bene vivendo, male autem vivendo sed qualilercunque llat pecatum esi. Bene di 'it, per-
ab eo recedimns. Vel aslabo tibi, id est tnae cogni- det quia Deus vera essentia est. Qui autei menii-
tioni prope stabo : ^aio nunc cognoscoex parte, tnnc n tur, illud dicii quod non est, et esse non es pcni-
autem cognotcam sicut et cognilus sum (I Cor. xm). lns deslruit. Quamjnagnum git pcccatumh retico-
El lunc cum ero jam lolus lucidus, non habcns ma- rum oslendii, vocans haerelicum virum tan uinum.
culam nequerugaro, videboscilicet aperte.'Videmus Merito, quia fundit sanguinem animarum, i esl, fi-
enim nunc per speculum in wnigtnale, tune autem dem qua vivunt animaejiislorum. Juttut ett i meus
facie ad faciem (I Cor. xiu). Vel, mane, id esl, tem- ex.fidevivit (Rom.i>;Hebr.n). Ideo haere icorum
pestive et sine dilatione exaudies vocemmeam in hac mendacium roajus est aliis peccatis, quia ali pecca-
vita prseceplis Utis coiisulendo, et vires administran- ta solum illum qui agii occidunt: hoc autem t illum
do ne deficiam in via. Et meriU) me tempeslive qui menliiur, et oihnes quos in errorem miitit.
exaudies, quia ego mane attabo libi, id est, tempe- Quem tiiru») sanguinum, eumdem dicit: viru i dolo-
stive, ut ille qui avidus esl ad laborem summo ina- sum diiabus de causjs: vel, quia aliud babel i corde
ne incipit. Mane incipiam et astabo libi, id est, assi- et aliud in lingua, cum sciatnon esse veru I quod
duus ero. Rcvera mane aslabo libi, quia non nocle, dicil, et lanien quaJam 'praestimptione veru I asse-
quoniam non Deus volent iniquilalem lu es.Et hoc est rere conalur. Nou enim ignoranlia haercticu l facit,
quod dicit: Neqtte habilabit juxta te matignus, Ac si sed jactaniia. Yel ideo dolosum, quia admis et vera
m ENARRATIONES 1N PSALMOS. ntr
falsis.ul eo.facilius fallere possit. Aliter: tiirum san- 4 bus insipidrts fit. Et prius conversione inimicorum
guinum et dolosum abominabitur Dominus. Si volu- twtentur omnet qui sperant in te. Lwtentur hic in spe,
mus superius aecipere generaliter dietum, odisti et post in wternum exsultabunt, id est, plenarie gau-
omnes qui operanlur iniquilalem, erit probatio in par- debuni,cum duplicem stolam immorlalilatisaccipient.
te, quia et virum sanguinum, id est, homicidam Etbenedixit prius, lwtentur,el post, extultabunt, quia
abominabiturDominus : perdes omnes qui loquuntur lsetilia est animi, exsuitatio vero corporis. A talto,
mendacium, quia non solum virum dolosum qui men- inde exsulto : et fideles prius Iseianlur de resurre-
litur, sed etiam illum qui veritalem dicit ut deci- ciione aniraae, quoeest prima slola, et post plenarie
piat, tit qui planam viam ostendit ut in turbam gaudent de resurrecfione corporis, quae esl. secunda
praedonum mittat. Isti omnes exhaeredabunlur. Ego slola. Et merilo exsullabunt, quia lu habitabit in eis.
autem, catholica Ecclesia, inirbibo in domumtuam ln malum sic potest accipi quod dictum est, Ju -
coeleslem Jeru6atem, scilicel supernoruin Civium dica illos, Deus. Quia incorrigibiles sunt et tuis
societatem. Inlroibo, ut lapis in sedificium : in mulr fidelibiis mnltum-nocent, o Deus, judica illos, id esl,
liludine misericordim lum, id est, non in meis iiieri- darnna, separa paleas a granis. Et hoc non optando
lis. Idco in muititudine, quia magnum esl inlroire dicil Ecclesia, sed prophetando. Judica , id est,
velcum mnltis quos misericordia tua inlroire fa- „ dnmna et hic et in fuluro. Decidant a cogitationibus
ciet: ideo introibo, quia adorabo prius. Hic exponit suis' in hac vila, id est, propler pravas cogitaliones
illud adorabo, scilicet ad lemplum sanclum tuum, vel suas in qnas ceciderunt pravis meritis suis prsece-
ut perveniam in timore tno, scilicet casto, non forni- dentibus. Decidant, id est, in deleriora cadani de
cario quem charilas foras mittit (I Joan. iv). Hec mo- errore in errorem corruendo, el in futuro expeile
do orabo : Domine, deduc me invia lua, quia in via eos ab haereditate sua secundum multitudinem itn-
sum, id est, in provectu, fuc me ire rie virlule- in pietalum eorum , id est, multum expelle, quia mull;c
virtutem : hoc est, in justitia tua, non mea sttbslan- sunt irapietates eorum. QMonwtnirritaverunt, id
lia, dirige viam meam, id est, vitam meam in con- est, spreverunt quasi vile quid te, Domine, qui es
tpectu lito, ut tuis oculissit digna : vel viam luam, id Dominus omnium. Et poslquam separala erit pa-
csi, roandata lua fac, ul ea recte inteltigam. Et fac lea a grano, lenebrae a luce, Iwtenlur adepta hsere-
propter inimicos meos hoereticos, quia in illa via riitatfr omnes quisperant in le, non in alio, et merilo
roihi insidias ponunt. Ideo dirige viasmeat, quoniam twtenlur, quia in mlernum exsultabunt, ut prius di-
non ett in ore eorum, id est, in verbis eorum veritat. cUim est. Itleo exsuttabunt, quia habitabis in eis,
In verbis ideo non est veritat,- quia cor eorum vanum qui modo habilas in eis per operanlem gratiam, in-
etl, id est, non habent veritatem, vel vanum, id est, P habitabis tunc secundum.praesenliam et manifesta-
per elationem annibilaium, iraclum a fumo qui lionem lui ipsius : Et, quod majus est, gloriatuntur
quantoallius ascenditlanlomagisevanescit. Ut iltud, in te, id est, perfectam gloriam se adeplos videbunt in
Dieentet enim etse tapientes, tlulti facti sunt et te suramum bonum. Omnesqui diligunt scilicet moJo,
evanuerunt incogitationibus suis (Rom.1). Sepulcrttm nomen tuum, id est Dominus. Dominus nomen est illi.
ettpalens gultur eorum, eoruro, id est, doctrina eorum llli hoc nomen diligunt qui Deo volunlarie serviunt.
similis est ainplo el profundo seputcro, quod uno Ideo gtoriabuntur, quoniam tu tenedices justo. Bene
cadavere recepto non clauditur, sed semper patet juslo : omnes enim unum sumus in Christo, id esl,
ut devorel, semper fetorem emillit nocuum. Linguis augebis et roulliplicabis omnem gratiam et omnes
tuis dolose agebant, non tuis, o Deus, quia ad hoe virliites, quia quod modo habent in spe tunc habe-
eas eis dedisti ut veritatem loquerenlur. Ideo suis bunt in re, nunc ex parte, tunc perfecte. Revera,
quia ad mendacium eis utunlur. Dotose agebant, id gloriabuntur tn le, o Domine, et non in alio, quia tu
est, deceptorie agebant. Bene, agebant, quia imper- coronasii nos, id est, circumvallasli et munisti
fecle, interduro vera, interdum falsa proferendo. Et quasi corona railitium, scuto, id est protectione
quia tales sont judica iilot, Deut. Hoc potesl legi et bonw voluntatis lum: vel coronasti nos post viclo-
kibonum etin malum. Inbonum : oDeut, judicaillot, pj riam, non meritis noslris, sed ut scuto bonw volun-
id est, damna eos lales quales se fecerunt, scilicet tatis tum prsevenisli voluntatem nostram, quia iu
damna in eis vitia eorum, id est, decidant a cogi- dedisli velle, dedisti et perficere : tu enim operaris
talionibut tuis, id esl, ipsa eorum conscientia accu- in nobis per graUam luam, et opus misericordhs
set eos, vel separentur apraviscOgitationibus suis. tuae in nobis coronas.
Secundum multitudinem impietalum eorum expelle PSALMUS VI.
eot, quoniam irritaverunt le, Domine, id est, secun- IN FINEMIN CAKHINIBU3 PROOCTAVA, PSALMUS DAVID.
dum mullas miserationes tuas deleatur multitudo < Domine, ne Ui furore tuo argttas me, neque
peccalorum eorum. Ideo cadant a cogitationibut < in ira lua corripias me. Miserere mei, Domine ,
suit, quoniam pravoe suut, quoniam irritaverunt te, < quoniam infirmussum : sana me, Domine, quo
Domine, id est, irrilum duxerunt, dura conali sunt < niam conturbata sunt ossa mea. El anima mea
legem tuam destruere : vel irritaverum, id est, le, < turbata est valde : sed tu, Domine, usquequo?
dulcissimum cibum naturaliler, sibi et aliis insipi- < Convertere, Domine, et eripe animam meam :
duui fecerunt. Febricitanti elenim palato dulcis ci- < salvura me fac propler miseiicordiam uiam. Quo-
PATROL. CXXXI, c
171 UilMlGll ANTIStHOWRE«S« ^. **Alii!lI.-KXEGKTICA. 1?«
< nfMOJi&nest m inorte qut memor sU lui: in ia- A esj iPasid, id -m, QW&* « «W^ *«o. JPa d <lico
< fqruo «atem quii confiietiHur Whi?Labotnvi it» dirigentis ij)JHiejJi,el esthset; actio pro octava id est,
< g(?j)uiu*«eq, Javabo ipftr aioguks nocics lectura prp««spi?ci4iweiHdj>ii, ei,esJ>iccipU;ndain nmis,
< uJtt^.JiWryjnisroaissiraiummeiimj-igiiba.Ttirba- qnia benjsliymivjzai Dt^.fuleli*anuija, cu»» umi-
< li^e#i.Aifimr«Qculu9WeHS»invetefa*iiini:er«*uie6 leiaistm.se afflijjji. Ga#Mum el#nim .est m ' D«*
< Uii>sko3iiieos.Dii«<iditeaiite,xiBiues^iQper»iJMui *^mopmplm.m^^PnJi4i^if^ )• E«*
< imqi*»latem,qiwi»iam6xaudivUDonwnu8iioeemile< autfjni in JMicpiiaJtiwim <Jitiusq»einfifimi . eon?
< tuc iUtqi.,E*andivit .DotuiiMisdeprecatianem meam, d
sideranlis«eiav(i|n illam, id;e,st,.JiraHieJidam ju-
t Donwuis oraiioiiem raea» suseepit. Eruhescant dicii ad quani oinues v^iWldudicaiBdi, alii.a beati-
< et <MiH*rbenUirv«b<|ni<i"i*rottuies inimioi rnei: tudifiem, alUMjW«NliW^eUUOi^in|iloalios poenw
< convartanlur «t «ruJ>esc:iotvaltle yekjciter. * leri.U>.'oelvocationerat|ivi|t»mi^ioordue.ho laHtis.
MNAR&ATIQ, fiaminf, n? in {ju/oretw «rgtmme, tteqne « U*
Ptaitnu* Dtuid pr,ooetasiaiu finem m hgmnit: octa- tua 6firripiqs.nwfT« iijytjfip,qni ^s Dotnmus. 'um.
vus aeqipUur diet judiciu Quidam, perverse intelli- Scio quia venies judbjatmus alios in /urore, aJios
gentes, seplera nuJlia attnorum pro,sept*m rJiebt» in ira tpa; rogo le, u,t hic me jndices dtim empus
uceipiebant. et post, Sequi oolavum, id est, ju- R ,C5tmiserjcordi* ei dieg saJutis. Sicut fiwo .major
dicii #em , el sic diem judioii cevttmi se inve- es| pam jiia, quja iri>Jbrevis, (ur«r «sl ; X*
nisse putabanl. Quibus liajc verta Boraini contra- arguejg majus mi flwam -coaripere» Ssepe ' mr*
dicuot : JVo« est vettrum nosse tempora vei mrn- giim^ljuraccu^aiiivr:accu#aiioi)eujsequiiur.d tjo,
mentf qnm Paler potuit m stta potetKtte(Act.i), <^rre<Ujofit#d«owtiaiJ«ntMii;.etquia,in{utHru iidido
et alia nwila: potestauiem sic intelligi: Es quo om- iUiiarfuunUiriBfuMm^naiiquodfuiiorcadatin
nia eoeperuiH qiise variationibus subjacent, tolum furor mm e$t nwgntianwii commoti©tA ykid am),
iliHd jtempus-septem diebus volvitur, ideo tota hsee scilicet quia giavi supplicio: dopiici enim oirini-
vita in septenario polest accipi. Transacta frac rernm Ljone««nfceiveniur(/er. &ni) alii t« ira, ut q *upra
vertigine, sequUur octava.tnqua non erit opus varie- fiuidanjejHn» Adei aediticavenint lignimi, num,
tate tempontm, quia dies illa non variabitiir, ne« ver- slliiujjim, isjUvaJjjjiiUji'*quod sic tamen, qu ' per
teltirin tenebras. Aliter: sex uiebns opertrtus es* ignem^ Cor. y$; o Pot«i(«!,ajHeqi»ii»ad joda nthmi
DomiMit).1« ereatura «nmeotjjtjsqtie potest a«ctpi venias, dum i^p^ ^ jjji^jtordi«, mm,
eliam ntiios dlei spalium inqtta eperari licet. SepHtna id est misericofdj4«r, «ifl hic ctMTipe,«t op eet,
dies aoetpUur spatiuin illud quod est Jnter tramitum •VtQtiiapiwfcnm #Wr itetictam primi rentis
bujits ttiue et comnwinemressfreettonem. ©ctava dies v pijenam c#»to«M«t^gii« infirmitiais i»«m peste-
est resurrecljanis. Alker ; ejiae «Unl generattwtes, ros. Mon mim qued valo, hoc «JN>; ted q d o4>i
uwa eatotalis, allera spirilalis.iCarnalis generatio fuit mulm,jiUud fmi+{$$m. vw). -^- infmnut « , non
a pritwo *omine usque aeXhtisMim. Hsee furtprima, ¥»lii*#jn *«tpo», ^ej etiam in «rima. Et e4t
carnafiler vixit, quamvis m «a afiqui spiriteateS *se- <m<l 4kU : &UM me, Demiue, qni es oni srwn
ruwt, ut Abrabam, Iseac ollacob, qui in Spirilu medm*, q*t»mv* cwtturtitt* mnt OCMm«a, d «wt,
sancto Beo serviemnrt, tamen «awieles tiieii «ttnt, virkilfi«^a3 «iurt»i«Me«olHjrw;l«irnalkati , con-
quia eurnaJes ©bservationes acceperunt, et ifl iurfbra Uirbntae«t«4, \i «st, ewitatiae et obsovratae wfir-
laeruBt. Bpiriiahs generatio accipitur #deliam ab uiitafce illa m*f* * pruHo parente <Mirtraiu. Bt-ne
adventu fihriHi usqwe in finem<sneeu4i, qwsegeneratio <im o«a «*#»pflreaaocjpenet, csponit ^«id owk
sptritahs djeitnr, quia vivit inftomine spiriluset«on veh* Jj^llieemi Mt *nmm mem turiaUt m aidt.
in veUistate JUterse II Oor. xv), «t haec est seeanga Alite?. 4 jjuia mSgtvom smm ka MIM, iafi t ia
generaitto. Prius enim carnale, deinde qnod spMtate vijimibvi*, MM m-m «tea nybata «st vaMe
[Uotn. m). Haeduse generationes referurHw tvi «ep- asl «ojjtjpwet^neiji M ad gemitoM. £t ^uta
lenarium mnnerwm, «fm«rttstat es quMtjor et trrbus. '
D eijoadpi^ieHaim<^a>u8««oi, t», *o , m-
Quaiuor referuHlor atJ primam generationem, qiria queque .UrJb.ari8? et qnatMlui 4^fers SMiave*Medi.
carnalUjervixit, quia «avo«Mtalat «»wn»Orelenxmiis. cossejjrolo.ooaiiiijnii suaaa infirmilatem <ne4 ' IM
T^rnarius ad tres airimaep»V3tHi»srefertur. Esl enim negare non tiehnt. JSe alira twberis, vel ne dMfe-
ratkntalis, irascitiitis, ooneupiscibtKs. Rationwn ha- ras saiaerari, t/mLimivmeHm, Domine; si «rrer-
bet ad discernendum inter appetenxte et «en tippe- sus&tsti av«i'ieij|i!,itawMwerlewj^eflvertenti DeM
tenda; deinde concupJ6c«i*liain,«t sciat bona concu- see axentittuv nae eo»vtwii»«r; «ed«fos «on e
piseer#; iraro, ut sciat «jalis mm> Sed auja e* wwinitJiwis ex «ateftsio, sieM «Versiocum setf^
aJfiniAate^wporjs haac s«pe hebetaiHur, «feo jidlii- eoediaftaubm^at matwim. Et «rife aninum eam,
belur 4Mlrii£ ad ^giw^i» tfttmpt&t vMu« M haainiHiiim«apaibaa carnaiiiam dstetstation fX
rejrenaj^am #imi#m km. »t-»mm &mtm&tn-- ejeptnn aaJbamawr.^aa, jd est, oVipereever tiaffi
tiam. $m htinc sepicnftpkiiii (.'eni^.di^ iWAavu*,itj m bow), m bwms JMdww qui *ar«U«n con at,
quo reniu#erabiturqiiisqne beue usus iioc-sepiiaeftiio, pslepienaa «faid viiare et quwl sumere niat.
in cor#or#et aniina ad gloriam, male v«ro «si»iad Prsfttr auericordwntttmn, non meritis mei Nori
poenam. Psalraus, id est, bona^aKitio Jmjuspgaljni, babee aliud pretHMa. idee «ripe, ideo , ut
175 ENARRATIONES 1N PSALMOS. 174
memor sim tui, id esl, ul laudem te. Nam si hoc A lacrymit meis exlerioribus rigabo, velut hortum, ut
non feceris, nen laudabo. Nam ero in morle, quia aptum fial fruclificare Deo : vel corpus stratum di-
non etl in morte qui memor sit tui (I Petr. H). Aliter: citur, quia ab infirmo animo varie versatur. Uni-
Ideo libera scilicet animant meam a carnatibus de- versum stratum ejus versasli minftnmilate &jus (Psal.
sideriis, quae mililant adversus eam , t]uoniam,<si LX). Tanti laboris causam stibdit:, Turtwlus ett
non eripias, inlerfieient me, id est, separabunt a oculus ntem, id est, ratio vel meas; ille scHieet
le, qui cs vila mea; et si morlutis, non ero menoc oculus qui multis corporaiihus oeutes dignior est.
tui, ut redeam ad peenitentiam per confessioncro. Ralio enim discernere facit mala a bonis, damtia»
Ideo post eruditionem , id est, post peenitentiatn lionem a salvalione. Illa turbatur, cum futuram
conserva, ne iteram lapsus, ih profundum v&iO" damnationero praevidet, eMios illam meruisse OOH,-
rum recidam, nbi jam desperatio est. EJt hoe est siderat. A furore>, id est, a damnatio»e fuiuri ju-
quod dicU : In inferno autem quit confttebitur -tM ? 'dioii in oetava : vel a furore, id est * poena quam
Aliter: eripe animam meam, sed modo dum tetn- accipimus in primo parente : Vel o furore, quta »on
pus est misericordise, ne in peccatis moriar, quia in mansuetudine et patiefrtia judieo etih me et in
in mcrte non est qui memor sit lui ad pcenitenliam. aliis, sed in ira. Ideo interior oculns tnrbatus est,
In infetrnoanlem qnis eonfitebitur tibi, dta ut exatt- B cernens fiirorem tunm venturum in octrtva. Qnia
dias ? Nullus. Ibi enim mfructoosa est posnJtentie, inveteravi ittter omnet inimicot meos. Non sotunl
ut illius divitis, J°aler Abraham, mittrere mei(lMC. veteravi, sed etiam inveteravi, Ki est, valde vetus
xvi). V«I confitebiiur, i«J est, nnnus lauda»it' 4e* factus sum per consuetiidincm et perseverantiam
Aliter: eripe, talvum tfee fac : quia -non su<n ih peccatorum inler omnes intmicoS nreos-,Ita ut om-
morle, id est, in perseveratione peccati, et 4«4 nium peccatorum eorum particeps factus sim. Yet
conteraptu. Peccator cum in profundum wenafrt, inveteravi, id est, qiti membrum novi hominis esse
eontemnit (Prov. xvt»). Quod ostendo per hoc quia c«peram per fidem et innocentiam, in menibruni
memor sum tui, id est, qura btm -ad te : qued per veteris hominis redactlls inter omnes inimicos meos
rcpugnans ostendo : Son enim ett in morle qui me- utnnus sim omnium peocatofum , qnl mrhi prhiS
mor tk tui. JEgodico qwod non sim in merte, ideo inimiei fuerunt. Yel inveteravi, id est, factus snni
quia menjor sum lui, qtii in inferno multo mlmis utvtrlde vetus vestimenlum , qnod nec usui, nec
sum : ininferno, id est, in desperatione, quae omtft- ornamento aptum est, nrilil usui, Ecdeste orna-
bus peecatis inferior est.Qnod ostendo per hoc, qwia mento per doclrinam. ¥idelis aniriia cOnsiderans
confiteor libf miseriam meam, et peccatum meum, niagnam Dei misericordiam qni dicit : ^010 mor*
non luum. Nam quis desperalus confllebitur tibi, "-*tem peccatoris, sed -ut magis convertatur et vivat;
id est, ad honorem luum, te removendo a cnlpa, et:In quacunque die peccator conversus ingenwe'-
sicut ego facio? In desperatione enim positi, eon- rit, salvus erit (Ezech. rvni)^ post veram peccati
frtentur aliquando peccata sua noh tibi, sed con- confessionem non dubitat se exauditam, ita exstil-
tra te, cum dicuut se tales a te creari debuisse, ut lando dicens : Exaudivit Dominus Vocemftelus mei.
peccare non possent, el sic quodam modo se ju- Ita et vos, tjuicunque exatidiri vullis, date vocem
slos judicani, et te accusant. Aliter : eripe, Jibera, fletus. Vos autem qui operamini iniquilatem, id est,
quia non svm in raorte, id est, uon stim mortuuni qui conflteri ea non vullis, sed in els persevefa-
menibruiB, eui non est opus medkina. Quia ma- tis, Discedite ame hic affectrone, post autem et cbr^
vaor sum lui, id est, misericerdiae luae cngnospo le pore, scilicet in octava. Ostendat quonrodb exau-
medicum,, cognesco te misecicordem, ege iljsU IA- dita sit : Exaudivit Domims deprecationem menrn;
bera, sulvum mefac prcpier misericordiam 4uam; quae fuit pro peccalis : ul illtid, Domine, ne bt fu-
Ct tamen in quantum valeo, voi» promereri. Quia rore tuo. — Domintts orationetn meam suscepitvscili-
laboravi in getnitu meo, id est, studiose ingemui, ct cet qtiae fuil pro perseveranlla in bono, ut illud :
non sohtffl laboravi, lavabo ptr singuias noctet ie- Sattmm me fac popitr misericordiam tuain. — Etu-
ctum meum: iavabo, id est, piirificabo per gemilum bescant et conlufbehtur veliemenler omnes inimiii
lectum meum, id est, conseierrtiam meam, sciiicet mei. Hoc potest legi et in bonura, et in malum.
omnia ilk emendabo quaeinlus commisi. Conscieu- In bbnum, ita : quia ego per erubesceniiani pecca-
lia accipUnr pro Jecto, quia ibi quisque qtrieseit, lorum et dignam compunctionem exaudiri merui,
id esi, consenlit vel Jegi Bei, vei legi peccaii: vel idco hortor oranes inimicos meos, ut recognoscant
quia ibi estjustorum requies. Ad hoe etvimpurga- peccata sua, ad querii Jinem tendarit. Jiam Rnis
tor a sordtbus vitiorum, ut itti sit placida et pura iliorum mors eSt (Rnm. vi). Et erubescarit se e"a
qtties anhnae. Per singiilasmeciet, 4d «st, per sin* perpelrasse, et post verecundiam conturbeniur arj
galas mailas cogitatioHes; vel loctum meum, tdest, compunctionem et pceriiienliam; cdnverlanlur, sci-
deteetationes carnales. Pertbigulas noctet, id est, licet ad Dominiim: eierubjescuni, non dilalione ali-
persingula vitia in quibus deleclaies sum. Et tioti qua, sed valde vetociier. In maltim, ita : Ei\u6escant
seium conseiemiam vel deleclationem, cui coirseh* omnes inimici mei, et conlurbenliir nunc jarii judi-
trXspirhue, sed^etisrmitrotum meum , id e9t, irrret- cati, excaecati, et dati in reprobum sensum; vel
rius meum. qttod semper animo stibjacere debetj erubescattt, in illa octava, pro eruhescejU; non op*
il!i REMIGli ANTISSIODORENSISOPP. PARS I.—EXEGETICA. 176
tio, sed prophelatio et divinae seiilenuae aggratu- tA nisi quibus Doiriiiiiisrcyelare voluit; ut illud : i tjste-
Jalio esl, cum videriut nos esse in gloria, dicen- rium a smculis absconditum aposlolis revelavit Deut
tes: Hi sunt quos habuimus in derisu (Sap. v), el per Filium suum (Col. t, Eph. m), lioc esl illud ilen-
conturbabunlur timore magno, id est vehementer : tiiim, quod caecitas ex parte contigit in Isr 1, ut
eonvertantuir postea ad videndum sua tormenta, et pleniludo gentiuro intraret (Rom.xi), et quod udas
tnnc erubescant aeterna erubescentia ; et hoc valde el quod Judaicus populus roolilus est ad ruinam nius
vlociter, id est, sine dilaiione. hoc fieret ad salvationem mullorum. Jemini int rpre-
PSALMUS VII. lalur dexler, significans dextrum, id esl, pro lium
,H FINEH PSALMUS DAVID,QUEHCANTAVIT DOHINO Deum faoc silentium esse operalum.
PBOVERBIS CHUSlFILIIJEMINI. Psalmus, id est bona operatio, dequa hic ps liiius
< Domine Deus meus, in te speravi; salvum mc agit, esl David, id est perfecti fidelis, qui est d cor-
< fac ex omnibus persequenlibus me, et Ubera pore David scilicel tendenlis in finem, id est in Tiri-
< me. Nequando rapial ul leo animam meam, dum stura. Quem psalmum, id est quam bonam ope atio-
< non est qui redimat, neque qui salvuin faciat. nem, et quasi gratiarum actionera eantavit, i est,
< Domine Deus meus, si feci istud, si est iniquilas exsultanler operaUis est, Domino, id est, ad ho rem
« in manibus meis, si reddidi retribuenlibus mi* IB Doroini, pro verbis., id est, reyelalioue, Cltusi, d est
< bi mala, decidam merito ab inimicis meis ina- silentii, quia dignalus est ei revelare quomod per
< nis. Persequatur inimicus animam meain et com- humilitatem, et obedientiam superbiani illius con-
< prebendat, et conculcet in terra vitam meam, trivit, qui per superbiam priinum parentei de
< et gloriam meam in pulverem deducat. Exsurge, paradiso dejecit, quompdo cantet, quomodo g atias
< Domlne, in ira lua, et exallare in finibus inimico- agat pro hac manifeslatione sequenlia psahni ten-
< rum meorum. Et exsurge, Domine Deus meus, dunt, ubi ostendit se ejus humililaiero et patic tiam
< in praecepto quod raandasti, et synagoga populo- imilari, dicens : Si feci islud, etc'Quod Chus fuit
< rum circumdabit te. Et propter hanc inallum re- filius Jeroini, id est, qupd silenlium processit a pro-
< gredere : Dominus judicat populos. Judica me, pitio Deo, ideo illi merito gralias agit. Est tem
< Doroine, secundum juslitiam meam, et secundum intenlio Pr.ophetaein hpc psalmo ostendere qu liler
< innocentiam meam super me. Consumelur ne- quisque perrectus se custodire debeal. Quanto niin
< quilia peccatorum, et dirigesjustum, scrulans cor- quisque perfeclior, tanlo caulior debet esse, s lice.t
< da et renes Deus. Justnm adjutorium meum a Do- nuiiquam remisse agere, quia elsi extoriorcs stes
< mino, qui saLvos facit reotos corde. Deus judex jam vicit, ab interiori hoste tamen cavendu est,
t juslus, fortis et patiens, nunquid irascelur per (C ne per superbiam dejiciat. Quod vilium elia n in
< singulos dies? Nisi conversi fuerilis, gladimn benefaclis ^avendum est, et qualiler aliis se e em-
< suum vibrabit: arcum suum tetendit, et paravit plum praebeal palienliae et bumililaiis, invocand au-
< iHura. Et in eo paravit vasa mortis, sagittas suas xilium Dei, el humililatem et justiliam Dei imil ndo.
< ardentibus effecit. Ecce parlurit injitsliliam, con- Vox perfecti ante advenlum Chrisli.
< cepit dolorem , et peperit iniquitalem. Lacum Domine, cujus servum me exhibeo, «n ie sp avi,
< aperuit et effodit eum, et incidil in foveam quam non in me, non in alia re : ideo, quia tu es eut
< fecit. Convertelur dolor ejus in caput ejus, et in metts, non ego, ut infelix ille prirous parens, et ifia
< verticem ipsius iniquilas ejusdescendel. Conlitebor in te speravi, talvum me facex omnibus persequen ibus
< Dominosecundumjusliliamejus, etpsallamnoraini me. Superatis viliis oronibus, salvum me fac, i est,
< Domini allissimi. > custodi meinarce virtutumjam locatum. Sup alis
ENARRATIO. omnibus viliis carnalibus, mente servio tegi ei,
In finem psalmus David, quem canlavit Domino carne aulem legi peccati (Rom. vn). Semper aro
pro verbis Ghusi filiiJemini (IIReg. xvi et xvn). Cum concupiscil adversus spirilum, spirilus adversus ar-
Absalom persequerelur David, erat quidam Achilo- nem (Gal. v). Nunquam bonis bella desunt. eo
p.
phel cujus dolis inslruebaturad orone maluro. Quidam o Domine, non rogo ut noii sit fomes pecca in
aulem Chusi, amicus David, conlulit se ad Absalom, corpore meo, sed precor ui non regnet ibi
p ca-
ut omnia consilia Achilophel investigarel, et ea David tum. Salvum me fac, ut anirous meus
imperel, aro
proderet, ut eum cautum faceret de illa persecu- servial: vel salvum me fac ex omnibuspersequen bus
lione. De illis consiliis non videlur faic psalmus me. Omnes qui volunl
pie vivere in Chrislo Jesu er-
agere : et ideo ab hisloria ad myslerium revocantur. seculienem patiuntur (II Tim. m); ideo salvun me
Acbitophel inlerpretalur fralris ruina : significat fac, id est, fac me conslantem in virtutibus, u eo-
aulem Judam, qui Christi ruinam, id est morlem, rum et minas et blanditias conleninere valeam Et
meditalus est, qui omnium apostolorum fratrem se libera me, non ab illis quos jam superavit.se ne-
nominavit : Vade, dic fratribus meis (Joan. xx). quande rapiat ul leo dnimam meam. Oratio aec
Chtisi silentium intcrprclatur, significans dispensa- perfectorum est, qui solius diaboli insidias metu nl,
Lionem illam, qua usus est Deus Pater per Filium qui, superalis omnibus vilijs, etiam ia bene f ctis
suuro ad redempiionem generis huraani. Quod cum timendus est, ne per superbiam a culmine virtu um
fieret, incognitum erat : et adhuc est incognitum, dejiciat: nequando rapiat animam meam, qtiasi Iie»
477 ENARRATIONESIN PSALMOS. ^8
nam et non suam, scJ ttiani ovcm, illc qui cst ut A in jinibus inimicorum meorum,' id est, in illis qtii
leo, scilicet fortis el insttperabilis nisi a te. Unrie inorio sunt possessio daenionum, vel in illis qui
illud : Inimicus vester diabolus tanquam leo rttgiens suiit fines, id est, in arce omnium inimicortim,
eircuit, qumrens.quem devorel (I Pelr. v). Dum non scilicel in pessimis, quemadmodum in Paulo. Et
est qui redimat nisi tu, ad hoc quod dixit, Libera me. ut exalteris in finibtis inimicorum, exturge, Do-
Neque qui salvum faciat, ad illud, salvum me fac. mitte Deus mettt, in prmcepto qnod mandatli, id est,
Domine Deus meus. Haec repelilio ex magna affe- appare et manifestare in prsecepto quod mandasti:
ctione est. Si feci islud. Ac si dicat : Tu debes me scilicet primis parenlibns, scilicel in obedienlia et
redimere, tu debes salvum facere, quia sensi illud humililate, ut per illam convertas eos ad te; ut
quod mihi revelasti, et inquantum valeo, imitari discant per humililatem eum vincere qui per su-
studeo. Tu obediens Palri fuisti, persecutores luos perbiam primum parentem superavit. Et, cum sic
humiliter tolerasli, bona pro malis reddidisli : et apparueris,synagoga populorum circumdabilte,id est,
ego sihaec omnia non obsefvavi, non sim dignus cofigregatio fidelium et infidelium circumdabit te :
quem redimas. Domine Detts meus, si feci istud, si illi ad imitandum, isti ad perdendum. Et propter
est ttlla iniquitas in manibus meis, id est in operibus, hanc, scilicet synagogam fidelium et iufidelium,
id est, si ulla mea iniquitate illos ad persequendum B regredere in atlum, id est, redi in altum. Propter
provocavi, si scilicet feci qtiod non debui; sireddidi synagogam fidelium redi in coelum, ut te jaro non
mala retribuentibus mihi mala pro bonis; id est, si hominem taiitum cognoscat, et ut Spiritum sanctum
feci quod etiam juslum videlur apud morlales, ut mittas qui eam confirmet, ut Petrus qui anlea Do-
redderem mala pro malis. Ac si dicat: Si illis qui minum coram ancilla negavit, post advenlum sancti
sine praecedenti culpa me persequebantur non red- Spiritus confirmalus, coram rege eum confiteri non
dirii malum, quod magnae fuit patieiiitac, id esl, si timuit. Propter infidelium synagogam in altum re-
non feci quod debui. Si ego homo horainem in ira gredere, ut augeatur eorum caecitas : videntes enim
superavi, decidam inanis, id est vacuus a gloria et a per plitrima signa quod Deus esset, quem morti
vicloria, superatus ab inimicis meis interioribus. Ut tradiderunl, non ausi sunt confiteri, ne sanguis in«
enim ait beatus Gregorius : Dum foris ulcisci quae- noxius exquireretur ab eis : hoc modo potest legi,
rimtis, inlus graviter ferimur. Omnis enim prius scilicet in bonara parlem, ab Exturge, Domine, in
peccat in se quam in alterum : jatn enim antequam virtuie tua : usque, Judica me, Domine, sectttidum
foris alii noceat, innocentiam inlus perdidit, et sic justitiam meam. Polest et in malam partem accipi,
dum victoriam foris obtinere credit, quod gravius ita : conlinuatio eadem quaesupra. Exsurge, Domine,
est, intus superatus est, et hoc merito. Quid enim C id est, o Christe, in allum ascende, a cognilione
sibi arrogathomo, qtiidum abbomine sumit vindi- eorum te remove. Pone tenebras latibulum tuum,
clam ipse a diabolo vincilur? Ila polius vindicanda et hoc in ira tua,scilicet eorum incorrectioni iralus.
est quam homo. Scilicet persequatur inimicus ani- El exatlare in finibut inimicorum meorum. Repelitio.
mam meam, suggerentlo mala, et comprehendat; at- Vel exaliare, id est, magnitudinem et polenliam tuam
ligando eam per consensuni,e( sic conculeet in terra eliam in illis exerce, fac eos flagellum tuum, utere
vitam meam, id est, conculcando et sibi subjiciendo cis ad tuorum fidelium salutem, et suam damnalio-
faciat vitam meanr terrenam, ut possim esse cibus iiem. Virga furoris mei Assur, ipse autem non co-
suus. Dictum est enim ad peccalorem : Terra et et in gnovil (Ita. x). Exturge, Domine, id est, aitum et
terram ibit (Gen. m), et ad serpentem : Terram uiscrulabilem et incognoscibilem illis te fac. Inprw-
manducabit (Ibid.). — Et gloriam meam in pulverem ceptoquod mandatti, id est, in humilitate videanl le
deducat, iil est, testimonium conscienliae meae. Glo- humilem, et non cognoscant Deum. Si enim cogno-
ria nottra hmc esl, teslimonium contcientim nostrw vistent, nunquam Dominum glorim erucifixissent
(I Cor. 1). Deducat, id esl, de conscienlia ducal in (I Cor. n). Et synagoga populorum circumdabit le.
pulvcrem apud eos qui sunlpulvis, ut foris apud ho- Istud exponitur ut supra. Dominus judicat populos.
mines quaeraro gloriari: vel in pulverem, id est in Hoc duobus modis accipi potest. Uno ila : Ego dixi,
lerrena quae sunt pulvis, ut non qiiaeram gloriam Regredere in altum, id est, ascende ad Patrem unde
nisi in illis. Hic tota vis sententiae esl. Istud est venisli; sed ego, cui jam revelasti secreta tua, video
maximum. Quasi dical : Sed non est iniquitas in quod aliis ad salnlem est aliis esse ad daronationem.
manibus meis, nec reddidi relribuentibus mihi mala, Ideo dico, Dominut judicat populot occullo judicio :
el ideo exturge, Domine, in ira lua bona, vindicta idco rogo le ut me judices ad salutem. Alio modo
digna perfecto viro. Quasi dicat: Non ego superer ila : Appare in buniiliiate, et revertere in ccelum,
ab inimico, imo inimicus a le superetur, et spolia el post non venies nisi ad judicaudum roanifeste : et
ejus auferas. Exsurge, Domine, per cognilionem, hoc esl, Dominut judicat populot, id est, judicabit.
qui modo quasi jaces apud persecutores meos per Notandum quod dicit, revertere. Divinitas, quae ubi-
ignoraniiam : fac ul le cognoscant, nl te sequanlrtr. que est, neque descendit, neque ascendit. Humani-
El hoc fac in ira lua, oslcndendo illis iram luain, las non descenriit, quia de Virgine assumpta est,
id est damnalionem el peenam suae iitipiclalis fu- cuni lamen dicatur : Nemo atcendil in emlum, nisi
turam. Et exaltare, id est glorificare;- ut laudcris qui descendit de cwlo(Joan.m). Sed esl diceuJum
179 REMIGIIANTISSIODORENSISOPP. PARS I. — EXEGETICA. 180
qued divinilas Verbi hoc modo descendisse visa esl, A Quia est patient. Et hoc oslendil : Nttntmid rasce-
cum per, Dominici liominis carnem se nobis mani- tur per tingulot diet ? Et hoc facit, uVconvert mini:
festavit. Rediit, «u«n npbis eam sublraxit. Et quia ftqn enim vult mortem peecatorit, sed ut c rtdtur
in-fuluro judicabis manifeste, antequam ilhic ve- (Ezech. xvm). Et Apostohis : Neteit quia ienlia
niK»m,judieame hic prius. Flagella, ure, profaa au- Dei ad pwnitentiam te adducit ? (Rom. n). Q otf si
rutoi tuu». Vel quiafaic eiiam jiidicas occulto judi- ideoqttiadiffett peenarh,ptitas enm «oh judicii urutn,
cio, alios-laciens flagella, alio» flagellari, judica me, et ideo secure jieCCas*,thezaurizas tibi ira in dfe
Domine, ptuii, flagella secundujn justitiam meam, Id iraftet revelationis jusff jiidicii Dei. Et hoc es qiiod
esi, adprobalionem : itaenim posuilatjustitia mea; scqiiitur : Nisi convehi fueritis, gladium su m vi-
qui euitu justus est, non babet quoJ purgetur, sicul brabil. Revera in futtiro judicabil manifest qilia
purum anruro non habet quod deponal in igne, ita niinc judical in occnltb. Arcum sutmt jani l endit.
et juslus ad hoe.flagcUalur, ad hoc Uidicatur, ut ejus Arcum, id est divinam Scripturam, jam t endit,
jttstitia ngealur. Et secwidum innocentiam medm. quia durilia Vcteris Teslamenti ftexa est nervo
Jusiilia est facere bpno.-; iunocenlia,, deserere mala. NoVi, ffai ocrilmti pro Ociilo, dentem pro dente
Qneeuiraqoe noa arroe esi, sed super me, id est (Exod. ixi) : hic autfim, Hofo mortem pec toris,
desnper. Etquiaboc cst probatio mea.non damna- B sed tit convertatur et vivat (Ezeeh. xvin): v hoc
rio, contumetur,M est perficiatur, in me nequitia riiodOflexa, quia iiiclinata eSf ad capacitate 1 fide-
peecatomm. Exerceant in. me iniquitalem suam Iium per expositores et praedicatores sanc os, et
quousqttepossanl,quia-quanto illi.roagis sordescunt, tendendo paravit illurn, lit esset apttis ad inle ligen-
lanlo ego purior iio : sjcut ignis, quanto plus sor- dum. fil in eo, scilicet arcu, paravil vasa mo lis, id
dhim cohtrahil abauro,- lanto ilhid-fit purios, et de est, praedicatores sanctos qui salutifertim li lorem
ma nahira nihil-atnUlit. VivU impius pio, et faoc inde accipientes, infuridiinfaegris et sauciis m tibus
mede diriget jmtum, bj<esl, juslilia justi crescet. hominum, ut expeilant diri seipenlis roort ferura
Sicnt eniin neqiiam cxercendo nequiliam injusto, venenum. Vel vasa roortis iri nialnin ebsdem • posto-
fit neqtrior: HHjnstusper patientiam fit justior. Et los, qui contemnenlibiis eorum doclriuam vas rhor-
hoe est d+rectio justi, ut procedal de virlute in vir- tis fiunt recipicnlibus, vasa vilae. Aliis enim ttmus
tutem. Tti, Beus, boc facies, qui perfecius es raedi- odor mortis in martem, aliis odor vitm in vitam
cus, qui scis quod' in nobis prmias : quia lu as Deut (II Cor. i). Et faocest quod sequitur : Sagitt s suas
sertHan*cordtr, id est, coosilia cordium quae recla ardentibus effecii. fiosdem praedicalores eff it sa-
sunt, et renes,. id est, deleotaliones quaepravaesunt, gittas siias, quae stimrilant corda fidelium ad amo-
<fttf»in «•embnsviri luxwi» sedes est, id est, tu C rem Dei : et hoc fecit,ardentifauscharitale. iler :
scfs quande animus consenlil deleclaUoni carnis, ln eo paravil vasa morlis, baerelicos qui ve enttro
vel qnaridocaro spjriiui- ohediu Vel corda,'ui esl pravaeinteUigentlaeinde sumenles, mortifican el se
iiitentienes, etrenet,H eit fiues iatentiouum : quia aliosprave docendo : et eosdem effecit sagitta suas,
omiris inieiitio ttut leiidit ad bonam deleetationero, id est, stimulos ardenlibus in dilectione ei et
aiit ad matai», Justum adjulorium meum a Domino. proxirai. ExcUaverunt euim multos ad disculi ndam
Qiiasi dicat: Ego uon Vimeotortuoma impiorum et aperiendam divinam Scripluram, ut ait oslo-
ciim sitttjustus, quia adjtatarium meum jusUnir esl a Jus : Oporiet hwreset este, ut qui probali sunt mani-
Dbinino J nam solvat orimes rectestcorde. Vel non fetli ^anl (I Cor. xi). Dixil, Detts vibrabit g dium
tinieo utDomffius me Uidrcui in fuuiro jydicio, kl ttiunti id est, manifeste initlet Filiura sutini d ju-
est maaifeslo, quia modo in oeeulto judicio atjjuto- dieandum;, et hoc inde potest sciri, quia ja n oc-
rittm meam a Domiao justuro, dura me fJagellat cuhe judicat in sacra Scriptura alios in n rlem
tenrporBhler peoeantem teinporajitea-, in «xempltim excaecantlo, alios in vitam illiiniiiianJo. Et lt os-
jtisrt judicii sui, sciiioet-ut per hoc ostendat qiiam lendat illam manifeslam damnalioneiii non e juJi-
1
jtiste aefericaliier peecautem asternaliler puniat, ut " cis critdeUlate futurara, sed ex propriis im orum
qui nonpWcil Filio, nea parcat el servo. Tewpora- merilis, subjungjl; Ecce parturit injustitiam, t con-
litef peCcat,qni peccare aponte desUtil ; «elernaliier eepil dolorem. Quasi dical : Nonne vides qu modo
peecat, qui si semper yjveret semper peccaret. Et Uiesaurizat sifaiiram in die irae? Vel polest d i rie
qiiia saltot fttcit rtclot eorde, noliie ergo, jusli, tl- fasweticis, l»oe wodo : Vere sunl vasa mortis Ecce
mere. Vos aatem, impii, cavete vobis, quia Detis, parturit injustitiam,- el. concepit dolarem. Si > 0111-
qul modo occolte vos indicflt ejjcaBeand»,tibrabit nibus Unpiis dicimu», Ua : Eece eoncepit tlolo-
gladiumtuum, id <Kt,Fillura suunu qniun vagtna rem, sicut mniier cuin voluptate seinen con-
CarriJsleclum misericorditer vobis misit. Vibrabil, cipit, unde postea babel magmun dolore ; ila
idest deteget, curti manrfesie per eum judieabit': iste concipit in corde delectalionem earuin rum,
Paler enim nonjudieat quemquam, ted judicium omne qttocmagiios dolgres eifacieni, cum nec sine m ximo
dedit FUio (Joan. v), et lioc ideo, quia Deus est dolore derelinquunUtr, nec relineri pqssunt. l ideo
justns judex. Nec ulla impolentia impedit ejus judi- parlurii, id est, meditatur parere per consens m m-
cium, quia fortit est. Quasi dicat : Si justus esl et juslitiam, dum cogitat perficere malum. Ex e enim
fortis, quare ergo peccantera assidue non judicat? quod mala concepit, medilalur fieri menda per-
«1 ENARRATK7.XESfN "PSALMOS. 182
jnros, injustus, et esters hnjusmodi. Et peperit ini-, A ciifn viriim sanguinis, virfim Belial ( II Red, xvi ):
mtiiatem, hJest, tn adhiin perduxit. Laclim aperuit, illi omiies persecutores DaVid<Ieprogenie Befijamin
Talis similitudo est: lfle qtii aperit foveam, et effb- fuerunt. Et secundum hoc potest legi in persona Da-
dit eam faeieiis profnndam, postea incidet iri eafn vid profilietae, vel alicujits perfecii de priori populo.
foVeanrquani fecit aliis Ipseprior, qtiia in ipsa me- Qttem cantavit, fd est exsiillanler operaius est, pro
ortaiione jam peecavir in se. Otnnis enim prius pee- vefbis, id est, pro minis Vel btandiliis, Chttsi, iil est,
«at in se qoara in aherifm, cui hoc Sottlm niiriis no- persedutoris filii Jemirii. Iri persona illoruni potest
cuit quod voluit. Vet exponil quod dixit: Ecce prtK Mgipsalriius, ila utscipra in principio. DomineDeut
turit injttttiiiam et toneepit dbiorem, tdcuhi apefuti, metts, in te speravi, salvttm me fac. Qnasi dicat:
adhoc qood dixrt, cimcepHdotorem.Apeiuit hcnm, Veni, Domine, et noli tardtire. Aliler in persona ca-
cilnr consensit iti matum. Et effoditeum, cnm fraudi pills. Psatmus Ddvid, id' efst, Christi capilis, quem
operatn dedit, vel cum laboravit irt ih aclurii perdir- tmiavit, id est, exstiltanler complevit, Domino, id
ceret: et boc a<l illild, trarfttrii tnj/tutffiiim. El inci- est, ad honorem Domini, pro verbis Chusi, id est
dk ifi foveatnqaam feett, ad illud, et peperit inlqul- pro maiiifestatione illiiis sdcreli quod per eum dis-
ftrterh. Cdnvertttur dotor ejut m caput ejnt. Si dd posriit David : dico filH Jemini, id est, propilil Dei.
simHitiidrriem,ita : sicut ilfe qui magnam parat fb- 61 Non qiintl haec locutus sit quae iri psalmo dictintur,
Veam, larnfleirirncidil in eam; et quidquid aggre- sed qirod inevldenlia rei osleiiJitur hoc poluisse fie-
gatit, frietis"super ejus Caput, erim opprimit: ita rr et dfci, sictit in oihnibus psahnis est habendum.
(jtridquid mali impius alJllldavil in tbla vlta sua, ca- 'Vox bdminlci liomfnis : Domine Detis metts, in te
det supereum crimiandehi fnde damnabilur. Aliter: iperdvi, quarilum ad humanitatem : salvum me fac,
Confefleiur dotbr e}uSin caput ejus, ciim cogithvil captil et memfara : ex omnibus persequentibus me
Aiahint fbrfe Operari ih proximuih, antequam pro- Jridams, el libera me a perseqiientibus Judaeis, ut per
xihvo foris nijdeat, conVerietur intus in caput ejus', me mei salventlir. Nequando rapiat ut lio animam
itl est ih menlem, ut iltam prins percutiat, et non meatn JuJaictis populus : anitnam, id est vitani. Dum
soltim in capul, id est iri mentem, sed iniquitas ejiis rionest qut redimat nequequi salvum faciat, si lu non
descehdetin verticem ipsius, id est Jiscretionem, ut il- fedihiis. Domtne Deus meus, si feci istud, si est ini-
larii perimat qnae esl mentis vertex, id est summa qitffds in manibus meis, id est, si obedientiain a te
pars. Dictum esl boc ad similitudinem, quia in ver- iiijunciam cihumililaiera non implevi, et cxtera, ut
lice capilli separanttir, ih diversas partes capiiis supra : decidam merito ab inimicis meis, persecuto-
descendenles. Si accipiaraus de solis haereticis, di- rlbus Jn J;CiS, inanis , id est, vacuus a gloria resur-
cemus: Ecce vide quomotlo fiunt vasa mortis. Con- * reclionis : hoc modo persequalur inimicns animam
cepit enim iste ex illo arcU dolorem, id esl vericni- meam, Jutlaictts popuhts persequatur ul occidat. Et
ferum intellectura, et ideo parturit justitiam, dura Conculcetvitdm meam in ierra, me riiorii tradendo.
conatuf prayum intellectuin suuin aliis assererc. Qui Et gloridm meammei capilis et meorum in pulverem
enini verum dicit, non laborat. Et peperit iniquita- deducat, ut lantum corpus meum solvalur in pulve-
teni, cura aliis pefsuatsft: tactim aperuit, errorera ferii, et nOn resurgal. Si autem ego et feci quod
praedicaririoad casum mutlorum. Sicul in lacu pro- jussisti, facliis tibi Oberilens usque ad raorlem, et
fundo obsciiritas est, ila in haerelicorum doctrina, et reddiJi riori mala pro malis, sed boria pro malis,
effodit eum nitillo laiiore et multis asserlionibus con- &Xsiirge, Domine, i</esl' recede ab eis. Excaeca cor
firmando, et incidit in foveamquam fecit, non solum illoruro ut me perseqiiatllur : Si enitn cognoscerent,
in futuro jutlicio inde damnandus, sed etiam prius in iion cruciligerenl in ira tua. Nisi eniiii illis irattis
occullo dum perinitlitur in caecilale sua vivere. Os- esses, non adeo ab eis recessisses. Et exaltare in /5-
lendil qtidniodo ihcidil. Convertelur dolor ejus ih ca- hibus inimicorum meorum, id est, non tanlum appa-
pm ejus. IncreJtili et haeretici occulte judicantur, el "reat magniludo polenliae ttiae in bonis, sed etiani in
poslmanifesle. Ego autem servus luus, qui cognosco roalis. Utere eis in bonum, fac eos flagelliim tuum :
ad hoc lieri occultuni judicium tuuni nioJo, utjus- to crucifigant me et iriterficiant ad meorum vUain et
lus jusiificc-tdr el crescat de virlute in virtiHcin, suum interitum. Exsurge, Dominc Deus meus, ab
Conptebor Domino, et gralias agam et laudem di- illis recede, riieis auteiri exsiifge, id est, cogJiilio-
cam, sgcundum justitiam. ejus, qua me castigal ut nem tuam iflis praebe, vel exsiirge , id esl, fcic nie
pater filium, et non solum landabo ore, sed psallatii, exsurgere, ut ascendairi in cceitini, et niittam iii eis
id esl bene operabor, quia non est speciosa laus in Spirilum sanclum, qul cliaritale impleat cOrda eo-
ore peccaloris ( Eccli. xV ); nomini luo, id esl, ad rum. In prmceptoquod mandasli, id est, in charila-
lauucmtuam, non njeam. Aliter : Dicit ITieroiiyraus te. Hoc esi prmceptum meum , ut diligatis invicem
Cfausj non ftiisse Jiliuiu Jemini, sed Arachi, et se- sicul dilexi vos, et iri hbc cogriqscehlvos,, qixia mei
cundnm eum Chusi interprelatiir Mihiops. Per hunc etlii discipuli, si dileclionemhabueritis fniijiiem(Joan.
polesi dialmlus accipi et ejus membra, scilicel omnes xui, xv). Et synagbgdpoputqftin}circumdabit fe, id
pcrsecutores. Qui Chusi est filius Jemini. Jemintis est, congregalio fidetium ad iiriiiaWiiuiri',k qtiia in
de progenie Benjamin fuil, sicut et Saul et Seriiei, faac fidelium syiiagb^a erW. qiitdam liabeiiles Cliri-
qui capite asperso pHtvere insuftavit David",vocatis stianum nomen, nOn djsera, ideo"additeifimt, Wo-
f$3 REMIGIl ANTISSIODORENSISOPP. PARS I. — EXEGETICA. 181
pter hanc, non soiura propter synagogam persequen- A tot prophetiae de Christo datae sunt. Se uitur :
lium, in allttm regredere, receJe ab eis : -hoc est DomineDominus notler: tti qui per natu m om-
quod Appslolus dicil:. ln illis diebus stabunt tempora nium es Deus, factus nosler per gratiam, q ia cum
periculosa, et erunt homines teiptot amantes (II voluntalem suam dignatus est Judaico pop lo per
Tim. v), etc.; et : refrigescet charitat multorum legem aperire, quasi spirilualUer pcr gralia Deus
(Matth. xxiv). Ad quid illa oiiinia fiant, subjungit. eorum faclus est; quam admirabile est notne tuum
Dominusjudicat populos, salvandos et non salvan- (fama tua) in universa terra, qui prius ta m iu
dos : non salvandos, praecedentibus raeritis hic Judaea notus eras (Psal. LXXV).Bene, in u iversa
excxcat, ut in futuro damnentur. Salvandos judieat terra : quia non esl gens atiqua, rie qua ali ui non
jtislificando, ut in fiituro coronentur. Etquia tu, sinl.in Ecclesia. Hic titulus aperitur pro torcu ribtts,
Domine Pater, judicas populos, hos ad salvanduro, id est in Ecclesiis. Vere admirabile, id es valde
iUosad perdenduin, judica me in meis secundumju- laudabile, quoniam elevata ett magniftcentialu tuper
stitiam meam, et caetera usque in linem , ut snpra. coetot.Tribus modis potest hoc diei: Mngni ntia
PSALMUS VIII. tua, id est inagnifieus tuus Christus qui em hatice
IN FINEMPROTORCULARIBUS PSALHDS DAVID. ipsa magnificentia dici potest : elevata etl tu er cm-
< Domine Dominus noster, quam admirabile est'. B los : hoc materialiter, quia ascendit usque a octa-
< nomen luuiii in universa terra 1 Quoniara elevata vum coelum. Aliler : super omnes prophetas tapo-
< esl magnificentia lua super ccelos. Ex ore inlan- stolos, qui magni quidem sunt, sed omnib illis
< tium el lacientium perfecisli laudem propter ini- major esl Christus. Quia unxit etim Deusoleo •iuiw
< micos tuos, ut destruas inimicum et ullorem. prw parlicipibus suis (Ptal. XLIV),qui ccelidic sunt,
'« Quoniam videbo coelos luos opera digitorum tuo- ut illud : Ccelienarrant gloriam Dei (Ptal. xvi . Ali-
< rurii, lunam el slellas quae tu fundasli. Quid est ter: Sttper cwlot, id est prseconia divinaru Sm-
< bomo qtiod memor es ejns ? aut filitis hominis, plurarum, quae magnum te praedicant, sed ma or est
< quoniain visitas eiini? Minuisti eum pauloiiiintis gloria lua quam fama: quaeScripturae coelidi intur,
t ah aiigelis, gl >ria et honore coronasli eum, el quia caclanttlivina riiysteria, vel quia diufno ei, id
< corsliltiisli euin super npera manuum tuarum. est Spiritu sancto ibi insculplae sunt variae ormae
« Omuia subjecisti sub pedibus ejus, oves et lioves sacrorum intcllectuiim, hisloriae moralitalis t my-
« universas, insuper et pacora cainpi. Volucres coeli slerii. Coelumeliairi est inslrumentum fcrre m ad
« et pisccs maris, qui perambtilant semitas maris. caelanrium,iJ est ad sculpendum aplum, vel ia in
< Domine Dominiis noster, quam admirabile esl no- eis omnium hominum vitae forma impressa l: et
< men tuura in universa terra ! » Q hoc modo possumus Jicere:Magnificenlia lua evala
<
ENARRATIO. esl super ccelos : quia quidquid in illis Scriptu is per
Psalmus David pro torcularibus. Nihil de torcula- sculpturam Spiritus sancti elevatum est el in rma-
ribtis agit hic psalmus, et hic tilulus ideo non acci- lum.multo miniis apparel quam in Chrislo, i est
pilur ad Iitteram. Pro torcularibus igitur, id esl pro omnium Scripturarum verilas et finis. In hoc loria
Ecclesiis, in quibus nunc agitur, ut affectu el opere mea, o Christe, major est, quam praeconia Sc iptii-
probi separentur ab improbis, quomodo in torculari- rarum de te. Quia ex ore infantium et lact tium
bus vina a vinaceis, in area grana a paleis, et vino perfecisti laudem, id est perfeclam fecisti 1 utlem
tamen el granis, ut ad uiaturitaiem venirent, neces- tuam, in hoc quod ad praedicandum noroen ttuitn
saria erant hujusmodi iiitegumenta. Vivit enim iin- noii poteiiies bujus saeculi,non divites, non sap enles
pius pio. Aliter : Pro torcularibut, id esl martyribus, elegisti, sed ignobiles, pauperes (/ Cor. i). et i fan-
quorura anima est quasi vinum, corpus quasi vina- tes, id est, ineloqueiiies, quanlum ad mun nam
cea; et sicul in torcularibus vinum separaiur a vi- eloquenliam, ut fides credeiuiura pure apparea esse
naceis, et vinum portatur in cellaria ad servandum, in virlute iua, non in sublimilate sermoni El,
vinacea projiciunlur porcis comedenda : ita bic laclenlium, adeo infantium, ut lac sugerent, est
marlyrum animae pressura martyrii separantur a D simplicem doctrinam tiiam, nondum valentes pere
corpore, et niitliiiilur in aelernam requiem; corpora solirium cibum divinitalis tuae, antequam Sp ritus
vero projiciuntur, comedenda a terra. Aliter : Ver- sancti eruditione crescerent in virum perfe lum.
biun Dei esl quasi uva : qund dum pervenit ad aures Aliter, lacteniium, id est quanquam essent in ntes
hominum per praedicatores, quasi uva ad torcular quantum ad faumanam eloquentiam, tamen senl
venit, ibi Verbum quasi inlegumentum remanet, in- lactantes, id esl apti ad nutriendum parvulos cle-
telleclus autem sicut vinum reconriitur in mcmoria si;e. Et quod tales elegisti, propler inimicot tu t fe-
et non acescit, sed diffunditur in disciplinam inorum cisti. lnimici Dei stini omnes qui suam gloriam ax-
et babitum menlis. Propbela loquitur in hoc psalmo runt, non Dei. Exponil quod dixit propter ini ieos
praevidens Filium Dei in hunc mundum venturum tuos -.Utdestruas imimicum scilicet ttiae et ut rem
in forma faumana ad redemplionem hominum, et suae laudis, scilicel phiiosopfaum,Judaeumcarn liter
ad aedificationem Ecclesiae suae, hac intentione, sapienlem.et hserelicum. Quia elegit Deus i ma
quia credimus quod non vidimus, ideo pluribus mundi, ut confundat fortia : et ignobilia, ut conf ndat
aUestatlonibus opus est ad fidem ; ideo etiam nobiles: et qum stulta tunl elegit, ut confunaa ta-
185 ENARRATIONES IN PSALMOS. 186
ptenlia (/ Cor. i). Aliler : ex ore infantium illorum A filius Virgiuis. Et ille quanluni ad liumanam natu'
qui clamabant faosanna(A/a((/i.xxi),per/e«'sli laudem ram guid est? npn dico quod memor es ejus, qtua
tuam; quia ibi apparuit quanta sil laus el virlus lua, non recessil a lc : sed quoniam visilas eum. Bene
cum et illi te laudaverunt: et 0.(1111 illos fccisli le visilas, sicut medicus venit ad infirniuin, quia infir-
praedicare, propter inimicum fecisli Juriaicum popu- mus non polest ad eum venire. Ita divinitas Chrisii
lum quf le negabat, et ullorera suae legis, ut in ptie- ejus buinajiitatem, quae sese erigere non poterat,
rorum sapientia damnares sentim stiiltitiarn. Quo- visilavit et ad superna levavit. Magnamgloriam con-
niam videboccelostuos: hoc coniinualiir superius aj lulisli homiiii per Filuim hominis. Revera magnum
illud quod diximus coelos accipi fideles sanclos, vel est apud te qnod illum visilas. Ostendit quomodo vi-
sanclam Scripttiram, hoc morio : Verum esl qtiod sitavil. Minuisti eum ab angelis, quantum ad huma-
dixi, quia magnificeniia tua superat ccelos; quod nam naturam, quia morlalem fecisli, quia passibi-
manifesieprobabilur, quia ego in posteris meis vi- lem : sed tainen paulominus. Ideo paulominus, quia
debo coelos luos, scilicel lideles sanclos, corus&inles non necessilate mortalis vel passibilis fuil, ut caeleri
niiraculis, conipluenles verbis. Si -ad sacram Scri- hominum, qui longe inferiores sunt angelis, sed pro-
pturam, viriebo ex caelata Scriptura lua illos ccelos pria voluiitate. Efquia inlirmus, ideo eum visitasti:
factos : opera digilorum luorum, id esl quos digiti rj quod inde palet, quia gloria ei honore coronasti eum.
tui coelos fecerunt; et ideo magnificentia tua supe- Gloria resurrectionis, et honore ascensionis; quia
rat illos. Ex diversis donis Spiritus, facti sunt viri sedere fecisli ad dexleram iuam. Aliter : Corona-
saucli coeli. Quae dona in digilis ideo accipiunlur, sli eum gloriu, id esl, in tenebris inferni, ubi nullus
quia in liiillo membro tanta est divisio, quanla iu locus, nulla cst distinctio, circunicinxisli eum ina-
manu per digitos. El Spiritus unus esl, sed divcrsa gna luce, et honore, cum idem rediil circumdatus
dona : lunam et stellas; hos vocal ccelos : lunam, iJ imilliliidine angeloruiri ministranliuin ei. El mttlta
esl iiniversalem Ecclesiam, quae lunae comparalur, corpora sanclorum cum eo surrexerunl (Matth. xxvn).
quia aliiinJe accipit splendorem ; vel quia perfeclio- — El constituisii eum super opera manuum luarutn :
nem liabet modo in anima, imperfectionem in cor- post ascensionem , id est, super ordines angelorum,
pore; vel quia plenitudinem habet in perfeclis, mi- qui diguitate quadam nierito sunt dicendi opera
nuilur in imperfeclis. Stellas : vel singulas Ecclesias, manuum ejns, cum respectu aliarum creaturarum
vel singulos NJeles in Ecclesia. Qui a se <Iifferunlin quasi studiosius creati videantur. Et est dictum a
decore vitae, ut slella a ttella differt in claritate (I simili, quia illis operibus quae perfectius fieri volu-
Cor. xv). Qum vel quas tu fundasti fundamento fidei, mus proprias manus adhibere soleraus. Et 11011 solum
ut ntillo tentalionum venlo, nulla tribulalionuin lem- C coiisiituisti eum super superiores creaturas, sed et
pestate possent moveri : funrlatae enira sunt sttpra inferiores illi subjugasti. Omnia subjecisti, scilicet
pcircm (Malth. vn). Quid est homo , quia memor es ei alia praeter angelos, sub pedibus, id est, sub sa-
ejus? cum admiralione et gaudio legenritim. Video cramentis incarnationis ejus, ut per ea vel salven-
quod horaines per raagnificum tuum facis ccelos, tur credendo et conservando, vel pereant contem-
facis lunam et stellas. Quid est liomo ? qtiod magnuin nendo; omnia, praeter eum qui subjecit ei omnia ,
etquoddignum apud te? Video enim fragilem, uul- scilicet oves, id est, siroplices in Ecclesia, et boves,
lius prelii, el indignum tua dignalione, seri sua id est pr&dicatores, qui in Ecclesia quasi in area
culpa, non natura : quia lu creasli euro ad imaginem triturant, quia pedibus, id est, doclrina exculjunt
et similitudinem ttiain (Gen. 1). Ex hoc manifesluin grana a paleis, cum de peccatorihus faciunt justos,
est, quod magnum quid cst hoino aputl le, quod me- exucntes eos a palea peccatorum, vel separantes fi-
nior es ejus. Bene memor, quia per inobedientiam deles ab infidelibus. De quibus dicilur : Non atliga-
recesserat a te, el venerat in regionem longinquam bis os bovi trituranli (Deut. xxiv, / Cor. ix). Nota
(Lttc. xv): sed tu per misericordiam tuam inemor quod boves femineo genere posuil, quae aptae sunl
quod ralione libi similis crealus esset, eum evocasti ad foetum : ila et aposlOli, cnin sint trilurantes in
per Filii tui obedientiam. Aut fitius hominis, quia D minoribus, sunl etiam procreantes alias boves , ut
visitas eum ? Notandum quod dicit, homo el fiiius ho- nunquam deficiant praelati Ecclesiarum. Ut illud :
minis. In boroine vult intelligi omnem peccatorem, Pro patribus tuis nati sunt libi filii (Ps. XLIV).Ideo
Adam scilicet qui de faumo factus ad humum se to- et universas addidit. Insuper et pecora campi. Ideo
tum inclinavit, et omnem qui vetuslate ejus nascitur insuper, quia bi qui persequuntur diversi sunl a
et manet. Filius hominis, Christus, et omnis qui superioribus ordine vitae. Et pecora cdmpi, id est
ejus imaginem gestat, recte accipitur. Qui Christus volupluosos, ardua , id est, laborem fugientes, dedi-
filius hominis est, non hominum : quia de sola Vir- tos gufae et luxurioe. Volucres cwli, id est. elalos,
gine natus est sine admislione virili, sine concupi- coeleslia rimantes, et sibi per superbiam faocaltri-
scenlia carnali. Hujus imaginero gestat omnis qui buentes, ut astrologi. Vel volucres cceli, potentes
veterera hominem exuit cum aclibus suis, deponens hujus saeculi, Deuro per superbiara blasphemantes.
naturam illarii quam ab eo ille contraxit, et induit £( pisces maris, id est, hujus saeculi curiosos : qui
novum homlnem, qui secundum Deum creatus est perambulant semilas maris, id est, qui cogilalioni-
in sanctitate (Col. m): aul Filius hominis, Clnistus bus suis ea perquirunt quae transitoria el cito yane-
«7 RKMIGIIANTISSiOBORgNSIS OPP. PARS L ^-EXEGETICA. 188
scenUa snnt, irt semitacmaris. Nota qnoiJ-dicififtrtris, A « est et amarTwdiiieel dolo: sub Ufigua ej s'1afaoret
r.oii 'fmminteveirivi: per boc eninr oslcmfir, eoniih « riolor. S6itet in msiJiis <MlmdiViiibus'i dtfcutlW,
iiiiliiisilfohem iiimis amptaui, non asifictam aliqua < ut iiiterflcial imiocentem. 0'ciiti ejtis in aubereni
mciisiira. In liis tribiis gCneribUs,bestiis lerrse, volu- « resplciiiiU; iiisitliatiir in abscoridilo q'u si leo iri
CrifallscWlie'l piscibiis iliaris, posstml noiari illactres < spelflnca sua.Insidiatur ut rapiat pauper m: rapere
teiitniiones riiaboli, qitibiis Dtniriinis telitauis fuit: < paupereni diiin allrahil eum. lh laqueo uo liHini-
ghfa, Siipefbia, vanagToria : giila in bestiis lerrae, < liabif euih : iriclitiaiiii se el cadei, cum ominatus
S perfjta ili vc-llicribfiScoeli, Vana gloria ih piscfbus « fueril pauperuni. Dixit enira in corde su : Oblitus
riiayls. El^rOiiterfiaeconirtia^omirieDtaiHus noster, « cst Deus, avertet faciem suam, ne videa in flnem.
qitdm'dthnffdbite est'nonieii luiim in universd lerra ! < Exstirge, Doniine Dens, cl exaltelur ma us tua ue
PSALMtJS IX. « obliviscairis panperum. Propler quid ir lavit iiri-
IN iJiMEjfPliOOCCfLTISFILil PSAUIUSDAVID. « pitis Deum? Dijfii enim iri corde suo : on requi-
4 Cofiflt'e"boftibi.Ddmine.iri lolo cortle nieo; nar- < ret. Vides quoriiarii lii laborem et dolo em consi-
« rafao oihhTa riiiiabiiia tua. Lsetabor 61 cxsttltabo < deras, ut iradas eos in irianus tuas. Tibi dereticlus
i in t8, psaflarii noirViniitio, Altissime. In convef- « cst rjaiiper; orpliano lu efis adjutor: Co lere bra-
«"teritfo iiiimlciiiii riietini reirorsiim, infirniabunliir B < ciiiuhi peccaioiis el maligni: quaeretur peccatum
< ei perilkinl a facie tua. Quoniam fecisti juriicium « illitts, et ilOiYinveiilelur.Doniinus regnab t in aeter-
«' meitm ef causani riieam; sedisti snper tlironum < iium el iiv saectilumsaeculi: peribiiis, entes, de
« qiTijltditfas fuslitJarii. Increpasti genles , et periit < ierfa illius. Desiderium pauperum exa divit Do-
r fnltiJus; rionieh eoriiin delesli in aelernum, et in < ininiis, pi';epara(Tdrieihcordis eorura au ivit auris
4 siecitlurh saiCiiri. frtirnici defecerunt fr.mieae in ff- < tiia. Jiiiticare ptiplllo et humili, nt no appouat
< nSm ; eT civUales eoriim destruxisli. Periit me- < (illra riiagiiificare se hoino super terram i
<"iiTOTta eofhnVciiiii sohiui, et Domintis in aelernum ENARRATIO.
t fjerinariei; faravlt iri judicid thronum suiini, et. Psatnrus ttavid tn finein, id est, faaeco eralio est
< fpse jwticabit orbertr lerrai in ae<piitate, judicabit. Clirisii dirigentistn fiiiem, idest, iri con. mmatio-
< popiilos Ih jiislitia. Et factus esi Domintis reftt- licni pro oCcuitisfitii. Quia absoltite posuit Iii, quam
«' gfiiril pauperi, attjuTor in opporJunitatibus, in iri- loctitioii(!incxcerteiltia petilCliristi.accipit rulillud:
< birratione. itt spereiit in te qui noverunl nonien, Si vos Filitis liberajtlerit,liberi eritii (Joan. iu). Ejiis
4 UiUrri,rjtiohfarii i)ori dereliquisti qiiaerentcs te, Do- riTCiillamiillii siint praecipue lamen bsec, rior cjus
<;nilr.e. PsaifTte Dorhino qui liabillal in Sion; an- in Iiiiiilifilale jiiivelriliiS,qiiem seqiiilur i niTesttis.
< ihJhtTaiefnter genl^s studia ejns. Quonfam requi-.'-'" Occulium eiiiuii fufi' qtiod iriserlus est olea er (Rom.
< refls Satigiiineriieijtinri recordalus esl, non esl obli-. il). Ad quod ut instrumento ususest Chri tus caeci-
r ros'<to'morem paiiberum. Mlsereremei,. Domine; tate Israel. Occnltum esl et hoc, quod D us in hac
<"vjtfe lirjiiiiiitalfeirn
nieairi dd inimicis meis. Qui exal- vita trilius mbJis judicat, dum quisque a i flagellis
< fas*nie de porlis nioffis, ul annuntiem omnes landa- e.vefceliir, ut'yifi perfecti, <Juibusnon est pns cor-
«*tWhesliiasiriponisliliae Sion.Exsuliaboinsalutari i recifoiie : aillirioneiurpceria adconversioit :aut, si
< ttj'0: infixaesiint gentes in iiiterilu quem focerunt. aJmonitionem coniemnit,praeparaiuradp nam. Pro
< Ih laqiieoislo, qtierii abscondierunt, comprchensuss occutlis ergo/JZii',iif est,pro occultissuis. xChristi
4 e*sH pfiseijfimf. Cogriosceiiirbomimisju Jicia faciens;. capiiis, graiias agentis, et liortanlis inemij a sua ad
i' Ifr Op^tfDTts* ihaniTum siiaruih comprehensus estt laudemDeiproomiiibus ejus beoeficiis su exemplo.
t peecaiof*. Coriverianiur peccatores in infernum, Confitebor tibl, Domine, id.esi, landem icam no-
< ohines genies quae oblivisciintur Denra. Quoniamj mini-luo. Esl confessio laudis, est el necca '. In tolo
< non iri finem oblivio erit pattperis, palientia pau-. cqrde tiieo, id est plene, luae dispositioni in uullo
"< perum non peribit in finciri. Exsurge, Doinine, coiitradicens. "Vel in toto corde, id est, n lla parte
< rioii corifbrtetiir lionio : judicentiir genles in con^, jy cordis aliud liabens, nisi qttod ad laudera uam per-
< s^pectiitiio. Constitue, ftomirie, legislatorem superr tirieai, et lihi toiiun vacel. Et cum alii l laudcnt,
< eos, ut sciant genies qjipniam homines sttnt. iji- narfabo omnia mirabitia tua, id est, in q ae tu vo-
< qiiid, pbmind, recessisti lougerdespicis in opportii- liiisti et disposnisii| pet me narrare. Vel n rrabo, id
< riitallBus, in tribiilatidne? Dum superbil impius, est manifesiabo, (Jriia omnia per eura I> us fecit,
< ihceriditur nauper : conipfelieiiJunttir in consiliiss oriiiiia mirabtlia, ^isibilla et iiivisibUia ( oan. i):
< <uifbiis'cogitant. Qubriiam laudatur peccator iu de- nfutla mitaciila Filfus Dei operaiiis esl, et er se el
< suferns animse suae, el iftiqmis benedicitur. . per suos, oticulie ejt manifes^tdJt®alle, ( iejido de
E>j-
« acerbavit Dominum peccalor, secundum nmltituJi- iVhpitfjjiiuih', di? persecutrire: <ltsd^ujurii. aiilteste
<'nem ifa? suae ilon, quEeret. Nqn est i)eus in con-. Vero.inlirmoS^s'a'riajnao,mprliiOs yesuscila o, quod
<
' < specWejus; lriquinalaesuni viae iliius in, onini tejrt-. nUntisest qtlaTf q|oa;occuUb,'majii's est ntm ani-
pofe. Aufefuntuf jndJcia tuai a facfe ejus, orarilum a ffiifrfi rfesusdTtafHqtiani Cofjius; Majus iih fiift
<'ininiicorum suorum dominabilur. Dixit enira in(i iHiulhm persccutorem convertere (Act. i . qnam
'
t^cSorde.suo : Non movebor a generatione in genera-- tazarum <fe iiiimqmentd resuscitarii (/ n. xi.|.
< tioriera sirie mato. Cujus maledictione os plenumi) tJride DonMffsi$$ credit in m% operiqu '"ego fa-
189 ENARRATrONES IN PSAUHfrS. «<iiV
cio, el iptt faeiet, etmajora horitm faciet (Joan.Xn). , k judlcat Pater et Sptrilus, sed altfibuituf jiidicium D6-
Omnia quae Deus Pater disposuit fieri ad reparairo- minico liornini, quia Si ex sola potentia divinitatis
nem generis bumani, per Filitim simm osrendit: iJeO homines judicaret, quodammodo eX iilfirmitate et
bene Filiiis dicii, Nnrrabo omnia mirabitia tua. Et impolenlia se possent' ex-chsafe. Nunc autem fauma-
te laudaodo, perfeele gaudebo; qtiia et iii anima, et nitate Filii nobis propOsita, qul bona ille fecit quae
in corpore, laUaberin anima, et exsuttabo in corpore, a nobis exqtiiruntrir, ei mala vliaVit, ad exertiplum
in te, non irt me, non in alia re. Et ut hoc possini, illnts omnes jiidieabuhtur. Okendll qiloiriOdb pef-
ptaliam: facianv ine psalterium, et inforioris pariis ilhmt. Sedefldb stiper tlironuht tuum, ihcrepatti gentes,
percussionem gratanler suscipiendo, desuper in spi- arguisli eas de liiWedVilitareet iriipi6fal6 per m6 et
rilu humiliUHisdulee melos resonabo: et hoc facianV ifleos apostofos. Et periii imptus, factiis fldelis. Et
luo nomini, id est ad laudem tuam, ut per me crescat hoc rioTi 1ad
teinpos, sed detesti notnen eorum, illiid
laus lua, Altissime. Quis enim cognovit tenmin Do- nomeri quod! ipsi sitii acqtiisiverunt, ih wternum, Td
mini (Rom. xi) ? Vel in hoc, Allissime, in eonvertendo est, m tmcttlnm, id est, reterrrJtatem et finem hujus
inimicummeumretrortum, laudabotcelgraliasagariv, twculi, quocf voCaiuT tempus, id est, hujlis volubi-
non m praeierrtn yet in ptaesenti tanttim, sed semper .litatis. Et non mirum si periit impitis, quia tmnitci
in me el-in uieis, in convertenrio iiiimicum rrietim " frdmeoe, i'd' esl opiniones erroris vef persequentes
retrersura. fnde tibi gratias ago semper, qula inimi- Chrislum, deftcerunt contra gladium DfeiBls acutum,
cus generis bumani qui prinwm faomiriemsuperarvit, scilicet contra veridlcas seritentias Novi et Veteris
et post se.abire fecU, princeps hujus factus iwundi, Testaraenti. Inftnem, id est in ChriStiim, qui est
me eJiam lentando (venit enkn princepsmundi hujuv, glatfius Dei, scilicet cohtfa praftdreatroriemCfaristi.
etinme nm habet qaxidquam[Joan. xiv]), retrorsnm Velin finem, id estpehitus. EtpostquSm opinioiies
datus est, ut in iJJiSsolummoJo doiriineUir qui retro «•rofis destructse sunt,- civitaietv-detiruxitti, id est,
sunt in terrems, nelentes se in anteriora exleodere societates ef conVeriticiriamatbrum, ut fterent c1vi-
(Phil. m). Quia iUe qui humano generi dux mortis tates tuae. Vel civitates aecTpiemus pectora mali-
cral, niodo reirorsum abiit tentanilo,persei[tiendo ut gHantiirm, nbi stint et ctiria Jolosa et consilia. Tllliis
cauis. Aliler : Qafa inimicum meum quemque infide- curlae princeps esi veritatTShiimieiis : ejus perniciO-
lem, qui primus non eognoscens infirmttaiem snam, sissimVsateHiles, corp^rirtssensus et membra : plebs
putabat se non egere niedico, convertes retrorsum, vero, CliriVaiescdricupisciJntiie varie tuifuiTtuantes."
ul postme abeat, me medicnm quaerat*Et secundum Has civitaies destnixlstfiCilin emnia eOnim eririsiliand
haitc sententiam recle sequilur, infirmabuntur. Ideo borrtimdfrexteti. Et hoC mtffJo-perrfimemoria-eorum,
reirorsum converienUir quia infirmabunlur, id esl, P id est, fama ilHj,qtiam sibi iri terreriis acquisierant ad
qui sibi prius fertes videbanlur infirmos se cogno- raemoriam siii post hafte vilam cum «iagrio «mfiw
scent et sic peribunt quod fuerunl. Ut ilrad : Vivo ePmagno mtmiTtti,postqnam cognoVefunt in his non
jttm non ego, vivit vero m me Chrislus (Gat, n). A esse gloriandiim. Vel merrioria impioriiiri, ut jarii
faeietua, id e*i<a cognilione tua, posiquam leDeunv nonrtignet peeeattim in eoi^pore eorutti (Rom. vi^:
crealorem suum cognescerit. Quia inimicus ille unu» ethocciim SMitu, id est, magna reclamatione roims
estinse, etroulti in membris suis, ideO post singu- oJ"bisiV<3ihec mhdo: ctim sonitu, ifuta rion potue*
Jare plurali utilur. Secundom priores senlentias sie runt exoere veterem Homiriern cum actJbus sois, et
islud aptatur: lufirmabvntttr boc niodo : ihiriricunr imhiere*w9vtim'(t'o<'.ni) sine magno tumultu et ma-
capotet memfaracenverles reirorsum, qaia intirma» gne eonflictrt. AJiler: tneomertentfo ittimitwn tntum
bunlur, mefficaees fient hic, et pOstea peribunt, kf retrersum, diabbluiri scilicet, cui tentanti Chlrisliiin,
est penilus reeedent; afttcie tucr, id est a praesentta ut etim sedtfoeretv quemadmtKlum in priniHih homi-
tua. lollatur imjjius ne videat faciem Dei'(/8a.xxvi)v nem fecit («Senim), dictum est» Domino': Vade,
Itleo peribunt, qnmiam fecisti,i&esl, facies, o Pater, Satanm, non tenlabis DomittumDeutn tumi (Joan. x).
jttdichtm, quod ipsi pulabant saurn, iHtiil facies Etnon solnni, sed elaaro m«listri' sui Judaei perse-
meum. Ut iitud : Expedit ut utms m&fiaWtrpfo po- qtienteir infirmabvntu¥,'mn vafcente*itf me perficere
pulo, et non tota gent pereat (Joan. xt). Sieirt nauta quod voluennrt *• quia- nemo ttdlet w mr enimam
ventum dicit suum quo uliuir, et causam, scilicel meam\ ted ego pono eum a meipso |/*ftf.). Hic infir-
judicii, quam suam prrtabant, fecisii tneam. Qtisehrfvt »HH»*fKwr,et posleain fulur»Judicio perUtnnf « fntie
ne forte mundtis post eam abeat. Etiri ilitrd jtidiciurit tua crim videbottt in quenr transfiveriirft, quia time
menm fierel, tedisti tuper thronum, RJ esl, recie: ptane' coijnoscent me «ohl ftiisse »efeim hotninem.
judicasti. Thronus est jtrdieiaria sedes* Tlinc jadfjX Iaeo m/SrirHifraniur* «it«B>tiaidii» ilhittqtld me j«dk
dicitur sedei<eih tbrono, CuiniJJa sede nOn abiiliiur. caverunt, meum /eci*fti,ut occulte mihi mintareiit,
Aiiter: Sedisti tuper thromtm qui jadicaiyjitstitiam, dims pati judieem homteuw/Quia etsi iHiforis jtncH-
idest, humanilalem meam, parasti titri sedem judi- carent in corpore, t» tamen *»**f«rt JuftWiarJi*T)bte-
cariam, lif ex illa mtindum jtidicanes. tJt illud: sfilte tuper ihroitum f ifi OSt,animam meaih quflhi tibl'
Deut eratinChritto mundum reconcitiatiiitibi (II CoK feeisU sedem, carnem mearii scabeHnm pediim tu»y-
v). Et illud': iPorer non jndicat quemquam, ted omni rattii Ideiv anima Christi o"icitilr sede* arViiiUatis,
judkium dedit FUio (Joan. v>. Quod judicat Filius, qute etsi alii» anihlilbiifeest «xcelfcftiMtiritithHiii<Je8-
191 REMIGII ANTISSIODORENSISOPP. PAIJS I. - EXEGETICA. m
tate inferior. Quijudicas jitstitiqm, Ac si dicat r Tu 44 UndeBoeihius :« Nosler dux contrahit cop s suas in
in anlma mea sedisli non judicanJus, ut ego liomo, arcem. At nos desuper irridemus illos cir inutiles
sed j.udicattirus, qui semper juste juriicas, ideo eiiam sarcinulas occupatos. Bene, factus refug nn: quia
fecisli judicium raeum, quia jtiste judicalus suro. In sua humanitas est humilitas etpalientia. t ex hu-
damnalione morlis hoc fecisti, postea increpasti militate glorificatiri fidclium suorum : in tr bulatione
gentes per praedicatores, miltendo Spirilum sanctum magna est consolatio. 1 Quasi dicat : Si i se est eis
posl ascensionem meam, qui disciplinam el sapien- refugium, quare ergo tribulari permitiit? d eorum
liam eos doceret, sicut ipse riixi: Ego dabo vobis os uiililateti), ut bones medicus, alios curat alios cu-
61 sapientiam, cui non poterunl resittere omnet adver- ratos conservat. Et hoc esl quod dicit : A utor est
tarii vetlri (Luc. xxi). Increpatli gentet, gentiles de ido- in iribulatiombus, non destitutor in opp tunitati-
lolatria, Judaeosde incredulitate. Et periit impiut, bus; perniittit corpus foris tribulari, quo solet ex
diabolus riux morlis : nomen eorum, scihcet infide- licentia animura aggravare (Sap. ixj. Sed IOCmodo
lilatis, delesti delibro luo, qui est liber vilaeel mor- animum inlus adjuvat, el hoe ad custodi ; ut il-
lis ( Apoc. xx), id est, de memoria tua: et scripsisti lod : Dalut est mihi stimulus carnis me , angetus
in libro vilae, id cst, in Christo: scilicet in fide Sotanm, «1 mt colaphizel (I Cor. xn). Et st: Nam

Christi, ut fideles et Cbristumi Jieantur in mternum virtus in infirmitate perficitur (Ibid.). Ali er : pan-
el in swculwnswculi. Cum averterit te impius ab im- peres Christi ul possint esse amaiores D , in quo
pietqte sua quam operalus esl, omnium iniquitQtum est sunimum bonum, revoeandi sunl ab ore sae-
ejus non recqrdabor amplius (Ezech..XVHI): et sic illi culi. Quod commodius non potest fieri uara per
qui prius erant framew inimici, id est diaboli, per tribtilaliones : et hoc modo adjutor in portuni-
quos jugulabat Chrisium et suos, defecerunt ab ini- tatibue, in tribulalione. Fiagellat eni omnem
mico, quia eum deseruerunt in finem, hi est in fUium quem recipit (Hebr. xn). Et qiiia pa peres se
Chrislum. Ari hoc illura deseruerunt, ut Christuiii feeernnt, quia quae non sunt deseruerunt, opus est
sequerentur. El civitates destruxisti, id est, omnes ut' in le, id est, inhoc quod est, sperent ui nove-
lurbati animi molus. Non sohira rieslructae sunl om- runl nomen tmtm, Non atii. hti snnt veri auperes.
nes, seri eliam memoriaeorum periit, ut nec memores Ego sum qui sum (Exod. iti); et: Qui est, misit me
sint ultra idololatriaeet iropietatis suae: cum sonitu, ad vos (Ibid.) ; hoc nomen soli illi dilig nt , qui
id est, irrationabili (umultu, vel- eum sonitu, id ea quae non sunt spernunt. Alrler : Domin s nomen
est, magna faraa lolius orbis et admiratiene. Ini- ettr illi. Quod nomen non novit, qui ei mer lum non
micus humani generis, qui non erat Dominus, sed p exhibet famulattjfm Ideo sperent, quohiam et si tri-
tyranrjusperiit: quia servus non manet indomo, El ijnlentttr, non deretiquisli qumrentes te, D ine : te
Dominus fuit judicatus ad mortem, permanet, id est, dico, non fugacia, non transitoria. Et quia 1011estis
vivil, quia filius manet in demo inaHernum, et non derelicli, Psalliie Domino qui habitat in Sio , id est,
solum permanet, sed etiam paravit in judicio tliro- qni de inhabilando facit vos speculam, ut d specula
num suutn, id est, in eo quod judicatus et damnatus veniatis, ad visionein. Specula bie sumus, est, in
sum ab homiiwtms, ronstitutus sumjudex a Domino. spe vivimus. Non tnim hic habemut mane lem pa-
Vel in ocoulto jtidicio paravit thronum suum, id est triam.sed a lenge eam videmus et salutam s (Hebr.
cflelestenisedem,quiaperhumilitalem prioris adven- xiii): et ideo non mirum si in hac patria, q aealiena
tus homoille meruit ccelum: vei thronum suum, id est est, iribulamur. Et ideo ut pervenialis ad palriam
EecJesiam suara,de quajudicat gentes.£(,quiajudex ptallite Domkto,\d esl, bene operamini.Ac i dicai:
constitutus est, ipte, scilieet lam humilis, tam j'usUis, Servite Domino; etnon solum operemini, s d etiain
judieabit orbem terrat, id est, perfectos Ecclesiaequi - annuntiate non in uno loco, sed inter genle , id est,
se-orbem fecerunt, quiprincipium fini jurixerunt: tn in mediti nalionis pravae neminera limenti , studia
mquitate, id esl, in seqni est aequitas,ideslperfectio, ejns, id est voluiHates, quoinodo pro salu homi-.
totns teres atque rotondns, in quemruil fortuna sem- T. num lromo fieri voltiit, pati, mori et resttr re. Et
per manca, seilkei dabit eisperfectambeaiitudinem. nolite timere qui occidunt corpus (Malth. ), quia
iVKneeognotcoex parte, tunc autem cOgnoscamsicul et non sine magna mercede haec paliemini. uoniam
cognitussnm (ICor. xm). Populos aulem, id est iucre- Deminus cujus studia annuntiatis, requirens sangni-
dtiJos, judkabitin jus/ilia, damnando eos secimdum nem eorum in judieio, ad hoc ul vindicet, re ordatus
raerita sua. Vel orbem terrm, id est totum mondum, est: quia diflert usque ad fulurum kidicitnn lientes
judicabit in wquitate, reddent unicuique tecundum coronare, inferentes vero damnare^ videt r esse
operatua (Malth. xvi): ideq in wqukate, quia in ju- oblitus: ideodieit, reconiafus es(,id est recor abitur,
stitia, non in misericordia : quia modo lanluro est sed quia 11011 est oblUus, ideo eorrigii. I noti ett
tempus misericordiae, tune justilise, Et factut ett oblittts clamorem pauperum, Aliter: Annunli te inter
Dominut refugium pauperi. Quasi dical : Et interim gentes sttxdh ejus : quoniain si nen annunli veritis,
dutn venial ad judicium, pauperi, id est, illi qui in erit requirens sanguinem;. id est, interilun eorum
hac vila nifail habere cnpit, quod vel viventem des- de manu vestra. Dicit Dominus: Si non ann tiuve-
erat, vel ab eo morienie rieseraiur, fectus est adju- ris impio iniquitates tuas, ipte in peecalit tui morie-
tor: quia est illi quasi arx ad quam mentecoiifugiat. tur, sanguinem vero ejus de manu lua r uiram
193 ENARRATIONESliNPSALMOS. 19*
(Ezeeh. m, xxxm). Si aulem a raundo palimini pro- A judices soleiil, sed lanlum subtrahendo illis manum
pler justitiam , beati erilis (/ Pefr. 111),quia recor- misericorriiaesuae, non corripiendo eos, inde Ecclesia
dalusesl, non ett oblitut clamorem pauperum. Aliter: congratulando dicil: Cognoscetur Dominut jndicia
Annuntiate mter gentes studia ejus, faaecscilicet: facient: faciens judicia scilicet hujusmodi. Cogno-
Quoniam requirens sanguinem eomm recordatns est, seetur Dominus non qiialiscunque, sed simpliciter,
el non estoblitus clamorem pauperum, subaudis di- scilicet Doinintis,rioniinaniitim.Tandem cognoscetur,
cenlium : Miterere mei, Domine, id est, fac ut faaec cum peccalor luet nolens quod perpelravit volens.
flagella non sinl ad psenam, sed ad probalionem. Vel Ostendit quae judicia. In operibut manuum tuarnm
hoc modo miserere: Videhumililatem meam , id est, eomprehensus est peccator, id est, captus utmus in
devocalionem etoppressionem, id est, ostende te vi- mitscipula. El quia eorum mala opera et eorum doli
dere, tribuendo mihi praemium, illis poanam, vel iHoscapiunt, non serves tuos: convertantur pecca-
buraililatem, id est, dejectionem meam, quse venit tores in infernum, id est, omnes praevaricalores
in me de inhnicit meit serpente el Eva. Aliter : legis, de peccato in peccalum rueiites, descendairt in
Vide htimititatem meam, id est, devolionem meaui profundum peccaloruni. Aggraitilalio divinse sen-
devocalain ab inimicis meis. Conlinuatio alio mode, tentiae, non optatio. Et non solum pracvaricalores
scilicel in voce capilis, ad id quod supra dixil, Quo- Blegis, sed eliam omnes gentes quw obliviscunlur
niam non dereliqttistiqumrentet te,J)omine,et ul non Deum, iri est, qnae Deum prse ocuiis iucnlrs non
derelinquas, jniterere mei, Domine, inmeis, quia habent, secure peccantes, et convertenlur. Quonium
merobra sunt, PtalKte Domirio. Inlerposttio. Tu mi- non in finem oblivio erit pauperis, quia eliam anle
terere,quiapoles: quiexaltat,id est elevasetiiberas, finem , id est, ante manifesUim judicium, quod iu
tne de portit mortit, id est pravis cupiditaiifaus, per fine erit, occultejudicabit impios, dando eos in re-
quas esiintroitus ad mortem. Veldeportis mortis, probum sensum. Aliler: Non erit oblivio patrperis, id
id est, quinque sensibus corporis, per quos aniina est Cbrisli, qui cum dives esset, factus est patiper
ad interitum exit consentiendoeis: vel de falsis prae- pro nobis (// Cor. vm): in finem, id est usque dum
dicaloribus,velde humanisjudiciis,quaessepe injusta finialur, id est, ad liiliilum deveniat ejus labor et
sunt. Inde sumplum, quia antiqui judices in porla judi- patientia. Sed quia mulli sunt in corpore ilJins pau-
cabanl, ad terrorem, ut ingredtentes et egredientes peris, ideo dicil: patientia, id est, perscveranlia
mali pcenam cernerent, boni praemium. Ad hoc exal- pauperum in tribuiatione, quae fil ad inlerfectorum
tas, ut annuntiem omneslaudaliones tuas, visibiles el palinam et interficientium damnationem, non per-
invisibiles, Sion, id est Ecclesiae, ilim, scilicet cui ibit in finem. Et ut eorum patientia non pereat,
multa diligenlia adfaibcndaest ad cuslodiam casti- Qexsurge, Domine, scilicet fer epem, qul illis vi-
lalis, el iliam annunlialionera faciam in portit, id deris jacere et superaUis esse in tuis. In hoc ipso
esl in virtutibus, ut sermonero docloris vUaabonae quori pulant nos superalos, polius ipsi superentw.
cxeroplum praecedal. Aliler; in portit HliatSion, id JVonconfortetur homo:veius scilicet; imoconforletur
esl, in ecclesiasiicis sacramentis, vel initiamenlis novus, scilicet filiushominis. Hoc modo exsurge. Ju-
fidei, vel in puris sensibus, vel in manifeslo. Et hoc dicentur genlet in conspectutuo, id est, inlus in anima,
confidenter. Quia elsi foris tribuler, exsultabo iiir ubi tu solus viJes : dum ipsi foris judicant, judicen-
lus: dedisli euiin la-litiam in corde meo (Ptal. iv). turinlus. AJiter: Ul non pereat palienlia pauperttm,
ln saiutari luo, id est, in salvaiione tua. Quia exsurge, Domine, in manifesto judicio. Non conforte-
paler quem diligit, corripil (Prov. iu). Aliter in voce tur homo peccator ille, qui modo confortatur tribu-
capilis: Sperent i» le, quoniam non deretiquisli quw- Jando pauperes luos; Jiiin igtierat se hoc nioJo in
rentes te, Domine. Et boc faciant meo exemplo, quia occuUo puniri, aperte sciat se puniri dum lual no-
ego caput etsi tribuler foris, exsultabo iiilus in sa- lens, quod perpelravit volens: et tamen interius non
lutarituo, id est, salvalione hic occulta, in futuro sil sine pcena. Judicentur gentes in conspectutuo, hoc
manifesta; et roerito: gentes enim non solum in fu- modo: Consiilue, Domine, legislalorem tuper eos.
luro manifeste daranabunlur, sed eliam modo dam~ D Bono ordine videlur procedere : prsemisSismembriSj
nalae sunt in occullo judicio. lnfixw sunt, id est, indiicil caput. AdtaiHam enim iniquitalum suarimi
iiilus fixaein corrie, gentes, omnes increduli. lnin- consnmmationem pervenient ut, conlempto FUioDei
teritu quemfecerunl, scilicet foris inlerficiendo cor- Christo, eligiiiH aiHichrislum, ut eo duce eant in
pus noslrum, inlerfecerunt animam suam. Ostendit aeternam poenam. Quia noluerunt habere me lalorera
quomodo infixae sunt. In laqueo isio, id est, in luse legis, super se habeant latorem suae legis, scili-
dolosoconsilio: qtiem abseonderunt, id est occulte cel pravae, anlichrislum et minislros suos; coacer-
invenerunt, comprehensusest,. id est captus , pet vent sibi magistros prurienles auribus. Sciant geiv-
eorum, id est amor. Et hoc modo occulte damnan- les, scilicct illum solura legislaiorem : et hoc ideo,
tur, et ad pcenampraeparanlur. Ainor esl quasi pes quoniam homines sunt, id est, peccalores et invele-
animae: qui si ad malum tendit, est cupiditas; si ad rati. Quasi dicat: Uanc caecilatem mentis paliantur,
bonuni, charitas. El qtiia lam polenler jiidicat Deus, ul soltim latorem legis moriis ament, quia latorem
ut iion ferro, nnn Iapide, non ligno, nec aliquo ula- lcgis vilic sprevenuit. Aliter: Sciant genles, id est,
tur hujusmodi ad judicium impiorum , ut lerrcni gctilililcr vivciitcs, quoniain Iwmines sitnl: quoniam,
48$ REMIGII ANTlSSJ0ft»ftEN6IS QPP, J>AR$I. -< EXEGETICA. 19«
tjrjeee :©w,pro jttuifi. Sciant, pro «eir«f, iti fuiur» A e<»sicvir£,aiJ.eorutnsalv(»tiojia« etsuu jnteiituiti..
damnatione: qvia qwodmodo danUtr suj iu repro- Aliier : domirmbitjtr DOPUi re, eedin o njooe sua,
tjtim sqiistH»,Kiwasiqntedaoi pnBfmralie est fuiiirae SiiperijHSM impwuiater Vnde «t seq" . r> J*"»'
pOftnjse. Qtiod«Ucit, «etisfttite, «rtlitie jerum *lteil, enittt in cordetuo:,Non movebor^b faac rost>e«H«le
uop crcalione; pt ^llnd: f aeiens ixwtus et cre«ns njea : quia ero sinemale, id jttt, sine iacomo
iiia-hiin(Jw- *<-v).El .quia vUlelmutram ttitmaai per- modo, « .gene/aiStm h*c tjt fuUtram ge rntiomm.
stfcuiiofiefli snh tetnpwe iBittfliegistaioriis., atteo jtt N>»iflieoj>JacejjeBi,paa «ie in ajwithtjs perarer.
pftupeHesffl, ^twut» .eai segtumi ctjeletrtmi,derelicti AJSJter:iV^ttttM^pr, idest,«<»4)roin r.adDo-
«idoairtur, at) consolaj;ioiieyi,aai»u>ot*mia4itM#«tta»e nij*RHnab ^igfflprtttiawelit idiain «ine um taaie.
tiiiiitlain*lk'ii: <7rfguid, Donmne, «eeessijut longei Q AJUer, i»faeo»m,til ex quadeifl commi dit
Deutiae, ut, id est inqMHjikwi,vittetis a nobis jse» Qt4Ckristtte: Q pajbee,tpua peccatorc permitti-
cessjsse, dutn wintittni trH)ulitiuu.r foris, et «on Uir peeeane noii est imptinttug, *ed po s puiwwr s
aperle vjnriicas ? Quid, id est ctir, ietettisti'! isiUiatt oxetritojudicio, qtiod ipse ignoMtt: idee of», con-l
cansaiu ad cotisolitiioiieiu. Blc color sQcatur aofcfe* tmttmtur pttccMoret ttt iufernum, ii , quadam'
clio. J)espicis in iribulitlioue, id e&t, videris desni- mentis afiHtate attendalur, ^juaepeenae uantureo-
ccre iues, dum noii sl-iUimeripis : sed boc facis in 8 ra» iuiptntitatem, e* sic convetttantur a a sna maJa
apporiunUiUibm, id etvt, itv inagtiis commodis, istis otwws: et,peeeatores, id est, legis scrjp transgres-
scjlicet: dum superMl impius, we£nttkur pauper. so«s, et gentes attettdatit hee. Quoniani tt*ft tn fi-
'
Gtistala as3aj<Utt<lke,jMflgis desideraUtr «Jufcetie. hem, id est sempor, oblivioerk pmtperis, Borm-
QiintHo niittjk l.ribulalio kwjtis »'ita exneerbal ph»,- nt» vitidicaljit eun», «t ideo conyertanttrr a per6ecti-
lanto magis clesjderant vitato ttlam tibi rtwllaperoe* lkw»eejus, <lbr%tdscilicet, qwi in membr sttis pali-
cuiio erit. Si owim btc.eetent in ketUia semper, mn Uw. Heecfettittstik ptruperum, qul sunt m bra illhts
lat«o opcre «lesiderareat. Et JMDO est jnjiUas tunmi pattperis, «MKtpetiMtkt finem, id est, sque dum
pfsssura ia JWelihus «peraUtr. Impii aulem nuHa jKflftnMtr, id eet, annibilenlnr. fk ut «o ertanUir,
pecsecwiioue «ccuUe dnrananUir: quia conypnhe.u- eetMUfe,;6eMi^;i^<ti«doi««erdibose fltffnnsi
dunt^r tii cofttHHsqttiiiut ceuitant, id est, vkHsrta Hierttvttsjtioee, «eshrge ittis per cegtti' m. Non
illis OtitHprttya eetisjtia «uj, ^we eos irafetmi iu ia* corifiMiiWiiomo+immsalAioGt, id esl ea o: fac eos
teritu». Et non miruta, ,qu»iexfiei i>a noaesi a.m cegtwseer e iwfi«»»Jt<ir«m stwtn «t-sle dep stiper-
co» coiiipiai. Inio (mutatttr ptttate* in detidemt bi«», et ^useWwrtHetneirletnrJ. fit utho o non con-
ammm tum, id est, in peecati» : *( Amqumb,enttlici*_ ftjt4ettw,/tit^ieeft<htri)etttw*ic^^» anWeshim
lur: «t iiieeneno|Mit*t peeeatrteru, «i iion jcwripi- ^|«iliekim. #«*(t^e>t»««lo,ideM;inlus i eorde,ttbi
lur, sed potkis kudaiur intpvnitiM,^uia Ungua adu- tu se4us vjdes, M tkmnentur vltia et ssnm-.mtttr
laiHUiin alligat JJHMMSin peccadi». Exacerbmit &e- vHttirtes.Moemodo exserge.Censtiiue, ite, le-
minum peccator. Qtuwidieat: ia liec patet ^fuodso gislatorem, Wae«emeet, super«os, id «st, hrrsltnn:
ooadwa impeemtens «or aeotmttlavit srbi iram Dei,. f»c ut in eum ered»nt, etttn pfmetpem velnrt.
quia nen cor.ripit eum «t pater. Et tpod eum ex- Hec nMido«enstilue: Scietrt fefttes JNh JegisJato-
acerbavit, iii bec^ost«iuliU«':&emndvm muttilttdiuem rem solwn. JEt ttijifrrttmest, quontamhBi ines ' sunt,
irm sute non aHtentt, jd est, non visilabit eutn patenia itl «si raiionalrilesj fit qriia fentes.tam ttisurfH
'
correctione, sed dabit ettm i» maiwis suae. Si tibi revotjare, idee atjmirendo «JrcU:«7i , Domhie,
aitferat Deus tMuJtonicerpatris, irattwi eradtts. Com ret&ssisti »b eis ttmge, W est, tam lon temporc ?
libi oculum clandil anuiiae«t iHaai non coBspiciue, Vtte» quar*. Detpkk&ie, ttm -adjuvan in tTibu-
cum feri in peccantto prosperitas mquitratas eofittf iatteiie, peratUtene itttts tenteri ab 4 <etstipe-
lioues *t «oimlta, aon U-atum pvHas? Nemo igilttr rari s et hoc ittols-iit opportunkatibus, i lis seHieel
impunitaie peecati gaudeat. Beus mn quserel enm, dfMt 4MiperMtfjmpius,-«Juwpeceotor qui est,
vei ipse won qttaeret {leura. fiene, qnseret quasi per- qttfa *e creatorem stwfn TMTO iseiierahK, erbit, id
dUum. Ostendit ^noteiodo BomiBitm«saccrbayrt. Nm eet, gloriamr <tte impJetaie *>m,«qtra i Dei et
ett Beus «McotitpetUttejus. Adeo secure pecoM ut dsBMiMionetB prwmeruit: faettis pattper, id esl, co-
BttHittnrcspecUrmdlvhri jttdJcfi habeat. Et ideo inqui- gtieseens paupertatem et itriwniam snem>,nec possc
mtm mnt tids iUiut, id est, eegrtationes sordibue vi- rewirgere nttfi per miseriwrdiaiti illhrs nern pritis
tioriwn, otttw tempore.Aufermtur jnikia tua ttfatfc eenteteHebatrt, ineeftdUnr doiore cerms compun-
' ejus. Ostensio, qnoioto nofl -sTtDetis in
oon*peett! Otlonem, wlatieeiittrhir ail amorem ©Si Cui enim
ejiM. Animtts finhn «WJe srbi cOnseittsthim peccat p1t»4Jeriavit,piue-atligk {£«c. vit). 'QiH tem pau-
itopunUaie extteUiurr, qvtrA jndicattirum esse oMi- peres frt» effici vfoluntcmiipWriit^diiiitHrh consiliis
viscttur Deum. Et hocideo, qota emiriitwjnimtcoritw qnrbws cog*t*nt. Istntl non miitatiiT, et c tera usqiie
sttoreottdomutabHur. Pwspetim enim siullortm per-> Sifinem. Nfinc reverfamur Ifrec. Cttjus, nlichristi,
det «M {Prov. f). Hoe spiri*uafi*efde ipso arViichristo ot ptemim ett thtttedictione, id est detr ctione, et
tjaptteorotwain tmpiorum dicitur: ciijus miinici erunt amarttudine Jn Deum, et doto ihproxim . Sub lin-
offlncs awiici Chrisii, quorum domihabilur quanlum gna ejtcs,\A est iri cerde, Mor et dotor: earum re-
ad corpus, quia sine conlradiclione perniiilelur in rnin amor quse itli erunl labori,et aliis olori. Os-
m ENAftRATlONES IN PSALMOS 198
tendit qnae sint illa qose sunt labor et dolor. Sedet A vera irritavtt. Dixit enim in corae sito : Non requiret
in intidiis, id est, moratur, et qnadam diligenlia in- peccula mea ad puniendum, quia non videt ea : si
sidias paral cum divitibut, id est superbis, sibi omnia enim viderct, jam ptinisset. Setl frusCra hoc dixil,
arixjgahtiuus: in occttliit, ubi non sit facile riiscer- quia lu vides modo et riiffcrs jttJicitiin, praeparaiido
nere qiiid sit lenehdum, ul: Parce aHati luae ; Re- eos adpcenam, ad hoc ut iratlas eos postea in ma-
spicc nxorem'el filios tuos ; Cotisule parcnlibus luis. nus luas, id cst, ut postea gravius punias, ideo quo-
Ad hoc parat has insidias, ut inlerficial innocenlem, niam lu consideras, id est, simul viites laborem infe-
separando eum a CJirisio vita sua, et facjat nOcen- rentiom supplicia et dotorem palienlium. Et merjjo,
lem. -Haesunt illaeinsidiae. Oculi ejus ih pauperem tibi enim derelictus est puuper, qul oninia diriiisil ut
respicittnt quadam falsa misefalione. Tu es juvenis, libi aJhxrerel. Orphano tu erit adjutor. Mnlti sunt
non potes iiiodo jejunare, vigUare, el hujusniodi pauperes, qui non stint orphani. Ptipillus dst, qiii
pati;' veniet tenipus tiorum. Et per iliam siniulalaiii patre est. privatus : orphanuSj qrii patre 6t niatre.
miscratioiieni intidialwr in abtcondilo, id csl in Orphanus est ille, ctii mortiius est mundiis et ipsc
corde, quasi leo in tpetunca sua. Sicul lco latel in mumlo, qui niillani coiisolalionem hujus niunrii quse-
spelunca, ut foris eum non timeant bestiae, et sic rit. El itleo contere bruchium peccatoris el maligni,
iHuc appropienl, dum nusquam ejus terror apparet, B id est, fortituriinem ejusatl nihiluin redige. Et revcra
donec exeat et aperte devoret: ita aniichrisli cru- conleres, quia quwretur peccdlum UUus, et non tnte-
deliias quadam adulatoria prsedicatione el quttiusdain nietur. Non qiiaerilur aliquid nisi in Ipco. Peccatum
iiiiraculis' miilios seducet. Et quos lioc niQdo sc- illins bic babuil locum, quia viyit inipittspio : qtian-
riHcere non poterit, variis suppliciis velut leo vio- diu habet aurum quod purgari possit, ultlis esl <b'r-
leriter, invadet. Ilsec omnia ideo lam diligenter de- nax, ul linra ferro. Ita impii locum faabuerunl in
scribil de anlicnristo et ejus membris, ut suos cautos Ecclesia, qtiandiu sine offensa esse non poluit. Pla-
reddat. Minusenim laedunljacula quae praevideiittir. gelluni eiiiui Dei ftierunt. Quaereliir peccatum illius'
Hinc alibi rAitenrfilea fatsis prophelis qui veniunl ad UbiJrocumhabeat, et iton ittveiiietur ideo qui ampliiis
vos in vestimentis ovium, inlrinsecus autem sunt /u;.i peccalirni non eril in illrs. Qnod causa ftiJtcur hnpll
rapaces (Mattlt. vii). Duse persecullpnes fuerunt in gssent cum pirs. Dominus regnabtt in diternuin el in
Ecclesia : aperta et violen.la; primo teinpore vio- stetuium swculi. PeriMtis, genies, de lerra illius, 1d
lenta, fraudtilenta In rnedio, queroadmoriuin per hae est, omnino separabimini a!i Ecclesia sda : rjiiaerrt
reticos et falsos fratr-eS : validissima, et ex his interra, quia stabilis m Hlo. Afiter: Gontere Bra-
riuabusjuftcla, in flne tempore antichristi : qui quos cltium peccatoris, id est, damha opus peCcatorls, fd
nnn poterit altrahere miraculis, coget niinis: quo- C est, male agentis. Aafer ei poteslatem peccandP. Et
riiam ril leO in speltinca insidlatur, apie stibjungi.l : matignl, id est, semper^mala cogiiantis, ulliaereticJ,
Insiiliatur, sciliccl blandis verbls, «l latidem si non qiria hon ultta necessarii erunt. Quwreiur enlm
poterit btsmditiis, Violeritiaquadain rapiat pauperem. peccatum iliitts, scilicel pauperis, el non invenietur;
Insidiattir rapere pauperem dttm allrahU eum. Et ut quia post judicitmi slne macula eritante (Jiroiiuin
meiius possit alirahefe, i« laqueo suo hufniliavii Dei iApoc. x\\) : non habetiit quod possif purgari,
entn, id est, vilificabil his qui ad sua stti|iebuiH ini- quhr Donrinus regnabii 1n illo. Ideo vos, gentites,
rticma. Sed nqn impune qrria Inelinavtt se, id est, perrbilis de terra ilHus, qvAa desiderium paupeium
inttiscorruet, daius in reprobum sensitm, eo ijiso exaitdtvil Domimts, scillcet ul judicareniur. El non
quo foris irrogabit snpplicia. Ostendit itlam indigna- solum judicarenliri',' sed eliain, o Deus, auris tua, id
itonein : Vatet cum dominatus fuerit pauperum; ipsa est clementia lua, 'p.tiifivit'prmparationem cordis
latmiatio erit el dejectio et qiiajdam prseparalio eorutti, 1d est, regnum quod sibi praeparaverjjnt per
poetiae,haec est mlserrima inctinatio mehtis, duin patiehtiam et exspectalionem : vel pfaeparalionero,
qni intus csecalur, et lilliriioservalur juriicio, nec de id est medilaliOnem. Hoc desiderium, judicare pu-
peccatls suis a[Verte puniiur, credens Detitu iinpo- piito, ctti mortuus est inuiidus. Sed quia inde quae-
tciitein velinjnstumj Inipoientem, hoc modo : Dixit " rurit vanaiii gloriam, ideo deiermiuat qiii sit verus
enim iti eorde stto, Obtitus est Deus, et ideo non pupilltis : et humili nou aha quaerenli. Ad faoc Judi-
puntl. Iiijustuin, lioc modb : Avertil faciem suam, ne ces, ut non apponal utlra magnificare se homo, id
videat in finem, id esi ui lerrant quae ullima est cst, peccalor anlichristus : super terram, id esl supef
omnium eleuienlorum. Quasi dical: Non curat Detts Ecctesiam. Ponit, cum fraudulenlef se super Eccle-
riiprtatia. Et quia implinilaie sceleris (ut sibi vide- siani magnillcare quaerit; appoitil autem, cum minis
lur') te coniemliii : Exsutye, Domine Deus. 0 Do- et idrijieiHis sibi eam subjugare conaiur.
uiiiie, exsiirge ad manifesltmi judicium. Et potes, PSALMUS X,
i|iiia in es Detis: Exatteluf manus lua, Jd esi, Filins IN HNESIPSAI.MUS DAVID.
luiis, qui in buinililale et miserlcordia primtiiii ve- < In Domino confido; quotnodo dicilis ariimse
:iit, inoJo manifeslo judicio altusnppareat, id esl,' < meae: Transniigra in iiionieni sicut passei ? Quo-
13eus: Ne obliviscaris pauperum, id est, appareat < niam ecce peccatdrcs iiitenricrunt arcum, paravc-
quod iion es Tjblitiis,%l merilo nbn oblivisceris. < ruiit sagitlas suas in phureira, ul sagittcnl iii.ob-
tvivter quitf frrttdvil iiiipHs' Demii? Sine causa re- < scuro rcctos corrie. Qiioniani qir* perfecisli, de-
m REMIGHANTISSIObORENSIS OPP, PARS I. — EXEGETICA. 200
< stru.ierunt : jtistus auleni quid fecit? Dominus in A i haereticorum. tn persona propbelse, hoc m do : quia
< te.mplosanclo suo ; Doroinus in ccelo setles ejus. al insiructipnem parvtilprum loquitur, id oconver-
< Oculi ejus in pauperein respiciunt, palpebrae ejus tit se ari eos eidicit: Illi dicunl, Transmi a ad nos;
< interroganl filios bominum. Domimis interrogat sed non csl illtte transmigrandum. Ca a quare.
< justum et impium : qui iiulem diligit iniqtiilatcm, Quoniatn ecce, id est, vide qnod ijon egt aiiud nisi
< odil aiiimam suafn. Pluit super peccatores latjucos.: deceplio^ peccato>-etqui se juslos faciuirt, el montes
< ignis et sulphur el spiriliis procellfiruni, pars ca- nomiiiantj intenderuni arcum : Scripturse sacrae ri-
< lieis eorum, Quoniani juslus Domiuus. cl justilias gorcin, sinistrae biierpretalionis nervo eurvave-
< dilexii: aequitatem viilit vtiltus ejus. > runl. Sagiltat suas, id est, loxicatas senl nlias,pd-
ENARRATIO. raverunt perverso jiileljectu tn pharetra id est iu
PsaQnus David in finem. Psalnius, itl esl, bonn cor.de, ad hoc ut tagittent rectot-eorde, i cst, sira-
exhorlatio, accipilur in hoc psalmo Daviri, prophelae plices et ad rcgulam firiei direclos, in ob uro posi-
scilicet dirigentis in finem, id esl in Chrisiuin, in los, id est in ignoranlia, non valenles rihtic illa
quo esi omiiiuiii bonorum perfectio; esi.aulein bsec altiora disculere. Rey.efa scio qnod ad h<c parav<'.-
nitjus psalmi intentio. David propbeta prsevidcus riinl sagiUas, id esl, scntentias pravas, u sagitient
per spiriium quosdam fuluros. in Ecclesia, quasi B '. rectos corde. Quoniam quw per(ecisti, des rttxerunt,
tauros cervicosos per superbiam, nolenlcs calholicae qtiae praecepta ilta quw. tu, q Domine, pe fecisti, id
fidei iinitalem cum cseleris fidelihtis scrvare, uec a est, digito luo scripsisti immulabilia et ndissolu-
Deo poslulare jnlelligenliani Scriptnrarum, seil sibi Iiilia, quia quod semel justum est apud te, niinqtiam
omnia attribuendo sinislra interpretatione earum erit injustuiTi, et econverso: Ula deslrux unt, non
ad hoc nili, nt soli scire , soli jusii esse viJeantur, quantiim ad ea, quia dixisli, Verba aule mea non
el dum suam gloriam quaeraiil, non Dei, parvulos in prwteribunt (Luc. xxi), seJ qtiantum ad. uuin er-
fide ab uberibus malris Ecclesise segregare, et sui rorem et pravum inlellectum. In persona acrelieo-
erroris vesligia sequi salagere, spcni qjiiilem religio- rum, ita : Transmigra ad nos, transi huc u)' aUiludo
nts in verbis prselendenies,, faclis autem peuilus est, ubi soli perfecli sunt, soll jusli. Sic t passer:
abrieganles : existimans parvulis Christi subvenien- iJeo, quia periculose moraris inferius, viv do inler
thini, qualiter sacrae fldei imwignatorihus sU resi- peccalores, qui Scnipturam sacram tifaini le inler-
siendum, suo exemplo ostendit, dicens : pretantur, et hoc modo simplicitatem luam decipere
ln Domino confido. Tola fides mea in Christo est; volunt. Ilerura prophela: Ipsi sub spec' pielatis
per iUum soltim crerio me justificari et salvari; ille baec dicere videntur, sed non est illis cr dendum.
est mihi raons, ille refugium. Qitia Douiinus ineus y Ideq, qnoniam qum perfecisti, o Domine, destruxe-
est, qui est Deus per naluram. Vos autem qui ho- runt. Tu perfecisti, laudem tuam in pan lis: sed
mkies estis inlirmi ut ego, quomodo dicitis animas ipsl deslruxemnt eos, avertendo a te, dice do solos
mem: Transmigra in montem? ac si dicat: Quamodo jtistos esse in Ecclesia. Justus autem q ' (ecit t
audelis persuadere animae meae, quse tam bene lo- 0 hseretice, qui dicis nos esse peccatore , et ideo
cata est, et quse in nullo aiio cenQdit nisi 111Domino: tion esse de coppore Chrisli, nec posse q emquam
transmigra in montem, id est, transi ad nos, ubi est per nostruro miuislerium incorporari Ch isto, dic
mons, ubi esl Cfaristus, quasi de valle et de humili mihi: Justus aulem, scilicei Christus, ui solus
loco, de simplicitale fldei illius quam tenes in qpa juslus est, justificans omnes, quid fecit. Quid illi
facite poles decipi ? Apud nos beae inslrueris, nbi iinpuiatis, quod corpus ejus scinditis et a eo sepa-
est mons, ld est, celsitudo virlutum et perfecta vita, ratis, cum nullus justiflcetur nisi per ips m, sive
ubi nemo valel le seducere. Non oranium est fules, per minislerium peccaloris sacramenta it ei acci-
nos soli habemuS eam; soli jusliflcare possumus,, pial, sive per niinislerium jnsti hominis ? s autem
qtiia justi sumus. Tr.ansmigra dico , sicut passer, id dicitis, nullum posse juslificari nisipermi isleriura
est, sicut parva avis, quaenon valens raptoribus re: justi alictijus. Noniie corpus Christi separa s ab eo,
sistere, ardua eonscendil el ibi nidfficat: veleviam " ct potentiam ejus vofais usurpatis? Alite : Justut
cavens sibi in plano a laqueis et a frequentia fao- autem quid fecit ? Quasi dicat: Vos peecat res con-
minuiii. El ita lu caute Iransi ad nos, qtii eri- temniiis, et a corpore Christi segregatis. Nunquid
mus libi lulela. Hicronymus omnes parvas aves, Chrislum in hoc imilamini? Nonne ipse cu pecca-
passeres dicit nominari. Ahler : Quomodo dicilis loribus conversaius est ? Noune sciebat J dam fu-
aaimse meae ut transmigret ad vos, quasi ut ibii rem esse et loculos habere ? et lamen ad aedican-
assumat pennas cum sit sicut passer, scilicet plu- dum etnri im'sitx;um caeleris apostolis; et n coena
mata pennis VirtuUtm, ut apla sil volare ad re- illa qua eum tradidit, eucharistiam corpOri et san-
gnura coelorum? Aliter : Quomodo dicitis animw' guinis sui, manibus suis confectam, ore o com-
meee, Transmigra ad nos: et hsecmihi non ad bonum,, mendalam, ei cum caeteris tradidil. Hoc au cm ideo
sed ut sim ticut paster, id est, vagus et instabilis> fecit, nt ostenderet donurii Dei non esse merilo
in flde ad meam perdilionem? Quoniam ecce pecca- danlis, sed ex flde ,accipientis : nec ifri ra fleri,
loret inlenderunt arcum. Hoc polest duobus mo- ciiamsi super talem administretur qualis erat Ju-
dis legi: vel in persona propbetae, vel in persona, \ das. Revera meniiraini, quia dicitis apud os solo»
2J| ENARRATIDNES1N PSALMQS. 20^
esse firiem Christi, per vds solos hointncs poss"eA \ per calicem illis daniur, id est, ad niensuram: quia
Chrislo incorporari. Qtria Domlnus, scilicet oninium sicutprobi praemium ad mensuram accipicnt, pront
Deus, est Dominus, non vos. In templo sancto tuo quisque meruit, ita et improbipoenam. Aliler:Justus
1011vestro.quia solus illeesl qiii juslifiCat. Templum autem quid fecit? Quasi dicat: seriuctores illi para-
enim Dei tanclum ett: quod eslis vos (II Cor. m). verunt illis sagiltas suas, id est, fecerunl ut sagitlent
Si quis aulem viotaverit lempltim hoc, disperdet rectos corde, et hoc irico, quia destruxerunt verba
iltum Dcus. Justut aulem, scilicet Christus, quid quw lu perfecisti, quae, qtianlum ad tnam veritalem,
fecit ? In qno vos offeudit, quod ejus corpus schidi- sunt mriissolubilia,'illa destruxerunt quantura ad se
lis ? Nou impune hoc facitis. Quoniam Dbminut rti pravirmlntellecuiin. Justus autem, id est, filius luiis,
templo tanclo tuo. Si quis aulcm violaveril lioc cui omne judicium dedisti, et qui omnia juste ju-
teniplum, riisperdcl illuiii Dcus. In cmloest sedes ejus, dicat, qttid fecit? Hanc inlerrogaiionem facit ad
iil est, in his quos ccelos fecil propter eminenliam Consolalionem bonorum juslorum, et ad terro-
viriuium. f iJcles vocal el templum et coelos; sed remmalorum. Fecit ut qtti justi sunl justificentur
niinores possunt dici templum: majores, cceli. Oculi ., adhuc: et qui in sordibus, sordescant adhuc
ejus in pauperem respiciutot.Ac si dical: Sedct qui- (Apoc. xxn) : illi ad niajns prsenlitim. isti ad nia-
dem in coelo,lioc esiin sanclis, sed quos ipse coelos B E jorem damnationcm. Et hoc esl quod dicit in
fecil respectu misericordise suae, non merito illo- primis de justis, Dominus in lemplo sancio suo. Do-
rum, non vestro. Vel respiciunt ad vindicandum minus ille , qui est oninium DoniiiVusper naluram,
pauperem, id esU humilem nihil de se praesmnenlem. in illis quos a sorriibus viliorum muntlat, ut lemplum
Et non solvnn in pauperem oculi respiciunt, sed sanctum siium , esl Dominus proprie per graliam ,
eliam patpebrwejus interrogant filios Itominum. Pal- quia possidet eos: etcoJit, ol angeatnr in eis gra-
pebrac ejus.id est, apertio vel operlio sacrae Scri- tra. In illis csl Dominus qui sunl lcmplum suum, id
ptiiric suae.Ad similitudinein dicluin, quia palpebrae est, in minoribus, qoi autlitint manriala Dei, et ser-
aliqtiando apcriunl oculos, aliquando clauriunt. Iw- vant ea in sacrario COrdis. In cwlo cst sedes ejus,
lerrogant filios liominum, id est regeneralos et in- id est, in illis quos per emincntiam virtuium fccii
uovatos a vetuslate primorum horaintnn. Inlerro- coelossedet, ul per illos judicet, vel in eis delecte-
gunt, id est, inquirunt et discutiunt qui itli sint qili tur: oc«(t ejtts in pattperem respidunl: illi qui stint
iinpatienter accedant et eontemnant, et obscurila- coeli.id est doctores per eum illuminali. el facti
libusfaiigentiir, nonexerceantur:et qui illi sint qui oculi ejus, ut illud: Si ocitlus tuus scandalizat le
patieuler acccdanl; ct obscuritatibus non fatigentur, (Matth. v), etc. Iitpauperetn respiciu.nl,id est in sirsi-
sed exerceanlur ut invenianl, et inlerrogant iterum C pJicem fidelem, nondiim diVitemin scientia. Ad hoc ,
qiii illi sinl qui apertione inflantur, non illuminan- ut eum instruanl qiialiter sibi caveat a laqucis vi-
lur: et qui illi qui inde non inflantur, sed nu- ventium. Palpebrw ejns, ul sttpra. Interrogant filios
triuntur. Exponit quod dixit: Dominus inlerrogat, Iwminum, id cst oinncs homines. Quasi dical :
scilicel per palpebras, justum el impium : ut dictum Ego dixi, palpebrw. Imo Dominut interrogat per ilias
est. Jusius ei respondetpro competeiiiia sua, scilicet palpebras juslum et ifnpium, id est, inquiril per
exercetur huniiiiter cum claudunlur: iltuminaturau- eas qui sit jusluset qni sit impius. Ad hoc inquirit, ut
lem cum aperiuntur; et ideo salvabilur. Qui autem Imnc remuneret.et illum damnet. Qniautem diligit, id
diligit iniquitalem, scilicet c.umciauduntur ei sacrae est de Omnibuslegit, initjuitatem, odit animam suam,
Scriplurs, contemnit"; cum aperiunlur, inflalur: ut utsupra. Uldiclum est,hoc fecit justiis. Dominus in
haereticusposseldicere, damnabitur. Sed magis dicit leraplo sanclo suo est, et oculi ejus in pauperem re-
quia ostendit proprio gladio eum jam jugulatum per spiciunt. Et boc modo pluit super siios mlsericordiani
apolopasin dicens: Odit animam tuam. Quasi dicat: suara. Pluit auiemisupei'peccatofes, id esi, in malilia
Et ab bujusmodi Ecclesise parvulis cavendura esl: perseveranles ct doctrinam ejus prave accipientes.
quia taliler pfuit «tiper peccaloret laqueos. Bene, . Sicut enim ex eadem terra proririciihlur grana a<l
1
plttit: quia praedicatores dicuntur nubes, sive boni, similaginem, et palea ad cdmburendum ; sic ex
sive tnali: tit illud, Mandabo nubibus ivtcisi ut non eadeni doctrina alii sarie inielligeiites salvantur, -xlii
pluanl merelrici ilii(/sa. v). P/i(ii super peccaloresta- prave intelligentes dariinanlur; laqueos, id est, er-
queos, id esl doctrinam erroris sui miilit, non su- fOres quibus traliantur ad daronaiionem : et quia la-
per corda juslorum quos fallere non potest, quibus qrieis errorum ligali iraliunltir, ideo pars , id est
Dominus pluil imbrem matutiuum et serotinum. Sed poriio, calicis, id esl, praemiiqtiod per calicem illis
supir peccaiores,id est, super eos quorum corda arida dabilur, ut supra ignis, sulpltur, spirilus proceltarum.
siiul imbre verbi Dei. El ideo et erroris magister, et Supponil causas cur jttstis pr;eniia , peccatoribus ir-
ejus erroribus illaqueali, damnabuntur et hic et in roganlur supplicia. Quoiiiamjttstus Dominus, et iried
futuro. Hic ignis, id esl fervor concupiscenliarum justilias dilexit; el quia juslilias dilexit, ideo justos
eos consiiincns, et stilphur, id est fetida operalio, coronabil. Vuttus auiem ejus, id esl cognilio , noti
et posl in liituro judicio spiritus procellarum , spi- dilexil injustos, sed vidil wqttilalem, id esl judiciumt
ritus maligiii' eis inferentes procellas et lurbinem Ah hoc oos viJct, til non dimiUal impunitos.
pueiiaruni, erit pars ealicis eofum , id csl pcetiaequa:
i^iiioL. CXXXl. t
20J REMlGJl-ANTISSIODORKNSISOPP. PARS. I. — EXEGETICA. 2J4
PSALMUS XI. A spcculo imiigines raitltae, sic veritas in se una,
IN FMEMPSA.LMUS DAVID PROOCTAVA. in sanctis mullae. Hoc modo immmutae : Vana
« Salvum me lae, Domine, quoniam defecit san- loculi tunt, mandala Dei loquenles ore, fac s atilcm
< ctus, quoniaro diminutaesunt veritales a filiis lio- abnegantes. Hoc de Judaeis. Si aulem de mnibus,
< minum. Vana loculi sunt unusquisque ad pro\i- terrena persuaseriint voce et vita unusqui ue, 11011
i mum suum; labia dolosa, iu cordeel corde loculi pauci, .sed omnes, ad proximum tuum, qu m sicul
« sunt. Disperdal Dominus universa labia dolosa, et seipsum diligere dcberenl, habentes scili et labia
< Jinguain magniloquam. Qui dixerunl : Linguam dolota, parati ad decipiendum. Ditperdat ominus
« nostra.m magnificabiinus , Jabia nostra a nobis universa litbia dolota. Hoc duobus accipi polest :
« sunt: quis noster Domimis esl? Propler miseriam in boniiro, niutanJo in melius; in inalura disper-
< kopum et gemiliim paiiperum niiiic exsurgam, dal, id est, disperdet et dcslruet Domi ut ille ,
< dicil Domiuus. Ponam iu salulari, fiducialilcr cujus servos prius contempserunt, ttnive a labia
< agam ineo. Eloquia Domini eloquia casta, argen- dolota oinnium sibi aggratulanliuin, el de e prae-
< liiin igne examinatum, probalum terrse, purgalum sumenlium, linguam magnitoqttam, praesu euiein,
< sepluplum. Tu, Domine, servabis nos, et cuslodies et peccala excusanlem. Vcl boc morio lagnilo-
< nos a gcneralione faac in aeternura. In circuilu n quam. Qui dixerunl, Linguam nostram mn lificubi-
- < impii ambulant, secundum aliitudinem luam mul- mut, id esl, eloqiienliara magnam nobis c mpara-
< lipticasli filios hoiuinum. > bimus: labia notirn, id est, cloquia quae no is coin-
ENARRATIO. paravimus, a nobit tunt, id est, noslram partcm
In finem pro oclava psaltnus David : id esl bona defendunt, adversariorum inipugnant; vcl a nobis
«peralio, quae inlelligilur in hoc psalrao, esl David, sunl , id est, nos ipsi nostra -riiligeiilia a invcni-
scilicel prophetae, el eujusque perfecli fidelis de nius : non indigemus aliis praeccpiis vel alii dcfen-
priori populo in finem, id est, iu Christum, per spi- soribus; el ideo quit notter Dominus esl ? ijus al-
rilum lenrieiilis, el lolo dcsiderio in euni suspiran- lerius praecepta recipiemus qui nobis doi linctur,
tis. Pro octava, id csi,..perfecla salvatione, qnae ne- vel quis in aliqua causa nobis praevalel? Nullus.
cessaria est natis in hoc decursu liujus corruptibilis Quasi dical: Haec prsesumpluosa verba pbi sopho-
vilae, quae septenario volvitur. Quisque fidelis de rum , Scribarum et Pharisaeoruro qui di ebant:
priori poptilo, cui adventus salutaris iunoluit pcr Moyses dedit nobis legem, et mulla hujustn di, quae
spiritum, cernens per leges el carnales observaiiones servi Christi qui praentissi fueruul dcslru re non
perfeclam salvationem minime dariposse, quia lex valuerunl. Domiiius eortiin , id est Cbrist s, ve-
per Moysen data est, gratia et veritas per Jesum ,P niens in carne, disperdel, id est varie < slniet,
Chrislum facla ett (Joan. 1): et tamen ille prior scilicct pcr se et per suos apostolos, vcl Ji perdei,
populns adbuc rudis, carnalibus inslilulis deducen- id cst vjriis assertionibus destruel, dum a praerii-
dus eral a visibilibus ad invisibilia. Invocal illum, in canduro eligel slulia et conlcmplibilia. E dixi ,
-quo per spiritum prsevidet perfectam salutem aflulu- disperdat: el revera sic faciel; nam Dom nus ille
-ram, sic dicens-. qui servos pritis misit, dicil scilicel per s riium :
Salvumme fae, Domine. Tu qui es Dominus, veni Nunc exsurgam. Qgasi dical : Qui in ser 's meis
ut salvum me facias perfecla salvalione, illa scilicet quos coulempseriinl visus sum jacere, iinii exsur-
quse non mutelur : quia servi lui prophetse hoc non gam initteiido Filium, faciam til per eun meani
potuerunt, nec carnales observationes imposilae tan- potenliam cognoscant. Et lioc faciam propl r tnt.se-
tum usque ad lempus -correclionis. Salvum me fac, riam inopnm, id esl genliliiim, qni nulla opem
tibi conformando in novilale spiritus, et opus est, hahent propriam vel alienam. Et propter emiium
quoniam defecit sanclus ab ilta sanctitalc et perfe- pauperum, id est Judacorum, qui non ino| s, sed
ctione virtutum, in qua crealus bomo cecidit. Yel pauperes, quia etsi in se pauperes sint, opei i lamen
nunc veni, quia lempus est miserendi, quia nullus babent mandatorum Dei. Ponam in salutar , iri est
invenitur sanctus. Omnes enim peccaverunlet egent 0 in Chrislo, quod non posui in servis, scili el per-
gloria Dei (Rom. 111): vel non invenilur alius ad hoc fectara et manentera salvalioueni : el non osui in
idoneus. Defecit sanclus, et merito : quoniam dimi- carnalibus inslilulis. Et qui prius per serv s quasi
nutm sunt veritatet a filiit hominum , id csl, quia remisse egi, tn eo agam fiducialiler, id esl, siue li-
mandala tua verain se etsancta per inobedienliam more omnes arguens, niilli parcens. Unde i lud : Et
non sunl implela, non solum ab hominibus, id cst erat docens lanquam potestalem habens, n n sicttt
Adam et Eva, sed etiam a filiit hominum, id est tcribm (Mallh. vn); et: Venit enim princep mundi
eorum posleris. Aliier : Non solum ab his qui se de- hujut, et in me non habel quidquam (Joan. iv). Et
faomiiiavcruiit, adorantio opera manuum suarum, sed merilo flducialiler; dicil enim perlectus ill : Quia
ab his qui sunt fllii hominum, scilicel patriarclia- eloquia Domini eloqnia catla. Catla in se a siraili-
rum, el prophelarum. Erant anle adventum Chrisli tudinem : quia ut casta mulier semper eori inorio
mulli jiisli et inuluc veritates : sed dimiuutae, quia habel se erga virura, ila et eloquia Chrisli mmuia-
eaput, id est verilas , nondum venerat; orones bilia sunl : quod semel in eis est jtistum inquain
enim ad inferos descendebant. Quoroodo ab uno erit injustum, eteconverso. Aliter : Elo ia Do-
205 ENARTVATIONES 1N FSALMOS. 2JG
mini ensln : quia sincerc el gralis lam in Veleri \ « labo Domino qui bona lii'„uit mihi, et psallani
« nomini Doroini allissiini.
quam in Novo TeslamciHo fideliler sunt praedicata,
quae doctrina hic commendatur. Aliler : Casta, ut ENARRATIO.
mors pallida : non quod sil, scd quod facial, et illa
similiiercasta, quia caslos facienlia. Eadem sunt alia In finem psalmus David. Hic psalrous potest lcgi
simililudine, argentum igne examinatum. Sicui enim in persona ejusdem, cujus el superior, et sic conti-
,-irgenluni igne coctum melius in longiim el latum nuari: Quia lu, Domine, servabis nos, ct non alius.
extenditur, ita et baec eloquia per graliam sancli Vsquequo oblivisceris me, id est, quanriiu confun-
Spirilus pure et digne accepta exlendunt fideles in dis me ab exspectalione tua? Prae nimio desideri^
loitgum, id est, in perseveranliam bonorum operum hoc dicit, non ex dubitatione aliqua. fn finem, id
et speni vilae oetcrnae: el in latum, quia in tribula- esl, in aelernum. Vel, scio qnandiu in finem, id est,
lione dilatantur in charitale, til non solum amicos, usque ad praefinilum leinpus a Patre. Usquequo
sed el iuimicos diligant. Probatum lerrw, id est averiis [aciem tuam, id est, Filium tuum, in quo lu
Ecclcsiae, non ab ea, sed eam probans. Vcl proba- cognosceris, ut illud: Qui videt me, videtet Patrem
tum lerrae, ut sil probatum nonien. Purgalum sep- (Joan. xiv). Nec oblivio caJit in Deum, nec aversio,
iuplum , scilicel quia peclora fidelium sepliformi B sed dicitur oblitus et aversus , cum differt qiiod
gratia Spiritus sancli purgant. Hanc coinmendatio- desidcratur ad humanura raoJtun, quia solent pro-
nem praedicalionis Chrisli iJeo praemittit Prophela, pfaetae per sirailitudines loqtii. Eodem raodo sic
ul postea verius credatur. El quia Pater in te aget stibdiiui', in finem; vel in finem, id est, sine interro-
confidenler, lu,Domine, 11011alius , servabis nos , gatione. Et in illa exspeclatione positus, quandiu po-
quos priinus parcns perdidil, conformando tibi, et nam consilia, prophelarum scilicet consolaliones et
servalos custodies nos a generalione kac, scilicet rationeseoruiii, in anima mea, qusetabescit tui desi-
tam prava , ne ab ea devocemur , in wternum , derio, mallem te videre quam promissiones audire.
id est in aelernitalero, irauferendo scilicet in octa- Vel consilia, id est deliberationes, quid sit milii fa-
vasn, id est perfectam bealiludinem. Impii autem non ciendum, quid vitandum, ut possim tandiu exspe-
pervcnienl illuc, qui ambttlanl in circuiiu, id est in ctare.j,Vel illud: Putas videbo? Putas durabo? Quan-
septenario, quo volvitur hoc omne tcnipus : alligati diu ponam dolorem in corde meo, quem habeo ex
liis caducis quae volvuntiir ul rola. Filios aulem absenlia lua ? Quod lamen consilium el-quem dolo-
liominum, id esl, fidelcs imilaulcs fidem patriarclia- rcm non habeo nisi per diem, id est, per tuam illumi-
rumct prophelariim, maliip/icnslt', id est, inulliplici- nalionem. Vel per diem, id est per singulos dies. Vel
ter dilasli, secundum alliludinem tuam, id cst glo- l tandiu erit hoc, quandiu ponain consilia in aiiima
riam coeleslem, rcpulando eos in spirituali seinine mea. Usquequo exaltabitur inimicus meus super me?
Abrahae, non carnali, cui diclum cst : Mutliplicabo id esl, diabolus cnin membris suis, quandiu insulla-
temen tuum sicut sleltas ceeli (Gen. xxn), hoc de fait niibi quasi una exspeclanti, dicendo per singulos
spiritali : el sicut arcnam maris, boc de carnali. dies, Ubi est Deus luus? Ne avertas, sed respice:
Vel, mulliplkasti filios hominum, id est ditasli, non el ne obliviscaris, sed polius exaudi me, Domine
a fruciu frunienti, vini el olei sui, sed secundum alti- Deus meus. Hoc modo exaudi: Illumina oculos
tudinem luatn, elcvando eos de virtute in virlulem. meos , oculos menlis, id est reclas cogilatiories.
Aliler : /n circuitu impii ambulant, id esl ambula- Qui oculi excsecati, imo obscurati suut in primo pa-
bunt, quia non inlrabunt in illam octavam, cttni rente. Ulumina per veram Iucem, id est, Cbristum
semper in miseria volvanlur. UIos lamen mttltipli- tuumqui eril nobis libcr vitae. Mitte eum, ul per
easii, id esl, miillos plures fccisli quam luos, quia ejus conformalionem valeam te cognoscere, le amare.
tnulti uoeaii, pauci vero elecli (Matth. xx). Et hoc , Hoc autem ideo facias, ne unquam obdormiam in
fecisti tecundum allitudinem tuam, id est secundum morte, id est, contra illam lticem dormiam in pecca-
iuscrtitabUe consilium tuum : vel ut quid ergo vi- tis, cessando a virtulibus. Adeo dormiam, ut pau-
vunt ? Mulliplicatli filiot hominum secnndum altitu- * lalim oculos claudendo in minoribus peccalis , a
dinem tttam. somno virtutum descendam in mortem, id est, crimi-
PSALMUS XII. nale peccatum, quod nos a Deo separat vita nostra.
IXFINEMFSALMUS DAVID. Ilnde illud: Est peccalum ad morlem, pro hoc non
< Usquequo, Domine, oblivisceris me in Gnem? rogo ut quis oret (I Joan. v), scilicet lantom, quia
< usquequo averlis faciem luam a me? Quandiu non sola oratione valet purgari. Scilicet, nequando
< ponam consilia in anima mea, dolorem in corde dical inimicus meus, Prwvatui adversut eum, id est,
< meoperdiem?Usquequo exaltabiturinimicusmeus superavi eum, quia recessit a Deo suo, et consensit
« super me?Respice etexattdi me, DomineDeus meus. wibi. Quomodo praevalere libi potesl ille ? Si motttt
< Iltumina oculos meos, ne unquain obdormiam in fuero, scUicet a te, qui tribulant me, exsultabunt. Vcl
« morte; nequando dicat ihimieus meus: Prsevalui ^i motus fuero a bono proposito meo. Ego aniem
« adversus eum. Qui iribulant rae, exsullabunl si scilicet non movebor, et hanc fiduciaro non ex me
< mottis fuero; ego autem in misericordia lua habco, sed in !e quia in misericordia tua speravi. Et
« speravi. Exsiiltabil cor menm in salutari tuo,ean- ideo non in mortc dormiam, sed potius exsuhabit cor
20J REMIGII ANTISSIODORENSISOPP. PA-RS. I. — E&EGETICA. 208
meuin in salutari ttto, idest, in saJvatione Chrisli tui i\t efiundenrium sanguincin. Contrilio et ii fcticitas
qui revera veniet. Cor meum non soluro in sna sal- < in viis eoruin, et viam pacis non cogn verunl;
vatione exsultabit, sed et in redemptione corporis < non estiiraor Dei anle oculos eorum. Nonne
mei. Exsullatio enim corporis est, ut ad illam exsul- < cognoscent omnes qui operantur iniquita m, qui
lationem mcrear pervenire. Inlerim non oliosus ero. < devorant plebem meam sicut cscam panis Doini-
Gantabo enim, id est, frequenter et sine inlermis- < num iion invocaverunl: illic trepidaverun limore,
sione cordis eum laudabo, illi Domino qui creando t ubi non erat timor. Quoniam bomiiius in genera-
bonuin bona tribuit mihi, id est misericordiam, et < lione justa est, consilium inopis confudist s; quo-
non iili qui mala tribuit, scilicct per superbiam me < niara Domihus Spes ejus est.-Qtiis Jabii x Sion
dejecit. Et ul perfecta sit laus mea, psallam, id est, < salulare Israel? cum averterit Doininus c plivita-
casligabo corpus metim et in servUutem redigam. Et < tem plcbis suoeexsuttabitjacobet liiiahilur srael.»
hoc faciam non -ad meam laudera, sed nomini Domini ENARRATlO.
attissimi, ut videntes alii probitalem el conslanliara In finem psalmus ipsi David, Id est, bse expro-
raeara, glorificent Deum qtii tales servos habet. Aliter bratio quse agitur iii boc psalmo ad haec fi nt di-
in persona cujusque pcrfecti, post prinium adven- rigatur in finem, id est perfeclara beatil dinem,
lum desideranlis secundiim adventuin Chrisli, in B altribuendO David, i,dest, Christo, non cor ori, sed
quo dabitur vera pax et pcrfecla salvalio, quando capiti ipsi. Est ergo in hoc psalrao vox Ch isli ex-
novissima deslruelur mors. Quorum unus fuil qui probantis duriliam cordis Judacoruro, eo q od non
dixit: Cupio dissolvi et esse cum Christo (Pliil.i). cognoverunt tempus visilaiionis suae (Lu xix ) :
Usquequo, Domine, oblivitceris me in finem ? id est et ostendenlis quae pcena incrcdulos sequa r, quae
qiiandiu differs producere me in finein hujus mise- aulera gloria fideles : et secundum lianc 1 tioncin
riae ei bujus certaminis, quod est inler interiorem fit qusedam transjecjio, ut gravhis videatur icttiin,
horainem el exleriorem ? Usquequo avertis faciein hoc modo.
litam, id est, praesenliani tuani el veritatem tuam a Dixit insipiens. Ordo atitcm narrationis ab illo
me : Video euim -te nunc, sed per speculum, tunc au- Versu incipit. Dominus de cozloprospexit SUJer filios
lem facie ad faciem. Nunc ex parte, tunc perfecte, hominum. Dominus , id est, Deus qui omni us do-
sicut a te perfecte cogniius tum (I Cor. xm). El minalur per naluram : de cwh, id est, de me
(Itim differs ad judicandum venire, quandiu ponam Christo faomine : prqspexit, id esl, longe oc los mi-
consilia in anima mea, id est, quandiu ero in advcr- sericordise suae inclinavit, non ettini alite melius
sitalibus et pugna, ubi opus est consilio: scilicet hominibus suam cognitionem manifeslare otuit,
>C
quandiu in rae repugnabil lex carnis legi mcnlis? quara per humanam naturam; super filios h inum,
Huando labor tollctur de corpore mortis faujus? id est, Judseos filios palriarcharum et proph tarum :
QuMtdin.ponam dolorem in corde meo, quera hubeo, qui propter excelleiitiam homines dici poss ut, ad
de lua absentia per diem, ut supra. Aliler: Taudiu aliorum comparationem. Est aulein per sit ilitudi-
hocc patiar quandiu ponam consilia in anima mea, idI nem diclum. Solent potentes el duces e erciius
est quandiu pugna erit inter corpus et animaro,' loca emineiitiora ascendere, et deorsum spicere
scilicet quandiu morlalis ero: idco ad te clarao: qui sint prompti ad pugnam, qui non : qui trenue
Infelix ego homo, qu.it me liberabil de corpore mor- se habeant, qui prse ignavia sonitum tubae au ire non
lis hujut? Gralia Dei per Dominum nostrum Jesum valcant. Et illi duces, in allopositi, cx parl videri
Chrislum (Rom. vn).—Etquandiu ponam doloremin solent et ex parle non videri: ita el divinit Verbi
corde meo.per diem, utsupra. Usquequo exaltabitur. Ialtiit in Christo per, buinanitatem, apparui autem
inimicus meus super me? Inimicus, id est diabolus,' per Divinilalom, faciens opera quac nemo a ius fe-
qui laborat ul me devoret, quaudiu regnabit in hoc cit. Ad hoc Divinitalcm, quse per se invisib is erat
niortali corpore, erigendo earnem adversus spiri- et incomprehensibilis, pcr humanitaiem m ro vi-
tum, servum adversus Dominura? Caetera ut supra.' " deris ostendere : ut videat, id est, viderc f cial et
PSALMUS XIII. probel, si est de lllo populo intelligens De , sci-
licet coriformando se niifai Dominico hom ni per
1NFINEM PSALMtS DAVID. fldem. Aut non lantum intelligens, sed etia requi-
< Dixit insipiens in corde suo: Non est Deus.
scilicet opere. Ad faoc enim suam b mani-
-. < Corrupli sunt el abominabiles facti sunt in sludiis' rens, talem honiinibus exempto proposuil, ut p r eum
< suis; non est qiii^aciat boriurii, non est usque ad'
si Divinilatein intelligere el o eribus
-« unum. Dominus de ccelo prospexit super filios' cognoscerenl
< hominura, ut videat si esl intelligens aut requi- quaerere homines possent. Quod enim hom Chri-
stus fecit, homiiii possibile esse ostendit..S d noti
•< rens Deum. Omnes deelinavarunt, simul inutiles'
-< facti sunt ; nori esl qui facial bofaum, non estt invenit, quia insipiens ille populus dixit i corde
id est cogitavitj, quotl gravius fuit qti m ore
< usque ad unum. Sepulcrum patens est gulturr sno,
Non est Deus. Quidam illorum nec -opbe-
< eorum, linguis suis dolose agebant, venienum aspi- dicere,tam eum credidit. Dixitenim : Si hic esset pr pheta,
« dum sub Iabiis eorum. Quorum os maledtctione ett sciret
utique qum esl mulier qum langit eu (Luc.
« amaritudine plenum est, veloces pedes eorum ad1
vn). Quasi dicat : Et iu hoc non est aucio accu-
209 ENARRATIONES IN PSALMOS. 210
omnes
>andus,quia corrupti suttt, sciiicet ab integrilale A interrogando subjungil : Nonne cognoscent
iionsenalurae suo vitio. Et inlantum, quod abomina- qui operantur, non qui operati sunt, ittiquilalem?
bites, id est, odibiles el exbaeredati (acti sunt tn hanc scilicet <jfi<idevorant plebem meam sicul escam
studiis suis, id est, adinventionibus propriis, non panis, id esi, assidue : quia panis quotidianus vicins
Bei. Quod inde palel, quia non es(, scilicel in eis, est. In hoc quod dicitplebem, oslendit in vocecapi-
qui faciat bonum, id est, Dei volunlatem, ad quam tis esse legendum hunc psalmum. Ideo devorant,
faciendam creati sunt. Intantura quod non esl usque quia Deum non invocaverunl sciticet ipsum de ipso,
ad unum. Usque, est inclusivum el exclusivum. sed aliud, scilicet lerrena. Dilexerunt enim magis
U;que ad unum, id est, nec unus. Hic est incUisivura. tenebras quam lucem (J-oan. m): el ideo trepidave-
Vel, usque ad unum, id est, usque dum perveniant . runl limore ubi non erat timor. Timuerunt enim per-
ad unitalem corporis mei, ubi una fides, unuro bar dere munduro, et non timuerunt perdere Deum (Joan.
ptisma. Nulli enim bonuni operari possunl, qui ex- xi). Ut, Si dimiltimus eum sie, omnes credent in
tra iHamunilalem sunl. Unde itlud : Movebatur aqua eum. Revera cognoscelis me, viam pacis, per poenas.
(Joan. v),el senabalur unus. Vel adcomparalionem, Quoniam Dominus, scilicet ego Chrislus, in genera-
id esl, tol sunl mala operanles ut bene facienles nec tionejusla est, id est, in plebe sua quam vos devora-
tmius dici possint ad illorum comparalionem, ut B tis, quaejusla est, quia Crealorisuo servit et magis
itlud : Ooliba, justificasli sororcm tttam Sodomam diligit lucem quam tenebras. Vos auiero consilium
(Ezech. xvi), qula lol et lanlse sunl iniquilates luae, inopis confudistis, ict est, confusum et indiscretum
ul Sedoma prius impia, lua comparalione justa vi- pulastis consilium inopis, id est bumilis de se niliil
deri possit; ul illud : Descendit hic justificatus in prscsumenlis : ideo quia Dominus spes ejus est, id
domum suam ab illo (Luc. xvin). Non est qui faciat est, quia non vidistis in eo pompam bujus saeculi.
bonum. Nam faciuhl malum : quod et sequi- Et non frustra in eum speravit, quia ipse dabit Sa-
lur : Omnes declinaverunl a volunlate Domini, non lutare Israel. Ethoc probat, quasi dicat: Conslat
solum genles quse legem non acceperunl, sed etiam robis, o Judaei, quod qnis, id est aliquis, ex Sion,
Judaei; simul, scilicet cum genlibus, id est, fucti sunt scilicel veniens, id esl, ex Judaica tribu, dabit Sa-
Jtidaei similes genlibus. Hoc diclum est ad exaggera- lulnre Israel, id est fideli populo eum videnti per fi-
lionem criminis: inulilet facli tunt aliis, ut is qui sibi dem. Quis alius dabit, nisi Dominus cttjtis humitila-
inulilis el perniciosns civis patriae alilur. Non est qui tcm contenipsistis? Aut hic aut alius. Revera iste.
faciat bonum, ut supra. Ifoc modo inuliles. Sepulcrum El hoc quando? Cum averteritDominus, id est, re-
palens est gultur eorunt. Ad hoc aperlum es! semper, movebit: caplivitatem, id est passibiiilalem et mor-
ut foetorem nocivuro malse persuasionis emiltat, vel " talitatem qua capliva tenelur; ptebissuw. Quaeaver-
ui deghiliai morUios, id esl separatos a Deo : tin- sio captivitatis hoc niodofiet: Exsultabk, id est,
anis suis dolose agebant. Magisler, tcimttt quia verax gattdebit, scilicet in spe eadem plebs facla Jacob,
es (Matth. xxn). Vel de omnibus dicltini: tienenum id esl,. progrediens de virtute in virlutem. Jacob
aspidum sub tabiis eorum, id est, in corde eorum enim hoc nomen faabiiit, cujn peregrinarelur et esset
malitia illa quae est insanabitis ut illuri venenum. in progressu. In reditu ad patriam luctans cum an-
AJiter : Aspis (imens incantaionem Marsi, qui.ejus gelo, Israel nominatus est (Gen. xxxv). Et posl facta
venenum vult Iiabere conlra alia venena : hoc est Israel, id est videns Deum, twtabitur plenarie, facie
cnim ejus natura ut alia venena expellat, si invenit ad faciera.videns quem prius per speculum videbat
iu animali: si non, subilo interficit. Ne audiat, (7 Cor. XHI): vel-Jacob facta, id est supptnnlalrix
unam aurem terrae adhibet, alleram cauda premil. accipiens primogenita Jtidaici popuh', id esi bacredi-
Ila isti ul non audiant mandata Dei aurcm cordis lalem quse illi promissa fuit.
praesentibusbonisveliil lerrae affigunt, praeteritae vi-- PSALMUS XIV.
tx deleclaliones alii replicanl. El ideo, Contritio et> rSALMUS DAVID.
infeticitas: contrilio in corpore, infelicitas in anima. < Domine, quis habitabit in labernacuh) luo? aut
Vel infelix conlrilki, scilicet sunima damnatio tn < quis requicscet in monte sancto luo? Qui ingredi-
viis eorum, id est, in operibus. Unde illud, Qtti offen- «-lur sine macnla et operalur juslitiam. Qui loqui-
derit in lapidem hunc confringelur : sttper quem vero « lurverilalem in corde suo, qui non egit dotum in
eeciderit, conleret eum (Matth. xxi). Qui enim offen- • lingua sua. Nec fecit proximo suo raalum, et op-
dit Filium Dei non credendo confringiuir intus, quia < probiiiini non aceepit adversus proxiroos suos. Ad
onine robur animi amittit. Super ilhim cadit Chri- < nihiluro rietlticliis esl in conspeclu ejtis malignus,
slus, quem ullimo jiidicio conlerit duplici conlri- < limentes aulem Dominum glorificat. Qui jurat^
lione. Et hoc ideo, quia viam pacis, id est, Christum < proximo suo et non decipit: qui pecuniam suam
qui dicit, VentVead me, qui laboratis (Matttt. xi}, non- t non dcditad usuram, el raunera super innoccntem
eognoverunl. Nam si cognoscerent Deum, timerenl. < non accepit. Qui faeit haec nou movebilur in seter-
El lioc est, Non esl limor Dei ante oculos eorum,- < num. i
id esl, in mente eorum. Quasi dicat: Modo nolunt ENARRATIO.
viam pacis, \a esi me pcr misericordiam cogno- Psalmus isle, Domine quis liabilabit, sic cum su-
scerc, sed aliquando cognoscent pcr pomam. Quod periori conlinuaUir, quasi dieat : Ego riixi. quod ,
211 iREMIGIIANTJSSIODORENSISOPP. PARS. I. — EXEGETJCA, 212
tiinc dabit Salnlaie Israel, cum averterit Dominus A eonspectu, ld est provideulia aniini ejus. hter: in
captivilatem plebis suse: sed nullus sibi in hoe ap- conspeciu ejus, id csl in ejus cognilione : alignus,
plaurial, quia 11011 omnes computandi sunt in ilki id est diabolus qui per se posse praevalere virietur,
plebe. Quicunque autem volunl essc ejus plebis au- deduetus est ad nihitum, id esl ad creatura quoe dc
dianl descriplionem niilituni Christi. Quse senlentia nihilo crealse sunt: scilicet cognoscil diabo um illos
ut auclorabiliorsit, qiiaeril Filius a Palrequi illi sint solummodo posse vincere quos a vera ei se per in-
qui hic slFenue se babeanl in lalfernaculo, id est commtrtabiK speeie aJ creaturain et com uiabiie
in caslris, nbi donativa dabuntur. desiderium vcrlit, ul ad pecuniam vel aliqui horuni
Domine, cujus auctoriiali est concedendum, cum quaehujtis roundi sunt, eisque se subjicit: nc eum
siiitptures raram habilalionem babentes: qtiia adtem- quasi sttper se deducit. Timentes atttem ominttm
pus credttnt, et in tempore lenlalionis recedunt (Luc. glorificat. Conlra illud ad nihilum deducl s est in
VIII) : quis habitabit, id cst assidue raanebit in taber- conspectu ejus, id est, illos gtorificat qui p ius ser-
naculo itto ? id est, in hae teroporali ecclesia. Militia viunl Creatori quam crealurae, Hinc ad regarios
esl vila hominis superlerram (Job VII): quse domus est milites transit. Et iile babitabit in labern culo, et
militanlium, scilicetin ccclesiasticis institutis : inde post, requiescet in palatio, qui jurat pro 'mo suo
et contubernium dicitur, quasi conlubernium societas B homini et non decipil mentieudo. Angnsfi s : In
tabernaeuli. Aut quis requiescet posl laborem prae- liumanis contractibut jurare lieet, sed ideo pr hibetur,
senlis vilae in monte sanclo tuo ? id est iu excelso ne assiduilas perjurare facial. Ei ilJe qui cuniam
liabitaculo, in illo palulio coelestis Hierusalem, ubi suam non dedit ad usuram, sed accotnmoda t gratis
magna est celsilurio, magna munitio : ubi nullusiiii- exspectans prserniurri a Deo- Pater qui d imper-
tnicus inchidilur, nullus amicus excluditur. Sancto, fectis loquitur. In pecunia alia omnia acci iuntiir :
quia soli sancli in illa civitale habitant, scilicct kaec magis sofet ad usuram dari. Et mune a super
supcrni cives. Sequitur competens ordinalio horum itmocenlemnon accepit, id est, qui corriiplus cunia
militum. tn primis ponuntur fortcs et loricali, causam justam non depressil. Unde illud pr phetae :
deinde pleben. Responsio Domini Patris : Qui ingre- VK vobis qui muneribus juslificatis impium, l jttsti-
dilur sine niacula, id est, qui vivit sine criminali liam justi aufertit ab eo (Isa. v). Qui facit no solum
peccalo quod animam maculat : non tanrcn sine supradicla, sed eliam hmc minora, non move ilur, id
naevo, id est, levi. Unde iJhitt; Erit autem agnus cst non separabilur in wlernum: quia neqtie i taber-
sine macula (Exod. xn). Nola, ingreditur vd intii-' hi nacuto, neque in palatio. Potesl etiain le i aliler
cognitione, velhoc tabernaculum iiigredilttriit ibi in- iste psalmus Dixit insipiens, sub eadem tan n per-
nocenter vivat. Et quia non sufficit cessare a mafo, C sona quaprius eteadem intentione.scilicetA guslini
ideo sequilur : Et operatur justitiam, id est edietnra boc ordine, ul prkis de gentibus dicatur Di. il insi-
Kegissuiimplere laborat, praelermissis aliis virlutrbus. piens in corde tuo, Non est Deus, scilicet i rebus.
liSeojiislitiani ponit, quia mater est omnium aliarum Corrupti sunt et abominabiles facti sunt, u supra.
ct major : quia cseteraetantum faabenlem delectant, In siudhs sttis, colenles opera mauuuro sua um, el
hsec et alios. Potest haec esse propositio seqtientium, caeiera ut supra, usque : Dominus de me llio suo
Qui toquitur terilatem in corde suo, qnia partim est prospexil, id esl prospicere se ostendil elia super
verilalem dicere, nisi etiain ita sil in corde. DiaboJus iilios boiiiinum. Hie de Judaeis: ut videal, 'd esl,
verilatemdicebal, Quid nobis et tibi,fiti Dei? (Matih. eognosci faciat si est in illis intelligens, id c fidelis
VIII.)el tamen non habitabat in labernaculo Domini.El aut requirens Deum opere : vel de ccelo, id est de
illequi non egh dolum inlingna sua,idest, qui non est palriarchis et prophetis.
locuttts ad deceplionem aliorum. Et ille qni nec fecit Sed nec iu his inventus est inlelligcns au reqtii-
proximo stto malum. Angusliniis rOmnem hominem rens Deuiii, licet seeundura carnem essent lii fao-
proximum accipe, seilicel ejusdem nattirae et ejus- roinum, id est, palriarcharum et prophetar m : et
dem creationis. Malum, id est aliqund Jaiiiiiiiin in Jicet legem ac manriala acceperint, secundu litte-
corporc, vel in aniraa, vel extraneis rebus. Iloc lo- ram omnia aceipientes. Si qui aulem inve li sunt
tura perfectorum est. Nec solum non fecil opprobrium requirenles Deum in lcge vel in lempore gra se, illi
non accepil adversus proximos, id est, non libenter non jam filii hominum, sed Christiani vo antur.
aut temere criminatori, vel detractori credidit, vel Qui enim dicebant, Nos Moysi discipuli sumvs
qui non accusalur quasi noxius a proximis. Ad ni- (Joan. ix),illi eranl filii hominum, el non i eltige-
hilum deduclusest in conspecluejus malignus qui plus banl nee requirebant Deum. Bcne requirens quasi
amat creaturam quamCreatorem, auruni, argcnlum. perditum in primo parente. Csetera ut supra, usque,
Vel aliler : Malignus, id est diabolus : in eontpectu Consilium inopis, id est, Christi: qui cum ess dives
ejut, idest in intelleclu : ad nihilum deductut etl, id laclus est pauper propler nos (// Cor. vui): cuj s con-
est pro nihilo habelur: qttia factus ex nihilo, post- siiium fuil ut vos redimeret ul humilitatem et atien-
quam perdidit bonitatem naturse, redaclns est ad liam vos docerei : illud confudistis, id est c ntem-
nihil. Et duin nihil esl, fortis vir non timet eum. ptibile duxistis compulando inter el contemp ibilia :
Aliter: Mulignut, id est diabolus ad nihilum dedu- ideo qtioniam Dominus spes est, id est, quoni m non
cius esl. cnm iu ntilla suggestione ci prsevaluil in cum siraitem vobis vidislis.
*13 P: ENARR.VTJONES1N PSALMOS. 214
SALMUS XV. \ tu Dominus dominantiuro non inJiges aliquo, ut
A
TlTULlINSCB1PTIO IPSIDAVID. caeteri domini qui bonis servorum indigenl. Te
< Conserva me, Domine, quoniam speravi in te : enim indiget servtiSy non tu servo. Et hoc est, Quo-
« dixi Doiiiino, Deus inetts es tu, quoniam bonorum niam bonorttni meorum non eges, vel incarnatione,
< meorum non eges. Sanctrs qui sunl in lerra ejus morle ct resurrectione mea. Hoc aulem fruclu.
< mirifiravit omnes voluntales meas in eis. Multipli- Sanctis qui sunl in terra ejus, id est, illis quos ego
« catae sunt infirmitates eorum, postea accclerave- feci sanetos, quia jam sunt in terra viventium pcr
« runl. Non congregaboconventicula eorum de san- spem, mifificavit, id est, desiderabiles fecit, omnes vo-
« guinihus, nec raemor ero noniinum eorum per lunlatesmeas, ostenricndo suas pravas, meas reclas,
< labia mea. DoimiiusparshaereJUaiis mese el calicis suas fcedas, meas honestas : ita ul essent fn eis, id
< niei; tu es qui restitues haereJilalcm meam mihi. esl, in opere haberent. Qtiibus eliam innolui, quid
< Funes ceciderunl mibi in praeclaris : eleniin haere- profuerit et humanUas meae Divinilatis, el Divinilas
< «iilasmea prseclara eslmihi. Benedicam Domimun humanilalis. Profiiit humanitas Divinitalis, quia
< qii tribuit mihi intellectum, insuper ct usque aJ mortuus esl proptcr delicla nostra : et Divinilas
« Boctcm increpueruiil me renes mei. Providobam humanitatis quia resurrexerit propler juslificalio-
« Domimnn in conspcctu meo semper, quoniam a B nem nostram (Rom. iv). Hoc mirificavit sanctis, id
« rlextris est mihi ne commovear. Propter hoc laela- est, omiiibus fidelibus de quacunque gente, qui stint
< luni est cor meuin, ct exsultavit lingiia mea, irt lerra viventiuin pcr fiJem et spem. Aliter: Miri-
< insuper el caro mea requiescit in spe. Quoniam Dtcavit Doniinus Pater omnes volunlales meas in
< uon derelinques animam meam iu inferno, nec sanctis, qni suni in lerra ejus, qtiia invocavi eum eo
• dabis Sanclum tnum viriere corruptionetn. Nolas modo quo est invocanriiis, scilicet quia dixi Do-
< ntilii fecisti vias vilac, adimplebis me Jaetilia-cum mino : Deus meus es lu. lfl lioc patet quod mirifica-
« vultii luo : rieleclationes in dextera lua usque in vit iilis volunlates meas, quia mulliplicalm sunt in-
< iiiiein i ftrmitates eorum : quoe prius lalebaut, aui nulfae
ENARRATIO. videbantur iuiqtiitales mulliplicatw sunl, id et1
Tituli inscriplio, Psalmus ipsi David. Hieronyinus: "multipliciter apparuerunt. Ut illiid : Peccalum re-
Tres sunt lituli qui inscribuntur : ttntis super lumutos vixit: ego aulem moriuus sum (Rom. vu), quia prius
mortuorum, alter in liminibus civiiatis vel domorum, aliquanJo vivebam. Et hoc • Cognoverunt per me
tertius in victoria regis. Hujus tilnli inscriptio est de librum corum : videnles-enim vitam meam reclam,
vicloria Chrisli regis Jiiilaeoriini, itl est regis om- cogtioverunl suam pravam. Postea, id est, postquam,
nium confitentium : Jesus Niizareniis Rex Juriaeo- "G cognoverunt suam iiifirmitaiem, acceleraverunl, sci-
rum. Isle psaiinus iJeo dicitrir esse inscriplio hu- licel ad medicum. Uhde -illnd : Infelix ego Itomo,
'us, quia conlinet scriplam causam illius victoriae. quis me liberabit de corpore moriis hujus? Gratia Dei
Agit eniin de obedienlia Chrisli, propter quam Deus per Dominum nostrum Jesum Chrislum (Rom.w).
khtm exaltavit et dedit illi nomen quod-est super Aeceleraverunt dico, sed non eo modo quo prius,
omne nomen (Philip. n). Sequitur in.titulo, Psalmus scilicet ut diversa sinl eorum convenlicula, quia
ipsi David. Est enim in hoc psalmo vox ipsius capi- unus erilconventiis, quia ibi in fide Chrisli non esl
lis. Agit el rie mulaiionc carnalium observaiionum,. servtis neque liber, non est masculus neque femilia,
et de reprobatione Judaeortim, el susceptione gen., non esl barbarus neqtie Scytlta (Col, m), aut de san-
tium, et de Chrisli resurreclione el ullima clarili- guinibus, multis scilicet hosliis, quia ad unam lio»
calione : el haec omnia ad instructionem fidclium. stiam, etunum sanguinem meum. Et hoc est quod
VOXCIIHISTlIN PASSIONE. dieit: Non congregabo conventicula eorum de san-
Domine Pater, conserva me, sicut usque modo guinibus. Non congregabo, quia convocabo. Non
interius servasli animam meatm immunem ab oinni enim solosJudaeos recipiam, qtiorum synagoga inter-
peccato, et dando palieniiaro et constaniia n, ita _Q prelatur congregalio. Conventiculascilicel Judseorum,
nunc conserva, id est, siinul cum anima serva cor- ut domus Jacob, riomus Levi, qtise parva fuerunt
ptis, ne descendat in corruptionera. Vel rae caput et ad comparaiionern omnium gentium , ul illuri , Et
corpus simul serva, quia in mea resurreclione est venieni ad eam omnes genles (Isai. 11;Jer. xvi). De
eorum redemptio. Et debes, qnoniam inte speravi, sanguinibiis scilicel lauroruin, viltilorum, hircorum,
non in alio, ut infelix ille primus parens. Qui vult qui valebani tanlum ad emunJatiouem carnis , quia
servari, in te speret. Qtiod in faoc ostendo : DixiDo- ad proprium sanguinem meum illos convocabo, qui
mino, scilicet in Spirilu. sancto, scilicet eo modo -• emundabit eorum conscienliam ab operibus morlttis
qtiod dicenduin fuit: Nemo enim polest dicere, Do- ad serviendum Deo vivenli (Hebr. ix). Nee memor
minus Jesus, nisi in Spirilu sancto (I Cor. xnj; lioc ero nominum eorum. Non ultra erunt inimici, nec
dixi : Deusmeus es tu, id est praecipuus : non ego > servi, nec justi, quia amici, quia liberi, quia jusli :
ut illi, quibus dictum est, Erilis sicul dii (Gen. m). per labia mea, fd esl, praecones meos'proplielas, quia
Facianl sibi alii alios deos ad confusionem suam : - ego ipse qui Joquebar in illis, adcro. Aliter : Quse
<go nibil aliud nisi te ad gloriam meam. Ideo tibi conventicula ct sangumes, scilicet fuerunt, per labia
lioc pretium salvationis mese offero, non atiud : qhTa mea, id csl, ego illa praccepi.Et si illa serraverunt quse
'
2P REMICII ANUSSJODORENSISOPP. PARS. I. — EXEGETICA. 2IG
ego per servos ficri prsecepi, muho magis erunl ser- %mihi. Et per illam haeredilalem benedican Domi-
vanda quse ogo ipse prsecipiam. Non memor ero nt>- ny,m qui tribuil mihi intellectumcognosce i illam,
minnm eorum per labia mea , id est, per pacein et scilicet conservandi vet discernendi me a non
reconciiialionem meam. Ipse enim est pax nostra , meis. Insuper, scilicet benedicamDbminu de Iioc,
qui-fecitutraque unum, conciliausquwin ceelisel qttw qnia usque ad noctem increpuerunt me r nes mei.
in terra sunt (Eph. n; Col. i); labiis eniin osculum Henes, id est inferior pars mea, caro sci cet, in-
pacis damus. Alher : Per labja mea congreqabo, non crepavii, id est erndivit. SiEpe enim inc epatione
aliena. Ego ipse ostendani eis vcra sacrifkia, quia fit eruriilio. Usque ad noctem, id esl iisque d tene-
earq mea tiertisest cibus , et sanguis metts verus est bras moriis. In his enira omiiibus qnse i corpore
potus (Joan. vi), Nihil enim in me invenicnl qnod pertitli, obedienliam et httrailitatem et p tientiam
non sit sumendum. Dominuspars hwreditatis mem. didici. Aliler: tnsuper benedicam Dominu , quod
Ac si dicat: Ego eos ideo atl unum convocabo, quia renes mei, Jtidaei sciiicet, quorum renib s naiiis
ipsimet se non separabunt. Nam uniim tanlumpetent, sum, increpuerunt me, id est durtter arguer ntttsqtie
non mulla, scilicei.Domjunm. Dominut part hmredi- ad morteiu : quia ibi exemplum humi talis et
tatis mem, id est Ecclesioemeae, quacest raea hae- patienlia: meis praebui. Aliter : Insuper b nedicam
reditas, quia me pascit, me rielectat. Omnia in duo B/Domino, quOdrenes mei, id est, infirmiore partes,
«livisasunt, in,creaUuani el Crealorcm. Alii portio- tncrepuerunf usqnead mortem, et in infirmi temor-
nem suam in creaimis silii constiuitinl, sctlicet in luus sum ; snd renesmei fuerunl, id est d lectatio-
his.caducis ; liaeredilas-aiilemmca, sohim Dominum. nes, id est, non solum benedico le de hoc uod spi-
Et erit pars calicit mei, scilicet ipsius Ecclesiae,quae rilus promptus cst, sed quod etiam caro electata
est meus calix, qnia me recrcat: proplerea enim in est. Desiderioenimdesideravihoc pascha (Lu . xxu).
cruce dixi: Sitio (Joan. xix). Aliter : Caticit mei, per Illum merilo bencdico, quia in passione n deficc-
imitationem, ul. illnd, Calicero Domini biberunl, el rem, providebam, id esi, porro videbam, ominttm
amici Dei facti sunt. Ecclesise per simijitudinem remuneratorem, vel niihi assistenlem, in c nspectu
dicitur el hsereditas et calix. Quse hscreJitas mea meo, id est, intus in corde, ubi est verus ntuitiis,
est, et calix,meus.non ex me, sed a le.quia (u es qui semper, id est, et in passione el hi morle. meriio
rettiluetJtwredilQtemmeam mihi, perdiiam in Adain; illum providebam, quoniam a dexlris est mih , id est,
non ego Dominicus homo, sed tu Deus. Aliter : Non in polioribus, vel faiilorel propitius mihi e meis ;
congregaboconventiculaeorum de sanguinibtts, quia ne commovear, scilicet ab eo simul cnm his qui me
Dominuserit pars haereriitalismeaeper me assum- devorare conantur, quorum pedes moti s nt. Vel
pttim homiiiem , pars crif corporis mei. Et ipsc C UleoiUumbenedicam,elnonalium: quoniam dextrit
inandat raeqs, non saiigiiines viciimaruro. UnJe il- eslmihi, id est, ilkimprsecipuum habeo. Pro ter hoc,
lud, Qui manducat cftfnemmeam, el bibil sanguinem sciiicet quia non commovear, Uetalumeslco meum,
meum, in tne tnanel et. ego in eo (Joan. vi). Et eril id est, inlus laetabar, elsi foris paterer. Ve propler
pars calicis mei, id est ejusJem cqrporis : quod idec boc scilicet, quia tu hoc modo reslUues mib lisere-
dicilur catix Christi, q.uia ctiin pleiiiludo divinilalif ditalem. meam. Et cum laelitiacordis exsult vit, id
habitel in illo. perfeqte (Col. 11), corpori ejus ad cst, exsullanter libi gralias egit lingua mea, i iltud :
mensuram dalur. Aliter :Tu es qui restitu.esttwre- Pafer, gratias ago tibi (Joan. xi). Insuper, id st, non
diiaiem meam.Populus Judaicus fuil mea haeredilas, solum anima gaudebil, sed et caro mea re iescet,
Ilanc perdidi, quia vineu mea electa conversaest ir, id cst, jacebit in sepulcro. /n spe, hac scilic l, quo-
amaritudinem (Isai. \;Jer. n), ul me crucifigerel! niam non derelinquesanimam meam in infer o, nee
Facli sunt raroi olivse,ul interserereturoleasler (Rom. dabis me sanclum luum videre corruptionem, cilicet
xi). Sed tu, Domine,restifues.., quia reltquia? salvsr, corporis mei. Jacuit enim caro Christi in se nlcro ;
fient. Et ne quis sibi frustra applaudat in illa hsere- sed corruptum non es^ quia tertia die res rexit.
ditate, determinat qui illi sint, quos velit dicere Aliter :.Insupeu id.est, non solum egocaput sed et
suam haereditatem. Funes , id est, raensurae el caro mea, id est Ecclesia. Unde Apostolus : Erunf
termini illius fasereditaiis.Et faene, mensurae, quis ai)tboincarne una. Ilocattlem.dicoinChristoe Eccle-
novif Dominusqui sunt ejtts(II Tim. u), ad simililu- sia (Eplt. v). Requiescel in roorte a laboribu htijiis
dinem dictum, quia agri funifaus,mensuranlur. Ceci- vitae. /n spe, scilicet resurgendi. El merit quo*-
derunt mihi, id est, gratia lua sorle mihi contigerunt. niam non derelinques animam meamin infe no, hi-
Inprmclaris, id est candidis, non babentibus macu csl, quod vident praecessisse in capite, non espe-
lam neque rugam : maculam incredulitatis, rngan rant de.membrisilli adhaerentibns. Notandu quod
liacresis.Vel inprwclaris, in victoria. IUi enim sun alibi dicit : Qum utililas in tangvine meo d t de-
mei, qui caruem suam crucifixerunt c%m vitiis e uendo i» cprruptipnetn? (Ptal. xxix.) Se hoc
concupiscenliis (Gal.\). Sed quia mundo non iti diclum de vulnere lateris et fixura clavorum, on de
visi sunt, iuio pannosi et contemptibiles, ut illud corruplione corporis Cliristi in sepulcro. evera
'hi fe-
Speclaculumfacti sumus mundo et angelis et homini non dafaisvidere corrtiplionem : imo notat
btts , omnium peripsema usqttc adhuc (I Cor. iv) cisti, id esl, meis per me vias vilw, scilicel 1 mili-
: ui iiiciini atidp^
ijloo subjiingil: Etenim hmrcdilas mea pra>clara es< laicm, palicnliam, pcitsevcraiiliam
217 ENARRATIONES IN i?SALMOS. 218
ad vilam redirent per hiimilitatem, tinde pcr su A rem salutis hontiniim per passionem coiisnmniari,
pcrbiam ceciderant. Vel, vias vitm, id est iiiandata juslum est itl libi obcriiam : et quia oliedietis sum,
Ihtcle dicilur : Si vis ingrediad vitam, serva mandutt justitiameapro me cl pro meis oral apnd te. Htende,
(Matth. xix). Hoc antea.fecisti. Adimplebis atiten id est, irremisse considera deprecationevi meant, id
tne twtitia, id est, perfccte implebis ; cum vultu luo est, orationem pro poccalis hominum. Inde totus hic
°K1est, cuin ego el omnes tnei meciini fruemtir gau psalmus inscribitiir orajio, quia est vel-in prece, vel
tlio prsesenlise.tuac. Tunc adimplebis , qui motli in deprecatione; quod utmmque oratio est. El non
implesli gaudio meae resurreclionis. Hoc modt soluin orat juslilia mea, sed etiam orationem meam
adimplebis : Deleclaliones, non tina, sed muUae : li auribtts percipe, id est, clemenler audi, quac esl in
onim eris omnia in omoibus (/ Gor. xv). In dexten labiis non dolosis, id est, quaedigna est tuis atiribtis,
lua, id esl, in illis qui erunt ad dextcram luam, it quia est cordi consona. Non enim omnis qui dicii,
esl, in digniori parle, vel in favore tuo; usque, ides Domine, Domine, dignus est exaudilione (Malth. vn).
semper, in finem, scilicet lendens jlkmmi dcJecia Hoc oro, in hoc exaudi: De vultu tuo judicium
tiouum, el ntinqnam pervenicns. meum prodeat. Judicium, illud quo jiidicatus suni
PSALMUS XVI. pati pro sahite mundi, meum, id est mihi utile et
ORATIO DAVID. B meis, prodeat, id est, manifestetur processisse de tuo
< Exatidi, Domine, justitiam meam; ltitendi vultu, id est de lua vohintate, non Judseorura disposi-
< deprecationem meam. Auribus percipe orationen lione. Hoc modo manifestum fiat. Oculi tui, id esl,
< meam, nooui labiis dolosis. De vultu Uiojudiciun praedicatores quos ocuJos Ecclesiae facis, videant, id
< meum prodeat, oculi tui videant sequitatom. Pro- cst inlelliganl, mquitates, id esl aequalilales, in uiea
< basli cor meum et visitasti nocte, igne me exami- clariflcatione eieorum riamnalione. Aliler : Judicium
< nasti: el non est inventa in rae iniquiias. Ut noi mettm, quo ego meobluli hostiain propeccalis homi-
«.Joqnatur os meum opera hominum, propterverbs num, prodeat, id est appareat, processisse de lua dis-
t labiorum luoriim ego custodivi vias dnras. Perfici posilione, nnn de mea lemeriiale. Oculi tui, qni falli
« grcssus ir.eos in semitis luis, ul non moveantin non possunt, videant et cognoscere facianl wquitatem,
« vesligia mea. Ego clamavi, quoniam exaudisti me. scilicet meara : quia sequum ftiit ul a te inissus, tuo
< Deus: inclina aurem. luaro mihi, el exaurii verbs imperio obedirem. Aliler : omne judicium, id est
«. mea. Mirifica misericordias litas, qui salvos facis omnis discrelio mea, prodeat, id est exeat, de vultu
t speraiilesin te. A resislentibus dexlerae tuae cu- ttto, id esl, de circumspectione lua. Etnon solum ego,
< stodi me, ul pupillara oculi. Sub umbra alaruni sed octtli mei, id est, praedicalores per qnos cgo meis
< itiaruin prolege me a facie impiorum qui mc G provideo : vel oculi lui eodem niodo videant aequila-
< afflixerunt. Inimici mei animaut meam circurode- tem, id est, inteUiganijuslura esse, ut opere impleant
< derunt, adipem suum concluserunt, os eorum locu- quod verbo docent. Et hoc faciunl meo exemplo. Tu
< tum est superbiam. Projicienles me nunc circum- enim probasti cor me.um,eiprobum etconstans fecisti:
< riedcruntme: octtlos suos staiuerunt dcclinare iri et visitasti, quasi infirmum til confirmares, nocte, id
< terram. Susceperuut me sicul leo paratps ac est, tribulatione : quae noxriicilur a simili, qnia Itir-
< prscdam, et sicuicalulus leonis liabUansin abdUis. bal. Igne, id esl, valida tribulalione, quaeignis dicilur
< Exsiirge , Domiue , prseyeni eum , et supplanla quia urit, me examinasli, id esl, peccata hominum in
< eum: eripe. animam mearo ab iropio, franiQain me confudisti. Et non est inventa in me-iniquilas, quia
< meam ab inimicis manus tuae. Domine, a paucis in millo hortuii recessi a mandaiis luis. Ua fac tit
« de lerra divide eosin vita eorum, et de ahsconrii- nec in illis invenialur iniquitas, scilicel fac uf os
< lis luis adimplelus est venter eorum. Salurati meim, id esl<loctores mei, non loquatur opera homi-
< sunt filiis, et diviserunl reliquias suas parvttlis num, id est, hujus sseculi vanitates quas homines
< suis. Ego aulem in justitia apparetio conspectui amant, sed potius tua operaet lu-as vicbirias, et hoc
< luo; saliaborcumapparuerit gloria tua. i. _ facianl ine. imUando, quia ego propter verba lakiorum
ENABRATIO* . Ittorum, quia fu mandasli mandata tua custodb-ini-
Oralio ipsi David. Iste psalmus esl oralio. allrir mis (Psal. CXVIIJ), custodivivius dtiras. Aliter :Revera
buenda David, iJ eslChristo, nou corpori, sed ipsi, octtli tui videbunt wquitates, quia profcasficar meum, et
cura sit ulrumque oratio. Orationem ct deprecaiio- visitasti nocle, ut supra. Igne tie examinasti, el non
nem Hieronyrous in IIQCloco lianc differentiam dicll estinventa in me iniquilas. In bis omnibus obedien-
habere. Oratio ul pra adeplione vel perseverajilia liam meam et humilitalem cognoscentet imilabnntnr.
bonorum; deprecatio, ul nonvenianl, yel ul aqferan- Adeo in illa examinalione aequitatem servavi, ul io
tur mala. Orat ergo Christus in lioc psatino, ut tribulatione maxiroa etiam o&meum non loquatui;
:
jjidicium illud suum quod fuil ad sahitem hominum alullum quid contra le loquens, sicut de Jobdicitur
reveletur mtindo, ut credenles salvi fiant. Orai 7n omnibus his non peccavit Job iabiis suis neque
etiam, ul fidcles sui proteganlur ab impiis ne devo- stultum qttid contra Deum hcutus ett (Job i, n). Et
centtir. Christus sieuf otiis ad occisionem duclus est el non
Exauat, Uonunc, jusiitiam tneam, qtiaeadversatur aperuit os suum (Isa. LIII). Opera hominnm , scilicet
^asti.tiieA.daj.Ac si. dicat: Quia lua voluutas aviclQr nessima, fuerunt in me : qtiia. mortc luipissiiiiacoii.-.
219 REMIGII ANTISSIODORENSISOPP. PARS I. — EXEGETICA. 220
deninavcrunl. QuoJ dicit sirapliciter opera homimiin, A crgo: fac ul prseriicaloresluiqui sunt octtlus cclesiae,
excellenliara oslemlit. El tamen propter verbalabiortim liiimililatcin meam imilcnlur, sine qua i lclligere
litorum, id est, ut implerem quod de me prophelae cl viriere non valent quaeviJenria sunt, sicu non va-
prsedixerunt. qui fiierunllabia mea, ego custodivivias lcl oculus videre sine pupilla. Taliter cust di: Sub
duras. In Hebraeo,viat laironum, hoc esl vias omitis umbra alaritm Inarum prolege me. Superveni: t obum-
earnis dicit Daviri rie morte. Via latronuin, mors bratio Spirilus sancli per geininas alas, id est, di-
crucisquae latronibus el sacrilegis riepiildta erat. Ieclionein Dei et proximi, et protcgat ab oraniura
Custotlivit vias lalronum Dominus, quando inter tluos inceiilivoriim nocivo seslu. Undc illud: Spiritus
lalrones crucilixus (Luc. XXIII),etsi esscl roors sttis sanctus superveniet in te , el virlits Altissit i obum-
factis inriigna , lamen pationler pertulil. Aliler : Ut brabit tibi (Luc. 1). Alitei: Protege inc ini lligenlia
non loquaiur cs meumopera hominum, ila non esl iu- duorum Tesiamentortim in corporc meo , cut gal-
venta in mc iniquitas, ul aliuri non proricat cx oremeo lina pullos sttos prolegil sub alis, nc ra iat eos
nisi laus tua. Si enini ad laudem meam hocriicerein, inilvus, id esl diabolus. A facie itnpio >um qtti
opera hominuni riicerem, non tua. Aliter : Tanla esl me afflixerunt, id csl ab imagiue Juriseorun el hae-
tribulalio, tit uon loquatur os inejtm opera hominum, relicorum, nedevoccr in corporc meo ab imagine
iri est, quod non sil opus ut ego loquar, quia opera R el siinililiiJiiie tua, et conformenl illi. Et pus est
homiuum fueriain me, et nimis cruJelia per sc satis ul protegas. Inimicimei animam meam couc nseriint.
loqiiiinlur. Propter verba labiorum luorum , kt est, Judsei Christum, et impii haerelici el alii E lesiaro,
quia ln jussisli, ego custodivivias duras, id csl, multa non ad imilandum, sed ad perdendum. iiiinam
tornienta. Aliter : Propter verba labiorum luorum, id meam circumdcderunt circumventioiiibus roullis,
cst, propter pacera et rcconciliaiioiiem, qtiam. pro- nlinis el blandiliis; quidquid enini in corp re fece-
misisli inuiirio per me; quia labiis osculum pacis da- riint, iu auiraam machinati sunt, ut illaiu a e devo-
rous. Ego cuslodivi vies duras, id est, manJata ttia dif- carenl. Et iiiiraicus diabolus non intelligit qi d bomo
licilia non niibi.sed iLicipieniibus.Hieronymus? Quo- cogitct, nisi | er exleriores molus : el in qu uuuni-
modo duras, cutn ilicatur :Jugnm meum suavecst, el queinque delectari yidet, ut intus capial, iversas
onus meum leve(Matth. xi) ? Sed Ieve;volentibus,grave suggeslioncs infert. Adipem suum conclus unl, id
nolcntibus. Aliler: Prejtter verbn, id est.minas futurae esl obligavcrunl el iuvolverunt se malilia la-lilia
dainnalionis, labiorum uorum, id est prsiconiint, apo- tcnporali, iil non nianducarenl roe panei vivum,
stolorum et prophelaru/n; ut illud : Geniminavipera- qui in similitudinem mannse rie ccelo dcsc ldi. Per
rum, quis vosliberabita venlttraira ?(Luc.JH).Ego cnslo- adipem maliiia designatur quem in veteri lc man-
divi viasduras, id est, magna lornienta in meis, itlilla C ducare prohibentur, quia cor eoitun malilia incras-
ftitura lormenta evaderem. Elquia cuslodivi vias duras satum erat (Matth. xui): propterea iu cauti o Deu-
non est iiivenla in me iiiiquitas. Sed lu, Domine, leronomii dicitur : Recalcilravil dilectus, inc ssatus,
perfice quod in me incepisti el in mcmbris roeis. impinguattts, dilaiatut de malilia (Deut. xx. n). Re-
Perfice gressus meos, itl est, omnes affeclus et volun- calcilravit, quia mandata observare noluit. ilccius
lates meorum prspdicalorum, in semitis luis, id est, fuil, quia manna de coelo illi pluil. Et qui arlipati
in arctis manrialis. Ita pcrfice. ttt noit moveaniur ab eranl tcmporali lselilia, os eorum locutum e t sttper-
eis vestigia mca, iri esl, cxeinpla iiuiiiiliialis el biam. Nolumns liuuc regnare super nos (L c. xix).
palienlise mese. Perfice in mcmbris, quia in me Projicientes me prius in meis, vel respuente doclri-
jain perfecisli, quoniam exaudisli me, Deus. Irieo nam meam prius, vel projicienles extra c vitaiem
exatiriisli, quia ego clamavi, id esl, firiem luam quasi pollulum, el quasi ex mea morte pol ueretur
apcrlc nuiiliavi; vel clamavi, eo modo quo ad civitas, vel nunc scilicel cum prseinissi sun , nunc
le clamanJtim fuit, id est, irremisse egi, vel circumdederunt, id esl, nunc landem consu mave-
libcra et valida intentione ad le preces direxi. runt iniquilatera suam, spuentes in me, et olapbis
ldeo inclina nunc aurem tuam mihi oranti pro illis csedenles, el landem turpi morte condemna tes. Et
eliam qui futuri sunt mei. Inciina aurem, ut raeriicus non inirum si haec iu auclorem vilae feceru t,quia
segrolis qui non valent per se surgere quia in lecto oculot tttot, id est, mentem qua divinilaleit quae in
pcccalorum jacent, quorum infirmitatem in me nie operabatur videre debuerunl, statuerunl, id est,
stiscepi. Hoc modo exaudi vocem meam. Misericor- firmiter proposuerunt declinare, id est, deor um in-
dias luas per me mundo exbibitas mirifica., id est clinare in lerram, id est, corpus meuro, id est, lanluin
desiderabiles illis fac vel mirabiles oslende, ne vile f.ne hoininem credere voluerunt, et non De m : vel
scant, declarando eas per doclores luos. Ad hoc mi amorem cordis in terrcna, ut magis diliger tmun-
rifica, ut sperent in le, el sperando salventur; qui dum quam Deum. Vel cum omni inteniionc ircum-
talvos facis speranlet in te. Et quia salvos facis spe- dederunl ul perderenl : quod in hoc oslend balur,
rantes in te, a retittenlibut dexterm tum, id est, mihi quia octilos in lerra figebant. Susceperunt e.vel
' a Ju-
capiti et meis, cuttodi me ut pupillam oculi, a si- Judaeia discipttlo, vel Pilatus el ejus minist
mili. Aliler : pupilla est illa pars per quam oculus daeis, sicttt leo paratut ad prwdam-, principe illi fe-
videtel discernil, sic et Christus est ptipilla Ecclesiac rocissimi qui me crucifixerunt: ef ticut calui t Ieo-
suae, quia illc soltis discernit suos a non suis. Dicit num Judaica plebs vel ejus proles, *\abitansin bditit,
2fl ENAURATIONESl.N PSALMOS, 222
id esl quasi iu occultis comenticndo. Miuores enira A illis qui in line sulvatninlur. Alilcr : Sulurati sur.l,
eui aperle euin non damnavcrunt, lamen peccave- inorte Domini : quia sicut Jonas fuit in ventrc ceti
runl occulte, quia in morte ejus consenserunt. Norj tribtis dicbus et iribus noctibtis, ila etincorde terrae,
enim soli qui mala agunt rei sunt, sed et qui con- id cst, in terrenoruin Judaeorum, fuil mors Chrisli
sentiunt (Rom. i). Exsurge, Domine, fer opero, qui (Matth. xii; Joan. u) : quia in quinla feria toto die
in huniililate mea visus es jacere. Prwveni eum, sci- et sequenti nocte inde cogilaverunl, iu sexta cruci-
licel diabolum, ctijus instincUi haec faciunt. Venial fixerunt, in seplima depositns esl de cruce, et sepul-
:td mer et in mc non habeal quiilquam (Joan. xiv). lirs jacuit in terra, usque dum posl trcs dies, id cst,
Vel in laqueo moriis quem niilii paravil capiatui prima Sabbati mane resurgeret. Et reliquias suas,
ipse. 0 mors , ero mars lua (Ose. xni). Et supplanltt id est, rcsurreclionem, dimiserunt parvutis suis, qtti
eitm, ut in morle mea per quarn credidil se exaltari, in ejus resurrectione simul surrexerunt a morlc in-
humilielur. Vel ipse insidiatur calcaneo meo, sed tu lideliialis. Et secundum mortalitalem potesl Imc
capul ejus contere (Gen. m). Hoc modo exsurge ; modo legi : Domine, a paucis divide eos, antequam
Eripe animam meam ttb impio, ul eam apud inferos de ferra lua omnino dividanlur, separentur eliam hic
non detineal: vel animam meorum, qui indigni ca- in vita eoriim, etsi non in carne, tainen affectione,
pltvi detinentur apud inferos : Frameam luam, id csl, " a paucis, id esl ab clcclis. Non sinl liic cum cis in
uie gladium luum, per quem jugulandus esl inimicus, resiirreclione prima, ut poslea non habeanl societa-
ab inimicis manus lum. Aliter : Prmveni eum, Jndai- Vm cum <:isin resurreclione secunda. Ego aulem in
eum populum: excaecelur inlus malilia sna, ul fa- jusiitia upparebo conspectui tuo. Quasi riical ille :
clum eorum vindicta praevenial. Et post cum credi- Me projcceruiil cxlra civitalem, et societate eorum
derit exallari in mc, supplanta eum, id est, riejice. inriignuin jiiriicaveruiit : sed a te non suro rejectus,
Gredidil eniro per ineam mortetn oblinere locuiii et qtiia apparebo eonspeclui tuo in gloria asccnsionis.
gentem (Joan. xi), sed per eam ulrumque amitlat: Injustitia, quia jusluin esl ut justus justilicetur.
iile supplantalor, cui aliquid sub planla ponittir ut llli hic satiali siint porcina, iri esi malitia : ego au-
exaltelur, et posl subtrahitur ut gravius cadat. Sup- tcni ibi satiabor, qui modo quasi pransus suin, in
posita est eis inlirmilas carnis ineac, el elati sunl: clarificalione roea : satiabor, id est, plenuni gaudium
subducia estposiea cum resurrexi.el cetiideruiit. Hoc babebo, cum apparueril gloria lua, id est, cum prae-
ruodo suppJanta: Domine, a paucis de terra divideeos. seniabo libi Ecclesiam luam, cum tradidero regnum
Ets in terra morientiuin simul crescal zizania et tibi Deo Palri, in quo lua apparcbit gloria : vel cum
triticum usque ad messem (Mallh. xtn), tamen divides gloria illa manifeslabilur in re, quae nunc lalebal in
cos'qiiaiirioque a paueis, iri est ab eleciis de lerra vi- spe : quia videbunt tc sicuti es, qui nunc per specu-
vcnlium. /n viia eorum, scilicel paiicorum, ubi diviles lum viJent (/ Cor. xv).
cum paticis resurgenl ad vilain, nittlti opprobrium : PSALMUS XVII.
quia renler eorum, id esl meinoria, adimplelus est IN FINEMPUEBODOMINt DAVID , QUILOCUTUS ESTDO-.
de absconditis luis , id est iniquitatibus quas MINOVERBACANTICIUUJUS,IN DIE QUAEniPUIT
tu ignoras, vel ignoraniia el oblivione lui. AJiler rU.MDOMINUS DE HANUOMNIUM INIMICORUM E."US ,
secuntlum historiaro : In vila eorum, scilicct ista ET DEMANU SAUL , ET DIXIT:
ipjara solam amanl, divide eos de lerra sua. Quod « Diligam le, Doniine, forliludo mea. Domimis
faclum esl lempore Tili et Vcspasiani, quanrio capli < firmamentum mcuin ctrefugium meuin, et libcra-
sunt el venunriali, el in captivitatem riispersi. Quia « tor meus. Deus meus adjutor meus, el sperabo in
de abscondilis tuis adimpletus est venler eorum, ut < eum. Proteclor mcus el cornu salutis mcac, et
supra. Quasi dicat • Ad quid haec Juriacorum deje- < susceptor meus. Laudans invocaho Dominum, et
clio? Cwcilat ex parle contigil in Israel, ut plenitudo < ah inimicis meis salvus ero. Circumdederunt me
gentittm intraret, et sic, scilicel exemplo correclus, < dolores mortis, et lorrenles iniquilatis conluiba-
omnis Israel salvus fierel (Rom. xi). Saiurali sunl, j. « verunt me. Dolores inferni circumdederunt me,
id est, pleni gauriio roeaepassionis et roortis et non < praeocctipaverunt me laquei morlis. In tribulalione
sibi solum, sed eliam filiis suis siinl saturati, adeo « mea invocavi Doiniiium, et ad Deum meum cla-
ul et filiis parlem praebeant: Sanguis ejus super nos « mavi. Et exauriivil de lemplo sanclo suo voccm
el super filios notlrot (Matlh. xxvii). Et dimiserunt < meam, et clamor meus in conspeclu ejus inlroivit
reliquias suas, id est, stiperabundantiam Jattinalio- < in aures ejus. Commola est el contremuit terra,
nis suae parvulis suis, id esl posleris, ul juriicetur < et fnnJair.enta moiitium conturbala sunt el com-
sanguis Chrisli in terliam et quintara generationem. < mota sunt, quoniam iratus est eis. Ascendil fumus
Aliler : Saturati sttni, id est, satisfecerunl votuulati < in ira ejus, et ignis a facie ejus exarsit; carbones
suaepravae, non suae utililali, sed filiis, qui eorum < succensi sunt ab eo. Inclinavit coeloset riescendit,
cognoscentes damnationem, el Dei in morte clarifi- < et caligo sub pedilms ejus. Et ascendil super che-
cationem, conversi sunl ad fidem, et reliquias suas, < rubin cl volavit super pennas ventoruro. El posuit
id est, spiriluales inleliigeiiliiis, quasi itti superva- < lenebras lalibulum suura, in circuitu ejus laberna-
cuas duxerunt: dimiserunt parvulis suis, id esl, hu- < culum ejus, lenebrosa aqua in nubibus aeris.
nniibus dc progenic eoruni, aposiolis ct rcliquiis « Prae fuleore in rnnspectu <"•<«, n»t«>s |i.»n-i>r..»i,
223 REMIGII ANTISSIODORENSISOPP. PARS I. — EXEGETICA. 224
< grando ct carbones ignis. El intoquit de coeloDo- jA < tor meus rlt: inimicis meis iracundis. Et b insur-
< minus, et Allissimus dedit vocem suam; grando < gentibus in me exallabis mc, a viro iniq o eripies
< ct carbones ignis. Et misit sagittas suas, et dissi- t me. Proplcrea coiitilebor tibi in nalion bns, Do-
< pavit eos : fulgura mulliplicavit, et conlurbayit < niine, el nomini tuo psalroutn dicam. M gniflcans
< eos. Et apparuerunt fonles aquarum, et revelala < salutes regis ejus, et facicns misericordi m Chri-
< sunt fiindamenta orbis lerrarum. Ab increpatione < sio suo David, et semini ejus usque u saecu-
< lua, Domine, ab inspiralione spirihis irse luse. < luni. >
< Misit de summo et accepit roe, et assumpsil n.e jBJV.4Bfl.4770.
< de aquis mnltis. Eripuft me de iuimicis meis for- In finem puero David, qui loculHS. est ad omiintm
< lissitnis, et ab his qui oderimt nte, quoniam con- verba canlici hujus, in die qua eripuit eum Dominus
< fotiati suui supcr me. Praevenerunt me in die de manu omnium inimicorum sttorttm et e tnatiu
< afflictionis meae,et factus csl Dominus protector Saul. Diligam le, Domine. Secumlum istoriam
< meus. Et eduxil me in laliiudinem, salvum me lranc psalmum cantavit David, quandn morttio
• fecil quoniam voluit. Et relribuet mihi Dommus Saul et aliis iuimicis suis, libcralus esl b eoruin
< secundum jiislitiam mcam, et secundum purilalem perseculionibus : sed non pro se lantum has lati-
< manuiim mearum retribuet mibi. Quia cttstodivi [5 des Deo cantavit, sed pro redeniplione ill vera el
< vias Domini, nec impie gessi a Deo meo. Qnoniam perfecla, quam vidit ftiluram in Christo cro Da-
< omnia judicia ejus in conspcctu meo, ct juslitias vid el ejus meinbris. Agil enim liic ps: limis de
< ejus non repuli a me. Et ero immaculalus cum vicloria passionis Chrisli, et de gloria ej s resur-
< eo, et observabo me ab iniquitate mea. Et relri- rcclienis, el dc insliltUioue et confonnai ne cor-
< buel mihi Dominus secundum justitiam meam, el poris sui, el quomodo vel per quos acta hae sinl. Ti-
< secundiim puritaiem manuum mearum in conspeclu lnlus sic construitur el exponitur: Verba ca uici hu-
< oculorum ejus. Ctim sanclo sanclus eris, ct cum jtts, id estexsullalivae laudis, refciendasunl 'nfinem,
• viro innocenle innocens eris. Et cum electo ete- iil esl in Cbrislum, scilicel attribuenda Da d pttero
< clus eris, et cum perverso perverleris. Quoniam tu Domini. Abjeclo Saul, dictiiin cst a oiniuo :
t populum bumilem salvum facies, et oeulos super- Eiegi virum secundum cor meunt (Psal. xxvm).
< borum lmmiliabis. Quoniain tu illuminas tucernami Unde merilo ilte David, puer, id cst clectus Domini,
< meam, Domine Deus metis, illuniina tenebras; est Jiclus. Et Chrislus qui has lauries eo Pairi
t meas. Quoniam in le eripiar a lentalione, et mi canlat, puer Domini dictus esl; ut itluri Hic ett
< Deo roeo transgrcdiar murum. Deus meus, impol- filittt meut dilectus (Matth. m): el. Puer atus est
< lula via ejtis, eloqura Domiui igne examinala : 6 nobis (Isa. ix), et vere puer, quia purus et ine ma-
< proleclor est omniuin speranlium in se. Quoniami eula. Quaescilicel verba locutus est ad Dom ittm, id
< quis Deus prseter Doininum? aul quis Deus praeter est in consideralione illius diei qtm eripuit m Do-
«. Deura nostrum? Detis qui prsecinxit me virtute,, miniis de manu omnium inimicorum suoru : quod
< etposuit immaculatam viam meam. Qtii perfecitt factuin est in ipso capite, quod resurrcxit lincoe-
« pedes meos lanquam cervorum, et super excelsai lum ascendit. Et de manu Sattl, id esl mo lis. Se-
< statuens me. Qui tlocet manus meas ad praelium,, eundum nomhiis interprelationem, per Sa 1 mors
< et posuisli iil areiim sereuro brachia mea. Et de- intetligitur. Interprciatur enim appetitus, ttia fllii
< disli mihi proteclionem salulis luse, et dextera luai Israel conlra volunlalem Dci appeliverunl um sibi
< suscepit me. Et disciplina lua correxit me in finem,, in regem. Et de morle Jictum est: Deus on fecit
< et disciplina tua ipsa me docebit. Dilatasli gressuss moriem (Sap. i), impii aulem acccrsierunt m sibi
< meos subttis me, el uon sunt inlirmata vestigiai manibus et pedibus. Iliec erepiio perfecia on crit,
< mea. Persequar inimicos meos et comprehendami nisi cum novissima destruetur mors, cum hristtis
< illos, el non convertar doncc deficiaiit. Coiifrin- tradel regnum Deo et Palri (7 Cor. xm) : tinc lan-
< gara iHos, nec poterunt slare ; carient subuis pe- dem Chrisius tohis, id csl in capite cl memb is ere-
< des meos. Et praecinxisti me virtule ad bellura,, " pius erit de raanu omniiiii^iiiiiiiicoium suoru , eldc
< supplanlasti insurgenles in me subtus roe. El ini- manuSattl.
< micos meos dedisli mifai dorsum, et odienles ine. VOXCH-RISTI.
< disperJUIisli, Clamaveruiit, nec erat qni salvosi Dittgam le, Domine- Quia video quod tan cni me
< faceret : ad Boininiiin, nec exaudivil eos. Ett eripies de manu omnium inimicorum el Sa l.dili-
< comminuam eos ul pnlverem anie facicm vcnti, utt garo te: non dico dilexi, tantum vel diligo, q ia cha-
< lutura platearum detebo eos. Evipies me de con-. ritas nunquam excidel ftdes et spes evacualiit r.cum
< iradiclionibus poputi, conslilues me in caputt venerit illa ereptio, cura evacuabilur quod e parle
< genlium. Populus quein nop cognovi servivil niilii,, est, sed dilectio crescet. Et merito, quia l flrmas
« inaudilu aurisobedivil mihi.FiliiaJienimentilisuiUl me in illa ditectione, tu es forlitudo mea. Pe te ego
<. mibi, lilii alieni inveterati sunt, et claudicaveruntt considerale pericula suscipio.et labores meo perpe-
• a serailis suis. Vivil Dominus, el benediclus Dcuss tior. Ut suos eliam cohortetur ad laudem D i, con-
t ineus, cl exaltetiir Deus, salutis mcae.Dcus, qui das3 vcrlit se ad eos, riicens : Dominus firma tenltim
<. viiidicias uiihi,, ci siibdis populos sub me, lifaera:- mettm : quia itt priino i«rrcnte per supftibiai infir-
9.K KNAIiiUTinNES IN PSALMOS. 226
inatus sum, per ejtis graiiam non sum confirmatiis. A } ab inimicis meis satvus cro; ab liis scilicet: Circum-
Et refugium meum, ad quem iiilus secure confugi- dederu.nl me dolorcs morlis, id est, illi in qnibus
lur, cuin quis foris resistcre nequil. Et liberator eranl dolorcs, illi qui ad iiiortem ductiui, scilicet
metts : landem liberal non solura ab inimicis, sed passiones invidiae. Invidebant enim roe vivcre. Et
etiam a morlalitale. Prse nimio gaudio multiplicat torrentes iniquitalis, id cst, subili iropelus iniquoruni
lauJes : Deus meus per naturam, adjutor meusper et cito transeunlcs, sicut aqua subilo mota pluviali
gratiam, ne dcficiam sub onere. Et ideo sperabo in augmento et cilo decrescens; conlurbaverunl mc,
eum : non ero similis illi qui in se speravit, el ceci- id esl, parvo lentpore me inorle coiilrislaverunt :
dit. lloc modo faclus est adjulor per graliam. Pro- post Iriduum enim rcsurrexi. Conturbalio eniiu
tector meus, et non qualiscunque, sed cornii salulit subitus iiiolu; esl et cilo transicns. Ac si dicat :
mew, id est qui de carnali et fragili facit me spiri- Sola invitlia eorum fuil causa mese niorlis, seil nihil
inalein el forlem, et quasi naturain meam me excc- illis profuit : qtiia ille eoruin impeius subilo crevit.
dere facit; utillud : /n carne enim ambulantes, non el stibilo cessiivil, sit ul aqua mola a pluvia. Morluus
secundum carnem militamus (II Cor. x); sicul cormi etiitn jacui in sepulcro, sed non nisi per tres dies.
cuin sit de carne, in duriliain lainen versum excedil Dolores inferi, id esl, dolcnles de amissione terrena-
carnent, et in aliara transit naluram. Aliter : Cttni II rum rerum. Sicul siinl superni dolores, illi scilicet
diversa animalia diversis arrois se proteganl, litptis qui sunl de amissione caJestiiim : i;a el inferi, de
deute, equus pede, tu roihi cs coiiiu, quia das flrmaiii amissione lerrenaruin rerum ducentcs ad inferos.
raiionem qua valeara ventilare inimicos el praeciptte Iniquilaies ct Jolorcs, cniphatice dictuin. Audiebaut
hserelicos. Aliler : Non erigo cornu snperbiae conlra enim amalores biijns Sieculi: Perit mttndus et conctt-
te, scd lu es cornu, id cst firma celsiludo salutis piscentia ejus (Uoan. u). Neminem calumiiiavcrilis,
meae, erigens spem roeam ad le. El non solum pro- Neniini injuriam facialis. Prmoccttpaverunl me ,
tcclor el coniu, sed, quod esl majus, factus cs susce- quasi ignoraniem quaiilum ad eoritin opiiiioneni,
ptor metts, id est infirmitatis meae. Hoc pro corpore. laqttei mortis, id est, causse innexsecausis ad raortem
Vel, stisceptor metts, id esl causse meae. Hoc modo roeain lcndenles. Vel insiriiaeeorum paraverunt mihi
suscepit me. Misil Deus Paler Filium stittm sibi rooiiein quasi nescienli. Ab inimicis meis salvus ero.
coaeternum, de tummo, id est de siiiu Palris. Mitit, id Et opus est salvatione, quia dolores mortis, id est,
est in humilitate apparere fecit, qui invisibilis erat passibilitates illse quas habeo ex mortalitate roea,
in suis. Et accepit me, scilicet fermam servi, non circumdederunt me, id est, camem nieani. El itleo
angeli, non alicujus dignioris rei. Nusquam enim torrentes iniquiiaiis, ut supra, conturbavcrunt : pro-
angelos apprehendil: ef attumpsit me, id esl, corpus 'C pterea voluerunt me conlurbare. Dolores inferi, id
meum, quod est Ecclesia : de aquis mtittis, id est de esl dolores infcrioris mci, ij esl carnis meac, quaecst
multis populis, quia non solum congregavit eam de iufcrior pars mea; circumdederunl nte(id est, fortius
Judaea, sed de cunclis terris. Aquse dicunlur populii roe aroplexali sunt: el non miriira, quia prwoccupa-
(Apoc. xvu) ad hanc siraililudinein, quia perdeces- verunl me in primo parenle, scilicel in massa, laqttei
sionem el successionem, in dccursu semper siuit utl morlis, id est, causse morlalilatis. Ex raassa enim
aquae. Vel, deaquis multis, id esl de fluxii carnaliuroi coniraxi etsi non culpam, tamen poenanr. Ego aVitein
deleclaiionum, vel de multis baplismatibus. Quiai feci quod meum fuii : coufugi ad preces. Vel invo-
cum unum sit baplisma, et orania vitia ibi deraer- cavi, id est, in me vocavi Dominum remuiicraiorciii ;
guntur praeterila, sicut ^Egyptii deinersi sunt in marii in tribulatione mea, non illorum, quia illis noii pro-
Rubro (Exod. xiv), utnec unus superesset. Significatt fuit. lnvocavi Dominum, id esl, intus vocavi in corde,
enim mare Rubrura baptismum, qui sanguine Christii ubi libera est vox el exauditio prompla. Queiii.Domi-
sanclificalus et ruber factus est ad demergenda viliai num? Et ad Deum meum clamavi, id est, irremisse
polens : lamen dividilur secundum baptizalorumn egi. Vel invocavi pro me, clamavi pro raeis. Et
sequenlia merita. Alii enim sic baptizanlur, ut ini exaudivil de templo sanclo stto : quia eum invocavi,
ilia puritate maneant, ut ita toti niiinJi sinl, et nonu " non alium : vocem meam, factain pro me, non ad
indigeanl nisi ut pedes lavent a pulvere (Joan.:. humanum favorem : e( clamor meus factus pro meis :
xiu), id est, cogitationes ab illicitis. Alii qusedam a in conspectuejtts, id esl, in corde factus, vel irremissa
adriunt crimina, sed venialia. Aliis autem nihil pro-i- operatione, ubi praeslo est semper conspectu ejus,
dest, quia redeunt peuilus ad vetustatem pravee inlroivit in aures ejtts, id est, exauriiri meruit. Quam
vivendo, sicut legitur de illo mari : Qtti divisit ntaree exauditionem effecltisostcnilit. Data vel accepta veteri
Rubntm in divisionet (Ptal. cxxxv). Jcge per servum, commota est lerra. Resurgenle
Quot enim tribus fuerunt Israclilicae, totidem inn Domino, per quem lex adimplenda erat el invocanda,
partes est divisuni. Et quia me caput accepit etst commola est materialiter, et corda lerrenorum simw
assumpsit in membris, laudans invocabo Dominum. i. lilerde inflrielitate ad fldem, quod significabat ler-
Non solum vocabo Dominum, sed invocabo, id est,t, rsemotus. Et non solum terra, sed etiam Jurisea
in me vocabo, ut ipse sit et quod rogo, et a quo rogo,I. conlremuit, id est, simul curo Judaea tremuit lol.t
Et boc faciam laudans, id est, laudabililer vivens. i, ferra, scilicet genlililalis lerra, id esl, terreni
Talibus cnim hostis promerelur Deus. Et hoc rooric o onines tiniuerunt. Quare liinuerinl post subjnngit;
m REMIGII ANTISSIODORENSISOPP. PARS I. - EXECETICA. 223
El non sotum minorcs , sed ctiam fundamenta mon- A minitm, ct coctera usque huc, Inclinnvii cw os : refe-
tium, idest, principes majores, ut Gamaliel legis remus hoc ad incafualionem Christi, et o tendimus
doctor, et Joseph ab Arimaibia, in quibus minores quo ordine supcriora sint facta. Inclinavil Deus Pa-
principes confidebant: conturbata sunt dcpeccatis, ter cmlos, idest, sunima irais conjunxit, coeleslia
ef commola de infidelilate ad fidem : vel, fundamenta terrenis, divinitatera mortalilali. Et des end.t, iJ
moniium, id est, spes lerrenarum rerum, in quibus est, se hoc modo minoravil, formam servi accipiens
montes, id est superbi, confidebant, conturbala (Phil. n). Et caligo, id est obscnrilas, Scri lurarum
sunl: quia non confidebanl in eis horaincs ut prius, quae fuil in prophetis, sub pedibtts ejtts, i est apo-
postquain audierunt: Omnis caro fentim.(I Peir. i); slolis. Ul illud : Tunc aperuit illissensum u inlellige-
et: Prseterit mundus et concupiscenlia ejus (I Joan. rent Scripturas (Luc. xxiv). Vel, caligo, i 1 est, illi
H). Unde illud : Et atcendet Dominus nubem levem qui prius caligine peccalorum obvoluli crai t, cogno-
et ingredielur jEgyptum, et confringentur idoia JEgy- sceiiteseum, fuerunt tub pedibttt ejus, i esl affe-
pli (Isa. XIX).Et Aposlolus ad Timotheum : Prwcipe ctionibus, id est, venerati sunl cum. .Vels pedibut
divitibtts hujus swculi non confidere in incerto divi- ejus fuit caligo, quia mnndttsettm non cogno il (Joan.
tiarum (I Tim. vi). Aliter : Fttndamenla moniium, i). Aliler : ef caligo, id est, obscuritas el 1 iiicom-
id est idola, in quibus monles, id est dsemones, co- B prehensibilis sub pedibus ejus, id esl, in ca e laluit,
lebanlur : Vel, montium, id esi, in quibus monles, scilicet diviuilas Verbi; qttalilercunque ho dicatur
id est, superbi hujus sseculi confidebant, conturbata quod sequilur, scilicel: Ef ascendit super urubim,
titiit, id est, confusa vel dissipata : et commota de sic conlinuatur : Ego dixi, Inclinavil cwlos t descen-
cordibus homirium, vel de honore illo priori. Sive dil: et lamen licet in humanilale descenriil pcr Di-
lioc modo, sive illo accipiantur, conlurbala sunt et vinitatem ascendil super Cherubim, id est allus et
cominota : ideo quoniam iralus est eis, scilicet Do- incoinprehensibilis; etlux inaccessibilis fui illis qui
minus, id est, iram suam el futuram damnationem ftierunt Cherubim, id est pleni scientia quanlo
iUis innoluil. Unde illud : Genimina viperarum, qttis enim raagis ad eum acceditur, tanto magi ipse re-
vos liberabit a ventura ira? Facite ergo fructus dignos eedil; quanto plus scilur, eo magis ignorat . Ascen-
pmnitenlim (Luc. m). Hoc modo commota sum. dit super Cherubim, id est, transcendit omn m scien-
Atcendit fumut, postqtiam cognoverunl pcccalasua, tiaro et cogiiationem perfectorum; ef ut oslendat
kl est, lacrymosa deprecatio; in ira ejut, id est, in quam inaccessibiliter recessit, dicil: Voiar , i<lest,
cognitione irae ejus. Funiiis fit ex duabus rebus, ex in alium se extulit, non semel, sed ul d ci possit
igne et aqua. Per ignem coraptinclio, per aquam la- quolies et quanlum, votavit sttper pennas v ntorum,
cr.ymae,per fumnm, ul dignum est, deprecalio; ul C id est, super agilitalem omniura spiriluui . Nullris
iJlud : El atcendit fttmus aromatnm (Apoc. vm). El enim spirilus adeo velox est ut eum possit compre-
posl: Qum tunt oralionet sanctorum (Apoc.-v). El hendcre, sive aniina sil, sive angelus. Alit r : exal-
post fumuni ignis exarsit, id est charitas , a fucie taliis est super plehiludinem scienlise, ut emo ad
ejttt, id est a cognitione. Cognitio enim Dei eos ad euin perveniat nisi per charitalem. Plenii do enim
amorem suum accendit- Carbones tuccensi suni ab legis charilas (Rom. xm). El ne aliquis illu i corpo-
eo, id est, illi quibus exslinclus eral amor Dei in reis imaginibus inforroarc velil, incompreh nsibilcin
prirao parente, modo succcnsi sunt, ilhiminaii pcr ponil. Volavil, inqiram , super pennas veni rttm , id
gratiam Dei accepla luce verilatis. Unde illud : Fui- est, geminas charilalis vel virlulum alas s- nciariun
tlit aliquando lenebrm, nttnc autem lux in Domino aniraarqm ; quse licet tollanlur in auras li erlalis ;
(Rom. III). Si ad incarnalionem Chrisli referimus incomprehensibilis est illis scicniia Deita is : sua
quod dicium cst: Mitit de tummo et accepit me; sic eniiii charitas oinnium praecellil cbaritatei , et sua
istud legimus : Inclinavit cwlos, quasi quaeralur, virlus omnem virltitem. Posuil tenebras tibulum
quomodo carbones siiccensi sinl ? Inclinavit cmlos, suum, idest, fecit ut lenebrosi essent, i quibus
idest, bumiliavil justos virlutibus subliroalos, ut ipsi lalcnler salulem suorum operaretur : t illud :
descenricrent ad omnia loleranda. Et quia Dorainus v Virga furoris meiAstur (Ita. x), ipse vero n n cogno-
jn eis est, el ipse cura eis descendit. El tamen cali- vit. El quanquam in caiiginosis operaretur occulic,
go, id esl, caliginosi fuerunt, tub pedibus ejut: quia lamen in circuitu ejut tabernaculum ejut, i esl, ta-
quamvis calcarenl eos secundum exterius, tamen bernaculantes et iiiililanles ei in circttitii e issunt,
conculcabantur ab eis quantum ad interius. Alitcr : id est, eum manifeste operari cognoscu et per
Inclinavit apostolos faciendo eos condescendere no- eos ipse manifeste operattir. Et opus fuit per la-
strae capacilati. El hoc modo caligo, id est caligi- bernaculanles, id est apostolos, aperto ope arelur :
nosi, sub pedibttt ejut, id est sub affectionibus, facti quia tenebrosa aquain nubibus aeris, prm f Igore in
lioni. Vel, caligo, id est, diabolus conculcalus est. contpeclu ejut, id est, obscura doclrina fuii i propbe-
Et atcendil tuper Cherubim, quanquam descendit; tis continentibus aerem, id esl aposlolos. I eorum
quia ipsa quaeputabalur descensio, polius fuit ascen- enim doctrina apostoli coiisistunl. Obscura fuil do-
sio. Si autem ordine legimus supcriora, dicendo : clrina prophelaruin prm fulgore in conspecl ejus, id
Protector metts el corntt salulis mem, el susceptor cst, ad comparationem illius splendoris et i lius ma-
meus: el qtiia suscepiormeus, laudans invocaboI)o- nifcstationis, quae fit illis qui smit n coinpc lu ejus,
229 ENARRATIONES IN PSAI.MOS. ir,o
id est, qui ei.m viderunt cl cognoverunt, ul aposloli. A lislas : ipse eos misil, non ipsi. Vel sagitlus, ,d est,
Aliter: Posuil lenebras, i<lesl, corda hoininuin quae: verba sua. Et dissipavit eos, scilicet ad quos missi
tenebrosa sunl, quia non videnlur, talibulum suum, siinl. Alii enini sngiltali sunt ad morlem, alii ad
nl in eis lateret per occultam spem ; et itlco in cir- vilaro. Aliis sumus odor morlis itt morlem, aliis odor
ciiiiu ejus tabernaculum ejus, id est, aperle ci mili- vitw in vilam (I Cor. n). Vel, dissipavit eos, scilicet
lani tabernaculanlcs. Aliter : Posuit tenebras lalibu- qnos niisit. Misit euim eos in universum niumluro
iumsuum, id esl, in obsciiritalibiis sacranicnlorum i (Marc. xvi). Fulgiira mulliplicavit, id est miracula ;
hilere voluit. El tamen in circuilu ejus tabernaculum iit ilhiil : Deo cooperanle el termonem confirmante,
ejus, iJ est, labernaculantes ei, adeum sc converlunl: sequeniibus signis (Ibid.). Et conlurbavil eos ad quos
ct eum se babere veracilcr iu illis sacramentis co- missi sunl, id est ad punctionein et poenitenliam
gnoscuiit, vcl veraciter per illa sacramenla in eis1 commovet. Ef tur.c apparuerunt fontet aquarum, id
operatur. El quia dixit, in circuilu ejtts labernaculttm1 cst, aposloli et evaiigclislae, in quibus erant aquse ,
ejits, nc quis pulel se non aliani clarilicalionem1 id esl, varia dona Spirilus sancli, apparuerunt, id
adeplurum nisi hanc scilicet qtiod Deum per sacra- est, aperte praeriicaverunl de Christo, ef per eos
nienia habet, stilijuiigil: Tenebrosa esl aqita in nu- revelata,\d est delecla et aperla , sunf fundamenia
b.bus aeris, id est, el in aerc, id csl apostolis, in o orbis terrarum, id csl, scripiurse prophetarum ,
nubibtts aeris, id est prophelis. Tenebrosa esi aqua, iti quibus lolus orbis, id est Ecclesia , fundata
id esl doctrina : nttlli eniro einii laudare et explicare esl, vel aquae lalenles, scripla propbetarum :
verbis valcnt siculi est. Prw (ulgore, iJ est, adI fonles aqtiarum, exposilores eoruin illi morio ap-
comparationem illius fulgoris, id est illius claritudi- paruerunl, ut Anguslimis, Hierouymus el alii. Et
nis, quae erit in conspeclu ejus, iri esl in visione per eos revelala sunl fur.damenia orbis terrarum ,
ejus, cum videbimus eum sicuti est (I Joan. 111),et ut supra. Vel, fontes aquarum , id est, renali
cum fulgebuntjusti sicut sol in regno Palris eorum aquis baptismatis. El hsec omnia, o Domine, ab in-
(Malth. xm). Secundum superiorem modum ubi di- crepatione lua facta sunl: tti enim increpasli eos salu-
ximus, inclinavit catos, id est cceleslia, Deus factus bri increpatione : 0 slulli et lardi corde ad credendum
homo descendit: possumus dicere, Posuit lenebrat in omnibus quw loculi sunt prophetm (Lttc. xxiv)!
latibulum sttum, id esl obscuras Scripluras. ln cir- Aliler : Dixi quod Dominus misil sagitlas suas, ct
cuiiu ejus tabernaculum ejus , id est, illi, qui circa conlurbavit eos : fulgura inuliiplicavil, et coiitur-
eum fuerunt el eum viderunt, ul aposloli, luberna- baviteos; sed hoc faelum est ab increpatione tna,
culum ejus fuerunt, id est, aperte niililaverunl, ct Domine, non a sagillis, n'on a fulguribus : seri ab
aperle eum docucrtmi. Quasi dical: Et haec ejus in- 'J inspiratione spiriius irm tum; quia lu inspirasli cos
carnalio et manifeslatio non subila, quia aqua, id illo spirilu qtii eis nolificarel iram tuam, ttt :t timore
est, doclrina bujus manifestationis fuit in nubibttt hiciperent. Domine, a ttmore ttto pariuiivimus (Isa.
aerit, el si tenebrosa, id est obscura. /n hoc enim xxvi). Misi( desummo el accepit me. Si ibi riispensa-
verbum est verttm, qttia aliut etl qui teminat, et alittt lionem incarualioiiis Christi accipimus, ubi dicluni
qui melit (Joan. iv). Alii laboraverunt, et vos in labo- est. lnctinavit cmlos et descendit, isttid sic accipia-
res eorum inlroistis. Prophelaeseminaveriint Chri- mus, qttasi et hsecomnia isto modo facta sunt. Misit
stum et ecclesiastica instiiula, aposloli aulemmebsue- Deus Pater scilicet Spirilum sanclum de summo, id
runl. Nubet tramierunt. Quasi dicat : Per labernacu- est de c.celis, vel de sua celsiludine : ef accepit, id
lanles, id est aposlolos, nubet transiemnt, id csl, pro- est, corpus meutii. El taliter assumpsit me, id es",
phetise iranslatse sunl a Judseis ad gentcs: vel, nubes meos de aquis mullis, ut supra. Hocmorio assumpsit:
transierunt, iri est, obscuritas Scripiurarum revelata Eripuit me caput de inimicis meis fortissimis, do
est. Hieronyuius: Prw fulgore in conspecluejus, iri est, Juriseis in passione, de diabolo et cjus angelis in
prae claritale spirilus quem acceperunt eum viden- inferuo; (ortissimis, quia morti me tradideriint.
tes. Nubes, id esl apostoli, transierunt, de Juriseis, -. Fortis est qui noslra lollit, forlior, qui nos ipsos
ad gcntes scilicet Spitilu sancloeos ducente. Grando laedit : fortissimus, qui interficit. Et ab his ctiam
fuit in illis, id est, lerror et comminatio futurae qui oderunt me, in corpore sciliccl, qui oriio mci
poenac,contundens vitia houiintim. Et carbonet ignit, multos persequunlur. Multi enim non virieruni, ct
. id est igniti, incendentes corda hominuin ad com- lamen odio babuerunl. Et opns fuil ut eriperci,
punctionem infiinorum, et desiderium siipernorum, quoniam confortaii sttnl stiper tne, id est, praevalue-
Qtiasi dicat: Et hoc non ex ipsis apostolis, quia in- runt mihi in came. Si ad Chrislum, ah his qui ode-
lonuit decwlo Dominut, id est de aposlolis. Exponit runt me, id esl, qui millamaliam causam habuerunt
quod dixit, intonuil. Et Altissimus, scilicel ille qui ut essenl mihi inimici, nisi solum odium. QuoriOdio
yolavit super pennas venlorum, dedit vocem suam, habuerunl, in ltoc palel quoniam conforlati sunl, itl
non illorum. Non enim vos eslis qui loqttimini, sed est, tmanimiier insurrexerunt super roc. Quomodo
Spiritus Patris vestri qui loquitur in vobis (Matth. x): conforlati sunt, ostendit. Prwvenerunt me, id cst,
inlonuit, id esl, lerribililer praedicavit. In qua voce prsevalueruni mihi exlerius. /n die afjliclionismem, id
fuii grando et carbonesignis. Ipsederiil vocem suam. est, in lempore mihi constiluto ad passionem mese, id
Et mitit tagittat suat, id est, apostolos vel evange- est, ftiihi ulili, non eis. Prwvenerunt in dieofflictionis,
251 ItEMlGII ANTISSlODOUENSISOPP. PARS I. — EXECETICA. 232
sed hon prcevcnienl in die clarificatronis. Et faoc A facias, seri ejusperversio, scilicela lcav sio, fa-
ideo, quia (ac.tus est Dominus pfotector meus (Psal. ciet le a miscricordia in judicium verti; iit in Levi-
me perversi, et ego mbulabo
txxv) in capite el in membris, ef protegendo eduxit tico : Si ambttlaverilis a
me capul in latitudinem, .geniitim scilicet, quia prius contra vos furore perverso (Lev. xxvi). Al er:Re-
in sola iudaca notus, post inortem iu omnibus gen- vera relribuet mihi, id est meis, meriluni, cundum
tibus, vel hoc modo prolexil meos, ne devocarentur. jusikidm medm: el hoc in futuro, id cst, in onspectu
Etiuxit me in illis, et ine in eis. Eduxil, id est, luo; quia hic cum tancto sanclus eril, id st, san-
exlra anguslias carnis duxit per speiu in latitudi- ctus le sancluro habebit, et innocens inno entem :
nem fulurse retribulionis, ubi nulla eril anguslia •: et cum electo a te prius, ul illud : Non vo me ele-
vel hic eduxil in laliludinem charilalis, ut etiam gitlis, ted ego elegi vos (Joan. xv), electus eris, id
initnicos diligerem. Hoc modo edtixil rae capul in est, de omnibus delkjet. Cum perverso pe erteris ,
laliludinem gentiiini: Salvum me fecil, resuscilando. id est perversus faabebit ie perversum , rsecipue
Vel hoc modo eduxit meos in laliludinem , qiria Judaicus populus : qui cum Deum tnium col lerit, et
nie capul eorum salvum fecit, quohiam volttit, non ejus mandata acceperil, videns gentiiem TCipi, tiui
Rieriln meo. Amavit enini me foedam , ut facerel scmper idoia coluit, dixit: Non ett wqua via Do-
piilcbrain. Ejus voltmtas meam voiuntatem prse- g mint (Ezech. xvni). Ueo perversus Judaic s popu-
venil. El tainen quanquam exgralia iilis lOlura sit, Itts habel lc pervefsum, quoniam tu pop um hti-
retribuel mihi Dominus in die darificationis secun- milem salvum facies, el oculos superboru humi-
dum justitiam meam, id est, secundum humililalem tiabis, id esl.quiatu superbis resistis, u Judseis,
el obedienliani mcam, cum tamen nonsitmea. Et et Iiumrlibus das graiiam (Jac. iv), ut nlibus ,
tecundum puritalem manuum mearum retribuet mi- ideo oculos superborum humiliabis, quia lihil vi-
hi, id esl, innocentiam opermn. lUa est vera in- dent nisi per alium. Vel hoc videlur perv rsis, id
nocenlia, quae ncc sibi nocet, nec cuiquam. est, veram justiliam ignorantibus perverst , quod
Oslendil illam justiliam. Quia custodivi vias Db- confilenles peccata sua salvos facies, quos Ui daro-
mini, id esl, uiandaia, Nec impiegessi a Deo meo. nare solent. Et quoniam tu populum h milein,
Hocmodo custodivi, aconlrario. Ideo cuslodivi, quo- id est , confitentcm libi peccata sua , e se ac-
niam omnia judicia ejus in conspectumeo, id est, in cusanlem , le justum ponentem salvabis , ideo ,
mente mea. ln oroni opere meo semper attendi jtiJi- Domine Deus metis, illumina tenebras m at , id
cia ejus, quae sunl qualuor : duo depraesenti, el duo cst, fac me interiori oculo videre cl cogno-
de fuluro.Flagella corrigendorura, et tentationes pro- scere peccata et ignoranlias meas : ideo le hoc
bandorum, praemiajuslorum, pcena impiorumi Et in 6 peto, et non ab alio , qnoniam lu iltumin s lucer-
hoc palet, quia juslitias ejus, idest mandata, cuslo^ nam meam, id est oculum interioris homii °s, id est
divi, quod esl dicereper conlrarium, non repuli a me. intelleclum; quia sicul lucerna per se noi lucel (
Alia csl jusliiia Chrisli, alia hominura. Justitia sed aiiunde accipit lumen, ita intellectus inlerior
Cbristi est pro aliis pati; ut illud : Oporlebat non videt quse recla sunl nisi a lua luce. S cundum
euin qui iuultos filios adduclurus eral in glo- aliam vero sententiain hoc modo conlinuau : Quia
riam Palris, auclorem salutis eoruin, per passio- cum sancto sanctus eris, id esl, quia null s potest
r.em coiisiininiari (Hebr. u). Hucusque Chrislus esse sanclus sine te sancto, ideo, Domiie Deus
de se lantura, ab illo loco : Et retribuel mihi Domi- tneus, iltumina lenebras meas, id cst gen les, qui
nus. Nunc de meinbris. Et ero inmeinbris meis cum adhucsunt lenebrae, per mei autem prsed tinatio
eo hoc modo, quia iinmaculatus. Nota quod lion nem illumina, per fidem vocanJo da illis ogniiio-
dixit, sine peccato : sed immaculatus, id esl, sine nera tui : qttoniam tu iltuminas, non alius, cemam
criminali peccato, quod qui facit, non est cum eo. meam, id est, illos qui jam illuininati suut, pnstolos
Et hoc non, ad tempus, sed observabo me ab ini- el alios fideles. Ideo ie hoc rogo, quia tuun cst hoc
quitute mea, id est, perseverabo in imiocenlia mea. facere, scilicel quoniam tu populuni liurail ra, gen-
Et ideo refriduef mtfii Dominus in membris meis se- D lilem scilicelj salvum faciesj se humilianien el con-
cundum juslitiam meam, ilt supra. In censpeclu ocu- iitciitcm peccata sua. Notandum quod 1 ccrnani
lorum ejtts. Qusejustitia et puritas non fuil ad lau- singulari, tenebras vero plurali numero poi i : idco
rieni liufflanam, sed in couspectu Dei, ut ille solus videlicet quia quicunque Jucent una luce lucent,
Videret quantum ad merilum. Yel> retribuet milii in qui autein erranl diversis erroribus erra it. Idco
conspectu oculorum ejus, id est, cum eum vidcbe rogp ut illumines oculosquiadhuc sunt in 1 nebris,
facie ad faciem, non per speculum (IGor. xm). Et vel ut pcccala cognoscere facias, aaoni tu, o
revera retribues, quia cum sancto , iri est, cum eo Deus, in le eripiur a tentalione, et non in alio, id
qui est vere sancliis, sanctuseris: tu natura sancius, est, a spirilu luxurise et avarilise. Et in Domino
eris sancius cuin illo, qui erit gralia sanctus. Tua tneo, non in idolis, transgrediar in meis mrnnjj
sanclilas ejus sanctilalem in eo prsecedit, et in co quem superbia erexit inler creaiuram et Creato-
operatur, et ideo scio qttia opus misericordiae tttae rem, peccata peccalis augendo : illuro trai ibo per
coronabis : siuiiliier et in aliis accipitur usque Et bumilitatem, subdendo rae Creatori roeo. N no venit
'
cum perverso \erverleris : non tit eum peiversum ad me, nisi Paler meus traxerit eum (Juan. •;) : vel
<m ENARRATIONES1N PSALMOS. 234
ego caput in te Patre eripiar a lentatione, Judseorum, JA meam, id est charitatem non admiltentem in se ma-
ct itt Deo meo, id esl Creatore meo, non in roanu- culam alicujus gravis peccali, scilicet quse omnia
faclis diis, transgrediar murum in illis, qui fuluri vitia excludit, et omnes virlules admittit, per quam
sunl mei prseordinatione. Et hoc est quod sequilur : viam secure ad eum venirem. Unde in Canlicis can-
Deus meus Creator, qui solus potes, eripies me de licorum : Ordinavit in me charitatem (Cant. n). Vel,
contradiclionibut populi, Judaici scilicet qui milii virlute, id est continentia, quse latos sinus cupidi-
sempercontradixit.iVonesf hic homoaDeo (Joan.rx). talis et luxuriae et aliorum viliorum restringeret: et
El: Dwmonium habet (Ibid.). Alii dicebant, qitia in hoc apparet liunc solum esse Deum recreatione,
bonut est : alii dicebant, non (Joan. vn). Et consli- et ideo jure diligendus. Et illc est Deus meus qui
tues me in capul gentium, ut inc habeanl caput. Pro perfecit pedes meos, id est, perfectos in virtute et
una Judsea dabis mihi, Deus, gentes. Et vos, qui au- scientia fecit apostolos meos, de quibus dicitur :
ditis me nominare eum Deum meum, facite eum Bealipedes pacem portanles (Isa. i.n): tanquam cer-
veslrum Deum, ideo, quia impolluta via ejus, per vorum, ut Iulum et spinas hujus vilae Iransilianl, ut
quam venit ad vos, id est, incarnatione mea sihe ait Apostolus : Arbilror omnia ut stercora (Phil. v).
virili admistione : vel fides per quain ad eum veni- Et sttper excetsa slatuens me, id est, meos apostolos
tur, ideo impolluta, quia iropollulos facit. El quia B videlicet lales fecit, utnon eis sufficeret neglexisse
rloquia Domini igne examinata, id esl, pura et ptir- omnia terrena, et habere eonversalionem in coele-
gata per Spiritum sanctum, quia prolulit facientia stibus; sed,quod roaximum est, obtutu rationis suae
examinatos, id est purgalos. Et quia proteclor est in ipsum sumnium bonuro irreverberatis oculis
omnittmsperantittm in se, ideo in eo sperate. Polest aspicerent, ut bealus Joannes oronia transiliendo
ct islud ordine legi, ut ita dicatur : Revera trans- dixit: /n principio erat Verbum (Joan. i); vel, per-
grediar murum in Deo meo : per naluram Deo, per fecit pedes meos, id est, affectiones meorum in virlu-
gratiam meo; quia Deus meus proteclor esl omnium tibus, ut essent lanquam pedes cervorum, ut supra.
sperantium in se, id est, qui eum habent Deum suum. El super excelsa staluens me, id est, anchoram spei
In eo merito est sperandum, quia impolluta est via illorum in ccelestibus fixit. Et ille est verus Deus,
ejut, vel qua ad nos venil, id est cliaritas, vel qua qui docet manus meas ad prmlium, id est, operarios
ad eum venilur, id est fides. Non est polluta, ut est meos -aposlolos, scilicet mihi militantes. Quos vocat
via deorum non verorum. Quem ergo frttcttim habuis- pedes, eosdem vocat roanus, diversa similitudine, ut
lis tunc in Ulis, in quibus nttnc erubescitis (Rom. vi) ? iltud : Esloteforlesin bello, et pugnante cum antiquo
Et quia eloquia Domini igne examinata, id est, pura serpenle (7 Pefr. v; Apoc. xx). Et potuitti ut arcum
et vera, quod eloquia falsorum deorum non sunt: Q wreum, id est, inflexibilem et irrcmissum, bracltia
Spirifus enim sanclus ignis contument, qui ea exami- mea, eosdem doclores qui brachia dici possunt,
uavit, disciplinw effugiet ficlum (Hebr. xn; Sap. 1). quia tolam terrani amplexali sunt praedicando. Ssepo
Vel, igne examinala, id est, in tribulationibus pro- in sacra Scriptura siinililudo ab impossibili sumiuir,
bata : boc roodo, quia prolector est omnium speran- ul hic : quia arcus sereus non invenitur, sed si inve-
lium in se. Et benepotesl facere. Nam quis Detts alius, niretur, tales isti essent. Aliter: Qui docet manus
est dominus regeneralione prwter Dominum, illumi tneas, id est opera meorum : ad bellum, id est, qui
scilicet, cujus gralia regenerali suinus? Attt quis; sic docel meos operari, ut possint pugnare adversus
alius Deus est Deiis crealione prwter Deum nostrum ?> insidias diaboli : Qttia non ett nobit colluctatio ad-
Aut liic, aut alius? Sed non alius, quod per hoc os-, versus carnem et sangninem (Eph. vi). Unde illos
lendo. Deus qui prmcinxit me tirtute, est Dominusl sic doccl : State ergo succincli lnmbos vestros in
recrealione, qui prwcinxit me caput virtule, id est,, charilale, induli lorica justiiiw (Ibid.). Et posttisti
apostolis virtuosis. Vivo ego, dicil Dominus, quia om- ul arcum mreum brachia mea, id est, bonas iiilen-
nibtts hit velut vestimentovestieris (Isa. XLIX).Etpo-. tiones meorum irremissas fecisli, ad similitudiriem,
suit immaculatam, id est sine crimine, viam meam,, quia brachia extenduntur, ita et intentiones. Et ut
id est, viam meorum. Aliter : Prmcinxit me virtute,, D non deficerem, dedisti mihi proteclionem satuiis tuw :
idest, meos qui erant Jluxi diversis erroribus infide- lioc modo scilicet, Dextera tua sttscepit me ih inein-
litatis, vel carnalibus deleclationibus. Prmcinxit vir- bris meis. Dextera tua, id est, dignitas et propi-
tute, id esl, sobrielate quse haec restringit. Aliter :: lialio, assumpsit humanitalem meam, vel dextera,
Prseler alias virtules qua3 daturus erat, prmcinxit', id est, auxilium tuum : qtiod in hoc apparet, quia
me, id est meos, virtuie, id est fide, quse singulariler• disciplina ttta correxit me in finem, id est, casligatio
est dicendavirtus propler eminentiam el digniiatem,, etflagellatio lua, virgasive baculus, scilicet ablatio
cum sit fundaroenlum aliarum virtutum. Vel, prm- rerura, vel scgritudo, vel tribulalio ab aliis illata,
cinxit me virtute illa quse singulariter necessariai correxit me, id est raeos, si quando a mandatis tuis
erat ad hujusroodi cinctorium. Solius enim fidei estt recesserunt in finem, id est in me, qui sum finis, id
principaliter, ut qui fluxi sunt diversis erroribus in- cst consummatio vitse eorum, ut discerent mihi
lidelitatis per eam coarctentur. Undc alibi: Et fidess conformari : vel correxit meos in finem, ne lasci-
einctorium renum ejtts (Isa. xi). Et posv.it, id est,, viendo et prave vivendo non pervenirent ad propo-
ordiuabililer et finniter slatuit, immaculatam viami siium illud bravium. Quem enim ditigtt Pater, cor-
PATBOL.GXXXI. 8
235 REMIGIl ANTISSIODOliENSlSOPP. PARS I. — EXEGETICA. 236
ripil (Prov. iti). Unde Apostolus : Omnis disciptina A scilicet itlos non exaudilos, ut pulverem an faaem
in prassenli non videtur gattdii, sed mwroris, postea venti. Elatio eorum perdet eos, vel aridos et arentes
autem reddit fructum pacatissimum (Hebr. xu). Et imbre verbi Dei tradam ventis, id est, varii delecta-
disciplina ttta ipsa me doccbit perseverare el ad de- lionibus, ut ab illis diminuatur, si quid in eis soti-
stinatuhi fineni pervenire. Nota quod ipsa non so- dum fuil; «f ttttum platearim delebo eot illos ila
lum dextera, id est clementia tua, roc docet per- comminuios, delebo ut luttim platearum, sic t lutum
venire ad desjinalum finem, sed etiam flagellalio. quod in ptateis, id est latis viis jacet, ab h minibus
Et in illa disciplina dilatasti gressus meos, id est conculcatur etfoetet, ita ab omnibus istud c nculcari
aposlolos, per quos gradior in notitiam hominum. faciam : el polero, nam tu eripiet me de ontradi-
Dilatasti, id est, in tanta ampliludine intus po- clionibus populi: contlitues me in caput ge tittm, ut
suisti ut etiam inimicos diligerent, vel gauderent supra. Et merito qnia populus quem non co ovi ser-
in tribulatione : ita tamen ul essent sttbtus me, vivil mihi: gentilis populus quem non cogno , id est,
id est, ut me magistrum et praecessorem habeant, cognoscere feci corporali prsesentia vel leg s erudi-
quemadmoduni Pelro volenti procedere et dicenti tione, obedivit mihi. In audilu auris obedi it milii,
magistro suo Christo, praedicenti suam passionera, qui nec miracula vidit, nec meam prsescn iam. Ex
Domine, absit a le : responsura est a Domino, Vade g comparalione oslendit hos eligendos, illo repro-
retro, Satanas (Matlh. xvi). Et in hoc quia subtus bandos. Filii autem Judsei, qoos filio habui,
me sunt, non sunt infirmata vestigia mea in eis, quibus faseredilatem promisi, alieni, id est iaboli :
quia in omnibus me imitati srint, Sicut misit me de quibus dictum est : Vos ex pdlre dia lo estis
Pater el ego mitlo vos (Joan. vi). Aliter : Dilatasli (Joan. vni), menftf»sunf, dicentes, Hic sl fitius
grettus meot subtus me, id est, affectiones carna- Joseph (Matth. xm;Joann. vi) :vel, Vener ntdisci-
Jesmeorum adeo in dilalatione, id est in gaudio , puli et fttrali sunt eum (Matlh. xxvni); xhi, id
posuisti, ut in tribulaiionibiis suo superiori con- esl, ad meam utilitatem. Filii dlieni invele li sunt,
gauderent; ut nec caro resisleret spiritui, nec spi- id est, in vetustate primi hominis per ansere,
ritus carni: et in hoc non sunt infirmata vestigia nolentes conformari novilati mese; id inve-
mea, id est, iraitatores mei, vel prsecepla mea. Et lerati quia claudicavertinl a semitis suis, d esl, a
per illos persequar inimicos meos, incredulos bona suis pravis inventionibus claudicaverunl, non ba-
persecutione, vel aflectus carnales. Et comprehen- benles dextrum pedem, vel in lege spirit alem in-
d-amtilos ut me sequantur, qui prius prsecedere vo- tellectum, vel in fide Trinilalis Chrislum. lli cla*-
lefaant. Et nonconverlar donee deficiant, id est, donec dicaverunt, et me delere cogitaverunl; sed ominus,
carnales affectus subdantur spiritui, vel donec per~ C id est.ego «tuif. Unde Apostolus : Mortuus sl ex in-
secutores fiant iroitatores, confringam itlos persecu- firmilate carnis, Sedvivitex virtuteDei (II r. xui).
tores: maclabo quod sunt, et faciam illos quod Ideo RenediclusDeus metts, id est, augme lelur per
sum; vel carnales affectus confringam, id esl, adeo me el ita per me exaltetur, id cst, mag us appa-
carnera affigendo diminuam, ut affectionibns spiri- reat, Deus salutis mew; hoc modo e altetur ,
tus subdantur. Cadent subtus pedes meos, vel perse- Magnificani salutes regis ejus, id est, crcsccrc
cutores calcabunlur a meis, vel sub illorum dominio faciens salutaliones datasper riie regem eju hoc mo-
erunt. Et conculcabis leonem et draconem: vel car- do: El faciens misericordiam Christo suo D tid, eum
nales affecUis subdentur rationi. Et hoc non ex resuscilando, ef semini ejus, id est, im aloribus
me, sed ex te : quia tu prwcinxisti me virtute ad ejus rcsuscilando, intcrius perducendo -ab hac rc-
bellum : virlute, id est virluosis : vel me, id est , surreclione usque ih swcutum (II Reg. xxi , id est
meos prcemunisti virtute, id est temperanlia, quse in selemitatem. Meritoes tu a me benedice us, quia
maxime carnales affectusrestringit.Et per illosvelhoc tu es Deus qui das vindictasmihi de Judaic populo:
in modo inimicos meos dedisti mihi dorsttm, ut qui subdendo eum roibi: vel qui das potesta m meis
conversi esse noluennt, fianl aversi vel dorsum: ut ligandi atque solvehdi, ut illud : Ecce do bis pole-
qui prius volebant praecedere, sequantur. Et odientes D slatem calcandi super serpente: et scorpiones et super
me, id est, nolentes converti, permancntes in odio omnemvirtutem inimici (Lttc. %). Liberator metts de
pravo, disperdidisti: vel foris, lemporeTiti et Vespa- inimicis meis iracundis, me de Judseis cla antibus:
siani, vel intus ut nulla eorum vota rata essent; Crucifige,crucifige(Luc. xxm); Ecclesiam, b haere-
quod in hoc patet: quia clamaverunt, neceral quisul- iicis ; unumquemque de Ecclesia, a vitiis Et non
vos faceret. Clamanl enim quotidie Judaeivalida in- solum liberas, sed ab inturgenlibus in me xallabis
tentione pro salute, nec salvanlur : quia in Salvato- me, ponendo ad dexteram tuam, ubi ipsi ihil pos-
rem non credunt. Ad Deum scilicet Patrem clama- sunt: et tandem a viro iniquo, id est diabol , eripies
verunt, nec exaudivit eos : quia non clamant per me, id est meos, converlendo ab iufidelitale d fidem.
Mediatorem. Vel clamabunt in futuro positi in pcenis, Propterea confitebortibi, scflicet pro illa e eptione,
ut Mberentur: nec salvabuntur, quia Saivalor, ad Jaudabo te, vel confessionempeccatorum t i faciam
eos hic clamavit, et audire noluerunt. Quicunque in illis qnS nalioiies adhuc, id estnati, sed on sunt
erubuerit me coram hominibus, et ego erubescam renali. Et psalmum dicam, id est, bonse eralioni
ewn coram Patre meo (Lttc. IX). Et comminuameos, insislain, nomini ttto, id cst, ad Jautem t m, non
257 ENARRATIONES 1N PSALMOS. 238
meam: quia tu das et velle et facere pro bona vo- A j\ mente a terrenis ad ccelestia suoievati erunt. Tales
luntate QPAif.n). Magnificans salutes ad illuin ver- ewli enarrant, id est, evidenler narrabunt gloriaui
sum contihuatur: Exaltetur Detts salutis mew, ut Dei, hanc scilicet quod non ex operibus justitise quae-
supra dictum est. fecimus nos, sed secundum suarti misericordiam sal-
PSALMUS XVIII. vos nos fecil: et hoc est roagna gloria Dei. Omnes
INFINEM PSALMUS DAVID. enimpeccaverunl, el egent gloria Dei, jttslificati gratis
< Coeli enarrant gloriam Dei, et opera manuum (Rom. m). Et hoc est, enarrant gloriam Dei, id est,
< ejus annuntiat firmaincntum. Dies diei eructat ver- misericordiam exbibilam per Filium, in qua Deus
< bum et nox nocli indicat scientiam. Non sunt Io- glorificandus est. El opera manuum ejus annuntiat
« quelse neque sermones, quorum non exaudiantur firmamentum. Quod supra gloria hicopera; quod
« voces eorum. In omnem terram exivit sonus eo- supra cceli, hlc firmamenlum, diversa similitudine,
< rum, et in fines orbis terrae verfaa eorum. In sole id est, iiJem praedicatores Novi Testamenti a Spiritu
< posuit tabernaculum suum, et ipse tanquam spon- sancto corde conflrmati, et flrmamenlum facticontra
< sus procedens de thalamo suo, exsultavit ut gigas impetus ssevienlium, et hanc gloriam respiientinm :
< ad currendam viam; a sumrao cceio egressio ejus. annunliant opera manuumejus, id est, propria opera
< Et occursus ejus usque ad summum ejus: nec est B Dei,idest,eaoperaquse nullusfacere potuitnisi solus
< qui se abscondat a calore ejus. Lex Domini im- Deus. Et faanc annuntiationem faciunt ctim magna
< maculata convertens animas: testimonium Domini discretione, quia dies diei ertictat verbum, id est,
< Jidele: sapienliam prseslans parvulis. Justitiae Do- perfecti perfecliscum magnameditalione diVinitatem
< mini rectse, Isetificanies corda:
prseceptum Do- Verbi annuntiant, id est, sapientiani. Niinc autem
< mini Iucidum, illuminans oculos. Timor Domini dies, id est, illi qui iHuminati sunt a Christo vero
< sanctus, permanens in sseculum sseculi: judicia sole; ulillud : Itluxit nobis sol justitim (Mal. iv);
< Domini vera, justificata in semelipsa. Desiderabilia alii diei eructat verbum, quia eruCtatio ab intimis
< super aurum et lapidem pretiosum multum et dul- duciiur, et signiflcat doctrinam quae flt cum magna
< ciora super mel et favum. Etenim servus tuus cu- meditalione et intima cogitatione. Quod eructare
< stodit ea, in euslodiendis illis retributio mulla. bene jungitur ad Veroum, id est Divinitatem, scilicet
< Delicta quis intelligit? ab occullis meis munda me, ad sapientiam, quia sapientia est divinarum rerum
< et ab alienis parce servo tuo. Si mei non fuerint cognitio. Uiide Aposlolus : Sapientiam loquimur inter
< dominati, tunc immaculatus ero, et emundabor a perfectos (I Cor. u): quorum eriictaiitiuni Unus fuit
< delicto maximo. Et erunt ul complaceanl eloquia qui dixit, In principio erat Verbttm (Joan. i). Et
< oris mei, et meditatio cordis mei in eonspectu tuo C ^ nox nocti indicat scieniiam, id est, imperfecti
imper-
< semper. Domine, adjutor meus, et redemptor fectis ostendunl simpliciter btlmanitatem Christi:
< meus. i quse dicitur scientia, quia scientia est de humanis;
ENARRATIO. unde Apostolus : Nihil enim judicavi me scire inter
In finem psatmus David, id est, hsec bona exhor- vos, nisi ChristumJesum,et hunc cfucifixum (1 Cor. Ii).
tatio, quse in hoc psalmo intelligitur, est David pro- Nox diciinttlr imperfecii, quibus sol ille Verus non-
phetse dirigenlis infideles, prsecipue Judaeos quibus dum illuxit, qui noudum altitudihem divinltalis ca-
hsec prophetat, in finem, id esl, in gratia Christi, pere valent, tales non eructant verbum ; sed indi-
qui est finls et consummatio legis ei prophetarum. cant, id est, simplicibus verbis ostendunt scientiam,
Intentio Prophetse est in faoc psalmo ad exhortatio- id est incarnationem Verbi, vel possttnl dicere quod
nem et salufarem admonitionem commendare omni- illi iidem qui dies diei eructant Verbum, condescen-
bus, et prsecipue Judseis, gratiam Novi Testamenti, dentes parvulis Ecclesise, facti nox indicant nocti
consummatara per Christum : Quia lex per Moysen scienliain; uiiricillud : Lac vobis polum dedi, non
data ett, gralia etverilas per Jesum Chrislttm facla est escam;; nondum enim poteratis soliditm cibum capere
(Joan. i): ut credentes salventur, increduli aulem (I Cor. m). El hanc annunliationem faciunt in pleni-
eo gravins damnentur, quo magis illis innoluit. Com- D I tudine omniuni Iinguaruni, scilicel non sunl
loquelo},
mendat aulem faanc gratiara ex pradicatof ibus ejus, id est linguse, neque sermones, id est varielates, in
el ex discretione prsedicationis, et ex ampliludine ipsis linguis, qvorum sermonum vocesnon audianlur
ipsius praedicatioriis : quia omnibus linguis et in om- a prsedicatoribus Novi Testamenti: ita propfie, ut
nem terram. Et per auxesin, comparando eam ve- eorum sermones videantur, non aliense linguse.Unus-
teri legi administratae per servurn. quisque apbslolorura habuit oinnes lingtias; q.uod
Cmiienarrant gloriam Dei. Ac si dicat: Exteriores figurabal, quod ille quem prsedicabarit ex omnibiis
cceli enarraverunt, quando nalo Domino nova stella omniumlinguarum unusChristuscongregandus erat.
apparuit (Matth. n), et quando cceli aperli sunt su- Et quia omnes Ijnguas noverunt, ideo itt omnem ter-
per eum, et vox audila est: Hic ett Filius meus dile- ram exivit sonus, id' elt prsedicatio, eorttm, ld esl, in
ctus(Matth.m); vobis Jadaeis enarraverunt gloriam omnem ambilum terrse. feene eiivil, quia prius in
Dei, id est Filium Dei, in quo Deus Pater glofiosus Judtea praedicaverunt; unde illud : Inctpienles ab
apparuit. Et non solum illi exteriores cceli, sed etiaro Jerusalem quse est in medio lerrae (Lttc. xxiv): ibi
quidam inteiiorcs quorura auima sedes Dei est, qui enim nalus, ibi passus, ibi prius prsudicatus. Et in
259 REMIGIIANTISSIODORENSISOPP. PARS I. — EXEGETICA. 240
fines orbis terrw, jd esl, in adjacentes insulas verba A sibi occurreret, id est sequate esset, prseler su mum
eorum. Aliler : Non sunl loquelm, neque sermones, ejus a quo summo egressus est, id est Pa re. A
quorum non audianiur voceseorum. Quasi dicat: Nec tummo cmlo, id est a Patre, egressio ejus, et ccur-
ibi lantum enarraverunt illas linguas, vel glociam sus ejus usque ad summura ejus, id est, non venit
Dei illis linguis ubi eas didicerunt a Spiritu sanclo quod sifaioccurreret usque ad summuin ejus, id est
docti, qui eis apparuit in specie ignis, fcenum carnis usque dum rediit ad aequalitalem Patris, redii tamen
eorum consumpturus, aurum eorum probalurus; sed corapelenter acceplo. Aliter: Ccelienarrant orian
in oronem terram exivit sonus eoruro. Aliler: In Dei. Quam gloriam ? /n sole potuit tabern culum
omnemterram, id est, in omnes vocalos et sacra- tttttm. Potest et sic continuari: In omnemterr m exi-
menlis ecclesiasticis initialos. Exivit sonus eorum, vit tonut eorum, el in finet orbit terree verba orum.
id est prsedicalio, quse illis fuit sonus: quia aure so- Et ideo patet quodtn sole, id est, in aperto et n am-
lum corporis receperunt, et non aure cordis, quse pliludine, non in angulo aliquo lerrae, non in cullo,
est auris audiendi: talcs noroinantur tantum terrse. ut quidam hseretici dicunt, iabernaculum t m, id
Et non tanlum in orbem terrae, id est, perfectos qui est Ecclesia sua ; ut hoc sit dictum contra sereli-
se jam mente contraxerunl a terrenis, sed etiam tn cos quosdam,qui dicunt: Ecce apud nos est C rislus,
fines orbis lerrm, id est, excellenliores excellenlio- B transite ad nos. Hoc secundum Auguslinum. ec est
ribus. Verba eorum illis fuerunt verba, qui et aure qui seabtcondat a calore ejus. Hucusque fueru verfaa
cordis perceperunt, et opere compleverunt. Eorum aposlolorum : nunc redit Propbeta ad ver a sua.
dico, dicentium : Deus in sole posuit tabernaculum Quasi dicat: Et ideo quia tam potens est et f n ma-
tuum, id est carnem suam, in qua ad lempus Deo nifeste prsedicatus, non est qui se abtcondal, d est,
Patri militavit; potuit in tole, id est, manifestalione excusare possil a catore ejnt, id est, a cogniti ne vel
faonorum operum, quia infirmos curavit, mortuos a aiunere. Sicut enim magnus ignis calet et splen-
suscitavit, peccalores juslificavit. Unde per contra- det, ita Christus calet; quia nullus est qui on faa-
rium : Qui araat tenebras, odil lucem, vel, in tole, beat aliquod munus suae gratise quo eum possU
id est in labore, ad exemplum suoruin. Aliter : Ta- agnoscere, nec etiam paganus aliquis. Nullus se ex-
bernacttlum, id est Ecclesia in qua militat potuit in cusare polest de cognilione, quia nullus est v cuus a
sole, ut supra. Et, ut suse Ecclesise prseberet exem- munere. lnvisibilia enim ipsiusper ea quaefac sunt,
plum bonse operalionis et laboris, ipte tanquamspon- inlellecta, conspici possunt per rationem ho inibus
sut procedent de tltalamo tuo; ad similitudinem datam (Rom. i). Et non mirum, si nullus s possil
sponsi, qui exiens de thalamo, id est nuptiali lecto, excusare de hac gloria; quod eam non possil iitelli-
incedit variis ornamenlis ornatus : ita Christus de C gere vel observare, quia lex Domini, id est lex raliae,
utero beatse Marise, in quo sibi sponsam, id est Ec- quse est Cbristus et ejus mandata. Lex enim p Moy-
clesiam suam, assumendo nostram carnem copula- ten data ett, gratia el verilat per Jesum C rislutn
vit, omnibus virtutibus ornalus exivit; et prsecipue facta est (Joan. i). llla lex Domini immacul la, id
humilitate, qua superbiam inimicierat destructurus. est, immaculalos faciens, quia lex servi m ulata,
Ipse taliter ornatus extultavit, id est, exsullanter propter difficultatem prsevaricalores faciens. ubere
ivit, ut gigas, id est ut forlis, ad currendam viam, enini potuit, non adjuvare ut impleretur. ic per
non ut delinerelur in via; humilitate enim per cha- auxesin novam legem coramendat, comparan o eam
ritalem fuit infra omnes, majestate vero supra om- veteri. Vere immaculata, quia convertensa mas a
nes. Ejus charitas et humililas non est passa eum servitute in libertatem: a timore in char tatem.
relardari, ut dedignarelur pati indigna corporis et Jam non dicam vos servos, sed amicos meos (Joan.
abjecta. Potentia vero ejus divinitatis non permisit xv). Vel lex servi convertebat manum vel culum
aliineri in morte, nec nlla adversa formidare. Ideo timore; haec animas convertit ab illicili more.
in via cucurrit; non est detentus in via. Quam viam Testimoninm Domini fidele, quia non fallit: nihil
ipse subjungit. Atummo codo egretsio ejtts, id est, a enim testatur quod non sit veruin. Tesli onium
Patre procedit Verbum, qui summum ccelum dici D servi infidele, quia ssepe fefellit: male ta en in-
potest, non essentia majestatis.quae una est in Iribus tellectum Vetus Teslamentum , scilicet ca aliter,
personis, sed ordine quo hominibus notificari vo- lisecdicilur operari. Nam per se lex illa et a Do-
luit. Primum ccelum est Pater et summum, quia ab mino est, et sancta, et immaculata el non fall t. Tibi
eo procedit Filius, id est, voluntas per quam orania daboterramhancelsemini tuo(Gen. xv), carnali r hoc
operalur : quse non est aliud in essenlia quam ipse acceperunt, et ideo decepli sunt, multi eni illain
est Pater, quia in Deo nulla est diversitas, nullum non viderunt, et alia hujusmodi multa. Lege vocat
accidens. Secundum ccelum est Verbum a Palre idem quod testimonium : lex est, quia coerc l. Te-
procedens. Tertium ccelum est charitas, id esl, di- slimnnium in promissis, hoc modo fidele: Sap entiatn
lectio et concordia voluntalis Dei Palris : quia nuii- prmstans parvulis, id est, sapienter scirc et perari
quam ejus voluntas mulalur, vel ab eo dissentit. Et omnia quae audivi a Patre meo, nota feci eis Nemo
occursus ejut utque ad tummum ejut. Sic ipsuro Vcr- novit Palrem niti Filittt et cui volueril Fili reve-
bum quodammodoprocessit a Palre, quando in carne lare (Matlh. xi): parvulis, id est liumilibus. Cotifi-
assnmpta se manifeslavit, ul nihil invenirel quori leor libi, Domine Paler, qttia abscondistihmca apien-
iH ENARRATIONESIN PSALMOS. 242
ttbttt, et revelasti ea parvulit (Lttc. x). Testimoniuro A tuo. Elenim servttsfuus eustodit ea, id est, justtis
servi fuit infidele, quia haecabscondit parvulis. Unde qui non servat, non diligit: Si diligilis me, man-
Dominus: Vm vobis, Scribm et Phariswi, qui habelis dala mea servaie (Joan. xiv). Et merito, quia in
claves sapienlim; nec vos intratis, nec alios inlrare custodiendis illis retribtttio multa, non solum in fu-
permittitit (Matth. xxm). Juttitim Domini rectm: ejus luro, sed etiam in praescnli. Nunquam enim virtus
justificationes.quas ipse docet, sunt rectae; quia quod est sine prsemio, sicut nec vitium sine pcena : faa-
jubet facere, ipse facit; jubet verbo, quod monet bet enim hic pfsemium bonae conscienliae, ille vero
exemplo ; servus autem saepe docet, quod facere vel supplicium de prsemio viliorum ; aut virtus est
non potest vel non vult. Alligant enim onera gravia inane nomen , aut recte petit inde praemiumexpe-
et importabilia, et imponunt in humeros hominum, riensvir. EtApostolus: Cogitationum acctttanlium,
digito autem suo nohint ea rnovere (Ibid.). Lmtifican- attt etiam defendentium(Rom. n). Multa est illa retri-
tefcorda: quia per dilectionem bona operari do- butio, qtiseet liic et in futuro. Servus ttius ea custodit.
cent, non per timorem. Prwceptum Domini, id est, Et merito. Nam deliclaquis intelligit? scilicet custo-
Novum.Testamentum, lucidum, sine velamento car- dienda. Niillns,quiaetiam illequi nonest servus lutis.
nalium observatioinim. Unde illud : Et non sicut Aliter: Servus luus custodit ea, quia intelligit. Nara de-
Moysesvelatam habet (aciem (IIGor. m): itluminans B Ucta quis intelligil ? Nullus. Si lenebrse videntur, et
oculosioterioris hominis. Timor Domini, caslus, sci- delicta inlelliguniur. Videre, est a tenebris recedere:
licet non timens accedere ut servus, sed limens et intelligere, a delicto recedere, de his dico qui in
recedere ut filius; sanclus, id estsanctilicans. Timor deliclis sunt sicut de illis qui in tenebris fuerunt.
autem servi, poena afficiens : Permanens in smculum Aliter : Servus fuus cuslodit ea. Sed illi sunt pauci,
swcttli, non perit ut ille poenalis quem foras miltit qui intelligere possint deiicta, et custodire tua judi-
charitas. Judicia Domini vera, tribuendo cuique se- cia. Nam delicta quis intelligit, ita ut sunt intelli-
cundum opera sua; qtiod enim semel apud eum genda ? scilicet ut vitel ea? Pauci, imo per se nulli.
jtistum est, nunquam mutatur: et econverso, quod ldeo ab occullis meis munda me. Aliter : Quia servus
semel injustura nunquam fit justum. Ideo vera, id tuus custodit ea, vel quia in cusiodiendis illis est
cst imrautabilia, quia juslificata in semetipsa.Judicia retributio multa, ideo ab occultis meis munda nic,
hominum ideo ssepe sunt injusta, quia aliunde justi- id est, originalibus delictis, quse occulte a parentihus
ficanlur ; ssepequod tinus injuste juriicat, alterqiti quasi baeredilario jure descendunt: et ab alienis,
melius scit, illud corrigit; Domini auteni judicia id est, abhis quse non aparentibus conlraxi, scilicet
semper vera , quia aliunde non justiftcantiir. Quis ab his quae postea addidi, parce servo tuo, qui non
enim cognovit sensum Domtnt? auf quis consiliarius ^ pepercisti liberto tuo. Aliler : Occultum fuit pecca-
ejus fuit (Rom. xt)? Quts prior dedif tHt, ef retribue- tum quando diabolus peccavit, quia superbiam in
tttr ei ? Desiderabiliasunt illa judicia tuper mtillum occulto et a se faabuit. Alienum fuit, per quod Adam
attrum preliosnm ef super mullum lapidem pretiosum, cecidit; quia a diabolo alienus erat. Dicit ergo : Ab
vel snper muttum desiderabilia, ef dulciora snper mel occullts meis, id esl, a malis cogitationibus, mttnda
el favum, id est, meliora sunt quam omnia pretiosa me, id est, munda cor meum. Et ab alienis, id est,
hujus saeculi et jucunda. Atiler, si allius insistere a malis persuasionibus aliorum parce ne consen-
voluraus: Dicit 6. Paulus : Si quis sedificavit super tiam. Sertio fuo, id est meis, qui per superbiam
fundamentum hoc, aurum, lapides preliosos, salvus a te recedere nolunt, sed per humilitalem tibi subdi
erit (I Cor. m). Illi sunt aurum et lapides pretiosi, volunt. Ideo parce servo tuo, quia non pepercisti
qui purgati et probati, exspectant ut in thesaurum liberto tuo, id est Adse ab aliena persuasione, qui
Dei deferantur. Et bi desiderant judicia Dei super praeceptis tuis obedire noluit, volens esse liber :
aurum et lapidem pretiosum , id est, plus diligunt Eritis sicut dii (Gen. m). Ideo rogo ut a propriis
voluntatem Dei quam suam, quia ejus volunlatem mundes, et ab alienis parcas, quia si mei non fue-
suae voluntali prseponunt. Illi sunt mel, qui soluti n rinf dominati, tunc immaculatus ero, id est, crimi-
vinculis carnis, non re sed mente, ut illud : Cupio nali peccalo quod maculat. Nota quod non dicit,
dittolviet ette cum Chritto (Philip.i), exspectant Si mei me non fuerint : sed addit, dominati. Non
diem illam in qua deferantur in epulis Dei. Uli sunt enirn polest esse, quandiu sumus in hoc corruptibili
favus, qui circumdali carne, non concreti, exspe- corpore, ut non sit in nobis peccatum; sed tunc
ctant expressionem manus non opprimenlis, sed dominatur cum consentimus et voluntatem nostram
exprimentis Dei, ut eliquentur a teroporali vita in ei subdimus. Unde Aposlolus : Non ergo regnet pec-
aeternam; isli sunt, qui adeo jam sunt purgati inlus, catum in veslro mortali corpore (Rom. vi). Et prople-
quod licet in mundo adhuc versantur, tamen facile rea munda me et parce, scilicet ut nec propriis cogi-
ah ejus amore separari possunl; nec opus est ut in lalionibus pravis subriat, nec alienis persuasionibus.
torculari, id esl gravi pressura premantur, ut di- Et emundabora deliclo maximo, id est, a superbia
scant mundum deserere. Et fai desideranl Domini quse est maximum deliclum : qui cum csetera sint
judicia super mel et favmn, id est, pltis quam se. timenda lantiiin in male factis, istud etiam in beric-
Vel desiderant ul supra se veniant, quia inlrepidi factis est cavendum. Ilocprimum ingessil se receden-
exspectant judicem. Desiderabiliasunt natura servo tibus, hoc eliam ingeril se redeuntibus. Et eritnt
243 REMIGII ANTISSIODORENSISOPP. PARS I. — EXEGETICA. 2U
nl complaceanleloquia orts met, scilicet cum eraun- \. Mittat tibi auxilium de tancto. Tibi, i<lest t is, mil-
datus fuero a superbia, lunc tibi placere studebo et lat auxilium de te sancto. Vel tibi capili mit t auxi-
ore et corde, et non hominibus. Superbia enim lio- lium de sancto, id est de tuis faciendo eos anctos,
roinum gloriam quserit. Et hoc est quod dicit: Et sanclificando membra lua, augeat auxitiato es tuos,
meditatio cordis mei in conspeclu tuo semper ; ut lu queroadmodum manus et alia mcmbra capi auxilio
videas, tibi placeat soli. Domine, adjttlor meus et sunt. Et de Sion, id est de specula, soilic de spe
Redemptor meus. Hoc versus cum illo jungitur, Ab coelestium gaudiorum, lueatur te , id est ci umspi-
occtdlis rneis munda me, Domine, adjtttor meus : cse- ciat tibi, id esl tuis. Sicut in Sion erant spc ilatores
tera sunt interposita. Adjulor, in bonis: Redemptor, in Jerusalem, ita spes ccelestium gaudiorum sit tuis
malis. Vel Redemptor per fidera; adjutor,justificando. munitio, de qua sibi provideant. Memor t omnit
PSALMUS XIX. sacrificii tui, id est, memores faciat luos o ium in-
1NFINEMPSALMUS CAVID. juriarum luarum, quas passus es ante cru is pati-
t Exaudiat te Dominus in die tribulationis, pro- bulum : quse Deo sacrificium aeceptabile fuerunt
< tegat (e nomen Dei Jacob. Mittat tibi auxilium de pro tlelictis honiintim. Et holocautlum tuum quo tu
< sancto, et de Sion tuealur te. Memor sit omnis sa- voluisti te totum offerre Deo in ara crucis, pingue
< crificii tui, ct holocauslum tuum pingue ftat. Tri- **fiat, id est, vertatur in lsetiliam resurrect nis; ut
< buat tibi secundum cor tuuni, et onine consilium sictil moiiuus es propter peccata nostra , i a et rc-
< luum confirniel. LaHafaimur in salutarj luo, et in surgas propter justificationem noslram : h lon, to-
f npmine De| noslri magnificabimur. Impleai Domi- lura; cautton, incensurn; inde holoeatislum diceba-
< nus ortiiies pelitioncs tuas; liirnc cognovi, quoniam tnr illa faostia quae tota incendebatur. Trl udt tibi
< salyum. fecjl Rpiriinus Chrisiiin) suum. Esaiuliet secundum cor ruum, id esl voluntatenii ul p ssis po-
< iljum (|c coelp sanclo tno, in poteptatibus salns nere, cum velis.animam luam, eliterHm e m resu-
< riexterse ejtis, llj in curribus, et hi in equis t nos mere cum velis, ei non secundum cor Ini icorum
< autem jn nomjne Domini Pei nostrj invacabinius. liiortim. Et omne cantilium tuum eonfirmet tara <le
< Ipsi pbljgati et ceciderunt; nos autem surrexinws reprobandis Judaeis qoam rie galvandls ntibtis.
< et erecti siiniqs, Dppiine, salviinv fac regem, ct Quasi aliquis dicat : Cur taniopere rogas p salya-
« cxaudi nos iri d,jequa inyocayeriraus le. t lione Christi? Ari hoe i Lwtabimur in taltt ari tuo.
ENAnHATtO. Ego et mei similes laelabimur in ejus s vatione
In finem psqlmus /)«t>?d,In superiori psalmo Pre- Cbristi tui, quod raors illi ultra non dom abitur.
pheta commendavit passioneni Christi.qua credentes r, Ltetabimur hie in $pe ejusdem resurreeti nls jam
salvanlur, In isio atitem, conimendal resurreclioneni iillus salvati per fidem. Et Magnifieftbimnr leharla
Chfisti, qua cred.entes jusUfieanlnr, In illoosletidiiur salvatione, ctim morlale boe jnduerit im nalita-
qtiid npbis profuerit mortalitaa Jivinitatis : in isio leut : lamen prius in nomine Domini Dei ne ri , sci-
vero quid profuerjl djvinilas mortalitatis. Jesus licpt conformati ei sellieet a Christo Chri liani et
Chrisjus enini mortutts ett propler delicla nostra, el tlicii, el facli tijus cerpua. Impleat Domin t omnes
resitrrexit propter justificationem noslram (Rom. iv\ petitiones iwis. Prqscedens versus interpos us fuit.
Prsevidens Propheta per spiritum gloriam resttr' Nunc eonliiiel pplajiones- Impleat Domin omnes
rectiohia Chrisii futuram, et ciun Christo omnes cm- peiitiones IUQS,lam quas morliilts fundes p nobis,
deptes resurrecttiros, optando fundilprecesad Deura qiiam illas qnas ftiliijes immorialis faclus, dextc-
Patrem, non ex aliqua riubilaiionc, scJ cx nimio rani Patris sedens. Et reverR implebit, quia oniinus
desiderio sic djcpns; exaudiet illum pro se ei pro suis de eee tancto
Exaudiat te Dominut, scilicet, o Chrisle, quia tu . sua, id est, depoteptia diyiniiatis illius, qu cstcffi-
es adjutor meus et Redemptor, Pomjniis Paier cui lura sanetillh suiim, id est t de divinitate erbi. Ei
omnem exhibes obedienliam , exaudjat te, rcsu- revcra exaudiflt quia. salvum faeiet Domin s Cbri-
scitando in die tribulationis, id e&t. in lempore ad TJ stnm suum.Et revera boo erit, quia egp nune sciliict
passionem disposito. Protegat te, id esl tuos, nomen Jonge anlequam fiat, cognovi quoniam tal ttm feeit
Dei Jacob, itj est, invocatio nominis Dei Jacob, itj Dominus Chrit.ium »Ml""Et hoc inde palet, nia sa-
est junioris populi, spilieet luctatoris et praeripientis lus dexterw ejm, jd est, sajus dandfl hhman la*i J'ftr
prknogenita prioris populi, id est Judaici, scilicel dexleram ejus, jd est per diviniJalem, erit po(en-
dignitatem et honorem illum qui promissus fuit Ju- («fifrus,id esi, valde polens, nupqnam conye lelur in
daico populo, qui primogenitus fuit quia prius infirmitalem, Et nos faoc mpdq sa.tva|i m gnific»-
electus est quam genlilis. Nomen Dei Jacob, id est, bimur i|i iiQipJnePqmini Pei nos.lri, IHi a teni qni
invocatio nominis Dei Jacob, et non Dei Esau, qui salvantttr persinislram laniuiin glorianiur ii diviiiis
dixit : Jdcob dilexi, Etau odio habui; et : Majoi et potentiis fanjus Saaouli: ideo, quia obli ati siinl
terviet minori (Gen. xxv; Rom. ix) : qui deponit po- in illius cupjditale. Aliter secundum ordin m i J'i»-
tentes et exaltat humiles (Luc. i), protegat te hnmi- pleat Dominut omnet petitienes tuat. E revera
lem, et ejus nomen invocanlem , a perseculione su- implebit, quia ego nunc cognovi, antequam lat, per
er t in dio
perfaorum Judseorum : sicut prolexit Jacob humilem spirilum : ve) rmnc, cum maxime opus
f,\ ejus nomen. invocantem, a persecuiore Esati irifaulationi»! amwam sttkum /«» tttnpt <*Gkn
245 ENARRATIONES JN PSALMOS. 246
stum stium, rcsuscitando el ad dexteram suam V < tribuisli ei: longitudinem dierum in ssectihimet
collocando. Exaudiet eliam illuni sedentem ad dex- < in sseculum sseculi. Magna est gloria ejus in salu-
leram suam de cmlosancto suo, id est, de emissione < lari tuo: gloriam et magnum decorem impones
Spiritus sancti tui, qui est ejus ccelum. Exauditus < super eum. Quoniam dabis eum in benedictionem
est in lcrra, ul resuscitaretur: exauditus est in ccelo, < in sseculum saeculi, laelificabiseum in gaudio cum
ut Spirilus sanctus milteretur. Et hoc inde patebit, < vtiltu (uo. Quoniam rex sperat in Domino, et in
quod illum exaudiet de coclo sancto suo : quia inpo- < misericordia Altissimi non commovebitur. Inve-
tentatibtis sattts dexterm ejttt, id est, salus dala nobis < nialur manus lua omnibns inimicis tuis, dextera
pcr Filium, qui est ad dextcram, ejuserit nobispoteo- < tua inveniat orones qui te oderunt. Pones eos ut
lialis, scilicet seterna et indeficiens salus, quae nec < clibanum ignis in tempore vullus lui: Dominus in
nioibis aflicimr, nec mceroribus saucialur; vel, in <ira sua conturbabit eos, et devorabit eos ignis. '
polentaiibus, ut etiam quando infirmamur, tuncpo- < Fruclura eorum de terra perdes ; et semen eorum
icntcs simus, satut dexterm selerna; ut illud : In < a filiis liominum. Quoniam declinavcrunt in le
dextera ejus pax el securitas (Prou. m). Salus sini- t mala ; cogitaverunt consilia quae non potuerunJ
slrae, temporalis; ut illud : ln sinistra vero iltius < stabilire. Quoniam pones eos dorsum ; in reliquis
dicitia' et gloria. Jn eo quod dicit: Exandiet illum de B < prseparabis vtiltum eorum. Exallare, Domine, in
cwlo, ostendit prsemissas optaliones non esse ex < virtiilelua cantabimtis et psallemusvirtutestuas.>
diibiclate, sed ex affectione maxima. Hi in cnrribttt, ENARRATIO.
et hi in equis. Quasi dicat: llli autcm, quorum salus In finem psalmttt David. Eadem intentio est in
est in sinistra, gloriantur in volubilibus et in poten- hoc psalroo, quae fuit in superiori: sed ibi optao
tiis hiijtis saectili. 77iinvocant te i» curribtts, scilicet do egit tle resurrectione ; faic autem ipsam resur-
venienles ad invocationera, confidentes magis in VG- rcctionem merilo faciam comraendat. Jungilur au-
lubilibus hujus saeculi quam in le,"et ideo salus est tem cuni superiori, sic :
illis non in potenlatibiis, sed in infinnitaiibus : non Dixi : Domine, salvum fac regem, et merito debes
in dextera, sed in sinislra : Et hi in equis, id est, in salvum facere, quia, o Domine Pater, i» trirfufe fua,
superbia et dignitalibus. Traclum ab illis, qui dc toto idest, in Verbo sibi unito, quod ex te habet, tmtabi-
Israel tribus vicibus in anno ascendebant llierosoly- tur rex : qui Rex est super omnes reges, qui solus
mam ad orandum. Nos autem, quibus dabis laetiliam regit, solus dirigit, scilicet omnia tibi atlribuens,
salutaris tui, invocabimusnon in illis, sed in nomine nihil de se prsesumens, ut infelix Adam. Lsetabitur
Domini Dei nostri: ul clarificetur in nobis nomcn prius in sua salvatione, et vehementerextultabit ple-
illins, qui est Deus crealione, ct Doroiimsrecrea- C naria exsttltatione tuper tatutare tuum, id est, sal-
tione. Aliter: IIi in curribus, et /li in equis confiriunt, vationem humani generis sibi imposilam , lselitia
quemadmodum faciebat Esau et sui: Nos autem, animi : exsulialio corporis. Et merito exsultabit,
scilicet Jacobitse prseripientes primogenila eorum, quia desiderium cordis ejitt tribuisti ei. Quod fuit
invbcabimusin nomine Domini Dei nostri, queinad- ponere animam cum vellet et iterum resumere
rooduro Jacob faciebat; uon in alio fiduciam pone- (Joan. x): vel ut morerelur propter peccata nostra,
mus. Et inerito, quia ipsi obligali sunt, ad currus et et resurgeret proplerjustificalionem nostram (Rom.
ad equos, pravis cnpitlilatibus suis vel finibus vitio- iv). Et volunlate labiorum ejttt non frattdatli eum,
rum. Et ceciderunt, ab illa saltile : quia ligati et in- id est, voluntate pacis et rcconcilialionis per se
curvati ad terrena, non valent raenle se erigere ad dalae mundo. Ipsc enim pacificavit quae in ccells et
cccleslia. Nos autem, scilicet qui invocamus noroen qiisc in terra sunt. Unde Aposlolus: Ipse est pax
Domini Dei nostri, surreximus, id est, surgemus ab nottra, qui fecit utraque unum (Eph. n) : unde an-
illa inclinatione menlis, scilicet ab infidelilate ad geli concives nostri, prius inimici, quasi translati in
fidem ; ef erecti sumus per operationero. Et, o Do- regnum alterius Domini, nato ilto qui veitcrat pa-
mine, ut surgamus et erigamur, salvum fac regem, cem dare mundo, concinunt: Gloria in exceltis Deo,
resuscitando et ad dexteram tuam ponenrio, ut el in terra pax hominibus bonw votuntatit (Luc. n).
quemadraodum nobis hic in passione sua copluiit In labiis quibus osculum (quoJ est signum pacis)
exemplum pugnandi, ita ad dexteram tuam inter- damus, pacem intelligimus. Aliter : Volnntate la
pellet pro nobis, ipse hostia, ipse sacerdos. Exaudi biorum, id est prseconum ejus, non (raudatli eum,
nos in die, id est.in puritate mentis, velin lucefidei, scilieel quin haberent eamriem voluntatem circa
qua die invocaverimttsle. Non enim in nocle exaudis. Ecclcsiam suam, quam et ipse habult conservanrii
PSALMUS XX. eam, et patiendi, et rm>riendi pro ea; unde Apo-
INFINEM PSALHDS DAVID. stolus : Qttotidiemorior pro vobis, fralret (I Gor. xv),
< Domine, in virlute lua Jsetabitur re.x, et super vel, voluntate labiorum ejus non fraudatli eum,
< salutare Uiuin exsullabitvehementer. Desideriuin scilicet denegando ei voliinlalem labiorum cjtis,
t cordis ejus tribuisli ei, et voluntate labiorum ejus quin habeat tales prsecones quales voluerit, vel quin
< nnn fratidasli cuni. Quoniam prsevenisli eum in ad eamdeni gloriam praecones ejus perveniant in
< benedictioiiibus dulcedinis : posuisli in capile ejus qua ipse est. Volo, Pater, ut ubi ego tum, ibi sil et
< coronam de lapide pretioso. Vitani petiil a te, et minister meus (Joan. xvu). Revera non fraudabis.
2« REMIGHANTISSIODORENSISOPP. PARS I. - EXEGETICA. m
Quoniamprtevenitlieum, id est prsevenies, in bene- et invenient eam ; rtnde Apostolus: Qui vu omnes
dictionibut dulcedinit, id esl, immunitate peccati. hominet talvot fieri et ad agnitionemverilat venire
In Adara omnes prseventi sunt maledictione; iste (1 Tim. n). Quod si te quserere noluerint, inveniat
solus fuit inler mortuos liber (Ptal. LXXXVII). Prm- dexlera tua, itj est, vjndicla, omnesqui te od runt. Et
venisti enm, id est, prius in eum gratise munera hoc prophetando noii optando. Hoc modode. lera tua
conlulisli, ut esset primogenitus in multis fralribus inveniet eos in fuluro judicio qui manuni ra sericor-
(Rom. viu) quantum ad juniorem populum Novi dise tuaehic invenire noluerunt in die salulis : Ponet
Tesiamenti : quem illi capiti ut corpus, post mortis eot ut clibanum ignilt ardentis intus in con cienlia,
experientiam aptasli, quasi victori coronam capiti cum videbunt gloriam flliorum Dei et suam ignomi-
post vicloriam. Vere his benediclionibus prseventus, niam. Ecce computati sunt inter filios Dei ( ap. v).
qnia de Spiritu sanclo conceptus. Prseventus est Vse nobis! Quid profuerunt divitise? quid ja tantia?
Adam plenitudine amaritudinis in quo omnes nio- Clibanumignit, id est, igniltim. Clibanuses fornax
litintiir (/ Cor. xv); prsevenUis est Christus in cui osclaudilur, ut inlus ardeat. /n fempo tiullus
benedictionibus dulcedinis, in quo omnes vivi- lui, id est, prsesenli* tuae quse eos terrebit n tem-
ficabuiitur. Vel, prmvenisti, quia nullns ante eum pore judicii vultum tuum timcbunt qui tem re gra-
qui non prius sub matedicto; liic autem iramu- ' tisemanum despexerunt. Et post, Dominut in ra tua,
nis fuit primus in genere humano, et solus ab magna' scilicet sibi competenti, conlurb it eos,
omni peccato. Posuitti in capile ejut coronam de dicens: Ditceditea me, maledicti, in ignem terntim
lapide pretioto. Quia prsevenlus fuit benedictionibns (JfaffA. xxv). Et tunc deuoraMt eot, id est, penittis
dulcediriis, id est morlis amaritudinem superavit. Et absorbebit eos, non intus tanlum, sed ani am et
post victoriam posuitli in capite ejut coronam de corpus. Et non solum eos, sed fruclum, id es , opera
lapide pretioto, id est, circumdedisti eum pretioso- eorumde lerra perdet, Ae lerra viventium opera
rumapostolorumlordineclaro. Supradixit, desiderium eorom qusehic locum habuerunt in terra mo entium
cordis ejnt tribuisti ei, et hoc ostendit, direns : tollentur de terra viventium, quia fulgenles t sol,
Vtfam peliit a te, et tribuisti ei. Chrislus resurgtms et quasi purum aurum receplum in thesaur i Dei;
ex mortuis jam non moritur (Rom. IV). Longitudi- sancti non habebunt quodpurgari debeat. Ef temen,
nem dierum in faoc swculum, et in swculum smculi, idest, imitatores eorum, a filiit hominum, id est, ab
id est, vilam semper manentem tribuisli in membris. imitaloribtts eorum qui se non denominaver nt. El
Vel longitudinem dierum tribuisti in membris, merilo. Quoniam dectinaverunlin te mala, m la quae
quia regni ejus non erit finis (Luc. i). Et in illa vita ,' timuerunl, id est, mortera et amissionemloci t gcn-
magna est gloria ejus in talutari tu.o,quia sedere tis declinaverunt a se in te dicentes : Expedit t unut
cum fecisti in dexlera tua. Vel hoc modo magna moriatur homo pro populo, etnon tota gen pereat
est, quia non solum ille est glorificatus, sed eliam (Joan. xvm). Potest etiam hoc adomnes refe ri tam
gtoriam et magnnm decorem imponet tuper ettm, id Judseos quam gentiles, el ad membra Chris , quia
est, addes ei fideles, gloriosos miraculis, decoros dicebatur omnibtis, Perit mundut tt concup centia
virtulibus : qui enim vult in Christo manere, sicut ejut (I Ioan. n). Timentesmundani perdere m indum
ille ambulavit, debet et ipse ambulare : vel dedisti quem diligebant inlerficiebant htijus doctrin prac-
ei, scilicet assumpto horoini Dominico, potestatem dicatores. Cogtfaverunf Consiliaqux non po uerunt
glorificandi suos et decorandi, gloriosos facere in vi- stabilire omnes tam Judsei quam gentes, quia inter-
ctoria, decorosin palma. Hoc modo iropones.Qttoniam ficienles corpus Christi putabant eos perder : ipsi
dabit eum in benedictionemin tmculum twculi, ut per autem servabantur iranseunles de morle ad ilam:
euro oronibus detur benedictio, id est, omnium bono- vel, in Chrislum specialiter Judsei: Domine, re ordali
rum incremenlum : et enim non ad lempus, sed in tumutquod teductor illedixit, Posttret diet res rgam:
saeculumsseculi. Et tandem Imtiftcabiseum in gaudio, Jube ergo euttodiri teputcrum (Matth. xx i), ct
plenario scilicet, quando associabitur ei corpus suum. >)csetera. Non fuit istud stabiliium, «raianolenti tts cis
Cum vultu ttio, id est, cum manifestabitur praesetyia resurrexit: Quasi dicat * Et unde illis miseri qtioJ
tua. Et merito dabit eum in benedictionem,quoniam mala sua in te declinaverunt? Ex occullo Dei dicio
rex, scilicet Dominicus homo sperat in Domino, non dabunturin reprobum sensum praecedentibus orum
in se, ut Adam qui datus est in maledictionem. Et malis meritis. Quoniamponet eot dorsum, ut li no-
in misericordiaAltissimi, id est, ita sperat et in se et luerunt ad le converti sint a te aversi, qui odio
in membris, ut lotum allribual misericordiaeAllissimi, habuerunllucem.conversiabea.amenttenebra : vel,
et ideo non commovebitur,scilicet ab illa spe. Quasi pones eos dorsum iuum, scilicet ut propter n liam
dicat: Qui autem non sperant in misericordia Altis- eorum impietatera non eos respiciat niisericord a tna.
simi movebuntur ab illa spe, et ideo dabuntur non Etideo t'n reliquiit tuit prwparabit vultum eor m, id
in benedictionem,sed in maledictionem; et ideo, o est, voluntatempravameorumetimpudenteraos endes
Domine, compaliendo illis conimolis a spe et miseri- in reliquiistttis, id est, in luo inferiori, scilicet in carne
cordia tua, oplo ut inveniatur manus tua, idest, auxi- tua in quara tantura sscvierunt. Summum C tristi,
lium misericordise luse tam Judseisqtiam gentibus, divinitas, deinde anima, infimuin et quasi abj tum,
omnibttsinimicis tuis: quserant misericordiam tuan caro. Aliter: /n reliquiistuis, id est, in his te renis
249 ENARRATIONES 1N PSALMOS. 250
quae tu reliquisti et tui prteparabis, idest, valdes A j < quoniam non sprevil neque despexit deprecationcm
parabis vultum, id est, voluntatem, eorum, ut lisec5 < pauperis. Nec avertit faciem suam a me, et cum
amando coelestiacontemnant. Atiter: Ego dixi poneti < clamarem ad eum exaudivit me. Apud te laus mea
eot dortum, id est, abjicies eos, lamen non omnino,, < in Ecclesia magna, vota mea reddam in conspectu
quia vultumeorum, idest, benevolenliam qnseillisde- - < timentium eum. Edent pauperes et saturabuntur,
bebalur qui facti sunt dortum prwparabit, id est, ma-• < et laudabunt Dorainum qui reqnirunt eum, vivent
nifestabis in reliquiit luis, id est in itlis qui in finei < corda eorum in sseculum sseculi. Reminiscentur et
residui erunt de populo, quia reliqttiw satvat fient. < convertentttr ad Dominum universi fines lerrae. Et
Vel, illura vullum praparabis in reliquiis tuis, id est,, < adorabunt in conspeclu ejus universse familise Gen-
in Elia etEnoch quoruni prsedicalione reiiquise con- < tium. Quoniam Domini esl regnum, et ipse domi-
vertenlur. El ut inveniatur manus tua et exalteturr < nabitur Gentium. Manducaverunt et adoraverunt
dextera, scilicet ut convertantur vel judicentur ini-- < omnes pingues lerrse, in conspectu ejus cadent
mici lui, Exaltare, Domine, resurge, exaltare a mor- < omnesqui descendunt in terram. Et anima mea
lalitaie in immorlalilalem : in virtute lua, id est, ini < illi vivet, et semen metim serviet ipsi. Annuntiabi-
potentia diviniiatis tuae; ideo hoc opto, quia in tuai -< tur Domino generalio ventura, et annunliabunt
resiirrectione canlabimus in corde ef psallemus ini "' < cceli justitiam ejus popu!o'qui nascetur, quem fecit
operevirfufes fuasjdest, huinililatem etobedenliamet t < Dominus. >
caeterasvirtules iuasimitabimur,quibus omnes inimi- ENARRATIO.
cos luossiiperasti.Veleanfafrimusore, psallemus opere.. In finem pro assttmptionematutina psalmus David.
PSALMUS XXI. Hic psalmus est altribuendus David, id est, Christo
1NFINEM PRODAVID PROSUSCEPTIONE MATUTINA. dirigenti in finem, id est perfectionem pro assum-
« Deus Deus rneus, respice-in me, quare me dere-- ptione malulma, id est, pro resurrectione sua quse
< liquisti longe a salute mea verba delictorum meo- facla est valde mane cttm adhuc tenebrmessent (Joan.
< rum. Deus meus, clamabo per diem, et non exau- xx), quando mortalilas assumpsit immorlalUatem,
< dies : et nocle, et non ad insipiertiam mihi. Tui ad similitudinem solis qui paulatim depulsis tenebris
< autem in sancto habitas, Laus Israel. In le spera- ascendendo vires assnmit. Sic, Christo resurgente,
< veruntpatres nostri, speraverunt, et liberasti eos. paulatim fidelium menles illuminavit. In Hebraeo
< Ad te clamaverunt, et salvi facli sunt: in te spc- cerva, pro malutina quod idem valet ad simitiludi-
< raverunt, et non sunl confusi. Ego aulem sum ver- nem : quia sicut cerva sumnio diluculo ex ipsa luce
< rais et non liomo, opprobrium hominum et abje- gratulatur et alta conscendit, sic humana natura ex
« clio plebis. Omnes videnles me, deriserunt me :: *-' * sua resurrectione laetabitur. Chrislus
caput noslrum
< locuti sunt labiis, et moverunl caput. Speravit ini in hoc psalmo agit secundum humanilateni cum Patre
< Domino, eripiat eum : salvum facial eum, quoniami de gloria suae resurrectionis, et de fructu ipsius re-
< vult eum. Quoniam lu es qui exlraxisli me de ven-- surreclionis, et de gloria justorum et de excsecatione
< tre, spes mea ab uberibus matris mese. In leproje- impiorum. Praemitlitur autem ejus passio ut major
< clus sum ex ulero: de ventre matris meae Deuss appareat ejus resurreclio, quia quanto majus certa-
< meus es lu, ne discesseris a me. Quoniam tribu- men eomajor victoriae laelilia. Et in ipso certamine
<lalio proxima est, quoniam non est qui adjuvet. passionis orat ut eripiatur, in persona veteris horai-
( Circumdederunt me viluli multi, lauri pingues ob- nis sic dicens:
< sederuntme. Aperuertmt super meos suum, sicutt Deus, qui es omnium Deus per naluram, Deus
< leo rapiens et rugiens. Sicut aqua effusus sum, ett meus, specialiter per graliam vel per singularem
< dispersa sunt omnia ossa mea. Faclum est corr obedientiam, respice in me, id est in auxilium meo-
< roeum tanquam cera liquescens in medio ventris3 rum, qui usque raodo despexisli rae. Ilic apparet
< mei. Aruit tanquam testa virlus mea, et linguai quod Chrislus non in sui persona hic rogat, qui iro-
t mea adbsesit faucibus ineis, et in pulverem raortiss munis est a peccalo, sed suscepit delicta noslra, ut
< deduxisli me. Quoniam circumdederunt me caness nobis tribueret jusiificalionem suam. Orat ergo in
< multi, concilium malignanlium obsedit roe. Fode- vice nostra : Respice in me, id est lifaera me, longe
< runt manus meas et pedes meos, dinumeraveruriti es a talttle mea, ut illis videtur qui dicunl: Si Filius
< omnia ossa niea. Ipsi vero consideraverunt el in- Dei est, descendat de cruce, el liberet eum si vutl
< spexerunt rae, diviserunt sibi vestimenla mea, ett (Matth. xxvn), quia si non liberas videris dereli-
< super vestem meam miserunt sorlem. Tu aulem, , quisse me. Quaie me dereliquisti ? id est, quare, eo
< Doaiinc, ne elongaveris auxiliura luum a me, adl niodo non liberando quo persecutores dicunt, permit-
t defeusionem meam conspice. Erue a framea, Deus,, tis videri esse dereliclum a te ? Hanc inquisitioneni
t animam meam, el de manu canis unicaro meam. ideo facit, ut diligenter causam aperiat. Haec est
< Salva me ex ore leonis, el a cornibus unicorniumi causa quare non vis ut descendam de cruce, sed ut
< humilitalem meam. Narrafao nomen tuum fratribus> resurgam de sepulcro : Verba delictorum meorum
< meis, in medio Ecclesiic laudabo te. Qui limelisi longe sunt a salttte inea, verba illa venenala serpen
< Dominum, laudate euni: universum seraenJacob, , lis anliqiii, erifis sicul dii (Gen. m). Qusc fuerunt
< glorificate euin. Timeat eum omne semen Israel, , verba deliclorum, id cst, verfaa inobedientiseet omnis
251 REMIGIIANTISSIODORENSISOPP. PARS I. — EkEGETlCA. 252
peccati. Meorum, id est, omnium eorum propler \ dereliqnissc, quia tot indigna pati permitt el foris
quos aJ passionem veni liberandum, longe sunt a non liberas: tu autem, scilicet non derelin uis, quia
saluie mea, jiac scilicet ui vivus de cruce descendam. iusancto habitas, mo scilicet assumpto hon ne qucm
Non enim hoc po&tulant ut de cruce descendam, sed inhabitando sanctum facig, operando ocr. Ite salu-
ut in ctuce moriar: hoc enim solum est els prelium tem, me foris j»on salvando: Laut ltrael, i est, qui
redemptionis. Aliter: Quare tne dereliquisti, id est, nunquam tuosdeserls, scilicel per quem es laudabi-
quare videris dereliquisse, dum non respicis in me lis omnis Israel, id est, omnis qul te videt er Qdem
Ijberando de cruce ? Ideo verba deliclorum meorum, et spem: Lau» Itrael, cnjus habitatione udabilis
id esl, ileprecaliones meorum quaesunt delictorum, id efficilur Israel, vel, qnem solum meritolau -\tlsrael,
est pro deliciis, longe a salute mea, id est, non postu- quia nunquam derelictns, et hoc ostendit p r partes.
lant ut ego descendaro de cruce, quia lunc non Hbe- In ti speraverunt patres nostri, Moyses et A n et alii
rarenlur mei, id est, mihi praedestinati. Aliler: multi tperaverunt et liberasti eos de manu haraonis
Quare me dereliquisti? Quasi dicat: Hsecverba quod et iEgypliorum,et demanu omnium inimic um suo-
Oico, respice el dereliquisti, quse sunt longe a salute rum. Ad le olamavetunl, sicut indeserto, et alri facti
mea, iil est, a me qui sum immunis ab omni pec- sun(;misislieis manna, dedisti aquam depe ra. In te
cato, non sunt mea, id est pro me, quae nunquam B tperaverunt et non sunt eonfuti, quia et inte us elex-
despexisti, nunquam dereliquisti, sedsunl verba deli- terius salvati. Dedisti eis quod promisisti, sc licet ter-
ciorum meorum, id est pro delictis meorum, quse ego rampromissionis, elvitanilongsevam etprocr alioncm
porto; ut illud : et iniquilales noslras ipse portavit, flliorum. Ego autem tum opprobrium hominu , Judxo-
et languores nosiros ipse abstulit (lsa. uu). Vel, me- rum dicentium ad ignominiam: Tu discipulu ejus sis,
rito possum videri derelictus, et neque me solum nos Moyti discipuli tumut (Joan. ix). Ein n solum
dereliquisti a tali salute, sed eliam nieos. Deus meus, bominum in quibus possunt majores inlel igi, se;l
clamabo ad leperdiem, id esl, per illos qui in mem- etiam abjeetio plebis, id est, vilissimorum d illo po-
bris meis perfectione et claiilale virtutum dies pos- pulo. E*tra civitalem enim me ejecerunt, onspue-
sunt dici. Et non exaudies, quemadmodum per Pau- runt faciein meam, alapas dederunt. Ac . i dicat:
Ium qui ter Dominuni rogavit ut aiiferretur ab eo Omnes illi, quia in te speraverunt, non s nl a te
stinuilus carnis, et non est exaiiditus. Nain diclum derelicti, ego autem, scilicet videor derelic us, cum
esl ei: Sufficil tibi gratia tnea. Nam virtus in infir- tamen sim lllis omnibus major, quia sum vermis,
mitate perficitur (I Cor. XII),Et clamabo noele, id est, scilicet natus de Virglne matre sine patre, uemad-
in illis qui propler ignorantiam mysleriorum Dei modumvermi«desololignovellerra,scilicels mbomo
riox dici possunt: et non emudiet, doces enim non C snpraliominesquiaiinmiinis apeccato. Et,<\ anquam
esse clamandnm verbil delictorum, Aliter i Clamabo liomo supra homines, tamen non homo tantu , quia
inimicis per diem, id est, prosperitatem hujus saecuii, Deus, quia Verbumcaro factum est (Joan. i). ermem
iUmauc;il, Et nocle, id est, adversiiate, utprospe- eum vocat propheta qui ail: Noli timere vermit
rotnr. Et n<mexaudm. Et quod non exaudies, non ad Jaeob(Isa. XLI).Omnesvidentesme, scillcet imilila-
insipieniiam mihi, sed facies ad sapienliam, banc tera, et palienliam meam et nullum adjutorci , aperte
gctlicet ul diseant mei te eis sapere plus vel melius derlserunt me, diceutes: Ave rex Judaorun , locuti
provjdere quam ipsi «ibi. Hedicus es : non facis se- sunt labiis mala qnarin corde babebant, et overunt
cundum voluntalem inflrmantium, sed secundum sal- capul insultando, scilicet ornni generc irrisi nis rnc
vnlioiiern, facis cognoscere, cum non praslas qusc derisemnt, scilicet dicentes; Speravii in omino,
poslulant verbis detictorum, non esse pcenam ad dam- Filium Dei se fecil, eripiat eum de nianibus lostris,
nalionem, sed medicinam ad salutem. Aliter: ldeo salvum faciat eum faciendo descendere de cruce,
dico, respice, quia, quare me dereliquisli, id est, vi- quomam vull eum, scilicet salvare (Matth xxvn).
detis me dereliqujsse ? Clamabo per diem scilicet ver- Quasi dicat: Hli pulant me dereliclum, qui apertc
bis delictorum, nec exaudies, et hoc quod non exau- non liberas ea liberatlone qua ipsi pulant me iberan-
dies, facis mihi non ad insipienliam, ul insipiens fiam, " dum, si mecum esses. Tu auiem, Domine, n disces-
sed ad magnam sapientiam, scilicet uldiscantmei seris a me, scilicet da mihi constantiam In p ssione,
non esse orandum verbis deiictorum. Aliter, in per- et resuscila a morte, quia nullus est qu! eri at nisi
sona capitis : Peus mens, clamabo per diem, id est, tu: quoniam lu es qui extraxisti me de vent e niillo
per lolum illud passionis lempus quod fuit anle no- hominum me concipiente, viam aperienle. <x lua
ctem, id cst, crucis mortem, et non exaudies, quia solius operalione humanam sumpsi natuiani, ad te
permillis conspui,irrideri, verberari el multa indigna soltim maxime pertineo: ideo non discedas a me,
pali. Etnocte, id esl, in crucis poena,cum solobscura- quia lu es spes mea. Tamen ab uberibus matr mea;
bilur. Et non exaudies, quia pcrmiltis in crucemori, scilicetexinflrmilate qua ubera malerna su i spem
Et hoc mihi facies non ad iiwpienliam,sed ad ma- habeo in te non ex divinitalis polenlia, vel, b ipsa
gnam sapienliam. Oporlebat enim eum, qtti multot pneritia quse pronior solet esse ad malum. t me-
fiHosadducturus erat in gloriam Palris, auctoremsa- rito lu es tpes mea, quia in te projeetus sum e utero,
lutis eorum per paisionem consummari (Hebr. n). Ti ul est, ab aliis omnibus longe remolus qui njecti
tytm in iftncle MiUu, Quasi dicat; Tu videris mt sunt in Adam; porro jactus sum in le, qui natus
253 ENARRATIONESIN PSALMOS. 254
sum ad imagfnemet simllitudinem tuam, nt ait Apo- A dcnte igne passionis. Et tingua mea adhasit faucibus
slolus: Induile n&eumhomlnemqui secundum Deum meis : omnes mei quasi muli facli sunt qui prius
ereatut ett {Epktit.IV).Et revera in te,quia tufesDeui crant lingua mea, id esl, prsedicalores mei. Et in
meut, noii «go, ut infellx Adam. El quod te Deum putverem mortis deduxisti me, id est permisisli me
liaboo, de ventre matris nieceest hoc, id est, ex illa in sepulcro includi, quasi solvendum in pnlverem.
natara quam aceepi in utero matris. Nam de te non Aliter : Illi me circumdederunt, illi senlenlias mortis
es tu Deus meus, sed Paler meus. Aliler, secundum in me dederunt, et in sepulcro clauserunt, scd frti-
ordinem: Deriserunt me. Et hoc ideo, quoniam tu es stra, quia e/ftisus sum per tolum mundum sicufaqua,
qui extraxiitimede venlre,id est, quia tu voluisliutpro scilicet aliis in rtiinam, aliis in salulem : non crc-
eis morlalis et passibilis fierem, et lalis in qnem ha>c dentibus, in ruinam, credenlibus in ablutioncni
omnia fieripossent, qui in divinitateajqtialismilii faclus crhninum. Unde illud : Ecce hic posilus est in rui-
estpes mea ex humanitate. Etquia, melanltimhumi- nam el in resurreclionem multorum (Luc. n). Et ut
liasti.nolimedeserere. Aliter:ldeomepersecuti sunt, effunderer, dispersa sunl omnia ossa mea, id est,
ideo deriserunt, quia dissimilis illis eram, nulla alia praedicatores mei firmali a Spiritu sancto, ut cssent
de causa. Et hoc est quod dixit, Quoniam tu es qui quasi ossa et robur corporis mei dispersi stint ad
extraxisti me de ventre, id est, de umbra et obscu- B praedicandum in universum orbem. Faclum est cor
ritate legis quae est quasi venler Synagogse. Hoc meum lanquam cera tiquescens in medio ventris mei,
modo extraxisti, factus spes mea ab uberibus matrit id est, post ignem passionis aperta estct manifestata
mete, id est, a carnalibus observationibus legis in Scripturarum durilia in medio venlris mei, id est, in
qua nalus sum, ut in lua juslitia conflderem, non memoria meorum flrma, ad simililudinem, quia quotl
in justilia legis, quia ex operibus legis nullus justi- in medio est solet flrmius inhocrere. Memoria acci-
ficatur, sed per gratlam tuam (Rom. m). Dataesunt pitur pro vcntre ea similitudine , quia sicut in
cnim carnales observationes, non ut juslificarent, venlre multa reconduntur ila et in mcmoria. Aritit
sed ut rudem illum pppttliim quasi elcmentis qui- tanquamlesta virlus mea. In igne passionis non cst
busdam erudirent, nl tandem a carnalibus ad spi- infirmata virlus mea, ut illi putabant, sed aruit,
ritualia transirent. Et merito lu cs spes mea, quia id esl, firmata esl sicut testa : quia de passibili
tn le projeelut tum ex utero, in te solum posui spem factus sum impassibilis, de mortali immorlalis,
meam exiens de utero, id est, de umbra legis in tanquam lesla prius humida et fragilis, apposita
lege gratiae. Et quia in te projectus sum, ideo tu es ad ignem indurescit. Et post passionem lingua mea,
Deus meus, scilicel spet mea de venlre matris mew, n id est, Iingua meorum, adhmsit faucibus meis, id
scilicct ex quo me inde exlraxisli. Ergo ne disces- est, non cessaverunl mei a praedicatione. Tunc
seris a me. Ostende modo qnod mecum sis, me re- enim videtur lingua faucibus inhaerere, cum fre-
suscitando a mortuis, slctit tunc cum exlraxisti dc quens esl in loculione. Et per illos, tn pulverem
ulero matris. Et opus esl ut non disccdas, quoniam mortis deduxisli me, id cst, in corda gentilium
Iribulalio proxima est, quoniam non est qui adjuvet, duxisti qui prius erant pulvis mortis, id est, aridi
nisi lu. Oslende quomodo sit proxima, Circumdede- el sine bumore verbi Dci. llle dicilur niorluus pui-
runt me vituli multi, scilicet lasciviens plebs Ju- vis qui sine humore est, et facile a ventb rapitur.
daica, non ad imitandum, sed ad persequendum. Aliler : Tu aulcm in me sancto habilas, quod illi
Tauri pingues obsederunt me. Principes Judxomm, non credunt qui sic dicunt : In te speraverunt patres
tauri propler superbiam, pingues, id est, adipati noslri, speravcrunt, et liberasli eos. Hic nihil mutatiir,
malitia, Aperuerunt super me os suum, diccntcs, nisi quod in persona pcrsequenlium luec dicuntur
Crucifige(Joan. xix); vel, mortis scntenlias in me usque, Ego autem, scilicet non videor illis dignus tua
dedcrunt, quae senteulix suae fuerunt, id est, ex salvatione, quia sum ita vilis, et ita videor concul-
liicndaeio, non ex verilale, sicul leo rapiens quaiulo candus ut vermis, et non videor illis homo el ideo
cmn glailiis et fuslibtis comprehendcrunl (Maltli.w), Q opprobrium hominum, ut supra: Loculi sunt labiis;
ei rugiens vociferando in me. Sicut aqua e/ffisus sum Vah qui deslruis lemplum Dei (Matlh.xxyn). Et mo-
vililor el sine ulla jacttira, ut illis videbatiir. Et verunt caput, insullando, Et merilo foris moverunt
dispersa sunl omnia ossa mea, id est, fortes mei, caput, quia remove.rant inlus in cordibus suis Chri-
aposloii scilicel . quia sicut caro in ossibus robora- stnm verum caput, cl assumpseranl sibi multa ini-
lur, ita et corpus Cbristi quod est Ecclesia in apo- inicorum capila. Et caelera ut supra, usqtie, el in
slollsroboralur, dispersa sunt, id esl, in diversas pulverem mortis deduxisii me. El bene deduxisti, non
partes fugerunl. Faclum est cor meum tanquam cera enim potuerunt occidere nisi permissi, Ilinc fit trans-
liquescens in medio ventris mei, id est, Scripturae itus ad illum versum, Tu autem, Domtne, ne elon-
saciae, in quibus latebal volmilas mea, infirniata; gaveris auxilium luum a me, quia morli me Iradcre
sunl in medio venlris inei, id est, in corde infirmo- perniillis, noli elongare meam resurreclionem usque
rum meorum. Aruit tanquam lesla virlus mea, id ad communcm resurreclionem , sed ad defensiojiem
esl, virtus meorum aruit in illis, id est, defecil, meam conspiee: scilicet visa mortc mea, cogiia ilc
sicul bumor deflcit cum exsiccalur lesta ad ignem, resnrrectioiie mea, ve|, ad defensioncm mearn, sc|
tta virlus nieorum paulatiin coepit evanescere acce- licet dando robur, ne in lormenlU devocet. Et o;ius
255 REMIGIIANTISSIODORENSISOPP. PARS I.—EXEGETICA. 25fi
esl tua defensione, quoniam circumdederuntme canet A contexta dicitur, quia praecedit charitas i ctiari-
multi, inimico blandientes, conlra auctorem salutis tatem nostram, utillud, Charissimi,diliga utDeum
oblatrantes: Non hunc, ted Barrabam (Joan. xvni). quoniamDeus prior dilexit not, et Deut e aritas est
Foderunt manut meat et pedes meos, crucis clavis (/ Joan. iv). Tu aulem, Domine, ne elonga ritauxi-
affigentes. Dinumeraveruntomnia ossa mea, id esl, lium tuum a me : ad defensionem meam conspice.
sic in cruce extenderunt, ul omnia ossa mea commi- Islud non ad hanc sentenliam jungitur, se ad prio-
Diierent ad numerandum. lpsi vero, scilicet tam rem. Hoc inodo, conspice,Erue a framea id est a
excaecali, tam crudeles. Alii enim miserti sunt. Con- roorle, causam pro effectu; vel, ad da ationem
sideraverunt me clamantem Eli Eli (Matth. xxvu; Judaoorura, unde illud, lingua eorum gladt t acutus
Marc. xv), et despexerunt. Aliter : ipsi non mutati, (PS.LVI);animam meamvitam meam. Etde anuca-
non ad misericordiam moli, consideraverunt,id est nis, id est, de potestate Judaici populi caecoinore la-
diligenter notaverunt omnia quae passus sum nullo tranlis, unicam meam, id est, solam sine pe ato, vel,
subveniente. El inspexerunl me, id est inferius tan- tibi unicam, vel de manu inferni qui cani o more
tum aspexerunt, non superius atlendenles me homi- omnes avide devorat, vel erue me de mor , ul hoc
nem, et non cognoscenles Deum. Diviserunt sibi modo unica mea, idest, Ecclesia unice de cta eri-
vestimentamea, et super vestemmeam miserunt sor- » piatur de potestale diaboli. Saiva me ex o leonis,
tem. Quaedam vestis fuit inter vestimenta Domini diaboli vel lerrense polestatis. Et a comibu , id est,
qnam mililes sicul alia non diviserunt, interula sci- a supcrbia Judaeorum,unicornium,inlege sin ulariler
licct. Hanc, quia consuta non erat sed desuper con- superbienlium et gentium assumplionem espuen-
texla noluerunt scindere, sed sortes miserunt cui tium ; vel, ideo unicornium, quia uno intelle tu legis
contingeret; ipsi tam crudeles in me exsiiterunt. Ttt alios ventilanl.vel, a salellitibus daemonum umilita-
autem, Domine, cui obedivi in his omnibus, ne elon- tem meam. Et quo fructu te pelis liberari? arrabo
gaverisauxilium tuum, quia mullum appropinqiiabit nomen tuum fratribus meis. Hucusque de assione
impugnatio eorum. Illi conspexerunt ad impugnatio- Christi.deindedeejus resurreclione. Augusti usdicit
nem meam, tuautem conspice addefensionemmeam, haec quse sequuntur non adeo esse necessa 'a, scd
scilicetresuscila me. Aliter : Circumderuntme in meis procommodo causa?suse inducit, propter h reticos
canesmulli, Jacerantes meos canino denle. Concilium quosdam futuros qui diccrent Ecclesiam Ch sti non
malignantium obseditme, id est meos, ut illud, sede- esse nisi in una parte terrarum, ul Donalis qui in
runtprincipesetadversum me loquebantur(Ps. cxvin). sola Africae,id est, apud se dicebant Chrislu esse,
Foderunt manut meas et pedes meos, id est, dolose trahentes testimonium de Canlicis canticoru : Vbi
cogilaverunt subvertere opera mea et affecliones" cubesin meridie? (Can. 1.) Narrabo nomen l um, id
meas ut illud, Domine, record'alisumus quia seductor est, gloriam tuam, fratribus meis, aposlolis cilicet.
ille dixit, Post tres dies resurgam : fabe ergo custo- El per illos in medie Eeclesia laudabo te no in Ju-
diri sepulcrum (Matth. xxvn). Simililer opera et vo- daeatantum, sed in communi Ecclesia quse e it con-
luntalcs meorum foderunt, cum eos interficiendo juncta ex utroque pariete Judaici populi el nlilis;
salutem hominum quam operabantur et desidera- vel, incommuni catliolicae Ecclesiae,non in uadam
bant desiruere voluerunt. Dinumeraverunt omnia parte, dicens : Qui timelis Dominum, laudai eum,
ossa mea sicut diligenter meos praedicatoresquaesi- non pauci, sed omnes, nolite quaerere veslra lau-
erunt ad damnandum, ut certuin ntunerum eorum dem, sed Creatoris nostri. Oslendit per par es qui
scirent. Ipsi vero consideraveruntet inspexerunt me, sint timenles Dominumuniversum semenJac b, gto-
id est, meos in spectaculum sibi fecerunt lanquam rificate eum, id est, omnes pertinenles ad Jac , sive
eorum ludibrium, ut illud, Spectaculumfacli sumus Judaei, sivegentesdandoterrena, mercandoc lestia,
(I Cor. iv), ut caplivi <wi ducebantur ad publicum quseretro sunt obliviscenles, in anleriora vos xten-
speciaculum. Diviteruntsibi veslimenta mea, aliqui dentes. Timeateum omnesemenIsrael. Eunles pro-
de illo populo apostolos meos qui sunt veslimenta n feclu.velsemper luctantes, quiminores sunt h rtatur
mea, ul illud, Vivo ego, dicit Dominus (Isa. xi.ix), gloriflcare : Israeiilas , qui sunt majores ti lere;
quia his omnibus velut veslimenlo veslieris. Partiti scilicet illis opus esse laude et operatione qu sunt
snnt, putantes diversam fidem esse in eis ut illud, in profeclu, nedeficiant islis opus esse timo , ne
Ego sum Pauli, ego aulem Cephae(I Cor. i): vel, per elationem cadant. Ideo timeat limore aslo,
vestimenta mea, id esl, sacramenta Ecclesiae qttibus quoniam non sprevit deprecaliouempauperis, eam
veslior. Alii enim pulaverunt in bapiismo unam im- scilicet qui cum dives essem faclus sum p uper
mersionem debere fieri, alii dtias et in aliis simililer. (II Cor. vin); non sprevit me deprecantem pr me,
Et super veslem meam miterunt sortem, ad simililu- neque despexit deprecantem pro meis, quem mo*
dinem militum qui vestem desuper conlextam, non ' dum inimici fecerunt. Nec averlit faciem suam me,
manibus consutam, non diviserunt, sed sortiti sunt scilicet paupere, qui prius averlerat a divite am,
quidam charitatem non valentes scindere ut alia qui non rapinam arbitratus est esse se ceq alem
sacramenta, qni hsec non unum in plura dividit, sed Deo (Phil. n). El in hoc apparel quia, cum c ma-
i rum
plura in unum colligit, sorlitisunt, idest, gralia Dei rem ad eum, exaudivit me. Clarificavi et
velut sorteconlingere intellexerunt. Charitas desuper clarificabo (Joan. xn). El ideo apud te laut ea,
'
257 ENARRATIONESIN PSALMOS. • 296
id esl, meoram apud le ut non solus Jttdacus A peres, scilicet pauperes et re et spiritu : illi edent
tibi soli placeat. In Ecclesia magna, facla ma- Dominum, quia alium cibum animae suae in hoc
gna et aucla virlutibus per resurrectionem meam, mundo desiderabunt. Et illi qni hic eum edent, tatu-
quaeprius parva eralmorle mea ; vel in Ecclesiama- rabuntur, quia sic eorum animam amor Dei reficiet
gna, id est, loto orbe diffusa, contra hserelicos. Vota ut ultra nihii desiderent, quia tandem erit omnia in
mea reddam in conspeclu timentium eum, id est, omnibus(l Cor. xv). El non soli pauperes, sed eliam
mysterium corporis el sanguinis mei offeram cum his omnes pingues terrae, id est, omnibus modis pingues,
qui tuo limore hoc celebrant. Et reddendovola edent scilicet vel divites in lerrenis, vel malitia saginati.
pauperes, id est, humiles, omnia Domino attribuen- Eliam tales manducaveruntDominum non corde, sed
les el nihil de se praesumenles, edent me, id est, ore, et adoraverunt foris, non intus. Et quanquam
sacramenlum corporis et sanguinis mei sument, et tales foris manducent et adorent in conspeclu homi-
saturabuntur imitando me et seipsos tradendo : quia num, etper hocse slare putent in Domino, tamen
edere Dominum, hoc est, eum in omnibus velle imi- in conspectu ejus cadent, scilicel intus in anima nbi
tari et illi uniri. Et in illa saluritate laudabunt Do- ipse solus videt, omnesilli qui descenduntin terram :
minum, quia haecest vera laus Dei in omnibus pro quorum cor illo pane sursum non erigitur desiderio,
posse Chrislum imilari. Illi laudabunt qui prius B sed ad lerrena descendunt per illicilam cupidilatem.
requirunt eum per fidem et spem vel, requirunt eum, Qui enim corpus et sanguinemDomini sumili indigne,
ilJi cnim requirunt qui quaesiti a Domino et redempli judicium sibi manducal et bibit. Probet autem. se-
eum lotodesideriopelunt, omnia alia postponentes ut ipsum homo (I Cor. xi). Pingues lerrra! manducabunt
illi adhaereant.Et merito/anda(mn<quia cordaeorum, et non saturabuntur : imo per illam manducalioneai
id est,desideria cordiseorum, viventinsoeculumsoecnli. cadent, id est damnabuntur, quia magis terrena
Et non solum pauperes de Judaico populo, sed etiam quam Deum desiderabanl. Et anima mea, id cst,
genliles reminiscenlurDomini, qui prins oblili erant. anima meorum, illi scilicet adhaerendo, non terrenis,
Et convertenturad Dominumqui prius aversi erant dan- vivet. Hmc esl enimvila mternaul cognoscanlteverum
tes honorem creaiuris quem deberent Creatori; uni- Deum (Joan. xvu). Illi possunt dici anima Chrisiwpifc
versifinesterrm, id est, de tota terra. Et conversiadora- omnia reliquerunt et seculi sunt ejus volundUemVoi^
bunl in conspecluejus, id est, in corde puro ubi ipse so • aposloli et alii perfecti viri. Et semen meuttt, idest^
ius conspicit, vel in conspectu ejus non in conspectu imitalores mei, servjietipw, scilicet imperfecle, ul a
bominum, universm familimgenlium, id est, de uni- servilute tandem veniat in libertaiem. Aliler: Ariima*
versis familiis gentium.Hocilerum conlra hcereticos. mea, id est, perfectorum meorum illi vivet morlua';
'
Polest et hoc totum de gentibus dici, ut illud prius C saeculo, vivet soli Deo; illi soli serviet. Et sVmviV
diclum est de Judaeis, id est, apostolis et aiiis creden- meum, id est, imitalores meonim, qui tamen niilii
tibus. Vota mea, id est, eadem vola quaeego persolvi, deputantur, serviet ipsi non hominibus. Et hoc 11011
scilicet vota omnium pretium redemptionis eorum, in brevi, annuniiabitur enim Domino generali* ven-
quod ego persolvi morle mea, eadem reddam, non tura. Tangit quod in Veleri Testamenlo prajfigura-
ego ipse in me, sed tn contpeclu timentium eum, id tum est, quando dicium est : Si ctijtis frater sine
est, in intellectu eorum qui cognoscunt misericor- haeredemortuus fuerit, supertes fraterducatejus vi-
diam Dei per me exliibitam, et eum timent timore duam et suscitat semen fratri suo (Deut. xxv). Ita
caslo. Etnon solum fideles Judsei qui prius diviies Chrislo Ecclesiaesponso morluo secundum carnem,
•ranl in cognitione mandatorum Dei, sed etiam pau- el post, ab oculis fralrum sublato, quasi sine hoe-
peret, id est, gentiles inopes menle, quantum ad rede, quia adeo pauci erant sui, ut quasi nulli vide-
cognilionem Dei, edent et taturabunlur, et sic leu- renlur; fralres defuncti, id est, aposloli, eam as-
dabunl Dominum qui requirunt eum. Isli sunt illi sumpserunt et verbo fldei multos filios genuerunt,
pauperes qui comedent, scilicet requirentes eum : non sibi, sed Domino. Unde dicilur : Annuntiabitur,
hoc modo requirent. Reminiscentur et convertentur id esl, ascribilur Domino, non pracdicatoribus Novi
ad Dominum.Et non solum de universis finibus ter- Testamenti, generalio venlura. Ego plantavi, Apotlo
rae, sed etiam adorubunt in conspectuejus, id est, di- rigavil, Deus autem incremenlum dedit (I Cor. m).
gna ejus acceplione, universm familim gentium, id El hoc modo, quia annuntiabunt cmli, id esl, prsedi-
est, majores et minores. Et merito, quoniam Do- calores alti virtulibus et miraculis jusliliam ejus,
mini est regnum, id cst, quia jam facti sunt regnum non suam populo qui nascetur per gratiam. Quis est
Domini in vicloria crucis qui prius erant regnum ille? quem fecit Dominus. Velerem populum fecil
inimici. Et ipse, scilicet qui Dominus est, non ly- Adam sui conformatione, scilicet servus : novtim
rannus, dominabilur gentium misericordi dominio, vero populum fecit Dominus, quia gratis juslificavil
qui prius fuerant sub crudeli lyranno. Manducave- sine praecedenlibus meritis. Peccatores enim nos
runt et adoraveruntomnes pingues lerrm. Hoc polest' ipsos fecimus, justos autem sola Dei misericordia.
sic legi ut referalur ad hoc quod dixit, universm fa- Aliter : Quoniam tribulatio proxima est, id est, quia
miliat genlium, el revera universm, quia pauperes et non i'n rebus exlraneis, sed in meipso res agitur, et
diviles. De pauperibus diclum est, nunc subjungit ideo adjuva in passione ne deficiam. Quoniam non
dc divitibus. Aliter: Dictum est quia edent pau- est qui adjuvel, inimici circumdcderunt, amici lugu i
m REMIGII ANTISSfODORENSISOPP. PARS I. — EXEGETICA. 260
rtlnt. Obsedeftmt me conslliis et accusalionibus. Et A cukorum labore cooperanle, procreantur. lta et nos
tton solutn fioc, sed etiam aperuerunl super me os praedicatorum cultura in fide generali c spersioue
saum. Osteiulil quomodo: Slcut teo rapiens el ru- baptismaiis, postea vero bonis operibu- dediti, et
gient:Crucifiae, crucifige (Joan. xix), Sicul aqua effu- afuiclioiHim exercitio altrili, multi unu corpus
sus iam, id est, tam viliter occlsusi at aqua effundi- efliciraur. Unde Apostolus: Ita mulli un m eorpus
tur. El nunc dispersa suttt omnia ossa mea, id est, sumus in Chrislo (Rom. xn). Aqiia ero, quae
discipuli, qui debebant esse robusti ifl fide, fugerunt, defluens est, hoc ad sacramentum co ficiendum
juxta illud prophelae: Percutiam pattoremet dispev ad figuram nostri vino admiscelur: ita et hos ad
gentur oves grtgis (Zach.tw, Maith.xxn). Dicit» modum aquae fluentis, in mortes deftuen , passio-
quare fugerunt. Factum est, elc, id est, doetrina nis Doininicae mysterio efficienle, Christo opulamur
mea annihilata est in illis, qui cum dehuissent esse graiia adoptione. Cum vero corpus hoc fidelibus
firmi, venter, id est debiles, facti sunt. Et non accipitur shjnum est corpora nostra adhu morlalia
miram, quia virtus mea, id est petentia mea, aruit per Cbristi passionem esse reparanda. Pe sanguinis
tanquam lesta, id est fragilis eis visa est. Et ideo autem acceplionem, animarum inlelligim s repara-
desperaverunt, quia lingua mea adhmit faucibui tionem: circa sanguinem polius anima co ora tur. Et
meis, quia nihil conlradhtit. Et ideo quia deduxitti " quamvis boc sacramentuma pluribus acci atur, non
me in putverem tnortis, id est, puiaverunt me ita tameu (utvidetur)inparteestdivisum; se totura in
deduci in mortem, ut fierem pulvis sicut alii. Lingua singuli» est et indivisum, Andrea apostolo si teslante:
tnea, id estmeorum, adhmsit faucibus meis, id est, Agnus lanquam sacrificalus est, intcger rseverat
adhsrebunl Scrlpturae quae est os meum. Et sic per et vivus. feuscipitur autem propter suste tationem
eos deduces me ad cogniiionem eorum qui erant et imitationem ia prffisenti, propter re uneratio-
pulvis mortis, id est, aridi; carentes rore Spirilus era tandem ftituram. Unde eiiam viaticu dicitur,
Sancti. Apud te laus niea in Eeclesia magna; ubi tu Et pauperes Chrisii boe modo intellige tes edent
Iaudaberis, laudabor et ego. Ego enim et Pater unum scHicet illud sacrifieium et saiurabunlur, est imi-
sumus (Joan. x). Hoc ideo dicit, we aliquis propter tabuntw, si epormeril. Et hoc medo lau bunt qui
praediclam ejos humilltalem eum Patri coaequalem requirunt ewn, non aliud, per illud sa rificjum:
essc dubitaret. Hoc modo laudabo; vota mea, id est el tandem vivent cerda eorum, id est ani , quia
meipstim, reddam, scilicet sicut cum Patre ante in eerde magis principatur anima. Et n solum
sasctila praeordinavi; ct boc faciam in contpectu pauperes, sedetiam illud sacrificium mand cabunt et
timentium eum, id csl, ita ut tlmentes eum intelli- adorabunt (quo et saiurabuntur) diviles ler ae.Si soli
« pauperes adoraluri et salvandi essent, n ulique
gant quid sint illa vota, et propter quod sint vota,
non propler diversitatem, sed propter loca el perso- Paulus ad instruendum ees disci^ufum um sic
nas. Quid sint inteiligent, scihcet Dominicum cor- admoneret: Pneeipe divitibus hujus siveu non su-
pus esse, non solum commemorationem, ut quidam : perbe tapere (1 Tim. vi).
haeretici voluerunt, cum tamen Dominus aperte | PSALMLS XXU.
dixisset: Hoc est corpus meum, quod pro vobis tra- i*' WALMUS DJLVU).
detur (Matth. xxvi). Et : Hic est sanguis meut qui < < Dominus regit me, et nihil mihi deer' : in Ioco
vro vobls fundetur (Marc. xiv); et slc sententiae quae t pascuae ibi me collocavit. Super aqu m rcfc-
sequituf : Hoc facile in meam commemorationem c ctionis edueavit me, animam meam con ertit. Dc-
(Luc. xxn), nulla dubilatio relinquitur. « Panig i duxit me super semilas justittae pro r nomeu
autem et vinum a Christiana veritate dicuntur, non < suum. Nam etsi ambulavero in medio u rae mor-
quod naturam panls et vini post consecralionem in < lis, non timebo mala, quoniam tu m a> es.
se retiheanl, nisi quantum ad speciem et saporem et < Virga tua et baculus tuus, ipsa me consolaia
odorem. llli namque qui carnem in utero Virginis < sunt. Parasti in conspeclu meo mens m adver-
assumplam Verbo suo personaliler et ineffabiliter 1* < sus eos qni tribulanl me. Impinguasl ia oleo
unire poiuit, qui eliam mortalia corpora noslra < caput meum, et calix meus inebrians q m prae-
imperii sui potenlia faciet immortalia, panis et vini < clarus est. Et misericordia tua subseq etur me
maleriam in sui corporiset sanguinis naturam trans- < oirmibus diebns vitae meae. Et ut inh hitem in
ferte possibile est. Signa etiam sacramenla haec < domo Domini in longitudinem dierum. >
mystica ratione vocantur, non Christi, sed noslri, ENARRATIO.
Magna enim in eis signa et mysleria coiitinenluf. Psalmus David. In hoc psalmo vox est jcclesiae,
Nam materia iila, panis scilicet ex qua corpusDomi- recogitanlis miseriam suam quam incidit ex culpa
ni cum sacerdolali henedictione et Deo cooperanle primi parentis, ntinc autem cogaocentis salvatie-
conficUur, ex granis plurimis mola altritis, consper- nem suam factato per Christum in assum tioiie illa
sione aquae conjungitur. Vinum quod in sanguinem matutina. Agit ilaque grates Deo «nume ando be-
transjerlur, ex acinis multis torcularis aut alicuju» neficia ejus, et hortatur alios ad amorem '. Dicit
ponderis impressione conficitur. Grana vero et acina i itaque: -

« Gontra haerehcos, praccipue Sacramentarios,


261 ENARRATIONES1N PSALMOS. 2G2
Dominus regit me. Rerum Dominus, cui jure A licet. Non timebo mala , non timebo incidere vilia,
servio. Adam prcvaricator me distorsit, et a pascua quae mala possunt dici criminalia. De quibus di-
vitae, id est a mandatis Dei, me infeliciter revocavit. ctum esl, Non regnet peccatum in vestro mortali
Deminits Christus verus pastor, qni animam suam corpore (Rom. vi). Ett peccatum adtnoriem, pro
dedit pro ovibus suis (Joan. x), modo regit me, id hoc non dico ut quis oret (1 Joan. V), scilicet lanlum.
est, doctrina vitae dirigit. In Hebraeo habetur, pa- Vel in medio umbrm, id est in communi illius igno-
scit: quod idem valet, quia pastus animae doctrina rantiae quae est mortis, id est, quam habeo ex mor-
Dei est. Et quia talis paslor me pascit, nihil milii lalitate et passibililate. Non limebo mala, ut grex
deerit, quod ad salutem et veram refectionem perti- ille non limet aliqua mala, scilicet vel incursus lu-
neat. Ipse enim in Scripturis sacris mentem meam porum, vel raptus furum , vel allquid hujusitiodi,
dirigit. Ideo nihil deerit, quia ut bonus pastor in qui bonum habet pastorem. Ideo non limebo mala;
loco pascum, id est, in lntellectu sacrae Scripturae, in quia virga lua et baculus tuus , ipsa me consolala
quo est magna aniiwe refectio, vel in spe futurae sunt: ut discretus pastor habes virgam.qua erran-
beatltudinis, ibi me collocavit: ibi, id est, in tanla tes oves et agnos leniier corrigas; habes baculum,
certitudiue, et in tanla abundanlia omnimode me quo majora animalia et fortiora ab erratu coerceas;
locavit, qu»5prius flucluabam quaerendo pascui, id B virga tua, id est, mitis disciplina, qua me errantem
est beatitudinem nunc hac, nunc illac; nunc in opi- corripis, scilicel infirmitas vel aliqua hujusmedi ad-
bus, nunc in honoribus et aliis hujusmodi. Et ut versitas: Et baculus tuus, id est, gravis tfibulalio,
bonus paslor postquam collocavit me per fidem ct ipsa me consotala sunl. Quasi dicat: NOii Solum
intellectiim in loco pascuae, non ibi deseruit, sed edu- quod parcis, in eo consolaris me; sed et in eo
cavit me, id est enutrivit, super aquam refeclionis, quod flagellas : quia quem Pater diligit corripit
id est doctrinam Novi Testamenti, qute dicit: (Hebr. xn). Aliter : Virga tua, id est flagellatio
Venite ad me omnes qui taboratis et onerati estis, et tlia, parva vel magna : et baculus tuus, id -est su-
ego reficiam vos (Malth. xi). Aliter Ecclesia posita slenlatio tua : Fidelis Deus qui non palietur vos ten-
in loco pascum, id est in spe fulurae bealitudinis , os- tari supra id quod polestis (1 Cor. x), ipsa me conso-
lendit quomodoillucpervenerit, pergratiam scilicet. lala sunt. Nam aliam consolalionem qudesivi : hoc
Super aquas refectionis educavit me , id est, posuit niodo sunt consolata; qula si forisamaritudo tri-
mihi fundamentum aquam baptismi, id esl, tidem bulationis, lu lainen parasli mensam, id Csl refe-
quae in baptismo accipitur quasi fundamentum : «tionem tn contpectu meo, id est, in oculis animse
quia sine fide impossibileest placere Deo ( Hebr. xi). tneaejuxta illud : Quandoenim infirmor, lunc fortior
Et super illam aquam educavit me. lloc modo ani- C sum et potens (IlCor. xn). Et in Canticis canlicorum:
tnam meam convertit, prius aversam a Creatore Nigra sum, et formosa (Canl. i) : Adversus eos qui
ad creaturas, ab immutabili ad mulabilia. Et post- Iribulant me, id est, hoc fecisti conlra quam illi pu-
quam convertit animam meam per fidem, deduxit me lent: illis enim disciplina tua in pnvsenli non gau-
tuper semitas justitia; id est fecit me ire de virlute dium videiur, sed mceror (Hebr. xn). Aliter: Non
in virtutem. Tractum a pastoribus, qui gregem soluin disciplina lua me consolala est, sed ctiam
suum deducunt de loco ad locum , id est, de una parasti in conspeclu meo ntensam, id esl, doclrinaiu
pascua ad aliam. Et hoc fecit propter nomen suum legis luae, qua non jam ul parvulus Iacle nutriar, scd
glorificandum in me, non merito meo. Nolandum in virum perfectum eruditus, spiriluali dente ruini-
quod dicit, Super semitas justitim; quasi dicat : nans ejus sententias, possim resistere perversis.
Non solum docuit me custodire mandata facilia, Haecest illa mensa quae post laborcm mc reficit. El
quae via possunt dici, quia a mullis propler fa- hoc modo impinguasli caput meum , id csl menlcm
cilitalem frequenlantur; sed etiam arcla, quae se- meam, tn oleo, id csl spiriluali la;titia, ct eadeni doc-
mitae dici possunt, quia a paucis insistuntur pro- trina tua.quaeest oleummenlis meas:ideo quia eatn cx-
pler diflicullalem. In hoc apparet quod super se- " hilarat promissio ne pracmiipost laborem. Caiix meus
milas justitiae deduxit: quia etsi inter impedimenta inebrians, spirituali gatidio ita inentem meam re-
hujus saeculiverser, ducalu illius securus incedam, plens, ut non sentiam mala exteriora. Hoc niodo
non timens labi in aliquod crimen quod me separet facla calix inebrians, quam prmclarus est mihi, etsi
ab eo. Et hoc est quod dicit. Nam etsi ambulavero non aliis ita videatur. Aliler:Imilatio passionis luae,
tn medio umbrm mortis, id esl, licet vivam inter mihi facta calix inebrians, id est dulcis potus; et i'a-
illos qui in hac vita obumbrant alios divitiis, vel ciens oblivisci omnia tormenta, quam, id esl valde,
potentia, vel honoribus, non ad salulem, sed ad prceclarus est; etsi aliis vidcatur obscuritas cl igno-
perdilionem. Non timebo ex eorum supereminenlia minia mihi vidclur magna claritudo. Mihi autem
mala, scllicel ut ab eis devocer : et hoc nou ex absil gloriari, nisi in cruceDomini mei Jesu Christi,
me, sed quoniam tu mecum es, tam providus paslor, ' per quem mihi mundus crucifixus est, et ego mundo
tam bene vigilans supra gregcm siiuni. Vel in medio ' (Gal. vj). Quasi dicat: Non soluin doclrina lua me
umbrm mortis, id est, in communi conversatione consolatur, sed cliam imitatio passionis tuae. Et
liujus vitse, quas non est vera mors, sed umbra, id misericordia tua subsequelur me. Quasi dicat: Prae-
esl imago uhimarum lenebrarum, cxlcriorum sci- ccssit misericordia tua vocando ner fidem : secula
263 REMIGIl ANT1SSI0DORENSISOPP. PARS I. — EXEGETICA. 364
csl in cuslodiendis mandalis, etsubsequelur me otn- A per vos inlroeat Chrislus corda fidelium. t introibit
nibus diebus vitm mem, et landiu subsequelur, usque Rex glorim, ncn rex ignominiae.Reges te reni sunt
dum inhabitem in domo Domini, id est, usque dum reges ignominiae: ex ignominia enim, i est, ex
a tabernaculo isto in quo ad tempus milito, veniain virlutum defectu, homo hominem sibi r em tecit,
ad Jerusalem, id est aa vitkmem pacis, in qua habi- qui coerceret ab illicitis. Non enim est ustis lex
tat Dominus, etibimaneDotn/o«jitudinemdieri(m, id posita, sed injustis (I Tim. i). Si enim manerent
est, in claritale nunquam deficienti. homines quales creati sunt a Deo in prim parenti-
PSALMUS XXIII. bus, non esset alius alio inferior. Christ esl Rex
PSALMUS DAVID IN PB.1MA SABBATI. gloriae, quia regendo gloriosos facit, c i servire
r Dominiest terra, et plenitudo ejus; orbis terra- regnare est. Responsio principum: Quis e iste Rex
< rum et universi qui habilant in eo. Quia ipse gloriml Etsi haec verba non dicanlur, in evidentia
< super maria fundavit eum, et super flumina prae- lamen rerum apparet Propheta ; Dominu fonis in
< paravit eum. Quis ascendet in montem Domini? passione; et potens in resurgendo : vel, f rtis, quia
< aut quis stabil in loco sanclo ejus ? Innocens ma- superavit morlem : potens, scilicet potens in praelio
< nibus et mundo corde, qui non accepit in vano contra diabolum, eum vincens et spoli ejus dis-
< animam suam, nec juravit in dolo proximo suo. B tribuens; vel fortis in carne, potens De ate; vel
< Hic accipiet benedictionem a Domino, et miseri- foriis, quia vicit forlem, id est diabolu ; potens,
< cordiam a Deo salutari suo. Haec est generatio quia spoliavit infernum. Dominus potens i prmlio:
< quserentium eum, quaercnlium faciem Dei Jacob. repetitio haec, aggralulatio est. Deinde conv rtit sead
t Altollile pbrtas, principes, veslras, et elevamini, principes tenebrarum, qui illas auferendas porlas in
< porlae aeternales, et inlroibit Rex gloriae. Quis est hominibus erexeranlel dicit: 0 principes, i est dac-
< iste Rex gloriae ? Dominus fortis et potens, Domi- nes, qui usque modo principatum habuistis i homini-
< nus potens in praelio. Atlollile porlas, principes, bus, attollite vestras portas, scilicet vitia pe quae in-
< vestras, et elevamini, portae aeternales, et inlroi- gredimini ad homines, Et, o mternales por , id est
< bit Rex gloriae. Quis est isle Rex gloriae? Domi- virtules, elevamini in cordibushominum, uaeprius
< nus virtutum ipse est Rex gloriae. i dejectae, fuislis. Cum enim servi essetis pe cati, ti-
ENARRATIO. beri fuistis justitim (Rom. vi). Responsio d monum:
Psalmut Davidin, prima Sabbali. Sabbalum voca- Quis est, isle Rex gtorim. Resp. Dominus irtutum,
lur tola hebdomada apud Hebraeos, nominata ab Dominus angelorum, ipse est Rex gloriaj, on alius.
ullimo die. Prima Sabbati est dies resurrectionis, Potesl et sic Iegi, ut in primis fiatalloculio ad bonos
ante cujus ortum Dominus resurrexit. Totum illud, C angelos, hoc modo. 0 principes, scilicet civ superni
tempus Domini, quod fuit ante resurrectionem a qui inler concives veslros homines princi atum te-
lapsu Adae, nox dici polest propler lenebras pecca- netis, attoltite in hominibus portas vestras, i est, ad-
torum, quibus humanum genus involvebatur, et caeci- juvale, utvirtulesveslrar-quas nunquam d eruislis
tatem mentis. Tolum aulem lempus boc de resurre- erigantur in hominibus, quae usque modo dejecla;
clione Dominica usque ad finem saeculipotest vocari: jacuerunt. Et, o mternales portm, id est ngeiicae
prima Sabbati, id est prima dies hebdomadse, in virlules, quaesemper ui eis fuislis et semp r eritis,
qua Christus verus sol, assumpta imraortalitate, elevamini in hominibus Et introibit Rex g rim, ut
mundo Iucem dedit nunquam deficientem. Est ergo supra. Responsio angclorum: Quis esl te Rex
psalmus iste David prophelae in consideralione illius, gloriw ?nos Patrem etFilium sempersimul idimus-
diei, qua Christus victor a mortuis resurrexit, devi- isle Rex gloriaequis est? Hoc possunt dicer illi spi-
Cto mortis principe, et ejus regno spoliato: horlan- rilus qui semper cum Deo fuerunt, et unquain
lis omnes scilicet hujus mundi principes, et prae- missi sunt ad cognoscendam humanitatem Chrisli:
cipue Judaeos rebelles et incredulos, ut Christo Dotninus fortis el potens, ut supra. Deinde fit con-
victori congaudeant, et triumphantem cum gaudio versio sermonis ad malos angelos, ul supra. Attotlite
suscipiant, adsimilitudinem principum hujus saeculi, D portas, principes, veslras. Hoc non mulalu . Quasi
qui triumphatores suos redeuntes cum magno gau- dicat: Ego horlor vos, o principes, ul viclor Christo
dio suscipiunt, et ampliant porlas suas, ut ingre- Regi gloriaecongaudealis, et illi aperiatis. E merito,
dientibus et egredientibus cum pompa nihil obstet. quia Domini est terra, qute prius erat inimi i lerra,
Dixil ergo: id est, omnes illi qui initiati ecclesiasticis sa ramen-
Principet hujus saeculi, attollile veslras portas, id tis, hoc modo culii, lerra dici possunt. pleni-
est, auferte a vobis cupidilalem vestram et limorcm, ludo ejus, scilicet est Domini, id est, perfe ti illius
per quas est introitus ad mortem: has sunt princi- terrae, scilicet Ecclesiae, illi scilicet qui su t pleni
pales portae ad omne peccatum quod ducit ad mor- fide el bonis operibus. Et haec terra non in uadam
tem. Omnes hortatur, sed praecipueprincipes; quia hi parle mundi, ut quidam volunt, est ejus, ° d orbis
maximeperhasporlas ad infernum descendunt. Et,o terrarum. Et ne quis acciperet dictum esse de ho-
mternalesporto, amorproximiettimorDeicastus,sci- minibus bonis scilicet, et malis in eo quo dixit,
licet elevamini, quaejacuistis usque modo prostralaea orbis lerrarum, id est, in lolo orbe terrar m, de-
casu primi parentis : nunc apparclc in hominibus, ut . lerminal quos dical esse iu victoiia illti ac isitos.
265 ENARRATIONESIN PSALMOS. 266
Hoc modo: Dixi quod orbis terrarum sit Doinini, A lius delicti, nec aninio suo. El propterea etiam nee
scilicel unieersi qui habitant in eo, non qui inha- juravil proximo suo in dolo , id est ad deceplionem.
bilantur qui mundtim sibi subjugaverunl, non ipsi Ssepeeniin qui vana hujiis saeculi grala animo suo
mundo subjecli sunt. Potest et sic legi, ut orbis fuciunl, ul ea oblineanl, in pcrjurium cadunl. Hic
leiTarum sil esposiiivum iliius qnod dixit, plenitudo scilicel, non alius, accipiet benedictionema Domino,
ejus. Quasi drcat: Hoc est plenitudo terrce illiusqux id cst, lalis vir erit terra ilia cui benedicel Dominus,
facta est Doinini, orbis terrarum , id est, perfecli jtixta illud Apostoli: Terra autem accipiens imbretn
ilii qui possmit dici orbis, id est, extremilas lerra- el proferaus herbam opporlunamillis a quibus colitur,
rora, quia conlraxerunt se omnino a vitiis et con- in Lcnedictionecrit (Hebr. vi), id est, in incremenlo
cupiscentiis bujus saeculi, quorum conversatio in virltilum. Et ideo talis vir erit in incieinento virlu-
ceelis est. Et universi qni habilani in coelis, idest, IIIIII, quia accipiet misericordiam a Deo, qui dai et
omnes illi qui pcr imilationem in illis perfeclis fir- veile et perficere pro bona volunlate (Phil. n). Salu-
miler manent. Ac si dicai: Perfecli viri et eorura tarisuo, id cst, a quo solo salvari desiderat. Hme
imilalores sunl pleniludo, et ha-c pleniludo est cst generatio. Quasi dicat - Isla sola quae lam inno-
Domini. Et merilo orbis lerrarum esl Doniini: center vivit, et non alia , e.4 generatio qumrentium
quia ipsesuper maria fundavit eum, id cst, iu bis B " Dominum per fidcm et bonam operalionem in hac
quae prius mare fucrunt, id esl, omnino seculares vila. Et post qumrentiumfaciem, id csi prsesenliam,
ct procellosi-, variis animi niolibus semper agi- DeiJacob,'id cst, illorum qui sunl imilaiores Jacob,
tati, fundavit hunc orbem faciendo de infideli- temporalia spernenles, et aeterna desidcrantes; qui
bus fideles , de perseculoribus discipulos, quem- non aliud praemitim suae innocentiae quaerunt, nisi
admodum dc Saulo Pauluni, ut per maria accipia- vulluni Dei. Vel, hmcest generaiio qumrentiumDomi-
mus majores principes, scilicel reges el letrarcbas. iiuin, id est, boc modo ul dixi, generanliir illi qui
Et super flumina prmparavit eum, id est, de illis qui quseruut Dominum.
saletiites principum hujus sacculi eranl suos fccit
corrverlendo. Aliter: Ipse super tnatia funduvit eum, PSALMUS XXIV.
id est, super Iluctuationes hujus mundi, quibus in- PSALMUS DAVID.
volvebalur ab inilio, slabilivil Ecclesiam suam infide i Ad le, Doniine, levavi animam mcam, Deus meus,
ut jam couculcetur bic mundus ct contemnatur ab c in te confido,-non erubescam. Neque irrideant me
ea. Fides enim Chrisli quasi inons esl, super quem i inimici mei: etenim universi qui suslinent te, non
fundata esl, ut procellae hujus soeculinon possint < confuiidentiii'. Confundantur omnes iniqua agentes
eam movere, quasi infirmo el altiori loco fundalam. < supervacue. Vias tuas, Domine, demonslra mihi,
Et super flumina prmparavit eum, id est, super po- < et semitas tuas doce me. Dirige nie in veritate lua
tenles vel cupidos hujtis sseculi, ul ait Salomou : < et doce me, quia lu es Deus salvator meus et te
Omnia fiumina inlrant mare, tl ntare non redundal < sustiinui lota die. Reminiscere miserationum tua-
(Eccle. i) ; ita et potenles hujus sueculi quanquam t rum, Domine, et misericordLarumtuarura quae a
mulla acquirant, nunquam tamen saliantur. Su- < saeculosunt. Delicta juventutis meaeet ignoranlias
per haec flumina est pracparala Ecclesia , ul illos « meas ne memineris. Secundum misericordiam
praedicei el convertat. Et quia diclum est: Domini « tuam memento mei tu, propter bonitalein tuam,
esl lerra , ne quis sibi fraslra applaudat, pulans < Domine. Dulcis et rectus Dominus, propter hoc
se esse tjus lerram , cum non sii, describit qui < legem dabit delinquenlibus in via. Diriget mansue-
sunt ejus lerra , praemiltens interrogalionem. Qua- « los in judicio, docebil niites vias suas. Universae
si dical : Ego dixi terram Domini fundalam essc « viacDomini niiscricordia et veritas, rcquirenlibus
super maria et elevatani. Quis ascendet in montem < lestainenliim ejus et lcslinionia ejus. Propter no-
Domini, \iA ad Chrislum qui csl mons praeparatus < men luum, Domine, propiiiaberis peccato meo'.
in vertice monliuin? quis ascendet gradibus vihu- « miillum esl enim. Quis est homo qui timet Domi-
tutn, ut sit terra ejus ? Vel in montem, id esl, in Ec- « Tium? legem statuit ei in via quam elegit. Anima
clesiam elevatam a lerrenis ad cceleslia fide et spe. « ejusin bonis dcmorabitur, et semen ejus haeredi-
Ego dixi, quis ascendel? aut potius dico, quis stabit « labit lerram. Fii-mamentum esl Dominus timenli-
in loco sancto ejus ? id est, quis perseverabit; qtiia < bus eum, ct lestameniuin cjus ut manifestetur illis.
itiulti asccndunt, el non perseverant; ad fidem enim « Oculi mci scmper ad Dominum, quoniam ipse evel-
acceduirt, qtise cst locus sanctus, sanclificans recte « lel de laqueo pedes meos. Respice in me et mise-
credenles, qui non stanl in ea otiose viventes ; fides « rere niei, quia unicus ct pauper sum ego. Tribula-
enim sine operibus mortua est (Jac. 11).Is ascendit, « liones cordis mei mtiltiplicatacsunt, de necessita-
hic stabil: Innocens mauibus, id cst operibus, qtii « tibus meis ertte me. Vide humilitatem meam et
nec sibi nocel mala operando, nec alleri. Et mundo < laborem ineum, et diniille universa delicla mea.
cotde, id est, ab omni mala cogilalione. Oslendit qui « Respice inimicos meos, quouiam mulliplicali sunt:
sit mundo corde : Qui non accepit, id cst, non acce- ( etodio iniquooderunlme. Cuslodi animam meain,
ptam et gralam fecit in vano, id est in transitoriis, « et ertte me, non erubescam , quoniam speravi in
animatn suatn, scilicet qui sibi non fecit graliain ul- ( te. Innocenlcs et recli adhasserunt mihi, quia sus-
PATBOI..CXXXI. 9
-^C7 HEMfGlI ANTISSIODORENSISOPP. PARS 1 — EXEGETICA. 268
i tinai le. Libera, Deus, Israel ex omuibus tribula- A es Deus salvator meus, id est, polens me s vare. Et
« lionibus suis.i ideo te, id est, tua mandata vel te remun ralorem
ENARRATIO. sustinui, id est, cum palientia esspeclavi, t a die, id
Psatmus David. In hoc psalmovOx est illorum est assidue : vel in prospcris et in adversis Domine,
qui suam miseriam atlendunt, et suani fragililatem dirige me: et hoc fac rccordando miseri ordise et
adeo magnam, ut eliam quivis vermiculus possit eis obliviscendo delictorum. Reminiscere mis ationum
nocere. Vel dum de se nimium homo prscsumpsil, tuarum, Domine, el misericordiarum tuaru qum a
et quod amisit per superbiam et inobedienliam non smCulosunt. Ab inllio mundi misericors f isti, qui
posse recuperare nisi per humiliialem et obedien- nec liominem peccantem sine spe veniac, n corru-
tiam, imilando Chrislum. Polesl legi in persoiVa ptionem cadere et a te recedere permisisli Miseri-
Cliristi primus et secundus vcrsus hoc niodo : corditerhominem foris formasti,misericor terintus
Adte, Domtne Pater, levavi animam meam, lolo reformasli: qui me pcrdiium revocasti, r vocatum
desiderio ad le eam dircxi, non ad terrena dejeci. misericordiler conserva. Aliud cst misera o, aliud
Deus-meus,non erubescamnon sufgendo, qui dixi : misericordia. Miseratio esl misericordiae hibilio,
Solviletemplumhoc, el posl triduum remdificaboillud misericordia vero compassio, Delictajuvent lis mcm,
-(Joan, n), quia in le confido,non in me, non in alio. B] et ignorantias meas ne memineris.Delictajuv nlutis, id
Neque irrideant me inimicimei Judaei,ul dicant: Ilic cst.gravia peccata; quia jtivenes (emerarii s nt, et te-
homocmpitmdificare,el non poluil consummare(Luc. meritale gravius fit commissum. Et ignoran 'as meas,
xiv). Et revera -non erubescam te sustinens, tua id est, leviora pcccata, quia quod ignoranle commit-
mandata custodiens. Elenim universiqui sustinenl le, limus, minus peccamus ; vel, delicta, id es origina-
non confundenlur. Hucusque in persona capilis. Le- lia, quacin ipso primordio conlraxi a pare libus; et
gilur aulem lolns in pcrsona cujusqiie lidetis, sic ignorantias, id est, aclualia, quaeignoranter mmisi,
agenlis cnm DominoDeo suo : postquamjuveuis faclussum,id est,innoval sa vetu-
Ad te, Domine, scilicet liabendum, levavi animam slate primi parenlis. Et ignoranlias meas: aec sunt
meam, toio desiderio a terrenis eain levavi ad te, illa delicla jtiventulis, quia aliquis per fidc innova-
non conlra te, ut infelix Adam. Et merito , quia tu tusproniisit, lidelilerimplerc sludet: cavet efuluris,
es Deus meus,non ego, non aliud. Et quia tu es Deus mundatus de praeleritis, uisi si qua levia x igno-
meus, Dominc, in te confido,omnem fiduciammeam rantia commillit, a quibus vix esl ulliis ita erfectus
in te conjicio. Matediclushomoqui confuiitin homine qm sibi cavere qneat. Haecdelicla ne mem neris, id
(Jer. xvn). El quia in le confido, non in me, ut in- est, ne serves landcm ad posnam, sed i isericor-
felix Adatn, qui rapinam arbitratus est essc seaequa- C diter hic ea delendo obliviscaris. Et ut ea non ser-
iem Deo, non erubeseam,ut usque modo fcci, faclus ves ad judicium, memenlo mei lu : qui ego mel
ex prsesumplione mea adeo infirmus, ut vilissimus smn oblittis, cum a mandalis litis recessi. ecundum
vermiculus mc affligere valeat: redde mihi humi- tnisericordiam tuam, quain non merui, n n secun-
lialo et confidenti in te illam valiludinem, quam pcr- tlum iram quam merui. El hoc non nicrito meo, scd
didi per superbiam. Neque irrideanl tne inimici mei, proplerbonitalemluam, Domine.Sed nemo h; caudicns
quia in te confido: carnales et spirituales inimici, sibi applaudat in peccatis, securus de veni propter
qui in te non confidunl, non irrideanl me superalum bonitalem tuam: quia dulcis est Dominusin mise-
el a te devocalum. Et revera non confundar, quia ricordia, vocando ad poenilentiam, donan: o delicla.
suslinui le, id esi, pondus proeceptorumtuorum: vel Et posl misericordiam rectus est, quia r ddit uni-
cnm palientia exspeclavi te remuneraturum. Elenitn cuiquejuxla opera sua. Et propter hoc, sci icct quia
universi qui sustinenl te, non confundentur, scilicet reclus est, quia incorruplus, post miseric diam nt-
ab exspeclalione sua. Confundantur potius iniqua hil dimitlet impunitum. Et hoc est quod d it, legem
agenles. Illi polius erubescant, qui supervacue, id dabit, id est, flagella et correctiones, deli quentibus
est, nimis incflicaciter suut iniqtia agentes, scilicet in via, id csl, in mandatis Domini quse s t via ad
»dio habenles servos tuos diligentes eos : si in per- *Dvilam:velin «ifl,idest.in Christo qui sl via ad
sona Chrisli, iniqua agentes possumus accipere Ju- vitam, dabit legem delinquentibus , qui Christus
dacos,in Deuinauclorem salulis, mortem machinan- lex est, id est liber et forma bonis imi andi quae
fes supcrvacue, id est ineflicaciler. Et ut non con- focit et docuit, malis vitandi quoeipse vita it et pro-
fundar, ut non irrideanl inimici, vias luas, Domine, bibuit. Aliler : Quia rectus est, dubit legei , id est,
demonstra mihi, id esl, mandata lua oslende, quse flagella, delinquentibusin via, id esl in ac vita ,
me non permiitant errare. Et semitas tuas, id esl, ut in eo quod lemporaliler punit temporal er delin-
arcta el difficiliapraecepla, edoceme, id est, eviden- quentes, oslendat quod aeternaliler puni aeterna-
ter doce, ut non in illis fallar. Doce, dico, ut non liter delinquentes. Temporaliter peccat qui, si
sciam tantum, sed ut opere coniplcam : qnia hoc est longaeva vita daretur, cessaret: aelcrna ler vero
perfecla doclrina, scilicclin illis mandali». Dirige me peccat, cui aufertur facullas, non volunl s. Diriget
in veritate tua, id est, iu mandalis luis quoe vera mansuetos injudicio : in lali judicio, id e t, in hu-
sunl, quia ego in mendaciomeo loriuosus sum. Et jusmodi lege diriget mansuclos. Nam im ansuetos
Iioc motlo doce me. Ideo rogo ul tu doceas, quia tu non diriget, imo disturbabit: tracium a animali-
«69 ENARRATIONES IN PSALMOS. 279
bus, quae si sint mansuela , si dcviaverint, flagel- A ct aquam, bonum etmalum, vitam et morlem,
lando in viam reducuntur; sin vero immansueta ett elige vitam et vives (Eccli. xv). Et hoc est quod
indomila, flagellis caesa magis exorbilant et cfferan- dicit: Ipse proponil el indicat quid sit eligendum.
lur. Et lioc modo casligando, docebit miles vias suas: Aliud signum : Anima ejus, id est cor ejus, in bonis
nam iminilcs sic removebit a viis suis. demorabitur: semper insistet bona; declinans a
Quae sint illaeviseoslendit: Universm vimDominit raalis; vel in bonis illis quse vcre bona sunt illa
misericordia el veritas. Omnes viae illae per quas ad1 sola desiderabit, scilicet seterna. Et ideo semenejus
nosvenil, sunt misericordia et veritas. Misericordia,, hmredilabit lerram,id est, bona opera ejus eum exco-
per qtiam sine praecedeniibus meritis vcniam donat. lent, ut fiat haeredilas Domini. Hmredilabit, id est,
Verilas, qtiia post misericordiam vocalionis et vc- faciel haeredem, vel per opera juslitiae haereditalem
niae dignc ultimo judicio merita cujusquc examinat. accipiet terram viventiuin. Et terlium signum:
Primus cjtts advenlus fuit in miscricordia, secuiidtis5 Firmamentum est Dominus limenlibus eum. Timor
crit in veritale, id cst, in incorruplionc, in quo3 homintim inflrmat, limor Domini conflrmat. At ut
solum mcrita requiret: et has vias docebit milcs,, tandcm tnanifesletur illis; ut non deficiant anlcquam
ut cognoscant misericordiam Dci, non merita sua:: c«rn videant. Et quia ipse esl firmamenlum limen-
ct pcr hoc non superbiant, sctl huinilicntiir , juxtaa JJ ] wotis eiim, idco oculi mei, cordis scilicet, quibus
illud : Quid enim habes quod non acccpisli ? Si ac- Deus videlur, semper ad Dominum liberatorem. Et
cepisti, quid gloriaris quasi non acceperis ? (I Cor. ttcrito, quoniam ipse evellet de laqueo pedes meos,
iv,) Elpost praerogatam misericordiani altendantjju- id cst, oiuncs affecliones mcas a solliciludiuibus
dicium fulururn, quo reddct uiiicuique juxta opcraa liijus saeculi cruet, ut anima mea libero gressu ad
sua (Rom. n) : ct ideo sludeant faccre bona.i. cran«lenderc possit, vel, de laqueo, id est, deinsidiis
Non omnibus sunt misericordia cl veritas, sed soluni,i diaboli. El ul evcllar, respice in me liumilialum, qtii
requirenlibtts teslamenlum ejus , id cst, salagentibiiss prius despexisti superbum : in me, id est, in auxi-
fieri ejus haereditas, et reqnirenlibus tcstimonia ejuss litiin mcum. Et miserere mei, id csl, fac me perseve-
tcslamenli, id esi, praeconia prophclarum diligenlerr rare in illa creptione. Et opus est ut tu evellas, qtiia
qiiaereniibus qni lestati siiut illud testamenlum.L niiicus et pauper sum ego. Ordo praeposterus: pauper
Hieronymus : llle miserelur, qui requirit testamcn- sum, itl est, non sufficio mihi ad hoc ; et unicus, id
lum ejus Novum, el tcstimoiiia , id cst, prophclasg cst solus : non habeo alios praeler te, quorum auxilio
ct aposlolos, ipiorurn lesliinoniis cst Ecclesia con- vcl cxemplo nitar. Revera nequeo me erucre. Qtiia
gregala. lledit ad illud quod dixit: Mementomei lu% tribulaliones cordis tnei mulliplicatm sunt, supra
propler bonitaietn luain, Domine : csetera fueruntt C ( meduni crcvertinl; qtiia tribulanl prospera, IribulaHt
inlcrposila. ldeo rogavi, ut mei memoi- esscs non^ adversa, tribulant diversse suggestiones animi seu
sccundum nicriium , sed sccundum misericordkim , corporis. Mcrito multis tribulalionibus, cui necesse
quia propler nomen tuum, Domine, scilicet glorifi- csl multis fuiciri ne labatur. Quot et quanlac sunt
candum , propitiaberis peccalo meo. El revera pro- iiifirmUatcs et passibilitales carnis, in fame el siti,
piliaheris: multutn est enim, id cst mulliim niilii ,-, in frigore, slalione, sessione et aliis mullis? quibus,
videtur. Quasi dicat: Locum propiliaiioni lux jamn ne labamur, quotidic fulciri indigemus? In liis
paravi. Aiiguslinus: Eatenus Deus ignoscit, qualc- oninibus cor tribulatur, nc impediant et devorent.
nus tu cognoscis; unde Dominus ad Saiil: Citm esses ,s Et ideo erue tne, id est libera de necessitatibus meis,
parvus in oculis luis, magnus apparebas in oculis s id cst, da ut mortale hoc induat immortalitatcm,
meis; cum aulem magnus facttis cs in oculisiuis, , ct corruplio incorruplelam (/ Cor. xv). Necessi-
parvus fuisti in oculismeis (I Reg. x\). Ne quis autcmn tates vocat indigentias c( passibililatcs, quas neces-
sibi in hoc applauderet, quod dictumest: Propitiaberisis sario palilur dum in hoc corruptibili corpore quasi
peccalomeo, multnm est enim, dicens: El inihi propi-j. carcere manel: cui proposita fuit sufflcienlia et
liabitur, quia meum peccatum multum esl, oslenditit indigcntia, mortalitas et immorlalilas : declinans ab
). D
quis ille sit cui multum videalur, scilicel limenli Do- i inimorlaliialc et stifficientia, nccessario
incipit in
niinum. E) ideo quaerit; Quis est liomoqui timet Domi-i. carum contraria. Et ut eruas, inquanlum valeo,
num .'QiiiaautemmultisuniqiiidiciintselimercDomi- i- promcreri satago : vide humititatem tneatn, quam
num, ct non linienl limore perpetuo; quia qui dicit it libi exhiberc studeo. Et laborem meum, id est,
setimereDominum, et mandata ejus non cuslodit, (, perscvcranliam qua assidue laboro humiliare libi

mendax est (Joan. n) juxla illud : Bealus vir qui tl carncm mcam, ut te sessorem fecipiam. Castigo
timel Dominum, in mandalis ejus volet nimis is rnim corpus meum, et iti serviiulem tedigo (1 Cor.
(Psal. cxi); ideo subjungit certa signa, quibus is ix ). Et dimitle universa delicia mea, scilicet igno-
cognoscitur limens Dominum casto liinore. Scilicet, t, ranlias meas, quas commilto necessilate viae. Nemo
legem staluil ei, id est, slabile proposilum nonn cnim ita lolus, quin pulverulentos pedes habeat,
dcclinans ad dextcraiu neque ad sinisiram in via ia itcr post lavationera faciens : ila niillus aqua
bapli-
quam elegit , idest, juslilia. Hieron. : Legem sta- t- smatis ita purilicatus, quin vel levioribus peccalis
tuit in via qua ut ad ea quae elegit defleclatur, r, aspergatur in hac via, id est in hac corruptibili vila.
sicut in Moyse : Hodie st.ilui ante oculos luos ignemm El ut me cruas de necessitalibus, non solurn mea
571 REMIGIl ANTISSIODOUENSISOPP. PARS I. — EXEGETICA. 272
delicta dimittas, sed eliam respice inimicos meos, ut A vox perfecir, oranlis et agcnlis ctini Dco suo, t qiiem-
convertas eos : sicenim securus tibi serviam si non admodtun in liac vila niorlalilcr ab impiis s paraltir,
sit impugnator. Quoniam muliiplicali sunl: qui ideo ilain futura localiter separetur: vel ut hic empora-
sunl inimici, quoniam ad multas vanitates sunt liler uralur, secetur, flagcllelur, nc landcm uin im-
delorli a fructu frumenli, vini et olei sui ( Psal. iv ). piis damnelur.
Et quia multiplicati oderunt me non mullis beali Judicame, Domine.Non formido judiciu luuin,
quaereniem, sed uno a : iniquo odio, quia saltitcm imo rogo ut venial et scparel me a sociela e iuipio-
eorum diligo. Est el juslum odium ; ut illud : rum, quam habeo non nienle, sed corpore Diffkilis
Perfecto odio oderam illos ( Psal. cxxxvin). Et oralio el formidanda maxime, illitis rogare idicium,
quia iniquo odio me oditint, cuslodi animam in cujus conspectu cceli vix inuudi reperiu ilur (Job
meam, scilicet a conformalione eorum, elsi xv), si non caetera scquerenlur meriia un e perfe-
non carnem meam. Et tandem erue me, lolum cliis vir confidens sibi de merito, subdit: uoniam
sepafando ab illis, et pouendo ad dexteram tuam. ego in innocenliamea ingressttssum, id est, quoniam
Non erubescam landem, scilicet ab exspeclalione post innocentiam quam mihi prasrogasti pei
gloriam
mea, quoniam speravi in te, scilicet prome- luam, sic in ea permansi, ut sperem me in i habere
rendum: vel in te adjulorem, non alium. Aliler: Erue B aliquod meritum. Ille innocenter vivit, qu nec sibi
me a perplexilale hiijus vitaepostquam cusiodieris ab obest, nec alteri. Ingressus sum, id esl, i liac vila
inimicnrum coiiforraatione, quseperplexilales mtiltse vixi, quae quasi quidam ingressus esl in fuluram.
snnt, amicorum persuasio, filiorum delectalio, amor Dico, ingressus sum. Et non infirmabor, id st, per-
parentum. Eruc me in bis implicilum el impedilum, severabo in illa innocentia, tamen de me i on prae-
ne devocer: Qui amat palrem el matremplus quamme sumens, sed in Domino
sperans, scilicet aud o de me
non est medignus (Matth. x). Ideo etiam cuslodi, quia hoc promittere. Et ul non infirnier, tenta me Domine,
innocentesetrecli adhmseruntmilti. Innocentes, a malo id duc me in expericnliam laborum, et sic proba
est,
declinanles, el recli, id est, bono insistentes, adhmse- me, id cst me mihi ostende firm m. Multi
rtint mihi imilatione etconformitate, ul per me libi cnim sibi probatum
probatividentur, quisenon cogno unt, sed
junganlur:sicul meinbracapiliper colluin junguntur, in tentalione probanlur; ut Petrus, qui ibi satis
ila perprsedicatoreselperfectos minores Christojun-
conslans videbalur, cum dicerel: Eliamsi portuerit
guntur, eos imilandO. Ideo inihi adhaeserunt, quia memori
sustinui le, id est, mandata tua cuslodivi, vel le re- tecum, non le negabo (Matih. xxv . Polest
ct sic continuari: Ego dixi quod non infir abor; ne
muneralorem cum palientia exspeclavi. Et propterca
occultorum meorum melaleat, o tendeme
me erue, ne me dcficiente deficiant et isli qui le -, J quidtamen
Et ut o libera id mihi, scilicet proba me, Domine, et lenla m , id est,
quacrunt. adlwereanl, Deus, Israel, fac IIt nec delecler in vanis, nec cogitem d terrenis.
est, desiderantes videre te: ex omnibus iribulaiioni- Et tit lentatus prober: ure renes meos et c r meum.
bus suis, carnalibus et spiritalibus, nc ab his devocen- Si
tur. Non rogo ul lollns eos de mundo, sed ul serves nibtis quid eslindclectatiunibus carnis ineacvel ogitalio-
cordis mei quodsil absumendum, adh be ignem
eos a malo (Joan. xvn). amoris lui, qui illud lotum ubsumat et qu- si aurem
PSALMUS XXV. in fornace probalum me rcddat (Sap. III); morluus
PSALMUS DAVID.
< Judica me, Domine, quoniam ego in inuocenlia oiunia terrena a delectaiionibus meis an pulet, et
< mea ingressus sum et in Doinino sperans non iu- omnia vana a cogitalionibus; vel, in te tationum
< firmabor. Proba me, Domine, el tenla ine, ure aestu fac ut deleciationcs et cogitaliones eae non
< renes meos et cor meum. Quoniam miscricordia absumantur. El nierilo rogo ul uras, ut s ces ; vel
< tua ante oculos meos est, et complacui in verilate merilo rogo ut tenles, til in ccrtamen du as: quia
t lua. Non sedi cuin consilio vanilalis, et cum iniqua scio in hoc esse misericordiam tuam, qua v Iul pater
< gereulibus non introibo. OdiviEcclesiam iiialignan- flagellas omnem lilium qucin rccipis (Heb. xn); scio
< lium, etcum impiis non sedebo.Lavabo inler inno- . rnilii hoc esse ad consummalionein, non a consum-
< centes manus meas, et circumdabo allarc luuiii, ptionem. El boc cst quod dicit, quonia i miseri-
< Domiue. Ul audiam vocem laudis, et enarrem cordia tua ante oculos meos est, ante ocu os cordis
« universa mirabilia lua. Douiinc, dilexi decorein mci. Et ideo complacui mihi inverilate lua, id est, in
-« doinus tuae, et locum babitationis gloriaeluac. Ne mandatis luis, quse vera sunt: vcl in fide lrisli tui,
< perdas cuin impiis, Deus, animam meam, et cum qui prius niilii displicui in mendacio mco; el in ve-
< viris sanguinum vilam meam. In quorum manibus rilate lua quam lu mc docuisli, scilicet le se Deum
< iniquilales sunt: tlextera eorum replela esl inunc- incum,non gulam, non venirem,non aliqua i creatu-
< ribus. Egoautem in innocentia mea ingressus sum; ram. In hac veritale complacui. Non sedi um con-
< redime me et miserere mei. Pesenim meus steiit silio vanilalis, id est, non deleclatus sum i i ludicris
« in dirccto: in Ecclesiis benedicam le, Domine. > hujus saecuii,vel in medilalione lerrenarm rerum.
ENARRATIO. Et cum iniqua gerentibus non introibo, id est, cuin
Psalmus David. Iste psalmus allribuilur David, id irrcligiosis et non timenlibus Deum, n i ponam
esi, pcrfeclo ciiique pertinenti ad David. Esl autem absconditam conscicnliam mcam idco , uia odivi
• Locus corruplus. ecclesiammulignantitim, id est, convenliin cogitan-
275 ENARRATIONESIN PSALMOS. *Jfc
tium mala. Et eum impiis, id est, nec Deum nec \ egit in mandatis tuis qusc dirccta sunt. Vel injusti-
proximum diligenlibus, non sedebo, dclectando in lia, vel in directo, id estin te, quia pes animae meae
eorum impielate: hi sunt haerelici. Lavabo autem,id non est lapsus ad maltun, lua misericordia est. Et
esl purificabo, manus meas, id est opera mea, inter ideo benedicam te, Dominc, in Ecclesiis, id est, aug-
innocentes, id csl imilando innocentes, et hoc modo menlabo latidem luam, subinferendo dilcclioni tuaj
ens inter eos, ad similitudinem sacerdolis, qui prius dileclionem proximi.
selavat, et sic ad altare accedit. Etpost lavalionem PSALMUS XXVI.
manuum circumdaboallaretuum, Domine,idest,fidem
IN FINEMPSALMUS DAVIDPRIUSQUAM LIKIREtllR...
tuam quam dedisti mihi, in qualocusest veri sacri- « Dominus illtiminalio mea et salus mca, qucm
liiii,ornabobonisoperibus, utaltareomaturpalliisct < timebo ? Dominus protector vilae meae, a quo trepi-
aliis ornamenlis. Vel, circumdabo altare tuum, id «
esl, aramcordismeiornabo variisvirlulibus:ubivota dabo?Dumappropiant superme nocenles.utedant
« c.irnes meas. Qui tribulant me inimici mei, ipsi
vel vovenda, sunt et solvenda. Ideo ornabo vel fidem
< infirmati sunt, elceciderunt. Si consislant adversum
meam bonis operibus vel cor meum virtutibus, ut
« me castra, non limebit cor meum. Si exsurgal atl-
audiam, sciiicet a spirilu in me praesidenle, vocem « versum
laudis;ut aure cordis audiam, id esl, intelligam [5 « meprselium,in hoc ego sperabo. Unampe-
hanc requiram,ut inhabilemin domo
quse silvox illa quae te laudat, scilicet bona vila et « liiaDomino,
Domini omnibus diebus vitsemeae.Ut videam volu-
bona conversalio. Vel audiam vocem laudis, scilicel
«
veram et cordi consonam : lunc intelligimus vocem ' ptalemDomini, etvisilem templum ejus. Qnoniam
laudis cum ex puro corde vocem procedere inlelligi- < abscondit me in labernaculo suo in die malorum,
< protexilme in abscondito tabernaculi sui.lnpetra
nius. Quae est illa vox laudis? Haec: et enarrem uni-
rersa mirabitia tua, interiora et exteriora : quod « exaltavit me, et niinc exallavil capttimeiim super
« inimicos meos. Circumivi etimmolavi in labernaculo
hominem mirabiliter creas foris, mirabilius aulem
iittus recreas. MajusenimdeSauIe perseculore disci- « ejus bostiam vociferationis ; cantabo, el psalmum
< dicam Domino. Exaiidi, Domine, vocem meam qua
palum facere quam Lazarum de monumenlo resusci- < clamavi ad le ; miserere mei et exaudi me. Tibi
tare," quidquid boni habeo, libi allribuam : quidquid <
dixit cor meum, exquisivit le facies mea, faciem
mali, mihi. Vel intelligam qualiter laudandus sis, et < tiiam, Doniine, requiram.Neaverlas faciem luama
enarrem aliis. ltleo tnler innocenles lavabo manus,
« me, nc decfnes in ira a servo luo. Adjulor meus
vel ideo circumdabo altare tuum: quia, o Domine,
« ne derelinquas me, nequedespicias me, Deus
dilexi dccorem domus tum, id est, perfectos qui - esto,
« salutaris meus. Quoniampalermeuset maler mea
sunl ornamenlum Ecclesiae luac, qui sunt lapides ' «
Et locum habitaiionis glorim tum, id est, dereliquerunl me, Dominus autcm assumpsit me.
pretiosi. « Legempone mihi, Domine, in via tua, ct dirige me
illos in quibus inliabilat gloria tua, qui nihil sibi, sed
« in semita rectapropierinimicos meos. Nc tradideris
lolum misericordise luae atlribuunt. Et ideo, quia «
meinanimas tribulantiumme, quoniam insurrcxe-
hic moraliter separalus sum ab impiis, ne perdas « runt in me lestes
cum impiis, Deus, animam meam; qnia non fuerunt « sibi.Credo videre bonaDomini iniqui, ct mentita est iniquitas
in lerra vivenlitini.
mecum in generatione prima, non habeam parlem <
Dominum, virililer age : et conforletur
cum eis in generatione secunda: cum impiis, id esl, < Exspecla cor luum et sustine Dominum. >
ab
cum illis qui impielate sua nunquam recedunt. Et
cum viris sanguinum, id est, cum odio babenlibus ENARRATIO.
fratrem suum, id est hacrelicis. Omnis enim qui odit Psalmus David priusquam linirelur. Tribus vicibus
fratrem suum, homicidaest (I Joan. ni), ne perdas vitam unctus lcgilur David: prius in domo palris a Sa-
meam, id est, ne damnes. llli merito damnanlur, in muele misso a Domino post reprobationem Saul
quorum manibus, id est operibus, iniquilates sunt, id (/ Reg. xvi) ; secundo in Hebron, tertio in Jeru-
est, qui nunquam operanlur nisi injusliliam. Dextera salem, quando conslitutus est rex super Israet
eorum, id est, si qua eorum opera videntur bona, ' J ( // Reg. n et v ). Et anle hanc ultimam et per-
replela est muneribus. Est enim munus a manu, fectam unctionem cantavit hunc psalinuin Domino.
munus a lingua, munus ab officio. Tales pulant pie- Ungebanlur aulem prius hae duae personae, rex et
lalerti esse quaestum; nolunt quidquam operari, nisi sacerdos : in quibus Christus praefigurabatur verus
ad laudemhumanam. Egoautemingressussum, idest, Rcx et verus Sacerdos, unctus non corruptibili oleo,
vixi in innoceniia mea praerogata, id est perseveran- sed plena gralia Spiritus sancli: factus immorlalis
ter in ea egi, non perfunclorie. Et ideo redime me ad Rex, et assistens Deo Palri verus PontiTex, semper
conformationem eorum; quandiu enim in hoc ta- iulerpellans pro nobis (Hebr. vn): ciijus corpus, id
bcrnaculo sum , implicitus sum eorum perplexioni- est Ecclesia, prius nunc ungitur ante baptismum,
bus, conversando cum eis. Et landem miserere mei, et post in baptismo, praesignans illam lertiam el
id est, a miseria hujus vitse me eripias, faciendo de veram unclionem, quae in capile suo, id est Chrislo,
inortali immorlalem, de passibili impassibilem. Et jam completa est; et landem in cjus membris
debes misereri, quia pes meus, id esl, lola affeclio complebiliir,cummorlalehocinduetimmorlalitatem,
cerdis mei, stelit, in direclo, id est, perseveranler ct corrnpiihile iiicorruptioncm ( / Cor. xv): tum
275 REMIGIIANTISSIODORENSISOPP. PARS. I. — EXEGETICA. 276
erimus veri reges, quia lunc spiritus vere reget e A Et non solum inhabitem, sed eliani ut vi eam votup-
dominabitur carni: el veri sacerdotes, offerenles tatem Domirii, id.esl, impleam: vel vid am facicm
nos ipsos Deo hosliam vivam, sanctam, Deo pla- Doraini facie mea, id est praescnlia. Vel, uid Domi-
centem (Rom.xii). Esl ergo in hoc psalmo vos nus voluit pcr hoc quod me illuminavil? el quid in
corporis Clirisli, labotantis ct oranlis, priusquam sacramcntis ecclesiaslicis temporaiitcr pr figuravit ?
venialur ad illam selernam unctiOnem, quae 1101 El visitem, id cst pcrpetuo vidcam, templ m ejtts, id
sacramenlis temporaliler praemonstratur, et ils esl, Christura jam uuctum perfccta uncli le jam im-
ageulis cum Deo suo : mortalcm factum, iu qno velut in sacru o inhubilat
Dominut illuminatio mea. Ego mihi lenebrse, egc omnis pleniludo divinitaiis corporaliler (C l. u). Ega
raihi csecilas; sed Dominus illuminavit me per fidem. jam factus lemplum ejus, id est, coufigur- lus corpori
ut possim eum contemplari hic spe, tandem in re. claritatis ejus, jara fuclus verum corpus us. Aliter:
Hic dedit notitiam, ibi dabit coutemplalionem sui. Haec est iila tina, ul inhubitemiu domo omini om-
Et salus mea. Ego mihi sum infirmilas prseler eum nibus diebus vitmme<v,idcsi,ul in lola ba vila nullae
sed.ipse csl salus mea, nuucinlerim intusel landen tribulaiiones et nullae adversitatcs aufer nt mc de
foris, nunc ex parle, lunc perfecle. Et ideo, qtten numero illorum qui tenent unilaiem ct veritateiu
timebo? Quispolerit eum mihi auferre? Nullus. ldec g fideiChrisli. Et posl videam, id est inlelli am, volup-
securus sum.quia Dominus protector vitm mem,aquc tatem Dei, id est, iutersim consiliis Douii ii, vcl vo-
trepidabo? Quasi dicat: intus non limebone devocer, luptalem, id est, diicctionem Dci. Et visit m, id esl,
quia Dominus est illuminatio mea. Nec exteriores frequenler videam : lemplum ejus, id est, cum san-
hostes limebo, quia Dominusest protector vitmmem ' ctum, illum quem ipse frequentat. Diclu i hoc pcr
prolegit mortalis mortalem, el est securus; protegit simililudinem.Magnum euim vidctur in mo alicu-
me moiialem Immortalis, a quo trepidubo ? Trepi- jus polentis, inleresse consiliis ejus. Et nera, in-
datio, corporis esl: nullus locus reliclus est trepida- habilabo, quia cerlum pignus inde habeo quoniam
lioni. Ideo, in earne non trepidabo, quia dum appro- abscondii me in tabernaculo suo, id csl, abscondi-
pinquantsuper me nocenles,(icli superioresme, quan- tani et inimicis iucognitaiii posuil vitam meam in
tum ad exlerius, vel ad hoc ut mihi praevaleant, non labernaculo suo, id est in sacranvenlis ecc csiasiicis,
mihi prsevalenl, non niilii nocent, quia ad hoc appro- in quibus malitia sua exercelur. In die malorum,
piant, ut edant carnes meas, id est, utcarualesalfe- id csl, in tempore tribulalionis : vel in Ec esia sua,
clus in me absumant, et meut aurtim probent, et ideo in qua est mililia Chrisliaua; abscondit e, id est,
non trepidabo. Qui tribulanl me initnici mei, quantum lutatus est me, segregando a peccalorib . Et non
ad exterius, ipsi infirmaii sunt, non valentes me de- C soium abscondit, sed ut bonus imperalo prolexit
vocare. El ceciderunt, inlerius damnali caccitatc cor- meabimpelu iniinicorum. Vel, tn tabert culo suo
dis. Si enim prius intus inlirmali cecidissent, non abscondit, id est, fccil me corpus Chrisli, ui est la-
lantoperc ad tribulaudum meoperam darent. Etidec bernaculunTdivinitalis suae.In abscondito bernaculi
quia ipsi inlirmanlur, non ego : vei quia Dominui sui, id est, in Chrislo qui hujus tabernacu i abscon-
est clypeus mcus, si consistant adversum me castra, diium cst, quia raplus in ccelum, vel quia cculle in
non timebit cor meum, id est, si consilia impiorum, sacramentis ecclesiasticis inletligilur. iloc lodo abs-
velconspiranscontradicenlium mulliludo (ulruinquc coudil nos in Christo, quia naluram nostr m sccuni
solet esscin caslris) consislant non mecum, sed ad- in ccelum assumpsil. Et ubi caput, illuc et nieinbra.
versum me, non liinebil cor meum, eliamsi limeal cor- Juxia illud Apostoli: Morlui enim eslis, et ita lestra
pus meum : Fidelis Deus, qui non palietur vos lenlar abscandita est citm Chrisio in Deo (Col. n ). Et h;cc
supra id quod poleslis (I Cor. x). Eiiam si exsurga, spes magna nobis prbieclio est contra so.-viiiam
adversttm me prmlium. id est gravissima persecutio kiiuiicorum. Sicul ipsc nobiscum dcorsu n fuit in
in hoc ego sperubo, id est, ipsuin ptaelium eril niili huinana iialura, quaenobis abscondiia est, ita el nos
Spes: vel in hoc quod sequitur, polesl hic notar crimus cum illo sursum. Vel protexii me t abscon-
siinilitudo de aliquo, qui invaderel terrara alicujus D dilo tabernaculi sui, id esl, in corde ci 'deuii ad
posl iiivasioneni poneret caslra, post locala casln jusliliara : adeo me conslantem fecil in lid , ut nihil
invaderel euui gravissimo praelio. llle tunc confidem curarem dc toiinentis. Quod est illud abs ondiliiin?
in aliquo polente, nihil de se curaret. Ideo nor Petra. Unde Apostolus : Peira autem era Chrislus
timcbo, ct iu hoc sperabo, quia illud pelo quod mih (I Cor. x). In illa pelra exaltaeit me per s em, quia
auferri non polest. Vuam petii a Domino: unam pe- cum sim membrum corporis ejus, ubi ips est, ibi
litionem, non mullas; vel, uuam rem quse sempei quandoque ero el cgo. Et uon soliim per spem mc
una esl, nuuquam varialur: hanc requiram irremisse: exaltavil tn pelra, sed etiam 'nunc inler ho es exal-
hsec est illa una, ut inhabitem in domo Domini oin- tavit capul meum super iuimicos meos; ul t anqiiam
uibus diebns vitm mem: ul qui modo sum in luctu c illi sint superiores in carne mea, ego luuc llis pr.c-
in labernaculo, tandem inliabilem in domo Domini valeain iu mente mCa. Vel in petra exaltu il me, id
id esl, coelesli beatitudine, in qila csl requies et pai cst, iu Clirislo : et hoc modo exallavit, ia nunc
vera lanquam in domo. Omnibusdiebus vilmmea, ii exallavil capul meum, id cst Christum, supe inimicos
cst iu illa aelernitale, quaeet nocle carebit et morle meos facluin superiorem omnibus inimici suis,iu
2TT ENAKRATIONES IN PSALMOS. 278
et mater mea, carnalis, scilicct
quo et me exaltavil per spcm, vel in petra, id esl in k.quoniam pater meus,
fide Christi, exallavil me, dando milii conslanliam Adam ct Eva, dercliqtieruni tne, id esl, exhseredave-
exhacredatus erain ei projectus, Domi-
pradicalionis et confcssionis. Corde enim creditur ad runt. Et quia ct ado -
ore autem confessiofit ad salutem (Rom.r.). nus autem assumvsit me, id est, assumplum
jusiiliam,
Circuivi et iinmolavi. Quasi dicat: Et in bis omnibus plivum suum me fccit, assumendo naturam meam.
exseculus est in me officium boni impcratoris. Ego Aliter: Ne despicias tne, Deus salutaris mcus, qucm
aulem qnid feci ? Seculus sum officiumstrenui mili- usque modo merilo despiciebas, cum filius csscm
lis. Circuiri et immolavi in labernactilo ejus hosliam . diaboli cl Babylonioe,quem pater meus diaboliis., et
vociferationis, id est, graiia ejus in me vacua non mater mea Babylonia derelicti a me dercliquerunt
fuil (1 Cor. xv). Circuivi, id esl, circumspexi me un- me. Sicut duae stint generationes, una fidelium, al-
dique ad simililudinem strcnue mililanlium, omnem tera infidelium: ita duo patres ct duae matres, tma.;
solliciludinem subinfcrcns minislro in (ide mea vir- quse generat in confusionem, id est Babylon, qtise in-
tiitem, in virlule scienliam, in scicnlia abstinen- terprelatur confusio : allera quae generat ad vilam ,
tiam, in abslincnlia palicnliam, in palientia pieta- id est Jerusalem. Vir Babylonis, diabolus : vir Jeru-
tem, in pielalcfra(ernilaiisditectionem,in dileclione salem, Deus. Dominus autem assumpsit me. Conver-
fraternitalis charitatein (// Petr. i), et quod ista J sio ad auditores, ut hortetur ad congraliilalionem.
mecum assunt et superent in malo, immolavi hosiiam Potest et sic continuari: Nec miremini si ego lam
jubilalionis, id cst, incffabilis laudis, id est, in loto pie clamabo ad Deum, quia palcr meus ct maler mea
corde in tc glorior, non in me. Aliler: Circuivi Adam, ct Eva exposuerunt me in morlem pcr inobc-
mente univcrsas crcaiuras, cceltnn et lerram, et or- dientiam, Dominus atitem assumpsil me dc massa
nalus corum,ct omnia mihi locuta sunt laudem tuam perditorum. Et, o Domine, quia me es dignatus as-
in suo dccore et suo ordine: el inveni in his quid sumplum tuum facere, legem pone mihi, id est, sla-
libi immolarcm, scilieel hostiam jubilationis, id esl, loriam fac yolunialem nicam ul lcgem; ne pcrmittas
immensam laudcm cl immensam lseliiiam cui nulla me pcrfunctorie, et hoc fac in via tua, id cst in,
verba sufficiant; quia jubiliim est ineffabilis laus : Christo luo, vel in praeccplis luis. Et non solum po-
vel considcravi fidem orbis lerrarum, in qua cxalta- nas legeni, sed eiiam dirige me in semila recla, id
tum esl capul meum snper eos qui me persequeban- est, in arctioribus mandatis tuis : fac mc arcla man-
lur : et in ipso labcrnaculo ejus, id est, in Ecclesia data lua cuslodire; vere cedam a volunlaie mca:
lolo orbe diffusa, ineffabiliier laudavi Dominum. Et cl hoc lac propter inimicos tneos cvadendos, carnales
non solum iaudavi, sed semper laudabo. Canlavi et spirituales sciiiccl: Ne tradideris me in anitnas
corde psalmum Domino, uon mihi, tolum ad laudem J tribulantium me, id csl, ne abcrrando permitlas mc
ejus. Vel, hic jubilavi, el landem cantabo et psalmum cadere in formalionem malorum. Et si tradas inc in
dicam Domino: corde et corpore totus laudabo eum, manus eorum, non lamen tradas in voluntales eo-
cum jam immortalis factus, nihil habco quod ei dis- rum. Ideo noli me tradere in animas eorum, qura
pliceal. Et ut possim canlare et tibi psallere. Ex- insurrexerunl in me lesles iniqui, non solum apcrte
audi, Domine, vocemmeam qna clamavi, id est, va- inimici, sed eliam lales qui falsa mihi dicunt de mc,
lidam inleiitionem meam qua irremisse egi ad le, ut recedam a te, diccntes eliam bealiludiiiem csse in
non aliud, ul me illumines. Miserere cliam mei, his perfunctoriis, el non ea esse descrenda. Et men-
dando illam salulem veram : et sic exaudi me, itl cst, lita est iniquitas. id esl, viri illi iniqui irreligiosi
oslendc le exaudisse. Et debes exaudire, quia libi mentiunlur beatitudinem esse qnoerendamhic in lerra
dixit cor meum, non alii. Hoc esl quod dixil: 0 Do- morientium : sibi, idest, ad suam damnationem,
mine, facies mea, id esl praesenlia, te exquisivit, id non meam. Ideo non mihi, quia credo videre bona
est, tuam praesentiam ex omnibus rebus quaesivit; te Domini, non bona hujus saeculi, scilicet non perfun-
solum exomnibus ad beatiludinem sufficere credidit, ctoria, sed aeterna bona, in terra viventium, id est, in
et non solum qusesivit, sed faciem luam, Domine, re- .. Ecclesia illa quoe omnes habebit immortales, scilicet
quiram: nunquam dcsistam antequam perveniam. in superna civitate sancta Jerusalem : exspecta Do-
El ideo ne averlas faciem tuam a me, scilicet in quse- minum. Ac si dicat quod ut fiat, exspecta Dominum.
rendo, id esl, ne permiltas me errare et aliud quae- Exhorlatio ad quemque lidelcm, vel ad se potius.
rere. Neque declincs in ira a servo luo in iiiveniendo, Quasi dicat, talia credo ine visurum esse. Sed non
ut non aliud inveniam quain le, sicul illi facitinl qui coronabilur nisi qui legilime ceriaverit (II Tim. n).
non sunlservi tui; diclum a siraili, quia cui dominus Exspecta Dotninum, scilicet remuneraiior.ein, id est,
lerrenus irascilur, averlil ab co faciem suam. Ne palienler persevera iu mandatis Domini; noli defi-
declinesin ira, sed potius adjutor meus eslo, dando cere : et cxspeclando viriliter age, id est, nol: habere-
notitiam veritatis et perscveranliam. Ne derelinquas manus dissolutas el genua debilia, sed incessanter
me in quse«endoet inveniendo, da ul el le solum operare. Et virilitcr agendo conforlelur cor luttm, el
quseram, et le inveniam. Et ut non derelinquas me, sic tribuletur caro tua, quia flagellat pater filium
neque despicias me, quod morlalis immortalem re- quem recipit (Hebr. xi). Si moram fecerit, sustine
quiro. Deus, lu es salutaris tneus, id est, qui solus Dominum, id cst, pondus praeceptorum Domini, vcl
me salvare potes. Et opus csl ui lu non dcrelinquas, exspecta eum quia eruet le terra moricntium, qui
87$ REMIGII ANTISSIODORENSISOPP. PARS. I. — EXEGETICA. SSO
propter te dignalus est suscipere terram morientium, A morle in piitredinem et resolutioncm, quae esl inTe-
el mori inter nianus raorientium. rior lacus miserise. Et ut non sim similis d cenden-
PSALMUS XXVII. tibus in lacum in me vel in membris mci exaudi,
PSALMUS IPSI DAVID. Domine, vocem deprecatwnis mem : vocem id est,
< Ad te, Domine, clamabo; Deus meus, ne sileas validam et liberam intenlionem deprccal' nis, quse
< a me : nequando taceas a me, et assimilabor de- fil) pro auferendis malis. Exaudi dico, dun oro, sei-
• scendenlibus in lacum. Exaudi, Domine, vocem licet ego qui sum immunis a peccaio : et toc faeio
» orationis meoedum oro ad le, dum extollo manus ad te, scilicet prorherendtim. Nec lamen oro, sed
< meas ad lemplum sanclum lu.um. Ne simul tradas dum extollo manus meas, seilicet in cru exlen-
< me cum peeealoribus, et cnm operanlibus iniqui- dendo, vel mnnus, id est, opera mea, exlol , id est
< tatem ne perdas me. Qui loquuntur pacem cum magnifico, faciens ea qnse ncmo hominum ecil. Ad
• proximo suo , mala autem in cordibus eorum. Da lemplum sancium tuunt, id est, ad salutc eorum,
,« illis secundum opera eorum , el secundum nequi- qui credenles fnturi sunt, templum sanclu luum, id
• tiam adinvenlionum ipsorum. Secundum opera est, ul consiiluam Ubi Eeclesiam tnam. IV sileas a
< manuum eorum tribue illis, redde relributionem me et ne taceas, scilicel ne simttl tradas me um pec-
< eorum ipsis. Quoniam non intellexerunt opera ma- B catoribus, id esl, cum latronibus cum quibi poenam
< nuum ejus, deslrues illos et non sedificabis eos. suslineo, id esl, non permiltas me cmn ill et aliis
« Benedictus Dominus, quoniam exaudivit voceia peccaloribus putrescere in sepulcro. Aliler : Ne simul
« deprecationis meoe. Dominus adjulor meus et pro- tradas me, id est, meos in reprobum senstun a specie
« tector meus et in ipso speravit cor meum, et adju- invisibili elseterne incommulabili, ad spc icm visi-
< lus sum. Et refloruit caro mea, el ex volunlale bilem et temporaliter commutabilem si uil cnm
« mea confitebor ei. Dominus fortitudo plebis suseel peccatoribus, qui iradili sunl in desideria ordis sui
« proleclor salvalionum Christi sui est. Salvum fac in immundiliam, tit faciant ea quae non co veniunt.
« popultim tuum, Domine, et benedichaeredilati luas: Noli meos hic ila judicare et ila exeaecar , tit illi
« et rege eos, el exlolle illos usqtie in seternum. > sunt. Et in fuluro cum operanlibus iniq lalem ne
ENARRATIO. perdas me, id est, ctim his qui limorem Doi lini posl-
Ptalmus ipsiDavid. In hoe psalmo vox est capiiis, ponentes, jusliliae Dei non sunt subjecti, n damnes
oranlis Dominum Patrem vel:Verbum sibi persona- me damnalione perpetua. Non solitm cui illis qui
liler unitum, ut sicnt a se non recessit, sed euw in gravius peccanl, sed etiam cum his qui loq nlur pa-
passionem conforlavit, et a morle resuscilavit: ita cem cumproximo suo, me Christo,',qui faclu sum eo-
ncc a membris suis recedat, cognitionem sui illi C rum proximus per carnis assumptionem el isericor-
dando et erudicndo, ut non tandem pereanl CUM diam dicentes:Magisler,scimus quia verax s (Mattlt.
ignoranlibus Deum, sed in aeterna gloria cum Chrislo xxn). Mala autem in.cordibus eorum. Si lic t censum
capite suo gloriticentur. dare Cmsari an non? (Ibid.) vel de omnibii inimicis
Ad te, Domine, clamabo : o Domine Verbura, ego corporis Christi dicit : scilicet, non solui perdas
Dominicus homo quem stiscepisti, ad te scilicet pro- meos cum aliis opcrariis iniquilalis, se;l et am quod
merendum, non ad aliud, clamabo, id cst toia*» in- minusesl, cum his qui loquuntur pacem, ide t, dolum
tenlionem cordis dirigam ad te liberatorem : non cum proximo suo, cum omni homiue pro. imo per
enim ad le clamat, qui aliud a te quam te poslulat. carnis cognationem : ostendil quod uec tal s iinmu-
Et merilo quia tu es Deus meus; sicut es, ita le prae- nes sunt a pcena, et miuus ponendo, niajns liam non
cipuum milii facio. El ideo ne sileas a me, id est, ne relinquitur. Nullum enim homiuuni tlecip re licet.
separcs unitalem Verbi tui ab humililale mea. sed Mala atilem in cordibus eorum, id est, dcc ptiones :
cum. a morle resuscila : dictum per similitinlinem, qtiis dolus est, cum aliud agiltir, et aliud s' milaUir?
quia ille lacet a qno verbum recedit. Et non pro me Illis aulcm da secundtim opera eorum. Si e iniuii-
tanluni oro, sed eliam nequando, id esl, aliquande : cis capitis, id esl, Jtuiaeis.iia : Quanquan aliis ad
laceas,. id est recedas ,ame, id est a meis, scilicet " salulem valea.1quod fecerunt, sectindiimop 'a lamen
a condilioue et erudilione meorum : et lunc assimi- ipsorum, id est, secundum intentioncm o rum da
tabor, id est, valde similes erunt mei, descendenti- eis. El non solum secttndum opera, scd eir m secun-
bus in lacum, id est, in profundam csecitalemel igno- dum nequiliam adinvenlionumipsorum, id e I, sccun-
ranliam, scilicet illi quibus Verbi lni lumen non dum quod nequileradinvenerunt, elsi ad a lum per-
innoluit; et ideo in maximas hiiitis saeculi miserias ducerc non valuerunt-: simililer ct de eis p lest ac-
cecidecunt: dictum ad siinililudinem doctoruni, qui cipi qui in menibra Christi ct mala agunt ct pcrvcrse
aiidiloribus suis quibus irali sunl, silent, et sic eis cogitaul. Aggratulatio divinaesenlenlifc, vc proplie-
doctrinse verba sublrabunl. Aliler: Ne sileas a me tatio. Aliler : Da illis secundum nequiliam adinveu-
in passione, tte quando taceas a mein morle. Etsiin lionum ipsorum, id csl, secundum qttod iieqtiiler
morle a me tacueris, ero similis descendenlibus in cxcogilant in cos retorquealur. Fallere a ios cogi-
lacum : non soltim cadenlibus in lacum, sed descen- lant exterius, fallantur ipsi inlerius. Secund im opera
dentibus in inferiorem lacum, id est, non solum ca- manuum eorum tribue illis, aperlius dicitti , id est,
demibus in raoricm, sed eliam descendenlibus a secuntlum illa opera quaeinleuderunl manu eoriun,
281 ENARRATIONESIN PSALMOS. 182
et non secundum hoc quod lu operatus es. Si au- A i julor, tu prolector, salvum fac populum luum, id est,
tem de Jtidaeispersecutoribus Chrisli, ita : Secun- custodi in innocentia populum, quem lu fecisli tuttm
dum illa opera quaeadeo fuerunt crudelia et nefariai per graliam luam.Et benedic, id est, incremenlum
in me ut vere possint propter excellenliamdici operai viriuliim da hmreditati tttm, id est, illis quos dedisli
manuum eorunt, id est, propria, tribue illis. Quasii mihi in hacreditalem : de quibns dixisti : Postula a
dicat: Qui misericordiam rcciperc noluerunt, di- me, ei aabo tibi genies Itmreditatemluam (Psal.u). El
gnum est ut sentiant judicium, w hoc, non ex cru- rege eos, id est, dirige in mandalis tuis, et regendo
delitate, sed ex justilia : mala pro bonis reddide- extolle eos, id esl, magniflca : crescere fac de vir-
runt, mala inveniant in praemio: redde relribulionetni lute in virlulem, tisque in mlernum, id cst, usque
eorumipsis, id est, quia pro veritale quam audieruntl dum ad aeternitalem perveniani.
voluerunt fallaciam relribuere, fallacia ipsorum ip- PSALMUS XXVIII.
sos fallat. Elmerilo, quoniam non intellexerunt opera1 PSAL5IUS DAVID IN CONSUMMATIONE TARERNACULI.
Domini, Patris scilicet qui perFilium salutem miindoj « Afferte Domino, filii Dei, afferle Domino filios
operari instituit, non intellexeruntid est, non intelli- < arietum. Afferle Domino gloriani et honorem, af-
genter ierunt. El, non inlellexerunt in opera manuumi « ferte Domino gloriam nomini ejus, adorate Domi-
ejtts, id est, Chrisli et praedicalorum ejus, scilicell R « num in atrio sancto ejus. Vox Domini super aquas,
miracula quse ipse manifeste operatus est, et sui di- « Deus majestatis inlontiit, Domintis super aquas
scipuli, qua? ei tcslimonium perhibebanl de bono. Ett « multas. Vox Domini in virluie, vox Domini in ma-
ideo merilo, destrues illos, id est, eorum facta ell « gnificentia. Vox Domini confringentis cedros, et
consilia, non tamen ad eorum salvaiionem, et non, « confringet Dominus cedros Libani. Et comminuet
tvdificabis eos, destrues vitia eorum, quia tandenij « eos tanquam vitulum Libani, et dileclUsquemad-
auferetur eis facultas mala operandi, et non adifica- « modum filius unicornium. Vox Domini inlerci-
bis in eis virtules. In meis atitem qni destrucli in, « dentis flammam ignis, vox Domirii. concutientis
vitiissedificabuntur in virlulibtis : Benedictusscilicet( < deseiinm.et commovebitDominiisdeserluinCades.
eril Dominus, id esl, augmenlalus el niultiplicalus, ( Vox Domini praeparanlis cervos, ct revelabit con-
sicut bonus rex in miiltitudine exercilus sui. Et me- t dcnsa, et in lemplo ejus omnes diccnt gloriam.
rito, quoniam scilicct in illis exaudivil, id csl, valdee ( Dominus diluvium inhabitare facit et sedebit Do-
complevit vocem, id est, validam et liberam intcn- « minus rex in oeternuni. Doininus virtulem populo
tionem deprecalionismem, id est, faclse pro peccatiss « suodabil, Dominus benedicet populo suo in.pace. >
illorum qui fuluri erant mei. Et si paleseprojician- ENARRATIO.
tnr, grana lamen servantur. Iloc modo exaudivitl C Psalmus David consummationistabernaculi, vel in
Dominus, Paler vel Dominus,Verbtim, adjutor meus, consumntalionelabernaculi. David, postquam reducta
scilicet humanitatis meaein passione, ne dcflcerem,, cst arca a captiviialc Philistinorum et dimissa esl in
etproteclor meus, iu morte, resuscitando. Et ideotni Silo, aedificavit labcrnaculum in qtio bortabalur po-
ipso speravit cor meum, id est, meorum, ut quan- pttlum ut offerret sacrilicia Deo. David figuram Chri-
doque el ipsi resnrrecturos se credant. Et boc idco, sli lenet, arca Ecclesiae. Sicul David reduxit arcam
quia ego captn eorum adjutus sum. Quomodo ad- de captivitate, ila Chrisltis Ecclesiam de polestate
jutus exponil, ct scilicet hoc modo adjutus sum : diaboli. Est ergo in hoc psalmo vox David propbctse
Refioruit caro mea, mea in re, meorum in spe, re- consideranlis per spiritum futuram liberationem Ec-
floruit, id est, ad immorlalitalem rediit : qtiaequan-.. clesioede poieslale diaboli, el hortautis fidelem po-
lum admassam defloruerat et quasi arueralin Adam. ptilum ut consuiiient, id est perficianl tabernaculum,
Et ideo confitebor ei confessionem laudis ex volun- id est Ecclcsiam, offerentcs se ipsos et corum imita-
tate mea, id est, ex charitate factus jamimmor- lores in eonslruclioncm hiijus labernaculi opporlu-
lalis et sine peccato in membris meis, non ex ti- nilale accepla a Chrislo, quia jam prius compulavit
more pcenaequse venit ex conscientia peccati, cum, , sumpius et quae necessaria sunl atl perficiendum,
jam non erit duplex volunlas in meis, nec erit lex5 praedicando ei praeparando corda hominum. In boc
carnis repugnans legi menlis, sed lolum una voltin- quod vox Doiniui seplies repelitnr possunl nolari
tas. Nola quod dixit, refloruit. Floruil enim in Adami scptem dona sancti Spiritus, quorum auxilio pectora
caro humana per naluram in iminortalitatem, sii fidelium proeparanlur ad conslruendum hoc oedifi-
servasset obedientiam, refloruit per gratiam el hu- ciuin. Polest psalmus ordine legi, polest aiilem coin-
lnilitalcm, ul frnctiflcarei Dco, quse per inobetlien- niodius ibi ineipi adexponendum, vox Domini super
liam defloruil, ut sterilis essel. Et merito mei illumi aquas, cl usqiie ad finem duci, ut a.fine recurralur
laudahunl el glorificabunl, quia Dominus est forli- ad principitiin lmc modo :
Utdo plebis snm, scilicet stiam jusliliam deslriien- Vox Domitii, id cst praidicalio Filii Dei qni est
tium, et Dei jusliliam in se consliltientium, nihilI Rex regiun el Dominusdominantium , intonuit super
boni sibi altribueniiiim, sed Dco. Et tandem esl[ aquas, id cst, de nube carnis lerribililer proedicavit
proteclor salvationum Chrisii sui, id est, defendel ai sttper populos Judaicos, scilicct in primis lerribiliter
mortalitafe el corrupiione salvalos et redemptos per> praedicavit pcr se et per suos : velut, Genimina vi-
me, Christum suum. Et, o Domine, quia tu solus ad- perarum, quis vos liberabk a veutura ira ? Facile ergo
283 REMIGHANTISSIODORENSISOPP. PARS. I. — EXEGETICA. m
fruclus dignos pamitentiee(Luc. m). Vel, vox Domini A summaiionem perveniant, juxla illud : No ergo re-
Patris super aquas, id est, super Christum in aquis gnet peccatum in vetlro mortali corpore (Ro . vi). Et
haplismi: Hic esl Filitts meus dilectus (Matth. m). ideo in magnificenlia, quia vox Domini est ncutien-
Cujus Doniinus? Detts majestalis, Deus magnae po- lis desertum, id est, genles ad finem comm ventis in
lentiae inlonuil: Dominus inlonttil saper aquas mut- quibus nullus erat sulcus praedicationis, v animam
tas, quasi dicat, non solura supcr.ludaicum populum, quse anle erat deserta a Deo, occupanli us viliis.
sed super omnes gentes, juxta illud : Iie, doceteom- Quod dical et hoc modo concutienlis, comm vebit Do-
nes gentes, baptizantes eos in nomine Pulris, et Filii, minus deserlum Cades, id est, sancta verba egis ape-
et Spiritus sancli (Matth. xxvni). Vox Dominiin vir- riet, quae prius deserta erant ab intelligen ia, edu-
tule, scilicet danda , quia d;il virtuleni perficiendi, cendo inde salubrem aflluentiam doclrinae, quemad-
vel, quia non Ioquebalur sicut Pharisaei, sed sicut modum in desertum Cades quod desertum 'at penu-
polestalem habens (Marc. i). ria aquarum. De petra bis virga percussa la gissimas
Vox Domini et in sc el in suis in magnificenlia, id produxit aquas, ul inhabitaretur quod prius desertum
est, in miraculis imillis, jtixla illud : Deo cooperante erat (JVMHI. XX). Cades eniin semen legis i terpreta-
el sermonem confirmante sequentibus signis (Marc. tur. Nonne cor noslrum ardens eral in n is, cum
xvi). Oslendil qtioniodo in magnificentia. Vox Do- B toquerelur in via el aperiret Scripturas (L . xxiv) ?
mini, dico confringentis cedros, id est, httmilianiis Aliier : CommovebifDominus desertum Cad s, id est,
elatos gcntium el submitteniis jugo lidei, confrin- illos quos intus consumebat et devastabal a quiete
genJo eorum superbiam per peenilentiam. Et non prava conscieulia, quae esl velut tinea pann s consu-
solum cedros genlium, sed etiam humiliantis cedros mens, commovebit,ut a prava conscientia ndo ho-
Libani, id est, elatos de Judaico populo qui fortiores minibus virlutem et constanliam bonae op ralionis.
erant aliis superbis, el magis reslilerunt praedica- Cades cnim inlerprelatur commolio tinem, ua et il-
tioni Christi, armali Scripluris divinis. Per ceJros lam commotiouem facielper praedicatores s os. Nara
Libani ideo accipimus superbos Jiidaeos, quia Liba- vox, id est, proedicalio Domini est voxpr paraniis
nus est mons in Judsea et interprelatur candidalio, servos, id esl, praedicatores expedilos ad tr silienda
ct Judaei candidali erant ad comparationem genlium bujtts saeculi spineta, id est, solliciludine el vene-
per illuminationem mandatorum el cognilioiiem Dei. nuin serpentis antiqui absumemes, et per i os reve-
Quod dicat: Hoc modo cdnfringentis. Et comminuet lubit, id est, aperiet condensa, id est, o citalem
eot, superbos significatos per cedros, tanquam vitu- Scripturarum el obscuritalem sensuum. E lunc in
lum Libani, id est, sicut Chrisium, ul fiaul imitalo- lemplo ejus omnes dicent gloriam , quia e iara qui
res humilitatis Chrisli qui in Libano, id esl, populo C prius contradicenles erant ut haeretici con icti do-
Judaeorum natus et nutrilus fuit, ul immolaretur pro ctrina apostolorum dabunl gloriam Deo, co pagiuati
salute mtindi, quemadmodum in illo monte viluli cum aliis in unilatem fidei. Et non mir , quia
nulriebanlur deslinati ad iinmolalionem. Et hoc Dominus diluvium inhabilare facit, quod uasi in-
modo eos comminuet lanquam vitulum Libani, quia credibile visum est, gentes omnibus errori us flui-
dileclus, id esl, quisque fidelis de populo illo, liumi- lanles, per fidem slabililas, fucil ut ipse in is babi-
liabilur quemadmodumfilius unicornium, id est, Chri- lel. Vel, non mirum si omnes opera Dei la dabunt,
slus secundum carnem Filius Judaeorum qui unicor- quia Dominus faciet arcam inhabitare dilu ium, id
nes dicunlur propler uuam legem quam habent per est, Ecclesiam suam hunc mundura, ubi ita jaciabi-
quam in superbiam se erigunt, vel spem lerrenorum tur sicul arca in diluvio, et lamen non sub ergelur.
bonorum quae sola putanl sibi promissa. Aliter: Ut diclum esl, vox sepiies repetita septifor am gra-
Quasi quaeratur, fuit ille vilulus iinminulus? Revera, liam sancli Spirilus significat, qua Ecclesi consli-
quia dileclus, id est, Filius Dei, cui dictum est: Tu luitur. El lamen qilanquain essent diluviu , Domi-
es Fiiius meus dilectus (Marc. i), erit quemadmodum nus sedebil in illis in mternttm rex, quia re et eos,
filius unicornium, id est, quilibet filius Judoeorum, non permillens ultra fluctuare. El non mir m quod
sciiicet morlalis, passibilis. Aliter : Dileclus, id est, D diluvium inhabitare facit, quia Dominus sci icet re-
Filius Dei comminuelur, non secttnduin divinilalem, rum cui omnia obediunl, virtutem, id est, onstan-
sed ad eum modum ad quem ipse fuit Filius uuicor- liain, populo suo, fideli scilicet, suo per gra ain Do-
nium, id est, secunduin illam liaturam quam a Ju- minus benedicet, id est, incremenlum virtut m dabit
daeis assumpsil: et ideo iu magnificenlia, quia vox populo suo in pace, id est. in observantia bo aeviUe.
Domini est intercidentis, id esl divideuiis, fiammam Yel, consummabit, id est, perficiet taber aculum
ignis,id est, furenlem persequentium iracundiam, suum, cum uliima destruelur mors (I Cor xv), el
quia alios ascivii charitali suac,alios reliquil in ma- cttm venerit quod perfectum est (I Cor. xm): n pace,
liiia sua; vel diminuentis incendiuui inferni, sublra- id esl, in aeterna requie. Ergo, quia Dominu servos
hendo ei populum multum et ad se converlendo. Vel, praeparavit adaedificaiionem hujus taberna li, Af-
intercidentis flammam, id esl, quia auxilium illius in- ferte Domino, scilicel vos ipsos quasi lapid vivos
ler perseculores suis subveuil, vel intercidenlis fiatn- per fidem el operalionem in consummatio em hu-
mam, id esl, flammam cupidilatis et concupisceniia- jus tabernaculi, filiiDei, apostoli in adoplio e fllio-
rum, id est, facientis ul non tisque ad incendii con- rum recepti. Afferte Domino, id est, ad con umma-
285 ENARRATIONESIN PSALMOS. 286
lionem tabernaculi Domini, filios ariettim, id est, \ talis et impassibilis. Et hacc domus conslruitur in
imitatores vestros : aposloli dicunlur arieles, quia nobis, cuin verbum fidei accipimus. Dedicatur au-
sunl duces gregum, vel ulroque cornu inimicos fe- tem niinc in spe, et tandem in re, cnm mortale hoc
rientes, id est, leslimonio Scripiurarum Veleris el induet immortalilalem (I Cor. xv), cum jam niliil
Novi Teslamenli, vel, Domino, id est, ad honorcm aliud in nobis crit nisi laus Dci. Agit ergo in hoc
Domini. Hoc modo afferle : Afferle Dontino gloriam, psalmo caput nostrum exsultando cum Domino Deo
illi altribuile jiistiliam veslrani. Et lionorem recte suo, de sua resurrectione scilicet quod fundamen-
vivendo, ut vidcnles opcra vcslra bona glorilicenl tum hujus domus jam dedicatum sit. Oslendil eliam
Palrem veslrum. AffcrieDomino gloriam, non ve- qualilcr corpus suiini quod est Ecclesia nunc dedi-
slram, sed nomini ejus, id est, ad laiidem ejus. El cala in spe, landcm eliam valeat dedicari in re.
sic, scilicet non vacuis manibus, ncc genibus re- Exaltabo te, Domine. Prophela in considcralioue
inissis, adorale Dominum, non aliud postulantes hujus dedicalionis sic inlroducit caput noslrum
nisi ipsum. /n atrio sancto ejus, id cst, in hac lem- loquens, el in se, et in membris suis : Domine, cui
porali Ecclcsia, quac csl atrium domus Domini, id me per obedientiam servum exhibeo, Exaltabo te,
esl, ccelcstis bealiludinis, ac simililudine, (|tiia ut id est, notificari et laudari te faciam per me, qnia
ai.riiunesl anlc domum, ila hscc lcmporalis Ecclesia B qni houorilicat Filium honoriflcat et eum qui illum
prsccedit illam supernam. Et sicul in atrio domino- misil (Joan. v). Et merito exaltabo, quoniam susce-
rum slant ferentes xenia, exspectanles advcnlum pisti me, Me caput suscepisti de sepulcro, qui prius
domini, ila et nos in hac temporali Ecclcsia cxspc- susccpisti de Virginis utero. Nec delectasti inimicos
ctare debemuscum opinionc bonorumopernm : vel, meos super me. Non adeo delectasti inimicos meos
tu airio sanclo ejus, id cst, in conscientia pura, ad Judacos ut essent super me, ut me superarent. De-
hanc similitudinem quia in alrio sOlcnt odoriferoe lectasli in morle, sed contrivisli in resurrectione.
herbse plantari, ila ct in conscientia virlutes, vel, Hoc niodo sttscepisti. Domine, eduxhti ab infeyno
in alrio, id esl, in fide. Quasi dical : Ego dico, af- animam meam. El hoc modo salvasti me, id esl,
ferle, adorale, eipolcslis, quiaroa; Dominisuperaqitas, carnein meam a descendentibus in lacum, id est,
si ordine volumus legere. in corriipiionein : non ciiiin comptitriiil in sepulcio
PSALMUSXXIX. caro mea cum aiiis. Aliter: Exattubo te, Dotnine,
exaltabunl le mei libere lautlantcs in victoria, lan-
PSALMUS CASTICI 1NDEDICATIONE DOMUS DAVID. dem
« Exallabo te, Domine,quouiam suscepisli me, nec absorpta inorte. Et nierilo quoniam suscepisti
a morte et a passibililale, nunc inlc-
< delcclasti inimicos meos super me. DoniineDeus me, id csl meos
rim in spe, et tandem in re : vel, suscepisti hic
< meus, clamavi ad te,et sauasti me. Domine, eduxi- C
causam meorum contra adversarios inipugnantes.
< sti abdnfcrnoanimani mcam,salvasli me a descen-
Nec detectasti inimicos meos super me, non cnim va-
< denlibusiin lacum. Psallile Domino, sancli cjus, et
luerunt meos devorare. Occiderunt corptis, animam
< confilemini memoriaesanctilalis ejus. Quoniam ira
autem non potiierunt occitlere. Uevera non dele-
< in indignalione ejus, et vila in voluniatc ejus. Ad
Domine Deus meus , quem mei prajci-
< vesperum dcraorabilur fletus cl ad malulinum laeli- ctasli, quia
itl est, irremisse ege-
< lia. Ego auiem dixi in abundanlia mea : Nonmove- puum habcnl, clamavi ad le,
dedica-
t bor in acternuin. Domine, in volunlate lna praesli- runt mei, et sanasti me, id csl, sanabis et
nunc intcrim in
< listi dccori meo virlutem. Avertisti faciem tuam a bis mcos dando immorlalilatem,
et landem in re, hoc modo sanasti meos. Do-
< me, elfactus suin conlurbalus. Ad le, Domine, cla- spe
eduxisli animam meam, id est, mcortim , ab
< mabo, el ad Deum meum deprecabor. Qttscutilitas mine,
scilicet ut
< in sangiiine meo, dum descendo in corruplionem? inferno, id est, a consiiinmala nequilia,
< Nunquid coniilebilur libi ptilvis, aul annunliabit non deseenderent in criminale peccalum; quod
« verilalem luam? Audivit Dominus, et miscrlus cst quasi infe.riis est animae. Salvasti me, id est,
< mei; Doininus factus est adjutor ineus. Conver- meos : a descendentibusin lacum, id est, a conforma»
D de-
< lisli planctum meum in gaudium mihi, conscidisli lione illorum qtti in fetore viliorum nimium
< saccum meum el circumdeiiisti me loetilia. Ut can- lectati, jam in desperationem venerunt, super quos
lantam
< let libi gloria mea, el non comptingar: Doiuine piileus clausit os suum. Uabenles ilaque
< Deus ineus, in aelernum confitcbor tibi. > spem, scilicet quod corpus veslrum saucium mor-
talilale, et passibililaie landem sanabilur in com-
ENARRATW. muni detlicalione, Psatlite Domino, id est, bene
Psalmtts David in dedicalione domus. Hic psalmus operando laudate Dominum, sancti ejus, habenies
contincl vocem capitis congratulanlis de rcsurrc- sanclilalem per graliam ejus, sperantesin vobis quod
ciione, in se jam complela in re, et in membris per in Chrislo creditis. Et confilemimmemorimsancli-
speciem. Unde Aposlolus : Suscitavit Dominum a latis ejus, quia memor fuit ul sanctitatem vobis red-
morluis, el uos suscitalit per virtutem suam (// Cor. deret quani ainisislis culpa primi parentis, memor
iv).- Construcla csl domus Domini, quando in ulero qtianlum ad vos, non qiianlum ad se. Hoc modo
Virginis nalura noslra assumpla esl a Verbo Dci. De- sanctilicavit, quoniam vila scilicet vobis cst reddita
dicata aulemest, quando iunovata facla est immor- in volitnlateejus, id est, in me qui nuntiuam .recessi
287 REMIGit ANTISSIODORENSISOPP. PARS. I. — EXEGETICA. m
a vohtnlale ejtts. Et ira, id esl, pcena morlis in tn- .A sancli ejtts, grates reddite Deo, quoniam ir , id esl,
dignatione ejus:'u\ est, in Adam, qui per inobe- brevis vindicta, ira enim furor brevis est. n indi-
dientiam faclus est indignatio Dei Sicut enim in gnatione ejus, id esl, in culpa vestra qu merito
Adam omnes moriunlur; ila ct in Chrislo omnes vi- indignaius est Dominus, scilicel tempora morte
vificabuntur (I Cor. xv). Ad vesperum demorabilur solvistis deliclum : vita aulem aeterna non e merilo,
fieclns. Quasi dicat: Et illa ira quae inccepit ad ve- quia cadere per nos poluiinus, sed per nos surgere
sperum, recedente ab humano genere in Adam sole non poliiitnus, sed .ex volunlate ejus, id st, sola
justitiae et veritatis, durabit usque ad vesperum, misericordia. El ideo psallite, quia ad ves rum, itl
id esl, quandiu durabit hsec vita quae vesperum po- esl, usque ad finem hujus vitse quae occasu habel,
tesl dici, quia ex qtio declinavit soljuslilia? et ve- demorabiiur fletus, scilicel morlalitalis et pa sibilila-
rilaiis ab humano genere, non redit perfecle usqiie tis. El Imlilia scilicet resurrectioiiis et imn rtalita-
ad communem resurreclionem. ln praesenli vila flc- lis, id est, non lcmporalis, sed ad ntaiui num, id
tum habet homo, quanclo recordalur bonorum quae esl, ad lucem illam quse nunquam deficiet, c m mor-
perdidil in Adam. Et ad matttlinum, scilicel quando tale Aocinduet immorlalilatem, scilicet in coi miinem
communis venerit resurrectio, redeunle clarilale _ rcsurrectionem cnm dedicalur domus, liel, nm in-
illa quam perdidimtis in Adam : erit tmtiiia, id est, R ditemur slola secunda. Quasi dicat: El ill fletus,
gaudium immortalilalis el impassibililatis. Cttm non ex injnstitia judicis, sed ex merito 1 eo. Hic
enim Christus apparueril vila vcstra, tunc et vos Christus loqtiilur iii pcrsona veleris hoini is : qui
apparebitis cum ipso in gloria (Col.m). Aliler : cnim dignatus esl sumerc inflrmitatem nost m, non
Quae ira non solum Adae nocebit, sed etiam iste dedignatur sumere , voccm nostram. Ego autem,
fletus et hsec ira demorabitur oroni respicienli Quasi dicat, illam iram promerui, quia di.tt id cst,
ad vesperum, id est, ad occasum Adoe.Et lattitia de- in abttndantia mea : non movebor in mtern m, non
morabilur oinni respicienli ad maiutinum, id esl ad moveborab hac abundantia. Nou obediam cepto
Chrislum qui e&lmatuiinum, id esl, verus sol, qui no- auctoris, diceiilis : In quacunque die cot ederilis
cteni infldelilatis expttlil: vcl ad simililudincm, ad morle ntoriemini , setl consentiam voci s rpentis
vesperum demorabitur fietus, vcspcre Dominus posi- suadentis : Eriiis sicutdii (Cen. 111). Ero D us, ero
tus esl in sepulcro, ct fleverunl ilitim discipuli, ct in immortalis. Sed, o Domine, prmslitisti dec ri meo,
matuliho lerlise diei rediit laelilia, resurgenle Donii- id cst, mihi decoro virlutem, id est, constai iam, in
no de sepn'cro. Et htimanum genus post pracvaiic;»- volunlale lua, non in merilo meo : quod im lortalis
tionem Adoemoriale faclum vespere posilum esl in fui per le habui; quod ex hoc intellcxi, tieriisli
sepulcro, scilicet recedente ab eo Sole justilioe et fuciem luam a me, id est, sublraxisli niihi manum
verilaiis, et mansit in sepulcro, id est, in immoiia- luam, el factus sum conturbatus, id est, mor alis. Et
liiatc ille ante lcgem et sub lcgc. Tcrtia die resttr- quia faclus sum conlurbalus ego Adam, qnai ttim ad
rexit, id cst, sub gralia, in re, qiianlum ad caput, humanam naluram quam susccpi: in Ada i cnim
id esl, Chrislum; in spe vero, quanlum ad ejus omnesmoriuntur (I Cor. xv). Ego immunis pecca-
membra. Polest el sic conlinuari et dici. Et vita lo, ad hoc missus ut faciam volunlatem, ut e s redi-
scilicet aelerna sola vita sine morie in volttntaieejus. mam. Ad le, Domine, clamabo, id est, li era et
Et lamen quanquam vilam habeatis in spe ad vespe- valida intenlione orabo pro me, ut rcsu gam a
rum demorabittir fietus, id est, tota hac proesenti morte. Et ad Deummeum deprecabor pro pcc alis ct
vita pcena peccali in vobis manebit. Quasi dical: Et mortalitale meorum, scilicet dicens: Quat utilitas
nnde ille fietus ? Ex culpa. Dixit, Adam crealus et tn sanguine meo, id est, in morle mca, dum d scendo
posiltis in abundantia el pleniludine virliilum, condi- in corruptionem ? id cst, si putrescat caro ea et
tione lamen dixit, id cst, cogilavit. In abundanlia non resurgal? Quid proderit mors mea, i non
mea scilicci positus, quam per me 'hahere possum, sequalur resurrectio mea ? Niliil enim nob s mori
non moveborab ca in mlernum, el ex hac pracsum- profuit, nisi redimi profuisset. Nunquid si no resur-
ptione cecidil ab illa perfectioue, factus morlalis ct rexero, confitebilur tibi pulvis, id est, laud bit te
passibilis. Ego aulem, scilicet Dominicus homo prae- genlilis populus redemptus per me ? Qui p us fuit
venlus in benedictionibus, solus bomintim a peccalo pttlvis, id est, sinc imbre verbi Dei, solutus, ilatus
immunis veniens in mundtim, ul ab hac miseria ho- omni venlo doclrinm et errorum, et non valens
mines educerem, dtxi in mea abttndaniia, scilicel in resislerc vento elalionis. Aut nunquid ann ntiabit
plcnitudine rationis meoe: non movebor scilicet a aliqtiis scilicel proedicator illi pulveri veritate tuam
volunlale Domini ullis lenlaiionihus vel passionibus quae promissafuit in prophetis complenda per me, si
in mlernum, el lioc non ex me, sed tti prmslilisli vir- non resurrexero? Nullus. Aliler : Nunquid nfite-
tutem, id esl, constanliam decori meo, id est, immu- bitur pulvis, id est, nunquid confessioncm p ccalo-
nitali mese vel ralionalilati. El lamen avertisli rum libi faciet mortuus, ut resipiscat? Aut nnun-
faciem luam a me, id esl, viitcris averlisse, quan- liabil scilicet pulvis pulvcri, id est, mortuus orltiis
quam non ego a le ut Adam. In hoc videris averlisse, veritatem, id est, salvationem vestram. In i ferno
quia faclus sum conturbatus in morte, permisisli nulla est i-edemplio.Vivis est hoc faciendum. tideo
enim pati me cl mori. Aliter: Psallite Domino resuscita inc. Audivil Dominus, scilicet me si Oran-
289 ENARlUTlONES IN PSALMOS. 290
lcui, et in hoc apparel quia fnisertus est mei, id esl, A < vita mea, ct anni mei in gemitibus. lnflrmata est
meoruin. Hoc modo est eoruin misertus: resusci- < in pauperlate virtus tiiea, et ossa mea conturbata
tando nie. Dominus fuctus est adjulor meus in pas- < sunt. Stiper omnes inimicos meos faclus sum
aione ct in niorte. HOcmodo factus est milii adjulor: « opprobrinm vicinis rneis valde, ettimor notis meis.
0 Domine, converlisli planctttm meiim ia gaudium « Qui videbant me, foras fugerunl a me, oblivioni
mihi, id est, irisliiiaui passionis el moiiis in laeli- « dalus sum lanquam mortuus a corde. Factus sum
liam rcsurrectionis couverlisli, scilicet conscidisti « lanquam vas perditum, quoniam audivi vitupera.
saccum tneum, id est, carnem meam similem carni < lionem multorum commoranlium in circuilu. In eo
peccalrici habenletn non peccatum, sed in pienam « dum convenirent simul adversurn me, accipere
peccati lancea perforari permisisti, clavis affigi. « animam meam consiliali sunl. Ego aulem in le
Saccus esl vestis pcenileutiuni facta de pilis capra- « speravi, Domine : dixi, Deus meus es lu, in ma-
rum el lucdorum, et ponilur pro carne peccatrice, « manibus tuis sortes meoe. Eripe me de manu ini-
quse quasi indumenlum est animoe. llabuit Christus « micorum meorum, el a persequentibus me. Ulu-
saceum, sed non habuit opus sacci: de quo dicitur, « slra faciem tuam super servum luum, salvum me
qui peccatum non fecit (/ Pelr. u). El circumdedisti < fac in misericordia tua, Domine : non confundar,
me tmtitia scilicel resurreclionis, ad hoc ut canlel B ( quoniam invocavi te. Erubescantimpii eldeduean-
itbiqloria mea, id esl, ut latidet te resurreclio mea, < lur in infernum, mula fianl labia dolosa. Quae
quia in mea laude laudabunt le omnes quibus prode- « loquuntur adversus justuminiquilalem in superbia
rit resurrectio mea. El ampiius non compungar « et in abusione. Quam magna mullitudo dulcedinis
slimttlt) inorlis, juxta illud : Mors illi ullra non domi- ( luae, Domine, quam abscondisli linienlibus le!
nabilur (Rom. vi). Et ideo, Domine Deus meus, in i Perfecisli eis qui speranl in le, in conspectu filio-
tvternum confilebor tibi, facla dedicalione domus < rum hominum. Abscondes eos in abscondilo faciei
meae, non deeril libi laus niea. Aliter: Convertisli « luaea conturbatione. Proteges eos in labernaculo
planctum meum, id est, meorum, in gaudium mihi « luo a contradiclione linguarum. Benediclus Domi-
resuscilando eos interius nunc interim, id esl, de- « nus, quoniam mirificavit misericordiam suam
disli eis slolam primam. Conscidisti saccum meum, « mihi *incivilale nuinita. Ego aulem dixi in exces-
id esl, carnein peccali deslruxisli meis in morte « su mentis meae; Projectus sum a facie oculorum
mea, juxla illud, Jesus Christus morluus est propter « tuoruni.ldeo exaudisti voccm oralionis mese, dum
delicta nostra ( Rom. iv). El circumdedisti me, id « clamarem ad le. DiligileDominuin, oinnes sancti
cst, meos Imtitia immorlalitalis in spc, scilicet ul in « ejus, quoniam veritatem requirel Dominus, et
mea resnrrectione sperent se (andein dedicari im- C « retribuel abundanter facienlibus superbiam. Viri-
mortalilate et itnpassibililale, cum in communi < liter agite, e: confortelur cor vestrum, oranes qui
resurreclione accipient slolam secundam. Ad hoc < speralis in Domino. >
dedicabuntur, ut cantel libi gloria mea, id est, ut ENARRATIO.
gloriosa resurrectio meorum Iaudel te. El merito te Hicpsalmus accipiendus est inflnem David, id est,
laudabo in illis, quia non compttngar, id esl, non in flualem scilicet Chrislum, qui fiuis dicilur con-
compungenlur nllra conscientia peccali vcl limore summans, non consumens, in eodem, non in aliud,
judicii. Et ideo, Domine Deus meus, in mternum el atlribuilur ipsi Christo, id esl, in voce capilis le-
confitebortibi in illis confessione laudabili. gendus est psalmus : dico exstasis, id esl, excessus
PSALMUS XXX. mentis. Exstasis Graece dicitur exaTa.cn!, el inter-
IN FINEMPSALMUS DAVID PROEXSTASI. prelalur Latine excessus. Excessus autem in hoc
« In te, Doinine, speravi, non confundar in aeler- loco, excessus mentis accipitur. Quaeflt dupliciler :
< num : in justitia lua libera me. Inclina ad me vel cum niens bumana erigit se ad divina, el voca-
< aurem tuam, accelera ut eruas me. Eslo inihi in lur inlenlio ad superua vel revelalio, ut cum sancli
< Deum proteciorem et in domum refugii, ulsalvum viri in sola speculatione 'sunl : quorum unus fuit
< me facias. Quoniam forlitudo raea et refugium bealus Paulus qui carne in lerra positus, menle
< raeum es lu, et propler nomen tuum' deduces me, vero adccelestia lransvolans,raptus es.t usque ad ter-
< et enulries me. Educes me de laqueo hoc quein tiuin coelum (II Cor. xn) : qui etiam dicil,sivemente
« absconderunt mihi, quoniam lu es prolector metis. excidimus, Deo, sive sobrii sumus, vobis (II Cor. v).
< In manus luas comraendo spirilum meum, rede- Sed videntes quod in illa alta intelligenlia sibi soli
< misli me Domine Deus veritatis. Odisti observantes vivunt, charilas Dei cogit illos condescendere in-
< vanitates supervacue. Ego autem in Domino spe- linnitali proximorum, ul et ipsi quandoqtie cum eis
« ravi, exsultabo el laetabor in misericordia lua. ascendere valeanl ad eorum excelsa imilanles Dei
« Quoniam rcspexisli humililalem meam, salvasli virtutem et Dei sapienliani, Chrislum qui cum dhes
< de necessitalibus animam meam. Nec conclusisli esset in se factus esl pauper pro nobis (// Cor.^vin):
« me in manibus inimici, slatuisli in Ioco spaiioso suscepit buinanitatem noslram , ut nos divinitali
« pedes meos. Miserere mei, Domine, quoniam tri- suse tribueret esse parlicipes. Vel fit menlis exces-
« btilor ; conlurbalus est in ira oculus meus, anima sus ad inferiora, ul dictmn est, et vocatur pavor.
« niea et venter meus. Quoniam defecil in doloie Ilumansc mentis slatus esl. cum sensu vel opi-
291 REMIGII ANTISSIODORENSISOPP. PARS. I. — EXEGETICA. 202
nioite vel ratione discernit : cum autem se crigil A aeternilatem, vix aliquid spalii habere videl r. Quasi
ad intellectum qui solius Dei est, excedit se ipsam; dlcat: Et scio quia cilo erues me de fo a illius
vel, cum alienatur et turbalur vel raiio vel sensus conftisiouis. Interim dum veniat lempus e plionis,
pavore inferiorum. Utcrque excessus in hoc psal- Esto mihi in Deum prolectorem, lu sis clype s meus
mo non incongrue accipi polest: cum enim in ti- conlra jacula inimicorum carnalium et spir tualium.
lulo prsemiltilur exstasis, magnum quia ct di- Et in domum refugii, id esl, esto milii pla alus per
vinum nos exspectare monet, ul sequenlia psalmi misericordiam, ut qui te iralum fugi ad le lacatuin
exJ.endunl. refugiam. Ita esto in domum refugii, ut s vum me
Non enim possunt sic cum Deo loqui, nisi illi facias, quia inflrmus sum, sana me ut ad t possim
quorum conversatio in Ecclesia est. Agit aulem venire. Nam si sanus non ftiero, non pot ro ad te
hic psalmus de passione Chrisli et persecutione fugere. Ideo tu esto protector, quoniam lu es orlitudo
corporis .sui, in quo pavor accipilur, non quanlum mea, nam egomihi inflrmilas, et ideo refugi m, quia
ad Chrislum qui eliam si solum homo esset, lainen refugium meum es iu, non potentia, non div lise, nec
non est credibile eum limuisse morlem, cum lam quidquam aliud nisi lu. Merito eum protec orem et
certus esset de resurreclione : imo exsultanter ad refttgium invocat, qui in nullo alio confidit. t lu de-
passionem ivisse, lesle Augustino; sed, quaiHum B duces me, scilicel de fovea peccali, ut veni ad le
ad ejus membra. Qui enim dignalus esl su- de virlule in viriutem, propter nomen luun glorifi-
mcre naluram nostram non dedignatus est in candum in me, non mcrito meo. Et, ul edu as, enu-
se transferre pavorem noslrutn juxla illud: Trislis tries me, id esl, sapienliam tuam infirmilati mesein-
est animamea usque ad morlem (Matth. xxvi). Et comprehensibilem ad capacitalem mcam i linabis.
Petro : Venio Romam ilerum cruciiigi. Quid mirum Sicul maler eamdem escam cujtis sumen ae puer
si in passione Doininus non timiiil? Mulli in cor- idoneus non est per carneni Irajicit, et 1 c puero
porc suo mortem noii limuerunl, imo laHanter eam praebet, sic Dominus, sapienliam suam ut 1 c nobis
susceperunl, ut bealus Andreas qui canlando ibat facerel, carne indiitus venit ad nos,. et sic os edu-
ad crucem. Potuil hoc milcs, ct non poluit impera- los de fovea peccali vclul parvulos de ul ro enu-
lor. Est autem utilis iste pavor, quia facit nos timere trivit. Educes me etiam delaqueo hoc quem sconde-
de noslro, sperare aulem de Dei dono. Et coinmen- runt rnihi. Quia parvulus sum, ne decipiar, iberabis
datur nobis in hoc psalmo prsecipue cbaritas quoe me ab iusidiis inimici diaboli et membror m cjus.
facit compagem : compages aulein lendit ad unita- Duo snnt laquei quibus insidise fiunt fidelibu , lerror
lem, unitas vero servat charilalem, charitas ducit quofrangal, eterro^ quo alliciat: quos qui evadere
ad clariflcalionera. C cupit, duse sunt portse quas contra clauder debet,
Vox capilis transferentis in se vocem membrorum. limor et cupiditas: timor claudendus cst co tra ter-
In te, Domine, speravi, non in me qui ex me nihil rorem, cupiditas contra errorem. Et hoc, xemplo
habeo nisi pavorem et inlirmiiatein. In ine deficio, capitis noslri, qui lentattis a diabolo per am itioncm
sed in le prolicio: idco non confundar in mternnm, et delcctalionem, cum ei diclumest: Hmc o inia tibi
quia teniporaliter confundar, nou cnim aliter in le dabo, si procidens adoraveris me, januam c iditalis
sperarem: Teinporaliler confundilurlqui prseleritapec- clausil, dicens: Vade Satanas, (Malllt.ix). quilur,
cata respiciens horrescit, horrescens eruhescit, cru- Reliquit eum diabolus paululum (Luc. iv). I eo pau-
besccns corrigit. Unde Apostolus: Quemergo (ructuin lulum, quia poslea cnm pcr passionem vin re tcn-
habuistis tunc in illisin quibus nune erubescitis (Rom. tavit, utqui pererrorem vincere non poluit inceret
vn) ? \l\\inmlernum coufundunlur qnipeccala sua Dei per terrorem. Sed Dominus limoris jaiiuan contra
judicioreservant. Confusio dicilur peccalorum, quia terrorem passionis clansil, quia pro nobis ati non
simul inulta conglobanlur el anle oculos peccantis ail limuit, Hsec omnia, ut dictum est, caput oslrum
erubescentiam ponunlur. ln te judicii eril set raa in voce niembrorum loquitur. Tu educes uoniam
erubescenlia, quia infructuosa- Vae nobis! Quid nobis _ tu es prolector meus , protegens me ab insidiis
profuit jaclanlia ? Quid diviliarum superbia ? Ecce iuimiconim devorare me quserentium. t quia
omnia transierunt (Sap. v). Et, ut sic non confundar, tu es meus proleclor, in m anus luas comm do spi-
in tua juslitia libera meab illa confusione, destrue in ritum mettm. Vitam meam libi comuieud , ut in
me meam justiiiam el constitue luam (mea justitia tempore necessitalis et periculi conservcs, raclum
est malum pro malo reddere. Tu autem solus juslus) ab his qui lempore pcrseculionis rem sua fideli
quam circa nos oslendisti, reddens bonuni pro malo, amico coinmendani, ut tempore certo s rvalam
qua de impio iacis pitun, de infideli fidelem, de lupo reddant. Ideo commendo, quia redemisti me id est,
agnum. Et til liberes, inclina ad me aurem luam, id nieos redimes a laqueis inimicorum et ta lem ab
est, dispone circa me misericordiam, ad similitudi- omni pericuto. Ideo dico redentisli, quia ccr us sum
nem, ul medicus segroto. Accelera ut eruas, scilicet quod redimes, quia, o Domine, lu es Deus ritaiis,
me ab illa confusione. Hoc non ideo dicil, ut preeibus nullum fallens in promissis, promillis enim libera-
impelrel ciiius fieri, quia illud immutabile esl, sed ad tionem speranlibus in le. Et, quia es amal r veri-
consolationemostcnditcilo fuluram illam ereptioncm, latis, odio habes mendaccs. Odisli omnes obs rvanles
scilicel Snita hac lemporali vita qux1, quantum ad vanilates suvervacue, id est, sperantes in.n bilitale
295 ENARRATIONESIN PSALMOS. 394
tcmporali, inpotenlia, in lionoribus supervacue, id1 A defecit in dolore vita mea. Vita quoe mihi estju-
cst, inuliliter, non enim beatitudinem prscstare va- cunda in fratrum profectti defecit in dolore, id est,
lcnt. Ille eliam observal vaniiaies supervacue qtiii tabescit dolendo de eorum defectu, juxta illud Apo-
limendo moriiur, id est, qui timendo mortem lem- sloli: Tunc vivimus,si vosstatis in Domino (I Thets.
poralem qtiam tamen effugere non poiest menli-- IH), Et anni ntei, id cst, Iongaevavita defecit in ge-
tur, et hoc modo inortem differt, non vilat, et fu- milibus, noh in claris vocibus, videns illos in pcr-
giendo mortera moriiur anlequam morialur. Ego> vcrsuni irc, qui mihi essent gaudium, si starent in
aulem qui non observo vanitales in Domino speravi,, Domino. Unde Apostolus : Gaudium meum et corona
et ideo exsultabo, scilicet corpore, cum mortale Itoc: mea (Phil. iv). Infirmala est in paupertate virtus
induet immorlalitatem. Et Imtabor scilicet menle,, mea, in pauperiale, id cst, inopia cibi, quia sublra-
Vbi esl mors victoria tua ? Ubi esl mors slimulus tttus; hitur milii rcfcctio illa quain in cis debui habere,
(I Cor. xv)? El hoc in tnisericordialua, non in meritoi quos mihi incorporare volui: virlus mea defecit, id
mco. ln hac misericordia salvasli de necessilatibusi esl, robur quod ex illo cibo habere debui. El non
anitnam meam. Mulloesunt nccessilales fragilitatis, solum ego conturbor qui in corpore Christi medio-
humanae : cor alterius videre non potest, vult ad cris sum, sed etiam ossa mea, id est, firmiores in
vitam pervenire sine morle el non polesl, diligit, B Ecclcsia et perfecliores, conturbala sunl, fratrum ini-
inimiciim ssepe et persequilur amicuin, videl quod| quitalibus cxaggeratio doloris. Et ideo conturbatus
est bonum et lamen facil maliiin. A quibtis omni- sum, qnia vicinis meis, id est, jam ad fidem sppro-
bus nullus liberari potest nis