You are on page 1of 731

Hugues de Flavigny (1065-1140 ?). Hugonis Abbatis Flavinicensis, Ekkehardi Uraugiensis Chronica. 1853.

1/ Les contenus accessibles sur le site Gallica sont pour la plupart des reproductions numériques d'oeuvres tombées dans le domaine public provenant des collections de la
BnF.Leur réutilisation s'inscrit dans le cadre de la loi n°78-753 du 17 juillet 1978 :
*La réutilisation non commerciale de ces contenus est libre et gratuite dans le respect de la législation en vigueur et notamment du maintien de la mention de source.
*La réutilisation commerciale de ces contenus est payante et fait l'objet d'une licence. Est entendue par réutilisation commerciale la revente de contenus sous forme de produits
élaborés ou de fourniture de service.

Cliquer ici pour accéder aux tarifs et à la licence

2/ Les contenus de Gallica sont la propriété de la BnF au sens de l'article L.2112-1 du code général de la propriété des personnes publiques.

3/ Quelques contenus sont soumis à un régime de réutilisation particulier. Il s'agit :

*des reproductions de documents protégés par un droit d'auteur appartenant à un tiers. Ces documents ne peuvent être réutilisés, sauf dans le cadre de la copie privée, sans
l'autorisation préalable du titulaire des droits.
*des reproductions de documents conservés dans les bibliothèques ou autres institutions partenaires. Ceux-ci sont signalés par la mention Source gallica.BnF.fr / Bibliothèque
municipale de ... (ou autre partenaire). L'utilisateur est invité à s'informer auprès de ces bibliothèques de leurs conditions de réutilisation.

4/ Gallica constitue une base de données, dont la BnF est le producteur, protégée au sens des articles L341-1 et suivants du code de la propriété intellectuelle.

5/ Les présentes conditions d'utilisation des contenus de Gallica sont régies par la loi française. En cas de réutilisation prévue dans un autre pays, il appartient à chaque utilisateur
de vérifier la conformité de son projet avec le droit de ce pays.

6/ L'utilisateur s'engage à respecter les présentes conditions d'utilisation ainsi que la législation en vigueur, notamment en matière de propriété intellectuelle. En cas de non
respect de ces dispositions, il est notamment passible d'une amende prévue par la loi du 17 juillet 1978.

7/ Pour obtenir un document de Gallica en haute définition, contacter reutilisation@bnf.fr.


PATROLOGLE

CURSUS COMPLETUS
SIVE
BIBLIOTHECA UMVERSALIS, INTEGRA, DNIFORMIS, COMMODA, OECONOMICA,
OMiUM SS. PATRUM, DOCTORUM SCRIPTORUMQUE ECCLESIASTICORUM
OCl
AB JEYO APOSTOLICO AD INNOCENTII III TEMPORA
FLORUERUNT;
RECUSIO CHRONOLOGICA
OMNIUMQU^E EXSTITERE MONUMENTORUM CATIIOLIC^ETRADITIONISPER DUODECIMPRIORA
ECCLESIyE S^ECULA,
JUXTAEDITIONES INTERSE CUMQUE
ACCURATISSJMAS, NONNULLIS CODICIBUS HANUSCRIPTIS COLLATAS,
PERQUAM DILIGENTERCASTIGATA;
COMMENTARIIS
DISSERTATIONIBUS, LECTIONIBUSQUEVARIANTIBUS CONTINENTER II.LUSTRATA ;
OMNIBUSOPERIBUS POSTAMPLISSIMAS EDITIONES QU/ETRIBUSNOVISSIMIS SJSCULIS DEBENTUR ABSOLUTAS
DETECTIS,AUCTA ;
1NDIC1BUSPARTICULARIBUSANALVTICIS,SINGULOSSIVE TOMOS, SIVEAUCTORES ALICUJUS MOMENTI
SUBSEQUENTIBUS,DONATA ;
CAriTULIS1NTRA IPSUMTEXTUM RITE DISPOSITIS,
NECNON ET TITULISSINGULARUM PAGINARUM MARCINEM
SUPERIOREM DISTINGUENTIBUSSUBJECTAMQUE MATERIAM SIGNIUCANTIBUS, ADORNATA ;
OPERIBUSCU.M DUBIISTU?.IAPOCRVPIIIS,
ALIQUA VEROAUCTOP.ITATE IN ORDINE ADTRADITIONEM
ECCLESIASTICAM POLLENTIBUS,AMPLIFICATA ;
DUOBUSINDICIBUS GENERALIBUS LOCUPLETATA : ALTEROSCILICET RERUM, QUOCONSULTO, QUIDQUID
UNUSQUISQUEPATRUM INQUODLIBET TIIEMA SCRIPSERITUNO1NTU1TU CONSPICIATUR ; AI.TERO
SCRIPTUR/E SACR^E, EX QUOLECTORI COMPERIRE SIT OIIVIUM QUINAM PATRES
ET IN QUIBUS OPERUM SUORUM LOCISSINGULOS SINGULORUM LlBRORUM
SCRIPTURyE TEXTUS COMMENTATI SINT.
EDITIOACCURATISSIMA,C/ETERISQUEOMNIRUS FACILE ANTEPONENDA,Sl PERPENDANTUR : CIIAIUCTERUM MTIDITAS
CIIART.EQUALITAS, 1NTEGR1TAS TEXTUS,PERFECTIO CORRF.CTIONIS, OPERUM RECUSORUM "
TUMNUMERUS, EORMA VOLUMINUM PERQUAM COMMODA SIRIQUEINTOTOOPERIS DECURSU C<
PRETIIEXIGUITAS,PR.ESERT1MQUE
SIMILIS, ISTACOLLECTIO,UNA,METHODICA ETCHRONC
SEXCENTORUM FRAGMENTORUM OPUSCULORUMQUE IIACTENUS IIIC 1LLICSPARSO
PRIML.MAUT.ICM1N NOSTRABIBLIOTIIECA , EX OPERIBUS AD OMNES jETATES
LOCOS, LINGUAS FORMASQUE PERTINENTIBUS, COADUNATORUM.
SERIES SECUNDA,
1N QUA PUODEUNTPATKKS,DOCTOKES SCWPTORKSQUE EC.CLESI^I.AII
A GREGOltlOMAGNOAD JNNOCENTIUM III.
Stccuranfe 3.*^>. SERigne,
BIBLIOTHECS CLESI DHITEIII,
SIVE
CURSUUM
COMPLETORUM1N SINGULOS RAMOSEDITORE.
SCIENTLEECCLESJASTICjE

PATROLOGIABINA EDITIONETYrlS MANDATA EST, ALIANEMPE LATINA,ALIA GIl^CO-I.ATINA. —


VENEUNTMII.LE 1'KANCISDUCENTAVOLUMINA EIHTIONISLATIN.E; OCTINGENTISET
MILLETRECENTAGR.ECO-LATIN.E.— MERELATINAUNIVEItSOSAUCTORES TUMOCCIDENTALES, TCM
ORIENTALESEQUIDEMAMPLECTITUR ; HI AUTEM,IN EA, SOLAVERSIONELATINADONANTUP.

PATROLOGLE TOMUS CLIV.

HUGOARBAS FLAVINIACENSIS,B. WOLPHELMUS ARBAS RRUNSW1LLERENS13,EKKEIIAIiDUS


URAUGIENSIS, ANO»NYMI.
TOMUS UNICUS.

EXCUDEBATUR ET VENIT APUD J.-P. MIGNE EDITOREM,


1NVIADICTAVAMBOISE, PROPE PORTAMLUTETLE PARISIORUMVULGOFjEJVFtf/iNOMlNATAM,
SEU PETIT-MONTROUGE.

1853
SMIULUM XII

HUGONIS

ABBATIS FLAVINIACENSIS

KKKIIIVHIM MAEGIIMS

CHRONICA

Pr«d«nnt ex C*lleetlone prtestantissima v. cl. Pertzll fldelitcr expressa.


ACCEDUNT

B, WOIPHEEffll ABBATIS BRUNSWUIEBENSIS

OPUSCULA DUO
TOMUM
CLAUDUNT

GESTA EPISCOPORUM TREVIRENSIUM


ET

AMDAGINENSIS MONASTERII CHRONICON


AUCTORIBUSANONYMIS.

ACCURANTE
J.-P. MIGNE
BIBLIOTHECE
CLERI UNIVERSS!,
SITE
CURSUUMCOMPLETORUM
1N SINGULOSSClENTIf ECCLESIASTICSRAMOSEDITORE.

TOMUS UNICUS.

VENIT7 FRANCISGALLICIS.

EXCODEBATUR ET VENIT APUD J.-P. MIGNE EDITOREM,


IN VIADlUTAVAMBOISE, PROPE PORTAMLUTETI^EPARISIORUMVULGOVENFER NOMINATAM,
SEO PETIT-MONTROCGE.
1853
ELENCHUS

AUCTORUM ET OPERUM QUI IN HOC TOMO CLIV CONTINENTUR.

HUGO ABBAS FLAVINIACENSIS.


Chronicon Col. 11

B. WOLPHELMUS ABBAS BRUNSWILLERENSIS.

Opuscnhim de sacramento altaris. i33


Versus de utroque testamento. 433

EKKEHARDUS URAUGIENSIS,
Chronica. 459
ANONYMUS.
Gesta Treverorum. 10«i
ANONYMUS.

Chronicon S. Huberti Andaginensis. 1337

Ex lypis MIGNE,au Pctit-Monlrouge.


EXEUNTESJECULO

III (.0 ABBAS FLAWIACISIS,

CHRONICON HUGONIS.

(Ediditnovissiinc doiunus PEKTZ,Monumenla Gcrmaniw historica, Script. tom. VIII, p. 278.)

PROOEMIUM.

HUGONIS iETAS, PATRIA, NATALES, RES GESTiE.

Chronici prolixi sed rerum ad historiam smculi A Ecclesia?stabitivit, et anno 1085 iterum Roma rcdux
undicimi faoier.tium copia insignis, quod jam leclo- Theodericum VirdunensemGregorio reconiiliars spe-
ribus nostris proponimus, auctor Hugo ex familia rabat; sed Roma interim ab Heinrico occupata U
quce vel imperatorum Ottonis III et Chuonradi II Gregorio Salernum fugato,TheodericusClementispar-
cognationem affeclabat oriundus (1), anno 1065 (2) tes amplectendas statuil et Rodulfum loco cedere co-
Virduni (5) aul in viciniu ejus urbis natus esl. Puer egit.Forle tunc et Jarento ubbas Divionem redierat,
a Rodulphoabbate in monaslerium S. Yitoni quod vir Gregorio familiarissimus, qui papa; jussu cum
tum in suburbano Virduni florebat adscitus et litte- aliis legatis Robertum Wiscardum Romam arcessie-
ris tam sacris quam profanis imbutus (i), mox obe- rat, posteaquefugrnGregorii Salernum comes faclus,
dhntiam sancto Vitono et Rodulfo abbati professus et ab eo Colimbriam legatus erat. Qui rerum condi-
est. Lites inler sacerdotium et imperium cxorta eo tione perspecta Rodutfo auctor juit ut, Virduno re-
tempore in bella aperta exarserant et ubique per licto, una cum monachis suis primum Flaviniacum
Cermaniam Italiamque grassabanlur. Nec ea ,abe viilam S. Vitoni in territorio Tutlensisitam , deinde
Lothuringia superior immunis crat; cujus episcopi Divionemdemigrarel. Abbateminter reliquos et Hugo
Egilberlus, Herimannus, Theodericus, Pibo cum re- " seculus, undevicesimomtatis anno notos aflines pa-
gis fidelilatem servarcnt, Gregorius VII ad cos «>.- triam ct nidum quo coaluerat eo animo reliquit, ut
pugnandos et in suas partes trahcndos abbaiibus prw- corpus et animam totamque substantiam suam
cipue Rodulfo Virdunensi et Jarentone Divionensi Dei causse, quam putabat, gaudens devoveret,
usus esl. El Rodulfus quidem bis Romam profecius et in ejus servitio quidquid virium esset ju-
papw tegalionem suscepit; anno 1080 litteris Grego- venilis corporis expendendum prxoptaret. Quo
ni allatis Hcrimannum Metensem episcopum in fide fidei fervore Jarentoni plurimum commendatus ,

(I) Genus hoc fuisse ipse tradit : (2) Fol. 437, anno 1096 , d. x Kal. Dec sc anno
Otto 111imperator. setatis 52 vivere scribit; quod si dies natalitius in-
ter d. x Kal. Dcc. et Kalendas Januarias incidit,
Chuonradus li nnp. Clirotiiiidis. anno I0G4 natum fuisse oportet.
Raynerus ^_ Dada de monte (3) Patriam vocat a. 1085.
I Walcherii. (4) Prrcter Biblia sacra et Patres noverat classicos
auctores; laudat Senecam de beneflciis, Gregorii Mo-
Fredericus Gerardus Kaynerus nugo. ralia, S. Benedicti rcgulam, Ambrosium, Augusti-
laicus. laicus. junior. num, Isidorum, Fortunatum.
sed fabulosam progeniem , jam unus Chuonradus
Oitoni III filii loco aseriptus ostendit.
PATROL.CLIV.
II IIUGONISABBATISFLAVINIACENSIS 12
ab initio gratia et benevolentiaejus usus, mox post-- A mense Septcmbri a. 1096 usquc ad Pontem Artiw co-
quam una cumabbate el reliquis fratribus monasterio) mitalus est, el Divionem redux, Haganone Augusto-
Vivionensi obedientiampromisit, in societatem vitw• duncnsi cpiscopoauctore et canonicis lnicisque eli-
el consiliorum adscitus esl, ila ut cum, Theoderico i gentibus, abbaliam Flaviniacensemsuscipere consen-
episcopomortuo, Rodulfus abbas anno 1092 Virdu- sit. Ab Ilugone archiepiscopovix wgre dimissus (7),
num redirel, Hugo Jarentoni adhwrendum statuerct. die 22 Novembris a. 1096 Flaviniacum intravit, et
Inter viros igitur pontificiarum parlium prwciptios\ postera die consecratuscst. Annis fere tribus quibus
quibus innotuil noster, Hugonem abbatem Cliinincii abbatiw prwfuit, rebus agcndis operam dedit et in
Jurenlonis comes visitavit, et Ilugoni archicpiscopo i opusecclesiwduo millia sulidorum expendit; sed IIa-
Lugdtmensi in tanlum placuit, ut ab eo in ministrum ganoneepiscopodiwcesano a. 1098 defuncto, Nor-
assumptus, negotiis adhiberelur, tantaque ejus fami- gaudum snccessorcm adversarium ncictus est. Anno
tiaritate usus est, ul eum sibi indissolubiti vinculo 1099 d. 28 Martii Rodulfus abbas obiit; morienti
junclum putaret. Talium virorum exemplo excilatus Hugo aderat et passioncm Dominicam legit, defun-
et rerum quarum parliceps factus erat gravitate com- clique funus Virdunum proseculus est (8). Mense
motus juvenis hisloriw scribendw accessit, eo scilicet Septembri ejus anni Flaviniaco cxccssit, iuimicis mo-
animo, ut si ipse forlia audire nequiret, saltem viro- B
. nachis quibusdam cl Norgaudo locum dedit, et fru-
rum forlium bene acta explorarct et oblivioni eripe- stra per aliquod tempus apud Norgandum et Hugo-
ret (5). Chronicw igitur concinnandwoperam dedit, nem archiepiscopumpro redilu laboravit. Auni 1100
qua res gestas inde a Christi Nalivitale ud suu usque initio itcrum in Angliam profectus est, menseAugusto
lempora deduceret; et subsidiis quamplurimis conge- adversariis suis Flaviniacensibus frustra iterum litte-
stis circa annum 1090 (6) manum operi admovil. ras scripsit, et Septembri demum exeunte a legatis
Duobus quos conscripsit libris, priore liisloriam ad ponlificisin concilioValcntinoabbatiw restitulus,Fln-
initium swcuti xi, altero ad sua usque tempora dedu- viniacumrediit.Sed tuncquoqueoffensumfratrumani-
xit, in universum quidem temporum ordinemseculus, mum, qui abbatiam Divioncnsisubjiciendamsuspica-
sed cum cwploopere subsidia passim crescerent, se- bantur, sibi conciliare nequivil, ita ut Norgaudo anno
dula diligentia scripta retractare, otnissa addere, pa- 1101 allerius abbatis constituenditocus darelur, Hu-
ginarum margini notas adjicere, folia inlegra inse- goneejeclo et frustra Romam appellanle.
rere non destitit. Subsidia quibus primum usus est, Hwc ultima sunl quw de se ipse scripsit ; Divionc
Lolharingica scilicet et Burgundica, ex penu abbalia- igitur cum Jarenlone stelisse videtur, quem unum
rum S. Vitoniet Divionensis acceperit; alia e. g. ca- omnium amicorum constantem et fidelem sibi exper-
talogi archiepiscoporum Lugdunensium et episcopo-C l tus fuerut. Librum suum per vices passim, nullo or-
rum Claromontanorum postea accesserunt; ultimo dine servalo el prout animus lerebat, usquead annuri
toco Flaviniacensia marginibus et paginis inserlis 1102 produxit. Quid de ipso auclore posteaactum sit
adilita constat, cum ipsejam monasterii istius regi- dubitalur; cerlum tamen esse videtur eum partibus
mcn suscepisset. Anno 1095 vcl 1096 ineunte cum ecclesiw a quibus tam diu stelerat renuntiasse, Di-
Jarento ab Urbanopapa pro restituenda Ecclesiwau- vionensimonasterio excessisse, ab abbale Divionensi
cloritate etreconciliandisWilhelmoregeetRobertoduce excommunicatum,et cum a. 1111 Richardus Virdu-
fratribus inNortmanniametAngliam mittcrelur, Hugo nensis episcopus, Ileinrici V assecta, abbatcm Sancti
abbatem suum comilalus est. Re autem infecta, cum VitoniPaschali (idelemet ilerum ad Jarentonem pro-
Jarento alqueHugoredirent,inmari tempestalevalida fugientem ejecisset, in ejus locum ab episcopo csse
ad mortis discrimcn producli tandcm Bajocas perve- substitulum (9); quod quidem in viro ardeitis animi
nerunt, ubi Hugo, morboviolenlo oppressus, ilerum et summa injuria affecto, bcnc credi potest, ctsi
necemvixevasit. Sanatus tamen, postquam Jarento nomen Hugonis haud aperte indicetur. Quodsi ipse
concordiaminter Robertumducemel fralrem ejus re- fuit quemLaurentius abbas S. Vitoni Rodulfisuccessor
stituit, una cum abbateducem Hierosolymamiturum innuit,abbatiw tribnstanlum annis prwfuit, Laurentio

n A. iioo. chardus) adimere prwsumit, dans vcl aufercns a.


v'o) Maxinia libri pars jam conscripta erat dum p. p. d. abbatins, quibus vult, qualibus vult et quo-
auctor a. 1096 abbas Flaviniacensis electus est; nec modo vull. ln quibus est ille qui ab abbatia Flavinia-
quaj de fuga sua et o^edientia abbati Divionensi ccnsi repudiatus, ab ecclesia Divionensi, cui jubcntc
prastita tradit, multis annis post a. 1085 scripla dominosuo abbate Rodulphoprofessioncmfecit, fugi-
sunt; fol. 97 post a. 1086, fol. 129 post 1087, fol. tivus, ab abbate Divionensi excommunicalus, virgam
124 post a. 1090 exaratum esl; nostrum igitur circa pastoralem qua in wtcrnum verberaudus, suscipere
a. 1090 sciibendi inilium fecisseexistimo. prwsumpsit. Ctijus prwsumptionisparticipes se fe-
(7) Archicpiscopus ita scribit : cujus sedulilati cerunt illi qui lam infami personw curam pastoralem
credebamusimmo cujus lingua vox nostra erat. commiseruntet qui se ei commilliperpessi stint. Qui
(8) D. 2 Aprilis tumulatus ep. Rodulfus, d. 10 ipse quoque contra cos qui Romnnwecclesiwresistunt
Aprilis Hugo Maviniaci aderat. librum aucloritatibus munitum confecil, el credimus
(9) Hsecprodeunt ex litteris Laurentii abbatis S. qnia modo,juxta quod rustici diciint cultrum duas
Viloni expulsi, quibus scriptis adveisariorum suo- lcgcs habere,a!ium librum compilabit, etc.—Liber
rum, fortasse Ilugonis ipsius, respondet apud Ma- iste a Laurentio laudatus Chronicou nostrum futsse
hill. .n Anisal. Bened. t. V, p. 685, tol. I. Qui (Bi- vidct'.;r.
13 CIIRONICON.— PROEMllJM. U
exsule per Richardum rcvocalo (10). Quw qui circa !A mtillw, collectioncs cnnonum, Acla couciliorum, epi-
aiinum 1140 tradidit, Laurentius Leodiensis^Gestorum slolw Henrici 1 V, Agnetis matris ejus, Mathitdis co-
Virdunensium continuator, se librum suum valde in- mitissw, nliaque nonntdla. Quibvs ita usus est, ul ca
titum, sed viri venerabilis Hugonis monachiS. Vitoni vel excerperet vel maximutn partem vet inlegra ex-
nimia instantia compulsum, scribere profitetur. Non scripta una cum iis quw ipse prwsens videral vel ab
defuerunt qui Hugonem istum nostrum esse pularenl. aliis rerum testibus audierat hisloriw suw insereret;
Nec wtas tunc superstitis, scilicet 75 annorum, ob- sed textus negligentcr swpe transcriplus (12) plcnam
staret, et aliquanlum succurrit, quod scriplor nomcn sibi fidem huud conciliat. Ordinem lemporis in uni-
abbatis Laurentio subroguti tacere voluit, et quod versum quidem secutus est, sed non raro vel copia re-
Hugonis librum novisse videtur. Quw si ita se ha- rum abducltis vel animo suo indulgens latius exspa-
bent, Hugonempost abbatis Laurentii reditum abba- tiatur, et cum plurima recens reperta anliquiori lcx-
tiam abdicasse el vitw tuntis proccllis agitatw annos tui insereret, librumque per mulia lemporum inter-
uliimos in nido cui puir coaluerat quiete exegisse valla swpissime retraclaret, nec lamen integrum rur-
opinari liceret. Sed hwc revera ignorantur. sus describcndumcuraret, non fieri poterat quin nar-
In libro superslite ante omnia insignemindefessam- , rationem copia rerum refertam sed wqucilitatc et per-
"
que curam qua subsidia operi amptissima undique spicuitate carcntcm relinqueret, dum e. g. uniits ejns-
conquisivit, et addendi corrigendiqueperenne sludium demqueviri obitus (13) tribus in locis referlur. Cwtc-
jure laudumus. Ad manus ei eranl libri chartwque et rum vir doctus et sedulus minus sagacis animi fuit,
epislolw tabulariis el bibliothecis Yirdunensibus, Di- mirabilium credulus, fcilsisquoque rumoribus patens
tionensibus,Lugdunensibusdesumptw,quorumei copia (14) el in disponendis rebus fallens, loc/uax nonnu.i-
a Rodulfoet Jarentone abbatibus atque Hugone ar^- quam el justo verbosior, scripsilque pront cxspectari
chiepiscopo facta erat, quibus denique Flavinia- peterat animo in hosles Ecclesiw irato scd eandido,
censia accesserunt, scilicet Hieronijmi, Prosperi, nec hominum stiw partis vitia tacuit; ct cam non so-
Idatii, Victoris Tununensis, Bedw de sex wta- lum in iis quw tempus suum antccesserunt, documcn-
tibus, Reginonis Chronica, AZlhicus cum ilinerario tis Iwdie abolitis nisus, quwdam memoriw digna ser-
Antonini, Orosius, Victor, Vitensis, Jordanis, Nen- vaverit, sed in historiu sui lemporis et prwcipuc Lotlia-
nius, Forlunatus, Gregorius Turonensis, Gestaet ca- ringiw plurima cwteris incognita prodideril, yrnno
talogi ponlificum Romanorum, lsidori Etymologiw, epeiis editori, qui librum historise ecclesiastieoeundc-
ViiceSS. Sunclini inedita,Mansueti, Maximini, Pul- cimi prasertim saeculi tbesaurum incomparabilem
chronii inedita, Sigismundi, Chrothildis, Lupi Tre- (r prwdicavit, in universum quidem non astipulamur,
censis, Antidii, Leodegarii, Prwjecti, Boniti, Lam- dum Lambertum, Berlholdum et Bernoldum, ejnsdem
berti, Lupi Senonensis, Goerici, Balthildis, Agerici cevi historicos, Hugoni prwferre non dubilamtis, secl
inedila, Garilefi, Magdalvei inedita, translatio S. eum tamen de historia oplime meritnm et bono swpe

Corgonii, Fredegarius, Gesta Francorum, Pauli Dia- cum fructu consnlendumprofitemur. Annum nostcr
coni Historia Langobardorum el Gesta episcoporum cum aliis Loiharingis a die Incarnationis d. 25 Mur-
Metensium,genealogiaCarolorum, Einhardi Vila Ca- lii vel polius a Pascliate inchoare videlur (15).
roli, Annalcs Pelavizni, Einhardi, Fuldenses, Veda- Siijius dilucidnf, sermo in rhytlimos aliquando re-
siini, Lugdunenses,fortasse el Flaviniacenses, Adonis solvitur (16), cjiiodin compluribusswculi xi scriplori-
Chronicon, Hinvnuri epistola de Vila Sanclini et bus fieri jam observavimus.
Vita Remigii. Bertarii Gesta episcoporum Virdunen- JLiber Hugonis difficilislectu. Luurcntio Leodiensi
sium cum comtnuationibus, Flodoardi Annales. Ri- fortasse haud ignotus fuit; al in universum latnisse
cherus, Yilw Deoaerici Metensts tnedila, Simeonis, dici potest usque dum a. 1657 a Philippo Labbe lcnno
Rodulfi Glabri Ilisloria et Vita Wilhelmi Divionen- I Novw Bibliolhecw munuscriptorum tgpis prodiit.
sis, ChroniconS. Benigni Divionensis, Vita Roberli Usus est editor codice autographo collegiisui, scilicet
abbatisCasw-Dei, culalogiepiscoporumArvernensium,D 3 Claromonlani socictatis Jesu quod lunc Parisiis fiore-
archiepiscoporum Lugdunensium, chartte S. Vitoni, bat,et lextum quein dedil in universum beneexpresstl,
Divionenses,Flaviniacenses (11), decrela et epislolw scd nonnulla non suo loco posuit, haud pauca lectu
pontificum Romanorum, episcoporum et clericorum difficiliora omisit, ulia quw ipsi inutilia el vulgaria

(10) Laurentii de Leodio conlinuatio Gestoimm 1079 justo ordine refert. Alexandro seeundo pap;e
episeornm Virdunensium. Alexandrum tcrlium successisse fol. 95' scrihit, folio
(11) Memorat et arniarium Rothomagense. fol. seqiieuli recle Alexandro Gregorinm VII successisse
89'. refeit.
(12) Cf. Nicolai II decretum de eligendo papa et (15) Concilium Romanum a. 1074 ascribit fol. 97.
quse ibi inonui Legg. t. II, canones Laleranenses, quod celebratum esl exeunte Februario a. 1075; co-
a. 1078, fol. 102,103, epistolas quaniplurimum nota metam annolOGS apparuisse scribit, quod Bernol-
temporis destitutas. dus die ix Kal. Maii, scriptor Annaliiim Bencven-
Rodulli abbatis.
(13) E. tanorum die xvi Kal. Maii, Adamus Bremensis III,
(14) g. Conradum II imperalorem Oltonis III 50, eirca dies Pascha% alii diebus sequcnlibus a.
liliuui facit; Wilhelmi Trajectensis obitum anno 1066, aecidisse referunt.
<070!oeo 1080ascribit ; neque res annorum 1077— (16) Cf. e. g. fol. 52', 55, 74,96'.
15 IIUGONIS ABBATIS FLAVINIACENSIS 10
inde a fol. 69 patilatim magis magtsque decrescit ;
videbantur, ut pontificum et Patrum auctoritutes in 'A
nec eo scriptura marginum et paginarttm additarum atque
defensionem Gregorii VII, resectiit, quoque
crimine absolvi potest, quod reverenlia Romunwcu- correctarum scntenliarum est minor; inde a payina
rice duclus textum aliquotics adulteruvit, quod duo- 123, i. e. a. 1079, lillera iterum decrescit; quw inde
rum swculorum silenlio lectum jam primum ad lu- a pagina 158 Flaviniaci scripta sunt usque ad finem
cemvenit. Nam, ut b. m. Knustius nosler olim mo- libri ampiuts decrcscentem scripiuram oslendunt;
ullimw paginw specimen exscripsimus. Quwcun-
nuil, nihil semper latet.
ad historiam Flaviniaci folio 138 anteriorem
Editionem principem m tisus suos verlerunl plu- que
faciunt, uut in marcjine aul in paginis addilis le-
rimi hisloriw ecclesiaslicw et proftinwscriptores, in-
ler quos nominarejuvat cditores Actorum Sanctorum gunlur.
t. II Junii, p. 976 sqq., Vita Richardi abbatis S. Membrana plurimum qualernionibus consttit hoc
Vitoni, Mabillonium Swc. VI, p. i, Actorum 0. S. scilicel ordine: foll. 1—6, 7—14, 15—22, 23—55,
Benedicti p. 185 sqq., Yita Fridcrici prwposiliAlre- 54—41, 42—49, 50—65, 64—72, 75—85, 86—92,
batensis, p. 368 quibusdam de Simeone reclnso, el p. 93—95, 96—110, 111—119, 120—128, 129—156,
557 sqq. Vila Richardi abbatis expressis ; el Bouque- B 157—142, 145—148. Ternio el quaternio inilialis
tuin cum continuntoribas qui nostrum t. III, p. 355 foll. 1—5. Kalendurium Flaviniacense, foll. 5. 6 la-
—365,7,572—574; VI, 251,252; VI/, 246—248; bulam temporum, foll. 3—5 excerpta canonum et
VIII, 286—297; X, 205—210; XI, 142—147;XIII, prwcepta medicu, ct foll. 7, 8, 9, 91' excerpta cuno-
617—628 ; XIV, 797—804 excerpserunt, et animad- tium exhibenl charlw primum vucuw reliclw poslea
versionibus passim illustrare conati sunt. inscripla; fol. 10 Chronicon incipil el reliquum libri
Chronico interculatw sunt 9b, 12\
Nos postquamprimum de nova libri editione cogi- explet. Pctginw
26, 27, 28, 29, 29i>,30\ 33i>,55\ 57, 58, 58\ 60\
tavimus,infonles operis inquirendum slatuimus,eaque 62i>,81—83, 86\ 93, 94, 95,
rea socio nostro V. Cl. RudolfoKoepkequantum texlu 100, 101, 103»>,150\
fortasse el in quaternione folia 50—65complexoprw-
anliquo et subsidiis litlerariis adhibitis fieri poteral ter
exacta a. 57, 58, 58b, 60b nonnulta alia hisloriam Madal-
diligenlissime (17), 1844in Angliam pro- vei exhibentia intercalala sunt. Desunt autem quw
fectus sum, ubi codicemautographum ex publica codi- Labbeus Chronico
cum collegii Claromonlani vendilione in Meerman- prwfixa fuisse refert foliu niaxi
mam partein vetustate detrila cum serie abbatum
nianam bibliothecam, indcque nostra wtalc in copio-
sissimum codicum thesuurum viri illuslrissimi Tho- Flaviniaccnsiuin, quatn et ab Hugone conscriptam
esse licet, quod eadem in diversis Chronici
tncBPhilipps (18)equitis baroneli Mediomonlanitrans- Q locisopinari inseruntur. Dein posl qualuor paginas interjectas
latum, asservari compereram. Flagitanli mihi vir ex anlerioribus do-
animi liberalilale, titterarum amore, morum comilate Necrologiumlegil Labbeus, quod
cumentis non accurate congeslum hodie in capite co-
insignis, non solum ut codicemevolveremannuit, sed dicis
ut bibliothecwditissimw exslctt, Hugoni deberi ex scriptura colligitur et
ultro, reliquos thcsauros Mo- a nobis quoque Chronico'prwmittelur, cum hucusque
numentis Germaniwedendis uliles inspicerem, invila-
nondum prodierit (19), serie abbatum ad fi-
vit. Codicis igitur copia facla, vere aucloris autogra- lypis
nem Chronici demandata. Excerpta charlarum Fla-
phum adesse conspicatus, lextui Labbeano corrigendo viniacensium a Labbco ex scheclis Sirmundi
institi, nonnisi tocis quibus lunc exscribenclistempus 269—275 pag.
non sufficiebatrelictis, quos poslca a viro ill. exscri- descripta ilerum proferenda non duxi-
mus.
plos accepi; quo fit ut hodie vereabsolulumlibri tex-
lum lectoribus proponere liceat. Adnotaliones operi tam prolixo puucissimas adji-
Liber membranaceus in folio minori conscriptus, cere ptacuit, quarum eas quw Koepkio nostro deben-
iHanum swculi undecimi exeuntis prwfert. Scriptus tur, titlera K dislinxi.
tst non uno eodemque tempore, sed calamo swpissime D Reliqnum est ul moneam in Necrotogio pauca
depositoiterumque resumpto prout scribendi materies alio atramenlo ab Hugone addita reperiri et calalogo
sufficiebat. Textus posl annos aliquot elapsos iterum archiepiscoporum Lugdunensium successores Hugo-
iterumque recognitus, passim deletus, passim senten- nis usque ad Humbertum subjici; qui cum annis
tiis el integris paginis addilis et inlercalatis auctus 1147—MSZprwfuerit, Hugonemid temporisattigisse,
est. Litlera minuta usque ad fol. 69 annumque chro et plus oclogenarium senectam exegisse conjicere
nicas950 ea est quam in pagina adjecta cxhibemus, liceat.

(17) Vide commentationem in Annalibus nostris (18) D. Thomas Phillips ipse exscripsit fol. 17—
t. IX, p. 240 ubi, multa amplius explanantur, quse 41.
bic pratermitti possunt. (19) Pauca inde Mabillonius excerpsit.
CHRONICON.— PROOEMIUM. *«
,7

Hugonis chronicon.

Sigeberti vita Wichperli. Cod. Vindobon. 490.

Chronicon sancti Huberti.


1$ IIUGONIS ABBATIS FLAVINIACENSIS 29

NECROLOGIUM

Kal. Jan. (2) Agrippini episeopi Eduensis. A Kal. Jun. Walo monacus et presbiter Flavinia-
2. Non. Jan. Gregorii Lingonensis. censis obiit.
7. ldus Jan. Eugemonii episcopi Augustodunensis. NonasJun. Exceptio corporis sancti Ursini mar-
5. Idus Jan. Paschasiae virginis [et martyris 2.] tiris Flaviniaco.
Flaviniaci. Milo abbas Dervensis, monacus Vir- 18. Kal. Jul. Richardi abbatis.
dunensis. 14. Kal. Jul. Robertus,rex Francorum obiit, qui de-
8. Kal. Febr. Sancti Prejecti martyris. dit secclesiam S. Johannis infra jEduam (1031).
2. Non Febr. Serotini confessoris Flaviniacensis. 12. Kal. Jul. Ludovicus pius imperator obiit, qui in
Translatio sancti Simphoriani. omni rcgno suo in civitatibus vicis mercatis et
i. Idus Febr. Rainaldus-obiit, frater ducis, abbas portubus theloneum hominum Flaviniacensis
Flaviniacensis. secclesiae,eidem donavit aecclesioc(840).
3. Idus Febr. Fredericus laycus obiit, frater meus. 10. Kal. Jul. Ludovicus rex obiit (26) ultimus re-
8. Kal. Mart. Ordinatio domni Zachonis abbatis. galis j)rosapise, frater Arnulfi episcopi Remen-
6. Kal. Mart. Galdricus Colticcnsis, frater domni sls (987).
Haganonis episcopi, conversus ct monachus Fla- 7. Kal. Jul. Hagano episcopus obiit pia? memoriaj.
viniacensis obiit. Q 4. Kal. Jul. Geylo Linguonensis episcopus, Flavi-
5. Kal. Mart. Karolus magnus obiit (20) qui omne niacensis abbas et monachus obiit.
Iheloncura in omni regno suo ct quidquid ad jus 2. Kal. Jul. Arvcus episcopus iEduensis et abbas
lisci pertinebat Flaviniacensi donavit cecclesia; Flaviniacensis.
de omnibus tcrris ejusdem secclesisein perpe- KaL Julii Liudo JGduensis episcopus obiit.
tuum. 4. Non. Julii Salocho cpiscopus Dolensis, rnona-
Kal. Mart. Obiil Gyrardus Sinemur, qui cellam chus Flaviniaccnsis obiit.
Sinemurensem sancto Prejecto dedit. 3. Non. Julii Translatio sancti Sanctir.i a Meldis
7. Idus Mart. Wido abbas Melundcnsis, Flavinia- Virdunum.
censis monachus obiit. Hugo abbas Melundensis, Flaviniacensis mona--
C. Idus Mart. Lotharius rcx obiit (985). chus obiit.
16. Kal. April. Aymo comes Giin. et monacus qui 2. Non. Julii obiit Geruinus episcopuset abbasFIa-
Sanctum Germanum Lalifolii dedit. viniacensis.
14. Kal. April. Wido Pullariensis (21) abbas, mo- 6. Idus Julii Helmuinus abbas Scnonensis Sancti
nachus Flaviniacensis obiit. Petri, monachus Flaviniacensis obiit.
Amadeus abbas Flaviniacensis obiit, qui Sine- C 3. Idus Julii Ileinricus magnus imperator obiit
murensem, Colchensem (22), Bcllilocensem (25) (1024).
cellas adquisivit, et Corbiniacum (24) recupe- 17. Kal. Aug. Herimannus canonicus Leodiensis
ravit. obiit Iherosolimis.
15. Kal. April. Walterius monachus Flaviniacensis 11. Kal. Aug. Milo vicecomes Tilii ohiit, qui cellam
obiit convcrsus. Prisciaci dedit.
11. Ral. April. Euphai'ii presbiteri Flaviniacensis. 9. Kal. Aug. Magoaldus abbas Flaviniacensis 11°
5. Kal. April. Rodulfus abbas obiit. anno Clodovei filii Dagoberti obiil.
4. Idus April. Ludovicus II imperator (25) obiit 5. Kal. Aug. Raynerus obiit, pater mcus.
justus et sanctus (879). 3. Non. Aug. Eufronii episcopi Augustoduncnsis.
12. Kal. Mai. Salvini episcopi Virdunensis. Aratoris 5. Idus Aug. Odo secundus Flaviniacensis abbas
episcopi Virduncnsis. obiit.
11. Kal. Mai. Ordinatio domni Widradi abbatis. 16. Kab Sept. Tebaldus secundus Linguoner.sis
8. Kal. Mai. Roberti abbatis. episcopus.
4. Kal. Mai. ObiitFulcherius abbas Flaviniaccnsis. ^. 14. Kal. Sept. Grimoldus abbas Yirdunensis obiit.
2. Kal. Mai. Pulcbronii episcopi Yirdunensis. 10. Kal. Sept. Uisini martiris Flaviniaco et Fla-
7. Idus Mai. Zacho abbas Flaviimccnsis obiit. viani cpiscopi Augustodunensis.
Idus Mai. Rayngus prior Flaviniacensis obiit. 7. Kal. Sept.Odo primusFlaviniaeeiisisabbasobiit.
i. Kal. Jun. Evgilis Senonensis archicpiscopi san- 4. Non. Sept. Siagrii cpiscopi Augusloduncnsis.
cti, primum' Prumiciisis- deinde Flaviniaccnsis 8. Idus Sept. Wlfardus abbas Flaviniaccnsis, Lu
abbalis, qui multis claret miraculis. dovici impciatoris sororius, obiit.
NOT^E.
(20 5. Kal. Februarii. (24) Corbigny,dioec. Augustodunensis.
(21) Pouthieres,dioeceseos Lingonensis. (25) Rex Gallise, balbus.
(22) S. Georges, diree. Augustodunensis. 26 D. 22 Maii; x Kal. Junii,
(23) Beaulieu, dicec. Lingoneusis.
21 CHRONICON.—LIB. I. 22
7. Idus Sept. Sauct;c ricginoe virginis ct marliris A 4. Non. Novbr. Commemoralio sancli Bcnigni.
Flaviniaci. Non. Novbr. Manasscs magnus abbas Flavinia-
5. Idus Sepl. Theophili martiris Flaviniaci. censis obiit.
3. Idus Sept. Jonas yEduensis episcopus obiit. 8. Idus Novbr. Exceptio corporis ejus. Prejecti
2. Idus Sept. Euantii episcopi Augustodunensis. martiris.
Jdus Sept. Neclarii episcopi Augustodunensis. 6. Idus Novbr. Heldierus abbas Pultaricnsis obiit,
10. Kal. Oct. Johannis abbatis. moiiachus Flaviniacensis.
5. Kal. Oet. Florentini episcopi Augustodunensis. 5. Idus Novbr. Viloni cpiscopi Virduncnsis.
4. Kal. Oct. Lotharius imperator ct monachus 15. Kal. Dec. Gregorii episcopi Turonensis.
obiit (855). 14. Kal. Dec. Siinplicii episcopi Augustodunensis.
C. Non. Oct. Sancti Leodegarii martiris cl Eduensis 11. Kal. Dec. Eusebii presbiteri Augiistodunensis.
episcopi. 10. Kal. Dec. Pragmatii episcopi Auguslodunensis.
5. Non. Oct. Sancti Wldradi abbatis primi Flavi- 9. Kal. Dec. Hynibertus Parisiorum episcopus
niacensis. omit, qui dedit axclesiam sancti Juliani apud
4. Non. Oct. Madelveiepiscopis Virduncnsis. Nui.
5. Non. Oct. Henricus III imperalor obiit, Con- ^ 8. Kal. Dec. Translatio saneti Benigni.
radi lilius (1056). 7, Kal. Dec. Girardus senex sacerdos Flaviniacen-
Ludovicus rex Ludovici imperatoris (27) filius, sis obiil.
Caroli calvi nepos obiit (882) (28). 6. Kal. Dec. Amatoris episeopi AugustodunensB.
2. Non Oct. Karolus calvus imperator obiit, et 5. Kal. Dec. tlugo Belliloci moiiachus ct sacerdos
Tebaldus secundus episcopus Linguonensis mo- Flaviniacensis obiit.
nachus et prior Flaviniacensis (877). Kal Dec Karlomannus frater Kaili magni obiil
Non. Oct. Karolus simplex obiit (929). ,-!-ll<.
3. IJus Oct. Hugo junior abbas Melundensis, mo- Kal Dec Agei.ici opiscopi (?) Pippinus major
nachus Flaviniacensis obiit. . domus Karoli Tuditis ol)iit) qlli Glennoneni
_ pafer
17. Kal. Novbr. Gerardus laycus obiit, frater meus. ^^ /7.1.4).
16. Kal. Novbr. Dada de monte Walchcrii, mater L Non_ Doc. Chrotildis Ottonis III lilia, Conradi
mea ', obiit, Crothildis filia K
jmperatoris soror, avia mea 3 obiit.
12. Kal. Novbr. Decia obiit soror sancli Widradi, 2 Non. Dec.Karlomannus monachus fraterPippini
quaj fccit monasterium sancti Andochii ^Eduen- r 0,)iit /754)
sis; et alia soror fecit monasterium Favernia- Non_Dec Karlomannus patcr Arnulfi imperato-
cense- ris obiit (29); et Miloabbas Flaviniacensis (880).
9. Kal. Novbr. Pippinus rex obiit, pater Karoli 3 Idus Dec. Raynerus junior obiit, frater meus *.
magni (768). 19 Ral> Jan Heldricus abbas Flaviniacensis obiit.
5. Kal. Novbr. Gunterus sacerdos et monachus 18 Kal-
jan> Maximini abbatis. Et exccptio sancta-
Fiaviniacensis obiit. rum reiiquiarum Flaviniaci. Ludovicus rex filius
i. Kal. Novbr. Walterius Eduensis episcopus obiit, Karoli simplicis obiit (954).
qui reddidil
.
ajcclesise Flaviniaccnsi 19 altaria .„
17. „ ,
Kal. ,
Jan. . , , .,
Adelaidaj
• , •„:„ c»„„t„„i,i.„«
sanctaj obitus
, ....
«cclesiarum cum paratis ct decimis, et salva- • lmperatncis

.. . r,..
, ,, . . . rccolitur, matns Oltonis uII /nno\
(999).
mentavillarumadcameiam abbatispcrtmentium.
2. Kal. Novbr. Proculi episcopi Augustodunensis. 8- KaL Jan- Sanctus Sigismundus comes cl mona-
Kal. Novbr. Girardus junior monachus et sacer- c o!,llt>
dos Flaviniacensis obiit. D 7. Kal. Jan. Aymo abbas Flaviniacensis obiit.
VARLE LECTIONES.
1m. m. linew suoerscripta. * C. f. addita cf. i. Non. Dec. ' a. m. addita. 4 f. m. adclita
NOT.E.
(27) Regis. (29) Dies dubius: cf. Bohmeri Regesta Karolorum
(28) Obiit d. 5 Augusti. p. 90.
— 111 .—..,.M.—,11 ^, 1 m^

GHRONICI LIBER PRIMUS.

Fol. 10. Anno " a mundi conditione 5198 ", ab indictione 4, concurrente 5, epacta H, feria I, luna
Urbe autem condila 752, a. 2. cicli decennovenalis, 13, Jesus Christus Filius Dei in Bethleem Judse na-
VARI^: LECTIONES.
• In pacjinaelalere udjecta 9!>hwc lcguntur : Anno 19. Octaviani Cesaris Lugdunum conJitam inveni-
nius
« vel secunJum Aug. CC. XX. VII. 2.
*5 IIUGONIS ABBATISFLAVINIACENSIS U
scitur, anno Cesaris Augusti 42 et Herodis regis; A Salvalons sanus a plaga siringii (30) factus e.U
Judeorum 31, Carullo cl Quintiliano consulihus. Anno Dom. inc. 54. secundum Latinos, qui a Ja-
[HIERON.] Anno a Christi nativitate 5, Augusli 45,, nuario annum incipiunt, Paulus cum pergeret Da-
Herodes 34 regni sui anno, cum Christi nativitalemi mascum, a Christo dc celo vocatus est. Secuudum
magorum indiciis coguovissel, universos Bethleemi Hcbrcos autem, qui a Marlio anni sumunt inilium,
parvulos jussit inlcrfici, et ipse anno sequenti sca- eodem anno passionis Domini undecimo lueusc 8.
tentibus toto corpore vermibus miserabiliter mori- Kalcnd. Februarii 8 [REGINO].
tur regni sui anno 36. Anno inc. Dom. 39. Gaius regnavit annis 4, mens.
Anno ab inc. Dom. 15, a mundi conditione 5213,, 10, diebus 8. His ergo mensibus t-iaddamus sex, qui
Augustus 76. etatis suaeanno moritur; cui succe- superfuerunt 56. anno Oclaviani, erunt menses 16.
dens Tyberius regnavit a. 22. [Cf. HIERON.] Hujus a. Ex quibus quatuor detractis annus integer rcnianct
15. factum est verbum Dei super Johannem Zacha- qui hoc in loco inserendus videtur.
riae lilium in deserto, et dominus Jesus trigesimoi Anno inc. Doiu. 44. Pilalus manu sua perimitur.
etalis suaeanno jam peracto, a. 15. Tyberii bapliza- Anno inc. Dom. 45. Claudius regnata. 13. m. 7.
tur a Johanne, sub altero llerode Judeorum rege, 8. d. 28. Addamus his 7 mensibus 4 qui supra rcniau-
Idus Januarii, quod fuit 7. feria, indictione 3, luna B serunt, fiunt 11 et 7 dies; dahis bis 28 dies et erunt
15, et ipse anno sequente capite truncatur. 57, id est annus et sex dies, qui his temporibus
Anno igitur a mundi conditione 5232, ab Urbe adnumerandus videtur.
autem condita 784, concurrente 7. terciae lineae, ab Anno inc. Dom. 47. Jacobus frater Johannis de-
inc. Dom. 33. ipse Jesus Christus Dei Filius pro sa- collatur, Petrus in carcerem mittitur. Herodes ab
lute mundi venit ad passionem, a. 18. Tyberii Ca> angelo percutitur. Paulus et Bamabas a Spiritu se-
»aris, 8. Kalendas Aprilis, 5. feria, luna 14, Gaio gregantur in praedicationem evangelii.
Caesare quateret Junio Saturnino consulibus, anno Anno inc. Dom. 48. Paulus ct Barnabas ascende-
cicli decennovenalis 13, et typico pasca cum disci- runt Hicrosolymam, ut ipse scribit ad Galathas :
pulis celebrato traditur a suo discipulo Judeis in Post annos inquit 14 ascendi Hierosolymam. Recen-
nocte, el circa mane ducitur ad Pylatum, traditur seatur ergo iiumerus annorum. Scimus Petrum 25
uiililibus ct (lagellis cesus, sputis illitus, gestans annis Romaeurbis episcopalem tenuisse cathedram.
purpurcum vcstimentum ct coronam spineam in Sequitur crgo, ut secundo anno Claudii eum Romam
capitc.ducilur ad crucifigendum 7. Kalcndas Aprilis, venisse crcdamus, qui erat a passione Domini 15,
luna 15, el 6. feria ascendit crucem pro mundi sa- , quo anno et Paulus venit post annum passionis Do-
lute. [HiERON.]Terreniotusfactus est in toto mundo, mini 14, et hac supputatione invenimus Paulum
et solis facta cst defectio, ita ut etiam stellae visae codcm anno passionis Domini ad iidem venisse. 14
sint in caelo, sexta hora, in nona parte Arietis. Rc- igitur et25 fiunt39,qui cratannus a passioncDomii.i
surrexit a mortuis 5. Kal. Aprilis, luna 17 7. quandoPetrus et Paulus passi sunt, quia 2. annoNe-
Pilatus per Volusianum Romam adductus, cum eo ronisPauIus vinctus missus cst, el 11 annis Petro
Veronica sancta, quae fuerat per Christum a fluxu conjunctusprofidedecertavit,etl2. cumeopassusest.
sanguinis sanata, dampnatus est a Tybe:io ut oimii (Fol.l0'.)Postquam igitur Deus et dominus noster
tcmpore vitae suae non igne, non aqua, nec igne Jesus Christus homincm, quem fecerat, morte
cocto frueretur propler neecm domini Jesu; et reli- sua a morte liberavit aeterna, et captivilatem noslrae
gatus exilio in Amaria civitaie Tusciae. Unde post carnis, quam resuscitarat a morluis, invexit caelis,
revocatusa Neronc, iterum propter circumcisionem codem anno pro confessione veritatis lapidatus pro-
quam in se exercuerat dampnatus interiit. Vcronica tomartyr Stephanus occubuit, mense 5, tertia dio
vero locupletala facultatibus et divitiis, et imago niensis, quod est 4. Nonas Augusti, et dispersa est
Domini quam ipsa depinxcrat, ct quam Tyberio aicclcsia fidclium, quae erat Ilierosolimis, ulverbum
allatam ipsa prosequuta erat, auro conclusa cst. 1) l salutis, quod missum erat Judeis et respuerant,
Ipsa autem defuncta, Romae vcnerabilitcr quie- gentes susciperent. Dum ergo apostoli et ipsorum
scit humata. Tybcrius vero in visionc ymaginis sequaces discipuli quaqua possunt demigrant, Pe-
VARl/E LECTIONES.
mus secundum Gregorium Turonensem. S. Austremonius Arvernorum primus episcopus. Urbicns. Lego-
nus. S. Hildius. S. Ncpotianus. Artomius dc Trcvcris. Venerandus. Rusticus. S. Naaniatius. S. Eparchius.
S. Sydonius. Lugduni Patiens. S. Aprunculus, primo Linguonis, lemporc Chilperici I. S. Eufrasius, tem-
pore Clodovei I. Obiit 25° anno episcopatus, qui et post obitum ejus vixit 4 annis, et Apollinaris sex men-
sibus. S. Quintianus primus Rutonae episcopus. S. Gallus qui a Itie inguinaria populum suum oratione
protexit, patruus sancti Gregorii Turoncnsis episcopi, temporibus Theodeberti. Cautinus 1. anno Thcode-
wandi regis. S. Genesius, fecit monaslerium Magniloci, ct Evodium praefecit abbatem. Felix. Garivaldus
20 diebus. S. Prejeclus martyri/.atus est anno Dom. inc. 580. anno regni Chilperici 10 ; praefuit non plenis
annis 11. S. Avitus secundo anno Cliildcbcrli Judcos converlit; praefuit non plenis 15 annis. S. Bonitus
patcr ejus sub Tcoderico rege. Norbertus annis
7 reliqua 8
15. Proculus.
in margine paginw adscriota suni. Tiberius ante obilum suum 9. mense baptizatusct a plaga
svringii
" curatus occubuit addit 2.
NOT.-E.
'50> fistulac?
2", CHRONICON.— LIB. 1. 26
trus (31) descendit Antiochiam, et per bis scptenos 9 A hrium respirare licuisset, sola illi sua vexatio, ne ta-
aunos Antiochenam fundavit et rexit aecclcsiam, ita lia ulterius praesumeret, intellectum dedissct. Sed
ut cognominarentur primum Antiochiae Christiani. quia magus obiit et dampnatus in profundo pulci
Hinc secundo anno Claudii, Vincio et Cornelio.Asia- abyssi, ut Nero spcrabat, non resurrexit, destitutum
tico et Silvano consulibus, Romam venit, et qui post se idem Nero vidcns solalio tam fidelis amici, apo-
Christum et per Chiistum caput est corporis aeccle- stolos Dci, hunc crucis supplicio, illum dampnavil
siae, Romanis arcibus rexillum intulit praedicationis sententia capitali 3. Kalendas Julii, 5. feria, luna 23,
divinae (cf. Gesta pont. Rom.). lhi fundata accclesia, ab inc. a. 72, anno a passione 59, Vespasiano
cvangelium Christi Romanis annunciavit, et praedi- septies ct Tito sexies consulibus, Olympiadc 212.
cando praedicationeniquesignis confirmando25 annis Post Petrum ab ipso Pelro consecratus aecclesiam
ipsius Urbis papatum tenuit. Mirabatur Roma, quod regendam suscepit Clemens episcopus (Gesta ponl.
non didicerat, unitatem in Trinitate et Trinitatem Rom.), ut ipse beatus Clemens leslatur de se in epi-
iu unitatc venerari debere; sed frequenti miraculo- stola Jacobo fratri Domini missa, dicens (epist. in-
rum atteslatione ad ultimum didicit unicae Trinitati terp. Rufino Mansi i, 91) : Clementem, inquit, htinc
corda ct colla submittere. nobis ordino cpiscopum, cui soli mew prwdicutionis
Destinaverat autem iJem primus pastor ct aposto- et doctrinw cathedram trado, qui mihi ab inilio us-
lus Petrus totius occidentis terras vornere verbi " que ad finem comesin omnibus fuil, ac per hoc verL-
proscindere, semina doctrinae sulcis mentium cre- tatem tolius mew 10 agnovit.
dere, ut posset manipulos frugum centuplicato fe- (Fol. 11'.) Quid aulem conlra hoc sentiendum sit,
nore in area Domini venientis reconsignare, et eli- quod sunt uonnulli qui conantur astruere, post Pe-
gens viros in fide prohatos, potentes iu opere ct trum suscepissc Linum giibernacula Romanae eccle-
sermone, patientes in tribulatione, longanimes in ske ct Lino Cletum successisse, videamus. Dici:
spe, eruditos in omnihus quae fecit dominus Je- Johannes papa scribens universis episcopis per Gal-
sus, direxit urbi Metensium sanclum Clementem liam et Gerinaniam : Si Petrus princeps apostolorum
Romanae rei publicae patritium, suum vero dis- adjutores sibi ascivil Linum et Cletum, non lamen
cipulum, et sanctum Mansuetum, inclila Scotto- poteslate ponlificii ligandi vel solvendi normam eis
rum progenie generatum, lide et doctrina praeci- tradidit, sed successorisuo Clementi, qui sedem apo-
puum, urbi Tullensium (Vita Mans.); Rcmis etiam stolicam post eum et potestatem ponlificalem tra-
direxit sanctos Sixtum atque Sinicium, Catalaunis dente sibi bealo Pelro tenere promeruil; Linus et
sanctum Memmium, Treveris quoque, quae est me- Cletus ministrabanl exteriora, princeps aulem aposto-
tropolis ct una de primatib-js Galliarum ct ei vici- „ lorum Petrus verbo et orationi insistebat. Et post
nacColoniaesanctos niisit Eucharium, Valerium at- pauca : Linum et Clelum nichil umquam legimus
que Maternum. (Fol. II.) Cum his et aliimulti fue- egisse ex pontificali minislerio poteslative, sed quan-
runt, qui occidentales tenehras veri solis clare- lum eis a bealo Petro prwcipiebatur, lanlum agebant.
scente radio ab eodem principe apostolorum missi Liuus igilur, natione Italus rcgionis Tuseiae, pa-
dispulerunt, et nomen Chiisti, quod necdum in locis tre Eiculano, ordinatus a Petro, scd.it Romae, ipso
illis splenduerat, lide et magnanimitate proediti, po- Petro vivente, a. 11, m. 5, d. 12. Cletus etiam, na-
pulo ineredulo praedicaverunt. lpse Romae verbum tione Romanus de regione Vico Patricii, patre Erai-
Dei doccbat, ct murum infidelitatis impulsu aevan- Iiano, ordinatus ab ipso Pelro, ipso vivcnte sedit
gelii quatiebat, turrimque confusionis ct idolatria; a. 12, m. 1, d. II. Inter Cleltim ergo et Clementem
piae confessionis et credulitatis dejiciebat ariete, ibi conpulaniur dies 20 (Gesta pontif.).
se jpponens et conlinens obicem, ubi violentior Suscepit igitur, ut dictura cst, saeerdotaie offi-
hostis incubuerat, cujus subvertere, Christo duce, cium Clemens tertius a Pclro, co vivente, natioue
nitebatur lyrannidcm. Romanus, de regionc Celio inontc, patrc Fausto.
Ad tanti igitur pastoris solatium et pradicationis Sedit annis 11, mensibus 2, dicbus 2 " — anno
augmenliim Paulus, post multa viaruin, laboris et D Dom. inc. 70, imperii quoque Neronis II, Vespa-
inediae pericula, vinctus Romam mittitur anno Ne- siano quinquies et Tito quater consulibus. Non fu.it
ronis caesaris secundo, ab. inc. Dom. 61, a passione cx tunc ct nunc in omni Romanorum pontificum cap
28, indictioiic 4, Silvano et Paulino consulibus, non thalogo, qui in vila sua viginti quinque annis fun-
quod Judaei et gentiles ita voluerint, sed quia Chri- ctus sacerdotio ipso annorum numero eqtiipararetur
stus, ut alter csset alteri solatio, ita praeordinavit et ponlifici primo. Ilic igitur bcatus pontifex Petri in-
voluit. His tonilrui filiis quis repugnarct, quis obsi- stitutus rcgimine, cui semper adbeserat et cjtis in-
sterel? Symon erat ille magus, qui solus verilati re- dividuus comes fuerat, postquam Symonis magi de-
pugnare videretur, cui si post triumphum apostoli- liramenta cognovcrat et spreverat, quod magister
cum et suae dejectionis et inauditoe superbiae obpro- suus inceperat, dcstinare scilicet orbi occiduo prae-
VARLE LECTiONES.
* septem. corr. septenos c. 10doctrinue excidit. a. 9, m. 2, d. 10 in G.
poiit.
KQTJE.
(31) Cf. Vitam SS. Eucharii Valerii Materni; Acta SS. Jan. II, 918.
27 IIUGONIS ABBATIS FLAVINIACENSIS 2S
dicatores veiitatis iiloneos, quatinus lux prscdicatio- .V rcm instituit. (Fol. 12'.) Non quod jam tunc Melden-
nis gentibus splenderet, ut pcrficcrel, omnimodis ses viam veritatis agnoscerent, qui omnes teneban-
procurabat (cf. ep. Ilincmari). (Fol. 12.) Ilinc est tur astricti laqucis idolatriae, sed ut per fidelem ser-
quod sanctum Dionisium destinavit Galliarum po- vum suum dignaretur illis Dominus aperire portas
pulis, qui praedicando et praedicaiioni miraculis justitioe, quas ingressi credendo ipsius divinitatem
fiJeuidando Paiisius,Domino ducenle, pervenit (52), et humanitatem, eonfiterentur nomini ejus, quoniam
socios ci quam plures adhibuit, viros in lege divina bonus, quoniaro in saeculummisericordia ejus.
exercitalos, genere nobiles, serraonc facundos, fidc Beatus itaque Sanclinus paratus ad orania pro
praccipuos, et gralia Dei plenos. Ex his fult sanctus Salvaloris nomine sustinenda, nec reformidar.s gen-
Sanctinus (Yit. Sanclini), Mcldensium ct Virdunen- tilium furentium minas et verbera, eandem urbem
sium pastor primus, qui egregioe nobililatis orfus aggressus, quia in Domino erat liducia ejus, insta-
natalibus, cum proefato Galliarum apostolo fiues bat pracdicationibus, rigal at mentes audientium
petiit Gallioe, futurus luccrna ftugens in ecclcsia, aquis de ventre la Jesus manantibus, et sic instans
quae ncn occultarelur modio, scd luceret omnibus oporlune, inportune, docebat eos Jovem despicere,
superimposita candclabro. Tradidit enim patrum Saturnum, Mercurium etNcptunum et omr.ia demo-
memoria eum unum fuisse de 72 discipulis, et in num non deorum portenta abjicere, slatuas confrin-
cccna deputatum, ut aquam lavandis pedibus et ma- gere, ct quia in eis non aliqua divinitas, scd ornnis
nibus discipulorum prebcret ct linteum pararet Sal- inesset falsitas ct ludificatio demoniaca, doctrinoe
vatori. cvidentis indicio declarabat. Ncc poterant gentes ad
Sanctus itaque Dyonisius ut venit Parisius, per hec quidquam contradicere, cum novitali verborum
diversas partcs stios dircxil socios ad dolos diaboli attestarctur magnitudo signorum, et nova faccret
destruendos et populos Domir.o adquirendos (ep. qui nova praedicaret. Uude faclum est ut et ipsi
Ilincm.). Sanctinus igitur quia prscminebat prudcn- suscipercnt verbum Domini, et pastorem doctorem-
tia et pudicitia, a bcatissimo Dyonisio oelectus,sum- que suum beatum virum, quem aliquando exprobra-
nium acccpit sacerdotium, et consecratus in episco- tione, irrisione et abjectionc dignum judicaverant
pum, divinilus constituitur in lucem populis gen- (Vit. Sanclini), nunc venerarentur et excolerent, ip-
titim (Yit. Sanclini). sius manibus gauderent baptismo ablui et crismate
Cui etiam ad solatium laboris ct officii procfatus sancto inungi. Humiliabatur Gallicus colhurnus
Dyonisius Antoninum dedit virum sanctum ct bo- substratus sancti viri pedibus, et Gallorum cervico-
num, in quo dcclaravit Deus ingens bcati viri San- Q sitas divinoedudum veritatis ignara ad baplismum
ctini meritum per egregiae et iusoliloe operationis et confessionein nominis Christi bumiliata dcvote
miraculum, ut patebit in postcrum. Et quia decre- convolabat. Dejiciebantur aroe docmonura,et a novo
verat Deus miiificare sanctum sutim, dirigitur a adoptionis populo aecclesia aedificatur, et a beato
bealo Dyonisio Carnolum cum proelato socio suo ad Sanctino in honore Dei consecratur.
illtiminandum populum, qni scdcbat in tenebris et Domiciauus tunc Romani imperii tcnebal insignia,
umbra mortis, quia ei sol justitiac non luxerat, ne- luxurioe deditus, avaritia anxius, opere crudelis, qui
que splenducrat ei lux verilatis. Quo beatus hic per- majestatem imperialem nimia crudelitate polluerat.
vcniens, dolcbalpopulum iJolatrise esse deditum, et Qui velut leo inpastus sanctorum sanguincm sitiens,
armatus fide sanctae Trinilalis, contempnens super- secundam post Neronem in Chiistianos persequu-
vacuam seclam principuro lerrae et minas eorum, tionem cxcitavit (fol. 15), et per 15 annos, quibus
praedicabal Jesum turbis incrcdulorum. Fundebatur llomanum imperiura indebite tcnuit, ila rcm publi-
praedicatio juncta virtutibus, et proelustratus gratia cam attrivit, ut nullus illo crudclior in oinni Ro-
divina feroces gentilium mentes salutari mitescebat manorum imperatorum inveniatur numero. Adcom-
doctrina. Factumque est, cooperante ei divina cle- probandam erga deorum culturam suam sacrilegam
mentia, ut Carnotenscs viam Domini agnoscerent, et " devotionem 5. aiinoregni suitcmplum sinelignorum
lene jugum Domini subjectis volunlatum humeris ammixtione construxit, quod Pantheon appellavit.
fcrre non detrectarenl. Quod bealus Dyonisius a- Tanta elatus est superbia, ut deum se et dominiim
nimadvertcns, et gratiam virtulisdivinoecollaudans, appellari jusscrit. Hic audiens (ep. Hincm.) famam
ipsumque plurimum in opere praedicationis valere beati Dyonisii in deslruendis idolis et populis ad
pcrpendens, Meldensium civibus pastorem et docto- Chrislum convertendis, lyctores in Gallias misit,
VAKI^ELECTIONES.
" ita c, meute Labbe.
NOTyE.
(52) Narrationis magnam partem sibi delibavit ex scripta fuerant pene delelaHincmarumde vita et actibus beati
Hincmari epistola ad Karolum imperatorem a. 876 Sanctini reperit. Revera tales litteras
vel 877 data, quaeintegra exstat in Actis SS. Oct. V, ad Karolum scripsisse disertis vcrbis probat Flo-
586. In cpistolam Hincmarus recepit Vitam quamdam doardus in Hist. Rem. III, 18; non audiendus igitur
Sanctini, quam ipse juvenis deseripser.it e quater- cst Calmet Hist. de Lorrainel, p. 32, qui eas suppo-
niunculis quos Wandclmarus alibas S. Sanclini. . . sitas csse censet. K.
in loco sibi commisso valdc contritos ct quw in iis
29 CIIROMCON.— LIB. I. 30
qui eum inventum et comprehensum aut idolis sa- A Brittannicam. Gallia vero Lugdunensis, ducta per
crificare cogerent, aut diversis suppliciis affectum longum et per angustum flexa, Aquitanicam pro-
occiderent. Quos ubi beatus Dyonisius iines Parisio- vinciam semicingit; habet 24 ab oriente Belgicam,
rum appropinquare comperit, Sanctinum et Antoni- a meridic partem provinciae Narbonensis, qua Are-
num ad se accersiri mandavit (Vit. Sanctini), qui- las sita est, et mare Gallico Rhodani ilumen aecipi-
bus proedicationis tradens officium, ammonuit ut in tur. Narbonensis provincia 2Bbabetab oriente Alpes
fide firmi persisterent, et ut quantotius Romam Cotias, ab occidentellyspaniam, a circio Aquitaniam,
properantes, a praesule sedis apostolicae coopera- a septemtrione Lugdunensem, ab aquilone Galliam
tores verbi et dootores expeterent, quia in messe Belgicam 26,a meridie mare Gallicum,quod est inter
multa sationis Dominicse operarii perpauci essent, Sardiniam et insulas Baleares. Aquitania habet a
qui semen verbi suicis mentium crederenl, preeser- circio occcanum qui Aquitanicus sinus dicitur; ab
tim cum et ipse jam adgaudia Domini sui festinaret, occasu Hispanias, a septemtrione et oriente Lugdu-
et mercedem laboris et or.eris a pio Domino sibi nensem ", ab euro et meridie Narbonensem provin-
dari proeoptaret. ciam contingit. Provincia autem juxta papam Pela-
Consummato igitur per martyrii palmam beato giura ccrta est quaehabct dccem vel 29undecira civi-
Dyonisio, a. ab inc. Dom. 97, a passione autem 64, B tates et unum regem, et tolidem minores potestates
setatis autem ejus anno circiter 90, imperii Domi- sub se, et unum metropolitanum, et sulfraganeos
ciani cacsaris ingruenle anno 16 (ep. Ilincm.), San- decem vel undecim episcopos judices; ad quorum
ctinus et Antoninus praeceptis magistri obtemperan- judicium omncs episcoporum et sacerdotum ac civi-
tes, cum persequulionis procella detonante predi- tatum causae referantur. Posl destructioncm quoque
cando de loco ad locum cogerentur secedere, vene- Wandalicam, c[tiac fere totum pessumdcdit occi-
runt in fines Galliae Belgicae,et praeduce gratia di- dentis ct orientis impcrium, Leo papa provincias
vina, quocumque veniebant, Christi loqucbantur distribuit. Juxta niodernos vero Gallorum provincioe
magnalia. Belgica " autem Gallia pars est Gallioe sunt 17. Prima sedcs Galliarum Lugdunensis est
(fol. 12») dicta a civitate quocBelgis dicilur, qtiae est cum tribus suis provinciis, 2) Rotomagensi, 5)
Treveris (53)[Cf. Richer. I, 1J. Gallia vero acandore Turoncnsi et 4) Senonensi, 5) Belgica prima quse
populi appellata est, gala u enim lac dicitur [Isid. est Treviris, 6) Belgiea secuuda, quae est Rhemis,7)
ET. XIV, 4, 25]. Montcs enim et rigor coeli ab ca Germania prima, Magontiaeum, 8) Germania se-
parte solis ardorem cxcludunt. llanc ab orientc Al- cunda, Colonia, 9) Maxima Sequanorum, Vesontio,
pium juga tuentur, ab occasu Occcanus includit 15, I0)AIpes Gratoc !0, Darentasia, 11) Viennensis 12)
a merilie prserupta Pyrenaei, a sepiemlrione Rhcni Narbonensis prima, 15) Narhonensis secunda,
Iluenla et Germania. Cujus inicium Belgica, finis Aqucnsis, 14) Aquilania prima, Bituriges, 15) Aqui-
vero est-Aquitania. Est " autem regio gleba uberi et tania sccunda, Burdegala, 16) Alpcs Marilimae,
pabulosa et ad usum animantium apta, ut ferunt Ebredunum, 17) Novem Populana, Auxia (Notitia
qui situs terrarum descripserunt, fluminibus et fon- prov.). In provincia igitur Belgicaeprimae urbs erat
tibus irrigua, perfusa " duobus magnis fluviis Rheno posita in confiuio Neustrioe et Austrasiae Virdunum
et Rhodano. Cisalpina autcm Gallia est circa 18 nomine, quam antiqui et eliam moderni urbein Cla-
Alpes, transalpina trar.s Alpes contra septemtrio- vorum coiisueveruni appellare. Elhymologiam au-
neni, Rhactia 10 juxta Rhenum (ib. 26). Aquitania tem nominis hujus, quod est urbs Clavorum, ipsa
aulem ab obliquis aquis Ligeri fluminis, qui cam nobis quae sola praeterilarum rcrum habet scientiam
pene in orbem cingit, est appellata (54) (ib. 27). signavit antiqmtas, quod scilicet ob id ita sit appel-
Callos itaque nalura feroccs et 20 acriores esse in- lata, quod a lapidibus pracmaximis ferro plumboque
genio natura climatum facit. iEthictis silum Galliac compactis ct conserlis ingenti cura et studio sit ex-
dc-.crihens quatuor ejus asserit csso provincias tructa. Cur autem vocata sit Verodunum, cum diu-
[.'Eiiiiccs], Galliam Belgicam et Galliam Lugduncn- ) tius in scnptuvis quesissemus, hoc solum nobis oc-
s.-.m,Narbonensem quoque provinciam et Aquita- currcrc poluit, quod cum delcclum militcm per Gal-
niain. Et Galliam quidem Belgicam dicit ab oriente lias Julius agerct, Vcrolus quidam proedictam urhcm
habcre limitcm Rlieni fluniinis et 21Gcrmaniam, ab obpugnatam in fedus recepit, a quo et nome.n sum-
curo Alpes Penninas ss, a meridie provinciam Nar- psit, ut vocaretur Verodunum quasi Vcrobdunum,
boncnsem, ab occasu Lugdunensem, a circio oc- sicut ct ab Augusto Edua vocata cst Augustodu-
ccanum Biittannicum, a 85 seplemtrione insulam num. Postea vero o littera mutata in e, dicti est Ve-
VARIiE LECTIONES.
13Belg;am deletum tn codice. u/nm delelum. 1Sinclu jam detclum. 10Esl antem reg deleta. 17perf.
deletum. ls citra Is. 10rhaet deletum. 20et deleta. 21 deletum. 22 addito A Appeuinas corrigit au-
*9 i. e.
ctor. " deletum. 2i h deletum. n pro delelum. 20deletum. 2' L delelum. 28 vcl delelum.
Graiae.
NOT.«.
(55) q. e. T. dcsunt in Isidoro. dem vcrbis apud Herigerum Ccst. cpp. Lcod. 41.
i3i) Quae iiic et infra de Aquitania legunlur iis - M. G. SS. VII. invcniuntur. K.
31 HUGONISABBATIS FLAVINIACENSIS 7.i
reduiium, ut testatur Fortunatus (35). Moderni vero \ ficatas quondam ct suis temporibus dirutas repa-
a viridantibus pratis, vel quod quasi semper vireat, ravcrunt, sedern habet requietionis. Quod qualiter
dicunt eam Virdunum, quasi viride dunum. Ilas 30 de ipsoejus saeralissimo corpore acciderit, cum vi-
autem omnes conjectiones yEthicus.in cosmograpbia delicet proprii laboris in urbe Meldensi cursum
excludcns, in ltinerario mundi vocat eam Virodu- consuuimaverit, sequens sermo suo in loco decla-
iium, ob virorum forlium industriam longe lateque rabit.
cclebratam. Situs urbis ipsius ipsa sui pcsitione de- Beatus itaque Sanctinus vidcns populum civitatis
leclabilis, quara praeterfluit Mosa fluvius ipsa sui multum sed idolatrise errore coecatum(fol. 14), pre-
ferlilitatc et viridantium pratorum graminea planicie vidcns etiam in spiritu ostium niagnum et evidens
jocundus (Vit. Sanclini). Gens urbis ipsius effera, sibi aperlum in Doniino, deliberavit cum socio ali •
cultui dcmonum dcdita, totius vcritatis ignara. quantulum remorari inlocoipso. Noncrathoctrans-
Nullus ad eam veritalis prxca venerat, cum urbes gredi proecepta magislri, si et istos lucrifacere, et
in circuitu positas divinus jam splendor irradiasset mandata magistri sui fideliter posset adimplere.
(fol.13'). Ponens ergo spem suam in Dornino, et se illi coni-
Ad hanc ergo urbem cum socio perveniens beatus mitlens, corde contrito et humiliato progredilur ad
Sanctinus (cf. Bertar. c. 2), el videns omnes inha- B populum, replicat Jesu Christi aevangelium. Miran-
bitantes idolatrise deditos et absque Dco vero, humi tur in eo vilitatem habitus, dignitatem vultus, ser-
prostratus prccahalur Deum attentius, ut populo se- monis facundiam, miraculorum efficatiam; nec ta-
denti in regione umbrse mortis lumen ostenderet men possunt audire, quod debeant demonum cultus
veritatis. 0 oralio Deo grata et speciosa! spcciosa abjiccre, figuras deorum suorum aureas, argentcas,
inquam, facta cst ct suavis in conspectu glorise marmoreas, gypseas et ligncas confringere, et aras
summi Dei. llec subvccta geminis alis, dilectionis subvertere. Quis referatquotiensab illis cesus, quo-
Dei videlicet ct proximi, libero volatu celos pct it tiens injuriatus, quoliens ab urbe semivivus proje-
et in conspectu Redemptoris facta est ut thus miri ctus sit? Solus hoc novit inspector internorum, qui,
odoris. An non facta est ftimus boni odoris,. cum quia fuit testis penarum et laborum, factus est mili-
de manu angcli tenentis thuribulum ascendat fumus tis sui pius remunerator et largitor praemiorum.
aromatum, quae sunt orationes sanclorum? et in Augebatur tamen numerus credentium, et de die in
Apocalipsi viginti quatuor seniores slant in con- diemmeritis servorum suoruin multiplicabalur aec-
spectu throni, tcnenles phialas aureas pleuas odo- clesia fidelium, error gentilium destruebalur, ct
ramentorum, quoe sunt orationes sanctorum? Sed _ lides sancta ubique docebatur, gratia baptismi con-
jam orationis hujus fructus videamus. donabatur, el in credentes Spiritus sancti carismala
Jam ab oratione uterque surrexerat, cum cccc multiplicabantur. Fclix secclesia tanti pasloris regi-
vident in una arbore, quae ramis opaca et allitu- mine digna; illustrabatur cnim miraculis atque do-
dine procera, sed cullibus docmonumerat profanata, ctrinis. Omnibus omnia factus est, ut omnes lucri-
quia videlicet ibi gentiles rusticaiii Faunis et Saty- faceret. Qui etsi injuriatus est dum prsedicaret
ris vota solvebant et sacra celebrabant, tres conse- Christum, libenter tolerabat illata sibi tormenla,
disse columbas, signilicantcsutique divinae esse vo- obprobria et irrisiones malorum, ut quos persequu-
luntalis ipso in loco trinum ct unum Deum praedi- tores paliebatur, lilios faceret, et Domino redderet
cari. De Dei ergo 'fisi misericordia, cujtts tanta in animas, quas diabolus conabalur auferrc.
fuluros adoptionis filios praevidebant beneficia , ipsi Cumque jam Dci disponcnte clementia plures ex
iiilimo cordis aflectu multimodas cgerunt gratias, his, qui aliquando fuerant vasa irae in interitum,
ct ut in servis suis glorificaretur prccc poscebant ficrentvasa misericordiae perbaptismi sacramentum,
humillima. videns oecclesiam fidelium in eo esse, ut proficere
Locus igitur, in quo ad Dcum proeroissa fuit ora- jam ipsa per semetipsam possel, et timens ne si ali-
tio, nions erat silus ad septemtrionalcin plagam D quanto diutius ibi rcmoraretur, injunctse sibi obe-
urbis, qui in stto cacuminecx tuncgestat cecclesiam dicntiae legatio cassaretur, confortalis in Domino
apostolorum Petri et Pauli liominc ct meritis ab fratribus.ct suum reditummaturius proraittens affu-
ipsoviro Dei dcdicalam. Quae consccratio facta est turum, valedicens eis, et commendans eos Domino,
anno incarnati Vcrbi 98, vidclicct 15° Domiciani illis eum persequentibus cuin lacrimis, Romam pro-
caasaris anno, Trajano septies et Maximo consuli- fcctus est (Epist. Hincmari. (Fol. 14'.) Et ve-
bus. In qua etiam atrium bcncdixit, et cimitcrium nientes in Italiam, Anloninus valida febre correptus
Virduneiisjs oecclesioeesseconstituit, ubi ipse dom- est, in cujus obsequiis beatus Sanctinus per aliquot
nus cum successoribus suis praesulibus sanctis, ex- dies immoralus, consilio et consensu ejusdem beati
ccptis his, qui sibi dicatas ecclesias corporali illu- Antonini, ne praeceptio beati Dyonisii quacumque
Slrant pracsentia, vcl qui cas ocdificavcrunt, aut aedi- occasione impediretur, peragere ceptum iter dispo-
VARLE LECTIONES.
30 Has — celebratam 2.
NOT.£.
(55) lib III. c. 29.
33 CIIRONICON. - LIB. I. 34
suit. Et sufficienter excniis et honcsti» lintcis prin- A hoc in loco scriptorum dissonantiam, virtutis hujus
cipi domus derelictis, petiit et per Deum obtestatus arcem leneamus, ct non nostris lisi viribus, sed
eslut, si Anloninus convalesceret, exindc illi ha- scripturae sacrae fulti auctoritatibus, cui veritas fa-
bundantissime minislraret, si vcro vita decederel, veat, Christo Deo prteduce, videamus. Legimus in
honestissime sepelhet : el sic itcr, quod ccperat, gestis, invenisse heatum Sanctinum in sede Romani
peragere studuit. pontificatus, cum venisset Roinam ex prsecepto bcati
Et cum jam Sanctinus fines Romanorum contigit, Dyonisii, papam Anaclctuin, natione Grecum dc
Antoninus vita decessit. Quem piinccps domus, rc- Aihenis, cui actus et martyrii ejus gcsta rotulerit.
lenti* omnibus quae sibi commendata in ejus obse- Quod quain sit absurdum facile advertitur, si Ro-
quiis fuerant, catabuli stii in quo animalia ejus ja- nianorum pontificum succcssio ct martyrii ipsius
cebant axcs lcvavit, et in fossam ubi stercora et bcati Dyonisii terniinus inspiciatur per indictiones
urinae animalium defluebant eum projecil, et dcsuper et annos. Prefuit cnim juxta (idcm hystoriarum bea-
axcs remisit. Quae omnia heatus Sanctinus, cuin tus Petrus urbi Romanae a. 25, m. 2, d. 8, in qui-
jam intrasset lines Romanorum, per Spirittim san- bus, ut supcrius relalum cst, sub eo rexil occclesiani
ctum cognovit, et cum magna festinatione reversus Linus, annis 11, mensibus 5, diebus 12. Obiit 9.
ad domum in qua Antoninum jacentem dimiserat, Kalend. Octobris. Cui mox successit Cletus, el sub
flens et dolens pervenit, et principem domus inter- Petro rexit aecclesiamannis 12, mense 1, diebus 11,
rogavit:trfci est, inquiens, Antoninus fralcr mcus ka- Obiit 6. Kal. Mai (Gesta pont. Rom.). Ecce jam poi>
rissimus? Is aulem fictis gemilibus ac suspiriis simu- tificatus Pctri annus 25, menses 4 et dies 25. Quibus
lata mestitia : Mortuus est, inquit : quem de mihi a diebus si adjunganlur item dies 20, qui inlerserun-
te commissishoneslissime sepelivi. Cui Sanclinus : tur post obitum Cleti ante ordinationem Clcmentis,
Menliris, ait, filidiaboli; in stcrquiliiiium projecisti fiuiit 45, i. e. niensis ct dies 15, qiiorum dierum
eum virum sanclum el jnstum. Et nunc veni mecum ultiroo die consccratus est Clemens a Petro. Quod
ad calabuti locum, iu qucm projecisli cum. Is autera autem alibi scribiturCIemens idem rexisseoeeelesiam
timore perculsus. non est ausus reniti quin cum eo annis II, alibi vero annis 9, mensibus 2, diebus 2,
veniret ad locuin ubi cum projccerat. Et levamcs utrumque vorum csse non aiiibigiiur, quia ct sub
inde axes, Sanctinus cum lacrimis voce magna da- Petro sedit anno 1, mensibus 8, dicbus 25, quo nu-
niavit diccns : Antonine fruter, in nomine domini mero anni 25 praesulatus Petri, cum mensibus et
nostri Jesu Christi pro cujus noinine el umore passus diebus colliguntur exacti; et post Petri obitum an-
esl gloriosus martyr Dyonisius, surge, ct perficiamus Q nis 9, mensibus 2,diebus 2. (Fol.15') Sedit Anach-ius
simul obedienliam quum isdem gloriosus pastor et annis 43, inensibus 10, diebus 7. Obiit 5. Idus Juiii,
magister noslcr communiter nebis prwcepit. Et stalim et cessavit episcopatus diebus 14. Sedit quoque
Antoniuus stcrcore ohvolutus surrcxit. Qucm beatus Euaristus annis 9, menses 7, dics 2; igilur quando
Sanctinus de catabuli fossa extraxit, et diligentis- Petrusoccubuitannuscratl);:m. iiicarn.72l'=,quibus
sime lavit, et roundis ac boncstis vestibus induit. juncti 9 anniClementis faciunl 81. His quoqnc additi
Sicque offerentes Domino sacrilicium laudis, cum Anacleti anni 14 iiunt 95, Euaristi quoque 9 fiunt
tota mentis intcntionc el lacrimarum compunctione 104. Duobus ergo mer.sibus Pelri et diebus 8 adliti
eucharistise corporis ct sanguinis Chrisli participati 2 menses Clemenliset dies 2, menses etiamAnaeleli
sunt. Et accipientes cibum confortati sunt. Et iter 10 et dies 7, dies quoque 14 inter Anacletum ct
cceptum aggredientes, Romam auxiliante Domino Euaristum, quibus episcopatus cessavit, nec non et
pervencrunt. (Fol. 15.) Jamque beato Clemente mar- Euaristi menses 7, dies 2, faciunt menses 19 et dies
lyrio coronato, in eadem scde post Anacletum 31 55, ct annus hic inseritur, et sic fiunt anni 105,
quartum a bcato Petro Evaristum consecratum pon- menses 9, dies 55 usque ad obitum Euaristi, qui est
lilicem invenerunt, cui per omnia, sicut bealus Dyo- 6. Kal. Novemb. Secundo autem Euaristi anno san-
nisius jusserat, actus ct martyrii ejus ordinem nar- D ctus Dyonisius passus est, ct sexto ab ejus passione
raverunt. anno sauctus Sanctinus Roraam venit, qui erat ab
Libet hic aliquantisper imraorari partibus pru- inc. Dom. 105. Jam ergo A&acletus obierat, jam
dentiae, quam patrcs nostri et prsecipue moralis etiam Euaristus ci successcrat. Quomodo ergo in-
doctor Ambrosius deliniunt versari in vcri cogni- venit eum, qui jam obierat? Reslat igitur, ut priori
tione, et scientiae plenioris cupiditatem infundere. senlentiac lides adhibeatur, quae veritate subnixa,
PruJentia quidem est Deum scire, Deum timcre non dubitatur, quod cum ita csse sacrarum scriptu-
Deumque requirere. Hoccest vcri cognitio. Accedit rarum doceamur auctoritate, prudentiae virtnte niu-
et scientiae plenioris cupiditas, cujus est trimodum nili ct scientiae plenioris doctrinam nancti, tenea-
intelligentiaegenus, ut si in dictis majorum aliquid mus verum, quod nos docuit, ad quod investigan-
diversitatis inveneris, m veri investigatione verseris, dum ipsa nosvirtutum principalium prima animavit
ut sit tibi in his discendi et imitandi reverentia, prudentia. Igilur redeamus ad supcriora, el quia
non disputandi astutia. Nos igitur considcrantes annum quo secundura fidem hysloriarum Romam
VARIiE LECTIONES.
31q. a. b. P. E. in loco raso 2.
55 HUGONIS ARBATIS FLAVINIACENSIS 33
vcnenl tcnemus, quem etiam sede Roma iiivenerit, A spem pastor cligitur, et ut eis prseesse dignarclur,
ut pace omniiim loquamur, paucis expediamus. niagnalcs quique et vulgus promiscuum rogant et
BealusSanctinus(Vila Sanctini) dtun occupatione ir.pctrant. Caudet paterde numero centuplicaio filio-
ilincris et pnedicationcVirdunensis novclUcplanta- ruro, letattir in devotione civium, et quod rogalsatur
tioniselinlirmitale socii sui retardaretur, Euaiistum implcre non inoratur. Preparalur secclesia regene-
papam 9 *', jam anno pontificantem invenit, a quo randis novis fidelium pop.dis, rcgencrantur plures
(•'liarncum debito bonore susceptus et loco inaximoe maniijus sancti antislitis lavachro salutari. D^-struun-
venerationis habitus, replicuil laboris assumpli cau- tur tcmpla dcmonum et dehibra.dcjiciuntur idola,ct
sam magistri sui bcati Dyonisii esse obedienliam, quia prima non suflicicbat, nova cdificatur occclesia
in consummalioiie cursus ejusGallicanam oecclesiam miia civium dcvotione et industria; qi;a accelerata
magnara pati prsedicatoruin penuriam, sc ob hoc pvscparantur dedicationi neccssaria, ct a beato pou-
missos advcnisse, ut verbi ministrosaliquos mitteret tifice in honore Dei genitricis et Virginis consecra-
jecclesioe. Hsec magistrum ultima sibi dedisse man- lur a. Dom. inc. 104, qui erat a passione beati Dyo-
data, ut consuniinationis suoe Romano pontilici nisii 7, Gallo ct Bradua consulibus, Olimpiade 220,
innotescerel ordinem, et ut ipse, cujus crat ccclesiis et raateroecclesia in qua sit sedes episcopalis consti-
providere, operarios dirigerct ad excolendam Domi- B tuitur.
nicae sationis agriculturam. Unde cum bealus pon- His expletis, plebem monet et diligentius instruit
tifex gratularetur in Domino ct ad agenda quacpe- documentis salutaribus, firmans cos benedictioni-
tebatur se supra se votis omnibus cxtenderet, mo- bus, et sic Meldim regrcdilur; ubi pracdicationi et
ramque in facicndo pati nesciret, decrevit tamen sanctis operibus insistens (epist. Hincmari), cum
sanctum virum aliquandiu secum retinere ad con- cognovisset imminere diem vocationis suse, litterss
solationem sui et recrcalionero laboris et itineris. At exortatorias et consolatorias direxit filiis Virdunensis
ipse paucis diebus apud eum remoratus, inter grata aecclesioe(YitaSanctini), in quibus, quia prope esset
mutuae conlabulationis solamina.quid etiam per eos voeatio cjus, et quod amplius faciem ejus non cs-
divina egerit gratia,et quomodo novella Virdunensis sent visuri praedixit, ct ut Maurum presbyterum,
fructificaret secclesia, humililer referebat. Unde ille virum in fide catholicum et doctissimum, sii i
Deo ex intimo cordis affectu gralias agens, socios successorem eligerent monuit ct pnccepit. Illi primo
ei et coopcratores verbi tres viros probatsc auctori- viso nuncio cum lilteris gaudebant, et eonsolabantur
tatis dedit, quorum nomina etsi non habemus in se mutuo in rcspectu patcrno. Ubi vero de pastoris
scriptis, quia tamcn missi sunt non lacelur. Novi- resolulione et sua destilutione facla est mentio, fit
mus tamen beatum Maurum presbyterum, qui e: statim clamor ct luctus oinnium. Vox erat una do-
successit in ponlificatus ordine, ex eorum collegio lentium. Dolebant euim quia amillebanl patrem ta-
et uumero fuisse. rissimum, pastorem mltissimum, et vi doloris atlrita
Interea occclcsia fidclium, quoeerat apud Virdu- ct dcprcssa acie mentis cogitare vix poterant, quia
num, crescebat et confortabatur et doctorem suum niors ei via ad patriam, ubi finis laborum et retri-
devotis et ipsa devolione suspensis aniniis proestola- butio pracraiorum oeternoruro : unde eis tanto melius
batur. Jam ad eos fama dc resuscitatione defuncti opitulari et subvenire valeret, quanto vicinius Deo,
pervenerat, quse res eos in lideDei et amorc magistii cui servierat, in quo speraverat, quem confessus
vehementius accenderat. Pius quoque patcr, dum fucrat, dcposito corporis onere,adhercret. Fides qui-
rememoralur suspensos ad suuro reditum iiliorum deni flerc prohibebat, sed- gemitum extorquebat af-
animos, Meldensium scilicet et Virdunensium—sex iectus. lllic ergo positus nos humillimos servos suos
enim anni jam pene evoluli erant a passione beali hic orantes exaudiat, aecelesiaminter mundi turbines
Dyonisii, et sextus ipse annus pontificatus beati fluctuantein sibi commissam, suo labore ad id quod
Euaristi fuit octavus —, benediclione postulala et csl provectam (fol. 16'), regal et protegat, iiliorum-
accepta (fol. 16), Meldimredire deliberat. Ne lanien D que preccs et lacrimas Dei patris omnium conspe-
uovos adoptionis filios, quos Chrislo per aquain ctui offerat.
baptisinatis Virduni rcgeneraverat, invisitatos prse- Legitur sane in anliquioribus ejus gestis (36),
teriret, illo quantotius itcr accelerat, ut reliclis ihi quod cum Meldis redisset, tyrannum lncrepaverit,
sociis, quos ab apostolica sede perceperat, ipse Mcl- quod res ecclesiaediripuisset, et ob id illum ira prae-
<lim redirct, ct suas oves, quibus pastor et reclor cipiti fervidum, gladio adauctum bealuro viruiu
institulus fucrat, rcgeret. Cumque Virduni advcnis- vitaetransinisisse perpetuse. Apparet cliam nunc in
set, a fratribus dcvote suscipitur, a civibus coulra ipso viri beatissimi capite, sicut relatum es' ab his
VARLE LECTIONES.
52IX jam auno in loco raso 2.
NOTiE.
(36) Calmet, Hist. de Lorruine I, p. 52 in mona- phum, etc. Quin hanc Vitam Hugo ante oculos ha-
sterio S. Vitoni Vitarn Sanctiru post a. 952 conscri- bueritx vix dubilari posse probat ipsius narraliocmn
ptain se legisse tcslatur in codice saec. xn inscri- Vit;e compendio, quod Callice dedit Cahnclus, col-
plo: Incipit Vita S. Sanctini primi ponlificis urbis lata. At noii lucc Gesta, sed illa ab Hincniaro con-
CUivorum.Post gloriosam cwlcstis victoriw trium- scripta antiQuiora fuissc. ncmo nnn vidt-t..
57 CHRONICON.— LIB. I. 58
qui viderunt, et ossa ejus sanctissiroa contrcctave- A annis intra septa scpulcri thcsaurus celcslis deli-
runt, sectio gladii malerialis ita, ut media pars ca- tuit. Novissime divina revclatione repcrtum el cle-
pitis, ipsa vidclicet pars anterior, in qua positso valum roira exultatione civiuin et confluentium po-
sunt fenestroeoculorum, non habcatur cum reliquo pulorum, sacratissimum corpus ejus ad propician-
corpore, et quasi gladio secla et divisa videatur dum Deum miseris mortalibus supcr allare in cele-
pars posterior ab anteriore. Qualiter ergo servum sti propiciatorio ab cpiscopis houorificc repositum
suum Deus ad se evocaverit, ipse novit qni eum est, ubi per succcdentium annorum voluniina ab
pneelegit ante ssecularia tempora; nos crediinus, excubitoribus diligenter servatum ethonorilice, per-
quia etsi ejus animam gladius persequutoris non mansit usque ad tcinpora Ludovici imperatoris, Lo-
abstulit, palmam lamen martyrii non amisit, quia tarii ocqueimpcratoris filii, Dco sanclum suum mi-
totus vitaeejusexcursus jugis fuit cum principemun- rilicante signis ct prodigiis innumerabilibus. Post
di conflictus. hec, quia sic Dcus voluit, translatum est, ct Virdu-
Ascivit autem sibi Dominus nunc sanctum pon- ni in aecclesia sancti Petri locatum, ct in scrinio
tilicem post raulta laborum pcricula, post innumera argcnteo rccoiidituro, ubi mcrilis ejus et precibus
bonorum operum exercitia, in urbe Meldensi, 5 Kal. exuberant bencficia divina usque in liodieriiuin
Octobris, regnante terns principe Trajano. B dieni, prcstante Jesu Christi gratia, cui csl honor ct
Quod si studiosus lector plenius cupit addiscere, gloria in s;ccula soeculorumamcii.
adverlat, quia 15°anno impcrii Ncronis, quo anno Rexit autem post cum Mcldensemsccclesiambea-
Petrus et Paulus gloriose occubuerunt, qui erat an- tus Antoninus annis multis, ct piis virtulum opc-
nus ab inc. Dom. 72, Vespasianus a Nerone in Ju- ribtis insignis migravit ad Dominum 2. Kalendas
deam cuin exercitu missus est. Mortuo autcm Nero- Octobiis (ep. Ilincm.) prseslanle Jesu Chrisli gratia
ne anno seqtienti antcqus.mVespasianus Roroam re- cui cst honor et gloria in soeculaamen.
diret, Galba, Otho et Vitellius regnavcrunt anno 1 Domiciano igitur defuncto Nerva suscrpit impe-
et mensibus 6. Vcspasianus crgo apud Judeaui im- riuiu anno 1 ct lnensibus 4; sub quo Johannes apo-
perator appellatus est, qui et CapitoUum sedilicavit; slolus revocaturahexilio.
" cujus secundo anno Judeorum regnuro finitum est, Cui successit Trajanus; subquo Zacharias Vicn-
quum a prima oeJificatione templi sub Salamone nensis oecclesiaeepiscopusmartyriocoronatur. Nam
usquead uliimam cjus ruinam sub ipso Vespasiano priinus Cresccns, sccundus Martinus apostolorum
colliganliir anni 1202. [REGINO.] Regnavit igiturVcs- discipnli Viennsc sederunt. Rcgnavit Trajanus a. 18.
pasianus a. 9, m. II, d. 22. His 11 mensibus additi r, m. 6. d. 15. His 6 mensibus si addiderimusdics 28,
7 Neronis fiunt 19, ct his 22 diebus addili illius qu\ supra remanseruiit, et 15 Trajani llunt 43. Post
28 fiunt 50 dies i. e. annus et 7 menses ct 20 dies, Zachariam Verus Viennensium episcopus flornit.
qui annus hoc in loco inseritur. Titus quoque regna- Ctijus regni a. 5" assumptus est ipse bcattis aposlo-
vit a. 2, m. 2. Domicianus a. 15, ra. 5. His 5 ad- lus anno post passionem Domini 68°, ind. 14, epa-
danius 7 menses Vespasani, complctur annus, qui cta 6; el sextoejus anno migravilad Doroinum bca-
hic inseritur. Post Domiciannm Ncrva regnavit, a. tus Sanctinus, ct suscepit secclesiam regcndam
1, m.4, d. 8. Sex igitur mensibus Olhonis, Galboe Maurus prcsbytcr,vir honestse vitoeetpcrcuucla lau-
et Vitellii si addiderimus Titi duos, Nervoe4, cora- dabilis. [HIER.] Trajano advcrsus Chrislianos per-
pletur aniius, et hic inseritur. PoatNcrvam regna- seqtiutionem movente, Symeon Hierosolymorum cpi-
vit Trajanus a. 19, m. 6, d. 15, cujus a 2° beatus copus crucifigilur, Iguatus besliis tradilur, Alexan-
Sanctinus migravit adDominuni, anno ab inc. Dom. der papa post administratum a. 11, m. 7, d. 2 pon-
105, m. 10, d. 18, Afiicano ct Crispino consulibus, tificatum marlyrio coronatur sub Trajano 5. Non.
a passione beati Dyonisii a. 8, ponlificatum agente Mai (Gesta pont. Roin.). ITicconslituitut aqua spar-
Romanoeaecclesioepapa Euaristo a. 9, interposito sionis cum sale benedici. Post eum sedit Xystus,
lamen anno illo, qui de supputatione niensium pro- D natione Roroanus, ex patre Pastore, de regione Via
cedil, ut numerus annorum ponlificalium perfecle Lata,a. 10. m. 2,d. I.[ADO.J Hic constiluitutminis-
servetur, et ab obitu beati Sanctini usque ad ob- teria sacrata non taiigcrcnlur nisi a ministris. Jus-
iium Euaristi, qui obiit 6. Kal. Novcmbris, annus lus Vicnnensis episcopus floruit 35.
integer el dies 17 computentur. Anno quoque ab inc. Dom. 121. regnavit Adria-
Sepultus est sane condigno honore fidcliumin cc- nus, consobrinae Trajani filius. [BEDA,HIERON.]Hic
clesia sancti Petri (fol. 17) quam ipse a fundamen- 9° imperii sui anno perscquiilione laxata, paler
tis edificaverat, quaequidem a sancto Antoniuo 3\ palrioe appellalur, et uxor ejus augusta. Regnavit a.
qui ei in episcopatu succcsscrat, ampliata, atque in 21. Thelcsphorus, Grecus natione ex anachorita, a.
honore ipsius magistri suidcdicata cst, ubi multis 11, m. 3, d. 21 (Gesta pont. Rom.). Duxit 36illustre
VAP.LE LECTIONES.
33 Vespasiano VI. ct Tilo V. consulibus Judea subvertilur in marcjine c. 84hic in margine legitur : An-
no ab incarnatione Domini107. Lucius rex Rritlannise missa lcgatione a papa Euaristo et impcratoribus
Romanis fidem Ciirisli suscepit, cum omnibus rcgulis gcntis su;e. 3!iJustu» — floruil in margine. 30Duxit
— Jan. in marg.
39 HUGONIS ABBATIS FLAVINIACENSIS 40
martyrium Non. Jan. Hic constituit ul 7 cbdoma- A manos largissime refecerit et barbaros crebris ful-
dis ante pascha jejunium celebretur (fol. 17') ct in minum ictibus tcrritos in fugam converterit. Quo-
nocte natalis Domini missoecelebrentur et Gloria in rum lerga cedentes, incruentam victoriam potenti
excelsis Deo canerelur. Obiit 5. Idus Januar 37. Cui Christi meruere auxilio. SuL-quo Hyrenaeus Lug-
successit Yginus nationc Grecus ex phylosopho de dunensis episcopus claruit, et Dionysius Viennensis.
Athenis, sedit a. 4, m. 3, d. 8. Hic clertim compo- Post quem regnavit Helius Pertinax mensibus 6.
suit ct distribuit gradus ecclesiasticos. Obiit 3. Quo defuncto regnavit Severus anno ab inc. Dom.
Idus Januar ^. 198. regnavit a. 18. Victor, nationc Afer, patre Fe-
Anno ab inc. Dom. 142 [BEDA].Antoninuscogno- lice, sedit a. 12, m. 2, d. 10 (Gestapont. Rom.). Hic
mento Pius cum filiis Aurelio et Lucio regnavit a. constituit, sicut etPius, ut pascha die Dominicoce-
22, m. 4. Pius, natioue Italus, ex patre Rulino, fra lcbraretur a. 14. Iuna primi mcnsis usque ad 21.
ter Pastoris, de civitate Aquileia (Gestapont. Rom.), ejusdem mensis. Obiit 5. Kal. Aug.
setlit post Yginum a. 19, m. 4, d. 3. Obiit 5. Idus Anno ab inc. Dom. 200. Zephcrinus, nalionc
Julii 39.Hic, angelo monente, precepit Dominico die Romanus, patre Abundio, sedit a. 18, m. 6, d. 10.
pascha celebrari. Inter Piumet Anicetum d. 29. Ani- Obiit 7. Kal. Sept.
cetus, nalione Syrus, patre Johanne, de Vico Emisa H Anno ab inc. Dom. 216 [BEDA].Antoninus Cara
", a. II, m. 4, d. 5 [BEDA].Obiit Kal. Mai ". Sub calla regnavit a. 7. Post huncMacrinus a. 1, etpost
"
quo Policarpus Romam veniens, multos ab here- cum Marcus Aurelius imperator a 4. Anno ab inc.
tica labe Valentini et Cerdonis castigavit. Dom. 202, Severi a. 4, questionehabitade ohserva-
Anno ab inc. Dom. 164. Marcus Antoninus Verus tione paschse Victor Romanus papa, Narcissus Ihc-
cum fratre Aurelio Commodo regnavit a. 29, m. 1. rosolimse, Policrates Ephesiorum, Hyreneus Lug-
Folinus Lugdunensis ct Justtts Vienncnsis martyrio dunensium littcris ediderunt qualiter paschse essct
coronantur ". Polvcarnus martvrio coronatur. Ve- observandum.
ro quater et Quadrato Aproniano et Paulo consu- Anno ab inc. Dom. 210. sub Severo martyiium
libus sub Aniceto. (Gesta ponl.) In Gallia quoquc beati Hyrenei cum sociis actum est (fol. 18).
mulli pro Christo occisi sunt. Anicetus papa consti- Anno ab inc. Dom. 224, 1° anno Marci Aurelii,
tuit ut clericus comam non nutriret. Obiitll. Kal. Calixtus, natione Romanus, patre Domicio, de urhe
Julii". Inter Anicetum et Sotherum d. 21. Sother, Ravennatium, sedit a. 6, m. 2, d. 10 (Gesta pont.
natione Campanus, cx patre Concordio, de civitatc Rom.). Coronatus cst martyrio sub Alexandro2. Idus
Fundis, anno ab inc. Dom. 168, Marci Antonini Ye- r Oclobris, 5° Alexandri anno. Cui successit Urbanus»
ri et Aurelii Commodi 9. susccpit gubernacula Ro- natione Campanus, patre Pontiano. Sedit a. 7, m.
manse ccclesiae, sedit a. 9, m. 7, d. 21. Ilic con- 10, d. 20; obiit 9. Kal. Junii v8. Inter Urbanum et
stituit ut nulla monacha pallam sacratam langeret Pontianum d. 50. Pontianus, natione Romanus, pa-
nec incensuminecclesia poneret. Obiit 10. Kal. Mai. tre Calpurnio, sedit a. 9, m. 5, d. 2. Pontianus "
*v. lnter Sotherum et Eieulherum d. 21. Anno ab sub Maximino fustibus cesus occubuit 3. Kal. Nov.
inc. Dom. 177. Eleuthei'us, natione Grecus, patrc Defuncto Aurelio, anno Dom. inc. 228 successit
Abundio.de oppido Nicopoli, sedit a. 15, m. 5, d. Alexander [BEDA]; rcgnavit a. 13. Inter Pontianum
2. Hic conslituit ut nulla esca a Chrislianis repudia- ct Antherum d. 10.
retur qnae rationabilis et humana est; ad quem mis- Anno ' jmperii Alexandri 13", ab inc. Dom.
sa epistola Lucius Britanniae rex ut Christianus cf- 236, indictione 15, epacta 9, concurr. 6, secundo
ficeretur impelrat. Obiit 7 Kal. Junii *B. Defuncto aiino pontificalus Pontiani papac, celebratum est
Commodo fratrc Antoninus Commodum filium pascha primum sicut haclcnus servatur a nobis. Nam
suum cunsorlem rcgni facit, qui regnavit post mor- usque ad id tempus observabatur in 14. luna sc-
tein palris annis 15. Cujtis *6tempore Marcomanni- cundum morcm Judcorum.
cum bellum Dei actum est providentia. Nam cum in- D Anno ab inc. Dom. 241. ordinatus cst 11. Kal.
surrexissent in Romanos gentes barbarae innumera- Decembris Anthcrus, natione Grecus, patre Romulo.
bili multitudine, id est Marcomanni, Quadi, Wan- Sedil m. 1, d. 17 ; obiit " 4. Non. Januar. (Gesta
dali, Sarmatoe, Sucvi etomnis pene Germania, et in pont. Rom.) Post Alexandrum Maximirms re-
Quadorum usquc lines D-ogressus Romanus excrci- gnarc orsus [BEDA],perscculionem movit in Chri-
tus propter aquarum penuriam gravius sitis quam slianos, a quo Ponlianus et Anlhcrus martyrio coro-
hostis sustineret pcriculuni, ad invocationcm no- nantur; regnavilque Maximinus a. 3, cl post eum
minis Christi, quam subito milites magna fidei co.i- Gordianus a. 6. Sub B2Gordiano Florentius Vienncn-
slantia fecerunt, tanta vis pluviarum crupit, ut Ro- sis episcopus claruit. Post quem regnavit Philippus
VARI/E LECTIOSES.
87Ob. 5. Id. Jan. in marg. 3SOb. 5. Id. Jan. in marg. 39 Ob. 5. Id. Julii in marg. " invisa corf
emisac. " Ob. Kal. Mai. in lB " Ob. 11. Kal. Julii in marg-
murg. " Folinus—coronantur 46in marg.
klOb. 10. Kal. Mai. in marg. Ob. 7. Kal. Junii in marg. Cujus—auxilio in margine add. "Anno
— observandum in marg. add. 48o. 9. K. I. irt marg. " Pontianus — Nov. in marg. " Anno — Ju-
deorum in marg. dl o. 4. N. I. in marg. 62 Sub — claruit in marg.
il CHRONICON.— LIB. I. 42
cum filio Phylippo a. 7 [ADOJ.Hic primus omniumi A (Gesta pont. Rom.). Hic constituit ut 2 presbitori ct
imperatorum christianus fuit, et 5 ejus anno mille- 5 diaconi episcopum in omni loco non desererent.
simus annus Rom;e urbis expletus est. Unde coro- Obiit 5. Non. Martii, sepultus 8. Kal. Sept. [BEDA],
nata urbe cum sollenipnizaret populus Romanus ett Inter Lucium et Slephanum d. 25. Gallus cum filio
saerificia celebrarel, imperator cum filio et coevo) Volusiano regnavil a. 2, m. 4. Stephanus Romanus,
sibi Pontio (Acta Pontii?), nobili et ingenuo viro,, patre Jobio, a. 6, m. 6, d. 2. Hic constituil ut sa-
occulte tamen christiano, procedebat ad templum. cerdotes et levitaevcstes sacras in cotidiano usu non
Sed a beato Pontio revocatus et doctrinis ecclesia- haberent (Gesta pont. Rom.). Decollatus est sub Va!
sticis imbutus, baptizatus est cum Ulio. Qui beatus3 leriano et Gallieno 4. Non. Aug., et cessavit episco-
Pontius ob hoc quia Romanos imperatores Christoi patus d. 22.
credere docuit, niartyrii coronam suscepit. Corpus5 Anno inc. Doro. 261. regnaverunt Valerianus et
ejus translatum post Jonga tempora nunc condignei Galienus a. 15 [BEDA]Valerianus in chrislianos
requiescit et veneratur in monaslerio quod Tome- persequutione commota statim *' a Sapore Persa-
rias dicitur. Philippus "3 imperator in die paschoe,, rum rege capitur (fol. 18), et Iuminibus orbatus
id est in ipsius vigiliis, cum voluisset communicarei misera servitute consenescit [ADO.]; ita ut Sapori
misteriis, a Fabiano papa qui pontificatum suscepe-- B equum ascendenti dorsum pro scabello pararet.
rat anno dom. incarn. 241, non prius est permissus,, Unde territus Galienus pacem ecclesiis reddidit
nisi confiteretur peccata sua et inter penitentes sla-- [BEDAJ.
ret, et per penitentiam culpas qure de eo p!ui'ime fe- Anno. inc. Dom. 276. Claudius regnavit a. 1, m.
rebantur dilueret. At ille quod a sacerdote fueratt 9 [REGINO]. His *8 9 roensibus adde 4 Volusiani, fit
imperatum libenter suscepit, divinum metuni ett annus qui hic numeratur, et jemanet m. 1. Cui
fidem religionis plenissimam rebus et operibus sibii successit Aurelianus a. 5, IJI. 5. Hic christianos
inesse comprobans. Hujus humilitas tanto morda- persequitur. Sub hoc passus est Benignus martyr
eius tumorem regum nostrorum impetit, quanto> curo sociis. Quo inortuo Tacitus regnat menses (i
religiosius ille in tam tenera ** christianitate pcni- [BEDA; REGINO].His B9etiam adde 6 Aureliani, fit
lentiam " susceperit, quam Bi isti in matura eccle- annus, remanenl 88 dies Floriani. His junge 28 dies
sia n el *l per "'*orhem " dilatata nec audire con- qui supra remanserunt, fiunt 108, menses 3 et 18
sentiunt. dies. Adde superfluos 2 menses, fiunt m. 5 et d. 18.
Anno inc. uom. 257 Decius imperium assuropsitt Et post eum Florianus dies 88 [BEDA]; post quem
quod tenuit a. 1, m. 3[BEDA; REGINO].His ** 5i regnavit Probus a. 5, m. 4. Ilis 60 adde 6 Taciti et
niensibus Decii adde Antonini Pii 3, Marci Anto-. - 5 supradictos [REGINOJ, fit annus, reraancnt men-
nini 1, Helii Pertinacis 6, fit annus qui hic ponitur. ses 5.
Remanet m. 1 etd. 28 supranotati. Anthero papai Anno ab inc. Dom. 264, Valeriani et Galieni a. 5,
martyrio coronato, Fabianus succedcns, nationc» quo 61tempore Simplides episcopus Viennensis cla-
Romanus, patre Fabio sedit a. 13, m. 11 (Geslai ruit [ADO]Xystus, Grecus, ex phylosopho ordinati:s
pont. Rom.). Inter Antherum et Fabianum d. 15. 11. Kal. Aug. A. 1, m. 11, d. 5. Passus est sub Va-
Decius multa sanctorum milia interfecit. Fabiano> leriano 8. Idus August. (Gesta ponl. Rom.) Inter
papa sub Decio martyrio coronato 13. Kal. Februa- Xystura el Dionysium d. 5 ". Dionysius ex mona-
rii cessavit episcopatus d. 7. cho, cujus generationem invcnire non potui, sedita
Anno dom. inc. 254, quo tempore claruit Lupici- 6, m. 2, d. 4. Regnavit Carus cum filiis Carino et
nus Viennensis, succedit Cornelius natione R :ma- Numeriano a. 2. Ctti successit Diocletianus anno ab
r.us, patre Romano [Auo.] Sedit a. 5, d. 3. Corona- inc. Dom. 290 [BEDA];regnavit a. 20 cura Maxi-
tus B6est sub Decio. Hie i'Ogatus a Lucina levavitl miano et Constantio, et post mortem Diocletiani Ma-
corpDra sanctorum aposlolorum ; et Pauli quidemi ximianus cum Severo, Galerio et Maximino [BEDAI.
via Ostensi, ubi decollatus est, posuit 18. Kal., , Dionysius papa parrochias et dioceses constituit, et
j.
Octobris. Inter Cornelium et Lucium d. 35. Cujusi presbyteris ecclesias dedit (Gesta pont. Rom.). Cui
tempore surrexit heresis Novatianorum a quodan»i successit Felix Romanus, patrc Constantio, sedit a.
Novato qui ex ecclesiam ordinacione Nova- 4, m. 3, d. 1. Obiit 3. Kal. Jun. Constituit supra
tiani et Deus Cornelium intronizari voluisset, ab\ memorias martyrum missas celebrari. Euticianus
ecclesia rcccssit et heresim sui nominis slaluit. Tuscus, patre Marino, de civitate Lunis, sedit a. 1,
Pr;ficrat liinc Cartbagini Cyprianus martyr primasi m. 1, d. 1. Sub 63 Aureliano hic
martyrio corona-
Affrieaequi superfuit Cornelio usque ad temporai tus 8. Kal. Aug. in cimiterio Calixti sepelitur,
qui
dorani Lucii papae, ct coronatus est codem die quo» etiamipse342 martyres manu sua sepelivit, etce»-
Cornelius persecutione Valeriani martyrio "'-. Lu- savit episcopatus dies 8. Constituit super altare be-
cius, Romanus, patre Porfirio, sedita. 3, m.3, d.3. nedici fruges fabaeet uvae. Gaias Dalmata, patre
VARLE LECTIONES.
" Pbilippus — comprobans in «v ex conjectura
marg.
" Coronatus — Valeriani in marg. B7vox erasa. B8His—m. suppletum. »*His" — stipranotati in marg.
" His — 5 in marg. 61Quo — claruit in " XXXV con. 1V in marg.e* His - d. 18 in maro
marg. codex. Sub — 8 in margine..
PATRO!.. CLIV. O
43 IIUGONISABBATIS FLAVINIACENSIS 44
Gaio, cx genere Diocletiani, a. 11, m. 4, d. 12. Mar- jVpotitusper vcxillum sanclaeCrucis celitus illi osten-
tyrio coronalus est II. Kal. Mai. Hujus temporibus sum, matrem suam misit Hierosolimis ad perqui-
viguit sanctus Sebastianus. Intcr Gaium ct Marcelli- rendum lignum dominicum, quod cliam invenit
num dies 11. Marcellinus Romanus, palre Preje- et sic secari fecit per medium, ut ct crucem de-
cto **,a. 9, m. 4, d. 17. Inter Marcellinum el Mar- fcrrct ad filium, et crucem Ilierosolymis rescrvari't,
r.ellumdies 25. Marcellus Romanus, palre Benedicto sapienti usa consilio, ut ubi fuerat mcmbris domi-
de Via Lata, a. 6, m. 7, d. 25. Dioclelianus impe- nicis aptata per supplicium, illic glorificata venera-
rator ad consortium imperii Maximianum ascivit, retur a populis. Melchiades Afer sedit Romae an-
Valerium et Constanlium cesares fecit. Hic adoravi nis 4 (Gesla ponl. Rom.) ; quo 6Btempore claruit
se jussil ut Dcum [HIERON]. Constantius cesar juxta Paschalius Viennensis episcopus. Hic constituit ut
Lingonas 60 milia Alemannorum qui rebcllaverant nullus die dominico aut 5. feria jejunaret. Ohiit 5.
interfecit. Anno 18 regni Diocleliani persequutio no- Idus Decembris, et cessavit episcopatus dies 17.
va cepit, et mense Martio in diebus paschae quod Anno dom. inc. 515. Silvester Romanus, patre
fuit 5. Kal. Aprilis universoe sccclesiae subversoe Rufino, sedit a. 22, m. 10, d. H. Hic constituil
sunt. Vicesimo autem, id estultimo anno regni, qui crisma confici, el baptizatumconfirmari, dalmaticas
erat tertius annus perscquutionis ab inc. Dom. 510, precepit indui ct sacrificium panno lineo involvi.
Diocletianus ct Maximianus Mediolani purpuram Secundo igitur anno postquam Constantinus supc-
dcposuerunt. Diocletianus moritur. Maximianus rato Maxentio tyranno, Maximiani Herculii filio,
apud Massiliam fugiens, dum genero suo insidias Urbem recepit, persequutionis anno 10, per Siive-
parat, strangulatus interiit. Constantius cesarvCIau- stri papse predicationem atl fideinChristi conversus
dii imperatoris nepos ex filia, paler Constantini, cst,etfecit Romae,ubi baptizatus est, basilicam bcati
tertio anno persequulionis obiit, vir summoecivili- Johannis baptistoe quse appellatur Constantiniana
latis et mansuetudinis [BEDA].Et Maximianus et Se- [BEDA].HOC66 est privilegium quo Silvestcr papa
verus caesaresfactisunt (fol. 19). Maximianus stupra interventu Hclenae augustae per Agricium pa-
sua christianorum persequulionibusaccumulat. Cepta triarcham Trevirensem ditavit ecclesiam, quod Vo-
semel persequutio efferbuit usque ad 7. Constantin1 lusianus archiepiscopus rcscribi jussit (57): i Sicut
principis annura ; ita infra unum mensem 17 railia in gentilitate propria virtttte, sortire et nunc Treviri
*
martyrum passi invcniunlur. priraas super Gallos spiritualem et Germanos prio-
Anno ab inc. Dom. 510 (Gcsta pont. Rom.), Con- ratum, quem tibi proe omnibus harum genlium epi-
stantinus, Constantii cx Hclena filius, in Brittania r scopis in primitivis christianoereligionisdoctoribus,
imperator creatus 5. Non. Mai, regnavit a. 50, m. scilicet Euchario, Valcrio et Matcrno, per baciilum
10. His adde 5 menses qui supra remanserunt, fit suum caput eeclesiae Pctrus signavit * habendum,
annus, remanet mensis [REG.].Sub hoc S. Agricius suam quodammodo minuens dignitalem, ut te par-
confcssor et cpiscopus Trevirensis claruii, cujiis ticipem facerct. Quomodo ego Silvcster scrvus ejus
succcssor fuitS. Maximinus(Gesta ponl.Rom.). Post successioncque indignus per patriarcham Agricjum
Marcellum, primo anno Constantini,EusebiusGrecus renovans confirmo, ad honorem dominae Ilelenae
«x medico sedit Romsemensibus 7. Sub boc inventa augustse ejusdem metropolis indigense,quam ipsa
est crux Domini. Obiit 5. Non. Oct., ct cessavit fclix per apostolum Matliiam a Jtidsea translalum
episcopatus dies 7 [BEDA].Inter Marcellum et Euse- ceterisque reliquiis Domini magnifice ditavit spe-
bium dies 20. Quarto anno persequutionis Maxcn- cialilerque provcxit. Hujus privilegii cleri novici
tius, Herculii Maximiani filius, Romoe augustus emuli communione dirimantur, quoniam analhc-
appellatus est. Contra quem pugnavit Constantinus mate maculantur 67. » Fecit et aliam heato Pelro in
6. imperii sui anno, et apud Romam interfecto eo, templo Apollinis (fol. 19'), nec non et aliam beato
Urbem recepit.Helena, mater Constantini, christia- Paulo, corpus utriusque sere cyprico circumdans 5
nissima,filium proficiscentem adbelhim prosequtita, D pedes grosso (Ibid.). Fecit et basilicam in palatio
de civitate Trevirorum cum multo comitatu egressa, Sororiano quae cognominatur, uhi de ligno crucis
Bysontium venit, et in ecclesiola sancti Stephani Domini posuit. Basilicam etiam sanctse martyris
in monte sita juges fundens lacrimas et longa du- Agnae ex rogatu filiae suae fecit, et baptisterium ibi-
cens jejunia, pro salute filii [aures*J Domini et dem ubi et baptizala est soror ejus Constantia cum
beati Stephani prece pulsabat humillima. Et quia filia Augusta. Fecitet basilicam beato martyri Lau-
locus ille erat permodicus, votum vovit de repara- rentio via Tyburtina in agro Verano. Basilicam quo-
tione et ampliatione novee ecclesiae, quod et fecit qtte via Lavicana inter duos lanros beatis martyri-
dirigens cementarios et expensas ad edificationem bus Marccllino et Petro, et mausolcum ubi matrem
basilicoecondignas. Constanlinus imperator victoria suam poSuil in sarcophago purpureo. Basilicam
VARLE LECTIONES.
" Piecto c. 6Bquo — episcopus in margine. 66 Hoc —
jussit in margine. " EPR. quod Volusia-
nus archiepiscopus rcscribi jtissit hic rcpetit c.
NOT/E.
(37) Cf Gcsta T.revcrorum c. 19.
Ig CIIRONICON.— LIB. I. 46
quoque in civitate Ostia juxta portum urbis RomaeA / bilium, ct in Jesum Christum filium ejus unicum,
beatorum apostolorum Petri ct Pauli et sancti Jo- Dominum nostrum, creata sunt omnia, et in Spiri-
hannis baptistae. Itera aliam sancti Johannis tum sanctum dominum et vivificatorem universae
baptistae in civilate Albancnsi. Item aliam in creaturoe. Nos Patrem et Filium et Spiritum sanctuin
urbe Neapoli[BEDA].Idem Constantinus Drepanam 68 confitemur, ita ut in Trinitate perfecta sit plenitudo
Bythinisecivitatem in honorem martyris Luciani ibi divinitalis et unitas potestatis. Pater Deus, Filius
condili instaurans ex vocabulo malris suae Heleno- Deus, Spiritus sanctus Deus; et tres unum sunt. Tres
polim nuncupavit. Conslituit templa paganorum itaque persor.se, sed una potcstas; nam semper Deus
claudi. Hic statuens urbem nominis sui in Trachia, se edidit ex se quod semper erat gignenda ad secula
Constantinopolim appellavit, quam st sedem imperii verbum. Et quando eodem solo suae sapientiae verbo
el totius Orientis caput esse voluit. Fecit etiam pri- universam forraavit creaturam, cum co erat cuncla
vilegium sanctae Romanse ecclesiae quod constiluit suo archano compor.ens ministcrio. Igitur perfeclis
beato papae Silvestroet omnibus successoribus ejus cclorum virtutibus ct universis terrae materiis, pio
pontificibus usque in perpetuum, ct cptulit illud sapientioc nutu ad imaginem et similitudinem suam
super corpus beati Pctri apostoli. Quod hic inserere . primum de limo terrse fingens hominem, hunc para.
non pigebit. Est aulem hujusmodi (Decret.):«In no- diso posuit voluptatis. Qucm antiquus serpens et
mine sanctae et individuse Trinitatis, Patris scilicet ontiquus hostis invidus diabolus, per amarissimum
et Filii et Spiritus sancti. Imperator cacsar Flavius figni vetiti gustum, exulem ab eisdem eflecit gaudiis,
Constanlinus, in Ciiristo Jesu una cx eadem Triui- eoque expulso non dcsunt sua vcnenosa multis mo-
tatis persona salvat -,re domino Deo nostro fidclis, dis protelare jacula, ut a via vcritatis bumanum abs-
mansuetus, maximus, beneficus, Alemannicus, Brit- trahens genus, idolorum culturae, erealurse vidclicct
lanicus, Hunicus, pius, felix, victor et triumphalor, et non creatori, deservire suadcnt. Quatinus per hoc
semper augustus, sanclissimo ac beatissimo patri eos quos suis valuerit irretire insidiis, secum elerco
Silvestro urbis Romaeepiscopo et papre, et omnibus-- afficiat concremando supplicio. Sed Deus nostcr
ejus successoribus qui in scde beati Petri apostoli misertus plasmatis sui, dirigens sanctos suos pro-
sessuri sunt usque in lineseculipontificibus, nec non phetas, per quos lumen futuroe vitae, adventum vi-
etiam omuibus reverentissirais et Dco amabilibas delicct filii sui domini nostri Dei ct salvatoris nostri
catholicis episcopis eidemque sacrosanctae Romanae Jesu Christi adnuncians, misit eundem unigenitum
ccclesiae pcr hanc nostram impcrialcm constilutio- filium sutim et sapientiae verbum (fol. 20'). Qui de-
nem subjectis in universoorbe terrarum, nccnon ct |C scendens de celis propter nostram salutem, nalus
posteris eorum cunctis poslfuturis temporibus con- de Spiritu sancto ct Maria virgine, vcrbum caro fa-
stitutis, gratia,pax, gaudium, longanimitas, miscri- ctum est et habitavit in nobis, ncc amisit quod fue-
cordia, a Deo patrc omnipotentc et Jesu Chrislo fiiio rat, sed cepit esse quod non crat, perfectus Deus
cjus et Spiritu sar.cto in omnibus vobis (fol. 20). ct homo; ut Deus perficiens mirabilia, ut homo hu-
Quod equalis salvatoret rcderaptor noster JesusChri- manas sisslinens passiones. Ita verum homincm ct
stus, altissimi patris filius, pcr suos sauctos aposto- vcrum Deum predicante patre nostro Silvestro
los Pctruin ct Paulum, intcrvenientepatrono nostro summo pontificc intclligimus, ut verum Deum et
Silvestro summo pontifice et universali papa, mira- vcrura lmmincm fuissc non alnegemus. Qui elcctis
biliter opcrari dignatus est, liquida narrationc per 12 aposlolis miraculis coram cis et innumera populi
hujus nostrre imperialis constitulionis pagir.am ad mullitudinc coruscavil. Confitemur cundem Domi-
agnitioncm omnium populorum universo orl>etcrra- num noslrum dominiim Chrislum et implesse Icgcin
rum studuit propagare nostra mansuetissima serc- ct prophelas, passum, crucifixum, secundum Scri-
nitas, primum quidem fidem nostram, quam a prc- pluras tcrcia die a morluis surrexisse, assumptum
lato exortatore nostro Silvestro universali papa et: in cclos, atquc sedentem ad dexteram Patris, inde
pontifice edocti sumus, intima cordis confessione ad venturum judicarc vivos et mortuos; cujus imperii
instruendas omr.ium mcntcs p.rofereiiles, et ila dc- non erit finis. Hsetfcst fides nostra orthodoxa a bca-
mum misericordia Dei super nos diffusara ar.nun- tissimo Silvcstro summo pontifice nobis prolata. Jd •
ciantcs. Nosse enim vos volumus, sicut per anlerio- circo exortainur omnem populum et divcrsas gcn-
rem nostram sacram pragmaiicam jussioncm signi-^ tium nationcs hanc fidem tenerc, colere et predicare,
ficavimus, nos a culturis idolorum, siinulacris routisi ct ia sanctrc Trinilalis nomine gratiam baptisroi
et manufactis, diabolicis compositionihus atque abi consequi, ct dominum Jesum Christum salvalorem
oranibus Salanoe pompis recessisse, et ad integrami nostrum, qni cum Palre et Spirilu sancto per infiniia
christianorum fidem, quoeesl lux vera ct vita perpe- vivit et regnat sccula, qucm Silvester bcatissimus
tua, pervenisse, credentcs juxta id quod nos idcmi paler noster universalis predicat pontifex, corde de-
almificus summus pa.er et doctor noster Silvcster volo adorare. Ipse cnim dominus Deus nostcr mi-
instruxit, crecierc in Deum patrem omnipotentem,, scrtus miiii poccatori, nostris suos sanctos apostolos
faetorem celi et terroe, visibilium omnium et i.ivisi- ad visitamlum nos et lumen sui splendoris infulsit

*6/!cmi"i>-<Ti VARM?.LECTIONES.
f
47 HliCONIS ABBATIS FLAVIMACE.NSIS «
nobis ct abstracltim a tenchiis ad veram suain lucein \ ail ipsumpresiilenrveni, ibique abicnuiiciansSr.laiKC
et agnitionem sui nominis me pervenisse gialula- pompiset operibus ejus, etuniversis irfolis manu fa-
mini. Nam cum dudum valida squaloris lepra tolani ctis, crcdere me dixi in Denm patrem oinnipitenliun
roei corporis invasisset carncm, elmultorum medi- factoiero cceli ct terrse, visihilium et invisibiliuiu,
cortim conveiiientium cura adhiberelur, nihil p;o- et in Jesum Christum uniciim doiniiiuin nostrum
ftiit ad satutem. Ad hoec adveneriint sacerdotes Ca- qui nalus cst de Spiritu sancto el Maria virginc,
pitylii dicentes mihi debere fonteni fieri in CapitoHo, spontanea volnnlate coram omni populo confessus
ct eonipleri hunc iniiocenlum sanguine, et in eo sum. Ucnedictoque foi.te illic mc Irina mersione
calcnle loium me posse mundari. Et secuiidtun eo- tinda salutis puriliiavil. Posiloque me in fontis gre-
runi dicta aggicgatis pluribus innocenlibus, duin roio, manunr mc de ccelo contiiigentem propriis
velleni s.iciilegi paganoruin sacerdotes eos maetari oculis vidi, de qua mundus exurgens, ab omni nie
el ex eorum saiiguine fonlem repleri, cernens sere- lepra; squalorc inundalnm cognoscite (fol. 21'). Le-
nilas noslra lacrimas malrum eorum, ilico exorrui vatoque me dc vcnerabili fonte indutoque vestibus
facinus. niisertusque earum, proprios illis restitui candidis septiformis Spiritus sancti in consignalio-
(ilios, datisque vehiculis et donis concessis ad pro- nem adbibuit, beati trismalis unctione ct sancla:
pna illas oranes gaudentes rclaxavimus. Eadein B «rucis vexillo meam frontem Iinivit, diccns : « Si-
igitur transacta die noclurno nobis facto silentio dum gnat te Dominus sigillo lidei siue in nomine Palris,
somni tempus advenissct, adsitnt aposloli sancti ct Filii, et Spirilus sancti in consignalionc fidei; »
Petrus et Paulus dicentes niihi : « Quia flagitiis po- cunctusque clerus respondit: i Amen. » El adjecit
suisti tcrminum, et efliisionem san-guinis innocentis presul : t Pax libi. » Primo itaque post percfiptuui
orruisti, missi suraus a Christo domino nostro dare sacri baptismalis mysteriuin et post curationem cor-
tibi sanitatis recuperande consilium. Audi igitur poris mei a squalore leproe agnovi uou csse alium
monita nostra, ct fac qiiaeeunqueindicamus tihi. Sil- Deum nisi Patrem et Filium et Spiritum saiicluin,
vester episcopus civilatis ad monlcm Seraplim fu- quem beatissimus pater Silvester predicat, liinita-
giens persequutiones tuas, in cavcrnis cum suis tcni in uirtate, unitatcm in triniiate. Nam omnes
elericis lalebram fovct. Hunc cuni ad te adduxeris, dii gentium qtios hactenus colui, demonia opera
ipse tibi piscinain salulis ostcndet, in qua duin te luanu hominum facta compr. bantur. Etenim quan-
tertio merseril, omnis a le leprae valetudo dilfugiet. tam potestatero idein Salvator apostolo suo Pctro
Quod curo factum fucrii, hanc vicissitudineni tuo contulcrit in ecelo et in lerra, lucidissime nobis itiem
Salvalori compcnsa, ul onines per totuni orhcm luo P vencrabtlis patcr edixit, dum fideleni euni in sua in-
jussu ecclesiae reslaurciiiiii'. Tc atilem ipsum in hac lerrogatione invcniens dixil : « Tu es Pclrus et super
parte purifica, ul relicta omni superstitione idolorum hanc petram cdilicabo ccclcsiam nieain, et porlue
Dominum vivum el veruni, qui solus cst Deus verns, inferi non pr;cvalebunt alversu-. cain, et tilii daho
adores et colas, ut ad cjus voliintalem altingas. » claves regni eeloruin, et qtiodcuiique ligaveris super
Exurgens autcni a soinno prolinus juxta id quod a terrani ci it ligutum el in celis, ct quodcunque sol-
sanctis apostolis admonitiis simi peregi, advocato- veris super lerraro crit sohitum et in celis. » Miriim
que eodcm precipuo ct magnifieo.patre ct illuinina- hoc esl valde el gloriosum in terra ligare el solvere,
tore nostro Silvestro univcrsali papa, omnia a san- ct in celo ligatura el solutum csse. Et duin ha-c pr;c-
ctis apostolis preccpta in verbadixi, pereunctatusqiic dicante beatissimo Silvestro agnoscerem et beneficiis
isumeum, quiessentdii isli Petruset Paulus (fol. 21). ipsius beati Pelri intcgre me sanitali corporis rcsli-
llle vero non cos vere deos dictos ait, sed aposlcdos ttilum, utile jiidicaviinus una cuin omnibus nostris
Salvatoris domini nostri Jesu Chrisli. Et rursum satrapis et universo senatu et cuncto pepulo Ro-
interrogare cepimus eundem bcalissimum papam, manse gloriaect iinperio subjacente, ut sicut in lerris
utrum eorum iinagines pictas haberet, ul ex picturis vicarius filii Domini videtur esse constitutus, ita
disceremus bos esse quos me revelatio docuerat. (j ctiam ct pontifices qui ipsius principis apostolorum
Tunc isdem venerabilis pater imagines eorunticm vices gerunt, principatus polestatem amplius quam
apostolorum per diaconem suuin exiberi precepit. terrena nostrse imperialis ntansuetuJo serer.itatis
Quam dum aspicerem et eorum quos in somno vi- habere videtur, conccssain a nobis nostroque im-
derain figuratos in ipsis imaginibus aspexissem perio oblineant, eligenles nobis ipsum principcm
vullus, ingenti clamore coram omnibus satrapis apostolorum vel ejus vicarios firmos apud Dcum esse
meis confessus sum eos essc quos in somno vide- patronos. Et sicut est r.oslra terrcna impcrialis po-
ram. Ad hsec indixit beatissiiniis Silvester, idem pa- lentia ejus sacrosanctain Romanam ecclesiam de-
ternoslcr, urbis Romocepisecpus, nobis pcenitentioe crevimus honorare et ainplius quam nostrum im-
'«empus intra palatium nostrum Laleranense in je- periuin et terreiitim regnum sedeni sacratissimam
junio et cilicio, ul omnia quse a nobis impic pcracta beati Petri gloriose exallare, tribiientes ei potesta-
atque injustedisposita fuerant, vigiliis, jejuniis, la- tem et gloriae dignitalom atque vigorem et honori-
crimis ct orationibus apud dominum nostrum Jesum ficentiam imperialem, alque decernentes sancimus,
Chrislum Salvatarem nobis donari impetraremus. ut principatum optineat t»m supcr 4 precipuas sedes,
Deinde per manus impositionem clericorum usque Antiochenam, AlcxanJriaani, Constantinopolitanam
49 C.HRONICON.— LIB. I. {.0
ri Jerosolimitacam, quamque cciam super oinnes A que de presenti contradimus palatium nostnim La-
universo orbe terrarura Dei ecclesias. Et po:.tifex teranense, quod omnibus in toto orbe terrarum pre-
qui pro tempore ipsius suerosanctoe Romaiuc cecle- fertur atque eminet palatiis; deinde diadema, vide-
s';;e extiterit, celsioret juinccps ctmctis sacertiolibus licet coi'onam capitis nostri, simulque frigium
totius mundi existat, et cjus judicio quoeque ad nec non et superumerale, videlicet lorum quo irape-
cultum Dei et fidei christianorum stabilitatem procu- riale assolct circundari collum, verum et clamidem
randa fuerint, disponantur (fol. 22). Justum quippe purpuream atque tunicam coccineam et omnia im-
est ut ibi lex sancta caput leneat principatus, ubi perialia indumenta el omnein processionem
impe-
sanctarum leguin inslitutor Salvator nosler beatum rialis culminis seu ct dignitatem imperialium presi-
Petrum apostolinn aposlolalus oplinere precepil dentium equitum; confercnles etiam el
imperialia
cathedrara, ubict ciucis palibulum sustinens beatoe sceptra, simul conta atque signa blanda et omnia
mortis sumpsil poeultim, suique raagistri ct domini divcrsa ornamenta impcrialia et gloriam nostroe po-
imitator apparuit; et ibi genles pro confessione teslatis. Viros etiam revcrenlissimos clericos diversi
Ciiristi nominis colla fleclant, ubi earum doclor orclinis eidem sacrosanctac Romanae ecclesiae ser-
Paulus extenso collo pro Christo martyrio est coro- vientes illud culmen, singularitatem.potenliam et
natus ; illic usque in (inem querant doctorem, ubi B prsecellenliam habere sancimus, cujus amplissimus
sanctum quiescit doctoris corpus ; et ibi proni ct noster senatus videlur gloria adornari, id est patri-
humiliali cekslis regisdomini salvatoris nostri Jesu cios atque consules effici, necnon et ccteris dignita-
Cbristi famulenttir officio, uhi superbi terreni rcgis tibus imperialibus eos promulgantes decorari. Et
serviebant. Interea nosse volumus oranem populum sicut ornatur imperialis milicia, ila et clerum sanctae
universarum gentium et nationum per tolum orbem Romanae ecclesise ornari decernimus, et quemad-
terrarum, construxisse nos intra palatium nostrum modum imperialia oflicia diversa cubiculariorum
Lateranense eidem salvatori nostro domino Deo ostiariorum et omnium excubitorum ornantur, ila
J:su Christo ecclesiam a fundamentis, et 12 nos et sanctam Romanam ecclesiam decoravi volumus
siJatis de ejus fundamentis secundum numerum 12 et ut amplissime pontificali decore praefulgeat. De-
aposlolorum cophinos terroe onustos propriis aspor- cernimus et hoc clericis ejusdem sanctae Romanoc
tasse huroeris; quam sacrosanctam ecclesiam caput ecclesiae, ex Iinteaminibus candidissimo decore eo-
ct verticem oronium ecclesiarum in universo orbe rum decorari equos et ita equitare, ct sicut noster
terrarum dici, coli et venerariet predicarisancimus, senalus calciamentis utitur cum udonibus, id cst
sicut per alia nostra iroperialia decreta slaluimus. candido lintcamine, illustrari; ut sicut celestia ita
C
Construximus etiam ecclesias beatorum Petriet ' ct terrena decorcnlur. Prae ommbus autem licentiam
Panli principum aposlolorum, quas auro et argento tribuentes ipsi sanctissimo patri nostro Silvestro,
locupletavimus, ubi et sacratissima eorum corpora urbis Romae episcopo et papae, et omnibus qui post
cum magno honore recondentes, thecas ipsorum ex cum in successum perpetuis temporibus advenerint
clectro, cui nulla fortitudo elementorum prevalet, beatissimis pontificibus,pro honore et gloria Christi
construentes; crucem ex auro purissimo et gemmis domini noslri in eadem magna Dei calholica et apo-
preciosis per singulas eorum thecas posuimus, et stolica ecclesia ex nostris inclilis, quem placatus
clavis aureis confixirous, quibus pro concinnalione proprio consilio clericare voluerit et in numero re-
luminarium proedia contulimus et rebus diversis eas ligiosorum clericorum dinumcrare, nullo ex omni-
ditavimus, et per nostram imperialium jussionem bus presumente superbe agere. Decrevimus itaque
sacram tam in oriente ct occidente quam in septen- et hoc ut idem venerabilis pater noster Silvester
triorali et meridionaii plaga, videlicet in Judaea, summus pontifex vel omnes ejus successores dia-
Crccia, Asia, Tracia, Africa, Italia vel diversis in- dema, videlicet coronam ex capile nostro, quod illi
sulis, nostram largitatem eis concessimus, ca pror- concessimus, ex auro purissimo et gemmis preciosis
sus ratione ut per manus bcalissimi patris nostri p uti debeant et in suo capite ad laudem Dei pro ho-
Silvestri pontificis successorumque ejus omnia dis- nore beati Petri gestare (fol. 25). Ipse vcro beatus
ponantur. Gaudeat ilaque una nobiscum omnis po- papa supra coronam clericatus, quam gerit ad gto-
pulus et gentium nationes in universo orbe terra- riam beati Petri, omnino ipsa ex auro non est passus
rum, quos exortamus omr.es ut Deo et salvatori uti corona. Frigium vero candido nitorc splendidum
nostro Jesu Christo immensas una nobiscum gratias resurrectionem dominicam designans, ejus sacra-
referatis, quoniam ipse Deus in celis desuper et in tissimo vertici manibus noslris imposuimus : sta-
lerra deorsum; qui nos per suos sanctos apostolos tuentes eodem frigio omncs ejus successores sin-
visitans sanctum baptismatis sacramentum perei- gulariter uti in processionibus ad imitationem
pcrejussit,ctcorporis sanitate dignoseffecit (fol. 22'). imperii nostri. Untle ut non vilescat pontificalis
Pro qua concedimus ipsis sanctis aposlolis dominis apex, sed magis amplius quam terrcni imperii
meis, et per eos etiam beato Silvcstro patri nostro dignitas et glorise potentia decoretur, ecce tam
summo pontifici et universali urbis Romaepapae, et palatium nostrum ut praelatum est, quamque Roma;
omnibus ejus successoribus pontifieibus qui iisquc urhis et omnes Italiae seu occidentalium regionum
in fine mundi in sede beati Petri erunt sessu:i, al- provincias loca et civilatessepefalo beatissimo pon-
51 HUGONISABBATIS FLAVINIACENSIS 52
tifici universali papoepatri nostro Silvestro contra- A apud Arelatenses 600 patrum, Marino cjus urbis
dentes atque relinquentes ejus vel successorum ejus episcopo, Claudio Viennensi.
pontiiicum potestati et ditioni, firma imperiali cen- Nono igitur anno postquam Constantinus fidem
sura per hanc nostram divinalem sacram et pra- Cliristi suscepit, pestilens morbus Anii in toto orbe
gmaticum constitutum decernimus disponendum, diflusus cst, a quo Arriana heresis [HIERON.].Ad
atque sub jure sanctae Romanaeecclesiae concedi- cujus perfidiam destruendam apud urbem Nicaeam
mus permanendum. Unde congruum perspeximus ab Alcxandro I. 55°, anno ab inc. Dom. 519 ", 318
nostrum imperium et rcgni potestatem orientalibus episcopi congregati sunt, preceptione papae Silves-
transferri ct transmutari regionibus et in Bizantiae tri, ubi et ipse rex interfuit et hereticorum machi-
provincise in optimo loco noinini nostro civitatem nas omousii oppositione deleverunt (Gesta p. R.).
edificari et nostrum illic constitui imperium, quum Congregavit7S etiam Silvester papa in urbe Roma
ubi principatus sacerdotum et chrislianse religic- concilium cum consilio augusli 15. Kal. Julii 267
nis caput ab imperatore celesti constitutum cst, episcopos, et dampnavit iteium Calixtum, x\rrium,
justum non est ut illic imperator terrenus habeat Fotinum et Sabellium, et constituit ut presbyterum
potestatem. Haec vero omiiia quoeper har.c no- Arrianum resipiscentem non susciperent nisi epi-
slram imperialem sacram et per alia divinalia de- B scopus loci designaret et crisma ab episcopo con-
creta statuimus alque conlirmamus, usque in finem fici, ct ut episcopi baptizatum consigncnt propter
mundi illibala et inconcussa permanenda decerni- hereticos, et ut baplizatum puerum presbyter cri-
mus. Unde coram Dcovivo qui nos regnare praece- smate Iiniat propter occasionem mortis, ct ut nul-
pit et coram ejus terribili judicio obtestamur per lus laicus crimen clerico audeat inferre. Hic sepul-
hoc nostrum imperiale conslitutum omnes succes- tus est in cimiterio Priscillse pridie Kal. Januarii
sores nostros imperatores et cunctos optimates sa- vcre catholicus et confessor; etcessavit episcopatas
trapas et amplissimum senatum et universum po- diebus 15 [HIERON.].Moritur Coustantinus anno
pulum in toto orbe terrarum nunc et in posterurn rctaiis suae65, imperii 50.
cunctis retro temporibus imperio nostro subjacen- Anno vero ab inc. Dom. 541. Conslantius cum
tem, nulli eorum quoquo modo licere haec q':oc a Constantino et Constante fratribus regnavcrur.t a.
nobis impcriali sanctione sacrosanctsc Romanoeec- 23, m. 5, d. 13.
clesiaevel omnibus e;us pontilicibus concessa sunt Anno ab inc. Dom. 558. praefuit Romanoe eccle-
rcfragari cut confringe<evel in quoquam convelle- sise Marcus, natione Romanus, patrc Prisco aniiis
re. Si quis autcm, quod non crcdiraus, in hoc te- C 2, m. 7, d. 20. Obiit 6. Non. Octobr.; c. e. d. 21
natralor aut coutemptor extiterit, eternis dampna-
(Gesta p. R,). Cui successit Julius Romanus, patre
tionibus subjaceat innodatus,etsanctosDeiprincipes Rustico, a. 15, m. 2, d. 7. Obiit 2. Idus Aprilis; c.
apostolorum Petri et Pauli sibi in prcsenti et in vi- e. d. 26. Anno regni Constantii 15. [HIERON.] Con-
ta futura sentiat conlrarios, et in infcrno inferiori stans
interficitur, post quem Conslantius solus op-
concrematus, cum diabolo ct omnibus impiis defi- linuit imperium. Eodem anno Romanoe ecclesiae
ciat (fol. 25'). Hujus vero imperialis nostri decreti
pontificatum suscepit Liberius, sedit a. 6, m. 5, d.
paginam propriis manibus roborantes, super vene- 4 (Ceslap. R.). Dehinc impictas Arriana Constan-
rabile corpus beati Petri apostolorum principis tii fulta presidio exiliis, carceribus ct variis afllictio-
posuimus, ibiqueeidem Dei apostolo spopondimus num modis primo Athanasium, deinde omnes non
nos cuncta inviolabiliter custodire; ct nostris suc- suae parlis episcopos persequuta est [HIERON.J.
cessoribus imperatoribus iu mandatis relinquimus, Athanasius toto orbe fugiens a Maximino Trcviren-
et beatissimo patri nostro Silvestro ejusque per se suscipitur (Gesta p. R.). Liberius papa primo a
eunveunctis successoribus, domino Deo ct salva- Constantio pro fidei confessioneexilio relcgatus.Hoc
tore nostro Jesu Christo annuente, tradimus peren- fuit anno 5, et substituitur cum ejus consilio Felix
niter atque feliciter possidenda. Amen. Divinitas vos D vir catholicus et Arrianse bereseos adversarius. Hie
conservet per multos annos, sanctissimi et beatis- fecit concilium 48 episcoporum, et dejecit Ursaciuro
simi patres. Datum Roma sub die 3. Kalendarum et Valentem presbyteros communicantes Constantio.
Aprilium, doniino nostro Flavio Augusto quater Quem postea Valens ctUrsatius, faventeeis eodein
et Gallicanoviris clarissimis consulibus. » Ambro- Constantio augusto Arriano, dcjecerunt facto con-
sius 69in libro de obituTheodosii, Constantino hcc cilio cum herelicis, et Liberium ab ipsis dcpravaium
in ultimis constituto baptismatis gratia omnia pec- et ad errorcm suum conversum, Limenio et Catu-
cata dimiserit, tamen quod primus imperatorum lino consulibus, de exilio Romam revocaverunt, ct
credidit, et post se hereditatem fidei principibus dc- 73facta est persequutio in clero, ita ut multi mar-
reliquit, magni meriti locum repperit. tyrio coroiiarentur. Felixvero episcopus habitavit in
7(>post inc. Dom. 625. 6. synodus praedio suo, ubi et in
[ADO]Anno pace quievit 4. Kal. Aug. Li-
VAULE LECTtONES.
r9 in marg. 70Anno — Vienncnsc in marg. " CCCXXIIII corr. CCCXVIHIc.
" Ambrosius— repperit 73 et — Fclix i:i marg.
Cougregavit — dicbus 15. in marg.
53 CIIRONICON.— LIB. I. 51
berius itaque consenlicns Constantio augusto Ar- ALcullum conversus chrislianos persequitur. Prinio
riano, non lanlum rebaptizatus est, sed assensum ei ejus anno bcatus Martinus miliciam deserens, a
praebuit, et postca praefuit in parte annis 7. Omnes beato Hilario baptizatus, factus est Christi miles
anni feliciter in ordine Liberii numerantur. Post Li- egregius. Juliani blanda fuit persequutio, illiciens
berium eessavit episcopatus diebus 6. Successit magis qtiani impcllcns, et niulli voluntate propria
Fclix, natione Romanus, patre Anastasio; scdit a. corruerunt. Julianus crgo in Persas profcclus post
1, m. 3, d. 2. Hic declaravit Constantium auguslum victoriam a contrariis hostibus separatus, a quodam
hereticum et rebaptizatum ab EuscbioNichomedicn- de suis conto ilia perfossus interiit. Post quem se-
se in villa Aquilonejuxta Nichomediam, et pro hoc quenti die Jovinianus christianoruro impcratoc
eapitetruncattir 3. Idus Novembr., ct cessavit epi- efficitur, quem Julianus apostata milicia priva-
scopalus diebus 58. Scptiltus est 17. Kal. De- vcrat, quia idolis sacrifkare noluisset [BEDA].Hie
ccmbr. Athanasium revocavit. Lscta ejus et honesta prin-
Constantius Gallum csesarein nepotem suum in- cipia mors immatura corrupit , moritur 8. imperii
terfecit [HIERON.].Dchinc Julianum caesarem fecit, mense.
et in Gallias direxit. EuseLius Vercellensis, Diony- Anno ab incarnatione Domini 367. Yalentinianus
sius Mediofaner.sis,et Lucifer Caralitanus insignes ' successit Joviniano cum fratre Valente. Valens ab
habentur. [PROSPER] Paulinus Trevirensis in Frigia Eudoxio Nichomediaecpiscopo Arriano rebaptizatus
exulans moritur, Constantio novies et Juliano 2. christianos persequitur; regnavit annis undecim
consulibus. Lucifer7* Caralitanus dum rigorem ju- [ADO].Hylarius 7' Piclavensis et Nectareus Vien-
stitiaeerga lapsos non relaxat, a suorum comrau- nensis rooriuntur [BEDA|.Gratianus, Valentiniani
nione descivit7*. filius, tercio Valentiniani et Valentis anno Ambia-
Priscillianus Galliciensis episcopus heresim sui uis impcrator efficilur [HIERON.J.Athanaricus, rex
nominis-condiditGratiano 6. et Thcodosio consuli- Gotborum, christianos persequilur et multos inter-
hus. Priscillianus in synodo Burdigalensi damp- ficit, reliquos sedibus propriis pulsos ad solum Ro-
nandum se intelligens ad Maximum imperatorem manum expellit. Anno Valentiniani ct Valentis 3.
fugit, ab Evodioprefccloprelorii gladio addictus est. Damasus post Felicem, patre Antonio, Romanse ec-
Itacius et Ursatius episcopi Priscilliani accusatores clesiaepontificatum suscepit anno ab inc. Dom. 379
ob necem cjus communione privanlur, Archadio 2. (Gesla p. R.). Et cum eodemorclinatus est Ursinus,
ct Rufino consulibus [ADO].Fiorebat lunc tempsre et facto concilio constitulus est Damasus in sede
Nectarius Viennensis episcopus. apostolica, ct Ursinus factus esl Neapolim episco-
[HIERON.JIlylarius Piclavensis cum apud Con- pus. Sedit a. 18, m. 2, d. 6. Hunc Concordius et
stantinopolim librum pro se Constantio porrcxisset, Addiscus vel Calistus diacones invidiose de adulle-
de exilio Gallias rediit, omnesque pene totius orbis rii crimine accusaverunt, quo tamen sc purgante
ecclesiaesub nomine pacis regis et Arrianonim coi- in synodo 244 episcoporum, ipsi dampnati et de ec-
sortio polluuntur. clesia projecti laqueum quem intenderant incurrc-
(fol. 24) Constantius a. 20. regni sui Romam in- runt. Hujus rogatu Hieronymus plurimum in Dei
grcditur, et 22. anno synodus apud Ariminum, desudante servicio constituit ut psalmi die noctu-
deinde apud Mediolauum facta esl, in qua antiqua que in ecclesia canerentur. Et quia indifferenter.
318cpiscoporum fides recitata est, Dehiiic omnium canebanturex prseceptoipsius Damasi, hoc bealus
episcoporum auctoritate heresis Arriana dampaata Hieronymus sic divisit, ut in fine psalmi Gloria Pa-
est. Moritur Conslantius anno a*>tatissuse45 [REG.]. tri, Filio et Spiritui sanclo ab omnibus diceretur,
Post quem Julianus 35us ab Augusto regnavit a. 2, addiditque postea sicut erat in ptincipio et reliqua,
ni. 8. His,a adde 6 qui remanserunt, fil ann.... re- ad confutanda utique Arrianae hereseos crementa
maneul2 m., d. 28 [HIERON.].Magnenlio apud Au- nefandissima. Sexto 78decimo anno presulatus Da-
gustudunum arripiente imperium. Constans haut D masi, anno 5 Gratiani et Yalentiniani, secunda sy-
longe ab Hispania in castro Helena interficitur, ob nodus Constantinopolitana. Obiit Damasus papa
quam rem conturbata republica Veteranio Misoe, pridieldus Decembr., et cessavit episcopatus dies
Nepotianus Romse imperator factus est, Sergio et 31 (ib.).
Nigriano consulibus[HiERON.].Nepoliani caput pilo Temporibus igitur Tyberii coesaris gens qusedam,
Pisae urbem circumlatum, Yetranioni apud Naysum egressa ab insula Scandinavia super Renum con-
regium insigne detractum. Magnentius Misa?supe- sedit (VitaS. Sigismundi). Et tempore Valentiniani
ratus est post consulalum Sergii et Nigriani. Ma- ad Renum usquedescendeutes,castra quaeibiposue-
gncntius Lugduni in palatio se interfecit. Decentius runt burgas 79vocaverunt, et ob id acceperunt nomen
frater ejus, quem ad tuendas Gallias caesaremfece- Burgundiones [FUEDEG.], qui antea nec nominaban-
jat, Senonas laqueo vitam finivit. Hic ad idolorum tur, ibique nihil aliud presumebant nisi quantum
VARLE LECTIONES.
n Lucifer — Viennensis cpiscopus in marg. T*descivit corr. deseruil c. u His — finivit in marg:
" Hylarius — d. 6 i.'imarg. 78 Scxto — dics 31. in mnrg. ™burgus corr. burgas c.
55 HUGONIS ABBATIS FLAYINIACENSIS 5«
8i
precio ementes a Germanis stipendia accipiebant. A [ADOJQuo tempore Viennensem ecclesiam rege-
Ubi cum duobus annis resedissent, per legatos invi- bat Niceta, vir prseclarissimus, et Justus Lugdunen-
tati a Romanis et Gallis qui in Lugdunensium pro- sem. Hic sub Paschasio nutritus et Claudii episcopi
vincia Cisalpina Gallia comata residebant (fol. 24'), diaconus ad Lugdunenscm ecclesiamregendamtran-
ut tributa rei publicse renucre possent, ibi cum uxo- slatusest. Synodus 150 patrum congregatur in urbc
ribus et liberis jussi sunt residere (Vila Sigism.), et regia sub Damaso papaet Gratiano principc contra
ibi remanserunt levato supcr se rege Gundiocho, Macedonium et Eudoxium. [IDAT.JInter Romanos
qui fuit genere Athanarici persequutoris regis Go- ct Gotbos plura certamina conserunlur.
thorum (CFR., Vila S. Chrothildis). Valentinianus [PROSPERJ Anno 5. regni Theodosii Athanaricus
II. anno regni sui in Britannia oppressus 80cst, vo- rex Gotlhorum se Theodosio tradit, et Constanlino-
mitu sanguinis extinctus est [HIERON.J.Successit polim veniens, magno a principe honore donatus,
Valens cum Gratiano et Valentiniano, liliis fratris 15. die inleriit, et Alaricus successit, Merahaudo et
sui, regnavit 81annis 4, qui et legem datut mona- Saturnino consulibus. [IDAT.]Undecimo anno regni
chi militarent, nolentes jussit interfici. Justina 8i sui Romam ingressus cum filio Honorio, leges Ro-
autem, superioris Yalentiniani uxor, Valentinianum manorum integra emendatione corrcxit. [BEDA]Ma-
puerum ad heresim Arrianorum declinarepersuasit, B xirnus, vir strenuus et auguslo dignus, nisi contra
crat enim et ipsa Arriana. Preceptis crgo impera- sacramcnti fidemper tyrannidem emersisset 8B,eo-
toriis, Arrianis traduntur ecclesiae, et in Mediolanen- dem anno in Briltania invitus ab exeicitu impera-
si ecclesia 83Auxenlius promovetur hereticus. Post tor crcatns, in Galliara transiit, ibique Gratianum
cujus seram mortem Ambrosio episcopo divino nutu augustum dolis circumvenlum Lugduni interfccit.
86
constituto, cum in cum regia desevircnt mandata, Unde Jheroninnis : « Cruent;c ait manus vestigia
et una quo Arriani convenirent peteretur basilica parietes tui I.ugdune "7 testautur (ep. 60). » Fra-
nec impetraretur, populusque civitatis observaiet kremqueejus Valeutinianum Italia expulit, et Victo-
Ambrosium, ne \i raptus ab ccclesia exilio religa- rem lilium suum instituil, qui eodem anno quo Ma-
retur, sermonem habuit, quem de tradendis basi- xiraus occisus est ab Arbogaste. [BEDA; PROS-
licis contra Auxentium prsetitulavit, quem quia his TER].
nostris temporibus congruere scimus, huic opusculo Hunc8S ergo Maximum Ambrosius a communio-
adnectere curabimus (38). Tanta enim beatusAm- nis consortio segregavit, ammonens ut effusi sangui-
brosius, cum undique Justinae Arrianae reginaeet nis domini sui et quod esl gravius innocentis peni-
regis appeteretur insidiis, in ecclesia Dei labora- lentiam ageret. Scd cum ille penitenliam declinat
vit et desudavit industria, ut per eum ad ultimum C superbus spiritu, non solum futuram sed cl presen
rectae fidei tota subderetur Italia, Gens igitur Huno- tem salutem amisit. Contra quem Theodosius pU-
rum diu inaccessis reclusa montibus [OROS],rcpen- gnavit, ct eo interfecto, Valentinianum regno res-
tina rabie percita exarsit in Gothos, eosque sparsim tituit [OROS.], peractis a conditione mnndi 5690
conturbatos ab antiquis sedibus pellit. Gothi vero, annis, qui apud Viennam anno scquenti scelere
transito Danubio fugientes, a Valente sine armorum Arbogastis comitis interfectus cst (IDAT.Ep. 60). Ei
depositione sunt suscepti [BEDAJ.Moxqueper avari- de hoc Jheronimus : e Adolescens, inquit, Valenti-
ciam Maxiroiducis fame ad rebellandum coacti, fun- nianus penepuerpost fugam, post exilia, postrecu-
duntur in Tracia, victoque Valentis exercitu simul peratum multo sanguine imperium, haut procul ab
omnia csedibus, incendiis rapinisque fuderunt [HIE- urbe fraternae 89 mortis conscia nccatus est, et ca-
RON.].Ipse imperator, suis usque ad internecionem daver exanime infamatum suspendio [BEDAJ.» Annis
cesis, cum sagitta saucius fugeret, et dolore nimio 11 Theodosius, viventibus GratianoetValcntiniano,
sepe equolaberelur, ad proximse villulse casellulam Orientem rexit, post mortem eorum 6 annis regnavit.
deportatus est [BEDAJ.QUOinscquentibus barbaris, Ipsum 9° quoque prefatus admirabilis doctor Am-
incensa dotno, sepultura caruit, eundem habens lo- brosius ab ingressu ecclesise et a communione
cum et mortis et sepulcri, a. Dom. 377. — Gratia- sacramentorum pro quibusdam excessibus prohi-
nus autem cum fratre Valentiniano regnavit annis buit; quod ita clementissimus imperator gratanti
6, a quo Theodosius eleclus in imperiiim, maximas animo suscepit ut publicam penitentiam non abor-
illas Scithicas gentes, id est Alemannos, Hunos, reret. Interfecto autem Valentiniano augustoe memo-
Golhos, magnis multisque praeliis fudit. Cujns vir- rise in annis juvenilibus, Eugenius suscepit impe-
tutem et concordiam nori ferentes Arriani, post40 rium, qui quia de repetenda ara Yictorise se sacri-
annos ecclesias, quas vi tenucrant, reliquerunt. legio miscuit, Ambrosius muncra ejus sprevit ct ab
VARLC LECTIONES
" o. e. in marg. 81r. a. 4. in marg, 8' Justina — Italia in 8*ccclesiaec. *4Quo — Iranslalus
marg.
cst in marg. *'eversissetc. 8* Unde — testantur in marg. 87 Liigduno c. e8 Hunc — amisit in marg.
"» Fr.iae c. *" Ipsum —intcrfectus in marg
NOTyE.
(58) Ambrosii epi.Mnla21 ad Valcntinianum. Sermo contra Auxcntium 11,863.
£7 CHllONICON.—LIB. I. ?;R
ecclesia eum et compliccs ejus aLjecit, neque postea /\ 21 (Gesta p. R.). Successil Innocentius Albauus,
faciem ejus vidit [IDAT.J.Qui cum suis omnibns a patre Innoccntio ; sedit a. 15, m. 2, d. 21. Obiit 5.
Theodosio est inlerfectus. Defunctusest TheoJosius Kal. Augnsti; cessavil episcopatus d. 22. Ab hoc ort!i-
Mediolani17. anno regni sui. natus mittitur ad Scottos in Christum credentes Pal-
Anno ab inc. Don>.597. Siricius papa a Petro laJius primus episcopus, anno ab inc. Do:n. 431,
40, patre Tyburtio, sedit annis 15 (Gesta p. /?.). anno imperii Theodosii junioris 8.
Hic precepit penitentibus in ullimo viaticuro non Eudoxia Tlicodosii principis uxor Ilierosolvmam
negari. Obiit 8. Kal. Mai, et ccssavil episeopalus profecta [BEDAJcateiinm, qua Petrus aposlolus a
diebus 20 (fol. 25). Cui post dies 90 successit Anas- Nerone vinctus fuit in carccre, a quodam Judueo
tasius Romanus, patre Maxirao. ILc constituil ut suscepit et Romam cum multis aliis reliquiis at!u-
quotiescunqtie evangelium recitatur, sacerdotes non lit. Theodosius anno imperii sui 27. obiit, cui eodcm
sedeant, sed stentcurvi. De hoc Jheronimus in cpis- anno Marcianus successil ", et stimpta in conjugiuin
stola ad principia ita loquitur [ HIERON.ep. 127. ] : sorore Theodosii regnat in partibus Orientis annis
« Non multum tempus in medio successit in ponti- 7 [IDAT.J.Valentinianus ct Placidia Romaemorantur,
ficatu vir insignis Anastasius.quem diu Roma habere vixque suos lines ab incursione barbarorum gcnlium
non meruit, ne orbis caput sub tali episcopo trun- " defendere et lueri pncvalent. Temporibus " Valen-
caretur; immoidcirco raptusalque translatus est, ne tiniani et Placidiae matris ejus viguit S. Germanus
simuhitam sentcntiam precibus suis fleclere cona- Autissiodorensis temporibus Zosimi et Bonefacii,
retur, » aperte insinuans raptum eum ante irrup- Celestini papae et Xisii, Hilarii Arelatensis, presi-
ti.mem Urbis factam sub Alarico [PROSPER]. Impe- denle Lugdunensi ecclcsia post Senatorem Eucherio
rabat tunc Archadius cum fratre Honorio; cujus pontilice, Ysichio Viennensi, et posl eum Claudiar.o
anno 7. facla est revelalio prothomartiris Stephani [PROSPERJ. Theodosio 13. et Valentiniano 2. consuli-
5. Kalendar. Decembr., et 11. ejus arino obiit S. bus Germanus Britanniam ivit. Gaysericus eniin rex
Martinus 3. ldus Nov. fcria 1, luna 15, anno aetatis Wandalorum Siciliam vastavit, et terras omnes ad
suae 71, episcopatus 25 (ib.). Rcgnavit Archadius jus imperii pertinentes ; ncc potuit Valenlii.-ianus
annis 15; cui Honorius successit cum Theodosio ab insectatione barbarorum terram suam defendere
minore; cujus tempore, anno ab inc. Dom. 453, (Gesta p. R.). Post Celestinum sedit RomoeXystus
610 Celestini papae anno, tertia synodus Ephesina papa Romanus, palre Xysto, o. 8, d. 14. Hic posl
200 patrum contra Nestorium regiae urbis episco- annum et menses 8 incriminatur a quolam Basso.
pum ; et peractis tricennalibus suis obiit [IDAT.],ct r| Quod audiens Valentinianus auguslus, jussit con
Theodosius cum Yalentiniano successit. Ante 4. cilium congrcgari, et facto conventu purgatur a 56
consulatus Theodosii annum Roma ab Alarico capi- episcopis, et condempnatur Bassus a synoJo, ita
tur [PROSPERJ. Anno 7. regni Theodosii Aetius dux lamen ut ultimo die ci viaticum non negaretur
utiiusque miliciae palricius appellatur, qui et Bur- inluilii** humanitatis et misericordiee [PROSPERJ.
gundiones, qui rebellabant Romanis, perdomuit /Elio et Valerio consulibus Xistuspapa ordinaiur
[IDAT.],csesis 20 milibus de eorum excrcilu, ct lolius orbispaceet consensu mirabile. Quo dcfuncto
Gotliorum qui eis auxilium proebcbant 7 milibus 40 diebus et amplius Romana ecclesia sine pastore
[JORD.].Wandalorumgensdevaginasuaehabitationis fuit, mirabili pace ct patientia presenliam diaconi
egressa Gallias invasit. Leouis cxpeclans, quein tunc Gallioe detinebanl
Posl lnnocentium Romanoeecclesiae sedit Zosi- componenlem pacem inter Etiuni et Albinum, quasi
mus Grecus, patre Ebranno, a. 3, m. 3, d. 26. ideo abductus esset, ut electi meritum et cligentium
(Gesla p. R.). Obiit 8. Kal. Jan.; c. e. d. 11 ; etpost judicium probaretur (Gesta p. /?.). Valcntiniamis
eum Bonefacius Romanus,patre Jocundio prcsbitero, autem augustus cum Placidia niatre augusta furore
a. 3, m. 8, d. 7. Obiit 8. Kal. Oct. ; c. e. d. 9. Hic commoti Bassum proscriptione condempnaverunt,
sub contentione ordinatur cum Eulalio, et fuit dis- D et oinnia prsedia facullalesque cjus ecclesiaetradi-
sensio in clero. Quamobrem Honorius imperator et dcriint. Ntitti vero divii.itatis inlra 3 menses moii-
augusla Placidia cum filio Valentiniano Bonefacium tur Bassus, cujus corpus Xystus papa cum linteami-
assenserunt esse episcopum Urbis, Eulaliura mise- minibusct aromatihus tractans ctrecondens, sepcli-
runt foras iiiCampaniam. Posl quem a. Dom. 428. vit a.l S. Petruni i;i cuhiculo parcntum ejus (fol. 25').
Celestinus Roinanus, patre Prisco, a. 8, m. 10, d. Ilujus supplicationibus Yalentinianus augustus cuin
17 [IDAT.J.Obiil 8. hlus Aprilis; c. e. d. 20. Hono- niatre Placidia mnlta ornamenta optulit ad confcs-
rius " Constantiura patriciuin apud Ravennam sionern beati Petri, et semper Romanam ecclesiam
consortem fecit imperii, qui et Placidiam uxorcm provexit et extulit.
duxit sororem ejus, ex qua genuit Yalentinianum. Anno ab inc. Dom. 445. succcssit Leo Tuscus,
Anaslasius papa obiil 5. Kalend. Mai,etcess. e. d. patre Quintiano. Sedit a. 21, m. 1, d. 28. liic
YARIJE LECTIOfSES.
" Honorius — d. 22. in marg. P!a. D. 449. in mcirg. <"Tcmpo: ibus — ivii in mr.ra " /Elio —
probaretur in marg.
5J HUCONIS ABBATIS FLAVLNIACENSIS 60
deprehendit duas hereses, ct ob ld misit ad fidelem JA principes scilicet et poutifices Arriano cceno sordcn-
principem Marcianum, etfacta collacione cum eodem tesper quos ecclesiam suam sub proefalo Constantio,
pi incipe, convocati sunt episcopi secundo regni ejus Juliano et Valente persequutionibus crescere et
anno, qui erat ab inc. Dom. 452, et factum est con- dilatari, melius ei esse quara in pace luxuriaii
cilium in urbe Calcedona, et congregati sunt 256 edocuit. Ilinc paterno affectu filiis sub verbere inge-
sacerdotes efaliorum quorum cucurrit cyrographus miscentibus, et auxilium de tribulationeposcentibus,
354, qui simul juncti fiunt 600 sacerdotes cum papoe pie uiisertus, sub Theodosio principe flagella tem-
Leonis cyrographo et Martiano augusto, et exposue • peravit, quando ejus principis virtutem non fercntes
runt fidem catholicam, et apostolicam duas naturas Arriani, ecclesias quas per quadraginta annos vi
in Chriso, Dei simul et hominis. In quo loco piis- tenucrant, reliquerunt. Quo respectu divinaepielatis
Bimus princeps una cum uxore Pulcheria deposita exhilaiatus populus christianus, dum rursus plus
regia majestate fidem suam exposuerunt ante con- scquo nocivse indulgeret quieli, et ex kabundanii
spectum sacerdotum, et eam proprio cyrographo et supcreflluenli rerum copia propensius curat cor-
exponentes, postulaverunt sanctum concilium ut pora, securitate deceptus est, et excusso a cervicibus
dirigeretur ad beatissimum papam Leonem. Ibi suis jugo timoris dominici, praeceps ferebalur ad
dampnati sunt Euthices, Ncstorius et Dioscorus ' scelera, devia quaeque sectabatur et lubrica, rectore-
heretici. Hic beatus Leo misit multas epistolas de que contempto in sordibus volutabatur luxurioe ,
fide ad Martianum, ad Leonem auguslum, ad Fla- nec timuit, distcntus saluritate ct lorpens ocio,
vianum episcopum , quae habentur in archivis inmergi cenulenta voragine borribilis et deteslaiidae
Romanae ecclesise [ADOJ. Tempore 9' Marciani ct sodoroiticaeinmundiciae. Vidit Deus et doluit, cl ad
Valentiniani Ysichius Viennensis episcopus claruit iracundiam concitalus est, exarsitut ignis ira ejus,
post Mamercum, qui rogationes instituit, et diebus quia provocavcrunt eum quondam filii sui et filioe,
Ysichii Severus presbyter de India Yiennam venit. nune autem domus irritalricis et exaspcratricis
Et Eucherius Lugdunensis clarus habetur. Saroariae. Regebat per id teinporis Ron.anam cc-
Igilur de vita et virtulibus beati patris nostri Pul- clesiam Innocentius, et per urbes Galliaect Germaniae
chronii pauca loquuluri, superiora pertractemus, ct pontifices amore Chrisli fervcntcs, fiJe, doctrina et
quam gravia quamque periculosa sacerdotis ejus miraculis praecipui, praeerant secclesiis. Perpaucse
tempora fuerint, in ejus laude ad sedificationein tamen crant quibus episcopi proeessent, lnulloe enim
audientium breviter indagemus. Utque plenius il- pastoribus vacabant (Vita Antid.). Remorum me-
Iucescat rei veritas, dicaraus ex bistoria Italorum P ,J tropolim sanctus regebat Nicasius ; Linguonum urbi
Getarum et Romanorum seu etiam Wandalorum et sanctus prseerat Desiderius; Crisopolitanam scdem
Suevorum, quitl de his temporibus recenseat anti- fide et magnanimitate cum bonorum operum exer-
quitas, quid Jheronimus in suis epislolis, quid pos- cilio sanctus adornabat Antidius, et plures eranl
tremo gentes ct regna suis attestentur periculis et alii, ex tunc et nunc luccrnae lucenlcs in domc
calamitatum miseriis. Domini. Hii igitur licet assiduis monitionibus oviis
Sub Constantino enim prineipc qui monarchiam sibi creditas suaderent i via Dei non recedere, po-
imperii soltis oplinuit et citra ullum hominum staluit pulus tamen retroactis temporiLus faciente Ariiana
lempla paganorum claudi, ccclesia Dei jaradudum perlidia sinc duce, sine leclore, absquc moderatore
optata libertate potita dilatari ccpit et crescere ; sed 97per se iiimatura potitus libertate, etsi verba Dci
dum nimis sibi aggaudet in felicitate, germen vicio- audiebat, divitiis et volnptatibus sseculi ut spinis
rum luxuriantium nimis in se neglexit extirpare. sulTocalus, fruclus bonoruin operum afferre fasti-
Arrii 90namque perfidia statum pacis ecclesiasticse diebat. Unde et iiatus Doroinus oinnem Galliam
perturbavit et ipsa perturbaticne ila graliam com- et pene totum Occidentem VVandalorum,Alanorura,
ln nionis catholicae pessumdedit, ut sub Conslanlio Suevorum, Sarmatorum ct Ilunorum tradidit gla-
Constantini filio, dum per singula scrpcret, Arria- D dio feriendam °8. Sed 99 querit hic fortasse ali-
•num se fere totus miraretur orbis. Sequuta sunt quis, unde haec orta fuerit, vel unde iioinen traxe-
pestem illam, ut niatrera, onmium genera criminuin, runt ? [ISIDOR. ET. IX, 2.] Wandelicus quoque amnis
quie ita universos propemodum infecerunt, ut pcri- est ab exlremis finibus Galliaeerumpens, juxta quam
culosiora lempora nemo viderit morlalium. Ycrtim eos habitasse et ex Wandalo fluvio sic dictum fuisse
quia Deo nusquam abest eruditionis causa, nusqr.am certissimum est. Lanius vcro fluvius est ultra Danu-
emendalionis noslrsc soiicitudo discedit, diversa di- bium ab Alano dictus, sicut ct Lemannus dictus ab
versis temporibus et causis rcmcdia providet, quibus Alcroanno. Suevi vero dicti sunt a monte Suevo qui
altcrarctur malicia». scniinaiiiim ct climinaretur ab ortu initium Germanise facit, ctijus loca incolue-
(fol. 50). Ad hoc cniro evellendum ex cadeni niassa runt; quorum fuisse ccntum pagos et centura popu-
iniquitatis, Arrianoe sevitise proeparavit tribulam, los nnilti prodiderunt. Esl autcm Ger.ua pars Ger-
VARI/E LECTIONES.
93Tempore — habetur in marg. 96Arrii — cvcllendum in marg. " moratore c. 98hic plitrima erasa.
'" luec — coufudcrunt in
margine fol. 30 ct 50'.
61 CHR0NIC0N.—LIB. I. 62
manioB.Germania vero gentes plurimas habuit fe- A est Occidens, et, ut referunt qui temporum ipsorum
rocis anirai et semper iudomiti, varias amictu l00,di- pericula conscripserunt, non fuit civitas aut castrura
scolores armis, linguis dissonas, origine vocabulo- in Gallia, quod effugerit indignationem eorum. Tur-
rum incertas, ut Tolosates, Ansivari, Quadimgi, niis enim de se factis, fluvios Padum, Rhodanum,
Marcomauni, Bruteri, Camasi, Blangiani, Tubantes, Rhentim, Ligcrim, Sennam, Garonnam et ccteros
quorum immanitas barbarie in ipsis eciam vocabulis intravere, et navali proelio terrestrique urbes in fi-
horrorem quenJam significat [OROS.]. Juxta Oro- nibus positas irrumpentes, intolerabili audacia et
sium autorem in Germania, ubi Suevi habitant, crudelitate omnia pessum dedere. Qui enim per
suut gcntes 54. Europa habet ab oriente Alaniam Rhenura ascenderunt, urbes super Rhenum positas
unde Alani; in meclio Daciam, unde Dani; ubi et 103 destruxerunt, inde ad cas supcr fluvios in Rhe-
Gahia, indeGothi; deindeGermaniam [PAUL.Diac.]. num descendentes posilas se conferentes 75 pari
Ab hac ergo populosa Gerroania, ut in Historia Ita- sorte prostraverunt. Qui vero per Rhodanum, Are-
loruin scripturo repperitur libro I, cap. l.multoe sepe latum, Nemausum, Vivariaro, Yalentiam, Diam,
gentes egressae sunt, eo quod tantos gignat populos, Gratianopolim,Viennam,LugduimmItaliaequeomnia
quantos alere vix suflicit, quae et partes Asiac et vicina contriverunt; et qui per Padum et Ligeriin et
maxime Euiopam sibi conliguam afflixerunt. Te- " Garonnam et Scnnam rcliquosque fluvios, simr.l
stantur hoc urbes erutoe per Illiricum et Galliam ; urbes et omnia situ vicina consumpserunt: et ita
Gothi enim et Wandali et Rugi et Heruli atque Tur- terra marique unoimpctu, uno tempore, sub multis
cilingi, nec non et alise feroces nationes ab ea pro- tamen regibus et ducibus universa simul confude-
dierunt, pari ctiam niodo et Winilorum 101,id est runt [PROSPER]. Archadio 10*6 et Probo consulibus
Langobardorum, gens a Germanis originem ducens, Wandali et Alani transeunt Rentim, et 2 Kal. Jan.
ab insula qtioeScandinavia dicitur adventavit. Qucri Gailiam ingressi sunt, Honorio 8 et Theodosio2 con-
eciam potest quid rerum fuerit quod tot et tantae sulibus [Oaos.J. Anno ab inc. Dom. 407, imperan-
ferocitalis genlcs in unum coaluerint, quse se invi- tibus Hoisorio et Theodosio minore, Stilicone et Au-
ccm multoties diversis csedibus populabantur. Hi- reliano consulibus, anno rcgni Honorii 14 et Thco-
storia haecnotissima est [OROS.vnj. Theodosius dosii 1, indictione quinta, de mari oceano asccn-
scnior gentes has efferas et indomitas magnis praeliis dentes, quo pyralicam exercentes vagabantur, Gal-
fuJerit, tamen post ejus obitum addila eis 10asce- lias invadunt et Pyreneum usque pcrvcniunt. Cujus
lera et proelia, insolens animse vitia. Hic curam obice ad tempus repulsre per proviucias diflundun-
infantum Arcbadii 103videlicet et Honorii, 01et di- tur, ct effcrati mentis superbia, dum siLi nullam
sciplinam palatii commiserat viris peritissimis, Ru- L gentem putant resistere, grandia quaequemoliuutur,
fino orientalis, Sliiicoui occidenlalis imperii; sed et sub rege Crosco terras omnes suaecogilant ditioni
alius sibi, alius filio suo affectans regale fastigium, sul.jicere (Cf. Vila Antidii). Rex ,0" autem corum
rem publicam turbavit. Ita post hujus necem potentissimus ct ptinceps Croscus fuit, superbia
Wandalorum comes, ut Eucherium filium suuni tuvjiitlus, opere crudelis. Clamat hoc universus pene
a puero christianorum neceni siticntero purpura Occidens, ruina ipsa urbium antiquarum, munitissi-
induerct, totius humani generis sanguinem de- marum et prrepotentum, quoequanto vicinorum sibi
didit, cura Alaricum ct cunctam Gotl.orum gcn- fluviorum propiori applaudebant opporlunitate, tan-
tem gentesque alias prefatas copiis et viribus in- to graviores et crudeliorcs illos senserunt in sua
tolerabiles Halanorum, Suevorum et Wandalorum contritioKC, ut jam ex parte impleri videretur illud
ipsoque motu impulsorum BurgunJioiium, ad ter- prophelicum : Pugnabit pro eo orbis lcrrarum contra
rendam rem publicam ultro in arma sollicitans insensatos (Sap. v, 21). Quae enim fuerant aliquan-
suscitavit, sperans quod barbarse gentes tam facile do ir.citamenta luxuriac, facta sunt eis fomenla rui-
valerent comprimi quam commoveri. Quae ubi nae, ut in quo gravius pcccaverant, in ea severit.s
llonorio nunciata sunt, commoto exercitu occisus punirentur. Ad augendam ferocitatem animi ejus
est Stilicho, occisus et Eucherius et pauci cum eis accessit et matcr impia, felle amaritudinis et rabie
satellites, lantarum molitionum auctores. Verunta- furoris viperei amaricala [FREDEG.J, dirumque virus
men occiso illo qui fuit prima causa maloruro, re- efflans et impietalis sibilos emittcns ait filio : Si le,
floruit iniquilatis seminarium. Nam ante biennium fi!i, magnificarc et nomcn tuum dilalare novamque
Romanseiriupionisqure factaest per Alaricum exci- rem volueris facere, quod alii edificaverunt, tu de-
taturo per cundem Stiliconem, gcntes prefatse Wan- strue; populosquos superaveris, inlerfice; in chrislia-
daloruui, Alanorum, Hunoium, Suevorum, Burgun- nos gladium tuum exere, ut qui faciem non viderinl
tiionum et mullarura gentium utdicimus... (fol. 50') nomcntuum timeanl. Quibus incitamentis tyrannus
Gailiocab eis siibvcrsoe,aecclesioe,urbcs exustse, po- nimio furore succensus, Rhenum apud Mogunciam
puli trucidati et usque ad internecionero delcti, fa- transiens, eandcm urbem cum populo vastavit. (Cf
cientihus peccatis inhabitautium penc totus redactus Gesla Trev. 55) Inde Trevirorum urbem aggressus,
VARI/E LECTIONES.
100amicis c. 101Winilorum corr. YVindorumc. "" eis corr. eas c. ir" Archadius corr. Archadii c.
"' ex conjectura addi.ii. 'ob Archadio— TlicoJOiio 2 coiijuiibus in marg. im Rex—punirenlur in uiuig.
03 IIUGONISABBATIS FLAYIMACENSIS 64
exlcrminium civitatis et christianoruni siciebatsan- A blica ! hottes Pannonii vastaverunl. Etenim A?sur
guinem. (Vila Antidii) Treverici vero in arenario venit cum illis. Magonciacus nobilis quondam civi-
civitatis quem munierant liberati sunt. Plures de- tas capla atque subversa, ct in accclcsia multa milia
hinc Austrasiorum civitates vallans innumerabilis hominum trucidata, Vangiones longa obsidione de-
eorum exercitus post destructas urbes et cversa ca- leti, Remorum urbs prrepotens, Ambiani, Atrebata-,
stra Mettim obsidione circumdat, rourorum firmita- cxtremique hominum Morini, Tornacus, Argento-
tem crebro pulsat ariete, sed nisi prsepedirent sce- racus translalae in Germaniam, Aquitanioe, Novcm-
lera et crimina habitatorum terrae, non timuissct pobulana 10", Lugduncnsis quoque et Narbonensis
ruinam civitas beati prothomartyris Stephani illu- provinciae; prseter paucas urbes cuncla populala
slrata sanguine, et Auctoris episcopi munita inter- sunt, quas el ipsas foris gladius, intus vaslat ti-
cessione. Eis ilaque parum proficientibus diutina raor. Non possum absque lacrimis Tolosac facero
obsidione urberaque rclinquentibus,cum duodecimo mentionem, qux ut bucusqtie non rueret, sancti
ab urbe miliario castra posuissent, murus nutu di- Exuperii merila prestitcrunt. IpsseHispanioejaraque
vino corruens Wandalis patefecit ingressum. De- perituroe contreiniscunt, recordantes irruptionis
prsedata igitur urbe et conflagrata incendio, excepto Cynibricoe,et quod alii scmcl passi sunt, ipsse scm-
sancli Stephani oratorio, egressi stint barbari, Au- I> per tiniorc patiuntur.»
ctorem cpiscopum et caplivos plurimos ducentes ; ( Vita Antidii.) Croscus ilaque Galbam Ltigdunen-
quem raox, miraculo divino perterriti.cum omnibus sium pervagans cum Arelatum obsideret, captus a
suae civitatis captivis et prseda innuraerabili abire Mario prsesideet catenis vinctus per urbcs quas va-
sinunt, satis verentes ne pro tanti viri conlumelia staverat ad improperium reduclus, post inulta tor-
celeste cos conflagraret incendium. Sic vir sanctus menta impiam vitam misero finivit olsitu. Regnavit
dum pro ovibus mori desiderat, captivitate sua autem post cum super Wandalos Frcdebaldus
captivorum solvit vincula. Interea castra illoruro, [IDAT.].Hunc Constantius patricius.quem Honorius
junctis sibi Hunis qui per Rhenum Mosam fluvium apud Ravennam consortem fecerat imperii et Placi-
descenderant, Yirdunum adveniunt, urbem obsi- diam sororcm suam ei dederat, ex qua genuit Va-
dione circumdant, in proximo colle ex adverso civi- lentinianum, ingeniose cepil et Honorio direxit; cui
tatis caslruin collocant, unde frcquentibus eruptio- successit Gundcricus [OROS.VII,40J. Wandalis ergo
nibusoppidanos pcrlurbant. Villasomnes in circuitu per Gallias dcbacchantibus, apud Briltannias Gra-
positas edax flamma consumpsit, edificia omnia tianus tyrannus creatur et occiditur, et Constanli-
ruina contrivit, nulli est indulttun retati; senes cl _, nus ex infiina mililia propler solam spem nominis
juvenes, parvos et magnos, niatres cum liberis, do- sinc raerito virtutis eligitur. Qui mox in Gallias
minos cum familia, oinnia ttilit gladius. Barhari transiens, et a barbaris incertis federibus sxpe de-
vero diutius attemptata, considerata et inspecta urbis Iusus, cum vcllet in Hyspaniam judices mittere, ct
firmitate et civium se suaque defcnJcntiuin magr.a- Pyrcnei claustris militum custodia munitis repelle-
nimitate, cum difliderent sua eam posse virtute capi, retur, Constantem filium suum ex monacho caesa-
quae cingebalur rouro indissolubili, compaclis ct rem factum cum quibusdam barbaris in foedus re-
consertis lapidibus plumbo ferroque, et jam in hoe ceptis et aJ mililiain allectis qui Honoriaci diceban-
essent ut ad alia se conferrent, urbera capiunl ct t;ir illo misit. Et interfectis illis qui Pyrenei alpes
diruunl. Croscus vero universas Galliarum urbcs privato praesidiotutabantur, his harbaris quasi p o
pervolans, alias delevit, alias concremavit, et chri- prsemio vicloriae in Palaestinis campis praedandi li-
slianse legis fautores pravis et inauditis persequutio- cenlia data, dehinc supradicti montis remola rusti-
nibus quatiens, quosdam variis protraxit penis, canorum fideli et utili custodia cura cst pcrroissa.
quosdam citato secuit ictu bipennis. Nullus enim Qui praeda imbttti et habundantia illecli, quo magis
crat in barbaris modus vcsanioe, nullus intlulgenlke scelns impunitum foret et niagis eis prsedari liceiel,
locus, sed erat sempcr aJ csedendum continua j, prodila Pyrenei custodia, claustrisque apertis, gen-
manus. tes que pcr Gallias vagabaiilur iiilroducunt et Ily-
Temporis htijiis mentionem faciens Jheronimus 107 spaniarum provinciis 10Dinraittunt, eisque ipsi ad-
in cpistola sua quam scripsit ad Agerochiam de jungunlur atque post graves rerum hominumque
monogamia, sic ail: «Presentium miseriarum pauca vastationes distributa ihidcm possessione constitc-
percurram : quorl rari huc usque residemus, non rmit, ubi multos christianorum Gundericus inlerfe-
nostri merili sed Domini est miserieordise. Innu- cit. Jheronimus de statu temporis scribens aJ He-
merabiles et ferocissimoenationes universas Gallias lvodorum (ep. 60) : « Horret, ait, aniinus teinporum
occuparunt. Quicquid inter Alpcs et Pyrcneum est, noslrorum ruinas proscqui. Yiginti et eo amplius
quod oceano Rbenoque includitur, Quadus, Wan- anui sunl, quod inter Constantinopolim et Alpes Ju-
dalus, Sarmala, Alani, Geppides, Heruli, Saxones, lias cotidie Romanus sanguis funditur. Scithiani,
Rurgundiones, Alemaimi, et, o lugenda res pu- Trachiam , Macedoniain, Thessaliam, Dardaiiiaro,
YAIil/E LECTIONES.
"T Iheronimiis - -monngamia in marg. "*
Nuvcmpopulana corr. Novcmpob-.ilanai". 1Mprovincia* corr.
P'-ovinciis c.
65 CHR0NIC0N.—LIB. I. Uf,
Daciain, Epyros, Dalmatiam cunctasque Panuonias A meniinit in ha-c verta : « Dum liaec,inqulens, agtin-
Gnihus, Sarmata, Quadus, Alanus, Huni, Wandali, tur, terribilis in Oecidente afferlur rumor, obsidcri
Marcomamii vastant, trahunt, rapiunt. Capti episco- Romam ct auro salutem civium redimi.spoliatosque
pi, interfecti presbyteri, subversse recclesioc,niarty- rursus circumdari , ut post subslantiam vitam quo-
rum effossae reliquiie » [IDAT.J. Gundericus igittir que amittcrent. > Et post pauca : « Capitur urbs
ctini aeeclesiis Dei insidias intenderet, anno regni quae cepit tolum orbem , immo fame pcriit ante-
sui 14 judicio Dci percussus interiit, cui fraler stius quam gladio , et pauci vix qui caperentur inventi
Gysiricus succedit. Hic cum Wandalis elomni eortini sunt. Ad nefandos cibos crupit esurientium rabies,
fnmilia de Hyspania ad Afliicam mare vadando 110 (t sua invicem membra laniarunt, dum mater nou
trausivit (VICT.Vit.), qnod feitur ibi duodecira railia parcil laclanti infantiae , et rccipit utero quse paulo
passus latum esse. Inventa auteni sunt Wandalorum ante effuderat. »
qui transierunt ocloginta milia fuissc. Quanta lunc Si qtiis igitur requirat, hsccdivinsc animadversio-
contra secclesiasDeiacta suntqui nosse desiderat, le-
nisjusta severitas quamobrcm in christianuni po-
gatGestaWandalicae persequutiouis. Tuncmaximaet
illa a Wandalis ct intrata ptilum sic accciisa dessevit, agnoscat quia judicia
antiqua Carthago capta Dei occulta quidein et incomprehensibilia, nunquam
est [BEDA].Tunc quoqne Augustinus doctor, cum „
civitas ejus obsideretur a Wandalis , tertio obsidio- tamen injusla. Quoeigitur nobis sinit occulta , quia
nis mensedecubuit febribus et migravit ad Dominum juxta psahnistam Judicia tua abyssus mulla : (Psal.
aano doininicaeincarnationis 450. Defuncto autem xxxv, 7) , veneremur justa. Igitur evolulis plurimis
anno sui mense Honoiicus annis ubi pax ecclesiis Dei reddila est, rarescenli-
Gyserico regni 57, 5,
successit crudelior ill >; et ei post annos 7, roenses bus bellorum tumultibus, pauci qui remanserur.l
5 Gunthamundus successit. Hic catholicos ab exilio christiani divinam ullionem juste in se exercere vi-
dentcs , el propitiationi ejus gratias agentes , exc-
revocavit; cui post annos 12 Trasamundus succcs-
s't. Iniiia ergo dolorurn fucre a tcmpore llonorii et quendis mandatis Dei promptiori subdebantur aisi-•
Theodosii mino.is , quando tut lantisque pertu.ba- mo. Et quia multae ecclesiaevacabant, episcopis qui
tionibus atlrita est Gallia , immo totus Occidens ob Lusdam gladio pcremptis, quibusdam sorle humana
insolcnliam Dei praevenlis, et in loco eorum aliis non subrogatis ,
populi peceantis , permiltentc po-
tentia ut proevaleret barbarorum saevitia, ut quse congregati in unum pauci qui remanseruntsacerdo-
consilium de magnis rebus inierunt, et quomo-
paulo ante gloriabatur de coedcmultarum gentium tes,
'sua dejectarum victoria, uno terribili, immenso et do paci catholicoeconsulerent inter se tractare ce-
horrilico barbaivrum impctu cor.culcata lierel prse- r perunt [OROS.J.Eo tempore per Constantium patri-
da hostis alqu • ludibrium. Duravitque hsec\aslitas, cium Romanis Gothisque federatis , Constanlinus
incumbenlibus ecclesioecatholic;c VVandalisArriana caesar interlicitur Arelato , filius ejus ex monacho
annis 100 a Honorii et c:esar Yienna. Post quos Jovinus et Sebastianus pa-
pravitate foedalis, tempore
Theodosii minoris usque ad tempora Justini impe- ri temeritate rem publicam deinvadenles, pari sorte
ratoris , qui Anastasio successit, a tcinpore scilicct perie-rur.l.
Gunderici regis Arriani usque ad Chilpericum re- Virdunensis (fol. 51) itaque ecclesia tunc tempo-
gein eorum, qui et Gylimer diclus cst, in quo de- lis lot sibi adversis succedentibus pastore viduata ,
fecil regnuin ipsorum. Sed ncc Roma immunis fuit longo rerum infortunio pressa et oppressa jacebat ,
ab hac et simili vastalione [Oros. vn, 59J. Alaricus ct pontificem, longo jam tempore destituta ecelesioe
enim Gothorum rex, Athanarici succcssor, Roniam cathedra, pia sedulitate requirebat. Et nierito. Pcr
irenientem obsedit, turhavit, irrupil, anno ab Urbe trecenlos enim quadraginla et eo ainplius '" annos,
condita 1164,ab inc. Doin. 412, el, cum ubique tse- ab obitu scilicet beati Sanctini usque ad tempus il-
des ageretur, onn.ibus iiidulluni est qui ad aposto- Iud , tres tantummodo cpiscopos in ca urbe fuisse ,
loruin liroina confugerunt. Accidit quoque ut beatus n Maurum videlicet, Salvinum et Aralorem, priorum
lnnocentius cjusdem urbis episcopus , tunqitam ju- patrum (59) signavit antiquitas. Utrum ibi plurio-
sttis Lolh subtractus a Sodomis , apud Ravennam ros episcopi fuerinl, quorum nomina et actus obli
positus, peccatoris populi non videret excidium vio dcleverit vel scriptorum raritas neglexeril, aut
(ep. 127). De hoc Jherouimus in cpistola ad Princi- etiam fervor persequutionis episcopos substituere
piam de vita Ma ccllse, cum fecisset mentionem he- vetuerit, nos ignoiamus , quia nec uspiam inveniio
reticse vesaniae adversum ecciesiam catholicam in- valuimus; maxime cum etiam horum trium sanclo-
lantum furcntis, ut nec sibi nec alicui honorura par- rum pracfatorum corpora 112quonam sepulta fuis-
ceret, in p.ocessti epistolaehujus quoque irruptionis sent, vel quo fine ad Dominum migrassent, juniores
VARI/E LECTIONES.
110nadando corr. vaJando c. 1U Fucrat initio : et 3 annos usque ad hunc prxsentem de quo loquitur
ani:u:n. Quibus verbis prwter annos usque ad lilura delelis eadcm manu et eodem atramentq superscripta
su:tt ea quw in texiu posuimus. l12 Nomina corr. corpora cod.
NOT/E.
(39; Bercarii scilicet in Gestis cpiscoporum Virdunensium.
67 HUG0N1S ABBATIS FLAVINIACENSIS 68
ct moderni hodieque nescirent, nisi beato Agerico, i\ noratur. Neque hoc diccntcs aequalcs profitcmur
qui post longa tcmpora , videlicet post successiones confessores martyribus , quorum constantia Christi
quinque pontificum, ipse sextus eis successerat, cst iii sua passione sequuta vestigia; sed tunc in pri-
tam preciosa simbola revelatione nocturna per an- mordio nascentis ecclesiaecum sevitia furenlis ad-
gelorum officium dignatio declarasset divina. Narra- vcrsarii multos nobis facerct veritatis martyres ,
verunt autem de bcato Mauro "' posteris , illi qui perrari inveuiebantur ecclesiarum magistri et do-
interfuere translalioni quoe a bealo Agerico tunc ctores. Nunc quia jam in mundo viget christianita-
temporis facta est, et poslcriores scriptis ad nostram tis titulus, et pace ccclesiaeDei reddita hostium ad-
usque notitiam transmiserunt, beatum Maurum di- versantium contrilusest impetus , sacerdolumque
versis suppliciorum generibus affectum veritati te- puritate innocentis vitae Domino adherentium diu-
stimonium perhibuisse, et pro fide Christi martirio turnitate pacis crevit numerositas, adeo ut plures
occubuisse, sicut et ipsi in defuncto videre, et nec- ecclesiaequae multorum pontificum beatorum irra-
dum soluto corpore sancti piis osculis dulcia vulne- diantur titulo , vix unius martyris fulcianlur patro-
ra contrectavere. Sed fortasse dicat aliquis : Quare cinio : fit ut quidam e vulgo quod habent quasi fa-
ergo beatus Agericus et temporis illius fideles me- " stidiant, quod non habent desidcrent, et martyrcs
moriam illius sub nomine et honore martyris ccle- ' orani quidem honore dignos judicent, ut:justum est,
brari non instituerant, quse hodieque sub nomiue sacerdotes vero Domini quos habent patronos , mi-
confessoris veneratur? Quisquis ista obponit, res- nori cultu venerentur et honorent. Quorum animas
pondeat ct ipse : Quare beatus Gregorius papa Ro- ctsi gladius perseculoris non abstulit, palmam ta-
manus, memoriam praedecessorum suorum pontifi- men non amisere martyrii, dum carnis illecebras et
cum Romanorum martyrio coronatorum in ecclesia hostis invisibilis machinamenta, fidci, spei et carita-
sicut hodieque canitur institucns, nobililavit cos no- lis invictae superavere constanlia. Sed docendus est
mine confessorum et non potius martyrum , quos populus , non sequendus. Ilonorentur martyres i.t
utique scimus pro Christo gravissimis tormentis af- nobilissimi divini praelii bellatores et christiani no-
flictos ,u praemia vitae sanguine redemisse? Nospro rninis propugnatores , honorentur et confessores ut
modulo ingenioli id respondemus : Quia tantae tunc (idelium animarum rcctores et doctores , et eorum
in ecclesia erat gloriae , quemlibet doclorum in ver- singulis in locis propensius honoretur saeerdotium,
bo doctrinae desudare et sibi commissis verbo et fa- per quos salutis sumpsimus cxordium. Verum de
cto invigilare populosquc erroneos et absque domi- his isla sufficiant. Nunc quid de beato Pulchronio ,
no vero ad viam veritatis convertere el talibus ofii- , quem Virdunensis civitas eo tempore meruit hahere
ciis mercari gaudia vitae , quantse ad ictum securis ~"rcctorem, in scripturis inveneiimus vcl fidelium ve-
vel imminentis gladii caput inclinare collumque ex- raci relatu didicerimus , Christi domini protegcntis
tendere; cum ad martyrii gloriara capessendam qui- et edocentis nos adjulorio brevis et lucida prosequa-
libet de populo, cujus cor Dominus illustrando prae- tur oratio 116.
parasset, quiret sufficere, ad proscindenda vero vo- Igitur (40) imperantibus (fol. 26.) Ilonorio etTheo-
mere verbi corda incredulorum et eroganda semina dosio juniore, qui Valentinianum , Constantii ct
divinorum dogmatum, ad cxerendas varietatcs am- Placidiae filium , consortcm imperii fccit 117,natus
monitionum digne et discrete pro qualitatc et capa- est in urbe Trecassina beatus Pulchronius christia-
citate "° audientium, in tam rara christianitate per- nis parenlibus ex familia aecclesiae. Nativitalis vero
pauci invenirentur quibus committi posset sacerdo- cjus primordia coelestibus auspiciis diyina insignivit
lale officium. Quid enim tercius a Petro Clcmcns ? clemenlia. Revelatum est enim parentibus
ejus ante
nonne maris gurgilibus inmersus complevit marty- longa coneeptionis ipsius tempora ,
quod talem ba-
rium ? Quid Marcellus? nonne in domo Lucinae ma- biluri essent filium qui esset sanctae Dei ecclesise
trome quam Deo dicavcrat, stratis plancis ad ani- lttcerna lucens ante Dominum et in
, tempore opor-
malia calabuli publici ibidem ad eorum custoJiam tuno lieret iracundiae Dei reconciliatio et furoris
0
deputalus vitam finivit? Quse major nominis chri- ejus placatio. Erant autera parentes ejus religiosi et
stiani injuria , qtiam Dei summum sacerdotem et gratia inter suos
nominatissimi, fide pleni, elemosi-
ecclesiaesanctae rcctorem mutorum animalium dici nis dediti, domus suse curam
habcntes , familiam
vcl esse custodem? Itaquc hi, ut taceamus intcrim pie justeque
regcntcs , in mandatis et justilicationi-
de pluribus, per martyrii coronam ad aetern.iin per- bus Dei incedentes
, pauperum et peregrinormn of-
vencre fclicitatem; et tamcn cum corum memoria in ficiosi susceptores , ccclcsiarum
studiosi amatorcs ,
missoe celebritate recolitur, sacerdotii dignitas bo- quibus merito.quantum ad humanum
modum, pra>
YARI/E LECTiONES.
"» De b. M. in
marg. ,14 Affectos corr. afllictos cod. "» Et cap. superscr. "6 In mara adscrihitnr
Verte qualtuor folia retro ct lege, quibus verbis remittimur ad folia 26. 27. 28. 29 anw vosica IhmL',.
inserta sunt inter folia 25 et 50. ,17 Fecerunt corr. fecit c. q p stca ab llunone
NOTiE.
(40) Scquentia excepit auctorcx Vita S. Pulchronii jam dcperdita.
09 CHRONTCON.— LIB. I. 70
etuum sit ut tantum ac talem haberent lilium. .\ pielale laudabilis, patientia mirabilis, sapicntia co.n-
Natus igitur puer sacramentis ccelestibus inicia- spicuus, caritatc diffusus, spe longanimis, fide proe-
lus est, et in bapiismate Pulchronius nominatus est dicabilis, gravitale venerabilis, per zelum justieioe
sivePolicronius. Odignum prrcsagiumnominis, quod erga dclinquentes ercctus, per compassionem pioxi-
si in Greco resolverc vclis , interpretatum 118sonat mus, in adversis patientissimus, in prospcris cautus,
civitas tcmporis. Et quid hoc signatur vocabulo, nisi in quo omnis laus secure canitur. Hic in saeculo "°
quod puer hic sanctus hoc csset fulurus in opere annis 7 cumuxore sua Piminiola, sancti Ilylarii Are-
quod signabatur cx nomine? Nam si referas ad lem- latensis archicpiscopi sorore, convcrsalus, Lirinense
pus vitaeejus, cum bclla cuncta perderent, civitas ccenobium expeliit, unde raptus ad pontificium, ean-
teroporis illius factus est, cum ad tuitionem et mu- dem gravitalcm morum.eandemhumilitatisetvilitatis
nimenlum omnium Deo adherere volentium praede- sectabatur conlinentiam, locato sibi in prospectu ur-
stinatus est; civitas temporis factus est, cum ad bis m monasterio, ubi cum his qui secum aderant
colligendasct conscrvandascredentium animas pon- divinis intendebat theoriis. Iluic beatus Pulchronius
tifex coiistilutus csl. Consideremus lamen et altiori inmonasterio erudiendus a parentibus traditus, ma-
mysterio vim vocabuli hujus. Cttm enim habuit di- gistri cepit imitator existere, et quse eum facere vi-
rectos pedes ad evangelizandam paccm, ct dum sta- debat ad eadem se modis quibus poterat informare.
rct pede immoto in atriis Hierusalem, quse oedifica- Erat ei in vultu alacrilas, in sermone gravitas, in
tur ut civilas, civitas civitalis teraporis oetcrnifactus obediendo sagacitas, in obsequendo humilitas, in dc-
cst,quiactparticipatioejus inidipsum est,ubiascen- ferendo sedulitas, verecundia in vultu, reverentia in
dcrunt tribusDominiadconfitendum nomini Domini. incessu, dulcedo in voce, constantia in actione. Di-
Ergo et civitas temporis est etiam civitas civitatis ligebatur ab omnihus, laudabatur a cunctis, honoraba-
temporis non transitorii sed eterni, civitatis itaque tur ab universis. Quem si quis essel qui non amarel,
non quse sedificatur lapidibus insensibilihus sed vi- se potius illura non amando improbarct. Erat •" ci
vis; in qua lapis qui ab edificantibus reprobatus est quoque studium timorem Dei habere, scniores vene-
angularis missus est, qui abscisus est de monte sine rari, castitatem tueri, humilitatem non aspernari,
manibus praecidenliumel implevit universum orbem verecundiam diligere et clementiam, quaesunt orna-
terrarum. Intueamur itaque edificacionem hujus ci- menta minori setati. Erudiebatur jam tunc profecto
vitatis temporis, et ut digne videre mereamur, edi- d.vinilatis oceulto judicio, ne quid deessct apostolico
ficatorem ejus Spiritum sanctum invocemus, ut po- pontifici mox futuro. Eratquippc ex mundis anima-
nat verbum in ore nostro et in corde nostro, quali- .. libus, illis scilicet qui et ruroinarc norunt cl verbum
nus sit os nostrum in corde noslro, ut digna loqui Dei ad memoriaro revocare, quique etiara divinis sa-
voleamus.» crificiis et altaribus apti sunt. Circunicidebat in se
Ablactatus igitur est, ct decursa balbutientis in- omne, quidquid illud est, quod neque cibis neque
fantise hcbdomada litteris traditus, prima eorum sacrificiis aptum est, quod humanae naturae vicio in
temptabat addisccre rudimenta. Quarura elemenlis homine operitur ct tegitur. Armabatur ad patientiam
brevi datis memorise, festinabat jam ad altiora con- mortis, ct prima cjus actas jam mcditabatur marty-
scendere. Datus igilurvacationi sapientiae, hauriebat rium. Attenuabat corpus tenerum jejuniis, et fre-
fontes doctrinae, tardus eloquio, licctclarus ingcnio, quenti inedia incendia carnis cdomabat, sciens quoj
quum 11SnOnqui multoeeloquentioe vel etiam multae non indigeret flanima copiosiore materia, nec inso-
cst sapientiae,quia eloquentiae aura parum quidcm lcnsbestia abuiidantioribuscibis, ut insolentiorfieret,
auditura mulcendo delectat, •simul vero ut desinit cum sufliceret corpori malicia sua. Legebat assidue,
sonus loquentis, et profectus desinit audicntis. Ideo psallebat frequcnter, ut semper eum invcnirct dia-
eliam puer strenuus ad perfectiora totis tendens vi- bolus occupatum, qui ociosos appetit, occupalos
ribus, illi studebat sapientiae,non quse in verbis vo- rcfugit. Si quid vcro hostis aslutia subrcpsissct ado-
lat, sed quse in virtutibus constat. Intellcctus enim D lesccntulo, requirebat baptismum lacrimarum ; ibi
bonus est omnibus qui faciunt eum, non qui loquun- sine dubio igni baptizabatur. 0 adolescentulum se-
tur et praedicanteum. nibus praeferendum! 0 discipulum cujtis imitatores
(fol. 26'.) Jam vero puericise annis ad sirailitudi- ipsi desiderabant fieri sacerdotes! Lsetabalur beatus
nem patriarchae Jacob domi sirapliciter exactis, cum Lupus de profectu discipuli, gaudcbant el parentcs
jam ingrederclur nutantis adolescentiaebkium, po- de induslria et proposito filii, quod esscl perspicax in
situs in conversacionescolari, non vel oclalis vel co- scripturis, rationabilis in fide, cursum suum ad sta-
acqualium illecebris cedens prodidit pudicitiam, sed tutaslineasmandatorum Dei rcfrocnanscttemperans,
tainquam sibi a Domiuocoramissum servavit inte- ct, quod gravissimum cst in illa octatc, neque ;:d
grum siguaculum castitatis (Vila Lupi.). Erat tunc dextram neqiic ad sinislrain declinans, sed via regia
temporis in eadem urbe Trecorum beatus Lupus, fortiter incedcns.
rooitim probitate celebris, sanctitatis dote insignis, (Vita Lupi p. 81.) Erant autem ejus condiscipuli
SWWJE.LECTIONES.
118lnterpretatam c. "' quam corr. quura c. "° Ili. . . inscla c. 1!1 orhis corr. urbis c. '" Erat
— aelati in marq.
7l LUGONIS ABBATIS FLAVINIACENSIS 72
sub institutionc praefati patris Severus, postea Tre- A perextendens, desiderabat Christo carnis mortiflca-
virormn sanctus episcoptis, Albinus quoque Catha- tione consepeliri, ut mereretur per ipsum ad gloriam
launensis, et sanctus Emilianus, sanctus quoque Patrisin virlute Spirilus per bonorum exercitia ope-
Aventinus, postea Trecorum episcopus, cum aliis rum conresuscitari. Sic in carne vivens non secun-
quam pluribus; qui omnes gratia Dei innumeris cla- dum carnem militabat, praecavens et observans ut
ruere miraculis, ul ex meritis discipulorum daretur neque peccando, neque positus in suspicione pec-
intelligi quant;e sanctilatis magister eorum fuerit cati, fieret offendiculura fratribus aut scandalum
qui tales in via Dei'" discipulos informaverit (fol. (fol. 27'). lntellexerat enim ex evangelio, quam gra-
27). Beata nimium et Domino nostro grata societas, vis sit a Domir.o scandalizanti unum ex minimis
in qua eratvidere tranrjuillitatesanimorum.mansue- constituta animadversio. Erat in corde ejus Dxa illa
tudinis studiuro, moderationis gratiam, honestatis Domini sententia : Qui se humiliat, exallabilur (Luc.
curam, el coiisideracionem dccoris, inter quas vir- xiv, 11), unde ct huiniliari studebat in terris, ut a
ttttes prnna sibi fundamentum in eis verecundia po- Dominoexaltari mereretur in coelis. Sed nec potuit
suerat! Sed quia ut aequalium cohabitatio dulcior, ita abscondi lucerna delitescens sub niodio, verum ad
et scnum tutior est, beati viri Lupi individui ad- effugandas errorum tenebras atquc ad illuminatio-
'
hereLar.t coi.tubernio, qui niagisterioquoJaro et do- nem multorum imposita est candelabro. Cum enim
ctrina vitaecolorabat mores adolescentum, et velut placuit ei qui electos ad eternitatem vocat, vocatos
murice probilalis inficiebal. Quod quidem maxima justificat, justificatos remunerat, ut exallaret ser-
vir Deo plenus adimplebat gralia, ut videret alacri- vtim suum habentem fiduciam in se, inspiravit cordi
bus illos animis m patris institula sequi, quos nec beati antistitis Lupi ut, ad solatium laboris et mini-
ab incepto gravioris propositi deterrebat rigor, cum sterii sui,ad ordinem eum promoveret sacerdotii.
«uvenilis alacritas ad ea seroper convertatur studia Electus itaque communi voto et laude cleri et populi,
qusearbitratur plausibiliora. Inter hos itaque con- presbiterii honorem accepit et raoribus adornavit.
li ibules '" suos beatus Pulchronius ineritorum ra- Erat namque potens in verbo et doctriua, et pote-
diabat lampad.'. Honestatis fulgebat decore, omnimo- state ipsa cum apostolo ulebatur in edificationem,
dis satagcns tit de se unusquisque et raaxime vir non in destructionem, ut edificarentur correcti pec-
optimus bon i sentirct, quapropter et omnibus bonis catores ad pcenitentiam, quibus jam videbatur im-
debitam exhibebat reverentiam. Cavebatmotus animi minere destructio per culpam. Orabat pro peccatis
juvenilis, sc ipsura observans et circumspiciens, et populi, et, cum nullum lscderet, omnibus prodesse
prorumpentes in se appetitus quadam vi animi co- r cupiebat; scienssacerdolis vel ministri esse prodesse
hcrccns atquc refrrenans, ne appetitus rationem vel si fieri potest omnibus, obesse nemini.#Implebatur
proeciirrerel vel desercrct, ne prsecurrendo perlurba- jam in eo illa nominis sui ethimologia; et quod prae-
ret eam alque excluderet, et dcserendo destitueret. nntUiatum erat ex nomine, sonabat jam in actione.
Et ita singularumactionum modos servans, ordineni Civitas enim erat temporis ulique gravissimi et pe-
quoque et constantiam diclorum suorum et operura riculosissimi, in quo prseliorum fremitibus totus fere
moJerationemque custodiens, decoro illi intendebat quatiebatur orbis. Erat et refugium pauperum, tutor
quod gcnerale essc et specialc attestaturmoralis do- orphanorum, defensor viduarum et pupillorum, op-
ctor Ambrosius in libro de- Officiis, ita inquiens : pressorura consolator, et omnium ad se confugien-
« Est decorum, ait, quod prsceminet; cujus divisio tiura pitssimus susceptor ct auxiliator. 0 civitas in-
gemina est. Nara est dccorum qnasi generale, quod expugnabilis, protectio incomparabilis, defensio in-
pcr universilatem funditur honestatis, et quasi in vincibilis, sedes divini propiciatorium altissimi, in
toto spectatur corpore. Esl etiam speciale, quod in qua regnat sapientia et dictat leges justitia, quam
aliqua corporis eminet parte. Generale est, si quis fortitudo inhabitat, regit prudentia, disponit tem-
universitatem honestatis in omni actu suo habeat pcrantia, in qua fulget Dei imago, quse viciorum
concinentem, ut sibi omnis vita ejus consentiat nec U iinagines obliterat! Suscipe et nos humillimos dile-
in ulla re discrepet. Speciale vei'0 est, si aliquem ctores tuos et in defensione tua protege.
actum ,u in suishabet virltiiibus m praeeminentem.» Cum igitur tanlis bonorum operum praeconiis
His igitur virlutum insigniis ornabatur adolescens beatus efierretur Pulchronius, fieretque jam in pro-
spectabilis. Provexerat quoque eum morum spccio- patulo omnibus sanctimonia ejus, ad pontificatum
sitas, et ecclesiastico mancipatum oflicio ordinisque petebatur Virdunensis urbis, quse, ut diximus, tau-
divini ampliatum ministerio divina sublimare para- tis erat attrita calamitatiLus, gravata malis, ut per-
bat pielas. Cum vero jam emensa adolescentise se- pauci in ea invenirentur qui riivinis deservirtiU
mita in robur emigrasset virile, Dei cepit jam fer- cultibus. Causas calamitatis supra exposuimus.
ventior servitus insudare, et in dies robustior de Verum cum id ab eo optineri non posset ut volis
virtute in virtutem proficere, et ea quae retro sunt petcntium darel assensum, ad beatum Lupura civium
obliviseens, in ea quoque quae in antea sunt se su- qui erant residui spes tota convertitur, et ut subve-
VAUI/E LECTIONES.
'•" Domini corr. Dsi c. m alacres illorum animos corr. nt in textu. "*
ribu c. iae aliquam virtutcm corr. aliquem actum c. "' actibus corr. virtutibuscontubernales
c.
suvrascnvo
"''
73 CIIRONICON.—LIB.I. 74
niaimiserac civilali, 'am fcre dcsolalse, jam deslitu-. \ menioria, vigeLat tamen aJhtic Arrianae iniquitatis
tse, lacrimosis ingeminatur questibus. Accessit et seininarium. Flebat vir bcatissinius peccata populi,
vlcinorum sacerdotum supplicatio suspirantium et prsedicabat curationem, suadcbat penitentise com-
jam sibi applaudentium de futuri collegse solatio. punctionem, ut resipisccntes converterentur ad Do-
Nec poterat vir sanctissimus tantis consacerdotum minum, quam bonus est, et in seculum miscricor-
et plebis devotserenili peticionibus, cum sciret Do- dia ejus. Docebat cum apostolo fornicacioneui fu-
minicum esse preceptum : Diliges proximum luum gere, quoniam qui fornicatur in corpus suumpcccat,
sicnt te ipsum (Luc. x, 27), etquod jubetur fidclis et quia in corporc sulidito peccatis non habiiat sa-
anima non sua quoerere, sed quse Jhesu Chrisli pientia. Ncc poterat inanis essc et sine fruclu tanti
sunt. (fol. 28.) Cessit itaque, et devotum discipuluin predicatoris assertio, quin immo sensit urbs Virdu-
devotis civibus assignavit pastorem el episcopum. nica, et usque in hodiernum diein agnosc.t, quar.tum
Diem illam sanctorum gaudiorum celebritate so- sibi prestitum fucrit in tali pontilice, cujus vila
lempnem, piorum animorum alacritale jocundam, populi crat firmamentum, cujus doclrina mcdica-
beati viri electione et promotione celebri beatifica- menlum crat animarum, correptio morum, eradt-
taro, Virdunensis amplexata esl ecclesia, et usque cacio viciorum.
in hodiernum diem assidua diei illius seutit benefi- B (fol. 28'.) Inter hsec itaquc pia divini famulatus
cia. GauJet celum et exultat terra, quia in hoc con- exercitia ccpit servum suumDeus mundo multis
currit divinse dispensationis omne mysterium, ut manifeslarc miraculis, ut agnosceretur ab omnibus
qui hacleiius fuerant vasa iniquitatis ad interitura, quod grata esset spiritubus angelicis convcrsalio
conversi ad penitenliam per beatura virum fierent cjtis. Csecis namque visum, claudis gressum, surdis
vasa justitise in sanclificationem. Consecratus c;go p.acstabat auditum, et omnia corporum incomraoda
in pontilicein mira omnium devolione et gra- vcrbi virtute fugabat. (Yita Lupi, p. 70.) Supcr
tia, studuit pietatis augere opera, qui pontifi- daemoncs quoque tantam consequutus erat a Do-
cali auctus erat infula. Suscepit nomen et habilum mino potestatem, et, ut legitur in Vila beatissimi
sacerdotis, sludebat et Dei summi esse sacerdos et Lupi, tanta in eo vigebat gratia curationum, ut solo
sacrificium.Exibebat enim se ipsum hostiam vivam, jussu doemonesab obscssis fugaret corporibus, et atl
sanctam, placentem Deo, immolans ei sacrificium primum vocis ejus imperium oranis eorum tene-
laudis ct spiritum contribulatum, quoJ solum sa- hrosa potestas evanesceret, et vigor omnibus mem-
crificium,ceterisomnibus abjcclis et despectis, Dcus bris refunderetur. Testatur hoc et alius quidam prae-
expetit. StuJebat etiam profectus sui exemplo invi- fati beati Lupi scriplo virtutes replicans et discipu-
lare ct illicere cetcros ad virlutem prsecipueper hu- lorum ejus mcmoriam faciens, qui hujus quoque
mililalis a Deo nobis traditam formam. Assueverat bcali patris nostri meminit in hrcc verba : (Vita
quoque longa et assidua meditatione sursum sem- Lupi,T>.81-) «Horum, inquit, unus fuit sanetusPo-
per respicere et carnis materiam dcprimere, frenis lochronius, urbis Clavorum episcopus, cujus vitam
arclioribus sublevarc. Sciebat speciale esse officium sanclitate plenam, muncre virtutum insignem, mi-
saccrdotis mediatorcm populi eflici apud Deum, raculorum patratio oslendit, quibus claruit plus
idco et praeosse recusaverat illis quibus se purga- quam credibile sit. »Nam miseris, quos dira vexa-
:iorem esse scire mettiebat. Yersa autem erat ttinc bat condicio furoris, ut astringcrentur ferreis hoini-
in amaritudinem vitis quondam l;cta palmitibus, num catenis, precibus suis impetrabat a Domino
vilis tota fructifera, et diadema dccoris et corona rcmissioncm furo. is, ut solo ejus jussu ct daemones
glorialiouis in confusionem et ignominiam, quia pellercntur cum armis suis virulentis, et larvarum
Arriana fece totus jam penc sordebat Occidcns, lemurumque carerent fantasiis. Nec solum in tali-
qu;e m ubicumque incubuil foedasemper criminum bus, sed et in diversis fulsit horum similibus, quse
vestigia habuit. Et licet Gallia Belgica fidem Petri libellus de vita ejus scriptus plenius elucidat scire
12J
seinper imilata, piofanasvocumriovitates et scisnia- rj volentibus. Haec sunt sanctitatis beati viri tesli-
tum errores orruerit, viciis lamen, quae quietc et raonia, quoe ubiqueet tunc in vita sua et nunc post
ocio aluiitur, tunc nimium frsena laxavcrat. Redar- obitum ojus celebrat, veneratur et preedicat sancta
gtiebat vero erranles pius pastor lenitate etmansue- Dei ccclesia. 0 virum omni laude dignissimum,
tuJine palris, severilate et auctoritate pontificis, omni uevotionis amore colendum ! 0 Spiritus sancti
sciens Hcli profiliorum iniquitate dampnatum, quod templum dignum, jejuniis sobrium, vigiliis cautum,
minus severa animadversione delinqucnles cos cor- oraConibus mundatum, castitate cluentissimum ! 0
ripuerat. Querebatetiam cum Ihcrcmia(ix, 1) aquam civitatcm munilam adversus insidias diaboli, san-
capiti suo ct oculis suis fontero lacrimarum, ul di- ctuarium Dei, propiciatorium coalestis oraculi, tur-
gne posset deflere maliciam corum qui peccaverant rim David quoe edificala est cum propugnaculis, in
et non egerant penilentiam ab immuridiciis ct ini- qua milia clypeoruin dependent omnis armatura
quitatibus. In ipsis enim reliquiis captivitatis ct dc- forlium ! Non sunt in ea '.oca humenlia, nulla ibi ca-
structionis Wandalicse cum esset adhuc recens ejus Janii umbra, in qt:a accubet draconis mollicies ve-
VARI/E LECTIONES.
128Qax — laxaverat tn mcircj. la9 Hsec— ecclesia in marg.
PATROL CLIV. 3
73 IIUGONISABBATISFLAVINIACENSIS 76
ternosa. 0 virginitaiis doinicilitim, pietalis sacra- A sus cjus gravis crat, motus purusct simplex.gr-sins
rium! Talis niniirum minister decebat sanctam qui non dedeceret, visus pudicus ct pius, serniu
Domini matrem, talis ponlifex sanctam ejus digne mitis ct placidus, benivolcntiseet grali;c plenus tle
adornabat aecclesiam, regebat familiam, et in tcm- doctrinafidei,demagisleriovitoe,dedisciplinamonim,
pore erogabat conservis Dominicitritici raensuram. deconfessione pecealorum,deconfusione iniquoruni»
Quem merito Yirdunensis ecclesiae fatemur aposto- de gloria vitaeaeternae,de spe retribulionis seternsc.
lum, sic tamen primo pastori nostro beato Sanctino Quanto autem decore Dei templa adornavcrit,
jiraerogativamhonoris debiti non minuamus. Agrum cum ejus hoc semper sluditim fuerit tit aula D. i
naraque Dominicum sanctus Sanctinus digne exco- congruo omatu niteret, ex ipso cultu mentis cjus,
luit, nullo adhuc maligni cultorisaralro maculatum, ubi sedem sibi sapienlia locaverat, advcrlere possu-
ncc prseventionepessimi seniinis occupatum,et viam mus. Neque enim tantum ncc in ccclesia locum
inusitatani et rudem nullisque anlea vestigiis pro- optinuissel, nisi eam dum advixit competenti nitore
culcatam assiduitate commeandi fccit attritam et adornasset. Filiorum cura propensior ei erat, ut
levigatam. Verum cum postea agrum ipsum lum ambularentin sanctilatc cortlisct justitia.ut penilcn -
persecutionis violentia, tumcolonorum penuria urti- tiam de pcccatis agerent et de futuris se custodirent,
cae et vcpres cooperuissent, ct super semen (idei et B utdigneDeoplacerentetinnocentiaevias gradeienttir,
veritatis inimicus homo scminasset zizania, id est ut spe ad superna erigerentur. Clericos ut membra
raalam doctrinam et pervcrsa dogniata, beato Polo- sua diligcbat, etvitae eis pabula nein via deficerent,
chronio quodammododuplicatus cst labor, cui prius tendendo ad Christum devotus adminislrabat; r.rga
conceptas corde (fol. 29) malicioeformas necesse omnes misericors, erga omncs fraterno distentus
fuit extrudere et exturbarc et noxia quoequeevcllere affectu; talis circa discipulos, velut nutrix fovcat
et eradicare, tum deinde semen rectse fideidenuo parvulos suos. Defcrebanlur aulem ad cum cx di
sulcis raentium credere, ct quasi nil esset factum versis mundi parlibus claudi, caeei,aridi, lunalici ct
totum a principio renovare. Quam multaeenim fue- quotquot opprcssi tenebantur multimodo morborm»
raut species depravationis, tam multas oportuit esse genere, qiiorum sicut et spccics discernere perdilU-
et restitutionis. Sed hortim omniuin scientia et di- cile est, ita etiam nomina scire; quorum turba in-
sciplina ab ipso et scicntise Domino tradita cst, a numerabilis diehus ac noctibus excubabat ante do-
quo ad aniraarum instituendarum curam ante sccu- mtim episcopi, qttos omnes precibus ejus curabat
laria tempora proeelectusest. Et hoc dicentcs beati medica maiitts Dei. Disccdebant alii sanati, alii ve-
patris Sanctini debiti honoris ct devotionis auctori- niebant sanandi. Eorum autem qui vexabantur a spi-
tatem non minuimus, quin potius ampliamtts, cui C ritibus immundis, quorum quam plures adduceban-
aj cumulum dcvotionis et lauclis hoc prsestitumsit, tur vulgante fama sanclitatis ejus insignia, dolen-
ut talis ei successor accederet, qui ab integritate dum erat videre oculos crucntos, dentes frendentes,
fidei ejus non discreparet, et doctrinae praedicatio- collum intortum, linguam alicna loqucntera, manus
nisque ejus non segnis exequutor existeret. Ample- catenis vinctas (fol. 29'), labia tremula, vocemmul-
ctimur cnim eum totis medullis ossium, ut decet tiplicero, intus hostem soevientem, foris miseruro
patrem et karissimum dominum, per quem hoc opii- suimet impotentem. Quaetamen rabies ad unum viri
nere ineruimus, ut talis nobis datus sit pontifex, Dei impcrium dicto citius abscedebat, etuno eodem-
qui potest et animabus mcderi et corporibus. Ad que momento salus accedebat indulla. Beatum di-
ejus eniin gloriam spectat quod Virduncnsis eccle- cebant omnes populum tanti pontificis regimiue
sia in fidesancta fructilicat. Gratia namque ecclesise protectum, et plebcs urbium vicinarum de sociis
laus doctoris est. Iloiioramus etiam non verbo tan- sancti viri, de discipulis scilicet beati Lupi, sihi
tum sed affectibus cordium bealum Pulchroniuin, praeoptabantdaricpiscopum. Trevirensis autem me-
quia el ut digne honorctur a nobis dignius ipse tropolis cum non baberet ponlificem, sanctum sus-
promeruit, qui clavum navis ecclesiasticre,quara " cepit Severum, cximisesanctitatis virum, verbo rt
peccatorum sordibus sentinosain purgavil, inter doctrina clarissimum, qui curo bcatoGermano Au-
mundana pericula fortiter rexit, et nunc usque re- tissiodorensi, quia heatus Lupus senio excusahatur,
gereprecibus et auxilio uondestitit, necDeo propicio missus cst Brittannicam insulam secundo a Pela-
desinet. Sed jam ad narrationis ordinem rcdcamus. giana heresi vcrbi virtute rcvocare. Cathalaunensis
vero civitas sanctum elegit Albinura, quem hodieque
Tanlis vir Domini virtutum clarus insigniis, ita in
letatur habere palronum.
sc omnmm provocaverat affectum, ut a rcgihus ct
Dum (4!) ergo tantorusi virorum prsedicationect
principibus, divitibus quoque et mediocribus, de
votionc nimia venei-arelur. Erat enim verecundus iu induslriaGallicana florerct Ecclesia, anno abir.carn.
Dom.450, Marciani principis, qui successeralThCo-
visu, in molu, in geslu, in incessu, ut habitiun dosio
inentis in interioris hominis statu cerneres. Inces- jtiniori, anno pi iroo, invaluit persequutio ct
rabicsllunnorum, Yalenliniano 13°seplies et Al.ieno
YARLE LECTIONES.
1S0 Valentiniano—consulibusin
marg.
/.n c ,• , /. , NOT/E.
(*!) Sequenlia usque ad finem f lii 29' Hugo de suo Vit;e inseruit.
77 CHRONICON.— LlB. I. 78
eor.sulibus. Corapulantur autcm a VVandalicairru- A privatis et publicis spoliavit divitiis, ct sumpta in
jrtione usque ad annttni illum, quo sub regibus uxore Placidia sorore Honorii, et llalia dimissa prO
Uledaest Attila Hunorum per Gallias diffususest ex- consanguinitate, Gallias appetiit, quse a Wandalis
ercitus, secuiidum fidem hystoriarum,anni 45 hoc Crcsco duce, Alanis quoque et Burgundionibiis gr.v
modo. Anno enim principalus Honoiii 14m«Wan- vitcr infcslabantur. Nam lunc Wandali, roetu Gotho-^
dalorum rabies efferbuit, et Honorius postea regna- ruin relicta Pannonia, Galliis incubabant, ibi ccrtas
vit 16 annis; post quem Thcodosius junior regna- scdes temptantes figere. Quod malum pro sui enor-
vit a-nnis27, et successit ci Marcianus impcrator, mitate cninibus patet satis superque. Altamcn ante
cujus primo impei ii anno Huni Gallias occuparunt. faciem cjus fugientes in Hispania se recluserUnt,
[Legirous autetn in Gelarum 131] historia rcferri ubi a Gothis csesi sunt. (//>., 52.) Cum ergo Wallia,
[JORDAN.21.J (fol.29"), quia dumRomaecmulaaCon- quartus ab Alarico, succcdisset, ct Wanduli, Hierio
stantino conderetur civitas sub Ariarico et Adrico et Ardabure consulibus, iterum Galliam infestarcnt,
regibus 40 Gothorum milia in solatium eidcm prin- moto conlra eos exercitu ad Affricam eos migrare
cipi praevenisse"'(Ib., 22). Post quorum discessum compulit sub rege Gisirico. (lb., 34.) Wallia quoque
cunia GeberichGothorum regeWisirmar Wandalorum decedente in regno Galliaeet Hispaniae Thcodoritus
rex impeteretur, tit rcfcrt Deuxippus historiogra- * successit, contra quem Etius patricius, pace rupta,
phus, qui dicit eos ab Occeano ad nostrum limi- iiiGallosmovitexercitum, auxiliatoribusilunis, (lb.,
tera vix in anni spacium pcrvenisse prae nimia ter- 35.) quorum erant reges Bleda et Altifa, Thcodo-
rarum inmensitate, cum essent commorantes Wan- sio junioreimperante, Theodosio et Flesto cousuli*
dali in locis ubi nunc Gepidse habitant, ad litus bus, et dalis utrimque dextris discessuni est, et
amnis Marisioevicti a Geberich el prostrati, patriam post hsec Attila, fralre interfec:o, omni Hunorum
illam linquenles, Pannoniam a Constantino petie- populo sibi subjecto, ad totius mundi principatuiu
mnt, nbi per 60 et eo amplius annos decretis impe- anbelate cepit. Ex his Jordanis m historicgraphi
ratorum famulati, inde post a Stilicone magistro dictis liquido colligiinus, prius Wandalorum, post
militum el patricio evocati Gallias occuparunt, ubi Hunorum inundatione Occidentis imperium concus-
non a Deo fixas sedes habuerunt. Et post fdiquanta suui esse.
eciam hsec subdit,n : (foi. 29*.) [NENMUSX,13.] Adam plasmatio Dt-i
(lb., 24.) Post non longi temporis spatium , vivi genuit Seth, Seth genuit Enos, Enos Caynam,
Hermaiiarico qui Geberic successerat rege, Hu- Cayna genuit Mahaleel, Mahaleel quoque genuit Ja-*
norum gens, Balamir regnante in eos, omni fero- r reth, Jarelh '** Enoch, Enoch Malusalam, Matusa-
citate atrocior, exarsil in Gothos Ostrogothas, id lam Lamcdi, Lamech genuit Noe, Noe genuit Ja-
est orientales. (Ib., 25.) Quod videntcs Visigothae, feth, qui dilatavit terminos suos in Europa, Sem in
legato's aJ Valentem Valcntiniani scnioris fratrem Asia, Cham in Affrica. Jafeth genuit Johan, Jchan
miserunt, promittentes, si Traciae vel Mccsiaeillis Lobath, Lobath Bath, Bath quoque genuit Hisrau,
daret, se Christianos futuros. A quo Arriana perfi- Hisi a* Esraa, Esraa Ra , Ra genuit Abyr, Abyr
dia, qua ipse detinebatur, imbuti, candem perfidiam Ooth, Ooth Ethech, Ethech Aurchact, AurcLact
quasi pro generis propinquitate Ostrogothis ct Ge- Ecthactus, Ecthaclus quoque genuit Mayr, Mayr Se-
pidis Wisigothi tradiderunt, et ipsi Danubio trans- inion, Seniion Boib, Boib Thoy, Thoy Ogoniuin,
meato, Daciam, Mcsiam et Tracias permissu inse- Ogomuin Fctuyr, Fctuyr Alanum ('), qui primus ve-
derunt. (Ib., 26.) Cumque post totas septentrionales nit ad Europamcuin liibus filiis suis, Ysichion, Ar-
partes usque Danubium tenere vellent, ab eodem mcnoii, Neugio ; Ysichion genuit filios 4, Francum a
Yalentebello appetiti ct victores facti, imperatorera quoFranci, Romanum a quo Roniani, Alamannuin a
saucium, cum in proxima casa refugisset, imposito quo Alamanni, Britlonum a qtto Brittones. Armenon
igne concremaveiunt, regnante in Gothos post Er- 5 genuit (ilios, Gothum a quo Gothi, Walagoihum a
manaricum Fridigerno, cui successit Athanaricus et D quo Walagothi, Cibidum a quo
Cib'idi,Burgundum a
?i Alaricus. (Ib., 28.) Yerura ubi Theodosius cum quo Burgundi, Langobardum a quo
Langohardi.
Graciano rerum summa potitus est, pace cum eis Neugrio 4 habuit lilios, Bogarum a
quo Bogar,
facta, benigneeos habuit; scd filiis eorum alitercum Wandalum a quo Wandali, Saxonem a quo Saxo-
eis agentibus, cuminvaderent Laliam, Alarico rcge nes, Tai ingum a quo Taringi; el ab Alano palre
Stilicone et Ariliano consulibus, dala esteis Gallia, dicti sunt Alani. Heaegenlcs per totam Europam di-
(Ib., 50.) ut defenderent eam a Wandalis, contra visacsunt.
quos apud Pollenliam in dolo Stilieone pugnantc,
iratus Alaricus Romam rediit, invasii, deprsedavit, (') Hoc polissimum loco generationcs populorum,
et per Campaniam el Siciliam ad Affricam trans- quales in codicibus inde ab ineunle nono swcuto
legi, sistere placel; sunl auteni hw :
iens morilur, in Barinto amne sepultus. (Ib., 51.)
Cui Athaulfus succedens ilcralo Romam et Italiam 1. Cod. rccjiusPuris. Nro. 609. swc IX incuniis.
VARLE LECTIONES
131Hwc supplcnda videntur. ,3! provenissc corr. prsevenissec. u* subdet c. (?) "* Jordanis corr. Jor«
nandis c. 1:!»La/eth corr. Jareth c.
79 HUGONIS ABBATIS FLAVINIACENSIS 80
Qui fuarunt qui gentes genucrunt? Rcsp. Tres fra- J. liani velle prorumpere, Gallicanaruin urbium poptili
tres, Enncnus, Igngus, Etscius. Ermenus gcnuit qui erant residui, diffidenles viribus suis se illis
Gotos, Wandalos 13'",Gebctcos et Saxones. Ingus posse rcsistere qttorum barbarics j'ara eos potenter
gcnuit Burgondiones, Toringos, Longibardos et Ba-
vvarios. Sciut fenuit Romanos, Brittones, Francos lcrruerat, munitissima expetierunt loca, quibus sc
efAIamannos tutari posse credebanl adversus treraenda discur-
2. Cod. Sangallensis Nro. 732. 4° membr. swc. IX santium hostium raolimina. Et plurirai quideni col-
exeunlis seu X , fol. 142. Adam cum esset 130 anno- les natura raunitos occupavcre, turribus et machi-
ruin, genuit Seth el sic 6 wlates usque fol. 154 : et nis ceteris ct bellicis instrumcntis se
inde domnus Karolus solus regnum suseepit et Deo prsemunientcs,
protcgente gubernat usque in prcsentem annum fe- quse hostihus formidini, suis veroessent fortiludini;
liciter, qui cst annus regni ejus 43, imperii autem quidam vero urbcs nulla naturali virtute munitas
10. Sunt anni totius summe aboriginemundi usque
in presentem annum 4762. LNCIPITGENERATIO vallo et murorum firmitate, interrupta sarcicndo,
REGUM. PRIMUS REX ROMANORUMANALEU : diruta restaurando, inexpugnahiles reddidere. Sa-
Analeus genuit Papulo; Papulus genuit Egegium; cerdotes vero cum clcricis ad oralionum confugie-
Egegius genuit Egegium; Egegius genuit Fadiru, et runt auxilia, et
ipsum Romani perdiderunt. TRES fuerunt fratres precibus continuis pulsabanl aures
iinde sunt gentes, Erminus, Inguo et Istio frater eo- domini Salvatoris, ut propiciaretur populo suo, in-
rum; Erminus genuit Golhos, Walagotus, Wanda- r>cbriato ncc vino neque sicera sed a fortitudine pla-
lus, Gepedes et Saxones. Hseesunt gentes 5. Inguo '
frater eorum genuit Burgundiones, Loringus, Lan- gse quam ei invexcrat. Tantus enimvero timor in-
gobardus, Bajoarius. Hsecsunt gentes 4. Istio frater gruentium hostium omnes occupaverat, ut ctincta
eorum genuit Romanos, Brictones, Francus, Ala- mortem ipsam intenlare viderentur. Omnia eniin
mannus. Haec sunt gentes 4.
inimicus, ut nichil videretur mclius
3. Cod. regitts Paris. Nro. 4628 A. swculi X; et jicrturbavcrate mctlioet
Oltobonianus 5081. swc. XV. ITEM DE REGIBUS quam fugcre latere. Csccaerant omnia, va-
ROMANORUM.Primus rex Romanornm Allanius stitas et contrilio, calamitas etgladius cuncla reple-
diclus est. Allanius genuit Pabolum, Pabolus Ege- verat. Obstupescere posset humana infirmitas, quo-
tium, Egetius genuit Egegium, Egegius genuit Sia- modo sub tantis Cbristianse fidei doctoribus,
grium, per quem Romani regnum pcrdiderunt. pontifi-
Tres fuerunt qui dicti sunt. Primus Ermenius, cibus scilicet sacris quibus se Gallicana tunc tempo-
secundus Ingo, tcrlius Escio. Inde adcrcverunt gen- ris certatim munierat Ecclesia, tanta sustinucrit pc-
tes 15. Primus Ermenius genuit Gothos, Walago- ricula conculcationes et
thos, Wandalos, Gippedios et Saxones. Ingo genuit obprobria, ni crederet judi-
Burgondiones, Thoringos, Langobardos et Baowe- cia Do.nini incomprehensibilia, quorum inuitam
ros. Escio genuit Romanos, Brittones, Francos et abyssum ut est investigare hominem velle desipere
Alamannos. est. Et utique invenitur in scripturis, quoties eccle •
4. C. musei Britannici inter Harleianos Nro. <C sieeDei violentior incubuit hostis
5859. Nennius swc XI. Primus homo venit ad Eu- anliqui furor, lo-
ropam de genere Jafeth Alanus cum tribus filiis lions ei Domini insuperabiles providisse castrorum
suis, quorum nomina sunt Hcssitio, Armeno, Ne- spiritualiura duces, qUi et diaboli machinamentis
gue. Hissitio autem habuit filios quattuor. Hi su:;t potenter resislcrent, et populo Dei laboranti cornu
Francus, Romanus, Brilto, Albanus. Armeron au-
tem habuit quinque filios, Gothus, Valagothus, Ge- salutis erigcrent. Quod ideo actum cst dispensa-
bidus, Burgondus 138,Langobardus. Neugo autem cione divina,ut et probali manifesti ficrent, etinfide-
habuit tres filios, Wandalus, Saxo, Boguarus. — litate detersa veritas
Ab Hisitione autem orte sunt quattuor gentcs, magis ac magis splendescerct
Franci, Lalini, Albani et Britti. Ab Armenone au- in lucem ipsam. Dum ergo hoc tempore omnis nuta-
tsm quinque, Gothi, Walagothi, Gebidi, Burgondi, rct Belgica, beatus Pulchronius propter peccata po-
Langobardi. A Nsguio vero qualtuor, Boguarii, Van- puli inhabitantis prsevidens et proenoscens maxi-
dali, Saxones et Taringi. Istse autem gentes subdi- mam Galliaepartem eversum iri, holochausta roe-
vissc sunt per totam Europam.
5. Ex codice monasterii Cavensis Legum Lango- dullata cura adipe agnorum et arictum offerebat pro
bardorum swculi XI ineunlis. Mulius rex tres filios ovibus sibi commissis, ne forte Deum labiis hono-
hahuit, quorum nomina hec sunt : Armen, Tingus, rarer.t, ct corde longe posito manihus irritarent,
Ostius. Singuli genuerunt quaternas generatiories ; fiJemque vcrbotenus profitentes actionibus
Armen genuit Gothos, Guandalos, Bngidos, Saxo- abnega-
nes; Tingus genuit Tuscos el Langobardos, Bur- rent. Suadebat flammas peccatorum elemosinis re-
gundiones, Bajoarios; Hostius genuit Romanos, dimere, et crimina illa quibus lunc adhuc ferc tota
Britonnes, Francos et Alamannos. premebatur Gallia, de saturilate ventris securitatc
6. Cod. Vatic. Nro. 5001. annic. 1500. fol. 140 : ct ocio
Tres fuerunt fratres, ex quibus genles 13. Pi imus pululanlia, confessione ct penitentia digna
Ermenius genuit Butes, Gualangutos, Guandalos, abstergere, diccns 137quia qui accusalur leslimonio
Gepidos, Saxones; Ingo gcnuit Burgundiones, Tu- conscientise, fruslra Dei oculos sub uinbra el foliis
ringos, Langobardos, Bajoeros; Escio Romanos, nititur effugere. Accedebant el miracuia juncla prsc-
Brictones, Francos, Alamannos.
dicationibus, quse pcr servum suum Deus operari
(Cf. GRECOR. TUR., JI, 5.) Cum itaque Wandali a dignabalur, ut quibus sola non sufliciebat praedica-
Galliis rccessissent, et rumor cxisset Htinos in Gal- lio, terrcrcntur miraculo, immo ad cognoscewlain
VARLE LECTIONES.
,M cod. V::::ndalos. 137superscriptum. 13a burgandus. longobardus corr. burgonttus. langobardtis;
ita et infra.
81 CIIRONICON.— LIB. I. 82
suam malieiam, et reprimendam atque delendam in- A 1'uercbeluis, inlcrfccti prcsbiteri el diversorum offi-
vitarentur. Sed quid non audet impunita nequilia? cia clericorum, subversaeecclesioe,ad altaria Christi
Nihil erat quod peccantes ab immanilate scelcrum stabulati cqui. 0 si possemus in spcculam menlis
posset compescere,donec veniens gladius vindcx irae ascendere et tantarum miseriarum genera inspicere,
c;elestis onines percutcrct sententia irrevocabili. videremus gcntes gentibus et regnis regna ccllisa,
[JORD.]Attila U9enini, ut dixirous, rcx Hunorum, alios torqueri, alios nccari, alios fluctibus obrui,
t;uingentorum milium numero conlisus cxercitus, alios ad servitutera trahi. Ubique luctus, ubique gc-
patre genitus Munzucco, vir in concussione natus in niitus, et plurima mortis imago. Quot monasteriu
mundo, terrarum omniuni metus, mirabili sorte capta, quantae fluviorum aquae humano cruore mu-
cuncta terrebat, formidabili de se opiiiione vulgata. tatae, vastalse urbes ct tracti greges captivorum!
E;at namque superbus incessu.oculis vigcntibus, ut Peccatis populi facienlibus fortes erant barbari, vi-
elati potentia ipso quoque motu 1V 0 corporis apparet. ciis Christianorum ,43 Ilunoriim supcrabat exerci-
Bellorum amator, ipse manu temperavit, consilio tus ; offciisus crat Deus, et accensus furor cjus 14\
validus, supplicantium exorabilis, propicius infidem Excccatum enim crat cor filiorum hominuin, et prae-
semel receptis, forma brevis, lato pectore, capite ter paucos sencs omncs in captivitalc cl obsidione
grandiori, minutis oculis, tenui naso, tcter colore, gcnerati non desidcrabant, quara non novcrant, li-
originis suae signa rcferens. Qui quamvis hic esset bertatem 14S.
ratura; ut semper magna prsesumeret, addebat la- Videbat inter hsec ponlifex sanctus quod dolebat;
men ei confidentiam gladius Martis invcntus, apud populus jam quod merebatur agnoscebat. Nullum
Schilarum reges scmper habitus, per quem arbitra- crat consilium, nulla evadendi spes, nullum nisi de
hatur se orbis principem conslitutum et potestatem Dci pietate rcfugium. Hortabatur iilios saltcm in die
sibi concessam bellorum homo subtilis. Anleqtiam uitionis resipiscere, crimina quse prius neglexcrant,
bella gererct, arte pugnabat. Unde et omnium civi- inuniiientc jamccrvicibusmucrone, conlitcri et plan-
tatum et regnoruin sitibat dominium. Adcrat cum gerc ut possent iram Dei jam praesentcm, jam in-
eo ct Walamer Ostrogothorum rcx et Ardaricus Ge- cumbentem, in mansuetudinem vcrtcre, ut glad!us
pidarum, quos propter sagacitatcm suam super ce- foris devaslans, intus pavorc dcprimens, dum per-
teros regulos Atlila diligebat; cetera lurba regum vcnerit usquc ad divisionem animaeet corporis, fie-
diversarumque nationum duccs satelliles Atlilsenu- ret per palientiam suslincnlibus placatio furoris Al-
libus deserviebanl. Ipse rex omnium rcgum supcr tissimi, ne rcnatos lavaehro salutaii mors secunda
omnes pro omuibus sollicitus erat; more turbinis possideret, ct de darapnatione corporis et aninise
iiiundanlis omnia devastans et conterens. Quod sua inimicus exultaret. Sic omnes docuraentis salutari-
miseria satis didicit Gallia. Inaudita namque ante bus informans et sacerdotali benediclione confir-
se potentia solus Scbitica ct Germauica rcgna tenuit mans, incitabat universos ad coronain martyrii, ut
ct utraque Romani orbis imperia terruit civitatibus j)er penitenliam uneti ct quodammodo incorporati
captis; ct ne reliqua disperderenlur, annuuni vccli- divinoevolunlati, meierenlur ficri holocauslum regis
gal accepit: ut Jornandis historiographus refert. In oclcrni, purgati camino tribulationis. Munierant 149
ovile ergo Domir.icum lupis irriientibus.Hunis scili- autem et ipsi civitatis loca oportuna, accessu difli-
cct in populo Domini debacchantibus, innumerabi- cilia, defensioni idonea, cl eo se probus quisquc et
lis eoruin exercitus ttrbes invadit primse BelgicseU1, potens viribus contulit ad frustranda hostium moli
populos qui Wandalorum manus evaserant, et vix nrina, imitati Machabcorum virlutem, qui dum si-
adhuc respirare valebant, claraantes dc profundo mili coartarcntur angustia, res illis fuit proanima,
iniscriaruin : Hos fame, illos premit ferro; illos neci, gladius pro tuitione et ttttela, studium pro vita tuen-
istos addicit captivilati. Miserabilis et prorsus mi- da, labor omnis ne simili ut dudum prosteinerentur
seranda conditio, vidcre plebes omni destitutas mu- ignavia li7. Nec erat perdifficile Hunos furoris c;e-
liiminc, orani fiuslralassolamine,in quarum viscera r\ disvsesuse vesaniam longe lateque extendere ; quain
rcccnti adhuc memoiia WanJalicse jrersequutionis ob rem et populus ad vocem saccrdotis salubria mo-
rabies effcrbuerat, has nunc trcmere sub jugo Hu- nentis dumdidicisset procul respiccre proxiraum bo-
norum, pallere ora jejunio, in oinni crudelium do- niim csse, vias ,48 vitae quas fastidivit per innocen-
niinoruin emori servitio,puel!as, virginesqucsacras, tiam, tenebat jam per penitentiam. Opperiebatur
si qure rcmanserant, raatronas ,M etiam et ingcnua anhelo spiritu dependcntem ccrvici mucronem, et
quoeqiic nobilia corpora lupanari sterni ludibrio; gratissimum erat eis sic eir.ori, dum reformidabant
«luibusoptabilius fucratferro perimiquam tam igno- oinni ferro graviorera barbaricae dominationis et.di-
miuiosou servituli subjici. Capti cpiscopi ludibrio reptionis captivitatem. Advcnerat jam dies tubce et
VARliE LECTIONES.
135Attila — histor. refert in margine postea addidit llugo; non cranl in Vila Pulchronii. ,4° nutu
corr. motu cod. "' Ga!li;e corr. Belgicaec. "» matr. —corpora in marg. 143ejus corr. christianorum 148
r.
144cl a. f. e. in rasura. "» Post hwc scx vcl septem voces erasw, quarum quurta fuit turba. Munie-
rant —gentium in marcj. atramento alio. 147Post hwc atramenluin mutatur. "» vias et faslidivit in r«-
sura.
83 HUGONISABBATIS FLAVINIACENSIS 81
elangoris, strepitus ct ululationis. DiffunJilur hosti- ;A prs;crat, tit dictuin csl, mis!: a.i Theouork ura r;gcm
lis acies, llunt Christianorum c;cdes, fltr.int sangui- Wisigothorum, jjelcns auxiliuni co:>.traHunos, qut-
nisfluniina hostili crudelitateprofusa, non bestiarum bus si procvaluissent, mediam partcm GailiseGothis
setl hominum cruore manantia. Sentnn qui reliqtii darei.[FRED.]Quod ct TheoJoricus anmiit. Aliosque
erant 149nemo niiscrabatur, juvenes absque rcspcctu mittens nuncios aJ Attilam rcgem Hunorum, auxi-
trucidabantur. Matribus el virginibus nichil pudo- litim petivit contra Gothos qui Galliam conahantur
ris, nichil verccundise scrvaturo est; pueris et in- invadere; quibus si prsevaluisscnt, nicdiam partem
fantibus misertum non cst. Pervenit gladius usque GalliscHunis daret. Quod cum et Auila annuisset,
ad animam. Cum ante oculos reduco quod factum utrimque Gothi et Huni pro parle Galliaegravi con-
est, prse doloris amaritudine vox ipsa concluJitur, fligunt ccrlamine. [Jor.D.41.] Ca;.sa sunt co projlio
quia in tanta plchis Dei vastatione meret mens, cor Wisigothorum ducenta roilia cum rege Theodorico,
cruciaturet spiritusanxiatur. Miserere, Doraine,po- Hunorum vero centurn quinquagiiita milia, exccplis
pulo tuo, funiculo heredilatis tuse! Ne deseras par- 13890 milibus Gepidarum et Francorum, qui iuter
fcemtuam nec dcs eam in conculcationem gentium. se ante congrcssionem publicam mutuis cecidere
Numerum igitur peremptorum sola Dei scientia vulneribus, Francis pro Romanorum, Gepidis prc
colligit, quia civitatibus castellisque Wandalica nu- B I Hunorum parte piignantibus ijoclurno occursu.
per crudelitate dirutis atque expositis, vix ullus crat [FRED.] Sic orationibus bcali Aniani et industria
receptui locus, vix ullus fugscjratebat aditus. Si qui Aetii patricii civitas Aurclianis liberata cst. Huni
vero se in abditis silvarum occuluissent, pallebant vero cum Ostrogothis in Mauriacensi residcnt
marcentia ossa jejunio, prsesertim cum et ibi non campania.Thorsimundus autem qui j)atri in regnuin
decsset qui latentes investigaret, inventos traheret, successerat, collccto Wisigothorum omni cxercita
tractos prosternerct. Sic maxima pars Galliarum palrem ulcisci desiderans, cum Ifuuis Mauriaca
hostium prscJa eflicilur, civitates aliqusc pcne 15° camp'1 confligil. [JORD.58.] Tribus diebus continuo
absquc habitatione rcdduntur : qui evascre, in abdi- pugnatum est, Sangibano15;'scmper in medio posilo
lis montium, in cavernis petrarum vitam trahunt ne ad Attilam deflecterel, ct innuincrabilis niultilud»
jvoliusquam deducurit. Adeo in nece populi pecean- corruil. Etius vcro consilio strenuus noctu veniciis
tis ira deseviebat Altissimi. Plures 181tamen saccr- ad Attilam dixit : Optaveram ul lua viriute recjionem
dotum ciiroplebibiis sibi commissis in munitionil.us hanc a Wisigolhorum infestatione potuissem eripere;
ad quse confugcrant quasque attentius praemunive- quod fieri nequaquampotest. Ilac enim nocte Theodo-
rant ex periculis 15!quibuslibet divina prolectione ricus Thorsimodi frater cum maxima Gothorum gente
et humana defensione liberati sunt. Hac itaquetcm- ^ advenit,quem prwlicindovinccrenon poteris, el utinam
pestate beatus Lupus evidentissima dedil suaesaneti- evadere possis. [FRED.]Tunc Atlila dedit Ecio decen»
tatis signa, qui, ut in ymmo ejus canitur, dum bella milia solidorum, ut cjus auxilio ct virtute Panno-
cuncta perderent, orando Trecas muniit. In omnibus niam redire posset. Ipsa etiam noete Etius ad Thor-
autem locis quse ab eis vaslala sunt, si quid inven- simundum pcrgcns, causam consimilem de arlventu
ttim est opum, jjrsed» fuk; rcliqua consumpsit in- maximse mullitudinis Hunorum a Pannoniis conlin-
cendium aut redemit vcciigal annuum. Quid 1S3 vero xit, adjiciens, debcrc illum vcrcri, ne dum rcmoratur,
per singulas urbes et loca egerint, singulisurliibus frater ejus Theodcricus rcgnum ei subripcrct. Simi-
et locis sua vexatio satis superque est testimonio. literque susceptis ab eo deccm milibus solidorum
Nos breviterquis ejusaudacioe finis fuerit vidcamus, auxiliuin spondet contra Hunos, ct sic clain Wisi-
el sic ac enarrandum bcati viri obitum reflectamus gothi reccdunt. His ergo fugientibus, Hunis quoque
articulum. altera ex parte recedentibus, Etius, junctis sjbi Fra:;-
Post multam igllur effusionem sanguinis sancto- cis, suos post tergum Hunorum direxit. Quos usque
rtim Aurelianis perveniunt. Rcgebat ,84-eo tempore Toringiam pcrsequutus est, et sic ejus virtute et in-
Aurelianenscm urbem sanctus Anianus, sextus ur- genio Gallia ab hoslibus liberatur. Cum igiUir haec
his ejusdem cpiscopus, qui post sanclum Evantium, factio Thorsimodo et Gothis pcrlata fuissel ct illi
qui lempore Constantini princijiis et papse Silvestri promissam Galli;c partem reqiiirerent, urbiculus
Deliniano succcssit, cathedram susccperat. aureus quingcntarum librarum lc0 gemmis ornatus
IJORD.57.] Et cum 155Etius patricius, qui sub comjjosilionis causa eis ab Etio transmittitur, r;i,ii
Marciano principe Gallias regebat, compcrissel Sin- usque hoJiein thesauris Gothorura pro ornalu rc-
gibanum ^*0 Wandalorum regem, qui in ea moraba- servalur.
tur et partibus Etii favehat Aurelianorum velle tra- 1S1 Getarum historia,Theodo-
[JORD.40.] Narrat
dere ciyitatcm, cui 157sanctus Anianus ejriscopus ricum VVisigothorumregeiu a Yalcntiniano juniorc
VARLE LECTIONES.
u» q. r. e. postea additum; ad tatiis legitur cptis. 130superscriplum. ,51 Plnres — lil). sunt in marg.
»" cx.. plebous c? 153Quid — artictilum in marg. 15VRegebal — susceperat in marg. '" iu rasurti.
*50 S. W. r. q. in ea ro. et p. E. f. snperscripta. 157c. s. A. e. p. in rasnra; ut d. e. supcrscripla.
15' cxceptis— oecursu in margine. 15»S. s. in. m. p. ne ad A. d. in margine. 160Q. 1. superscripla.
1151Narrat— inglorius in mtirgine folii anteccdcntis lcgiintur adjecto signo 6. Sccl ca huc pcrtinere , (io
CC«<rcrba Verte folium in signo 0 cpiw post reservatnr supcncripta habentu.r.
S3 CHRONICON.— LIB. I. 86
qui rcgnavil in jia.tibus Oeddenlis ad usque hostes; A Hunoruro in.perio dirimi potuit, nisi in" commune
Pannonins ineitalum, qualiior filiis ilomi dimissis, opUrtacunctis nationibus Attilae mors prceveniss<l.
curo Thrasiniundo et Theoderico ad prselium pro-- Qurc tam vilis fuil ut vita mirabilis. Nam dum post
cessisse; Etium c conlra tanta ctira ct prudentiat innumerabiles uxores puellam sibi sociasset et in
proccssisse obviam Attahc, ut infinitum agmen noni nuptiis hilaritate nimia resolutus vino somnoque
impar occurreret. Bellum atrox, multiplex, irnmane,, gravatus esscl resupinusque jacerct, sanguis qui in-
pcrtinax, cui simile nullum narrat antiquilas, utt somniato de naribus fluebat, dum consuetis meati-
rivulus bumili ripa pra-lahcns sanguine nimio tor-- bus impeditur itinere ferali faucibus illapsus dor-
rentis more inundaret. Quo Thcodcricus, dum suosi mientem extincxit. De quo id accessit mirabile,quod
circuiret adhortans, equo dejcctus et suorum pedi-. Marciano principi Oricnlis de tam feroci hosle sol-
bus conculcalus vitaro finivit. Quo facto VVisigothi i licito divinitas adsistens arcum Attila?fractum cadem
divisi ab Alanis invasis Iluiiis pene Attilam trucidas- nocte ostendit, ut Priscus historicus refert. Nece
sent, nisi eo suos intra sepla caslrorum recludentes autem cjus comperta, in mediis ;ampis et intra ten-
nox praelium direinisscl, quod circa nonam diei toria serica cadavere locato spcctaculum mirabile
lioram ceptuni erat; ubi lamen obsidione claudere- , cxibetur. Namde tota Hunorum gente lecti equites
tur, nisi obstitissent sagittarii quibus se certatim locum quo erat posilus ambicntes, facta cjus cantu
iuunierat. At Thorismundus curatis cxequiis dum funcreo prosequebantur, ingentem commessaUonem
jiatrem ulcisci desiderat, Etium quid ageret consulit. cclebrantes luclumque funcreum mixto gaudio ex-
Qui melueus ne Ilunis funditus pcremptis a Wisi- plicantes. Cadavcr autem loculo inclusum primuna
gotiiis Romanum premeretur iropcrium, prscbet auro, sccundum argcnto, lertium ferro communiunt,
«'onsilium ut ad patrias sedcs rediret regnumque quod ferro gentes edomuerit, in auro vero et ar-
arriperef, ne germani ejus jjatcrnis opibus prsere- gcnto ornatum utriusque rei publicaeacccperit. Ad-
ptis regnum invaderent, ct graviler cum suis quam duntur arma hostium ccdibus adquisita falcrique
curo cxtraneis pugnaret. Iloe responso acccplo rediit vario gemmarum fulgore pretiosi, divcrsi quoque
ad Gallias. Qua discessione Attila cognita, ad op- generisjnsignia quibusaliquod decus]colitur.!(Cf.ib.,
pressionem Romanorum intendit ct Aquilciensem 50.) Et ut lol tantisque divitiis liumana cupiditas
obsedit uihcm, quae est metropolis Venetiarum. arccretur , huic operi dcputatos detestabili mercede
Thorismundiis in campis Catalaunicis, ubi etpugna- trueidarunt, scpelicntes scilicet ul esset mors mo-
verat, regia majestatc subvectusTolosam ingredilur. mentanea sepelientibus cum sepulto. Locusvcio so
Attila, Aqtiileia capta ct crudclitcr diruta et vastata, r pulturseejus fluvius iinmanissinius ab alveo suo in
per rcliquas Yenctum civitates dclsachatur. Medio- scptuaginta rivos extcnsus. Et ubi totus fluvii inun-
lanum subverlitur, Ticinum diruitur, vicina loca dabat impeius, ibi sepulturse esl traditus, et obstru-
aliidtinlur, ct tolam j.ene Italiam deniolitur. Roinam clis rivis fluvius alvco suo cst rcdditus,
dum intendit peracccdcrc et a suis removelur excm- Igitur Gallia ab infeslalionc Hunorum ita quidem
plo Allarici regis, quo.l ille post fractam Roinam tunc temporis liberala est. Pauci etiam qui rcman-
noii diu supervixcrit, Leo papa pcr se ad eura ac- serant Christiani divinam ultionem jusle in se exer-
ccssit, a quo dcleuitus ultra Danubium pacta pace citara videntes et propitialioni cjus animo gratias
disccssit, graviora se Ilaliaeillaturum mala dcnun- agentes, exequendis mandatis Dei promptiori sub-
cians, nisi sibi Ilonoria Valentiniani germana Placi- debantur animo. [BEDA.]Etius quoquc paliicins,
dise filia cum portione opnm regalium sibi mitlcre- magna occidentalisrei publicse salus ct regis Allihe
tur; quod ab llonoria et requisitum erat. (Ib., 4^.) tcrror, a Valcntiuiano manu propria fraude pcrimi-
Etduin Alanos ultra Ligerim consistentes sibi tcm- tur. Qui poslea a duobus Elii familiarissimis dolo
ptat subigerc, a Wisigothis quoium intendebat ex- Maximi intcrfectus est anno impcrii sui 50, anuo 4
tcrmiiiio, Alanis opem ferentibus, reccssit inglorius. Marciani. [FRED.]Cui succedens Maximus tyraiinus
(lb., 44.) Tliorismundus crgo Htinis devictis, pace D I reliclam Valcntiniani sibi duxit uxorem, et quarto
suorum composita, obiit, Thcodericus frater succcs- mcnse tumullu militari occiditur, succeditqueAvituSj
sit. Qui Reciarium Suevorum regem in Hispaniana a Gallicano exercitu primo Tolosa a Gothis, dehi^/
iuvadentcm auxiliariis Gundioco ct Chilpcrico regi- apud Arelatum augustus appellalus. Qui terlio anno
bus Burgundionum usque ad intcrnccionem pro- imperio et vita caruit, et Marcianus monarchiani
stravii, co perempto ; cui Recismundus suh Gotlio- optinuit. Quo mortuo anno ab incarnatione Domini
liiin dominio successit. (lb., 47.)Et Thcodericus oc- 457, Majorianus in Italia ct Constantinopolim Lco
cubuit, Eurico fratre ei succedente, qui Arclatum et augusti ajipellanlur. Anno igitur ,S3 ab incarnatione
Massiliam proprisc suhdidit dicioni. (lb. 48.) Vixit Domini 455, antequam Avitus imperator licret, Gay-
;;titem usque ad tempus Tlieodcmiri regis Oslrogo- sericus Wandalorum rex sollicitatus a relicla Valen-
lliarum Gothis 1G!eis oninino suhjectjs et Attibc im- tiniani, Romam iiigredilur,ditatusquc opibus Roma-
perio parcntibus. Nec aliler aliqua gens Scilhica ab noium AlTricamrcdil, Valentiniani uxorem ct duai
VARI/E LECTIONES.
>'- Gothis -—cst redditus in
murrj. ,63 Posl litvctria fcre vocabulacrasa.
g7 IIUGONTSAB3ATIS FLAVINIACENSIS S8
filiasct Etii patritii filium Gaudentium secum habens. A et junctis Wisigolhis Gallias suo jure dcfendit, qise
a vicinis gentibus premebantur. Theodemir aulcm
flsm.] Regnavit Gaysericus a. 57, m. 3, ct eo mor-
. i»o successit Honoricus. Pannoniam invadit el Thessalonicam, et ab Ylario
jiatricio muneribus sumplis loca quaeincolerent ac-
,64 mortuo Attila, dum succcs-
[JORD.50. | Igitur cipiunt sicque quiescur.t. Theodemir obiit, Theode-
sores ej'us cuncti imperare cupiunt, omnes simul ricum relinquens hercdeni, ut dictum est, Zenor.e
imperium perdiderunt. Ardaricus enim, Gebidarum impcrante. (»'£>.,57.) A quo Theodericus invitatus
rex famosissimus, contra filios Attilse primus insur- et consul factus et in tilium adoptatus, roissus est
git, et bellum comnjissum est in Pannonia concur- Romam ad liberandum eam a tyraur.ide rcgis Thor-
rentibus gentibus variis quibus Attila dominatus cilingorum et Rugorum : quam et tcrcio ingressus
fuerat, Gothis, Gebidis, Suevis, Hunis, Alanis, Erulis, sui in Italiam anno optinuit, et regio coronalus est
quorum triginta milia Ai'darici gladius interemit; diaderoate, Alarico super Wisigothos regnantc, Si-
,6* eo proelio Elac major filius gismundo in Burgundia, qui et ejus liliam habebat,
reliqui fugantur. In
Attilae occiditur, reliqui fugantur j'uxta litus Pontici Clodoveo in Francia, Ermenfrido in Toringia, Tra-
raaris, ubi prius Golthorum sedcs fuere. Gepidse s.immido supar VVandalos. (lb., 58.) De Alarico
victores Dacioefines occupavcrunt, Gothi Pannonias, natus cst Amalaricus. Qui cum regnarct in Gallia et
g
Iluni Illiricum, Alani Schitiam inferiorem. Erma Hispania, a Francis apud Barcinonam peremptus,
junior Attiloelilius extremam minoris Scithisesedem regnum cum vita aroisit. Postquc in Wisigothis
sibi accepit, et habuit Marciano impcrante. Theutiis regnans, Agili regnum reliquit,contraquem
Beatus itaquePulcronius, urbis Clavorum episco- Atlranagildus cum Liberio pairicio Ronianorum in-
pus, cursu vite consummato discessit 2 Kal. Mai. surrexit. Super Ostrogothas vero in Italia post Tlieo-
ct migravit ad Dominum. Corpus ejus in ecclcsia dcricum Athalaricus filius filii ejus regnavit, cui
sancti Amantii nomine honore dicata sepultum est : successit Theodatus. Quo dojecto, Witigis rex crea-
licet a mullis astipuletur, timore hostium sepullum tur, in quo linitum est regnum ct cessit Roroar.o
cum juxta viam publicam, quia in ipsis bellorum imperio.
tumultibus raptus sit, ne viderct cxterminiuin civi- Redcamus jam ad successiones imperatorum c.t
tatis et populi, et postea rarescentibus bellis super pontilicum Romanorum. Majorianus quinto annc<
eum edilicata sit ecclcsia a viris timoralis. Unde regni sui interficitur Romae contra Wandalos profe-
poslea evolulis aliquot annis nutu divinp lcvatura ctum faciens,et Antimus iraperator cfficitur, anno 7
sit sacratissimum corjius ejus, et in ecclesia sancti Leonis imperatoris. (Ib., 45.) Antimus 16Simperalor
Pctii ut sanctum decuit honorificcreconditum. Suc- C a Recimero genero suo bello intestino perempltjs,
cessit ei sanctus Posscssor, de quo certum habcmus regnum rcliquit Avito. Qui ultro recedens Placen-
quia placttitDeoet inventus estjustus. Obiit et ipsc tise episcopus factus, regnum liquit Olibrio. Et hic
mense Decembrio, die primo, ct in ecclesia sancti spadonum ensibus occubuit. Et Gliceritis apud Ra-
Petri sepulttis ,6S. De sancta eorum memoriahocin vennam csesar factus, a Marccllini sororis filio Ne-
patrum scriptis invenimus, quod (BERCARII G. ep. pote vix anno exaclo episcopus ordinatur in portti
Vird.) eoruni merita Dco fuerint grata, et inter cives Romano. Et Nepus fugicns Orcstcm, qui filium
sanclorum ipsi fuerint annumerati. Celcbratur dies suum Augustulum apud Ravennam imperatorcm
translationis annuatim celebri memoria 4 Nonas creaverat, apud Dalmatias defecit. Cui successit Au-
Maii. gustulus, quem ab augustali dignitale Odoacer L'e-
[JORD.53.] Ostrogothorum m autem rex posl ri-.lorum rex dejecit ct imperium obtinuit; et tic
Walamerem Theodemir fuit, et post eum filius ejus auguslalis illa sublimitas, quse ab Octaviano ccpta
Theodericus fuit rex potcnlissimus. Qui annorum cst, apud Romam dcperiit, anno ab incarnationc
septem pacis obses Marciano rcdditur et Constanti- Domini 475, imperii vero 522, ab urbe condita 1214.
nopolim ad Leonem ducitur. Quo tempore Gothi ., (Gesla p. R.) Anr.o ab i. D. 466. Hilatius sedit Ro-
Iltinos usquc ad internccionem sternunt, Scirorum mse a. 6, m. 5, d. 10. Cui succcssit Simjiliciits,
gcntem dclcverunt. Quo prselio Walamir occubuit, sedit a. 15, m. 1, d. 4. Sub hujus episcopatu venit
ct a Teodemiro fratre cjus Sucvi, Sarmatse, Gepidse relatio de Grecia ab Achacio Constantinopolitano
ct Alani vastantur et subjiciunlur, et a Leone impc- cpiscopo, aflirmans Petrum Alexandrinum cpisco-
ratore filius ei redditur. (/>., 56.) Theodemir fratrem pwn Eulhichiaiiislam hereticum factum. Tunc Sim-
suum Widimer ad Italiam dirigit, ubi ille defungitur piicius dampnavit Pctrum Alcxandrinum, eo quod
beredem sui nominis relinquens, qui magnis mune- Aeatitis innumcra crimina dc eo aflirmabat, rcser-
ribus a Glicerio iroperatore susccplis ad Gallias venit vaio tempore penileiitise. Obiit crgo Siniplicius et
VARIvE LECTIONES.
164
_ Ilinc incipiunl nulla varia addilamenla , quw parva mcmbranw lacinia inserta continentur, valde difficitia
dijudicatu, quoniiim fere argumenti duceris concinnitate et siqna appicta
,65
inlerdum cvannerunt. Ac-
curate quautitm polui sicjna seculus sum cl ubiqne indicuvi. URLlCllS. In — fuere i;i sceduta assu-
tu. 16C'
Huc videnlnr perlinere verba in superiore margine utramento eodein ventm tcnuibus ductibus ap-
picta : Severus . . . fuco 4. anno occubtiit. 167Oslrog. — impcrio in marci. l' 8 Antbnus—•Domini 596.
i i sccduLxas^W.u.
89 CHROMCON. — LiB. I. 90
sepultus cst in ecclesia neati Petri 6 Non. Marcii, A exivitOdoacroct Hcrtilis. Quos dispersos invcnicns,
ct cessavit episcopalus dies 6. cum paucis eos superat, pcrsequutusque O.loacrum
[FREDEG.]Post captam igitur Romam regnum vinctum cum uxorc et liberis inteifecit, gentemque
Cothorum bifaria divisione partitum est, et qui in et regnum Herulorum delevit.
P.alia remanserunt, ditioni se imperii tradiderunt; [ISJD.]Postquam vero Wandali ad Affricara trans-
ie!iqui Tolosarn Aquitaniae civitatem sibi statuerunt ierunt, Galiciam Suevi sortiti sunt : et rex eorum
sedt-m. Elegerunt Adaulfum regem, qui et Placi- Erenricus regnavit a. 52, ct post eum Rccila a. 8,
tliam duxit uxorem, ut dictum est. [ISID.] QUOse- cui Recianus filius successit, et caiholicus factus
ptimo anno occiso, Vallia successit, et ei Theodo- regnavit a. 8. Quo interfccto Maldra, Frumarius ct
ricus, et Theodorico Thorsimodus, Thorsimodo Reccimundus reges constituuntur. Mullis itaque
quoque Theodoricus, et ei Euricus frater ejus. Qui Suevorum rcgibus in Arriana perfidiapermanentibus,
Hispanias Galliasque el totam Burgundiam sibi sub- tandem regnum Thcodomirus accepit, qui slatim
dens 24l>anno regni sui Arelato obiit. Cui successit Suevos catholicse fidei reddidit. Cui Maro succes-
Alarictts contraquem Clodoveus pugnavit. [FREDEG.] sil et regnavit a. 14. Huic Eboricus successit, qucnt
Gothi ergo, qui terram Italise possederunt, et se di- Audeca sumpta lirannide regno privavit et mcna-
tioni imperii Leonis tradiderunt, cum ab Odoacro " chum fccit. Contra quem LeovigilJtts Golthorum
rege Herulorum et vicinis genlibus assidue vasta- rex pugnavil et caplum lolondit ct presbytcrum fc-
rentur, per legatos Leonem impcratorem postulave- cit, et sic regnum Suevorum in Gothos transfeitur,
runt, ut Theodcricum eis institueret patricium , qui q>.iodmanserat a. 177. Rcgnum vero Gotthorum po-
adversariis eorum resisteret. Quod imperator Lco stea duravit a. 380. Leovigildo, i*egi Hispanise qui
clementer annuens , cum consilio senatus Romam Alarico successit, Richaredus rcx succcssit, fratre
Theodericura dircxit, quiaRomanis et Gothis patri- cjus Herroinigildo martyrio a patre coronalo. llic
ciatus honore gloriose susceptus est. Hic ex genere RicliareJus secrelc baptizatus, omnes Gothos Tole-
Macedonum fuit. Idacius enim patricius et Eugenia tum adunatos ad iidcm catholicam reduxit, anno ab
uxor ejus cum cssent absque liberis, et haberent in incarnatione Domini 596.
ministerio creditarios pueros, Theodorum ct Liliam 169 Lconis Ylarius Arclatcnsis
[ADO.]Tempore
Macedoncs, unde parvuli fuerant advecti, copulave- et Claudianus Vicnnensis clari habcntur. Pyminiola,
runt eos invicem. Eugenia jussit puellse ut in no- soror sancti Ylarii Arelalcnsis, uxor fuit santli
cte qua jungerentur quicquid vidisset in sonnio sibi Lupi Trecassinensis, cujus discipulus fuit sanctus
referret. Vidit ergo puella sonniuin , quod arbor de Pulcbronius Virduneiisis. Septem auteni siniul fucre
ea exiliens tara exceisus csset ut nubes penetraret. annis.
Quod cum viro narrasset, dicit ad eam : Cum ste- (Gesta p. R.) Tempore igitur Odoacri regis sedit
teris in conspectu dominw luw , ciices ei vidisse te Romae Felix natione Rumanus, patre Felice presbi-
hac nocte equum ct equam nimiw pulcritudinis, qv.os tero, a. 8, m. 11, d. 18. Fuit usque ad lcmpora
sequebatitrequus parvulus, ambulantes in medio do- Theoderici. Sub boc iterum venit iclatio dc Grecia
minorum luorum. Eugenia hoc auciens viro suo Pelrum Alexandriniim rcvocatinn ab Acatio Con-
nunciat, et pulanles liberum futurum, statim utros- slantinopolilano, ct f;icto concilio Felix papa dam-
cx-
que liberos esse jusserunt, et rebus plurimis dila- pnavit Acalium cnm Petro. Leo crgo imperator
verunt. Pepeiitergo Lilia lilium nominc Thcoderi- aclis in imperio 17 annis obiit anno ab inc. Dom.
cum, qtiem Idacius et Eugenia , quia esset decorus, 474. Successit aller Leo cl eodem anno defunclus
prudens et fortis et longus, sibi adoptaverunt in fi- est. [Ism.] Tunc Zcnon imperator efficitur, quod te-
lium. Post quorum morlem prseccplo Leonis impe- nuit a. 16. Stib quo corpus Barnaboe apostyli rep-
ratoris militare jussus, duodeciin annis militiam peritur. Ab hoc relalio venil ut penitcns rediret
duos
gerens tautsc fortiludinis cl ingenii pradia gessit, ut Acalius. (Gesta p. R.) Tunc papa Felix misit
a;>omnibus diligeretur. Postremo senatores jialalii jAepiscopos Mesenuin et Vitalem, ut si invenirenl
tanto invidise tlolore cum persequuti sunt, ut inqui- compliccm Petri Acatium dampnarent eos. Qui cor.
rereiit qualiter jtissu imperatoris interiret. Tholo- rupli pecuiiia non fccerurit juxta prreccplum apo-
meus aulem quidam de senatoribus cum eo amici- stolicoesedis. Eodem temporc facta synodo invcnit
liam iniit, quarn usque in diem obitus custodivit. judicium, ambos cpiscopos corruptos pecunia, et
in
Susceplus ergo a Romanis el Golhis cum Odoacro cjecti sunt a communione. Ilic sepultus est
5.
qui Romam optimicrat et Herulis plura prselia gcs- basilica beati Patili, et cessavil episcopalus dies
sit. [FREDEG.] Dio igitur quadam inito proclio Theo- Post eum Gelasius nalionc Afer, patre Valerio, scdit
dcricus cum Gothis , fugiens Ravcnnam ingressus a. 4, m. 8. d. 9. Hic fuit amator cleri cl pauperuro
e=t. Ubi Liliam matrem suam inveniens, ab ca cor- el liberavit a periculo et fame urbcm. Hujus tcm-
rcptus cuni inproperio , quod non esset ubi fugcret poribus Manichei in urbe inventi exilio deportati
nisi ut iterum ingrederetur utcrum de quo natus sunt, et codices eorum incendio concrcmati. Hic
cssct, nimitim confusus, cum paucis ilerum obviam rcvocavit Mesenuro ad communioncm sub satisfa-
VARLL LECTIONES.
'"' Temporc — annis in marg.
91 HUCONiS ABBATIS FLAVINIACENSIS 92
clione, et purgatus receptus est. Hic dampuavit in .A plum' dampnalioni suse ipsiessc obnoxii; nec ma-
perpetuum Acatium ctPetnun, nisi resipiscerent. lint cum impiis in eircuitu ambulare, aul vertiginem
Obiit ll^Kal. Dec. Fecit tractatus et hymnos. capitis sui quse in propalulo est dcfcndere, quam
[BEDA.]Posl Zenonem imperavit Anaslasius anno errorem suinu simjriicilcr conlileri ct/Joclrinam sus-
ab incarnatione Domini 490, annis 27, qui, quia ca- cipcre.
tholicos insequutus est favens heresi Euthicetis, ful- Zenon "2 cl Anaslasius imperatorcs Euthichiani-
mine inleriit. [ISID.]Trasamundus "" Wandalorum stoe, hi leguntur piius sibi sanctam catholicam ec-
rex catholicas ccclesias clausit et 220 episcopos clcsiam subdidisse, ita ut calholicos cpiscojios exi-
Sardiniam misit. Regnavit a. 27, m. 4. Cui sucecs- lio rcligarcnt ct ajrostolica tradilione poslposita sibi
sit HJiris Honorici filius. consentaneos in eoruni sedibus subrogarcnt. Nam
(Gesta p. R.) Anastasius papa, natione Roinanus, ante horuin tempus legunlur quidem heretici imjre-
sedit Romsc a. 1, m. 11, d. 24. Ab hujus commu- ratores catholicos episcopos niultis mo.Hs vexasse,
nione subtraxerunt se multi, eo quod sine consilio elcctioni vero aut promotioni cujuslibct ponlificis
ecclesiae calholicse communicasset cuidam diacono nusquam leguntur se miscuisse. Siquidem sub cis-
Thessalonicensi, nomine Fotino, qui communicabat dcm Euthichianistis imperatoribus et Constanlino-
Acatio. Et cum vellet a decessoribus suis dampna- poli et rcliquis urbibus legitur innumerabilis fide-
tum occulte revocare Acatium, non potuit, quia di- lium mullitudo cleri et populi pscudoepiscopos eo-
vino judicio pcrcussus interiit. Successit Symma- rum nullatenus suscipere voluisse, quia constabat
chus 53 a Petro, natione Sardus, patre Fortunato, eos absque sui electione in Dei conlemplum et sui
sedit a. 15, m. 7, d. 27. Fuit tempore Anaslasii ct erroris augmentum a praefatis principibus promo-
TheoJerici. Constituit ut die Dominico et sanctorum tos fuisse. Ut enim traJit Anaslasius, sanctac Ro-
nataliciis canatur Gloria in cxcelsis. Hic inter multa manse ecclcsisc bibliothccarius, in chronica Theo-
ecdesiarum opera omnibus episcopis per Affricam phanis etGeorgii Dei cultorum, quam ipsede Greco
et Sardiniam exilio rcligatis omni anno necessaria in Lalinuni transtulit: [ANAST.]« Vicesimo imperii
ministsabat. Anaslasii anno, Johanne Niocetse Alexandrino epi -
Anno ab inc. Dom. 509, obiit sanctus Benedictus, scopo herctico mortuo, Dioscorus junior praelatus
et in Monte Cassino per 15 annos jacuil, et post est cpiscopus Alexandriae. Qui cuin maiius imposi-
corpus ej'us in Galliam translatum cst anno 660. lioncm accepissct, reccsserunt mullitudincs rttsli
Tempore Anastasii claruit Antonins. corum diecnlcs, quia nisi sicul sancli canones con-
(G"sta p. R.) Hic ct Laurentius stib intentione _ tinent fiat episcopus, non recipietur. Piincipes cnim
ordinati sunt uno die, et confirmatus est Symma- ' intronizaverunt cum. Dyoscorus autem vcnit al
chus, cl ordinavit sub inluilu misericordisc Laui*cn- Sanclum Marcum, ct vcnienl.es elcrici inducrunt
Uum cpiscopum in Nucerina civitatc. Post annos 4 eum secundo cl iteruin eum coiisecravcrunl. Et ita
zelo ducli quidam dc clero ct senatu incriminave- veniens ad Sanctum Johanncm perfecit colleclam.
runt Symmachum, et facla sunt mala pejora prio- Cum autein esset illic Theodosius filius Calliopii a-.i-
ribus. Quidam vero de senatu quasi consultius gustalis et Achatius magistcr militum, lurbse tur-
agentes, miserunt ad Theodericum i*cgem, ut cis batae ccperunt injuriis afficere filiuni auguslalis, co
destinaret qui ordinarctur apostolicus depositis illis quod laudaret imperatorera Anaslasium, et insilien-
utrisque. Qui contra sacros canoncs misit eis Pe- tes quidam a sede depulcrunt ctim et interfcccrunl.
trum, Altinaecivitatis episcopum. Symmachus vcro At vero Acbacius magister militum quotquol capere
congrcgans universalcm synodum 125 episcoporum, potttit intcrfecit. Quod audicns imperator iralus
prius purgavit se tle criminc quod de eo fcrebatur, cst. Porro Dioscorus miligavil cum. Cumque Con-
deinde tam ipse quam onines dampnaverunt Pe- stantinopolim venissct apttd impcratorcm pro Ale-
trum a rege missum ut invasorera sedis apostolicse, xandrinis inlercessurus, ab orthodoxis publice con-
ct Laurentiuni siiuililer qui seditiosis assentiens vi- D viciis appetebatur, Qtiam ob rem ct ij.se cum ob
debalur se ad papatum ingerere. Ipse vero in Do- homicidium inlercessisset, cuni fcstinalioiic reces-
n.ir.c confortatus usque ad diem dormitionis suse sit. » Ecce quibus primis aueloribus scculi princi-
permansit apostulicus. Audiant qui favorem terreni pcs suos pontifices nitunttir Dci crdesioe pi'omo-
principis divinsevoluntati anteponunl, et intelligant vere. Scqucntes aulera horum lierclicornui exempla
istius dampnalionis sententiam usque ad sc dirivari quidam Grecorum imperatores rcgni sui urbibus
ct pcrtingere, quoe a bealo Symmacho papa et aliis suos episcopos iinponentes, Roniaiuc vero urbi hoc
125 episcopis in Pctrum ct Laurentium legitur pro- pepercerunt. Decretum enim clcclionis a clero et
cessisse. Discant hic saltim 171bi qui apostolicain senatu susceptum sibi milti statucrunt, priusquaui
scJem invaserunl et Romanse ecclesise prscjtidiciura futurus pontifex consccretur. Qtiou cum legaturse-
fcccrunt, qui fayorem terreni principis divinse au- pius directum fuisse, nusquam tamen legitur ccs
ctorilati antcponunt, secundum lam evitlens excm- Roinanorum electioncm mutassc aut rcprobasse.
VARLE LECTIONES.
,,s Trasam — filius in marg. 1TIsaltim —-
anleponunl in marg. 172Sequentia inmarg.
93 CHRONICON.- LIB. I. 94
Hoc tamen quia Domino erat contrarium, ut ccc.le- A gioues sepe fucrant tiiiddatae. Belsarius timons
sia pontifice carcret, usquc tltim qui decrctum fe- VVandalos,adhortantcAntoninauxoresuaChristiana,
rebat iret et rediret, pcnitus respuerunt scquentes volum vovit Deo se futurum Chiislianum si posset
imperatores, religione proestantes , quod Jiquido Wandalossuperare. Wandalisuper litus mariscastra
cognoscere possumus in proeceptis Constantini mctantur, Bclsa:ius ccontra terrestri prselio et Anlo-
principis ad Benedictum episccpum et clerum et po- nina navali procederc parant. Cum jam propa con-
pulum Romanum. Itaque qui attendit alios Greco- flictum essenl, Antonina cum suis egrossa, omnes
rum imperatores decretum sibi niitti noluissc, at- mulieres et libcros Wandalorum delevit, nec aniinal
tcndat eos nunquam electionem mutasse, attcndat ex illis vivere pcrmisit. Quod ubi Childemer audivit,
etiam 173. retrorsum ad castra rediens, destructa phalanga
Post Anastasium Jttstinus senior accepit impcrium prsclii a Bclsario et Antonina, terra mar.iquc vallatus
anno ab inc. Dom. 517; regnavit annis 9. (Gesta p. cum suis omnibusad interriecionem cesuscst. Qui fu-
R.). Ormisda Campanus sedit Romae anno ab inc. gicns cum duoJcciin tantum Wandalis in castro tuto
Dom. 511, sedit a. 8, d. 14, patre, Juslo de Frisone. se recepit, ubi coartalus petebat Belsarium, nc ligf.-
Hic constituit clerumet presbiteros erudivit. [BEDA.] luin eum imperatori prsesentaret. Quo promittenti
Post hunc Johannes Tuscus, patre Conslantio, a. 2, B non se eum ferro, r.on Iigno, non corrigia, non cre
ro. 8, p. 15. Hic Constantinopolim veniens ad por- ligandum, Childcmeiis sc reddjJit. Quem Belsarius
tam quae vocatur Aurea, in conspectu omnium ro- catena argentea constrinxit, sociosque ejus inlerfe-
ganti caecolumen reddidit. ( Gesta p. R.) Qui cum cit, ipsumque Justiniano prsesentavit; queni illc in
redisset et Ravennam vcnisset, Theodericus cuin palatio suo habitare jussit, sed sputis et opprobriis
cum comitibus carceris afflictione peremit, invidia gravibus obprimebat. Petensque imperatorem ait :
ductus quod catholicse pietatis defensor Justinus Habitalores palatii lui spulis et obprobriis opprimunl
honorifice eum suscepisset; quo eliam anno Sym- me; quorum ego si juberes duodecim el ego unus cum
machum et Boetium patritios occiderat, et ipse 99 equo quem hubui anle conspcctum gloriw ttiw armciii
post hoc facinus die mortc subita sequenti periit accederemus adprwlium, cognoscerescuicx nobis va-
anno. [BEDA.]Episcopi de exilio, quo per Affricain et liditas sit aul ignavia. Qtiod cum Justinianus duodc-
Sardiniam tenebantur, revertuntur post annos 74 cim mililibus jussisset, ille dum eos aggreditur fu-
hereticse profanationis. [ADO.] Julianus Viennensis gam fingens, omnes singulatim interfecit. [ISID.]Post-
ecdesiae episcopus claruit. [ISID.] Childericus cnim, hac jussu imperatoris cunuchus factus, in provin-
174
qui ct Ildiris, Ilonorici lilius ex Eudochia captiva cias vicinas contra Persas patricius ordinatur, et
Valentiuiani filia orlus, post Trasamundum Wanda- ^ sic regnum Wandalorum finitum est anno lirgressio-
loium regnum obtinuit. Hic j-.ro sacramento quo nis eorum in Hispaniam 97, et manscrat a. 113.
erat astrictus, ut quam diu regnuin tencret episco- [FRED.] Senalus itcrum Belsarium Jusliniano facit
pos ab exilio ne revocaret, autcquam rcgnum acci- •diosum. Quam ob rem ab houore paliicialus tlepo-
peret, catholicos sacerdotcs quos Trasamiindus nitur. Itcrum qucndaro Florianum in imperimn nili-
dampnaverat , ab exilio rcvocavit. Qucm Gilimcr tur sublimare et Justinianum dejicerc. Qui pctcns
sumpla tirannide regno privavit, qui et Childcricus Belsarium ut se adjuvaret, nuncios misit ad cum. Et
dictus est et regnum optinuit. [FREDEG.]Juslinus ille fingens se Florianum adorare vallalus pueris
non multo post bellum in Persas movcns, cum Cal- suis Florianum gladio percussit et omnes inimicos
cedonem pertransisset, morbo periit, ct Justinianus SUQSqui erant cum eo, coronamque auferens a ca-
in regnum elevatur. Qni cum rcgem Persarum op- pite Floriani imposuit capiti Justiniani, rcddcns ei
prcssum vinctum teneret, honorifice eum in cathe- basia per manus [FRED.].
dra sedere jussit, qusercns ab eo civitates et pro- A. 525, Justinianus imperator Justini roajoris ne-
vir.cias rei publicse. Cumque ille diccret : Non dabo, pos regnavit a. 57. Quo dcfuncto in Constantino-
et Justnianus econtra vcrbo rustico responderet: r. polim Justinus a. 503 arobivit imperiuro, vir iniquus
Denras, ob hoc illo inloco civitas fundata nomen ac- et cupidus.
,75
ccpit Denras. Reccpiis ergo provinciis et civitatibus [ADO.]Temporc Justini Pantagathus Vicnncnsis 17S
f-lurimis, permisit eum in Persas regnum recipere, quinqucannis, cui successit Ysiclnus. Tcrapore
H cunr magno triumpho rcversus est Constantinopo- Justiniani imperatoris Domninus Yienncusis episco-
lim. Qui cum unico amorc diligeret Belsarium, in- pus floruit.
stituit eum patricium in illis partibus Affiicoeqme a [FREDEG.]Tcodericus igitur Gothorum rcx, de
Wandalis non fticrat occupata. Senatus autem zelo quo supra rctulimus, cum tempore Leonis impera-
ductus suggessit de co imperatori quoti dejectionem toris renuissct subire ditioncm imperii, triginta an-
ejus meditaretur, ut ipse in regnum sublimaretur; nis cum magna fclicilate regnavit. Fuerunt omnes
ct ob id zelum ducens advers.usBelsarium, jubet c-um anni quibus regnavit in Itaha 52 anni, a finibus Pan-
Wandalos expugnarc, a quibus multae militum le- nonise usque ad Rodanum fiuvium, a Tyrreno mari
VARLE LECTIONES.
173Hic discemi neaueunl. in et — 115. in marg. 176Tcmpore—Ysicl.ms t'« nifir-j. '" To:u-
quwdam
pore—florui.t in marcj,
95 IIUGONIS ABBATIS FLAVINIACENSIS 96
usque aJ Alpes Penninas ct Yseram fluviuni. 14 iVemensis iemporibus ei prwsideo, lempore meo nitcris
anno regni sui basilicam sancti Juliani Brivatse co- invadere. Habe ergo cum his qui tecitmerunt plenm
lumais roirificis ornatan exstruxit. Civitatcs oinnes dampnationis sentenliam, subluiumque tibi nomen et
quas regebat roiro opere restaurare et murire soller- munus ministerii saccrdotalis agnosce, Spiriius san-
tissime fecit. Palatiura splendiJissimum Papiic quac clijudicio et apostolica analhemalis auclorilcitedam-
Ticinum cognominatur, Ravcnnoequoquc et Veronae pnalus. Sic enim decel fidem sanclorum Patrum in
fabricare jussit. Cujus filiam Sigismundus Burgun- ecclesia servare calliolica, ut quod habuit amittat,
dionum rex habuit uxorem. Post ,77quem susccpit qui iiwroba lemerilate quod non accepit assumpse-
rit.
regnum Athalaricus filitis fdioeejus et ei ThcoJatus.
|JORD.]Quo dejeclo, Vitiges rcx crcatur, et hic a Ju- (H. Misc.) Justiuianus 5 imperii anno promulga-
stiniano per Bclsarium victus opprimilur, ct Con- vit, ne militarcnt nisi catbolici soli, dans herelids
stantinopulum ductus patricius creatur. Sic rcgnuin inJucias nisi sese movissent ad coi.vershmem. Hunc
Gotthorum post a. 2500 Roroanoruin cessit im- aJiit Agapilus papa pro quibusdaro rogalurus, sed
perio. senlicns eum Euthicctam factum, cum eum argue-
Amator ,7Sepiscopus Silvcrio papae (MANSJ, IX, 7): rct, et ille graves ei minas inlciitarct, ait papa : Ecjo
A quibusdam, Pater dilectissime, audivimus vosa scde B ad Justinianum Christianissimum venire desiderctvi,
sancti Petri injuste pulsum et cxilio dampnatum. sed Dioclelianuminveni. At ille videns ejus constan-
Quod nimis grave ferenles, tnisimus vobis argenli li liam inconcussam et inatUiIatam, aJ catholicam fi-
bras 50 ad vestram vestrorumque susienlalionem. dem cum muliis regressus cst. Anthimum. quoque
Silverius papa Aroatori episcopo : Omnia palritia regiae urbis episcopum procfatse hereseos dcfenso-
mihi infesta erat, quod non restiluebam Anlemium rem publice conimunione privavit, ct non niulto post
dudum patriarcham Constanlinopolitanum,quemAgti- i;i eadem urbe defunctus est; cui successit Silvcrius.
pilus prwdecessormens merilis suis donavit. Urgeulc Belisarius post bec Carthaginem cepit, cttm 95 an-
eliam jussione exierunt falsi testes, dicenles advcrsum nos Wandali eam tenuisseut, et omne Wandal-uuin
me crimina quorum nunquam particeps fui. Sed dum legnum et stirpem delevit. (Gesta pont. Rom.) Sil-
mulli in illa accusatione persislerent, timuil Wilisiu- verius itaque cum rogarelur ut Anthimum restitue-
rius patritius noster, et mandavit me ad se venire pa- ret, noluit. Ob hoc a Belisario nolente captus ex
cifice pro quibusdam ecclesiusticis disposilionibus in prsecepto Theodorse augustse in Pontia insula exu-
palucium principis, el ad primum et secundum ve- lans obiit.
luin retinuil omncm clcrum et populum qui mecum Nomina ponlificum Lugduncnsium ab inicio :
J
veniebat, ct nullum pcrmisit inlroire nisi me solum et Photinus marlyr. Hyicneus martyr. Zacharias. Hc-
Vigiiium nostrum. Me vero vi retcntum et ante prw- lius. Faustinus. Yerus. Julius. Tolomeus. Yocius.
dictam patriciam deductum miserunl quomodosuslen- Maximus. Tretradius. Verissimus; bic interfuit Sar-
tor in exilium, pane iribulalionis et aqua angustiir. dicensi synodo 4. Sanctus Justus. Sanctus Alpinus.
Comites propterea duos dimisi nec dimitto olficium Martinus. Sanctus Antiochus. Elpidius. Senalor.
meum, sed cum episcopis quos congregare polui, ees Sanctus Eucherius. Salonius. Sanctus Veranus. San-
qui talia erga me egcrunt anathematizavi, et una cum ctus Paciens. Sanctus Lupicinus, temjiore Wantla-
illis aposlolicarum stjnodali auctoritate statui, nullum licse persequutionis. Rustitius. Stephanus. Yiven-
unquam decipiendum, sicul dcceplus sum, et si ali- tius. Sanctus Lupus, tempore Sigisroundi et Clotlo
quis deinceps ullum episcoporum ita deciperet, ana- vei. Lyconcius. Sanctus Sacerdos, tempore Childe-
tiiemaranallta ficret in conspectu Dei et sanclorum berti. Sanctus Nicetius, tempore Childeberti ejus-
angelorum. Silvcrius Vigilio : Quia contra jura ca dem. Sanctus Priscus ; hic auctor synodorum 21,
nonica iemporibus Bonefucii papw ipso vivenle suc- 22 et 24 extitit. Sanctus Etherius; huic scribebat
cessor ejus designari conabaris, nisi tibi omplissimi bcatus papa Gregorius. Sccundinus. Arigius. Tctri-
senatus obviassel justitia, tunc providenlia pastorali cus. Gandericus. Viventius. Sanctus Aoneinundus
tua debuerant execranda jam vicia detruncari. Sed martir. Sanctus Genesius. Sanctus Lamdcbeitus;
dum parvum vulnus in te ncglectum est, insanabilis hujus tempore obiit sanctus Bonitius et Lugduni cst
adcrevit apostamia, quw nisi ferro allius abscidatur, sepultus, qui Clippiaco in palatio regali sanctum
fomentorum, non poteril senlire medicinam. Quippe Ansbertum Rotoniagcnscm consecravit anlistitem.
nequissimi spiritus audacia umbitionis frenesiam con- Sanclus Gudinus. Fulcoaldus 179.Hic est Fulcoal-
1S0
cipiens in iltius apostolici medici cui animas tigandi dus episcopus, quicorpus sancti Boniti Arvcrncn-
solvendiquepotestas concessaesl versuri conlumeliam, sibus reddidit. Madalbertus. Ado. ELloynus. Lei-
novumque scclus crroris niteris rursus induccre, ei iu flradustcmpore Karoli Magni; hicrestauravit LugJu-
morcm Symonis cujus le discipulutn oslendis, data uensem secclesiaropost destructioncm Wandaloruni.
pecunia mequerepulso, qui favcnle Domino iribusjcm Agobardus doctrina clarus temporc LuJovici Pii.
VARLE LECTIONES.
177Post — imperio in murg. *•"'Sequcntia omnia usque ad fincm culahgi por.tificumLv.gduncnsiumin
folio assuto. 17'Jfulc. ddcluin. lia vux dd.Ui.
, t 0 ricus rex carceris alflictioneperemit, Felix, na-
ereannosLugdunensisecclesiaprimatumoecclesia- lione Samnius,!patre Caslorio,sedita. 4,m. 2, d. 15.
rum in Galliaab ipsistemporibusajjostolorumopti- Post eum BonifaciiisRoroanus,patre Prsejectodc
nens 1S1,vicesRomanorumponlilicumpro suaesan- Celiomontc, a. 2, m. 4, d. 6. Johannes 186,qui ct
clitatis merito optinuit. Rcmigiustempore Karoli Martinus,post Bonifaciumsedit annis 2, m. 4. d.
Calvi.SanctusAurelianuslegatus Romansesedis; 6, obiit 6 Kal.Jun. et cessavitepiscopatusdiebus5,
post quem, fuit AgriniusLinguonensisqui non ha- et successit ei AgapilusRomanus,patrc Gordiano
betur in numero. Aluvala.Bernardus. Austerius. presbylero,ra. 11, d. 19. Inter Agapitumet Silvc-
Remigius.Anschericus.Wido.Amblardus.Borchar- rium d. 29. Silverius Campanus, patre Ormisda,
dus senex. Borchardusjuvenis. SauctusOdelricus. episeopusRomsea. 1, m. 5, d. 11. Anno ab ine.
Halinardus.SanctusGebuinus.Hugo,8*>. B Dom. 538, indiclione1. VigiliusRomanus, pat.e
[FREDEG.] Langobardorumigitur genspriusquam Johanneconsule,a. 18, m. 6, d. 26. Anno 187prae-
hoc nominevocaretur egressa de Scatanaviaquse sulatus papseVigilii14, indictione14, anno ab inc.
est ultra Danubiumet mare oceanum, Daaubiuin Dom. (Geslap. R.) 552, quinta synodusConstanti-
transmeavit.Cum a Hunisinterrogatifuissent,qure nopolitana.AnnoJustinianiJustini majorisncpotis
gens terminoseorum ausa fuissetvitiareet eis bd- 27, Vigiliusa Justinianoin cxiliumtrudilur; revo-
lum conarentur intrare, illi mulieres prseceperunt catus cum Romam reverteretur, in Sicilia civitale
comameapitis ad maxillaset mentumreligare, ut Syracusanacalculidoloremorilur. PelagiusRoma-
habitumvirorumsimilarent,ut ipsa sua multitudine nus, patre Johannevicariano,a. 11, m. 10, d. 18.
hostes terrerentur, eo quod mulierumcomsead in- Hic ordinatusa duobusepiscopiset uno presbitcro.
siar baibsevalde longseesse viderentur; et excla- IntcrPelagiumct Johaiinemd. 26. JohanncsRoma-
maveruntomr.es:Hwcest gensLangobardorum. Et nus, patre Anastasio,a. 12, m. 10, d. 26. Ilic re-
ita bellumineunt, Hunos superant, partem Panno- stauravitcimiteriamartyrumet constituitper Domi-
niseinvadunt Narsis ergopatricius cum esset cu- uicasoblationesetluminaria. BenedictusRomanus,
nuchus,et Sophiauxor Justini iraperatorisappara- jjatrc Bonifacio,a. 4, m. 1, d. 28. Intcr curnet Pc-
tum muliebremex auro factumei misisset,ut fila- lagiumd. 5.
rctet pensalanariorumet nonpopulumregeret,ille (Geslap. R.) Annoab inc. Dom.582. Mauritius
iratus i-espondit:Filabo filum de quo Justinus et imperalorsuccessitTyberio,regnavita. 16. PoslBe-
uxorejusad caputvenirenonpoterunt. [PAUL. DIAC] nedictum sedit RomaePelagius Roraanus, jjatre
Hic ,S3Totilam Gothoruraregemoccidit, sed accu- Unigildo,a. 10, m. 2, d. 10. Eo imperitantefuerunt
satus pcr invidiama Romanis recessit Neapolim pluviae,ut vidcreturdiluviumredisse. Tanta clades
Campaniae.[FREDEG.] Et Langobardosa Pannoniis quantamnullusmeminita seculofuisse, qua etiam
invitansin Italiamcumrege Alboinoinlroduxit,qui Pelagiuspapa rooriturct Gregoriusdcctorelectione
Glodesindamfiliam Clothariircgis Clodoveimagni cleri et populiponlificatumRomansesuscepiteccle-
duxit uxorem. Qua ,84defunctaaliam duxit uxo- siae,anno imperiiMauricii10, ab incarnationeDo-
rem cujus matrem occiderat, a qua et ipseveneno ra«nianno 592, indictione 10, cpacta 21, concur-
periit.Hic invasil,ut dictumest, Italiam,etobsedit, rente 7, nalus Romanus,patre Gordiano, sedit a.
Roinamvastavit Langobardiergo elevato18S rege 15, m. 6, d. 10. Hicfecitut missa caneretur supra
superse ClypnomineirruentcsGalliis,Amatumpa- corpus beati Petri apostoli. Anno pontificatus4,
triciumperimuntct multas stragesfaciunt,pro quo D iudictionc15, congregatasynodo 24 episcoporum
Mummolus patriciatumassumpsit. bcatiPetri apostolidc nccessariisecclesisetractavit.
[PAUL. DIAC]His ergo diebusapud Constantino- HicmissisBrittanniamAugustino,Mellito,Johanne
polimcumamcntiaquamincurrerat morluoJustinoi ct aliis jjluribusmonachisad ChristumAnglosccn-
17 annoregni sui, Tiberius,qui cum Sophia uxore vertit.
Justiniregnumregebat,invasit imperiumet tenuit;
[ADO.]Terapore188LeovigildiRenatusViennensis
a. 6, ro. 10, d. 8. Qui et largissimusin elemosinis
'• cpiscopus floruit, qui eodem anno quo Juslinus
fuit. SophiaadversusTiberiuminsidiasparans,Ju- amens factus
est, obiit.
stinianumJustini nepotemin regnumvoluitsubli-
[BEDA.] HermenigildusLevigildiGolhorumregis
VARI^ELECTIONES.
181oplinet legi videlur. 132aliis manibus atrameniove
Vizeliacensisa bbas. subjiciunlur:Parvus Josorrandtis. Hurobal-
dus, Rainaldus.Falco. Petrus. Amcdeusobiit in itinere [itcre c.] Iherosolimilano.
Hunbertusqtu superest adhuc i>. supra p. 282. ,83Hic — Campanixin 184Qua— vaslavit in
,ss e. r. s. s. C. n. 18CJoh. — 1Smarg.
7 Anno— mOritur in
marg.
158 sttperscr. quinquc iu marg. marg.
Tempore— ohiit in marg.
ptizatusest, et post omnes o
erant Toletumadunarijussit quinto annopontifica- mavit factum, e
tus Gregorii,et proesenlarisibi omnessectaeArrianse secundopost transitumsancliGrcgoriianno,jninio
librosquoset cremarifecit, el omnes Gothosbapli- scilicet papatus Saviniaui,prsesidenteLugduiicnsi
zari mandavit. ofccclesise
Sccundinoarchiepiscopo.
[ADO.]Philippus quoque Viennensisepiscojjus Annoab inc. Dom.602 '•", Focasduxet patricius
Viguit(fol. 56), cui succcssit Evantiusvir sanclus, rei publicoevictora Persis rediens, Mauriciumim-
qui cum sancto Prisco Lugduncnsiet Artemioet peratoreminterfecit,et imperitimassunipsit;regiia-»
Senonicoet RcmigioBituricensiel aliissanctisepi- vit annos8 lsl. Eo anno EtberiusLugdunensisar-
scopis,Siagrio quoque Eduensi, 20 capitula robo- chicjjiscopusobiit, in ejus locum substituitur Sc-
ravit; CuisucccssitVerus, cujusdiaconusfuit san- B cundinus.AnnoFocae2, indictione8, epacta26,
clus DesideriusEduensis,et ei successitDomnolus concurrenle4, ab inc. Dom.605 19sbeatus Grego-
in redimendiscaptivisstrcnuus,eiquesuccessitEthe- rius migravitad Dominum,regnantibusin Francia
rius temporeEracliiimperatoris. TheoderiCo et Theodebcrtofratribus.Siiccessitci in
[FREDEG.] Eo anno uxor ArnulfiimperatorisPer- episcopatuRomanoeecclesiaepost d. 22 Savinianus
Sarumvirumsuumrelinquenscum quattuorpueris Tuscus, patre Bono de civitateBlera, sedita. 1, m.
et totidempuellis,ad sanctumJohannemConstanti- 5, d. 8 (Gestap. R.). Hicaddiditluminariain ecde-
ijopolimepiscopumveniens,dixit se unam esse de sia beali Petri. Post eura scdit BonefaciusIII Uo-
populo,et baptizataest, quam suscepit de lavacro manus, patre Johanne19S,m. 8, d. 22. Hic rogavit
SanclouxorMauriciiimjieratoris.Quaecum sepius imperatoremut statueretRomanamecclesiamcaput
per legatosrepetcrcturet uxor ejus esse nesciretur, esseomniumecclesiarum,quiaConstantipolitana se
augusta videnscam pulcherrimamet suspicatane primam scribebat.RonefaciusHH,de civitatcVale-
ipsa esset quaequerebatur, ostenditeam legatis. ria nationeMarsorum,patre Johanne medico,setht
Quam illi videriint, et agnoscentesnullumab ea a. 6, m. 8, d. 13. De hoc legitur in ecclesiaslica
responsumaudire potuerunt nisi prius baptizaren- hystoria,quod impetrarit a Foca donariecelesise
tur. Illianimovolentigraliambaptismiaccejjerunt.^1ChristitemplumRomsequodPanlheonvocabatur,94,
Quibusilla id dedit responsum,non se ad virum cujus papatus ,9S ... anno Focas obiit. [Fr.tDEG.]
redituram, nisi ille primo baptisraiperciperctgra- Cum enini Heracliuspatricius esset universarum
tiara. Quod cum imperatori Persarum nunciatum Affricse provinciarum,etFocasimperiumnequissiine
fuisset,legationemmisitadMauriciumimperatorem, regeret, et modo amentiaethesaurosin mare proji-
ut sanetusJohannesveniret Antiochiam,a quo ba- ceret, dicens se Neptunomunera dare, senatorcs
ptismumsalutis acciperet.Quod ct Mauriciusfieri cerncntesquod vellet imperiumper stultitiamde-
jussit cum infinitoapparatu. Ibi baptizalusest im- struere,factioneHeracliiFocatemapprehensumma-
perator Persarum cum sexaginta milibusvirorum, nibus et pedibustruncatis, lapidead collumligato,
ct a sanctoGregorioAntiocbenode fonte suscejjtus. in mare projecerunt,et Heracliusconsensusenatus
Petiit autem ab imperatoreMauricioepiscoposcum sublimatttrin regnumanno607,96.[BEDA.]Cum in-
clerosuflicienti,quod et ille concessit,et sic summa feslationePersarummultseimpcriiprovinciaevastal;e
celeritale omnis Persida Christodominocrcdidit. fuissent tcmporibusMauriciiet Focatis imperalo-
Eodem temporeanno ab inc. Dom.598,inventaest rum, temporibusejus Persae Calchedonacivitate
tunica Dominiinconsutilisin civitateZafath, et a rvvastata Constantinopolimquoque sedem iinperii
GrcgorioAntiochenoel Thoma Iberosolimitanoet destruereraoliebantur,multasque197Romanorum
Johanne Conslaiitinopolitano cum aliis multis epi- provintiaset ipsam Jerosolimaminvadunt, et de-
scopisfactoUiduariojejuniolevata cttmarca mar- slruentesecclesiasetsancta profanantes,intcrrcli-
morea, ita levi facta ac si de ligno fuisset, ordine qtta ornamentaetiam vexillumsanct;ecrucisabdu-
pedestriIlierosolimamcum devotionesanctissirna cunt. [FREDEG.] Contraquos Heracliusacicmdiri-
perducta,ct in locoubi crux Dorainiadoraturcum git, et ipsi duo exertittis principcssingulariccrta-
Iriiiniphoposita. mine omnibtisex utraquepa.*teeventurorci expc-
Tempore 180Mauriciiimpcratoris,ponlificattim ctantibus congrediuntur. Heraclius victor caput
RLimanse ccclcsi;eagcnlc papa Gregorioa. 9 con- Persaepraecidit,et tolum Persarum exercitumad
structio cenobiiFlaviniacensisin castro proenomi- sedes proprias regredi compulit.Post hec evcctu
VARLELECTIONES.
189Tempore— archiepiseojjoin marg. ,aoSice corr. litleris quibusdamerasis. ,!" atram.
,92 IIwc verba ,93 superscr.19*
pauio ntgriore. ultiino alram. magisnigrosuprascr. Qucedam hic crasasunl. La-
195
Ctinaseplemfere vocttb.in rcisura. Unumvocab.erasumvidclur. locNumcrisuprascr. 197niullasque
— abducunti» nuirg.
101 CIltlONICON. — LIB. I. 102
navale Porsidam ingrcdilur, tiibusque circiter annis A habens iixo-.cm filiani sororis suse,post aiinum regm
Persida vastala, susc cam ditioui subjecil, lignuin- sui 27 crudeliter vitam finivit. Heraclonus 109cuiu
quc Dominicum reporlavit. Postmodum Pcrsas re- niatrc sua Martyna regnavit annis 2, cui successit
bellantes ilerato superat et sibi subjicit. Qui cum Couslantinus liiius Heraclii mensibus 6,anno Domi-
csset pulcherrimus aspfJctu, fortissimus viribus, nic;c incarnationis 654, jioutifice Honorio, indictione
pugnator egicgius, Iitteris etiani apprime eruditus, 7. (Ib.) Et successit in regntim sub lcnera sctate el.
ceniens in syderum signis a circumcisis genlibus cousiiio Constantinus filius ejus, qui ct Constans,
iinpertum devaslandum, direxit nuncios ad Dago- cuJKStemporc rcs publica a Sarracenis nimium v.i-
bertum regem Francorum, petens ut omncs Judcos statur. Duravit hec vaslilas per annos 47 usque ad
regni sui baptizari praeciperet, quod et ipse decreto tempora Constanliui superius norainati. Tunc cst
fieri statuit per omnes provincia.s iroperii. Hierosolima capta et ceterae cvcrsae civitatcs; JEgi-
Anno 19SHeraclii imperii 5, patus esl Mahamct, ptus superior et inferior pervadilur, Alexandria
qui cum esset infantulus, defunctis patre el matre, cajjitur et prcdatur , Afliica tota vastatur , Asia et
adhesit viduae quseetnutriebat. Cumque adolevisset, Ettropa qualiuntur, et omnia regna mari contigua
cepit per scolas Christianorum ire et auditoriis in- pervagantur. Constanlinopolis tsntum cum Traciana
teresse, ct quae ibi audiebat, domi hominibus genlis B provincia et, paucis insulis et Romana provincia di-
suae referebat. At illi mirabantur j'am tum in eo tioni imperii remanscrunt,
sapientiam, cum audirent ab eo quae audierant. Die . . rius papa Apellinarista . . us est s,°.
igitur quadam cum reverteretur ab auditorio, obviam Anno 201inc. Dom. 651, II Kal. Mai. ordinatio
habuil diabolum habentem os aurctim, et dicentem domni Widradi abbatis, cuni locuro Flaviniaccnscm
se esse Gabrielem archangelum roissum a Deo ad 48 aunis Magoaldus abbas rexisset
ipsum, ut prsedicaret genti suse quae audicratet scie- Anno ab inc. Dom. 665, papa Vitaliano, advenlus
bat. Tuncccpit prsedicare Mahaniet ul derelinqtierent Benedicti in Gallias, et Tequemio obiit sanctus
idola manu facta et adorarent creatorem qui fecit Amandus Tungroruin episcopus, cui successit san--
quse sunt. Cumque plurcs aJhererenl illi et ut pro- ctus Roniaelius anno iniperii Constantini 22, ct ei
phetam eum habereat, congregatis qui secum erant TheoJardus, ct Thcodardo sanctus Lanibertus.
arma sttropsit, et ut rex et propbeta quos polerat (Gesla p. R.) Bonefacio igitur papoe post dies
sibi subjiciebal, ct regnavit in Damasco, et caput 25 succcssit Deusdedit Romanus, patre Stephano
regni ejus Babylonia civitas fuit. subdiacono, sedit a. 5, d. 25. Post quem m. 5, t).
[FREDEG.] Agarenorum igilur gens circumcisa , 26 exactis sedit Bonifacius V, Campanus, patre
qui et Sarraceni dicitur, cgressa a latere montis ^ Johanne, a. 5. Hic constituit ut ullus de ecclesia
Caucasi super mare Caspiuro, cum.in nimiam tfflul- traheretur. Successit post dies 13 Honorius Campa-
titudinem coalttisscnt, tandem arma sumentes, pro- nus, patre Petronio consule, sedit a. 12, m. 11, d.
vinciislleraclii imperatoris vastandis irruunt, contra 18. Hic exortum apud Scottos crrorem de observa-
quos Heraclius direxit exercitum. Sed Sarraceni tionc paschae 14 Jun. per epistolam rcdarguit. Suc-
milites superant, eosque glaJio graviter trucidant, cessit Johannes natione Dahnata, patre Venantio,
ita ut 150 milia militum intcrficcrenl. Spolia eorum sedit a. 1, m. 8, d. 18. Hic per Istriam et Dalma-
Heraclio offerunt, quse ille reciperc noluit, cupiens tiam multas pecunias misit ad redempiionem capti-
super Sarraccnos vindicare, et mittcns legationem, voruui. [BEDA.]Hic cum adhuc clectus esset pro
porias-quas Alexander Macedo super mare Caspium pascha et pro heresi Pclagiana Scottos rcdarguit.
oercas fieri et serrare praeceperat, propter inunda- Thcodorus Grecus, patrc TheoJoro episcopo de ci-
tionem geutium soDvissimarum, quse ultra Caucasi vltate Hierusalem post m. 5 et d. 15 sedit a. 6, m.
niontis culmina habilabant, casdem porlas aperire 5, d. 18. (Gesta p. R.) Ilic condempnavit Pyrrum
prseccpit, indcqiic centum milia pugnatorum auro regioe civilalis episcoptim, qui cum Cyro Alexandrias
locatos contra Sarracenos miltit ad prselium. Cum- et Sergio proedeccssorc suo achephalorum heresim
que non procul a se invicem castra metarentur, instauraverat. [BI;DA.]Yeiiit cnim ficla ut post ap-
libellum
utrique exercitus ut mane facto confligcrent, cadt-m partiit poenilentia et obtulit cidcm papa
nocleDci virtute exercitus Eraclii percutitur, quin- pciiilcntisc; sed domum reversus ad vomitum rcd.it,
quaginta enim eorum milia in stratis suis mortui quam ob rem prsesente clero et populo Romano vin-
sunl. Quo facto territi milites ad propria sunt i*e- culo anathcmatis, ut prsediximus, innodaius at.
versi. Sarraceni, ut ceperunt, provincias devastant. (Gcsia p. l\.) Po5t Theodorum Maitinus c;eTudertina
Cum j"ani Hicrosolimis projrinquassent, Ileraclius Tuscise sedit a. 6, m. 5, d. 26. [BEDA.]Conslanlinus
videns quod non posset eis resistere, nimio ama- igitur deceptus a Paulo regise dvilatis episcopo sicut
ritudinis merore adreptus, ad ultimum infelix Eu- et Eraclius proavus cjus a Sergio, librum corapo-
thicetis heresim sectans etChristicultum rclinquens, suit adversus fidem calholicam. Unde Marlir.us

VARLE LECTIONES
115Anno—civitas fuit in marg. 199Her.—ind. 7. tn marg. dutibns codicis cxarata. 500aii : Honoritis
papa S. Apolliuaris basilicam orsus cst? !01Hcccin mttrgine leguntur.
.1(13 IIUGONTSABBATIS FLAVINIACENSIS 104
papa congregata Rjmsc synodo 110 episeoporum A ,' intus palatium suum, regia ojus anno 14, a'j incar-
dampnavit sub anallicmale prsefatos Cyrum, Ser- natione Domini 668, indictiouc 11, simulque legatis
gium, Pyrrum et Paulum hereticos. Pro qua re aposlolicsesedis cl episcopis 150 residentibus. Prima
missus ab iinpcratore Thcodorus cxarchus tulit Mar- cnim synodus apud Niceam 518 Patrum contra Ar-
tinum de ccclesia Constantiniana, et perduxit cum rium tempore Silvestri papse Romani, Macharii Hie-
Coustantinopolim. Qui post rcligatus Cersonam , rosolimitani, Alexandri Alexaudrini, sub Constantino
ibidem vitam finivit, multis virtutum signis in principe. Sccunda Constantinopoli 150 Potrum con-
codem loco usque hodie refulgens. tra Macedor.ianum et Euxodium qui Spi.itum san-
Anno Dom. incarn. 640, indictione. . Martinus cttim Deum esse negabant lempore Daroasi papae,
papatum su. . Facta est hec synodus anno Dom. Cyrilli Hierosolimitani, Noctarii Constantinopolitani
inc. 050, indictione 8, anno imperii Conslrtiitini 9, sub Thcoilosio scniore, ct Gratiani principis. Tercia
qtti impcravitpostea a. 19 et mortuus est anno dom. in Ephcso 200 Patrum contra Nestorium regiaeurbis
inc. 669, indictionc 12. cpiscopum duas personas in Christum asserentis,
(Gestap. R.) Eugenius Romanus, patre Rufiniano, sub ThcoJosio juniore et papa Celestino, tcmpore
sedit a. 2, m. 9, d. 24 , cui post mensem ct dies Juveralis Constautinopolitani, Cyrilli Alexandiir.i.
28 successit Vitalianus Signensis provincise Cam- B 1 Quarta inCalcedone 650 Patrum sub Lconc papa ct
panse, patre Anastasio, scdit a. 14, m. 6. Hic regu- Martiano principe, tempore Juvenalis Hicrosolimi-
lam ecclesiasticam et vigorem, ut mos est, omnino lani et Constantinopolitani contra Ettthicem Con-
servavit. Quo nuper ordinalo Constantinus misit stantini abbatcm, verbi Dei et carnis unam naturam
beato Petro evangelia aurea gemmis alhis ornata esse pronunciantem. Quinta Constantinopoli contra
mirse magnitudinis. Vitalianus misit Britanniam Theodorum et oinncs hercticos, lempore Vigilii
plurimos divini vcrbi praedicatores, qui ecclesias papae, sub Jusliniano imjjeralore. Sexta haecde qua
Anglorum multa divini verbi fruge fecundarunt. diximus.
Constantinus imperator Sarracenorum tributarius S03
[ADO.]QUO in tempore Sindulfus Viennensis
factus tribus annis et smplius unoquoque die mille claruit, cui successit Hecdicus magnaereligionis, e!
solidos auri crariis Sarracenorum reddebat (Ib.). viguit usque ad ultimum tempus Justiniaui, sub quo
Tandem aliquando rcsumptis viribus tributa dene- etobiitjcui suceedens Cadoldus duravit ust[ue ad
gavit, el ipse post plurimas et inauditas deprseda- tcmpora Tcodcrici rcgis ; cui successit Dodolenus,
tiones provinciis faclas, occisus in balneo periil; et ci Bobolinus tempore Johannis qui Sergio papae
regnavit a. 28. Ncc multo post Vitalianus regna cc- r successit, eique successit Georgius niagnse virtutis
lestia petivit, cui post m. 3 et d. 15 successit Adeo- episcopus.
datus Romanus ex monachis, patre Jobiano, sedit Romanam igitur sedem post Agalhouem susiepit
a. 4, m. 2,d. 5. Post m. 4 ct d. 15 Donus Romanus, Leo II Sicula, patre Paulo, interpositis inter Aga-
patre Mauricio, sedit a. 1, m. 5, d. 10. Huic post m. thonem ct ordinalionem ejus a. 1, m. 6, d. 6, sedil
2 et d. 15 successit Agatho Sicula anno ab incarna- ra. 7, d. 17, cui post m. 11 et d. 22 succcssil Bcnc-
lione Domini 666, indictione 5, sedit a. 2, m. 6, d. 4. dictus II. junior natione Romanus m. 10, d. 12.
[BEDA.]Anno igitur ab incarnalione Domini 670, (Gesta p. R.). Hic suscepit jussiones clementissiml
indictione 15, epacta . . concurrcnte . . Conslan- principis Constantini ad clerum et populum Roma-
tinus filius Constantini superioris regnare orsus, num, ut qui electus fuerit in ponlificatu Romano e
regnavit a. 17. Agalho papa rogatu Constanlini vestigio consecraretur, nec expectaretur ulterius
niisit iu regiam urbem legatos suos pro adunalione assensus et jussio imperatoris. Posl eum interpositis
facicnda sanctarum Dei ecclesiarum. Qui benignis- duobus mensibus , diebus 15, sedit Johannes V.
sime a Constantino susccpti, jussi sunl coiloquio> Syrus de provincia Antiochise, patre Cyriaco, anno
pacifici de fide vera perquirere. Rosidentibus ergo' 1, et ci post m. 2, d. 18 succcssit Chonon, patre
150episcopis, prscsidente Georgio Constantinopoli- D Tracesio, educatus aputl Siciliam, setlil m. 11
tano et Machario Antiocheno, facto conflietu, Gcor- Incarn. 204Dom. a. 688, impcrii Romani a. 5, in-
gius correptus est, Macharius cum suis scquacibus diclione 1, prsc .... pontificatiim Roiiiansceccle-
dampnatus est, tantaque gralia legatos pacis catbo- sise Scrgius.
licaecomitata est, ut Johanncs Portuensis episcopus; Post qucm Sergius Syrtis Antiochiaeregione ori-
unus ex eis Dominica octava paschae missas publi- undus, patre Tyberio in Panormo Sic.lise, sedit a.
cas in ecclesia sanctse Sophise coram principe ct 15, m. 7, d. 25, Constituit Agnus Dci cantari a cle-
patriarcha celebraret. Hccest scxta synodus univcr- ro et populo ct letanias in ypapanti Domini. Hie
salis Constantinopoli celebrata et Grece conscripla , invenit, Domino revelante,in sacrario beati Petii
temjjore papse Agalhonis, tertio !0! papatus ejus> capsam argcntcam, et in ea crucem atiream gemmis
anno, excquente jjrincipe Constantino et residente: ornalam, in qua sub 4 petalis erat recondita por-
YARI^E LECTIONES.
308Quw litteris didnctis exprcssimus hoc loco, auctor
203 — ">'* postea supplendosupcrscripsit; cpud Beilam ncr te-
ijuntur. Quo episcopus in marg. Inc. —Sergius in marg.
105 CHRONICON.— LIB. I. I0U
tio ligni salutaris, quse "exlunc die exaltationis ej'us, A se venire praecipiens honorifice susccpit, ita ut die
in basilica Salvatoris ab oinni veneratur et osculatttr dominica raissas eum sibi jubens facere, corarau-
populo. [B;;DA,Chron. S. Benigni.] Hic ordinavit nionem de manu ejus susciperet, etin terra pro-
sauctum VVillibrordmncognomento Clementem Fie- stratus pro suis peccatis eum intercedcre rogans,
sionu-mgenti episcopum, anno dominicae incarua- Ciincta ecdesise privilegia lenovaret. Qui cum exer-
tionis 696, quem misit illuc cum sociis Pippinus citum in Pontum mitteret ad compiehendendum
major dpmus, postquam Frisiam devicit et ducem Philippicum quem ibi religaverat prohibente papa,
Ratbodum fugavit. conversus exercitus Philippicum fecitimperatorcm,
Tertio Justiniani anno cepit regnare Pippinus, et reversusque cum eo Constantinopolim, pugnavit
retinuit majoratum domus annis 20 sub Justiniano, contra Justinianum, et victoeo atqueocciso regnum
Leone et Tyberio, item Justiniano, Theodosio et suscepit, quod tenuit a. 1 ct m. 6.
Leone, cujus regni anno 6. obiit; successit Karolus [ADO.] QUO a06in tempore Deodatus Vieunensis
Martellus et obiit 7. Constantini anno. episcopus florebat vir magnae parsimoniae, cui suc-
[BEDA.] Anno ab inc. Dom. 678, indictione 2, cessit Blidrannus, et ei successit Coldus episcopus
epacta nulla, concurrente 5, Justinianus minor fi- qui et Viennensem ecclesiam rebus auxit; fuit enim
lius Constantini regnare orsus regnavit annis 10. B aflinis regibus Francorum. Successit ei Bobolinus,
Hic papam Sergium rapi jussit de ecclesia et Con- et huic Austrobertus vir strenuus et nobilis.
stanlinopolim deportari, quia erraticse suae synodo (Gesta p. R.) Hic Constanlino papae litteras pravi
quam fecerat in urbe regia favere et subscribere dogmalis misit, quas iile judicio apostolicse sedis
noluit. Sed praevenit mililia Ravennatse urbis vici- respuil, statuitque populus Romanus, ne heretici iin-
narumque partium jussa regis, et missos ejus expu- peratoris nomen aut cartas aut figuram solidi susci-
lit ab urbe Roma. Jttstilianus ob culpam perfidise peret. Unde nec ejus effigies in ecclesiam introducta
regno privatus, exul in Pontum secedit; post quem est, nec nomen ad missarura solempnia recitatum.
imperavit Leo annis 5, contra quem pugnavit Tybe- In temporc ejus Anastasius regnavit annis 3, et Phi-
rius et de regno ejectum tempore quo ipse regnavit lippium captum oculis privavit nec occidit. [BEDA.]
in custodia tenuit in eadem civitate. Post Sergium Hic Constantino papse litteras misit, quibus se fau-
Joannes VI, natione Grecus, interpositis m. 1, d. torem calholicae fidei, et sanctse 6. synodi praedica-
15, Romanam rexit ecclesiam a. 5, m. 2, diebus torem esse docuit. Post Constantinum Gregorius II.
(Gesta p. R.). . , cujus tempore cum Gisulfus dux Romanus a Petro 92, patre Marcello sedit, a. 16,
Langobardorum Campaniara igne, gladio et capti- **-• m. 9, d. 12. (Gesta p. R.) Constituit ut in quadra-
vitate vastaret, et non esset qui ei resisteret, ipse gesimaS. feria j'ejunium ficret, quod anteanonfie-
papa missis ad eum sacerdotibus et clerieis cum bat, et missarum celebritates. [BEDA.]Ejus admoni-
donariis plurimis universos captivos redemit, et tione Liulbrandus rex Langobardorum donationem
hostes domum redire feciL [BEDA.]Successit ei patrimonii Alpium quam Hereberechtus rex fecerat
Joannes VII, natione Grecus, patre Plator.io, sedit a. et ille repetierat, secundo confirmavit. Tunc pluri-
2, m. 7, d. 27. Sedit Constantinus Syrus patre Jo- mas Scolticae gentis provincias Echberlus vk san-
ctus de genle Anglorum ad canonicam paschoe ob-
hanne, a. 7, d. 15 (Gesta p. R.).
S0Stempore gens Sarra- servanliam pia prsedicatione convertit anno ab ine.
[PAUL,DIAC.VI, 46.] Eo
cenorum iuloco qui Septera dicitur ex Affrica trans- Dom. 717.
fretrantes Hispaniam invaserunt, et post 10 annos Theodosius igitur electus in imperatorem a. 708.
cum uxoribus et filiis Aquitaniam iugressi, Carolo Anastasium apud Niceam gravi praelio vicit, et dalo
cum Eudone Aquitaniae principe super eos irruente, sibi sacramenlo clericum fieri et presbyteruin fecit
570 milia a Francis perempta sunt, ex Francis vero ordinari. Regnavit a. l,etcum esset catholicus, in
mille quingenti tantum ceciderunt. Eudo quoque ir- regia urbe imaginem illam in qua sanctae 6 synotli
ruens super eos pari modo multos interemit, et fu- p erant depictse et a Philippico fuerant dejectse pristi-
gientes Sarraceni cum nimio exercilu Constantino- no in loco erexit. Post eum imperavit Leo anno
polimtriennio obsederunt. 709, annis 26.
[BEDA.]Justinianus igitur quem superius regno [PAUL,DIAC] Hic "' sanctorum imagines aepo-
privatum diximus, auxilio Terbelli Vulgarorum re- suit et incendit, et Romano pontifici si suam vellet
gis regnum recipiens 6 annis tenuit, ct occidit eos habere gratiam mandavit. Quod pontifexcontempsit.
patricios qui se expulerant, et Leonem qui locum Omnesque lalibus jussis uno animo restiterunt, et
ejus usurpaverat, et suecessorem Leonis Tyberium nisi eos pontifex ipse, videlicet Gregorius IV, pro-
qui eo de regno ejectum in custodia tenuerat. Galli hibuisset, imperatorem super se constituissent.
cum vero patriarcham erulis oculis misit Romam, et Quem tamcn postea papa deposuit. Gerraanus Con-
dedit episcopatum Cyro qui crat abbas in Ponto cl stantinopolitanus patriarcha errori imperatoris non
eum exulem aluerat. Hic Constantinum papam ad consenliens, a sede pulsus est. Sarraceni cum ma-
VARlyE LECTIONES.
**>'Eo — obsederunl in mctrg. m Quo — nobilis in marg. !0T Hic — pulsus cst in mui g.
P4TROL. CLIV. 4
U)f HUGONISABBATISFLAVINIACENSIS 108
g.uo exercilu Constantinopolim vehieutes, triennio0 A deunte cetera regni negocia major domus admini-
civitatem obsident, sed civibus roulla instantia add strabat. Orat ergo decerni sibi, quiseorum rex jusle
Deumreverlenlibus pluiimi eorum fame, frigorc, pesti- i- debealur dici et esse, is qui domisecurus sedebat,
entia perierunt, et sicpertesi obsidionem relinquunt.t. an ille qui curam regni et omnes molestias sustine-
Inde Yulgarorum gentem pecierunt, a quibus victi li bat. Zacharias ex auctoritate apostolica mandat po-
naves suas repetierunt. Sed cum alta peterent, in- pulo Francorum, ut Pippinus, qui potestate regia
gruenteitempestate suhmersi sunt. Intus !08 Con- utebatur, nominis quoque dignilale frueretur. Ila
stanlinopolim vero trecenta milia hominum pesti- Hildericus ultimus rex de stirpe Mervingiorumdc-
lentia parierunt. Liutbrandus audiens quod Sarra- positus et in monasterium trusus est. Pippinus ve-
ccni loca illa fedarcnt, ubi ossa sancli Augustini li ro in civitate Suessonum a sancto Bonefacio archi-
olim propler barbaros translala elhonorifice condita a episcopo in regem unctus regni est honore sublima-
fuerant, misit, et dato magno pretio, Ticinum eaa tus.
cum honore debito transtulit. Gregorius III Syrus,;, Obiit !14Zacharias papa Idus Martii, indictione
patre Joanne, sedit a. 10, m. 8, d. 25. (Gesla p. R.)) quinta (Gestap. R).
Hic !09reraovit Romam el Italiam et omnia tam reij Defuncto*15 autem in ChristO beatissimo papa
"
publiccequam ecclesiaslicacjura in Hesperiis parti-- Zacharia Romani elegerunt Stephanum quendam
bus ab obedientia Leonis et imperii sub eo constitu- presbyterum, et consecratus est papa. Qui cum die
ti. (Hist. Misc.) Sed et Joannes, non papa aut epi- tertio a somnio surgens causas familiares dispone-
scopus, sed monachus et presbyter Damascenus ett ret, subita egritudine percussus obmulnit, ct die
doctor optimus, eumdem Leonem cum Orientis epi- sequenti mortuus est.
scopis analhemizavit, scriptum in Romana historiai Anno ab inc. Dom. 752, indictione 5, concurrente
libro XXIU. ObiitLeo anno ab incarnalione Dominii 1, epacla 6, Stephanus Romanus, patre Constanli-
735. no, sedit Romse a. 5, d. 29 (Hist. Misc). Hic pro-
infestationem Aistulfi regis Langobardorum ad
Post!,l> Leonem suscepit imperium Constanlinus pter
anno ab Pippinum venit in Francia, et constitttit eum Ro-
impius inc. Dom. 736, eujus regni anno.. .
811Slephanus papa Franciam venit; iirana;ecclesiaedefensorem et principem, et conse-
regnavit auteni cravit eum regem. (Fol. 39.) Ex lunc ablata est Ro-
a. 45; et successit Leo filius ejus anno ab inc. Dom. ma a
a. d. 6 et successit subjeclione imperii Grecoruin. Quiaergojam
770; regnavit 5, minus, Hyrene Deo donante ad id locorum devenimus, ut de Fran-
cum filio Constantino decem annorum "* uxor corum
Conslanfini superioris, a. 775. indict. 13. !13Anno regibus prosequendurii videatur, repetamus
facta paululum superiora et quibus temporibus in Fran«
787, synodus est apud Niceam indictione pri- corum terra reges reguare ceperint, quive fuerint,
raa, sub Adriano papa. Constantinus factionc ma- vel unde processerint, patrum dicta
tris suse peremptus est, suscepit imperiura ipsa a. viter sequentes bre-
dilucidemus.
792, et successit ei Nicephorus a. 795, et ei succes-" Priarous *" primus rex Francorum. Frigus "'
sit Michaela. 804, et ei successit Leo (Hist. Misc.) Francio !16.
Turehot !1°. Deinde s16fuere sub duci-
Obiit Gregorius papa 4. Kalendas Decembr., indi- bus usque 916ad Marcomirem ducem !16 tempore
ctione 5, die 10, cessavit episcopatus d. 8. (Gesta p. Theodosii. Marcomirus !16 genuit Faramunduro.
R.) Et post cum Zacharias Grccus aiino incarnatio- Clodio !16filius ej'us. Meroyingius alGfilius. Childe-
nisDomini 742, patre Polichronio, a. 10, m. 3, d. ricus !16tempore Mauricii. Clodoveus !10rexocta-
14. (Ann. Fuld.) Huiic missa legatione Pippinus; vus a primo (Hist. Franc epit., c. 2.)
raajor domus inregno Francorum interrogat de re- Anno ab inc. Dom. 446, indictione 14, epacta 9,
gibus Francorum ex anliqua Mervingiorum stirpe; concurrente 1, pontificatus domni Leonis Magni pa-
descendentium, qui reges quidem dicebantur, sed1 pae anno 2, in Francorum terra reges regnare ce-
tota regni potestas apud majorem domus habeba-• [) perunt, et primus eorum nomine Clodio regnavit a
tur, excepto quod cartse et privilegia regis nomine; 20. [FREDEG.] Deinde Childericus filius Merovei,ex-
scribebantur, et qui rex dicebatur in Martis cam- pulso Egidio duce Romanorum de regno atque inter-
pum plaustro vectus trahentibus bobus atque ini fecto, regnum invadit anno ab inc. Dom. 466, et re-
erainenti sedens, semel ifl anno a populo visus, pu- gnavita. 24, qui genuit filium ex Basina Toringo-
blica dona solempniter sibi oblata, stanle ante eum rum regina nomine Clodoveum,virum bellicosissi-
majore domus, et quse deinceps eo anno agenda mum et potentissimum, in primis gentilem postea
erant populis annunciante, ei sic rege domum re- christianum. Ghilderico ergo defuncto Clodoveus

VARI^E LECTIONES.
,08 Intus — perierunt in marg. "" Hic — 735 iii marg. !1° Post — successsit Leo in
tu rasura, tn cujus initio dislinguitur p. ,1!d. a. superscripta. !,s hwc mctrg.
914Obiit — ind. 5. in marg. ,,!l Defuncto — mortuus est in post quinque fere vocabutaerasa.
tnarg. "' Priaraus octavus a primo i>>
marg. atramenlo eodemqno textus. Initia HnearumVr, Fri, Fr, Tur, Dein, us, duc, Ma, Clo, Me, Clii, Cl
abscisa.
100 CHRONICON.- LIB. I. 110
successit (42). Anno 5 regni cjus Svagrius, yEgi- \/\ cadaver exanime ruit flens amarissime, et in nioua -
dii Romanorum ducis filius, apud civilatem Sues- slcrio sanctorum Agaunensiuro, quod ipsc niiro
sitmicaiTlsedem habebat, super quem Clodoveus ir- opere a fundamentis construxerat, per dies multos
ruit. At ille elisum cernens exercitum suum, ad veniam petens, et psallenlium chorum inslituens,
Alaricum Gotitorura-regcm cursu veloci Tolosam Lugdunum rediit, ultione divina e vestigio subse-
perlabitur. [GREG.Tur. u, 27.] Sed Alaricus acceplis quente. Hujus filiam Theodericus Clodovei liliusuxo-
regis nunciis cum intcntatione rainarum, ut Gotbo- rem accepit.
rum mos est pavere, Syagrium vinclum legatis IraJi- [GRF.G. Tur. ii, 30, 31.] Crotildis ergo regina,
dit. QuemClodoveuscustodiaemandaripraecepit, re- cum esset ehristiauLssima, et Clodoveus fanaticis
gnoque ejus accepto eum clam gladio feriri jussit. ulcretur legibus, monereturque freq\ie.i)iiusab ea, ut
[HIXCMAR. Vil. Remig.] Remorum tunc ecclesiam idola vana negligeret, et Deum verum agnoscerd,
bcatus regebat Remigius, qui factus csl a Domino in cujus manu est cor regum et omnium dispositio
populo jam fere desperato in tempore iracundise re- potestatum, acquiescere noluit, donec bello contia
conciliato. Post vindictam enim scelerum, quae fa- Alamaunos susceplo,compulsusconfiteri necessitate,
cta est a Domino caedcGalliarum, Wandalorum pri- quod prius negaveral voluntate. Cum enim exerci-
mo, deinde Hunorum persequente crudelitate, mi- B t tus ejus ad internecionem usque caederetur, invoca-
sericordiam caelidistillarunt, dum ad miligandum fu- tonomine Jesu Filii Dei, quem praedicabal Crotildis,
rorem Altissimi Remigium mundo ponlificem protu- victoriam obtinuit. Quod cuni domi veniens uxori
lerunt. narrassel, illa ciam accersito beato Remigio Rcmo-
rum archiepiscopo suadel, ut regi verbum saltili.-;
[FREDEG.] Gundebaudus tunc regnabat in Burgun- insinuet. Quod cum faceret — erat enim egregise
dia Gundiochi regis lilius, qui fuit de genere Atha- scicnli;c, ct rhetoricis adprime imbutus sludiis —
narici persequutoris. Habuit Gundiochus et alios li- divina proeducegralia rex credidil, et cumexcrciiit
lios, Godegisiltim, Chilpericum et Godemarum. baptizatus est 15 anno regni sui, Albino V. C. con-
Gnndehaudus Chilpericum fratrem suum interfec.it sule, incarn. Dom. a. 502.
gladio, uxorcin ejus ligato ad collum lapide aquis [GREG.Tur. i, 32.[ Burgundionestunc Arianoturo
imraersit, duos eorum lilios gladio trucidavit, duas sectam tenentes habitabant circa Ararim et circa
tilias exilio condemnavit. Harum senior Sedeleuha Rhodanuin,quifluuntjuxtaurbemLugdunensem,qui-
se Dominomutata veste dicavit, minor Crothildis busprseeranl Gundebauduset Godegisilusfratres. (u,
nominabatur. Haec quaesita est a Clodoveo rege 54.) Godegisilum Gundebaudus interfecit, etipse cum
Francorum, ut sibi eam traderet Gundcbaudus pa- moneretur a sancto Avito Viennensi archiepiscopo,
truus ejus. Quod cum ille negare non auderet, ve- ut confiteretur Christum Filium Dei et Spiritum san-
nientes Franci acccperunt eam a Gundebaudo et cttim sequalem Palri — erat enim Arianus — clani
cum multis thesauris ad Clodoveum dirigunt. (Fol. ut chrismarctur expetiit. Sed illo adhortante, nc foi -
40.) Consilioaulem Aredii sui reminiscens Gunde- midaret rex seditionem populi, neque erubesceret iu
baudus mali quod fecerat, quia videlicet patrcm, saecula regnantem in sseculo confiteri, ipse hac ra-
matrem et fratres Chrotildoeinterfecisset, ct timens, lionc confusus usque ad vitse exilum in sua insania
ne si Grotildis prsevaleret, mortem parentum vin- perduravit; cui Sigismundus successit. (fol. 40:)
dicaret, posl eam misit exercitum qui basternam et Clodoveus ilaque cum esset armis strenuus et iu
Ihesauros retentant; puclla levata inequuma Fran- fide sancta nominatissimus, et videret Gothos, quo-
cis ad Clodoveum dirigitur, quam regali assumens rum erat princeps et rex Alaricus, et dominalio
honoreinmatrimoniiimperfecto dilexitamore. (Hist. eorum ullra Ligerim, Arriana peste et perversitate
Frunc. epil.) Habebat jam tunc Clodoveus filium de corruplos, velletque ut, superatis eis cum divino
concubina, nomine Theodericum, qui regnavit post auxilio, terra redigeretur ditioni suse, commotum
cum annis viginti tribus. [FREDEG.] Habuit et alios, D cxercitum Pictavis, ubi rex Alaricus morabatur di-
tres fdios ex Crotilde Clodomerem, Childebertum ctt rexit. (u, 57.) E contrario Alaricus cum suis decimo
Clotarium, qui post eum regnaverunl. [GREG.Tur.]] ab urbe milliario obviam vcnit adversariis, et con-
Defttncto autem Gundebaudo, regnum Burgundise: fligentibus eis in Campania Voglanense vicloriam
Sigismundus filius ejus obtinuit, habuitque uxoremi Clodoveus de Arrianis obtinuit. [FREDF.G.] Alaricum
filiam Thcoderici rcgis Italisc. [FREDEG.] Qua mor- ctim plurima Gothorum manu interfecit, regnumque
ttta, aliam duxit, et prioris conjugis iilium nover-• ejus a mari Tyrrheno et Ligere fluvio usque ad
cseinsidiis jussit interfici. Nam sopitum vino filiumi montes Pyrenaeos et mare Oceanum occupavit, tlie-
doi*mirepost meridicm jussit; cui dormienti oi*a- saurosque ejus a Tolosa auferens, secum Pai-isius
rium sub collo positum cst, et sub mcntoligatum, ctt advexit. (n, 58.) Per idem tempus ab Anaslasio
sic trahcntibus ad se invicem pucris duobus sugil- imperatore codicillos pro consulatn accepit, et co-
jalus est. [GRF.G.Tur.] Sed jam sero pccnitens supcri- ronam auream et tunicam blattcam, cxqua die con-
NOT.E. ,
(42) Textum foliorum 51 —40 debemus viro cl. Thoma Phillipps Bar. benignissime favente hoc anno
D. Urlichs professori regio Giyphieusi, qui ea D. in bibliolheca Mediomontana exscripsit.
112
111 HUGONIS ABBATIS FLAVINIACENSIS
sul et augustus est appellatus. [GRF.G. Tur., n, 40.] f\ aposlolorum principis, ubi per multa tempora *ueh-
et adjungere tuit thesaurus hic delectabilis, a tempore scilicet
Cum ergo moraretur Parisius, cogilaret
ad tempus Othonis Magni. Verum
ditioni suse regnum Sigeberli propinqui sui, cujus Clodovei usque
sedcs Colenia civitas erat, quem etiam in bello ad rem redeamus.
rcgni '
contra Alaricum adjutorem lidelem habueral, do- (Ib.) Obsessi ergo, cum, ut diximus, clausi lene-
lose egit missis mi-iciisadTheoderieum ipsius lilium rentur viribusque diffiderent, et mortuo episcopo
pro palre, quia pater contra
Sigiberti (u, 37), qui nulltis putaretur aptus reperiri, qui preces populi
Alaraannos pugnans pcreussus in geniculo claudica- convenienter allegaret coram principe ira ferventc,
in
bat, bello praefalo interiucrat, ut (ilius patrcra omnes in unam coiere scntentiam, ut sanctum vi-
tentorio meridie dormieiitem, quasi regnum ipsius rum Euspicium, qui sub titulo presbyteratus in ea-
intcrficeret. dem urne
possessurus, iramissis persequutoribus degebat, ad principem mitterent misero-
morte pa- rum civium
(II, 40.) Cum ergo quasi gralulabundus de preces allegantem, et ejus misericor-
tris nuncios Clodoveo miltcret, ut ad se fideles suos diam dcprecantem. Is autem Domino misericordia-
ocu-
dirigeret, qui de thesauris patris, quod placeret que plenus suorum civium postulata non renuit, sed
lis ejus effcrrent, Clodoveus ilerura dolose egit, ut .B in eo confidens, qui dixit discipulis suis : Cum ste-
tlum ille vcnientibus nunciis patris thesauros osten- teritis ante reges etprwsides, nolite cogilare qm.liter
dit, dum inclinis arcellulae manum, ut cuncta scru- aut quid loquamini; dabitur enim vobishl illa lior.l
illide-
tetur, immittit, unus bipenncm cerebro ejus quid loquamini; ad pr.ncipem, utpetebatur, ire dis-
ret. Et sic quae in palrem egcrat, is recepit. Quod posuit. Cumque se humiliter coram rege terrae pro-
audiens Clodoveus ad cuntlem locura venil, ct quasi stravisset, ab eo reverenter surgere, et causam ad-
qui esset innoxius a sanguine parentum suorum, ventus sui dicere est jussus. Tum ille ad eum is
populo satisfecit, el in regem constitulus est. Qupd fertur verbis usus : Nobilissime, inquit, omnium et
quarundam civitatum habitatores indigne ferentes, piissime regum, pene universo pervulgata tua bonitas
contra eum si fuisset possibile nisi sunt rebellare. et swculo, per quam bonilalem ttiam le obsecro, ut
(Yita Maxim., p. 582). Inler quos cives Virdunensis patienter me audias meorttm civium preces allegan-
ojjpidi defectionem atquc duellionem contra eum tem el luam misericordiam deprecanlem. Emersil
dicuntur medilali. [GREG.Tur., n, 41.] Clodoveus quidem inter nos quorundam improbitas hominum,
post haec Chararicum regem et filium ejus, propin- qnw et multorum maculavit imperitiam et juvenum
quos suos dolis circumventos cepit, vinclos totondit, sustulit stultam proterviam. El qnidem tua digni su-
et patrem quidem presbyterum, iilium vero diaco- (C mus animadversione, nec diffitemur : sed obsecro pro-
nem ordinari fecit. Sed sentiens quod sibi coesa- pter Dominum, interim sublrahantur culpis debita
riem ad crescendum niterentur laxare, utrosque supplicia, et porrigatur immeritis clemenlia. Nec ab-
cum thesau-
jussit capite plecti, regnumque eorum horreret a victoria tua nostra persuasio, quia cwt
ris et populis adquisivit. victor sis hominum, passionis quoque propriw forliot
(Yita Maxim., p. 582.) Audita autem defectione eris triumphator, si mulueris putientim vires exercere,
Virdunensium, et ratus non esse procraslinandum quam suncjuinecivium luum fwdare triumphum. His
in talibus, viribus undecumque coactis, cum valida rex auditis, et vi dictorum gravitateque viri pei*-
manu mililari ad eandem urbem venit, injurix gra- specta, ccepit vigor animi ejus mansuefieri et ama-
lia ulciscendae. Cujus muros corona militum obam- ritudo fellis dulcorari, Dei uiique nutu id agente,
bit, aggeres struit, aspera complanat, et quaeque cujus fortitudini immania cedttnt, et dura fatiscuut.
urbi capiendaecommoda ordinat,portis custodias ad- (Fol. 41'). Denique tactus divino nutu rex adeo est
movet, et ne quis lute exeat, magno studiosoque co- affectus, ut petitioni assensum praeberet, et veniam
namineprohibet. (Fol. 41.)Quointempore Firminus civibus quamvis ingratis tribueret, ut impleretur de
episcopus ejusdem civitatis, mirse sanctitatis vir, co illud Sapientis : Hane quoque, inquit, vidi sub
diem clausit ultimum. Hic Tullensi territorio ortus, D sole sapientiam, el probavi maximam : Civilas parva,
ct civiuti Virdunensium post sanctum Possessorem et pauci in ea viri; venit conlra cam rex magnus, et
pastor constitulus, quanlae sanctitalls fuerit, quam vallavit eum, extraxilque munitiones per gyrum, et
sollicitas excubias super gregcm sibi creditum cura perfecta est obsidio. Inventusqne est in ea vir pauper
pervigili exercuerit, quam pius in subditos, quam et sapiens, et liberuvit urbem sapienlia sua. Igitur
lerribilis erga reprobos fuerit, testantur miracula, viro Dei ordinante et manum regis tenente, repagula
quac ad sepulcrum cjus ssepenumero fiebant. Inveni- portarum reduci visa sunt ct portae aperiri. Sed et
tur etiam scriptum-in gestis, quod ejus instinctu po- clerus procedere est ordinatus, regem cum laudibus
pulus Virdunensis desciverit. Ohiit autem mense ct Deo dignis cantilenis suscepturus, per quas et
Decembrio, die secundo, anno quantum colligere Domino suse liberationis offerrcl tripudium, ac piun-
possumus ab inc. Bom. 504, imperante Anastasio cipi sedulitatis suse devolum monstraret obsequium.
unno 14, tertio conversionis Clodovei anno, Atheo V. Rex itaque postquam ira i efrigerata per famulum
C. consule, pontifieaium Romae agente beato papa ejus se sensit immani ereptum piaculo, gratias in
Symmacho; et soluta obsidione sepultum est corpus ecclesia Deo reddidit, et civibus principali indulgen-
ejus sacraiissimum ad dexteram allaris beati Petri tia data, ad curanda juxta morem epulis regalibus
13 CHRONICON.— LIB. I. 114
corpora sese convertit, quibus biduo indulgens, et A Justinus Anastasii successor imperabat in re pu-
recreatuin exercilum post laborem videns, ad alia blica.
paria negotia curanda ducere volens,.virum Dei san- (III, 1.) Regnum igitur Clodovei quatuor ejus filii
ctum Euspicium suis aspectibus prsesentari jussit, aequa inter se Iance dividunt Thcodericus, Clodo-
et ut urbi, cujus subventor extiterat, quamque ab meris, Childebertus et Clotharius. [FREDEG.]Sedes
imminente periculo eripuerat, pastorali sollicilu- regni Theoderici Mettis civitas fuit, Clodomeris Au-
dini praeesset admonuit et admonendo petivit. At relianis, Childeberti Parisius, Clotharii Suessionis.
vir Dei non iminemor verborum, quibus dicitur: [GREG.Tur., m, 1]. Habebat jam tunc Theodericus
Quanto magnus es, humilia te in omnibus, et co- lilium, Theodcbertuni noniine, elegantem etutilem,
ram Domino invenies gratiam, oblatum honorem et filiam, quam accepit uxorem Amalaricus rex
vcl potius onus sacerdotii humiliter recusavit, immo Hispanise Alarici filius, qui apud Rarcinonam a
prsescius brevitatis vitsesuse, quse poslmodum termi- Francis oecisus est. [FREDEG.] Intcr Theodericum et
nanda erat, ut ei alter succederet, ccdere libuit. Childebertum contentio magna semper fuit, quse
Tunc rex evocata protinus in unum fidelium multi- mtiltas urbes afllixit. [GREG.Tur.,m, 15]. Fuit eniin
ludine, ut de constituendo pastore sententiam in Theodericus ingeniosus et callidus, postmodum vero
mediura proferrent praecepit. Noverat enim quod " cum fratre fcedus iniit, et dato sacramento, ul nul-
juxta decretum Leonis Magni papaenulla ratio sine- lus conlra alium movcretur, obsides ad invicem ac-
bat, ut inter episcopos haberentur, qui nec a cleri- ceperunt. Sed orto iterum inter reges scandalo,
cis essent electi, nec a plebibus expeliti, nec a com- obsides dati filii senatorum servitio publico sunt
provincialibus episcopis cum metropolitani judicio addicti. Nam quicumque eos custodiendos accepe-
consecrati. Novcrat etiam quoniam, licet prsesideret runt, servos sibi feccrunt. (Yita Carilefi). Tempore
seculari dignitate, rerum tamen praesulibus diviua- Clotharii et Childeberti sanctus Avitus et sanctus
runi, ut scribit beatus Gelasius papa, devotus debe- CarilephusabArvernis demonastcrioMenate egressi,
ret colla submittere alque ab eis causas suse salutis Miciacense ccenobium, quod sanctus Maximinus,.
cxpetere inque submittendis celestibus sacraraentis frater sancli Vitoni, fundavcrat, cxpetierunt, et ci
eisque ut compelit disponendis subdi se dehere co- se subdiderunt.
gnosccbat religionis ordine magis quam prseesse. [FREDEG.]Crotildis vero regina post mortem viri
Volebat quoque parere deerelo praefati Leonis Ma- sui monebat filios, mortem patris et malris et fra-
gni, in quo ait scribens Rustico Narbonensi archi- trum ulcisci. Quam ob causam illi Burgundias ap-
episcopo inter cetera : Cum de summi sacerdotis ele- C petunt,. Sigismunduni Gundebaudi filium et Gode-
ctione tractabitur, ille omnibus prwponatur, quem marem prcelio vincunt. Clodomeris Sigisrounduni,,
cleri plebisque consensus unanimiler postulaverit. dum ad monasteriuni sanctoruni Agaunensium fu-
Nutlus autem inviiis el non petentibus detur, ne civi- geret captum, cum uxore ct liberis iuterfecit. Godo-
tas episcopumnon optalum aut contempnat aut ode- maris tcrga vertens latuit, ct rcsumptis viribus re-
rit, et fiat minus religiosa cui nonlicuerit haberc quem gnuni Burgundiselenuit. Avilus vero abbas monaste-
coluit. Celestinus quoque in decretis suis : Nullus rii Aurelianensis prtedixit Clodomcri, quod Sigis-
invilis detur episcopus; cleri, plebis et ordinis desi- inundo feccrat, identidem ipsum csse passurum.
derium requiralur. Cumque Yesetontia Franci cum Burgundionibus
(Fol. 42.) Clodoveus itaquc Ranacharium regem, bellum inissenl, Clodomeris capile truncatus esl,
cujus regni sedes erat Cameracus civitas, parentem deceptus ab auxiliis Theodorici regis Italise, cujus
suum dolo manu propria interfecit, et fratrem eju» liliam Sigismundus uxorem habtiit : qua eliam de-
Racharium. [FRED.]Dederatautem traditoribusejus functa, aliam, ut practaxavimus, duxit. [GREG.Tur.,
ornamentaqusedam, non aurea.sedsercaetdeaurata. m, 18]. Cumque Crotildis iilios Clodomeris unico
[GREG.Tur., ii,421. Post mortem vero doniini sui affectu diligeret, invidia duclus Childebertus Clola-
cognoscentes proditores aurura, quod a rege acce- D iiumadnccerapuerorumincitavit.(FO1.42.)[FREDEC.J
perant, non verum, sed adulterinura, et cum hoc Cuinque Parisitts convenissent quasi pueros in rc-
regi dixissent, respondisse fertur rex : Merito tale gno patris sublimaturi, Clotharius dolose susceptis
aurum accipit, qui dominumsuum ad mortein propria eis a matre, Theodaldum et Gunthariuni occidit,
voluntate perducit. Tertius igitur frater eorum, tertius Clodoaldus in clericuro tondetur : ad cujus
propinquus et ipseClodovei, apud Cynomannicam ci- sepulcrum virlutes fiunt. [GREG.Tur., m, 15; ni,
vitatem jussu ipsius interfectus est. Quihus mor- 10 ; III, 12.] Theodericus atl direptior.em Arvernici
tuis omneregnum|eorum etthesauros accepit, inter- territorii festinans, Sigivaldum cum omni familia
fectisque et aliis multis regibus, et proximis paren- illic commigrare praecepit, qui plura mala peregit, et
tibus suis, quos suspectos habebat ut ei regnum au- ipse postea male periit. Tale autem excidium re-
fcrrent, regnum suum per totas Gallias dilatavit. gioni eidem rex pracfatus iutulit, ut neque minori-
Obiit apud Parisiorum urbem annoDom. inc. 518, bus natu neque majoribus quidquam proprii reli-
regni sui anno 30, setatis 45, sepultusque est in ba- ctum sit, praeter terram solam, quam barbari secum
silica sanctorum apostolorum quam construxerat. ferre non poterant. Eduam quoque obsedit, et om-
Pracsidebat tunc Romanseeeclesise HorinisJa papa, nino dopisedatus est.
115 HUGONISABBATIS FLAVINIACENSIS llf»
Beato igitur Vitono in gaudio Doniini assumpto, ct A tione mortis filise sororis Clodovci, quse fuerat c«-
pro fidelitale paucoium et lucro supra roulta et per- pulata prsefato Tbeoderico in matrimoiiium ct eo
petua bona constitulo (45), Desidcratus successit in defuncto contra nalalcs suos servo nupserat (fol.
episcopalem curam mulla vigilantia egcntem, sollici- 45), et quia mater indignata moio contra cam exer-
tudinum angoribus circumseptam. Theodericusenim citu servum peremerat, filiamque ad domum rcdu-
cum essetpeitinacis et malianimi et pro disseusione xerat, illa ivata venenum in calice, quo matcr erat
inter se el fratrcm suum multas, ut praediximus, cominunicatura, posuit — erant enim Arriana de-
uibes afflixisset, et [GREG.Ttir., III, 54] Desideratus tenti perfidia,—quo hausto mox mater mortua esl,
ipse post multa sibi illala damna, exilia, aerumnas, et ob hoc indignati Itali, ea abjeeta, prsedictum
injurias, jam ad libertatem Domino j'ubente rcdisset, Theodadum regem constitucrunt, a quo succenso
et apud Virdunum, ut diximus, episcopatus funge- vehementer balueo inclusa, inter diros vapores pa-
retur officio, fuerat enim in saeculo nobilissimus, vimento corruens, inortua est. (m, 32). Quaniobrcm
habens uxorem et filium,nomine Syagrium. (m,55.) et Theodeberlus Italiam pervasit, scd quia exercitus
Sed a Syrivaldo quodam apud praefatum regem in- ej'us diversis febribus vexahalur, dttcem cum parle
cusatus, non solum spollatus rebus, verum ctiam exercitus ihi dimisit, qui omnem Italiam ditioni ejus
fuerat suppliciis affectus, cum tonsuralus postea et g subdidit atque Siciliam, et thesauros innuineraLiles
electione cleri et populi Virdunensi fuisset prala- ei direxit. (FHEDEG.)Magna enim felicitas regis iu
tus ecclesise, Theodericus perpetuas retinens erga his omnibus fuit, quia timuit Dominuni, ct sacer-
cum iniroicitias, quia non consentiret pravis ejus dotes et ecclesias ej'us vencrabalur. (GREG.Tur.)
operibus, civitatem cum habitatoribus vchemcn- Audita igitur petitione Yirdunensis cpiscopi, rex an-
fc-r attrivit. Supervenit insupei- divino judido fa- nuit, raotus ad misericordiam, et septem milia soli-
itios valida invalido civitatis populo, qua attenuati doruin ei tradens, conditioncm adscripsit, ut eo te-
in afflictione nimia ei*ant positi. (Ib.) Et cum ipsc nore partirctur indigentibus, quatenus hoc auxilio
de rebus suis per Theodericum remansisset extra- victo famis dominio, sua sihi cum gratia redderen-
neus, ncc haberet ex proprio, qualiter indigentcs turex numero. (m, 54.) Quse pontifex accipiens per
et dcstilutos cives suos consolaretttr, doiebat et cives suos erogavit, unde et negotiatores facli usque
tristabatur. (m, 25, 25.) Defunelo atilem Thcode- hodie clari habentur. -Cumque hoc solatio docli iit
lico anno regni sui 25, ab inearnationc Domini melius experimenlo periculi mcdiocritatis optimse
541, cuin Theodebertus filius ej'us regnum sus- scientia profecissent, et procul respicere proximum
cejiisset, et coutra voluntatem Childeberti cl Clola- bonum esse didicissent, pecuniam alacriter recolle-
rii in regno a suis leudibus esset stabilitus atque fir- C gerunt, et episcojjo magnse gratisc medialore regi
matus, ct postmodum a Childeberto maxirois munc- cum votivis gratiarum prscconiis obtulerunt. Rex ut
ribus muneratus, in lilium essct adoptatus, magnum advertit sublevationem, vidit laetoedevotionis ma-
se et prsecipuum in omni bonitate ostendit. E.at guanimitatem, et colligens regiuin et pecunisedonii-
cnini regnum cum justilia regens, sacerdotes vene- nantem animum indulsit eis, ad prsepoleutem cu-
rans, ccclesias munerans, pauperes relcvans, et mulum boni nominis, et ad menioriani laudabilem
multa niultis beneficia pia et dulcissima voluntate tunc prsesentis et futuraegenerationis. (m,55.) Sya-
accommodans, tributa etiam, quse ab ecclesiis in grius autem, Desiderati episcopi filius, posl morlem
Arverno sitis fisco reddebantur, clementer indulsit. Theoderici reminiscens injuriarum patris, quas pas-
(iu, 26.) Habebat uxorem Deuteriam, et filiain jam sus est a Theodorico instigante et accusante Syri-
adultam ; sed Deuteria timens, ne se relicta, filiam vvaldo,sumptis comitibus venit ad villam proprietalis
sibi rex in conjugium assumeret, in basterna eam ejus in Divionensiterritorio sitam, cujus nomcn Flo-
positam indomitis bobus conjunctis apud Virdunum riacus, et mane facto, cum esset nebula condensa,
«le ponte praecipitavit, quae in ipso flumine spiritum domum ingressi, unum amicorumejus interfecerunt,
reddidit. (m, 34.) Dcsideratus itaque bonitatem et putantes ipsum esse Syriwaldum. Sed cum cogno-
clementiam Theodeberti regis erga omncs ccrnens, " vissent ipsum non fuisse, iterato domtiin circum-
cttm jam popultts dilaberetur, et civitas quasi in so- dantes, effosso pariele interfecerunt eum. Acium est
litudinem redigeretur, ad regem se contulit, mise- hoc post mortem Desiderati episcopi.
riam populi lacrymabilem deploravit, pelitione beni- (Vita Agerici.) Verum ut ad supeiiora redeamus,
gna animum regium inflexit, ut de thesauris suis mi- et misericordiam Dei uberem erga siiam iroaginem
serans calamilati obslaret, famem cohibcret, popu- subtilius indageinus, providentia divina dispositum
lum pereuntem retineret, et comraodata per gratiam habens de fonte misericordiae aecclcsiseYirdunensi
periculo supeiato cum gratia Dei bomiiiumque susci- succurrere, et supradictis innumerabilibus calamita-
peret. (m, 51.) Acceperat enim a Theodado Italise tum infortuniis periclitanti raanum auxilii subro-
rcge, Thcuderici successore, cum jjatruo suo Chil- gare, die et tempore quo voluit, de altissimo ac sc-
deberto quinquaginta aurcorum milia pro composi- renissimo bonitatis suoe consilio, hanc viam novae
NOT.E.
(43) Bievem Vitoni Vitam ex antiquissimo codice Miracula auctoi*eRudolfo abbate S. Vitoni exstanl
Trajectensi dedit Surius Act. SS., t. VII, p. 820. Mabillon Act. SS. Saec. VI, p. 565.
CHRONICON.—LIB. I. H'
fl7
srdutis invenit, ut angelum sanctum mitteret de ex- A tentes ad eandem eum secclesiam perduxerunt, ct
celso caelorum habitaculr>, qui parentibus futuram cum gaudio et praeconiis gratiae inibi ordinari fece-
ex raisericordia unius pueri nativitatem denuntiaret, runt. Omnes autem quasi ex uno ore cantabant :
terminum quo id fieri deberet itidiceret, nomen quo Exaltavi electum deplebe mea : oleosancto meounxi
censeretur aptaret. Ni.-nirum propter nimiam dile- eum (Psal. LXXXVIII, 20), quia a Christo Domino erat
*• cliouem, qya suam in homine diligebat imaginem, elcctus, utoleospiritualisgratiae essetfovendus.(Fol.
condoluit miseris mortalibits grave jugum a primo 44.)Contigit interea Desideratum nomine officio cuiu
vita defungi, et successorem idoneum cathedra ec-
patre portantihus, et generali misericordia popu-
lum hunc, quem specialiter peccata obtriverant, re- clesiaeviduata requirebat. Non multum quod aderat
stauravit. Tetigit prius, et conturbavit, ac paterno queritur, nec diu sententia melior ignorantiae nocte
verbere livorem inflixit, postea respiciens mirabili differtur. Omnes in unum coeunt, omnes uni in ele-
remedio percuravit. Venit ergo consilii divini lega- ctione incumbunt, omnes ordinari ad pontificatus
unus resis-
tus, protulit imperium, promulgavit edictum, et infulas Agericuin deposcunt. Templat
tere plurimis, multum se excusando laborat, scd
praeelectipueri parentcs alloquens miscrandis civi-
bus cornu salutis erexit. Post triennium, inquit, roborante Deo prsevaluit sententia cleri et populL
B Deus enim ad muniraen urbis invalidsereparanduro,
expectatio ditata probabitur, filius ipse Agericus voca-
bitur. Indicium esl potioris ac superexcellenlis apud ad cornu salutis contra malitiam erigendum,.eoopc-
-
Deum privilegii a Deo tilulum nominis cuilibet vel rabatur in populo. Tribus enim post tonsuram pei
actis annis, a plcbe Yirdunensium rapitur et in
poni vel mutari. Magnum igitur donum, magna gra-
tiw dignalio, magna fiducia promissorum. Non po- ecclesia majoris sanctae Dei genitricis perdudtur, et
test immutari; quod de tribunali Regis wterni cw- ab episcopis episcopus consccralur. Suscepit ad re-
lesti legato evangelizante dictalur. Agericus, inquit, gendas oves. Domini pasloralem virgam, et non ly-
vocabilur. Abusivum nomen, nec scripturarum pa- rannum se ovibus exhibuit, sed ex veritate pastO'
rem. Non patiebatur, ut terra sua contra se clama-
ginis haerens, sed quanto ignotius apud homines,
tanto dignius divinati.et quanto acceptius Deo, tanto ret, et cuin ea sulci ejus deflerent, sed impiger in-
commodius homini. Nulli profecto potest esse ambi- stabat culturse Dei, ut opere redderet, quod nomine
fatebatur. Habebat fiddem ante oculos advocatuni
guum, quod nunc quoque oblita sui non sit lingua Dominum Jesum Christum se suosque
et
caelorum, quod scriptura caelestis in justum,eique
perpetuum assidua committebat..Holocausta me-
teneat, quod cselum in terra descripsit. Ergo lerra suppUcatione dullata offerebat pro ovibus, ne forte labiis honorar
non reprobet, quod cselum probat. Nascilur igilur CJ
rent Deum, et corde longe posito manibus isritarent,
lnfans post triennium; longa parentum expectatio
fidemque verbo. tenus profitcntes actionibus abne-
porrigitur in fit
effectum, gratus iii in
croceis, cuna- leonem insidisvntem
bulis dulcis. Transgredilur ebdomadam infantise garent. Circuinspectus somper
orationibus allidebat, flammas temptationum clemo-
succrescens ad officium lingute; fitpuer incremento,
sinis redimehat, virtutum apothecas humilitatis arce
ptier innocentia, naturam tenellam indole praelucida servabat. Terrebat
hostes prsedicationibus, vitia oc-
perornabat; angelus quippe, qui eum praenunciave culta
proferebat in lucem, et tda niorlifera inimici
rat, praesto ei ad custodiam semper erat. Datur doctrinae
potentis acumine perfringebat, semperque
puerulus vacationi sapienliae, jungitur contubernio se
haurit ipso robustior pcr Jesmii et sacerdotem magnum
scolasticorum, fonies sjjphise, inundantia undique
ubera internas et karismata Uiumphabat. Nimirum vitabatet perhorre-
semper sugit, voluptates bal aliquatenus comraittere, unde testitnonio con-
meliora sedulus emulalur. Doctor enira interior, qui scientiae
accusatus sub umbra et foliis cogeretur ef-
eum imbuerat, cum aetatis successu indicia virtu-
tum ej'us clara monstrabat, qui et praescitus ante fugere. Semper pavidus, semper sollicitus dum cu-
ram debitam susceptis ovibus impendebat, victo
uterum, sanctificatus in utero, sanctimoniam et ma- . hoste, et Iiber vitiis servitio
justitise se hilariter man-
gnificentiam in sanctificatione Dei augebat. Amaha- cipabat.
tur ab omnibus, invidias et detractiones omnium Loquebatur sepius et litteris et verbis cum
prsecone suo angelo sancto, consilioque ipsius ges'a
gratise perror-jntis sublimilate vincebat. Transivit preciosa Domino fidelis athletha
in eadem urbe Virdunensium proficiens ad perfe- mittebat, talenta
ibi data ne forte plus accipiens
ctam usque incrementorum aetatem, virlutem virtuti iiiiiitts in saepiusnumerabat,
lucro redJeret et sero penitens obnoxius
adjiciens, et stigmata passionis Jesu in corpore suo tenebiis,pauper et nudis vinculis traderetur. Focit
portans, currebat per viam mandatorum Dei cum ctiam signa quae cum possint cum reprobis haberi
gaudio inenarrabili. Jam enim triginta annoshabens, ille probabilitcr simplici oculo, lucido
in ipsa civitate Virdunensi ductus est ad ecclesiam communia,
feeit, ovium suarum et totius mundi neces-
sancti Petri ettonso capite Christo dicatus, florebat- corpore sitate compulsus. Justo enim et sancto Deo populo
que in atriis domus Domini ut palma, et ut cedrus elementis p:o eo contra insensa-
in Libano totam domum bonis odoribus respergebat. exasperanti irato,
los pugnantibus recesserunt nubes, aer incauduit,
Provexerat cum morum speciositas, et in gradu le- terra
exaruil, viror herbarum emarcuit, aqua fon-
\itieo famulabatur antistiti, cuin ecce clerus et po- lium venas
dercliquU. (Fol. 14'.) Sicquc si;eede;iiib.i.s
jjulus ad Iionoieiii sacc.idotii prouiovere etiin expe- dcuientis muiiduf desolatus olanguit. Yiliosit!>s
M9 HUGONIS ABBATIS FLAVINIACENSIS 120
enim usu nutrita. nisi duro molliatur verbere, ad A operam daret, piissiuiam bcnignitatera quam gerc-
notitiam sui redire durescit. Unde factum est ut, bat in mente, ostendit miraculi magnitudine. In ip-
tribus annis subtracta benedictione pluviarum, ce- so enim ingressu mulicrculam , Theresindem no-
lum super eos extenderetur ut ferrum. Pertulerunt mine, obviam habuit, quae baculo regcnte cseco
primum annum expectantes, secundum desperantes, viam queritabat errore , et ducem seqnebalur ani-
in tertio defecerunt. Cumque inter se nullum invc- mttm oculorum desolatione. Qui statim simplici
nissent consilium, tamdem praevaricatores ad corda sanctae crucis medicamine tenebras quindecim an-
quodammodo oblita redeuntes, concurrunt ad ponti- norum effugavit, et luccm diu abscntem luce fidei
ficem, pastorem inclaroant, ut propitiaret Deum resplendens protinus reparavit. Radiavit virtus per
peccatis iratum, removeret vindictam, impetraret crucem, radiavit et per pontificem. In pontifice re-
veniam, et arescentes terras colonis moricntibus gnabat pietas , in cruce potestas. Nec pietas quid-
reformarel. Flexit sanctum generalis necessitas, ct quam profecisset, nisi in fide crticis praevaluissct.
commune periculum communi oratione tolli consu- Potestas enim tanta fuit in cruce, ul non solum fo-
luit. Itaque triduanum j'ejunium indixit, letanias per minse vultum illustraret orbatum , sed lucem inde-
ecclesias Dei fieri, ci*ucesad misericordissimam Dei ficientem per lotum effunderel mundum. Poslquani
memoriam ferri, ut qui passus est pro peccatoribus B enim lux mundi pepondit in cruce, mundi dimata
Christus propiciaretur eis sanctorum inlerccssioni- rcsplendiierunt non sequenle nocte. Nox diaboli
bus. Indixit hoc et jussit, et primus quod jusscrat regnum perdidit, dies crttcis optinuit principatum.
fecit. Egrediuntur indifferenter excalciati, cinere cl Ilinc est quod sanctus episcopus lantum prsevaluit,
cilicio obvolvuntur, inclamant miserationem sancto- quia luccm per fidem crucis et dilectionem in corde
rum, propiciationem Dei, tundunt pcctora, lacrimas nulrivit. Signum crucis super oculos orlatse femi-
f;:ndunt, ne Deus j'udicia faciens in operibus ma- nae posuit, quia Spiritus sanctus in digito per vir-
nuum suarum comprehenderet peccatores. Igitur lutem crucis fuit. Quid plura ? Gaudet mulier, mi-
prima Ietaniarum die pastor ipsc cum ovibus gra- i*atur solem , tenebras execralur, veneralur medi-
diens, in praesentia concurrentium oculos convertit cum, adorat Deum in rerum diversitate mirabilem,
ad caelum, in corde suo quiescentem commovit ad quse confusionem prius tantummodo noverat et no-
miscricordiam Deum, etsubito nubibusdensis obunt- ctem. Ita Deus per verum Israelitam illuminavit
brato aere fluxerunt aquoe. Sicque per triduum illud hanc feminam , pojjulumque admirantem excitavit
deflucntibus pltiviis terra vigorem, herbse virorcm, ad Iaudem ct gloriam suam.
fontes fluorem, arbores vitam et mundus plenam ,, Alio tempore cum vidisset misericordise amator,
recepit abundantiam. Ncc latuit homines, viderutat pietatis cultor, sollicitus ovium pastor quandam
et ammirati sunt, quanta de pastore sancto apud puellam, Childuidem nomine, a spiritu maligno ra-
Deum cura extitit. Nam cum sub nudo aerc grade- ptam atque pervasam, condolens miseriae , memor-
rclur, omnesquc aquis descendentibus perfundercn- que ollicii, ascendit protinus ex adverso , opposuit
tur, ipsi Deus in pluvia umbraculum fecit. Hac et se murum furenti inimico , et oslendens se ununi
illac, ubi est, jussa aqua cecidit, ipsum ab aqua de illis canibus , de quibus dicitur : Lingua canum
tangi prohibuit, qui omnia quaecunque volttit fccit. tuorum ex inimicis ab ipso (Psal. LXVII,24), misc-
Cum ergo juxta consuctudinem pastoralem limi- roe medicalem linguam auxilii, hosli et pervasori
na eeclesiae principalis sanctae Mariae tereret, qui- dentcs exeruit imperantis zeli , et latrans voce do-
dam Johannes nomine membris solulus, ncrvis ari- minica , quae mitis et paeieiis non clamavil, neque
dus , mortuus viribus , anima subsislente , linguse audita est in platea, perterruit semper lumidam nc-
lantum officio prscvalens, vocibus, quas enervis ha- quitiam, et imaginem Dei, quoeancillabalur violen-
bebat, episcopum exoravit, dicens : Obsecro,sancle ter non Domino, reddidit liberam. Postquam enim
Dei, ttt habeas in me misericordiam. Cui sacerdos dixil : Prwcipio iibi, spiritus immunde, ul exeas ab
flexus quodammodo et cum inlirmo infirmatus re-- T\ea , el amplius non introeas in eam , ille percussus
spondit : Quid tibi vis faciam? Ad hec languidus : virtute omnipotenlise, projeclus est in tetram abys-
Ul miserearis mei, ait. Tunc sacerdos in Deo ditis- sum sedis suae , in ignea sjjuma quam puella evo-
simus pauca de loculis protulit, et infirmo de ple,- meVat ostendens, quo camino , quo clibano clandc-
nitudine boni cordis exibuit. Nam carnis sustenta- stino miseram possidebat adurens. llla mansuefacta
culuni tribuens, dedit simul corporis solidamentum. seque ipsam cognoscens lassabunda subsedit, et
Aridus quoque cum fide Christi suscepit dona sa- perdita crassantis interius inimici armatuia milis ,
cerdotis , et cum eodem munere meruit sanitatem et omnibus facta miraculo, amplius se ipsa pavitan-
recipere. His et hujusmodi indiciis clarificante Dco do miratur. Habere se incipit, quse habebatur, et
servum suura, cepit manifestum esse omnibus, quod paulisper spiritu purgata extraneo spiritum naluroe
sanctus Agericus Christiesset alumnus. Tanta quip- recolligit. Remittit servus Dei de servitio maligno
pe virtutum copia de illo exibat, ut si quis infir- Iiberatarn ; et legitimo domino universorum , quod
mus eulogias de manu ejus susciperet, protinus sa- servus mendax et ab inicio homicida abstulerat,
niiatem rcciperet. (Fol. 45.)Cum crgopraefataebasi- serfire praecepit. 0 Deus potentissimc , victoriosis-
icac calcaret limina , et ex more studiis spiritalibus sirne , misTicordi&sime , reddan! libi servi tui
121 • CHRONICON.— LIB. I. 122
p.itentes , quod habent abs te victoriosi et mi- ,\ bcato Sanclino consecrata honorabililer et sanctis-
sericordes, teque et omnia semper habebunt. sime ab ipso viro Dei pridie Nonas Septembris sunt
Hactenus sequutisumusDominumquasiperterram ordinata, ct dies translationis et revelationis eorum
gra iientem, describentes, prout datum est(44), san- per succedentia tempora cclebriiatis annuoeest ho-
clum suum famulum in caducis corporibus pietatis nore insignita. Quorum merita ad sepulcra illorum
ct misericordiae opera exercentem : (fol. 45') jam ostendunt frequenlia miracula. Nos ergo eo jam mc-
nunc nos elevare cogit spiritus vivificans volubilem liore via suscepto , jam ad patriam felicitatis seler-
rotam scripturae et spirituale miraculum penna cor- nae perducto, secure de tam gloriosa miseralione ad
porea et visibili denotare. (Vita ampl. Acjerici.) laudem Dei et praeconium servi sui fidelis lidelitcr
Beatus enim Agericus apostoli praeceptura in corde et devota humilitate placeret aliquantulum decla-
scrvans , et opere complens , diccr.tis : Sine inter- mare. Denique ille placens et adhaerens Deo in re-
missione orate, in omnibus gralias agite, contigit ut gione vivorum nobis exemplum reliquit, auxilium
jaceret in tempesto cujusdam noclis memor Domini impendit in regione mortuorum, ut et nos nostra ad
in stratu suo, et se secreto suavi ac dulci voluptate normam justitiae infoi*memusojjera , et de justis
raeditationibus castis ignescens, ipsius quoque cor- opcribus proferamus verba. (Fol. 46.) Orabat sine
p;jris pondus spiritus lenitate excedens ; subito lu- B intermissione , ut impleret prseceplum Domini di-
men , quod ante ipsum ardebat, extinctum est, et ccntis : Oportet semper orure , et non deficere (Luc.
remansit pervigil ac sobrius, non visti, non auditu, XVIII,1). Quomodo autem non deficiens orabat ?
non ullo sensuum quinque carnaliura obstaculo im- Quia Dominuin sanctis precibus sanclisque opcri-
pedilus. Cumque totus secum, totum se Deo exten- bus benedicebat, quemadmodum David de se ipso
deret, et anima sancta corpore gravi pressa in Deum dicebat : Bencdicam Dominum in omni lempore, sem-
se speculando dilataret, ascendente eo ad superna per laus ejus in ore meo(Psal. xxxm, 2). EtTobias
ex desiderio, familia ad eum superna descendit, et ad filium : Omni, inquit , tempore benedic Deum
multitudo angelorum domus ejus sanctitudinem pe- (Tob. iv, 20), et reliqua. Sicut enim malis operibus
netravit et perlustravit. Refulgebat cella accubitalis lidem negamus, sic econlra bonis operibus astrui-
sanctorum angelorum splendoribus, et quot mini- mus ; et benc Deuin orat, qui prece aut bono opere
stri gloriae, tot lumina gloriarum ; canebant ymnos proximura edilicat. Quia autem, sicul illi pastores
cum concivi et contubernali suo , et inenarrabiles evangdici supra gregem vigilabant, ita iste oratio-
Deo deorum glorioso in sanclis armonias resona- nibus Deo acceptis custodiae commissorum insta-
bant. Hauriebat ille ac degustabat suavitatem vase bat, ideo meruit ab angelis visilari, et mortalis
fragilis corporis ampliorem, nec munera Dei super- C adhuc luce celestium perfrui. Et sicut illi gloriaui
undantia caro infirma comprehendere vel continei*e in excelsis Deo, ct pacem bonse voluntatis homini-
valebat. Laudabatur ab angelis sanctis gratia Dei et bus annunciabant, ita isti Deum in suo sancto pon-
misericordia in sanctos ejus et respectus in eleclos tifice glorificabant. Quomodo eliam illi ad salutem
illius. Cumque tot gaudia in conspectu cpiscopi cho- mundi dcsignaverunt nativitatem Christi, ita isli ad
rea ccelcstis exiberet, ad profectum supplendumque salutem aecclesise sanctorum corpora raonstrave-
totius sancloe ecclcsiae praesidium, sanctos anteces- runt. Igitur ab angelis, ab animabus sanctis, a no-
sores suos episcopos Maurum, Salvinum, Aratorem, bis ctiam in corpore minimis decantetur gloria regi
ille sanclorum senatus revelavit, quorum erant in seculorum immortali, invisibili, qui est benedictus
suo collegio animae , corpora vero terrse credita in in secula. Hrec ad glorim Dei et commonitionem
ignoranlia celabanlur. Hsecraunera , haec tam pre- audientium dixisse sufliciat, hinc redeamus ad cau-
ciosa symbola cselesles concives hospili suo et con- sam.
civi in munificentia i*eliquerunt,qui multis ante eum Anno 157 post transitum sancti Martini sanclus
annis Virdunensem secclesiam rexerunt, et conjun- Eufronius Eduensis episcopus Turonicam sedem ...
cti Deo conjuncti quoqtie ftiere sepulcro. Igitur post „ regnante Clothario, qui defuncto Ariberto, in sedem
visitationem tam mirahilem, cum lux et angeli coelo ej'tts Sigebertum induxit.
se recepissent, illt qui cubiculo simttl inerant, tanlo [GREG.Tur., iv, 9.]Theodeberto igitur rege ad su-
altoniti miraculo pene exanimes sunt rcddili slu - perna deraigrante, Theodebaldus filius cjus succes-
pore divino. Quibus sanctus Dei fortissima increpa- sit, valde iniquus et raali ingenii, qui obiit 7 anno
tione prohibuit, ne ulli Iioniinum haecdicendo pu- regni sui. Regnum ejus Clotharius accepit. Childe-
blicarant, quamdiu ipse in hujus vitaecurriculo per- bertus quoque Parisius obiit: et sic Clotharius mc-
uvineret. Lcvata sunt ergo sanctorum corpora auro nai'chiani optinuit. (Genealog. Carol.) Hic Clotha-
cjrizo preciosiora, et in ecclesia, ubi sedem habue- rius sororem suam Ansberto in matrimonium jun-
rant requietionis , sancti Petri apostoli nomine a xit, qui et genuit Arnoldum , Arnoldus Arnulfum
NOT,E.
(44) Duplicem Agerici Vitam, breviorem unam et tet ex loco quodam Vitse brevioris, qui 1. I. legitur.
antiquiorem illam, ampliorem alteram se ante ocu- Ex hoc fonte alteram illam Vitam ftuxissc Hugonis
los habuisse testantur Bollandistse Act. SS. Sept., narralione probalur. K.
t. II 222. Ampliorcm seeutum esi" Hugonem , pa-
125 HUGONIRABBATIS FLAYINIACENSIS 124
cpiscopuni Metter.s m , Arnulfus Anchiscm qui ct A gnare ccepit, ct regnavil annis quatuordecim; Gun-
Ansegisus , Ansegisus Pippinuni , Pippinus Caro- Uamnus quoque Langobardos regno suo irrucntes
luni. tanta caede perdomuit, ut ex omni cxcrcitu illorum
[GREG.Tttr., IV, 20.] Eo temporeClolharius filium quadraginta tantum Italiara redirent. (Fol.46'.) Post
suura Chrannum conlra se rebellantem, et res no- ba;c Chilpericus et Sigebertus consilium ineunt, ut
vas molicnlem, cum prius caplus fuissct et Iigalus , Guntramnura interficiant, et rognum ejus accipiant.
jussit igne coniburi. Post hec Clotharius pro pecca- Sed Domini voluntate mutati consilio Sigebcitus
tis suis ad limina sancti Martini properavit, unde super Chiljjericum k-ruit, qui fugit Tornacum, et ille
rediens Coropeiidio villa obiit anno ab inc. Doin Parisius venit, ubi correptus a sanclo Germano Pa-
569 , aetalis suse anno 95 , anno regni sui 51;, re- ri.siensi, ut dcsisleret fratrem persequi, autlire noluit.
gnum ejus qualuor filii ejus inter se diviserunl. Ctti episcopus dixit: Scriptum : Qui parat fratri suo
(VilaPrwj.) Cbiljjerictis regnum patris oplinuit se- foveam,prior incidil in eam. Yenlens autem Victu-
dem habens Suessionis; sub 2,Tquo (45) jiassus esl riaco, omnes Neustrasios Li.deditionem rccepit, et
sanetus Proejectus martyr ct ponlifex Arvernorum ibi dolo intcrfeetus est a duobus pueris, qui ctiam
intcrfectus a suis civibus , anno ab inc. Dom. 580, dcprohensi inlcrfccli su.it, et sicCbiipericus regnum
ct successil sanctus Avitus , qui pracfujt noo plenis recepil. [GREG.Tur., IV, 41.] ObiUautem Sigebertus
15 annis (16), et ei sanctiis Bonitus primo anno anno rcgni stti 13, aetate quatiragenaria, et regnabat
Teoderici succcssit. (Yila Boii/(i,)Aribertus regnum Childebertus filius cjus pro co anno 582, indictione
Childeberti , sedem babens Pajisius : Guntrannus 15^[FREDEG.XBrunicbildis Parisius sub custodia cuin
rcgnum Clodomcris sedem habcns Aureliauis : Si- filio Childeberlo delinebatur; sed puer in pera per fe-
gobertus regnum Thcodorici, sedem habcns Mct- nestram derailtilur, et Mettim a Gundebaudo duce in
lim. [FREDEG.]JJuiii Gallias exjjclierunt, quos regiiojjatrissul'limaUir.jGii.EG.Tur.,v,.l,2.]BruniehiI-
Sigebcrlus vicit, fugavit, et post cum eis pacem dis vero jussu Chilperiei Roiomaguni exilio damnatur
iuiit. Chilpericus inlorea Remensem urbcni et alias anno jjrimo regui Childeberli. Eo anno transiil san-
urbcs de regno Sigeherli invasit, unde bellum civile cltis Germanus Parisiorum cpiscopus, ct Regnamun-
inler eos fuit. Sigeberlus vcro. Suessionem obpu- dus successit. Chilpericus itaque liliuro stium Mero-
gnat, Tbeodebert.um Chilperici filium capit, et cxi- veuni Pictavis cuni exercilu dircxit, qui rclicta ordi-
lio religal, ipsum supcrat, et urbes rccipil. Post an- iiationc patris, adjuncto sibiGunlramno Bosoneduce,
num filium ci reddit, et paceni firmal. Guntranniis Rotomagum petiit, et Brunichildcnr in conjugium
in Burgumlia regnans fuit vir bonus et elemosinis £ accepit, Quod audiens Chilpericus Rotomagum venit
dedilus. Sigebertus vero videns , quod Aribertus ct et posl paucos dies, assumpto Meroveo, Suessionis
Guntranniis viles uxores acciperenl, Brunam , quae rediit, et non multo post propter conjiinctionera
ct Brunichildis dicitur, filiam Athanagildi regis His- Brunichildis suspeclum habens spoliatum omnibus
paniae , uxorcm accepit, cujus consilio multa mala custodiae mancipavit. (v, 5.) Qui dttm in cuslodia
cl sanguinis effusio in Francia facta siinl. Chilpe- delineretur, lonsoralus cst, mulataque vesle presby-
ricus quoque sororem ejus Gachilissindam uxorcm ter ordinatur, et fugiens ccclesiam petiit sancti Mar-
duxit, rclinquens Fredegundcm el alias uxores, tini apud urbcm Turonicam, ubi ha?c gesla sunt.
quas habebat, quam postea fraelo juraincnlo, quod (v, 14.)Latuitin eadeni basilica perduos mensos, et
habuoral ad Gothos , nc eam de reguo deponerct, jjost haec ad Brunichildem rediit, et ab Austrasiis
sugillare fecit, et sic Fredegundem recepit, quse receplus non est. Cuni ergo in Remensi Campania
postmodura crudelissimam vilam digna niorle lini- latilaret, dolose caplus ab Alrebatensibus, et timens
vit, [GREG.TUI*.,v, 29.] Hic Neronc jjejor ct He- ne patri redderctur, sociuin monuit ut irrueret
rode ecclesias Dei vaslavit, ct multos sancloruni sttper eum. Quo faelo adveniente rege, roortuus
iiilcrfccit; descriptioncs giavissimas in loto regno inventus est.
suo fecit, quas cuni fcrme per omnc rcgntim percc- D (v, 51.)His diebus apud Constantinopolim cum
pissel, qui ferebat, a Lemovicinis intetcoptus, per- amentia mortuo Justino, Tiberius imperator faclus
cmplus est, et descriptiones combustoe. (YitaPrwj.) est largus in eleeinosynis. (v, 58.) Quinlo anno Cliil-
Ab hoc etiani perempttis cst Hector Massilisc patri- deberti magna christianorum persequulio in Hispa-
dus, cum ab eo sanclus Prsejectus injuste ante niis facta est. (v, 33.) Dysentericus quoque morbus
ipsuni delatiis cssel, ct causaro delati probai'e , ut Gallias praeoccupavit,quo ingravescente, Chilpericus
dixerat, nequivissel. adultos jam tres filios uno anno perdidit; quartus
[FREDEG.] Anno ab inc. Dom. 566, Sigebertus re- qui superfuit, nomine Clodoveus, carceri mancipa-
VARLE LECTIONES.
217sub—Tcoderici suceessit in margine additur.
NOT^E.
(45) Duplex Vila S. Proejecli lestis cst, eum Clnl- (46) ler quinis fere ampltus annts munere lunctus
derico rege inliufectum csse circa a. 674, ut tlocet est. Avitus in Vita S. Bonili Act. SS. Januar., t. I,
Mabillon Act. SS. ssce. 11; Acl. SS. Januar.. (. II, 1071.
IJ50.
125 CHRONiCON.—LIB. I. 126
Uir, et factione matris ctitiro a patre penroitur. A apud Deuni in gloria aeterna fulgcret. Quidam etiani
CliilJebertus rex sirorem suaro Herminigildo, VVisi- vaUe nobilis, cum pro suis sceh-ribus a rego vita
gothorum regis filio, tradidit, cujtis hortatu et privari debuisset, ct preeibus beati antistitis salvatus
Leandri Hispalensis episcopi praedicalione ad litlem est : unde dedit ille Virdunensi ecdesiae aloJium
Chrisii conversusest.[FREDEG.]PostTiberiumMauri- suum et scripto roboravit.
cius acct-pit impcrium,a quo Childebertus quinqua- !18Boso dux cum exosus
(Fol. 46'.) Guntramnus
ginta railiasolidos auri accepit, ut Langobardos Italia reginae haberetur, ccepit per episcopos et proccrcs
pelleret. Intravit crgo Italiam, et omnes ditioni cjus discurrere, et veniam deprecari. [GREG.Tur., IX, 8.]
se subdiderunt, cum quibus et amicitiam firmavit, Nam cum esset Childebertus juvenis, reginam con-
et glotiose inde reversus est. (Vila Agerici). Cum viciis et improperiis lacessebat, unde et a rege jussus
ergo placitum et conventum mulloruni Virduni ha- est persequi; qui cum se cerueret in disciimine po-
bere debuisset, et beatum hunc Agericum, de quo situm, Yirduiuim petiit, pulans per beatum Ageri-
agitur, dilectionis el venerationis amplexibus hono- cuni, qui pater regis erat cx lavacro, se posse salvari,
raret, eum opsoniis necessariis gravari non patier.s, pro quo cpiscopus intercessurus ad rogem pioperat.
removit servilii necessitatem, et placitum transtulit Quod cum rcx negarenequiret, ait: Veniat, et datis
ad Melcnsem civitalcm. Cumque conseqiienti tem- fidejussoribusin prwsenlia patrui mei exequalur judi-
pore per urbem fecisset trausilum, et a sancto pon- cium. Adduclus ergo et armis nudatus ct coram rege
tilice benigna esset suscepfus dulcedine, humanitas piostralus a terra jussus est surgere, et sancto sa-
quoque hospitalis ci exiberetur cum omni cura et cerdoli usque atl praesentiam Guntrainni est com-
sollicitudiiio, in ipso fervore regise servitutis accc- missus. (ix, 9.) Post hse.cChildebertus cum matre,
dens ad ettin econonius rerum suarttm univcrsalis: sorore ct conjuge in occursum patrui festinat. Qtti-
Et si alia, inquit, Domine, providendo abundamus, bus coiijuiiclis prsesentatur ct Guntvamnus Boso
viiium ut majestali rcgiw decel, exibere non absquc ullius defensione, quia sic convenerat sanctus
possumus, quia prwter vas medium, quod tonna vul- episcopus: episcopus vero rcmansit. Sed cuin ille
gtiriter dicitur, nicliil habemus. Tunc vir Dei in re pro divcrsis facilitatibus culpabilis judicaretur, ad
corporea angustiatus, scd corde in Domino dilala- inansionem episcopi confugil. Quo cum eum inter-
lus Noti, ait, desperutione languescere, sed affer fectores insequerentur, et ille a viro sancto avelli se
tnihi de eoclemliquore : polens est Deus trislitiam iion pateretur, nuncii etiam ad regem raissi ab epi-
parvitatis noslrw in gaudium abundanliwcommutare. scopo intcrcessorcs abbates et clericinon audireiitur,
(Fol. 47.) Dixit, et allato sibi vino paululum sorbuit, /-. jussu Guntramni injectus esl ignis domui illi, ut si
et ad celos oculos sublevans : Domine, inquit, oro episcopus egredi nollet, paritcr concremaretur (Fol.
ut fiat istius vini amplificatio. Ctimque ipsius prae- 47.) Quod audientes clerici, vi effracto ostio sacer-
cepto refuuisset illud in vase supradicto, cepit vinura dotem ejiciunt.Miserautem ille,cum se videretflam-
copiose rainistrari, cepit copiose aflluere, et quanlo mis urgeri, demumque egredi tentarct, susceptus ab
amplius vacuabalur ad libituin bibentium effercndo, hoslibus inlerfectus est; quod mulluni sacerdos
tanto magis augebalur Creatoris jussu et virtute re- doluit. (ix,12.) Cum autem quidam de regni prinio-
dundando. Poterat namqtie istud Oronipotens, qui ribus de morte regum, patrui scilicet et ncpotis,
de aqua vinum fecerat in Chana Galileoe,poterat et tractassent, et deprehensi intcrfieerentur, qtiidam
de vino vinum facere sincera verbi petcntis et in- eorum Bertcfredus nomine ad urbem Yirdunensium
dubia fide. Quid plura? Biberunt ut Galli, nec erat confugit. Quo insequentibus adversariis, doinum
mensura in erogando. Multis diebus vas illud vina- ecclesise, in qua erat episcopus, et quam et ille con-
rium conati sunt vacuare, ct quodanimodo vina fugerat, excrcitu vallant,et ascendenles super tectum,
infundere videbantur, dum effusioni instarent. Cre- tegulis et materiis tcctiillidenles interfecerunt illum
seebat modica benedictio multis vorantibus, et Dco cura tribus pueris. Multum ex hoc doluil sanctus
iroperante modum naturoe superabat. Ad ultimum D episcopus, quod non solum eum defensarc non po-
linito servitio, nec iniminuto vino, rex miraculo stu- tuit, verum etiam locum quo orare consucverat, ubi
pefactus, ejjiscopohumiliatus, Deum in ipso venera- et pignera sanctorura multa aggregaverat, humano
tus, regiam ostendit largitalem, et qui virtutis vinura sanguine pollui vidit. Multa vero Childebertus mu-
biberat, vineas ct possessiones ex amore et devo- nera misit, ut a moerore revocarct, sed consolari
tione episcopi ecclesiseoplulit, quas et usque hodie non poluit. (ix, 23.) Verum diuturnae amariludinis
privilegio ct deinceps auctoritate stabili possedit. mcerore graviter aegrotare coepit, praeserlini auteni
Sane virtutis vinum per prsesulem sanctum a Deo Guntramiii filios secum retinens quoiidie llens illos
virtutum regi et comitibus propinatum corda dcvota sibi soli relictos orphanos.
populi adeo tunc temporis loetificavit,ut in loco, quo (Vita Agerici.) Transibat aliquando hic sanctus
copia ex benedictione proflttxerat, allare construe- percivitatem Laudunensium,ctecce obviam sibi fuit
i-ent, quatinus hujusmodi signo ssecula ventura quidam manicis strictus et comjiedibus,,cui tortoro
misoerent, cujus meriti excellentia beatus Agericus prseeunlcarcerc aneriebalurobscurus. (Fol. 47'.) Ibat,
VARLE LECTIONES.
1" Guntrainnus—
orjihaiios in margine fol. 46 ct 47.
127 HUGONISABBATIS FLAVINIACENSIS 128
sed magis impellcbatur infelix vagitibus plateas im- A Deum placabilem improvide offendisse, quod nun-
plens, et lacrimis omnes quos offendebat ad auxi- ciis Babilonis thesauros suos et aromatum cellas in-
lium uhilatu et gemitu provocabat. Talis est pecca- ventus et reprehensus est ostendisse. Timebat et sot-
torum redditio : sera seniper pceniteniia tormento licitus invigilabat, ne si hostis insidians, hostiaria
suscipitur, et illecebraevoluptatum asperis et amaris segniter soporata, domum ejus irrumperet, sorano
exitibus puniuntur. Cumque miserabilis misericor- raortis obrutus negligenlia deperiret. Quapropter
dem aspiceret virum, petivit, ut potuit, sibi refu- servaLat cor suum omni custodia, el templum san-
gium, el ut ei impenderet oralionis suffragium. ctum Dei in se illcsum illibatumque conservans, et;
Audivit misericordia, et pontifex tactus dolore et permundans, variis bonorum operum floribus ador-
compassione intrinsecus, convenil tortorem multa nabat. Concurrebat enim populus, et civitas tota
prece supplici postulatione, ut flectcretur et propi- cotidie confluebat, ut de sanctuario Dei per ipsum
tiaretur misero indulgentiae laenitate. Abnegavit, et oracula salutis, sicut antiquus populus per Moysen,
reppulit, nec eum aliquatenus audire consensit. U- et vitse responsa perciperent. Sacerdos ipse summus
lius flagitia et facinora aniinuro judicis infrenabant, tam pro se quam pro commissis hostias Dco sepius-
ne flecteretur misericordia. Petiit secundo et tertio, immolabat, et legem Dei ad faciendum eam de ca-
"
repnlsus est; triplieavit precem, et auditus non cst. thedra secclesiaeperdocebat. Ita vestibus Aaron pre-
Quid faceret pietas? Quo se verteret? Homohoroi- tiosis et sanctis spiriluali lege perfungens, domini.
nem neque cogere neque precari valebat, et pietas Christi vicarius se ipsum hostiam sanelam Deo pla-
nichilominus tncrescebat. Itaque conversus ad Do- centem offerebat pro populi salute, in adquisitione
minum porrexit vola in caelum; cucurrit ad miseri- laudis setcrnae.Hunc talem tam glo iae singularis he-
cordise fontem sepius expertum, orans ut misero redem Deus ipse reddebat, qui eum et antequam
esset in auxilium, et solveret jussio invisibilis et nascerelur prseelcgerat, quicum per se per rainistros
omnipotens quod despexerat judex superbtis et in- ctaros domus suae,et cum eo omni tempore erat, et
solens: frequentibus concursibus visilabat. Hos fasces, hsec
Audiit Omnipotens, subitoque ligamina solvit; insignia urbis aeternae-,hanc civicam coronam Jeru-
Vinda catlunt, et neino patet qui vincula solvat, salem supernse, quomodo potest lilius liominis ver-
Nulla manus, vis nulla, Dei nisi jussio sumni. mis apprehendere? (Fol. 48.) Quod si dicas et ipse
Cumque hoc judex obstupefacUis aspiceret, confu- filius horainis et ipse verrais, verum utique dicis,
sus et timore correptus, corruit ad pedes sancti, sed miracula pcr Filium Dei et hominis specialiter
inobedientiae compede vinclus, petens jam et implo- facta in amicis superexcellunt, nec sunt applicands.
ranssibi venlam,quam noluerat impendere proxirao •*-servilibus et Adsepauperlati. Dicam interim, dicam
postulanti. Indulget vincto per culpam, soluto per de me, quia prcssus sarcinulis corruptionis avitse,
veniam tantum gratiam postulans, qua solvatur. Ita nec radicem caritatis ejiis coelofixam conabor at-
Deus operatus in servum, illum reatu, illum indul- lingere, nec dignum me fatebor corrigiam calcia-
gentia liberavit. menti ejus solvere. Sequar tamcn ejus praeconando
Haec pauca divinse virtutis miracula per vkum vestigia, si qua Deus illuminato suo fuerit dignus
sanctum nobis monstrata, nos pro raodulo nostro ostendere.
litteris indicibus posteris ad notitiara salutis annota- Cum ergo vir Dei inenarrabilibus et supradictis
vimus, et digitum Dei, per quem oppressa Egyptus, dies suos virtutibus omni studio repleret, et Iucrttm
per quem ejectus est inimicus, per quem mensura bonum de talentis sibi commissis bono Doroinofi-
lidei, per quem divisio carismalum est divinorum, deliter congregaret, hospitalitatis officiuinjuxta apo-
in his operatum adoramus. Extcriora, quia sunt stoli praeceptum sollicitus exiberet, contigit scmel
visibilia, quasi faciem hujus patris nostri pulchram sibi clericum Fortunatura nomine supervenisse.
decoramque pingentes, et coloribus verborum igno- [PACLIIlisl. Lang. n, 13; BERT.vi.]Cura enim esset
bilium informantes. Sed si cum sudoribus et la- Q idem Fortunatus in Italia, in urbe scilicet Ravenna,
bore vix pervenimus ad ostium, id est ad cora- et nimium oculorum dolorem paterelur, venit ad
prehensionem exteriorum, quid de interioribus fa- quoddam monasterium in eadem urbe intra mu -
ciemus? Quomodo clausa et abscondita penetrabi- ros in honore sanctorum Joannis et Pauli in qua
mus? Nimirum ipse Dci servus in hoc maxime et etiam !19altarium beati Martini constructum !19ho-
sollicite servivit Deo, quia vocem ejus medullitus nore, propinquam !19habebat fenestram in qua *"
obaudivit, quamevangelio promulgantepercepit: Tu, lucerna erat constituta , 19, comitante secum Fe-
jnqttit, cum oraveris, intra in cubiculum et clauso lice !19 Tarvisiae urbis episcopo ', 0, quiparimodo
oslio ora Patrem tuum (Matlh. vi, 6). Quid igitur oculorum dolorem !' 9 patiebatur; et visum est illi,
mirum, si archana ejus nequimus agnoscere, qui ttt de oleo lampadis ante altare ardentis oculos suos
extra ostium compellimur excubare? Nimirum de- linirent sub nomine sancti Martini. Quod ut fecit,
trimenti causam deputabat, si vel amiciis secreta sua protinus meritis ipsius oculorum uterque saluteru
cognosceret. Legerat Ezechiaro regcm in hoc sibi recepit. Qui flagrans desiderio visendi sepulchruiu
VARIi*ELECTIONES.
'' etiam «Ita, construc, uam, n qua, ituta, lico. episeopo, dolorem delcta.
129 CHRONICON.— Llli. 1. 150
sancti Martini, de Ilalia venit in Galliam, et fuit iter A Dogmale divino prwsul facunde triutnphans,
illius per Virdunum. Quem episcopus, cui lex cano- Das pastor monitis ne premal error oves.
nica jubet omnes suscipere, benigne suscepit, hu- Deliciis reficis, quas celum, arva, unda ministrat,
mane servivit, el viscera super eum totius sancuta- Et sacial populos htnc cibus, inde fides.
tis et pietatis pro consuetudine sua bona palefecit. Sumil pauper opem, tristis spem, nudus amictum,
At ille remunerationem cogitans pro servitute sus- Omnia quidquid habes omnibus esse facis.
cepta.cum voto expleto. (BERT.)Pictavim rediens ibi Hic tibi longa salus maneat, licet iude fulura :
habitaret, consecratus in presbiterum, et post in Atque diu pastor pro grege vota ferens.
cjusdem urbis episcopum, etesset doctusarte gram-
matica, composuit ibi carmen in laude ipsius hexa- Cum igitur prolongatum vilae hujus incolalum
metris comptum et pentametris versibus, quos hic mortem delectabiliter expectans diu patientissime
subjungere operae precium duximus. Ita ergo car- pertulisset, et pondus impositum diei et aestus spe
men id dicitur; salutari infatigabiliter deportasset, ct lacrimas quo-
Urbs Virduna, brevi i/uamvis claudaris in orbe, que crescentis cotidie desiderii panes bonae ac lekB
Ponlificis merilis amplificata places. consolationis habuisset, videns inimicos suos victo-
Major in anguslo prmfulget gratia gyro, " ria vitiorum scabellum
pedum suorum, gaudebat
Agerice, tuus, quam magis auxit honor. anima ejus in Domino, et exultabat spiritus ejus in
Plurima magnarum fudisti semina laudum, Deo salutari suo. Vincula tcrrense molis graviter
Quw matura opere fertilitale metes. tolerabat, el quanto viribus corporis destituebatur,
Temporeprwsenti victum largiris egenis. tanto magis libertatem proroissam ainplius sitiebat
Unde futura dies centuplicabil opes. cum apostolo dicens : Cupio dissolvi, et esse cum
Dogmatis archani reseras penetralia pastor : Christo mullo magis metius (Philipp. i, 23). Quod
Non solum dupibus, pascis et ore greges. per speculum in enigmate jam senex ac lassabun-
Templa vetusta novas, preciosius et nova condis, dus tenebat, hoc videre ardebat per speciem. Boiius
Culcior est Domini le famulante domus. autem Dominus messis differebat succisionem, quia
Egregios fonles sacri baplismatis expies, opoitunam noverat et disponebat maturitatem. Vide-
Tam pia divino fonte repletus agis. rat eum et adjuverat in hac hieme aspera perniciter
Candida sincero radiat hec uuta sereno : desudasse, ventos temptationum, pruinas tribulatio-
El si sot fugiat, hiclmanet arta dies. nuni, adustiones voluptatum superasse, cl providus
Ad nova templa avide concurrunl undique plebes, f. sanctarum virtutum agricola fructum multiplicem
Et tribuis populis plus in amore Deum. terrse bonse differebat succidere, plenitudinem ejus
Tesolamen inops meruit, te nudus amictum. accumulans in patientia. Appropinquavit igitur vc-
Et solus cunclis potus et esca manes. spera mortis, et gaudens, ac prseteritorum quodam-
Felix, qui merilis wlernw lucis amator, modo immemor, in ariteriora se extendebat prsepa-
Temporajam modiconon moritura paras. ratae pausalionis denarium a patre familias repo-
Phebus ul elatum suspendit in ethera cursum, scens pactae ac diu expectatse mercedis. Non fefellit
Purus et igniferum spargit ubiquejubar : eum (fol. 49.) spei ancora omnibus firma periculis,
Effusis radiis tolum sibi vendicat orbem, et verilas de promissionis umbraculo processit in
(Fol. 48') Montes, plana replens, ima vel alla tenet. hicem. TaeUis enim digladiabili sorte naturse, et
Sic prwsul spleridoreanimi cum sole choruscas, sciens sibi discidium corporis et animse stipervenire,
llle suis radiis fulget, et ipse tuis, confidens in Deo, qui potest et animam et corpus
Agericesacer, cujus sermone colente perdere et salvare, convocari jussit omnes ecclesise
Ecclesiwsegetesfertilitate placent, suae filios et in aecdesia meliores, et consueta salu-
Terrenis sterilis rebus, fecunde supernis, tis documenla replicans, seque illis commendans, ad
Cuncta caduca negans, dives iture polis. ry ullimum ait futura pronuntians : Sabbato venturo,
Illecebris mundus, mundi lasciva repellens, fttii karissimi, magnam scilote fuluram serenitatetn
Nil cui subripuil carnis amarus amor. cwli. Serenissimus enim sabbati Dominus mihi servo
Lubrica eulpa perit, neque mors de crimine gaudet, suo fideli dabit sabbatum requietionis, et pertesum
Cum tua detictis libera menbra vides. labore sex dierum hujus seculi, in sepiima sine ve-
In templis habitando piis sic purus haberis, spera omnilabore liberum transportabit. Terrw igitur
Ut tua corda, paler, sint pia lempla Dei. malri, quod suum est reddite; nam Deus, vita mea,
Eligil in lali se Chrislus vase recondi; recipiel, quod inspiravit in faciem meam spiraculum
Quam sibi purgavit, possidet ipse domum. vitw. Vos etiam obsecro, fratres, et nunc pro volis
Non dolus in labiis, non sunt fera nubila menlis, sollicilus, ut numquam a memoria vestra recedat,
Sinceris animis vernat in ore dies. qui semper el ubique vobiscum est, Dominus. Dicebal
Doctiloquumflumen salienli fonle refundis, bsec aliaquc similia, et quasi ad pascha superventu-
Et sensus sleriles voce rigante foves. rum se pracjjarans, sordes et contagia circunslan-
Ardua cwlorum pandis misteria terris, tium alque lugentiuin sacra et mullimoda aranioni-
Per quem plus Dominum scit, limet, orat, amat. tione eluebat; iiuric de his quae relinquebat, casli-
151 HUGONIS ABBATIS FLAVINIACENSIS 152
gando retrahens, nunc ad ea ad quce transmigrabat, A cst. Hunc Madelulfus Silvanoctensis cpiscopus noclii
instigando impellens. Venit quod prsedixerat sabba- sepelivit. Obiit a. 588, anno.... Childcberli lilii
tura, et ecce repenle in cella ubi eger recumbebat, Sigcberti.
auditur frcqueritia, audiunlur voces, quas lingua [FREDEG.] Anno igitur ab inc. Dom. 595, regnante
edicere nec vox potest rcsonarc morlalium. Ccsse- Gunlramno, anno regni sui 25, ipsc domnus Gun-
runt lacriinae, slupor et extasis omnes invasit, rai- tramnus rex ecclesiam in suburbio Cabilonensi in
raculo et terrore omnes tenuere silenlium. Aiidie- honore sancti Marcelli aedilicavit,quam rcbus pluri-
bantur carminasexuum diversitate divcrsa, ncc qui niis ditavit, et congregans synodum quadraginla
essent cantores, corpulenlia tenebrosa et fragilis cpiscoporum, monachos inibi csse decrevit ad inslar
videre praevalebat. Hoc tripudio, hac simphonia lac- monaslerii Agauuensis. Cumque ei perlatum fuissel,
titise inler supernorum civium exultationes, inter quod frater suusChilpericus interfectus fuisset, abiit
manus sanctorum angelorura dulcissiini pontificis Parisius, baptizatum lilium Chilperici, nomine Clo-
anima de corruptibili carccre exempta, veluti nivea tharium, ipse de fonte suscepit, et in regna patris
columba cunctis videntibus evolavit, quorum Dcus constituit.
oculos, ut videre mererentur, aperuil. Ibi felix et Anno 26 regni ejus, filius nascilur Childeberlo
beata anima illud untim quod in evangelio Salvator " Theodebertus, et anno sequenti Theodericus. Gtin-
docet necessarium, ab eodem Domino pcrennilcr ct traranus Childebertum adoptavit in filium, quia filios
felieiter recipit. [GREG.Tur., ix , 23.] Obiit antem non habebat. lpso anno gens Persarum credidit
pro illis, ut supra dixiraus, causis amaritudinis felle Christo, el baptizattts est imperalor Persarum a
adgravatus, maxirae inediaconsumptus. Curalum est sancto Johanne Constantinopolitano cura 60 mili-
sane corpus cjussacratissiinum pia filiorum diligcn- bus eorum.
tia, et juxta patris ultima praeceptaterrae mandatum Anno 50 regni ejus, qui erat ab inc. Dom. 598,
in secclesia sancti Andrese et beati Martini noinine inventa est tunica Domini nostri Jesu Christi ineon-
consecrata. Ubi merilis ejus et precibus exuberant sutihs, et a Gregorio Antiocheno, Thoma Hicrosoly-
divina beneficia, cunclosque Dei medetur pietas. mitano, Johanne Conslantinopolitano, el aliis mtillis
Reqnicvit autem mense Deccmbrio, dieprimo, qui de Zafati civilatc cum arca marmorea levala, or-
erat tlies sabbati. Annunciatus esl ab angelo anno dine pedostri Hierosolymam perlata est, et in loco
ab inc. Dom. 518, natus post triennium a. 521, or- ubi cre.x adoralur, cum triumpho posita.
dinatus in pontificem anno aetatis susc 35. ab inc. Giintramnus,postquam 55 annis regnum Burgun-
Dom. 555, indictione 5, regni Theodeberti a. 15, r diae tenuit, moritur 5 Kal. Aprilis ; sepultus est
post quintam synoduin Constantinopolitanam a. 2, Cabilone. RegnumejusChildebertus assumpsii,quoJ
pontificatum agente Romanaeecclesise papa Vigilio, annos quatuor tenuit, et morluus est in adolescen-
iniperanle Jusliniano minore a. 28, Justiniani ma- tia, anno regni sui 17, setatis 25, ab inc. Dom. 605.
joris nepote. Vixit in episcopatu a. 47, decessit se- Filii ejus regnum susceperunt Theodebertus Austra-
latis suse a. 81, ab inc. Dom. 602, indictione 5, qui siorum, sedem habens Mettim; Theodericus regnum
crat annus Guntramni 35, papatus domni Grogorii Guntramni in Burgundia, sedein habens Aurelianis.
papse a. 12. (BF.RT.VII.) Butiovaldus quidam abbas Hi duo rcges contra Clotharium Chilperici filium
cpiscopatum ambicns, qtiia esset superbus, nichil arma movent, ubi Clotharius opprimitur, et qua
optinuit. Caramcrum referend.irium cum consensu potest conditione pacem facit.
civium regalis assensit auctoriias lieri sacerdotem. (Fol. 50.) Anno regni.... Theoderici, quierat ab
Post eum extitit »°
(Fol. 46') Ermenfridus, inc. Dom. 602, Phocas dux et patricius rei publicae
de quibus nullam aliam habemus memoriam, nisi Mauricium imperatorem interfecit et imperium as-
quod in ordine episcoporum episcopi sunt reperti. sumpsit. Tbeoderico nascuntur filii Sigebertus ct
Vcrum de his nunc ista suffieiant. Childebertus. Brunichildis et Prothadius major do-
[GREG.Tur., IV, 46.] Chilpericus itaque, Nerone D nuis Theodericum adversus fratrem commovcnt;
pejor ct Herode, post multa mala, bella, caedcs et quamobrem Protadius ab exercitu Theoderici peri-
descriptioncs novas el gravissinu-s, quas in onini mitur, et fratres pacantur. Theodericus consilio
regno suo fecit, dum de venatione apud villam Ca- Brunichildis aviae suae sanctum Desiderium Yien-
lensem juxlaParisiura jam subobscuranocte rediret, nensem archiepiscopum exilio damnavit, et redu-
dum de equo susciperetur, et unam manum super ctum de exilio lapidare fecit. Sanctum quoque Co-
pueri scapulam teneret, adveniens quidam, iiomine lumbanum de regno suo exturbavit, quem Clotarius
Falco, missus a Brunichilde, cullro eum sub ascella Chilpcrici liliussuscepit. Erat enimamator sapientiac.
pprcussit, etiteratoictu spiriUimejus fudit. [FREDEG.] Iterum lis inter fratres Brunichildis agitatur consi-
Ilic roultas regiones devastavit, episcopos execraba- lio, et collecto exeixitu Tullensi confligunt campania.
tur, tcstamenta ecclesiarum multa disrupit, nulltim Victor Theodericus Thcodcberlum usque Coloniam
iiiiquam dilexit, a nemine dileclus est, [GREG.Tur., insequitur, ubi Theodeberttts redintegrato exercitu
IV, 46.] Cum spiritum exhalasset, solus dereliclus bellum inovet. Tanta ibi strages facta est, utcada-
VARL-ELECTIONES.
820locus erasus et vacuus in c. lertia
pars iincte.
J33 CHRONICON.'— LIB. I. 154
vera mortuorum non haberent quo ruerent, prae .A usus consiliopartem regni Iratriconccssit Tolosam,
multitudine occisorum. A Tulbiaco usque Coloniam Caturcinam, Agenensem, Pctragoricum ct Sauclo-
proslratus exercitus terrara operttit. Theodericus nicum, ct quod ab his versus Pyreneos montos ex-
vietor fratrem persequilur, et suorum proditione cluditur; et regnabat Ariherlus in Provincia et
captum aviae Brunichildi dirigit; quem illa in cle- Aquilania et posl tres annos toiam Vasconiam su-
ricum totondit et post paululum inlcrfecit. perans sibi subdidit.
(Yita Gcerici ampl.) Regnante Thoodeberto rege [BERTAR.]Anno Domini 582 obiit sanctus Ger-
sanctus Goericus, rex Aquilanise ultimus, justis pol- manus Parisiensis et a. 650 sub Dagoberto viguit
lens moribus, a Domino csecitate pcrcussus, revela- sanctus Paulus Virdunensis frater ejus. Quod si,
lione angelica Metlim venit, cui prseerat sanctus ut scribitur, ita est, sexaginta et eo aroplius ai.nis
Arnulfus propinquus ejus; et illuminatus a sancto vixit post eum. Nati sunt in pago Eduensi, vico
Stephano domum sancti Petri construxit, et tempore Lausia,et in manso nativilatis corum non canis, non
Dagoberti, sancto Amulfo eremum petente, ibidem avis proedam j-apere praevalet, quae non statim in-
pontifex subrogatus 18 annis pracfuit, decessit 13 i tereat; quod experimento probatum esl. Qui loctis
Kalendas Octobris, sepultus in ccenobiosancti Sym-':., usque hodie ecclesiolam rctinct sancti Germani no-
phoriani. (Yiia Lupi Sen.) Tempore Theoderici et mine el virlute insigncm.
Brunichildis sanctusLupus Scnoncnsis viguit, nepos [BERTAR.]Httjus Dagoberti lempore jjost Ermcn-
Austerii Aureliancnsis et Aunarii Antissiodorensis fridum episcopum Virdunensem tractus cst de mo-
cpiscoporum. nasterio Theolegio sanctus Paulus, qui fuit frator
[FREDEG.] Anno itaque 16 regni sui, qui erat ab sancti Germani Parisiensis ecclesiae episcopi, et in
inc. Dom. 615, Theodericus volens supcr Clotharium Virdunensi ecclcsia episcopus consecratus; cujus
irruere, MeUisprofluvio venlris intcriit. Biunichildis memoria aeterna est. Hic monasticam vilam duccns
Sigebertum filium ejus in loco patris substituit. cum in pistrino fratrum habuisset obedicntiam , et
Clotharius vero fines regni qui suse ditioni debe- timeret ne hora staluta fratres pancm babere po-
bantur conatur recipere, cui Sigebertus occurrit, tuissent, ejeclo igne de clibano ipse intus ingressus,
quem Clotharius suorum proditione captum peremit, cum cuculla sua clibanuin purgavit, et pauem illic
et quinque fratres ejus cum Brtinichilde cepil. Pue- ad coquendum ordinavit, sanusque foras egressus
ros separatim pererait, Brunichildein indomitorum panem sanctum fratribus in refectorio tunj.ore sta-
equorum caudis irretitam miserabili morte damna- tulo distribuit. Cum ergo esset episcopus ordina-
vit anno ab inc. Dora. 625, qusc et sepulta est (Q tus, nepos Dagoberti regis Grimo diaconus, qui et
Eduse. Adelgisus dictus est, cum fuisset a sancto Paulo ab
Clotarius trium regnorum monarchiam oblinuit a. infantia reverenter educatus, pro amore ipsius an-
28 regni sui, sicut et beatus Colurabanus prsedixc- tistitis suam proprietatem, id est Thcolegium
rat, et a. 58 regni sui Dagobcrtum filium consor- raonasterium, santae Marise in Virduno suo scripto
tem regni facit. Anno vero 42 regni ejus inter et multorum fidelium scriptis tradidit roborauter, et
Clotharium et filium suumgravis orta est contentio, ut Virdunensis ecclesia ipsum monastcrium in seni-
eo quod Clotharius cuncta quae ad regnum Austra- piternum haberet, omni auctoritate lirmavit. Victui
siorum pertinebant, sibi volebat rctinere. Quam- vero fratrum Grimo Frasindum villam pro sua pie-
obrem electi sunt duodecim judices ex Francis, tate delegavit. Sanctus etiam Paulus Basonis villare
inter quos fuit sanctus Arnulfus Meltensium episco- de suis redditibus comparavit. Privilegium canoni-
pus, quorum consilio pater pacificatur cum filio. cum ipsius ecclesioe de antiquioribus villis fecit, et
Superiori vero anno, cum jam Dagobertus Austra- sua aliorumque episcoporum auctoritate ipsum sub
siorum regnum strenue regeret, quidam vir, nomine divina attestalione roboravit. Hic in episcopatu po-
Haroaldus (47),ejus offensam incurrit.pro quo inter- situs, multa miracula operatus est, et post suum
eessores facti sunt dominus Arnulfus el Pippinus D cxcessum positus in basilica sancti Saturiiini, om-
major domus, sed non multo post Treveris inter- nibus cum fide poscentibus multa sanitatum bene-
fectus est. ficia largitus est. Caecosnamque illuminavit, surdis
Anno 650 Clotarius moritur, ct Dagobertus mo- auditum dedit, clausis gressum prsebuit, oegrotos a
narchiam obtinuit a. 13. Hic palre orbatus, Aus- variis inlirmilatibus liberavit. Et quid pluia? Eccle-
trasiis, quos regebat, jubet exercitum promovere, siam sibi commissam rebus temporalibus dilatavit,
missos dirigens in Burgundia, et caeteris regni par- bonorum operum floribus adomavit, et Dominus
tibus, ut in suum regnuin eligerent. Cumque Remis omnipolens animam ejus cum sanctis in seterna glo-
venissel, omnes se ei tradiderunt. Aribertus fraler ria gaudcre facit. Requievit autemmense Februario,
ejus nitebatur se posse regnum assumere, sed ejus die 9. Post hunc extitit Gisloaldus episcopus, Gere-
voluntas pro simplicitate parum sortita esteffectum. bertus "l.
Dagobertus vero cum obtinuisset regnum, sapienti [FREDEG.[Dagobertus igitur anno regni sui 0
•"' Quw VARLE LECTIO.NES.
sequebantur abrasa sunt.
WTM.
{ttj Lege Chrodoaldus. Fred. c. 52.
135 HUGONIS ABBATIS FLAVTNIACENSIS 156
liurgundiam ingressus est, el lanlo timore ponlifi- \ qitoque defuncto patre Anehise major domus in
ces et omnes Burgundiae proceres in ejus adventu regno Sigeberti cum Cuniberto pontifice strenue gu-
concussi sunt, ut omnibus mirandus essct pro jus- bernabat regnum Austrasiorum, et ab omnibus
titia quam faciebat. (Fol. 51). Vcnit ergo Lingonas, aroahatur. Ilic partem thesaurorum Dagoberti, quce
inde Divionem, ct Latouae residcns multis diebus competebat Sigiberto, Compendio villa suscepit, et
tantam justitiam faciebat, ut nullus anle eum veni- Mettis deportavit. Post hsec Sigebertus obiit. Regnum
ret, qui rediret non accepta justitia. De Latona ejus suscepit Dagobei-tusfilius ejus. Quem Pippinus
Cabilonum venit, post Augustodunum, inde Antis- et Grimoaldus Pippini filitis minus idoneum ad
siodorum, dehinc Senonas, inde Parisios venit regni curain providentes in clericum detonderi fece-
amore juslitia; faciendae, ut nec sonmium oculis runt. (Vit. Wilfridi.) Ralthildis missis militibusDal-
caperet, ncc cibo satiaretur. Anno 7 regni sui na- finum Lugdunensem episcopum interfecit a. 661, a
scilur ei filius, nomine Sigebertus, quem de lavacro quo consecratus est sanctus Vulfridus Eboriacensis
suscepit Ari.berlus fraterejus, cl ipse Ariberlus anno episcopus, qui primus in Frisia praedicavit ante
sequenti mortuus est, cui eral filius parvulus Cliil- sanctum Willebrordum. (Vita II Bath.) Clodovcus
pericus, quinon multo postdefunctus, ferlur factione quoque exactis in regni administratione 17 annis
B obiit in priroario flore juventutis, reliclis tribus fi-
Dagoberli fuisse interfectus.
Anno 10 regni Dagoberli YVinidiToring-am de- liis cunj Baltilde regina. Ejus !!3 archicapellanus fuit
vaslabant. Qui cuin forliter instarent, Dagobertus sanctus Genesius abbas, qui postraodum Lugdunensi
Meltis venit, el consilio ponlificum et procerum Si- ecclesise archiepiscopus datus. Hic ante reginam
gcbertum filium suum regem constituit, sedemque dcfunctus, in ipso ejus obitu cum magna ei luce
Meltishabereconstituit, et Cuiiibertum Coloniensem cum angelis et archangelis apparuit, et ad mansio-
Post quem prae-
praesulcm et Ansegisum ducem, qui et Anschisus, nem eam perpeluoe pacis perduxit.
instituil gubernare palatium. (Geneal. Carol.) Hic fuit Lugdttnensi metropoli sanctus Landebertus
Ansegisus genuitPijjpinum.PippinusCarolum. The- abbas Fontanellensis ecclesiae, a quo consecratus
saurum quod sufliceret, filio tradidit, et condigne est sanctus Ansbertus Rotomagensis episcopus anno
eum in culminc regni sUblimavit, el quod ei largitus Dom. inc. 678, indictioiie 5, anno regni Theode-
fuerat, praeccplo roboravit. llli regnumAustrasiorum rici 9.
et fines regni Francoruin tttilitcr dcfendunt. Unde- Anntts Dom. inc. 682. Agalhonis papse secundus,
cimo !S! anno Clodovei filii Dagoberti MagOaldus Theoderici Balthildis filii 15.
abbas Flaviniacensis obiit, et domnus Widiadus or- _ (Chr. Divion.) Clotharius major natu regnum
dinalur abbas 11 Ka!. Mai. Praefuit annis 12.- patris Neustriae et Burgundiae obtinuit, Childericus
Anno 12 regni Dagoberli nalus est ei lilius, no- regnum Austrasiorum et Germanise suscepit anno
mine Clodoveus, cui Neustriam et Burgundiam post incarnationis Domini 658, indictione prima. Regna-
suum disccssum pater contulit, regnum vcroAustra- vil Clothariiisannis4, et obiit anno dominic. incarn.
siorum Sigeberto. Dagobertus igitur 13 anno regni 662, indictione quinta. (Vila Leod.) Quo morluo
sui VVasconesforliter supcravit, ct anno sequenti contenlio inter jjrincipes agitabatur de regno. (Fol.
Brittones et YVascones datis sacramenlis ei sub- 5r.)EbroinusmajordomusTheoderico favebat, san-
duntur. Obiit anno inc. Dom. 641, ind. 14, rcgni ctus Leodegarius, Eduensium episcopus, et ceteri
sui anno 20; sepultus esl in ecclesia sancti Dionysii quibus erat mens sanior, Childerico favebant. Prse-
Parisius, quam tantis thesauris ditavit, ita ut mira- valuit melior sententia, et Childeiicus rex Franciae
relur, qui videret. Successit patri in regimine Clo- constituitur, eo quod strenue regeret i*egnumAus-
doveus, cujus regni anno 2 Martinus papa pontifi- trasiorum. (Gesta Franc) Refert aliquis scriptorum
catuin Romanae urhis suscepit (Gesla p. R.) quod Theodericus primo sublimalus sit in regno
[REGI.NO.] Clodoveus corpus beati Dionysii disco- Francorum, et Ebroinus major domus subslitutus,
ojjeriens, minus religiose os brachii fregit et rapuit, D sed propter malitiam et crudelitalem sint expulsi.et
confestimque stupefactus in amenliam incidit, etpost substitutus sit Childericus. (Vila Leod.) Leodega-
2 annos vitam cum regno finivit, Habuitque tres rius igilur sub Cbilderico bene et utiliter dispone-
filios Clotharium, Theodericum ctChildericum, quos bat regni moderamina, ita ut quidquid adversus le-
gcnuitex Baltilde regina. Ega custos palatii et tutor ges majorum, quorum vita laudabilis fuit, contra-
regni condigne gubcrnabat palatium ct regnum. rium repererat, ad pristinum statum corrigeret.
Anno tertio regni Clodovei Ega moritur et major Obiit "4 domnus Widradus abbas 5 Nonas Ooio-
domus Erchinoaldus eflicitur, vir patiens, et omni bris, et successil ei anno dom. inc. 663 Gayroiiii-6
bonUate plenus, amator pacis et justitiae. Pippinus episcopus; cujus tempore contulit (48) eidemaeccle-
VARLE LECTIONES.
tu in margine. !" in margtne. *n in margine.
NOT^E.
(48) Pippinus resajordomus; cf. LabhciBibl. nov., I, 269
sr,7 CMRONICON.—L5B. I. 133
sice GJcnncnem cuni appendiciis. Hic in cxpcdilione A viou.) In dicbiis iliis Franci mulua sc coede ster-
imperatoris obiit pridie Nonas Julii. Tempore etiam nunt, et Theobaldum Grimoaldi filiiim persequendo
ejus dedit Bajo sancto Prejccto Pulliniacum cura fugant, electo Rainfrcdo in principalu majoris do-
a*-cclesia,Magniacum, Pruiniacum, el uxor ejus mus, de cujus manu per multa bclla Karolus eun-
Puleolos, Opiemariacum, Clcriacum anno 7 Childc- dem principatura sustulit, ct mortuus est Rainfre-
rici (49). dus a. 731. (Gesta Franc.) Anno quoquc 717 obiit
His diebus Eduenscm ecclesiam praefatus regcbat in Attiniaco villa Danicl, qui ct Chilpcricus, .ct No-
Leodegarius, Vlrduncnsem Gerebertus, de quo jam viomo sepultus, et succcdit ci Theodcricus Dago-
meraoriamfecirous, Trajectenscm sanetus Theodar- bcrti junioris filius. (Chr. Divion.) Quo mortuo a.
dus. (Yita Lcimb.) In aula regis Childerici sanctus 725 successit Clolharius, ct Clothario Cliildebertus,
erat Lambertus, juvcnis bonse indolis, qui post san- cl Childebcrto Childcricns; in quo defecil generatio
ctum Theodardum consensu magnatum ct pro- rogis Clodovci, quse usquo tunc rcgnavcrat (fol.
cerum Trajeclenscm suscepit episcopaium. Dum 52).
igitur strenue ct sagaciter Childcricus regni dispo- Karolus ab ergasluloquo tenebatur di-
ncret modcramina, crcscente intcr principes diseor- _ [REGJXO.]
vina miseralionc ereptus, 27 annis, quibus princi-
dia diaboli maligni suadenlo invidia, interficitur B
patum obliuuit sub prrefatis regibus, bcllum c;:m
princeps iste inclytus, anno ab inc. Dom. 670, in- Lis tcrque congressus prirao abiit, tandcm in
in administralione an- paucis
dictionc 13, exactis regni 22 Yinciaco 15 Kal. Aprilis contra Rainfrcdum Fran-
et
nis, germanus ejus Theodericus succedit. (Yita corum
In diebus illis tanta fuit tribulatio in cccle- principem a. 717, tertio sui principatus an-
Leod.) no ; unde victor factus, una tantum, id cst Antlcga-
sia, Ebroini faciento ncquilia, ut vidcatur crudcli-
vis civitate ei conccssa ad habitandum, Francorum
lale vincere Neroniaua et Deciana tempora. [Ar>o.] 1 tolam
Tunc inteifeclus est sanctus Leodegarius cusn Geri- gentcm regcns, vastavit Saxoniam, Bava-
no fratre ab%ipso Ebroino principe, sanclus Lam- riam,intravit in Provinciam usquc Massiliam, inva
sit VYasconiam,vastavit Frisiani, conlrivit Alcman-
bertus a Dodone comite. Ebroinus crudelitate fren-
niam. (Chr. Diviou.) Qui proplcrca Tuditis appolla-
dens, ab Ermcnfrido Franco interfectus cst. Erat
tus esl quod cst malleus fabri, quia sicut mallco
tunc temporis virab ipso Ebroino oculis privatusin
insula quae Barbara dieilur, cum nocturno temporc universa tuntluiitur ferramenta, ita ipse contrivit
ad ripam Araris orandi gratia sedoret, autlivit na- oiiiiiia regira sibi vicina. Pugnavit cliam curo Sara-
cenis non a ct maxima cscde pro-
vigantium impetum. Qui interrogans, quo navigium ( slravit. longe Narhona,
illud tenderet, audivit : Ebroinus est, quem ad Yul- Quihus itcrum Provinciam irrumpcntibiis,
caniam oilam deferimus, ihi enim facti sui pwnas cum Arelatum cepisscnt, Carolus sibiadjunctoLitit-
luet. prando Longobardorum rcge, de illis cos rcgionibus
cflugavit. Eo floruit vita et r.c-
(Chr. Divion.) Jam tunc dcficientibtis a pristino tibusPetrus[PAULDIAC.] tempore
Tidnensis episcopus, virginitalis gloiia
vigore regibus, regni cura administrabatur per ma-
domus. Mortuo Thcodcrico ab decoratus, qui ab Aripcrto quondamregoapud Spo-
jores crgo inc. Dom. lelitm fucrat rclegalus. Misit autera Carolus Pippi-
692, indictione quinta, Ctodovcus fitius ejus succe- num filium siitim
dens regnat a. 1. Inter duces ct primatcs rcgni Pip- Luitprando prscfato regi, ut cjus
capillum incideret. Qui crinem ejus incidcns palcr
pinus prseeminebat, ct maxirna pars rcgni in maiui ci factus
cst; ditatum muncribus geiiitosi
ejuscrat. Ciodoveo quoquc tlefunclo Childebcrtus remisit. Lconcmultisquc
seccedens regnavit a. 13. (Gcsta Franc.) Vii*duncM- " impcraute tcmporibus Grcgorii pnpre
sem ecclesiam Berlhalamius cpiscoptis rexit, qui terlii, hortatu ejus Pctronace duce monasteritun
stuJio suo ct industria ccclcsire sibi commisssead- sancti Bcnedicti in Cassino rcstauratum est, elapsis
jam fereUO annis a destructionc ojus, cui ctiam
qtiisivit prsedia quamplurima. [BKRTAR.]Qt:o de-
functo succedit Abbo episcopus. ' Zacharias papa plui-a contulit, intcr quse rcgiilarn,
pj
Childeberto quoque regc, qui cognominatus cst quam sanctus Bcncdictus manu sua scripsit, co:i-
cessil.
Justus, de mcdio facto anno 711, Dagohertus filius
ejus succedit adhuc puer anno inc. Dom. 712, et rc- [BEUTAR.]Tunc prreerat Virduncnsi ecclosia;
gnavit annis5, ct mortuus est a. 713, (Gesta Franc.) ) Pcppo cpiseopus, et in illa seditione, qua-n dixinins
cui successit Daniel clericus, qui ct Chilpericus, re- fuisse intcr Raiinfredum Francorum principcm ct
gnavitque annos plus quinquc. Karolum Tudilem, ipsc favit jjartibus Caroli, et oh
[BERTAR.] Anno ab inc. Dom. 711, natus cst ini id oplinuit prctio ciim Carolo et quodam nobili va-
Yirdunensi urbe domnus Madcleveus ex faraiiia ec- sallo ejus Calnioiitcm villam cum omnibus appcn-
clesiae. diciis. Postquarn vcro Deus Karolo solidavit Fran-
Pippinus mortuus cst amro ab inc. Dom. 714, corum rcgnum, addidit ct alia quamplurima, ut os-
mcnse Decembrio, et Grimoaldus filius cjus mor- tendit chartarum notitia. Et hoc ergo defuncto Vol-
tucs, et Karolus succcssit in loco patris. (Chv. Di- chisiis episcopus factus cst, ct posfr eum Agroinus
NOT.-E.
("i9) Die Dominico anlc med. rnenscm Maii; ibid.
PATROL.CLIt". Ji
159 IIUGONIS ABBATIS FLAVINIACENSIS 140
episcopus, qui pcrpaucis annis ipsi jjraefuero cccle- A sumdedit regnorum j'ura. Inflatur unus adversus
siae. alium, invadit quisque nomen regium. Hac crescente
(Chr. Divion.) Anno ab inc. Dom. 741, Karoltts discordia urbes depopulantur,ecdcsiae incenduntur,
mortutts esl, ct filii ojus Karlomannus et Pippinus ministeria divina detrahuntur, monasteria virorum
susceperunt regni gubernacula , sed Karlomannus dejiciuntur, puellarum deliiduntur, et cunela vastan-
septimo post patris obitum anno ab inc. Dom. 747, tur ; fuitque eo lemporc non minor in rccclesiis ge-
rclicta cura regni Pippino fralri, Romam pcrrexit mitus, quarrt Decianeis Diocletianisque temporibus.
el-in monte Serapti monachus habilationem msti- [BERT.12] Quoturbinc Yirdunensis civitas exagitata
tuil, Postea non fercns moloslias crebro se visitan- defuncto Agroino episcopo dicbus multis mansit
tium, ad sanctum Bcnedictum in monte Cassini vacua, pastorc viduata.
commigravil. (Gesla p. R.) Tunc regobat Romanam His diebus ablactatus almus puer Madelveus, re-
ecclesiam Zaeharias papa, qui succcssitGregorioIH, ligiosis viris traditus est litleris imbuendus, quainm
a. 742, et rcxil ipsam ccclcsiam a. 10, m. 3, d. 14. elementis brevi datis mcmorise, tlcdit opcram intcl-
[REGI.NO.]Hic accepta legalionc a Pijipino pei Bur- ligere prsecepta arlis grammaticse, per quse vora
gardum Vilzoburgonsem cpiscopum, et Fulradum agnoscoret, vicia quiret vitare. Post lixc tribunal
ipsius Pippini capellanum, de incivilitate regum ex ascendit rethoricse. Setl quia retbor est traditor clu-
antiqua Merovingorura stirpe descendentium,ut su- quentioe, eloquentia vero sine sapienlia nimium
perius proelibavimus, mandat populo Francorum, ut obesl plerumque, prodest numquani, omissa excr-
Pippinus, qui potestale regia utebatur, nominisquo- citatione dicendi, in rcctissimis atque bonestissiiuis
que dignitate frueretur. (Ann. Fuld.) Ita Childeri- studiis rationis omnem suam consumpsit opcrani,
cus rex ultimtts de ipsa stirpe depositus, et in mo- studium rectse rationis atl diviua, studium honcsti
msterium trusus, et Pippinus in regein eleclus, et officii rcferens ad humana. Ilinc res omnes, quse iu
conseci*atus est a Bonifacio Moguntise episcopo, dictis et factis et in toto mundo aguntur, decem esse
Suessionis in villa, a 752. (Gesla. p. B.) Sed et Ste- intelligens, quae prsedicamcnta dicuntur, argumen-
phanus, qui Zachariae succcsserat, propter infesta- torum fucos et sillogismorum ijerplexiones sagaci
lionem Aistulfi regis Langobardorum 14 die mensis animo discrevit, et in eis aciem sui docilis sensus
Octobris Roma egressus, indictione 7, papatus sui ad unguem exacuit. Intrat ex hoc quadruvium, ubi
a. 2, ab inc. Dom. 754. ad Pipinum venitin Francia, cubos arithmeticse, sonos musicse, modos geomc-
et constitnil eum Romanse ecclesiae defensorem ct trioe,radios aslronomise perspicaci percipions mente,
principem, et confirmavit unctione sua in regem, et Q ad perfoclionem duplicis thesis, id est thcoricoeper-
unxit duos lilios ej'us Carlomannum el Carolum. venit et practicse.
(Ann. Fuld.) Extunc ablata est Roma a subjeclionc Puerilibus igitur annis, ut patriarcha Jacob, sim-
imperii Gi*secorum. Anno 22S 755 post Gayronum jiliciler domi transactis, pulsabat adolesccntise fores
episcopura Flaviniacensis secdesise abbatcm Manas- proficiens, et placens tam Dco quam hominibus. Sane
ses ordinatur abbas tempore Pippini quondam ma- post florcs rethoricos ac angues sillogismicos, scri-
joris domus, tunc autem regis Francorum. pturse tiivinae ingreditur camjios, ubi audiens ab
Anno igitur ab incarnationo humanati Yerbi 753, Apostolo : Omnis qui caste vivit, lemplum est Spiritus
suscipit prsesiilatum Virdunensis ecclesiae domnus sancli (I Cor. vi, 19); (fol. 53) item in Apocalipsi :
Maldeveus. Hic in eadem urbe christianis ct inclilis Qui cum mulieribus non sunt coinqttinali, hii sequttn
parenlibus est cditus. Qui statiir. renalus ex aqua et tur agnum quocunque ierit (Apoc. xiv, 4), stalim
spirilu in scptem baptismaas gradibus, seplem com- priraevam suam etatulam Chrislo Domino consecra-
prehendit dona paracliti Spirilus. Accepit deinde vit; illi toto animo placerc ac servire gestiens, qui
carnes agni immaculali cum sanguine, candidatus est pars et hereditas ejus, cogitansque vias suas,
virginitatis voste, decoralus immortalitatis lampade. convertit pedes suos in teslimonia Jesu , querens
(Fol. 52'.) Ardebat ea lempestale omnis Belgica coti- D videre bona Domini in terra vivenlium. Adeplus
dianabellorum instantia. [EINII. FitaA".]Namregalis tandem clericatus honorem, accepit a Domino be-
dignitas,quae aMeroveo rege sunipseratinilia,in Hil- nedictionem, et misericordiam a Deo salutarem.
dericum regem qui jussu Stephani Romani pontifi- Cotidiano siquidein proveclu ibat de viriute in vir-
cis detonsus et in monasterium trusus est, jjorrecta, tutem, latam et spatiosam viam quse ducit ad mor-
illo in tempore nullius vigoris erat, nec qUiequam in tem horiens, artam et angustam qua itur ad astra
se prseter inane regis voeabiilum prseferebal, Opes sequens, coufixit timore Dei carnes suas, raortifi-
quippe et redituum allluentia, regni administratio cans membra sua cum vioiis et concupiscentiis,
seu omnia, quse vel domi vel foris agenda ac dispo- spiritu ambulans, desideria carnis non perficiens,
nenda erant, penes prsefeclos palatii, qui majores misericordiae operibus studens, vigiliis et jejuniis
doir.us dicebantur, manebant. Qua prsefectorum !i- corpus affligens, orationi insistens, meditationi in-
centia crevit morum insolentia, adolovit domino- scrviens, aures ab auditione mala coercens, oculos
rum crudclis potentia, nec dcfuit invidia, qusepcs- a vanitate averteiis. odor bonus Deo in omni loco
VAIIL-ELECTIONES.
*" in
margine.
141 CHRONICON.— LSB. I. "": 142
csse satagens, os suum a multiloquio vel vaniloquio A licct divcrsa sint nomiiia, legis divinse poni et csse
cuslodiens, manus ab omni munere excutiens, con- jusserunt; tamcn ita multoties jjoccalis cxigentibus
silium opusque suum ad Deum semper convertens, attrita fuit, ut ca vacante Mettensium pracsules
in omni actu suo Dei, non suam gloriam que- metropolitani fungercntur officioet dignitatc. Tul-
rens. lensibus quoque prseerat Godo vencrantlns cpiscopus,
Vivebat studiis adolescens justus in istis, qui immunitatcm civitatis et recuperalioncm char-
Ordinibus sacris respondens moribus aptis. tarura igne consumptarum apud prsefatura rcgem
Post hec ad majora conscendens, prcsbiterii ho- Pippinum sua? adquisivit accclesise.
norem electus accepit, justificatus cptinuit. Consli- Inter hos beatus Madelvcus virtutum radiabat
luitur itaque unanimi assensu, electione omnium, decore, ct dignitalem pontificalcm bonorum ojjerum
rector et abba ecclesiaesancti Viloni, quam et slu- adornabat nitorc. Quod officium, quamvis rudis
dio spiritualis exercitii et rebus temporalibus mclio- acceperit tcnrpore, aptus acccssit assueta bonitatis
lalam, cxemplo et doctrina ad divini famulatus ubertatc. Insiabat jjrsedicationibus, firmahat jjlebcm
amorera accendit. Fuit enim humilitate prsecipuus, benedictionibus, incitabat ad mcliora sacris exorta-
caritate diffusus, prudentia mirabitis, sobrictale tionibus. Quod doccbat vcrbis, monstratat cxcmplis.
laudahilis, justitia insignis, fortitudine spectabilis ; Erat tunc civitas ipsa insectatione barbarica bellis
et licet cunctos dignitate prsccellerel, erat tamen attrita, obsidionibus fatigata, calamitatibus repleta.
obedientia cunctis subditus, patientia probatus, Templa Dei in ea polluta, sanctuaria cxusta, mini-
forma factus gregi ex animo, ut in co subditus steria violata, oflicia diurna vcl nocturna ncglecta.
quisque agnosccret, quam sibi vivendi normam Clerici alii fugsii, quidam necali, qui remanserant
assumeret. Ilsec de eo fama ubique ferebat, hic multa paupcrtatc addicti, plus propriis seu terrenis
rumor omnium in ore continuus erat; Madelvei quam cclostibus studebant negotiis. Hoc respcctu
pietas ejusque probitas luslrabat palrias, rcplebat vir Domini amaro cum cssct animo, posuit spcm
plaleas, edes pulsabat palatinas. Ilis prsecurrenlibus suain in Domino clamans illi spiritu humiliato :
niuniis cunctorum votis in pontificatu cligitur Vir- ' Omnia quw fecisii nobis, Domine, in vero judicio
dunensis urbis. Quod licet timore Dei plenus omni fecisli; quia peccavimus tibi et mandatis tuis non
conanime rejecerit, totoquc adnistt recusavcrit,mul- obcdivimus(Dan. m, 51). Cui mox Dominus: Invoca
torum tamen sententia Dei gratia pracccdente prsc- me, inquit, in die tribulalionis, cruam ie et honori-
valuil, ac una cleripopulique concordiaepiscoporum ficabis mc (Psal. XLIX,15). At ille humili prece :
indicio dignus in chathetlra pontificali exaltatur, Deus meus, misericordia mea, lu cs refugium tncum
benedictione firmatur, unctione sacralur. (Geslaepp. a Iribulatione quw circumdedit mc, exultalio nica,
Mett.) Regebat lunc Romanam sccclcsiam Stcpha- erue me a circumdantibus tne angusliis ei filiorum ne-
nus secundus, Francis vcro piincipabatttr Pippinus cessitalibus (Pj>a/.xxxi,7).Nec mora,consolatiocxcrc
Caroli Tudilis lilius, ex majorc domtis ct prsefccto Vcritatis affuit: Primura, inquiens, querile rccjnumDci
palatii rex constitutus, a quo Chrodegandus abba, et justiliamejus,cl omnia adjicientur vobis(Malth. vi,
vir egregius ct omnibus efferendus prseconiis, in 55) (fol. 54). Tunc ille gratulabundus. Audiliu
palatio praefati Caroli nulritus, ejusque referenda- tnco, ait, Domine, dabis gaudium ct lelitiam, et
rius, ab ipso et Francis omnibus clectus Romam exultabunt ossa humiliata (Psat. L, 10). Grcssu ergo
missus est, ut prrelibatum Stepbanum papam ad celeri secclesiam intravit, clerum populumque advo-
Gallias, ut cunctorum vota anhelabant, evocaret cavit, judicia Dei vera innoluit, crimina vel peccata
(fol. 55') ; quod ct fecit : a quo etiam in pontificem allerutrum confiteri monuit, fructus dignos peni-
Mettensis secclesise, astante rege et populo, conse- tentiae faccre suasit, aecclesiam frequentare, oratio-
cratus, pallium promeruit cum nornine archiepiscopi. nibus cum Iacrimis incumbere, laudcs Dei ciini
QuoJ etiam quibusdam Mettensis aecelesiaeprsesuli- silentio et revercntia audire, elemosinas pro posse
bus aliquoties concessum ftiisse legitur, pro multi- D libenter dare, liospitalitalem sine murmurationc
moda vastatione Trevircnsis matris secclesiae, qtise scrvare, discordantes ante solis occasum ad paccm
licet primalum petitione Helense reginse a beatse redire, paccm falsam non darc, geheiniam timore,
meraorise papa Silvestro per corpus Mathise apo- vitam aeternam spcrare prsecepit cl docuit. Cloricos
stoli et per baculum beali Pelri accepcrit, quod ct dcinde rcgulariter viverc, septies in die laudes Deo
ab antiquo possidebat, quia ubi anle adventum dicere, et noctu ad confitcndum illi surgere seccle-
Domini in capite provinciarum primales erant siastica sanctioneinstituit,victumqueillis cotidianurn
legum secularium, ad quos confugiebant pro oppres- de propriis, prout potuit, ordinavit.
sionibus vel injustitiis qui ad aulam imperatorum [ELNII.Vita K.] Curiam interea adiit, Pippino,
confugere non poterant vel quibus pcrmissum non qui ex auctoritate Stephani papse ex prsefecto palatii
crat, ipsis in locis apostoli et beatus papa Clemens, rox !26constitutus fuerat, vastitatem urbis calami-
ut refert beatus successor ejus papa Anacletus, tatemque jjiebis quara regendam susceperat innotuit,
pairiarcbas vel primates, qui unam formam tenent auxiliumque ab co ex rcsali largitione •*"quaesivit
VARIiE LECTIOiNES.
ni ex p. rex
p. c. -" traditione superscr. vel largitione c
143 HUGONIS ABBATIS FLAVINIACENSIS 141
ct optinuit. (BERT.)Collalionesiquidcm fidelium quse- A, Postrcmo non est reveritus ipsos cpiscopatus laieis
dam praedia suscepit. Wasnaum scilicet scu War- dare, fautoribus vidclicet suis et consentaneis, adeo
ntinci curtcm, Ramisbalium ctiam, aliaque quam- ut archiepiscopatus Trevirensem et Remcnscm Milo
plurima, quse cartis manu propria inserttit, qtias quidam tonsura clcricus, moribus, habitu ct actu
regis anulus roboravit et secclesia Virdunensis ex- iurcligiosus laycus , mullo tempore pcssundans
tunc non amisit. (Fol. 57.) Civibns prsetcrea rcgis obtinuerit, Vionnenscm quoquc ct multos alios cpi-
munificentia non dcfuit, clcrum lsetificavit, eeclc- scopatus pcr terras divcrsas, ut hystorisc referunt,
siam ornavit, remuneratum pontiliccmgaudenti populi jjossiderent laici, ct per manum laicam invostiti. Si
*" repraesentavit***.(BERT.)Multa aulcmcrant, quoe qui erant episcopi, aut ei omnino f.tvcbaiit, aut res
cum erga ipsam rccclesiam diligcndam promoven- secclesiasticae diripicbantur. aut cortc illis obc-.mti-
dam et ampliandam accendere debebant, videlicct bus in locum illorum ncopliytus quilibet, vrl quos
Pepponis episcopf in Karolum Tuditcm patrcrn suum canonicse sanctiones non rccipiunt, subslituehantur.
amoi-profusus,gratuila fidelitasct in tcmporeseditio- Ab hac autcm dircptione civitas illa quantulum-
nis contra RaimfredumFrancorumprincipem, ipsius cumquc immunis crat, qusc ei favehal vel qtise ei
Jiaroli oemulum, indivisa laboris ct periculi subcundi ailjiitorinm prsebcbat; cui enim-innitebatur, illam
dualitas, pro quo elia.midcni Peppo multa pcrpcssus *' jjer se suosque a se suisque tucbalur. llinc est,
cst adversa. Sed quiddam eum specialius ad dilec- quoJ inter innumeras quas atlriverat, Virdunensem
tioncm, rodintegrationem ct communem luitionem.-- tempore Pejjponis episcopi prsediis auxit , quia
omnium ccclesiarum impulit, quod non ab re vidc- Peppo isdeni, ut superius rdatum est, in lempore
tur in laudcm hujus patris nostri lmic opusculo dissensionis ct parlibus ejus favit ct familiarius H5i
innectere, ad comprimendum tumorem rcgum ct servivit. Verumtamen illo defuncto, quid alise patie-
principum tcrrse, ct ut evidentius agnoscatur, quse banlur, eadem quoque experta cst, In tantum autcm
fuerit causa desolationis Trevircnsis et Yirdunensis vaslitate prsefata Trevirensis metropolis afllicta fuii,
ecclesisc. ut pro mullimoda ejus calamitate ct conculcatione
(C/;r. Divion.) Qui igitur hystorias tegerunt et vacante ea Mediomatricaecivitatis praesules postmo-
veterum scripta rimantur, hujus Karoli Tuditis dum fungcrcntur archiepiscopi dignitate el nominc.
actus ct prselia noverunt, q.ii idco Tudites appellatus [ADO.]Vaslata quoque et dissipata Lugduncnsi ct
cst, quod est mallcus fabri, quia sicut mallco uni- Vicnnensi provincia, aliquot annis sine cpiscopis
versa tundunlur fcrramenta, ita ipse contrivit omnia utraquc fuit secclesia. VViliariuscnim Viennensis,
rogna sibi vicina. Pcr 27 enim annos quibus princi- _' qui Austroberto successerat, videns Yiennensem
patum optinuit sub regibus Dagoberto juniore, Chil- oecclesiam indecenter humiliari ob cladem Sarace-
perico, Thcoderico, Clotario, Childeberto ct Hilde- norum Seplimanise et Yiennensi et Lugdunensi
rico (50), postquam de manu Raimfrcdi majoris provintiis imminentium, laycis sacrilege et barbare
domus in regno Francorum per mulla bella cundcm res sacras oblinentibus, reliclo episeopatu monaste-
priucipatum sustulit, tanta cladc omnia rcgna sibi rium Agaunense expetiit, ubi e*vitam venerabilem
vicina, id est Saxoniam, Bawariam, Provinliam duxit, et hoc in temporc Stcphani papse qui Zacha-
usque Massiliam, Wasconiam Frigiamque contrivit rise successerat. Rcxit autem posteum Yiennensem
et Alemanniam, ut multse ecclesise usque in hodier- ecclcsiam Bertericus, cui successit Pattlus.
num diem desolationem sul faclam sub eo lugeant, Dcfuncto itaque eo et Parisiis sepulto, et princi-
ct tribulationis ipsius catajnitatcm obliterarc in patum nrajoratus domus Pippino, fratre spirilualia
se nulla vetustate praevaleant. (Fol. 57'.) Tanta enira terrcnis pracferente, solo adcpto, postinodum etiam
profusionc thesaurum totitis erarii publici dilapida- studio suo et Romani pontificis assensu, ut tiietcim
tus cst, tanta dcdit militibus, qttos soldarios (51) est, in rcgom elevato, Dous pius muliis eum silii
vocari mos optinuit, qui cx omnibus mundi parli- obligalum beneficiis voler.s ct minis lorrere, ut t!i-
bus causa questus ad cum coricurrebant, quorum D | sceret spcrarc in Deo, r.on prscsumere de se, ct
genus infestiim et improbum tempore ejus sumpsit ut succedentibtis prosperis recordaretur Doraini
inicium, ut non ci snffeccrit tbesaurus regni, non Dei sui, nec vellet imitari patrcm, qucm con-
deprscdatio urbium, non multimodae vastationes stabat aecclcsiarum silissc confusioncin , jiosito
regnorum cxtcrorum, non expoliatio sccclesiarum et eo apud Aurelianorum uibera, quid erga Ka-
monasteriorum, non tributa provinciarum. Ausus roluin agcrclur, quae ei merces tantorum laborum
esl etiam ubi hcc defecerunt, tcrras secclcsiarura recompcnsarctur, ostendit, non ad dcfuncti, ul ve-
diripere, et eas comililonibus illis contradcrc. remur, refrigerium, sed adscdificationem viventium.
YAltliE LECTIONES.
228ita c. *-" Verte III folia et
quod hic decst rcquirc sub hoc signo .:.
NOT^E
(50) Neque Childebortus, neque Childcricus Caroli (51) A Germanico sold, stipendiuni-,
tciupore Francorum reges fuerunt.
145 CHRONICON.—LIB. I. Ub
Erat in eadem urbe episcopus Euchcrius (52), vi- A crum ejus, intueatur ossa palris, et cx eo quod inve-
tse honestate laudabilis, morum probitatc spectabi- nerit fidem faciet verbis luis. Dixerat hec, et sacer-
lis, cui celebranti missarum sollempnia ipso die dos ductu angelico in se rcversus obstupuit. Lau-
paschse dum sederet in throno pontificali, et sub- dansque Deum et magnificans judicia ejus incom-
repsisset ei cogitatio, quantos labores pro tuitione prehensibilia et invesligabiles vias ejus, missarum
et arapliatione regni Karofus sustinuisset, quanta solempnia cxplevit, dehinc rcgi ct optimatibus, quae
prselia prseliatus essel, quomodo post tanta pericula viderat et audierat, quomodo ad hsec videnda et au-
pace potitus esset, et in pace vitam finisset, cujus dienda cogitationibus suis adductus sit, enarravit.
nunc filius rogni honore donalus esset, dum lacita Pro co quoque hsec visa asseruit, ut ci prodcsse i-.i-
cogitatione fclicem diceret tam prosporis succcssi- cipcrot pena patris, ct disceret nonblasjihemarc 230,
bus virura , hac ci cogitatione fluctuanti somnus ncc rapinas concupiscere, uecin iniquitate spcrare,
paulisper allusit, et raptus in excessu mentis ange- et licet alUucreut ei divitise, non eis studeret cor
licoque ductu ad tribunal Judicis duclus (fol. 58), apponere, quia poloslas Dei est et Domino miseri-
in conventu illo ccclesti dulcedincm melodise spiri- cordia, ut reddat unicuique juxta opcra sua. Pijrpi-
lualis aujivit, et ad tantam visionis magniludincm nus itaquo his auditis Dco magis ac magis ccepit
herebal stupens. Cogitabat autcin et ibi, si inter il- B devolus existcrc, sacerdotes venerari, recclesias ho-
los distinctos beatorum spiiituum cetus domiiium noraro, ct in quibus Deum a patre suo didicerat of-
totius Francise et patrem regni Karolum videre pos- fonsum fuisse, ab liis se sludebat toto nisu custo-
set, cum tacitis ejus cogitalionibus rcspondens qui dire. Ut atitcm venit Parisium, sepulchrum ejus, de
praesidebat, ad loctim ubi Karolus servabalur, duci quo nianabat odor suljjhureus fumo mixtus, aperiri
cura prseccpit. Ductus itaque est in infernum, ubi prsecepit, prscsentibus ejjisopis et optimatibus suis.
dum miserorum animas continuato et inedicibili in- (Fol. 5S'.)Quod ubi ajjcrtum est,vident ignem ct fu-
finito quoque crucialu tabidas, squalentes, et nimio immi tenobrosum et foetidum, reliquias absumpli
horrore sordentes mirarelur, dura penarum genera corporis, sepulchrum quoque ita fumo ct igne nigre-
paveret, dum ad terrificos sonitus fletus et stridoris factum, ut patenter darelur intclligi veram ftiissc
dentium suum jatu quasi oblitus esset Karolum, vi- visioncm sacerdotis, gravi illum apud inferos poena
dit euin in tormentis positum quasi in medio ignis esse niultatum, cujtis corptts in sepulchro tanli no-
rotari, et nunc quidem igne torreri, nunc stridcre vitate miraculi ita fuisset igne suljjhurco consum-
frigore glaciali, nunc de igne ascendentem in gla- ptum. Grandis binc obortus cst terror regi ct po-
cie versari, nunc vero ab aquis erutum ignitos va- ptilo, grandisadolevit omnibus crga Christum ctsa-
pores rcpetere. Miserabilis rerum facios ! Ille qui ccrdotes ejus devotio, pia erat oninibus circa ino-
paulo ante imperabat Francire, qui dominusdiceba- nasteria et secclesias rcstaurandas contentio. Ilinc
tur terrse, qui viclor urbium, superator gentium, est quod in tcmpore ejus lot inveniuntur pontifices
conquisitor regnorum, ut suam ampliaret potesta- amore Chrisli fervcntes, qui, optata pace potiti, ct
lcm totum tribulaveral orbem, rogis amicitiam nancli, secclesiis l-cstaurandis invi-
Uritur cn flammis, quas stringere non valet amnis, gilabant, fovcndis cuiandisquc animabus operam
Stringiturctglacie, ncqueunt quara solvere flammso. dabant, quia de tanta opprcssionc, qua prenicbaii-
lur ccclesise per majorcs domus, pacem et quietcm
Cum haec ergo secum tacitus miraretur, et quid re- se
aliquantulum oplinuisse gaudebant. Diligebat
rum esset anxius secum volveret, ductor ille sutis enim affectu devotissiroo omnes Domini sacerdotes,
herentem cum videns : Ecce, inquit, cocjitatus tui: et illis promptiori subdcbalur humilitatis obscquio,.
ccce de qtio anxiabaris in domo Domini, Vide qtiid
quos vidissot jjer oflicia pictalis proxiroiorcs Deo.
vateat seculi potenlatus, uspice quid possit, qttid por- Inter
quos bcatum Madelveum lanto propensiori co-
tendat, ad quid tcndal mundi principatus. Ecce Ka- luit devolionis affectu, quanto eum cultiori mcntis
rotus princeps,
p nobilitato Christo Doo adhererc cognovit, oruatum
Francia quo liimuit, cni semper subdita mansil, moribus, bonum doctorem, pium, rationabilem, ha-
Qui novajura cledit, qui suacuique tulit, bentem (ilios in omni bonitate sibi subditos, para-
Torretur flaminis, wternus ei manet itjnis, tum omnibus rcddere rationcm de ca, quoe in nobis
cjuia postposnit Dominum, nec abhorruit confusio- est,spe. (Fol. 58b.) Licct autom in rcslauratione aec-
nem wcclesiarum. Nuncia hwc Pippino recji filio clcsiarum hac dc causa aliquando studiose desutla-
ejus, til cliscat non sv.perbire, ncc sperare in incerto verit, tamen tanta orat mali moles, tanta cupidita-
diviciuruin, sed in Domiv.oDeo, qiti polest et animam tis rabios, ut usque ad Karoli Magni tempora mali-
et corpus millere in gehennam. Quod si libi non cre- cid hujus duraverit pernicies vctcrnosa, dum quod
diderii, dic illi nl vaclat Parisius, aperialque sepul- roalc qttisque et indebite usurpavorat, pejus reli-
VARLE LECTIONES.
230blasphemare c.
NOTJG.
(52) Lcsequentibus cf. epislolam episcoporuin ad III, 117. Ludovicum regcm ann. 858. Sirmond. Concil.
Gall.
Ul HUGONIS ABBATIS FLAVINIACENSIS , 148
uere satagobat. Unde cum clamores secclesia,rumad .V rics tamen veritatis quodam compendio exprcssa
-,31
sedem referrenlur apostolicam, et ab ea requirerent plurimum iustructionis conferat
justitiam, Adrianus pontifcx Karolura Magnum ante (Fol. 54.) lgitur sacerdos eximius episcopmm pa-
corpus beati Petri convenions, ut omnia corrige- slorali sollicitudine eircuiens, secclesias in quibus
rentur, optinuit. Unde omnibus archicpiscopis ct non erant locis extruxit, dirutas vel inveteraias
episcopis Gallise misit epistolam quara liic poncre reslauravit, ministeria divina ordinavit, plebes salu-
decrevimus, considerantes magnam in ea Gallicana- lari doctrina edoeeiis, et episcopali benedictione sa-
rum secdesiarum auctoritalcin contineri (53): Adria- crique crismatis unctione conlirmans. Ipsaro auten»
nus episcopus servus servorum Dei, Bertherio Vicn- ecclesiam beati Vitoni, cui ante perceptam ponlili-
uensi episcopo salulem. Dilectus et illustris ac rcli- catus gratiam pastor et rector instilutus fuerat ,
giosus filius nosler Carolus rex el patricius Romano- tanta semper dilectione coluit et provexit, ut curam
rum, lioinam venil, et pascha Domini apud Sanctum ejus etiam sumpto episcopatu non dimitteret, quin
Petrum nobiscum ecjit, ubi inter alia monuimus euin poiius omni eam conamine et divinis famulalibus
de metropolilanorum honore, et cle civiiatibus quas illustrem reddidit, prrediis quoque et aecclesiaslicis
laicis hominibus traditw ercint; el qv.ia cpiscopalis utensilibus ampliavit, ob pradcecssorum suoruin
dignilas fcre per oclocjinta annos a Francis esset con- >*ibidera quiescentium beatam memariam, a quibus
culcata. Cum hxc et his simitia gloriosus rex audis- nec corpore nec spiritu volebat disjungi, sed in loco
set, promisil ante corpus beali Pelri apostoli, quod requiei eorum optabat consepeliri. Dedit ergo eidern
omnia ad emendalionem nostram venirent. Unde pla- aecclesiaede suo proprio Raherci curtem (54) cuni
cuit nobis, ul omni.busarchicpiscopis et episcopis au- apponditiis pro tumulatione sui corporis, ct alia
cloritatem lilterarum noslrarum mitteremus, ul sicul pcrptura, ut ostendit chartartira notitia. QuiJam
anliquis privilegiis singulw melropolitanw urbes fini- etiani Sartio nomine ad extrcma veniens, et in atrio
dalce sunt, ita maneant, ul habeal unaquwque metro- pracfatse secdcsise se sepeliri doposcens, testamento
polis civitates sibi subditas, quas bealus Leo ct cilii facto ipsam recclcsiam de rebus suis, quas posside-
prcdeccssores el successores ipsius post Culchidoncn- bat in pago Yirdunense, in loco qui dicilur Ex, pro-
sem sinodum siiicjulis melropclilanis dislinxil. Nec pler fluvium ej'usdoni nomLuisibidem descurrentcin
prgptcrca ulla melropotis prwjudicium patialur, si (55), hercdein instituit, ut exinde sanctus V.itonusct
alicui sttffraganeorum aul nos aul prwdecessornoster hic pator noster beatusMadelvetisepiscopus elabba,
roganlibtis piis Francorum ducibus pallium larcjili custodesque sancli corporis hercdes cssent jjerpetui.
susnus. Nec debet wcclesia ullum dampnum stti ordi- „ (Fol. 54'.) Cujus excmplum scquutus et beati patris
• inde

ttis susliuere, si per 60 aul 70 aut 80 et co am- hujus amore ductus Grirabertus, possessor et ijiso
plius ciniiosinjuria quorumcumqueprwsulum et vasta- fundi ipsius et heredilarii juris parliceps, quidqukl
tione burbarorum dignitaiem antiquam et P.omano- in eodem loco possidcbat, basilicse sancti Yitoni
rum antislituin firmitate roboratam perdidit et ami- condonavit in mansis, caropis, olcis (56), prati^,
sit, qttando innumeris pwne annis illa spiritu Dei pascuis, concisis, silvis, aquis aquarumquc exitibus
disponcnie v.sa fuerit. Aucloritcilc itjitur bectliPelri et decursibus. Qui exinde jjostmodum precaria fa-
aposlolorum principis singttlis metropolitanis anliquo cta, res ipsas a boato viro jure beneficiario recepit,
tnore poleslalem sucimreddidimus, el filium nostrum denominalo censu viginti librarum olei singulis an-
gloriosum ct inclitum recjcm Karohtm anic corpus nis in fe&tivitate sancti Vitoni ad luminaria secele-
bcr.ti Pelri inde rogavimits, ut antiquam dignilatem siae ejus, in qr.a preciosus idom confessor requies-
oinnes metropolilani haberent. Ideo hanc epislolam cit, prsesciipto ctiam spacio, quo sanctus ea debe-
aucloritalis noslrw omnibus misimus, qttam ut et lu ret meliorata recipcre. Quod testamentum precarise
haberes voluimus, ut et lu cognosccrcsccclesiw tuw beatus ponlifex et abba auctoritalc sua fiimavit
suum privilecjium,quod a tempore beati pctpcvLeonis anno tertio regni Karlomanni qui fuit frater Karoii
habitil, integre esse reformttlum. Data Kal. Januarii, p Magni, die Kalend. Julii anno ab inc. Dom. 770, in-
imperaiite piissimq auguslo Conslaniino anno decimo, dictione 8. Coterum Aquitania sanctitatis ojus acce-
ct a Deo coronalo piissimo recjc Karolo anno primo pit magnalia, illius sepe gressibus lustrata, lacrimis
palriiiatus ejus. rigata, doctrinis roborata, ct miraculis gloriiicata.
Hsec igitur nos ad comnionitioncm audientium dc (BERT.)Res quippe, quas Virdunensis sccclesia an-
pacc ccclesiarum Dei sub Pippino et Karolo resti- ttquitus in ipsa regione possedit, frequcnter visila-
tuta dixisse sufficiat. Ncque enim id additum operi bat, et Vitas sett mii acula prsedecessoruiii suorum
liuic in laude patris-noslri fidelibus fastidiosuro spe- jiontificuin secum fcrebat, ut per illorum merita rcs
ramus, in quo etsi sermo nichil confcrat gratie, se- illas liberius possiderct, vcl pagensibus dominatio
VARLE LECTIONES.
231Rcverlcrc ad posleriora ct quod dimisisti repete c in marg.
NOT/E.
(55) Mansi t. XII, p. 817. (56) Olca, germ. csch, tcrrae portio arabitu losi s
(54) Riecourt. vcl sepibus inclusa.
(55) Axona, ut videtur.
119 CIIRONICON.— LIB. I. 150
carior, subjccto esset humilior. Fuerunt autem res 1Vdiclionc et data, exit novus hospes in cordis-letitia.
islse : ahbalia sancti Amantii in Rotenia urbe (57) Fulcitur cuneis, quos nectit amor pietatis :
cura appendiciis, fiscus etiam regius Maderniacus, Fletus ora rigant, singultus pectora quassant.
et alius Puliniacus nomine, donati servitorum sancti Flet pius, ipsegregem prospectansfleresequentem,
Petri et sancli Vitoni usibus ipsius bcati Amantii Compulit, ut rcdeant; iili ferventius instant,
Ora uianusque pedes stringunt, mulcetque gemen-
largitione (58). [tes;
(Fol. 54 inmcirg.) Anno vero ordinationis suae 13, Ingeminatur : Ave, Salve, Felixque valeto.
qui erat ine. Dom. 765, delata sunt ab urbe Roma Yixque post haec multis precibus elapsus eorum
per venerabilem Grodegandum Mettensem archiepi- manibus, iterum firmat eosbenedictionibus, inoncns
scopura corpora sanctorum Gorgonii, Naboris et et deprecans sollicitius divinis invigilare cultibus,
Nazarii, a successore Stephani Paulo pajja sibi con- ac animarum salutem querere propensius. Sic tam-
ccssa nono jjajjatus sui anno, et scquenti anno dem eos commendans Domino, graditur aggore
uterque decessit a secttlo indictione quinta, et Gro- pubiico, fretus Dei auxilio. Itaquc emensa nativa
dcgandus in monasterio, quod Gorzia dicitur, quod Gallia jjost aspera ac dcvia Alpium itincra excepit
ipse construxerat, tumulatus vcneratur, ubi postea eura Italia, deducens Romam apostolorum liroina;
positum est corpus sancti Gorgonii anr.o post obitum 'B ubi per diversa martyrum cimiteria quorens oratio-
ejus quarto, videlicet anno ab inc. Dom. 768, re- num juvamina, pernoctavit vigiliarum instantia,
gnantibus jam post Pippinum filiis ejus Karlomanno frcquentius beali Petri revisens oratoria. Presidebat
et Carolo (Transl. Gorgonii? Cf. Annal. Fuldenses). co tcmporc Romanse ecclcsise Adrianus, vir aposlo-
(Fol. 5i\) Dum igitur multiplici virtutum flaguaret licus, cui nunciatus est Madelvcus sacratissinius
desiderio, incidit ei cogitatio ad sepulcrum vitae peregrinus. Benigne est ab eo susceptus, benignius
principis Jherosolimam pergere peregrinando. Fe- diebus multis retentus, bciiignissiroe jjrobata ejus
stinavit itaque implere voluntaria exibitione, quod voluntate cum apostolica bcnedictionc dimissus.
nicnte concepit divina inspiratione. Dumque in ad- Prctcrgrcssa ergo Nursisc provincia, susccpit novuni
rainistratione itineris necessaria quequc proeviden- hospitem Carapania, qucra cxintle amplexa cst in
tur, principalis oecclesia peccalis exigenlibus igne Gargano archangcli aecclesia. Cujus pro foribus ali-
apprehenditur ac seviente incendio succcnditur quantis cxcubans noctibus, confortatur angclicis
[BERT.]. eonsolationibus, exhilaratur divinis rcvclationibus.
Prestolabatur euni gaudcns Appulia, vulgartte fama
Turbantur plobes, tolluntur ad ethera voces,
sanctitatis insignia; quem ut vidit, mirata pro-
Uaus in urbe dolor, communis civibus horror. ( ejus
clamavit cum Psalmista : Sicut audivimus ita el vi <
Tunc mens Madelvei in diversa rapitur, spiritus
dimus (Psal. XI.VII,9). Post diversa autem locoruni
anxiatus*,corque lurbatur. Tamdem in se reversus, diverticula pontica (59) ingreditur littora. Hinc ttir-
illiusque memorproverbii: Non est macjnusmagnum bidi imminent
ruunt et et moriunlur fluctus, procellosi occurrunt spiri-
putans quod ligna lapides, ttts. Suscipiunt Madelveum pontificem peregrinum
mortales, teraporale dampnum patienter tulit, ac innocentia gloriosum. Dat naulum
statim in meliorem statum reparare fabricam jttssit. vita religiosum,
navigio, credens se maris periculo, pastus caelcsti
Conventioneporrofacta cum artificibus, deputatisque sacrificio. Protelatur multorum dicruni
et ordinatis nccessariis sua- navigalio
custodibus, sumptibus, curriculo. Instat sacerdos praedicationibus, informat
det, precatur imjjeratque opus inchoare maturitts,
accelorare attentius, explere diligentius. uautas doctrinis salularibus. Continuis jejunat dic-
bus, vigiliis pernoctat et oralionibus. Cum vero die
Ilis ila collatis datur alternatio votis.
quadam assuetum nautac concinerent celeuma,
(C. 780.) Prseparantur sumptus ac vehicula tanto garrulitateque perstreperent nautica, tcmpestas ori-
itineri necessaria, eliguntur comiles amore Christi tur repentina. Navis autem mediis jactabatur flucti-
ferventes, in prosperis humiles, in adversis fortes. Tybus, suisque solvebatur compagibus. Turbatis cun-
(790.) Favor metropolitani queritur, assensus com- cloi*umanimis, ablata spe salutis, sola suberat for-
provincialium episcoporum pelitur, nec negatur. mido mortis. (Fol. 55'.) Tunc prsesul beatissimus,
(Fol. 55'.) Trislantur tamti !3! comparis absentia, non sorte detectus vclut Jonas fugitivus, scd sancti-
lelantur de ejus juslitia, jjrecantur illi adesse tate conspicuus, cui probatus Domini servus, voce
Christi prsesentiam, non defore Spiritus sancti omnium rogatus pulsat caelum singultibus, vocat
gratiam. Benedictionem rogant rogati, salutant sa- Christum gemitibus. Ilico cselum ejus patuit preci-
lulati. Eorura demum consilio ordinatur ecclesia, bus, et oralio ad supernos pcrvcnit auditus. Nec
commendatur plcbs commissa. Sic accepta bcne- mora, acris sercnitas marisque rodit tranquiltitas ac
WRIJE LECTIONES.
"* ila codex.
NOITE.
(57) Rhodcz. charta donavit, quam ipse Hugo infra in textum
(58) Anno 952, dcmum Bercngarius cpiscopus ]'ceepit.
Virdunensis Vitonianis bona qtisedam S. Amantii (59) 1. c. marina.
151 HUGONIS ABBATIS FLAVINIACENSIS 1-52
animoram jocunditas. InJe Bizanteuai lctantcs te- Ai in ortum stium, et comedul fructum pomorum suo-
nuerunt porturo. Constantinojjolilanum in illis dic- rum; leva ejus sub capite tuo, ct dexlera ejtis am-
bus regebat imperium Conslantinus cum Hyrene plexeiur te. His dictis [BF.RT.12.] multorum pretio-
inatre, in rebus bellicis slrenuus, in culti.bnsdivinis sas sancloruin rcliquias cfferens curo calice cristal-
devotissimus. Hic accipiens justum advenissc Ma- linoopere mirifico sculpto ei optulit, diccns : Accipe,
delveuro, querere, et suis conspcctibus proesenlare o care tncus, hoc mutui amoris picjnus. Annual Cltri-
praeceplt invcnlum.A quo multa audicns ulilia susc- sliisDominushis acreliqtiissanclis in!erveiiieniibus,ul
qua saluti proficua, ut pro se Dei misericordiam iterum nos videamuscum gctudio in cwleslibus. Tam-
orare dignaretur.prece quesivit huinillima, prccio- dem ora maiius oculosquo alterutrum cxosculantcs,
saque ci offerens cxenia, quse illc contcmpsit omnia, bona prosperaque sibi imprccantcs, ab invicem di-
optatse viocdimisit eum ctim reverentia. Quem Gic- visi sunt flentos. Madelveus ilaque scpulchrum Do-
cia excipiens poregrinum, mirata cst inter suosphy- mini locumque asccnsionis, ubi sietcruntpedes ejus,
iosophum, cxtra suos ihcosophum. Erat quippe iterum Ilcrumque revisens ac deosculans, nativum
vere sapiens, potens in verbo et doctrir.a. Do ore solum revisorc deliberavit gaudons et exultans,
ejus proccdcbat mel, dulcedo mellis lingua cjus, Deum in adjutorium suum intcndere pclcns ct ex-
favus distillans labia cjus, ex dulcediuc scrmonis I;5 orans. Inde longo ac vario labore itineris rodditus
praebens cunclis inccndium amoris. Dosccndit in- cst finibus patriis. Recopit alunnum leta lellus Gal-
terca Ephcsum orarc aJ Johannis theobgi sopul- lica,occurritpaslorilela plebs Virdunica : Lwlentur
c.iirum,ubieff!iditmultaruinflu:nina precum,circum- cccli et cxuttet terra, vox consonat urbana vcl rusti-
icrcns In principiocrat Verbum(Joan. i, 1), rccolcns ct cana. Fluunt lacrimsc gaudio plense, madcnt loetitia
cdocens Verbum caro facium (Ibid., 14). Inde por- gense, coronatur civilas, plateas replet hylarisas,
venit Joppen, diversis Visepcriculis porquircns tu- secclcsias jocuuditas. Pontifex egregius Dei auxilio
nicas et vostos, clcmosinas Dorcadis, stupensque fultus, sanctorum roliquiis hoi;us'us, intrat secclc-
cum Pclro lintcura quatttor ir.itiis de coclosumnris- siam dcvotus, orat Dominum corpore tcrrse pro-
sum, jussus in co maclaro qua-Jrupedia ct rcptilia slratus. Consurgens cpiscopalcm aseendit thronuro,
torrse in mortilieatione viciorum , ac manducarc , salutat cleruin ac populum, dans omnibus pacis
fructus dignos ptenitentiie facicndo (Act. ix, 59; osculum, adjungens benediclionis signaculum.
x, 11). Apprehendens post hcc Hierosolimam diu
el aniiuo Quisque sua repetit, sacraria prscsul adivit,
desideratar.i, jam coiieupisccnti oblatam, Pignora deposuit, post bec sua tecla subivit.
introivitin tabcrnacula cjus, omncm luc-jra sauclum Singula perquirit, si pax, si vita salubris;
liJc etamoro frcqucnlans, qui est supcr omnia Deum *-< Oninia qucc voluit fore prospera protinus audit,
iii ois adorans, sepulcrum Jcsu Nazarcni crucilixi Orc Deo gratcs persolvii, peotore laudcs.
lacrimarum inihrc die cotidie rigans, Christumque Postcra dic lustrata novoe oecclesise fabrica, lau-
resurgejitem a morte glorilicans et adorans. Nun- data artificum industria', rcmuuerata custodura
ci.atur inlcrca palriarchse Eusebio, qui temporc illo diiigenlia , ordinal tcmpus vel diem consecra-
sanctam gubcrnabat recclcsiam Syon, Madelvei rc- lioni habilcm , cunctis religione venerabilem.
vorentissiini erga Christum devotio, circa loca san- Quse ubi illuxit, pracsul cum sacris ordinibus acc-
cla diurna frcquentatio, jugis pernoctalio, carnis clcsiaslico rilu omnibus exterius interiusquc rite
proprise maceralio. Ilic igitur his audiiis nioram pevactis, rcljquias Jhcrosolimilanas iu principali
pati nesciens in quercndo, invenlum amplcctitur absida locis congruis venerabiliter collocavit. (ib.)
coulinuo, miratus in co vulttim angelicum, sermo- Qitcevero in antiquiori fuero secclesia, in parte al-
nem moJcstuin, mitem gressum, habitum revcren- taris doxtra in cripla subtcrranea dccemer conipo-
dum. Post hec introduxit cum in domuin matris suse suit. Erat aulcm hic prsesul beatissimus studio
et in cubiculum genitricis suse, et dodit ei pocttlum castitatis mundus, abstiiienlice robore validus, doc-
cx vino condito, ct musliim malorum granalorum r-j Irinoc dapibus rcfertus, patientise longanimitate
(Caiit. vm, 2). Cumquc eum retinere cogitaret dic- humilis, aucloritatis fortitudine ercclus, pietatis
bus vitsc suse omnibus, rcvclalionc est divina ara- gratia benignus, justitiao severilatc districtus.
monitus, ne propriis intentus aliorum invidcret ttti- (Fol. 56'.) Quipastorali sollicitudine grcgi sibi cre-
litalibus, neu vcllet Iiahcre percgrinuni, quem su- dilo invigilans, alios ccelcstis doctrinac verbis erudi-
spirabant filii patrem cvangclicuiii.(Fol. 56.)lioe to- vit, multos religiosse vitoe excmplis rcboravit, pluri-
nilruo perculsus, dixit ad cuin tremebundus : Vo- nios quoquc ab oinni inlirmitatum molestia curavit,
lunlatis mew fuil, friiler mi, tc a me uinquam nolle quosdam etiam a domoniacis spiiitibus liberavit,
separari; scd quin Dco nequimus renili, rcverlere, omr.ibusque cxcmplar ot spcctilum totius sanctitatis
dileclemi, egrcdere el abi post vestigia aregum; pa- sc prseLuit. Imniinento vero resolutionis suse tera-
sce hedos tuos juxta tabcrnacula paslorum, cape no- poro, eum cognovissct revclalione divina sc mun-
bis vutpcs parvulas, quce demoliuntur vineas. Sub danis liberandum tiimultibus, in xcclesia in qua
tunbra illiits quem desiderasli secie, qui inlroduxit te adolcverat cotidiano virtutum provcctu, cui primo
in cellain vinariuni, ordinavil in le caritatem, fulciens paslor ct rector instilutus, d'cqua ctiam ad pontifi-
tc fioribtts, slipans te malis, ac rrria' dilccfui tu.ti.s ciiun promotus fuit, scpulturac suac locttm dclegif.
' CHR.ONICON.— LIB. I.
153 154
L,icetenim omuium rjocclesisruminsudaret ulilitati- A moribus, et ab ipso prscccllcntissimo i*cge Karoto
i)'.;s, hanc tamen pr;e cmnibus locis sacris post quia ct congruum crat, ul quc.ro Dominus perfudo
priaiam, quse sedes est episcopalis,coluit, amplifica- rat gratia, ab omnibus amaretur. Studebat omni-
vit, et provcxit. Quod etiarn omnes prsedeccssores bus per oinnia placere, non co modo, quo placcnt
e,'us fecisso novinrtis, utpoto qui cxceptis perpaucls hominibus, qr.orum Dcus dissipabit ossa, utrcplcan-
omnes in ca sedem babent requietionis. Accepit hoc tur confusione ab indignatione cjus, sed illo quo om-
privilegii donum secclcsia ipsa a beato patre tlebito nibus per omnia placcbat apostolus, non qucrcns
cum bonore norainando Sanctino, suo fundatore quod sibi esset utile, sed quod multis, ut salvi fie •
primoque christiaiioe roligionis et nominis apud rcnt. Idco bona conscientia diccro poterat auditori-
ipsam urbem doctore, ut post matrcm sccclcsiam btts suis cum codem apostolo : Imitatores tnei cs-
ipsa esset caput omnium Yirdunensis diocesis acc- toie, siculetego Chrisli (I Cor. iv, 16; xi, 1), qui
clesiarum, a qua ct mater secclesia ipsa subsistendi utique volobat sinc offensionc csse accclesiseDci, ita
acccpissct iuicium : quse etiam cst ab anliquo ab scilicet temperanclam doccns convcrsationcm, ne
ipsis scilicet nascentis secclesisc primordiis cimete- quis in ca scandaluin pateretur !31.
lium episcoporum et reliquorum fMclium chrlstia- (Fol. 58.) Sed quid nos in laude cjus tcmptainus,
noruiu. Quod privilcgium ita pcrmansit ct permanct quod non sufficimus cxplicarc? ipse enim laus cjus
inconvulsum, ut in ca fere oranes ejusdem urbis est, qui in sanctis suis laudabilis est. Quo ergo nos
pontifices Icgantur divinis aptali serviliis, tonsorati, ducitoratio? Quid moras inncctimus? Qnid feliccm
nutriti, eilooti, consecrati, excepta ipsa inunclione cjus e mundo transitum replicare tricamus? Adsit
pontificalis dignitatis, quam constat esse matris sec- ipse nobis propitius, ut digna fari valeamus, aspirct
clesise, el frequentius, qci in ea functi sunt abbatis cordi nostro merilis cjus Spirilus sanclus ct nostris
cflicio, pro virtutum studio inlronizati sint in solio infundatur visceribus. Dicamus itaque, quod dedc-
episcopali. Et raerito veneratur ab omnibus locus rit ipse de quo loquimur, et quomodo de mundo ad
ille, merilo expelitur, merito diligitur, quem apex Christum, cui devotus servierat, migraverit, brcviter
tant.e dignitatis attollit, quia etsi eis, qui illo ora- indagcmus. Advcncrat jam tcmpus resolutionis ejus,
ttiri conveniunt, qui Deo inibi famulanlur, qui cor- ct bcatus ipse ad quemdam episcopii fundum trans-
pora sua ob sanctorum patrocinia illic tumulari ierat causa consecrandarum sccclcsiarum, ubi ta-
preca-.itur, desunt bona adquisita per meritum, suf- clus digladiabili sorle naturse, acri cocpit fatigaii
fijere possunt, qu:e a loci funJatore sancto Sancti- dolore. 0 beatum, o vere foliccm, qui sciens immi-
1:0, a sanctis inibi quiescentibus prsestabuutur, Q nere transitus sui diem, fatiscentes artus spjritui
tamen prout fides jjeter.tiura merebittir. Attcstatur servire cogebat,bonam hanc virtutum sttarura con-
huic nestrse astipulalioni domni Bertarii memorabi- summationem existimans, si in tam pio, tam cclcbri
lis antiquitas,qui sanctorum Yirdunensium pontifi- Dei servitio expenderet quod reliquum erat attriti
cum acta replicans, basilicsc quoque hujus meminit corporis virium. Fecerat itaquc votis satis. Conse-
in haecverba (BERT.4) : Busilica, inquiens, in qua cravit namquc vici illius aecclesias, ct consccratio
prwdicti episcopi requiescunt, est in honore sancti ipsa viget usque in hodiernum diem. Tanta cnim
Pctri construcla, et hubet tnuttorum episcoporum se- crat tunc et nunc est auctoritas viri saucti, ut nul-
pulchra, et propter hoc mulittm a fidelibus vene- lus episcoporum quamvis sanctus , quamvis justus,
randa. consccrationcm ipsam reilcrare vel inmutarc au-
(Fol. 57.) Huic ergo loco bealus Madelveus anno deat, sed percnnis est ajjud cunctos tunc facta dedi-
vitse suse peuultimo, dono Teuthardi m adquisivit catio, et eril perpctualiter. Tota igitur urbe, immo
res quasdam sitas in Yiidunensi pago, loco qui di- tota regionc astantc ct ad verbum oris cjus pen-
c.tur Offolini curtis, et in fine Bettiliniaca, in linc denle, sermoncm fecit omnibus de ipso festo aeccte-
quoque Yirelinse, quas idem Teuthardus a genitore skc, ct quia praescnlialiter ibidcrasanotus sanctoiuni
suo Gunthero sibi rclictas jurc possidebat hcrcdi- I* advenerit, cunctis adnuntiavit, atque ne consccratio
tario in tenis, mansis, campis, pratis, pascuis, sil- reitcraretur prohibuit. Tandem omnibus valedixii,
vis, aquis aquarumque decursibus , et basilicam suumque exitum raaturius affuturum pracdixit. 0
sanc.ti Maitini in ipsa villa Beltiliniaca (60) con- quantus in voce hac luctus omnium, qusc suspiria
siructam, quse omnia, sicut habebat et jjossidcbat, juvenum, quanti gcmitus dolentium! Et quis non fle-
sancto Yitono et huic patri nostro idem contulit pcr- ret, ubi taritus vir suum a sseculo uunciabat cxcos-
pctualiter possidenda anno inc. Dom. 775 indictione sum? Quis se cohiberet a laerirais, ubi tanta crai
14, regnante Karolo Magno anno regni ejus 8, die destitulio omnium in absentia tanti patris?. Igitur
5 Idus Novembris, in ipsa scilicet soliempnitate consucta salutis documcnta replicans seque illis
sancti patris nostri Vitoni. commendans, omnibus benedixit, et ut domini Dci
Diligebatur autero ab omnibus totius regni pri- memorarcntur ammonuit, et sic expieto officio do
VARLE LECTIONES.
" jeuehardi corr. teulhardi c. •"* Vcrtc II folia et requirc scquentia sub hoc signo cod.
NTJL-E.
(60) Beltinville.
153 IIUCONTSAliKATIS FI.AVTMACENS1S 150
jauin rediens, languore ingravescente acritis cepil A diint. Nec dofuerc exequiis beati corporis caelestes
-.inxiari. Dehinc rclatus ad accelesiam, cxilus sui cxequiarum ministri, qui beatum funus, dum suo
prxslolabalur horam gaude.-is, ct verba vil.e oiiini- ainbiunt apparalu, odorem dulcissimum sua prre-
bus annuncians. Plcna crat ecclesia lacriuiarum, sentia exibuerunt, ut palam cunctis daretui intcl-
plcna gomituuro, plena plangciiliuin ct dolentium. ligi, advcnisse il.lic ipsum qnoque auctorcm suavi-
Solus ipse gaudehat, qui quo vocabatur agnoscebat, latis. Et revcra. Ipsa enim clemens affuit divinitas,
ct vocaiioiiein stiani prccibus commcndabat. Ctini consolans lugcntium lacrimas, nolificans, quse in
claroarent omnes : Cur nos, Pater, dcseris?Cui tuas defuncto pietas, qtianta simjjlicitas, quae cordis
ovcs desolatas rcHnqtiis? ipsc omnium miscrabalur, fucrit puritas. Statim namque ut ccelo spiritum
omiiibus compatiobalur, onincs a lacrimis tempcrare rcddidit, diiae columbae candidiores nive ab ethere.
docebal el sibi ad requieni fcslinanlius eundum "". cunctis videnlibus lapsae super crucem quae antc
Nec multo post vcnit bora sancto optabilis, grata corpus crat sederunt, et pcr omnes exequiarum
spirilibus augelicis , mesia filiolis, et scrvum suuni moras, usquequo sopullurae traditum est, rnanse-
posl diiuina praeliorum excrcitia Chrisius invitabat runt, sicque intuenlibus illis, iterum poli secrela
a.i pra;mia. Presentibus ergo accclesioe suae filiis, peticrunt. Cum tanta ergo cselestisexercitus fiequen-
jxisl tliilcia viuc monila, post ullima consolalionis ^ tia curalum est corpus patiis pia filiorum diligentia,
yffaniina viatico ccelesti pastus, pace data omnibus ct sic cum omni vcneratione dignissima dolatum ad
jn bona conlessionc spirilum Deo tradens, patribus sccclosiambcali Petri apostolorum principis filiorum
suis cst apposiliis, adeptus optimam parlem, quae humeris, quse sila ad scplcntrionalem plagam urbis,
uoi.i auferelur ab co, quia in pace fttit locus ojtts, ct in qua prcciosus Domini confessor Yilonus cum
in Sion habitalio cjus. mullis prsedccossorihus scu successoribtts suis rc-
(Fol. 59.) [BERT.12.]Fttit aulcm bcatusMade.veus quiescit prxsulibus sanctis; ubi oflicio sollempniter
a tcrapore Pippini, qui Ansegiso ortus Karolum ex morc cclcbrato, occurrenlibus vicinarum urbiuro
Tuditcin genuit, qui pator Pippini, ex quo Karolus cpiscopis teiTscest mandatum cum gloria. Felix sec-
Magiiusost genitus, extilit, ctijus usqiic ad tempora clesia lanli patris humatione digna! Felix locus
hic justus vixit vita sobria, juvciitute casla, coin- tanti tbesauri largilione ditalus ! Beatum dixerim
plenscursum vitaepriesentis in scnectute bona (Gen. populum, tanti pasloris regimine sublimalum, be-
Curoli). Senectutem autein ipsaro dicimus, qusc ab .nedictione protectum, miiaculisiocundatum. Eloniin
anno hominis quiiiquagesimo in septuagesimum se- si gloria secclesiae laus docloris est, quanlae crant,
pliniuro porrigitur, quando jam a slalu suo minora- P imino quantse suut hujus secclesiseglorise, cuj"tisdo-
ri ct inliimari virtus humaiia incipit, quia et selas ctorem tanta Dcus omnipotcns approbat latide?
ipsa qux a 77°anno in occasuin protenditur, seniura Ecce a<i exequias ejus celestes excubabant ministi i,
cl deerepila vocalur ; quando boc quoque quod su- ut agnoscerelur in terris quanta hune Detis gloria
Dcresl, languoi' et borror habet 230.Quod ideo dici- dor.assel in ccelis.
tur, ne simplex lcctor audiens bealiim virum in se- (Fol. 59'.) Beata jjlane excquiarum funora, talium
lieclute bona cursum consummasse, estimet eum tcstium visitatione digna ! Et quid est coliimbas de
usque ad uUimam sencctutem venisse; cum constct ccelo venisse, funcri obsequium et solalium prse-
uiiumqticnique exacto sjjacio icmporis prsestituli buisse, iterum cunctis videntibusceli secreta petisse,
hora prscfinita iu oculis Domini dcfunclum cursum nisi Christum in specie alitis innocuse fidclibus po-
coinplosso, nec iutercst utrtim quis in sencctutc aut pulis de morle patris mccrontibus suamque destilu-
iu juvonluto seu in infanlia debitum expleverit, quin tionem lugcntibuspatcnter ostendcre voluisse, illum,
liiinus el de ipso dicatur : Cursum consummavit. cujus funus erat, in innocentia et simplicitate vi-
[BERT. 12.] Obiit aulem terra ploranle, cselo plau- xisso, sine felle amaritudinis vitam piam, timora-
deute, in pruximo episcopii fundo, quod dicitur No- tam, circumspectam, sollicitam, socictalis sancto-
vavilla, 4 Non. Octobris, anno a:talis suae 66, in D rum avitlam, ab omni raalitise nevo immuneni exe-
ijiso inieio alLeseentis senectulis, exucns corruptibi- gissc, et consortia sanctorum in gloria curise caelc-
lom carnis tunicaiii, induens doilicam immorlalila- slis pia devotione meruisse? Accedant adhuc et po-
tis stolam. lloc acccpto ologio civitas toia lurbalur, tiora miracula, glorificetur Deus in sanctis suis, qui
populus oninis morore alliciliir. Ncc mora, omnis cst mirahilis in operibus suis. Humato enim patris
xias, uterquo soxtis indiscrcle corpori obviara ruunt, corpore, ut ostenderetur in csclis[somper vivcre ad
latrimaruin inibres funduiit, plangorihiis aera tun- ostendenda prseclara ejus mcrila, fiobant ad sepul-

VARI/E LECTIONES.
235us eunduni t>e/lalia qitwdum abscisa sunt in c. ,36Auctor hwc mseruit et poslea iterttm delevit : In-
fanli» cniin septcni anuis linitur, 14 puerilia. Scquens adolescentia duabus constat ebdomadis propter in-
lellecium et aclionem c duo noudiim eranl inp. Et porrigitttr h;cc oeias a 15° anno in 28llm. Succedens
juvcntus Iribus couslat cbdoinadis proptcr iniollooturo ct actionom et corporis viitutoro, quse a 29° inci-
piens, 49" consuroroatur. Senccius vero quattuoi' cbdomadis complctur, proptcr accidentom in illis tribus
an'.mi et corporis giavitalcin; inc.ipitSO"anno, 77" lerminaiur. Seiiectus atileni vergens a juvcntute in
semum qua?dccrepita vocatur v'\lain ullimam anhclans.
157 CIIRONICON.— LIB. I. 158
crum ejus divina miracula. Et quia pia Dei clemen- A . dunum, quse sila in confinio Neustriocet Austrasise,
tia illum a puero ab omni inquinaraeiilo carnis utrobique incursioni diripientium patuit ct rapinse.
abluit, mentemque ejus castilicans ab illusionc dia- Duravit hec vastitas per annos complurcs, a tcmporc
bolica polenter defcndit, isque sibi mundo corde c-t scilicet Theoderici et principis Ebroini, quorum
casto corpore servivit, ejus post obittim evklentius bcstlalis ct non huraana saevitia maculavit regnum
manifestavit. Ut enim ipsius mens inviolata libidino, Francorum sanguine procerum et magnatum usque
ita caro mansit incorrupta putredine. Siquidero cum ad secundum Pippini.regis annum, quoisstilutusest
sepulcrum ejus cotidianis virtutuin floreret prodi- a Stcphano papa rex Francorum, sicut ct procdcccs-
giis et crobris populorum frequentaretur excubiis, sor cjus Zacharias constituerat, qui fttit annus ab
erat tamen situm negligentitis quara poscit debitse inc. Dom. 754. Tunc primum discussa caliginc bor-
veneratiouis cultus. Quare dignum duxit tunc tem- ribilis turbinis, nova lux oriri visa est Galliarum po-
poris episcopus clerusque omnis et popttlus illud pulis, et plebcs, quse carebant pastore, suum qusc-
mutare decentius. Presidebat eo tcmpore Virdu- que certatim rapere; quo anno inthronizaius est
nensi ecclesiaeBerhardus episcopus, vir catholicus hic beatus auctoritatc Stcphani papaeet Pippini prin-
et religiosus et in fide sancta nominatissimus, impe- cipis laude. Dum ergo referat cronica, quid fucrit a
rante Lothario Ludovici Pii filio, cujus regnum fuit " tcnipore Plpjjini qui Ansegiso ortus Karolum Tudi-
Italia cum urbe Roma et parte Franciae quam Mosa tcni genuit, usque ad Karoli tcmpora, tcneamus
et Rhenus icter se claudunt. Quod cum, uti delibe- anntira ab inc. Dom. 712, quo beatus hic natus est
raverant animo, certarcnt effosso implcre sarco- indictione 15, et sic computando ascendentcs habe-
phago, subilo illis inestimabilis oslensa est visio. bimus ipsos annos, quibus Pippinus supcrvixit, an-
Nara ablato sepulchri cooperculo, vidcnt cadaver nos etiam 27, qttibus Karolus optinuit principatum
ante 40 annos defunctum vclut viventem hominem post patrem, sex eliam quibus filii ejus Karloman-
goporatum, candore liliorum vel rubore rosarum nus et Pippinus post eum dominati sunt communi-
pcrfusum, nulla macula nec aliquo mortis signo fe- ter, quatuor quoque quibus ante unctioncm solus
datum. Quo viso miraculo, odoreque perfusi suavis- principatum optinuit, ipsum etiain annum, quo in
simo, ccperunt flere praegaudio, levantesque corpus regem elevatus est, et sic sufnmam numeri colligen-
sancti cum reverenlia et jubilo, in praeparato trans- tcs inveniemus quod 45 setatis suae anno consecra-
ponunt mausoleo, ubi extunc operatur divinitas, tus sit electione superna, eo scilicct anno, quo Pip-
cunctosque Dei medetur pietas. Sopitur omnis ibi pinus rcx constitutus a papa est. Hinc iterum enu-
infirmitas, fugatur csecitas, erigitur curvitas, robo- .r meratis a. 15 quibus postea Pippinus solus regnavit,
ratur debilitas, omnibus redditur saniias. et 8 annis regni Karoli, quia in nono hic bcatus bo-
Habet jam beatus Yitonus in coelissocium et con- mincm exuit, cum obsklelet Karolus Tharovisam
civem, quem habuit aliquando in terris alumnum Italise urbern, inveniemus quod 54 ponlilicatus sui
et devotum succcssorcm. Conjunctus est sanctis in anno per a37perituris celeslia et scterna commutans,
gloria, quibus devotus servivit in hac vita laboriosa. in proximo cpiscopii fundo, qui dicitur Novavilla, ad
Queramus et nos eum patronum et tutorem, et ctim Domimim migraverit, 4 Nonas Octobris, setalis suse
rcliquis sanctis pium apud Dcum intercessorem, a. 08, indictione 15, epacta 28, anno pcntificatus
quem meruimus habere doctorem el verilatis prsc- Adriani papse (61) sexto, ab inc. Dom. a. 777, Con-
conem. Illic ergo positus nos hic orantcs exaudiat, slantini et Irenes temporibus, anno regni eorum
tueatur ct protegat, et quos habet in terris suppli- sexto, uno ante septimam synodum anno.
Ergo fe-
ces veneratores, optineat suos in cclis fore concives. lix Madelvei ortus, folicior vitse cursus, folicissimus
> (Fol. 60.) Si crgo bujus beati viri ductus araore fuit occasus, prsestante Jcsu Christi gratia cui est
diligens lector studiosius cupit addiscere, quo in honor et gloria in seculorum secula. Amen.
lempore natus quove sit ad episcopatum promotus, (Fol. 60'.) (Chron. Div.) Anr.-o igitur ab inc.
quot annis ar.te episcopalum vel quot in episcopatu D Dom. 754, Pippinus rex inlravit LangoLardiam, et
vixerit, ct quo homineai exuerit, teneat cronicain Steplianus papa reversus est Romam. Anno quoque
memorialis ejus, ct sic per succedentium sibi regtim ab inc. Dom. 700 perrexit W'asconiam , et anno se-
et Romanorum pontificum tempora quod qucrit in- quenti cum filiis Karlo et Karlomanno Aquitaniam
ver.iet. Relatum est superius, quod ante ordinatio- et Bituricas cepit. Anno 762, iterum ivil Aquitaniani
nem ejtts per multa dierum curricula absquo pastore et conquisivit Lemovicas civitatem. Cumque septima
fuerit plebs Virdtinica. Non enim sinebat prsefecio- vice illo iret per Yiennam transilus, Berteiico ex fa-
rum, qui ct majores domus dicebantur, improba li- mulis ecclosiocepiscopatum Vienncnsem dedit. Post
ccutia sccdcsias uti lrbertate propria, cum ipsas hoec anno ab inc. Dom. 768 obiit 8 Kal. Oclobris,
quoque urbes nimium attriverit, maxime tamen Vir- et eodem anno, die videlicet sequenli, uncti sunt in
VARLE LECTIONES.
237ita c.
NOT.-E.
(61) Adrianus indc ab a. 772, Constaiitinus Qt Irenc ab a. 780 sederunt ' svnodus Nicoenaaniio 787
cdebrata esl. • -
159 IIUGONIS ABBATIS FLAYINIACENSIS 100
reges Karlus ct Karlomannus. Franci ita diviscrunt, A piinio airno regni liaroli. Finis igilttr belli fuifsub-
ut Karolus partcro, quam pater Pippinus tenuerat, acta Italia, et Desiderius perpetuo exilio deputalus
obtineret, Karlomannus voro parlem, quam proavtis in Francia, (ilius ejus Adalgisus pulsus Italia, et res
corum Karlomannus habucrat, susciperet. a Langohardis ereptoe Adriano paprc rcstitutae. Ka-
(Fol. 59'.) Anno ab inc. D.nu. 755, indictioue 8, l-olusergo Langobardia siibjccla ct sacramonto fir-
post Gayroinum cpiscopum , qui in expeditionc ira- niata cum prafecisset omni Italise Pippinum filium
pcratoris obiit, domnus Manasses ordinalur abbas in siuiiii anno ipso, qui erat, ut dictuni est, ab inc.
Flaviniaco dono imperaloris Pippini. Hic corpus Dom. 776, repetivit bellum contra Saxones rcbel-
btati Prcjccti martyris a Volovicodelatum secclesiae lantcs.
succ iirtulit 8 Idus Novembris. Hic etiam cellam pri- (.-tiiH.Petav.) (BERT.C. 14.) Anno ab inc. Dom.
nv.is Corbiniaci inslitucrc volcns ab imperatore Ka- 776, qui crat regni Karoli 9, obiit Madelveus cpisco-
rolomanno obtinuit, nec tamcn fecit. Obiit a. 787, pus, et cuin obsiderct exercitus Karoli in Thara-
Non. Novcmbris, 53 anho suse ordinationis. (Fol. visa llalise civitate Stabilinuro socerum Chrotgaudi,
60'.) Successit Adatberttis. Karolus Magnus contulit qui oontra Karolum reli'cllaverat,et propter hoc Ka-
Dco et sancto Petro sanctoquc Prejecto ct abbati rolo Italiam inaresso in bollo oceistts erat : erat in
Manassse, ut nultus hoininum Ffaviuiacensis secclo- B eaJein civitato Pelrus vir Italicus, a quo tradita est
sise in omni rogno suo teloneum darel in civitatibus, civilas, et ob hoe Virdunensi episcopatu honoralus
mereatis, vicis, villis, pontibus, poilibus, non dc ro- est. (Fol. 61.)Quo in lempore prseerat eeclcsiaesar.cti
datico, barganatico, pulvcralico, mutatico, riva- Yitoni abbatis nomine et oflicio Frotmodo diaconus
tico !38,salulalico, laudalico, tranatico !39ct de hoc et abbas, qui post sanctttm Maddvcuro locuni ipsum
quoJ honiines ad tlorsa portarc solent, quidquid ad rcgendum susceperat, Temporibus ipsius Fretmodi,
jus fisci pcrtinebat indulsit, et de omnibus tcrris hoc cst 14 anno regni Karoli qui crat ab iucarna-
monachortim in toto imperio suo teloncum onrnc tione Doinini a. 781, dedit qtiidam vir nobilis Becco
eis concessit 5 Non. Maii a. 7 regni sui (62). canonicus sancto et famulantibus ejus pro aniroa
(Chron. Div.) Karlomannus igiturpost administra- sua et pro anima Amlingi gerraani sui in ipso cymi-
tuui comniuniter quadriennio regnum discessit a. terio sepulti i*os proprietalis suoe quas habebat in
771, pridie Kal. Docembris; Carolus solus regnum pago Yirduncnsi, loco qui dicitur Gailanse cttrtis su-
optinuit. Anno regni sui secundo, dum adhuc frater jjer fluvium Agira, ij est ecclesiain in honore san-
vivcret, bellum Aquitanicum a patre inchoatuin, scd cii Christophori, cum omnibus qnse ad ijjsam villaro
noiidum finitum, tanta fclicitale consummavil, ut Q pertinere videbantur, sicut in cbarta contiiietur.
omnem et Aquitaniam et Wasconiam sibi rctineret Postnrodum interventunlPetri cpiscopi idem Fret-
et sibi subjicoret. Igitur post Stephanum !''° Paulus modo fecil piscslarium de Raherei curte et ad eam
sedit Roinse annis 10, die 1, obiit amro Dom. inc. perlincnlibus cuidam Bettoni abbati, qui.... sancto
767; post qucm Stophanus annis 5, mc-nsibus 10, Pelro et sancto Vitoiio, qui ct i Caraui curtcni
diebus 28. (Gcsla pont. Rom.) Cui succedens AJria- cum appendiciis, et post mortem ejus melioratas
nus, sub quo habita est a quinque patriarobis apud curias illas sancius possedit V...dinus.
Nicseamsynodus 550 Patrum teinporibus Constantini [BCRT.13.] Ttnrc fuit cpiscopatus Virdunensisper
et Ilyrensc malris anno imperii eortim septimo, rc- 12 annos vacuus, sed quidam servus Dei Amalbertus
gni Karoli Magni decimo, ab inc. Dom. 778, sedit noniine, juxla morem temporis illius factus corcpi-
annis 24, mensibus 5, diobus 17. Obiit anno Dom. scopus, regcbat ipsam secclosiam,et in quodam ora-
inc. 796, et successit Leo. lorio sub honorc omiiiuin apostolorum quasi solita-
(Chron. Dtv.) Compositis itaqtic Karolus rebus in riam vitam ducebat. Et tunc perdidit ipsa secclesia
Aquitania, et socio jam dcfunclo, precibus Adriani quscdam, qucc sibi coliala aliquando posscdorat, c»
pontificis Romani bcllum contra Langobardos ccpit. hoc i:i ternpore Karoli Magni. (Ib., 14.) Licot enini
Anno 772 Karolus intravit Italiam, el suscepit bcl- D Petrus prsefatus vir Italicuspro traditione Tharovisa?
lum quod a patrc suo, Stcpbano papa supplicante, de ipso cjjiscopalu fuissel ab co honoratus, quia ta-
fuerat susccptum. Quidam autcm de primorihus men semper suspocti sunt tradilores, in cpiscopatu
Francorum adco volimlati ejus ronisi sunt, ut se ro- per tempus prsescriptum receptus non est. Tanien
gem deserturos ct domum reversuros liberc proniin- no verbum rcgis cssot inanc ct vactium, post prce-
ciarent. Cocplum tamen cst. Karolus igitur Desido- scripltim aunorum spacium concossum est illi ci-
rium Langobardorum regem paucorum dierum ob- vitatom ingrcdi ct episcopatu potiri anno ah inc
sidione compulit, et obsidos daro, ct crepta Romanis Dom. 788 2W, fuitque per 23 annos (lb.) c>
rostituere, atquc ut non repeterentur sacramento fir - passus est multa adversa. Certe etiam infidelitateir
marc. Papia autera tradita est anno ab inc. 774, sc- iiriperatoris objecerunt illi, ct ob id per 12 annos
VARIJ-ELECTIONES.
838riu detetum. 239tra delelum. no V. Kal. Maii [inil.] X. in marg. !41vcx tota kr<
[obiit] Stephanus
periit. '**lineola ultima periit.
NOMI.
62) Bouqtict V., 732.
)6l CHRONICON.— LtB. I. 162
non fuit ausus impcralorcm videre. Scd postoa a fi-• A ut cum ossct antea magnum cl forte, dtqjlum illi ad-
liis ecclesise ipsius coram principe recte purgalus dideril, Colchat prce omnibus sacris locis secclesiam
adiit illius prscsentiam, et in tliebus ejus ecclesia sancti Petri aputl Romam, cui etiam mulia conlulit
sibi non solum non adquisivit, sed et pordidit plu- in auro et argcnlo. Ad hoc sempcr laboravit, ut urbs
rima. Diflicileenim est, ut bono termiucntur cxitu, Romana suo laborc veteri polleret auctorilatc; qtiam
quae malis sunlinchoata principiis. Prohat hec ruina cura tanto amore diligcrct, quatcr tanlum in onini
sua Virdunensis civilas, quse turrium murorum- lemporc regiminis sui illo ivil. [EINII.Vita K.] Nun-
'-'-
3 solidissimo ambilu, ufpole lapide, pluroho ciato sibi Adriani Romani pontificis obitu ita flcvii,
que
ferroque conscrto munita, undc et nomen s rllta ac si fratrem karissimum amisissct.
est, ul vocarelur urbs Clavorum, pro tuenda Italici (Fol. 60*)Domnus Manasses corpus sancti Prcjecli
hujus inslabililalc et cxpcrta infidelitalcaCarolo dc- martyris a Volovico delatum Flaviniacensi intulil
structa, nunc ingcnlis taiitum i "'• prsefert indi- ceccleske, quam in honoro sancti Pelri ct cjusdem
cia et vix aliqtia aiitiquseillius-firmitatis retir.ct...2*5, martyris fuiidaverat. Exccptio cjus vm Idus Novem-
edocens omnes suo tali infnrtunio, qua; Dei sunt a bris celebratur. HicohlinuitapudKarlomannum (65),
Deo esse quscrenda. Sensit ctiam rex insensibilis ut in Corbiniaco villa cenobiolum construeret. (Se~
perniciem tanli inforlunii, ut non minor hic nisi B ries abb. Flav.) Obiit 55 anno onlir.ationis susc
quia prsemeditatus acecderet hostis, quam diiduin Nori. Novcmbris; cui succcssit Adalbertus vir vcne-
Vandalica pestis. Et raciito; nam ab ipsis fidoi ru- randus anno 21 Karoli, et 5 anno ordinationis suse
dimentis usque al lempus illutl semper in Dci no- decessit, el ei successil Zacho, et quarto anno mo-
mine poniiucis valuit clectio cleri et populi, et si in ritur; et huic Alchuinus succedens 7 ann i obiit, ct
quihusdam principes lcguntur favorem et conscnsum sic 55 auno imperii Karoli domnus Apollinaris or-
prsestitissc, nusquam tamcn foruntur cloctionem ve- dinatur abbas dono imperatoris. Ilic cliam abba-
tuisse pontiiicis ordinandi, aut factaro inmutasse. tiam Divionenscm et Reomensem rexit, ct ecclcsias
Sepultiis est in ecclesia Sanctse Marke aute altare casdem posscssionibus auxit, sanctoruni rcliquiis
sancti Petri. A vastalione autem urbis Yirdunicae, honcstavit, prsceipue tamon Flaviniacensem prove-
quae facia est a Yandalis usque ad desolationem ejus xit et auxit. Obiit pridie Kal. "Aprilis a. 12 impcrii
factam siib Karolo colligiintur anni fore 380. De Ludovici. Iiiterfuit concilio Aquisgrani habilo 4
quadris aulcru lapidibus dirutse civitatls Aquisgrani anno Ludovici cjusdcm, et posl 2 annos succcssit
capella exstructa esl, Vigilius abbas, a. 14 Ludovici. [ADO.] Vienncn-
[BERT.15.] Post cujus mortem elegerunt sibi clc- sem tiinc temporis ecdcsiam Ursus, Lugduncnscm
rus et populus episcopum de regis palatio anno 815 C Ado regebat. Post Atlonem Hilduinus nepos ojus
Austrannum, cantorem ipsius, viruni strenuum, cu- Lugduiicnscm ecclesiam paululum r.on episcopus
jtis industria Braccnses uegociatores cjusdeni ccde- tenuit, ct abscedcns Liiinis monachus factus cst.
sise dilioni redacli sunt. Et bic superfuit annos 5. Post qucm Lugduneiiscm occclesiam LaiJradtis sus-
Requievit autera anno ab inc. Dom. 819, et sepullus ccpit honori rei publicsc utilis; Vienncnsem vero
in basilica sancli Pctri apostoli cum prseJeccssori- Vulferi Bavarius rexit a. 11, cui succossit Bornar-
bus suis. dus. Laidradus vcro in initio imperii Ludovici im-
(Chron. Div.) Susceplum crgo bciltim a Karolo peratoris Suessionense monastcrium petiit, et in loco
conlra Saxones pcr 53 annos majorc dampno Saxo- cjus Agobardus substituilur ejusdem ecclcsicecorcpi-
num quam Francorum gestum est. Yidenles Saxo- scopus, consentiente imperatore ct omni Callicano-
nes quod resislere non poterant, pacem petentcs, rum episcoporiim synotlo. Quod quidam dcfeudcre
baptizata est multitudo eorum. Anno ergo ab inc. volenles, dixerunt eum a tribus cpiscopis in Eede
Dom. 780 venit Karolus in Saxoniam in loco q:;i vo- Lugdunensi jubentc Laidrado fuisse ordinatum. Hic
catur Patrisbronna, et ibi habuit placittim magnum, igilur Agohardus ct Bernardtis Vienhensis apud Lu-
ct ibi couvenerunt Saxoncs ad baptismum, ditione dovicum accusati, descrtis ecclesiis, in Italiam ad
a rege posita, ut Franci et Saxones unus essent po- Clotharium sc contulcrunt; sed agentibus piis ira-
pulus. Duobus itaque prseliis ita contriti sunt Saxo- peratoribus, uterque sedera suam recepit. Et pcst
nes, ut ulterius neque regemprovocarent, neque ve- paucos annos Agobardus apud Sanctor.as in cxpc-
nienti resistere audercnt. Plures tamen nobilcs co ditione regia defungitur. Bernardus quoque obiit, et
bello consumpti sunt. Agylmarus substituitur. Araolo quoque Lugduuen--
Anno 788 Hispaniam aggressus sibi subdidit, et sem episcopatum suscepit, cujus auctorilas et amor
Britanniam. Per quadraginta eniin et scptcm annos, Karoli erga eurn multum valuit sar.cto p:'pacLconi*
quibus regnavit, ita ampliavil Fraacorum rcgnum, ut ipse hoc testalii." in cpistola ad cum missa.
YARI^E LECTIO.NES.
**3 vocemexcisam supplevi. m munilionis? ns vestigia?
NOTJE.
(65) Est charla Caroli regis dala anno regni 8 sine die et loco. Plancher, Histoirc dc Bourgognc 1.1,
prcuves p- 5*
163 IIUGONIS ABBATIS FLAVINIACENSIS 164
(Fol. 61.) (Gesta p. R.; Ciiron. Div.) Successerat ^.quoque decessit anno ab inc. Doin. 815, etalis suse
post Adrianum in pr>nt'«ficatuRomano Leo anno al) a. 72, regni 47, 5 Kal. Februarii, et est sepultus
incarnationeDomini795,quisedilineademsedeaiinis Aquisgrani palatio in secclesia, quam ipse aedifica-
22, mensibus5,diebus 15. Ilunc Romani letania ma- verat. Succcssit Ludovicus cognomento Pius, el per
jore captum multis affectum injuriis, erutis oculis, annos 25 magno moderamine rexit imperium, et
lingua amputata, anno Dom. incarn. 799 fidem re- hostibus fqrtlter resistens potenler eos terruit.
gis implorare compulerunt. [ADO.] Missus enim in [EINII.Ann.] Anno 816 obiit Leo papa, et suece-
custodia, per murum noctu aufugil ad ecdcsiam dens Stephanus scquenti anno obiit, cui successit
sancti Petri; inde a Francis Spoletum deductus, ac Paschalis.
dcmum ad Palabronnamhonorificc a regesusceptus, Anno 817 Ludovicus concilium habuit de abba-
ct cum bonorc Romam est remissus. (Chron. Div.) libus et monachis, ubi interfuit Apollinaiis abba
Hec fuit catisa ultimi advcntus Karoli Romam ad re- Flaviniacensis, ct obiit 826.
parandum secclesiaeslatum,ubi totumhiemis tempus (Ep. Ilincm.) Anno ipsius domni Ludovici 8, ab
exegit, quo in tempore imperatoris et augttsti no- incarn. Dom. 825, natus est ei filius Karolus in Fran-
men assumpsit a. 799, ind. 8, qttod primis multum conofurth palalio novo, ct ibi ordinatus est pridie
8
quidem aversalus est. [ADO.]Tum habita questione Uus Jrtnii Drogo Karoli Magni filius, et datus est ci
de eis, qui Lconcm papam ita inhoneste tractavc- episcopatus Metensis, et Humberlo jjrsccentori jja-
lant, et deponendo conlumcliavei*ant, ut rcos maje- latii episcopium Meldense traditum est. Qui inveait
slatis capite plectendos jussit. Pro quibus pius pon- in ipsa cecclesia qualerniunculos de vita sancli San-
tifex intercessit, et rex eis vitam et membra perdo- ctini, sed valde conlritos. Eodem auno in tenitorio
navit; in exilium tamcn sunt missi. Tutlensi, villa Commarciaco, puella sabbato sanclo
Anno ab inc. Dom. 805, imperator lcgationem Ro- post acceptam communionem jejunare ccepit, et
mam misit de inquirenda veritale, si, ut ferebatur, tres annos absque omnis cibi et potus perceptionc
sanguis Christi in Mantua fuissct inventus. Qua dc permanens, a. 826 iterum manducare ccepit. (Chron.
causa Leo in Franciam vcnit, quem iraperator Re- Div.) Habuil Ludovicus ct alios tres lilios, Lotha-
morum civitale susceptum, natalem Domini cum co rium, Ludovicum et Pippinum, et ex alia uxoreju-
celebrem duxit, et donatum roaximis muneribus per niorem, quem diximus Carolum.
Bavariam ire volentem deduci fecit usque Ra- [EINII.Ann.] Anno 824 Paschalis papa obiit, et
vcnnam. Eugenius successit, et tribus annis administrato
[ADO.]Anno ab inc. Dom. 806 delata sunt cor- J pontificatu Romano, Valentino sedem rcliquit, qui
pora et ossa sancti Cipriani a Carthagine cum reli- codcm mense obiit, et Gregorius IV successit. (Gesta
quiis Scillitanorum martyrum, Sperali et sociorum p. R.) Sedit a. 19. (A. Fuld. 855, 854.) Hujus tem-
cjus, et Lugduni in ecclesia sancti Johannis Baptislse pore, ut in Gestis Francorum legitur, Ludovicus in
posita. Elisatiam profectus occun*entibus ibi filiis suis cttm
(Eisn. Ann.) Anno ab inc. Dom. 810 Pippinus prsefato Gregorio Romano pontifice, judicio cpisco-
Italiaerex defungitur, in cujus regno Karolus filium porum nomen deposuit et ad pcnitentiam agendam
cjus Bernardum nepoteni suum substituit, cl regem aliquanto tempore privatus ct indusus victitavit.
appellari constituit, [ADO.]Anno 828 cum omnis poleslas Fi*ancorum
Anno ab inc. Dom. 815 qttidam de primoribus Pii Ludovici studio vacarct otio, quidam tanlaro
Romanorum conspiravcrunt in inleritum Lconis boni spem r*s non ferentes, uxorem imperatoris ab
papae, qui comprehensi jussu illius interfecti sunt. ejus latere in Aquitaniam sub custodia dirigunt. A
Exacto vero papatus sui anno 21° cum graviter rege quoque universus pojmlus deficicns ad filios
acgrotaret, Romani collecta mauu omnia prcedia, ejus se transtulit : ipse custodicetradilus est, uxor
quac in singulis civilatum tcrritoriis noviter con- ejus itidem custodise mancipata est; sed nutu Des
2" advcrsa prospera succedunl, populi ad
struxerat, primo diripiunt, deinde concromant. 0 post tol
Quos prohibuit ab incepto Bernardus Italiae rex, ct penitentiam 2i8 convertuntur, ipsum in pristino
eodem anno obiit papa Leo. gradu revocantes sublimant, filii nunciis missis ve-
(Chron. Div.) Extremo vitse suse tempore congrc- niam flagitant,matrera reducunt. [REGINO.] Clothario
galis omnium Francorum primoribus, Hludovicum jam imperatori ut extra "' Italiam nisi patre ju-
filium suum consortem rcgni et imperialis nominis benlc non procedcrel "° principes imperant. Quod
fecitheredcm, impositocapitiejusdiademate. [BERT]. divina ", pietate et gratia factum est quia ipse 25!
Quo in tempore Herilandus suscepit Virdunensem imperator in sequentibus judicio episcoporum ad
episcopatum, vir multum simplex et ullra modum penitenciam reconciliatus est. Fuit autem hec de-
inlirmus; ethic cxpletis in episcopatu annis 7, obiit jeclio !53maxiraa ex parte facta pro multimoda for-
Aquis, et relatus inde, soptiltus est juxta Anstran- nicalione Judith uxoris ejus.
num in basilica sancti Vitoni. (Chron. Div.) Karolus [BERT.] Anno 839 Lotbarius relicta Francia Ita-
VARLE LECTIONES.
nG bonis supplevi. , 2" p. t. a. supplevi. !VSpeniten supplevi. s'*9 ut extra ^e/e-ffi. zsoprocederet de-
ietum. 25i divina cleleium. "! supplevi. 253dejcctio deletum.
105 CHRONICON.— LIB. I 166
liam pelit. Ebbo Remorum archiepiscopus dcponi- VDom. 842 m, Normanni, id cst aquilor.arcs poptiti,
tur, el multj alii exilio dampnantur, quia in deje- vastaverunt Rotomagum, aniio 1 Lotharii ct Karoli.
ctionem imperatoris conspiraverant, Defttncto au- Anno 844 morttio Gregorio Sergius
(Gesta p. R.)
tem Herilando antistite, abiit pars cleri ct plebis et 5 annos administrato sacerdotio
Dom. papa succedit,
Virdunicsead Hludovicum imperatorem anno Leoni IV dcreliquit, et jjost annos. . . . succcssit
inc. 827, et petierunt sibi dari doinnum Hildinum Benedictus III annis 2, elNicoiaus I. Qui cxaclis in
de Alemannia, virum bouuin ct sanctum, qui in saccrdotio 10 annis Adriano catlicdram anno
ct multa reliquit
episcopatu suo mullas secclesiasconslruxit, ab inc. Dom. 868.
bona operatus est. (Chron. Div.) Ludovicus igtur
regnum sunm inter iilios suos dividens, Lothario (Chron. Div.) Lothaiius igitar major nalu opti-
qui erat major natu tradidit impcrium et regnum nens imperium, contentus f;:it ca pa:te regni quam
Ilalia;, et partem Franciaequam Mosaet Rcnus inler supra di-dinus, cum urbc Ronia ct Italia. Indictio
se dividunt, et pattem Btirgundise; Ludovico tra- 15 fuit annus Lolbarii iroperatorls in Italia 55, in
didit Bawariam, Saxoniam, et regna quae Karolus Francia 13. [ADO.]Habuil filium Ludovicum qui in
subegerat; Pippino Aquitaniam, YVasconiaract vita patris Romsc a Sergio papa coronaius ct im-
lerrain sibi subjectam usque in Hispaniam; Karolus " peralor appcllalus est. [BI;RT.]Regebat tiinc Virdu-
minimus natu, qui Calvus est dictus, adeptus esl nensem aecclesiamprsefatus doinnus Hildinus epi-
Franeiam, Burgundiam, Neustriam. Unde indignati scopus, vir per omnia laudabilis. Sed hic post bel-
sunt fratres, quia nolebant eum sibi aequari, vel lum in Fonlanido actum magno odio habitits a Lo-
quia melior pars rcgni ei collata fuisset. (Fol. 62.) thario imperatore, anno ab inc. Dom. 851 ohiit in
Unde post patris obitum grave inter eos ortum est ista civitate cum magno dolore et tristitia Idus Ja-
bellum, et tamen statuta patris immutari non va- nuarii, exaclis in episcopalu 24 annis, et srpultus
luerunt. Ad extremum etiam Aquitaniam Karolus in cripta sancti Yitoiii. Post cujtis exccssitm ordi-
optinuii, Pippino cnim anle patrem defuncto, filius nalus cst in ipsa secclcsiadonnus Hatlo, et pro prsc-
Pippinus remansit, qui quia ad regnum gubernan- dicto imperatoris odio invenit lunicam sanctscMarise
dum minus fuit utilis, ad Karolttm se principes per multa scissam ct disruptam, id est rcs praefatae
contulerunt, et regnavit Karolus Calvus annis... secclcsiaenimium sublractas et alionalas. Pro qua-
Anno Domini 839 corpus sancti Bartholomei Beae- rum alicnationc ct suorum afflictionetoto nisu ere.vit
ventum ddatum est.#Obiil Apollinaris abbas Flavi- se contra inimicos secelesise,donec miscrante Deo
niacensis pridie Kalcnd. Aprilis, duodecimo anno ad pristinum stalum omnia. reduccret et redintc-
Ludovici, ct post duos annos Yigilius sttccessit graret. Insujjer etiara optinuit apud Lotharium ju-
annis 14, ct post euni Arewaldus subrogatus est niorem regem villas et prsedia quamplurima, ut
anno 25 ipsius Ludovici. demonstrat carlarura notitia. Erat enim intenlio
Obiit atttem Ludovicus 12 Kalcrol. Jttlii armo ab ejus ct labor nimius, ut sccclesia sibi commissa
inc. Dom. 840, [ADO.]imperii sui anno 25. Corpus cxallaretur et pace frucrctur. Quod et fccit diebus
ejus a Drogone fratre Metlim delatum el in ecclcsia vitce Lotharii junioris. Hic accepit partem reliquia-
sancti Arnulli positum est. Successit Lotharius in rum sanctorum confessorum parilerque pontificum
regno. Mauri, Salvini, Aratoris, quorum corpora sancto
|REGJNO.] Anno ab inc. Dom. 841 fuit apud Fon- Agerico rcvelata, ct ab eodem fuerant honorabiliter
tanidum bellum gravissimum inler fratres lilios Lu- ct sanctissime ordinata in eadem secclesiaubi primo
doviei, et non sine magno suorum disjjendio Karolus fuerant tumulata, sancti Petri aposloli nomine con-
et Ludovicus viccrunt. (Ann. Lugd.) Eodcm anno secrata, sed a domno Hildinoin nova sancti Mcdardi
Agobardus Lugdunensis episcopus obiit; et illud aecclesiaerant translala, et i'eposuit in mouasterio
memorabile opus, quod stctit a tempore Trajani quod Thcolegium dicitur, aecclesiaesuse subjectum.
imperatoris et Forum vetus appellabatur, Lugduni j) Bracbium vero sancti Mauri in aecclcsia quara ipss
corruit. (Chron. Div.) Dum ergo quisque sibi con- in castcllo novo, quod nunc Hattonis castrum ab
sulit, et ne alter sibi prseferatur cavel, unilum Fran- auctoris nomine vocalur (64), construxerat, snb al-
corum regnum fceda sectione sciderunt, et exteris tari rccondiditad salutem ct praesidiumposterorum.
nationibus oceasionem rebellandi contulerunt. In- (Fol. 62'.) Lothario ergojuniore rege filio Lotharii
gruentibus enim Normannis, Danis et Brilonibus, diera obeunte anno ab inc. Dom. 874 in mense Au-
fiunt christianorum strages, depraedationes, vasta- gusto, etiam iste obiit Kalend. Januarii, et est se-
tiones, incensiones. Hac de causa pacificantur inler ptiltus in basilica sancti Vitoni, in cripta juxta cor-
se reges, et quia armis non possunt, pccuniis se re- pus domni Hildini episcopi, exactis in episcopatu
diraunt. (Ann.Prud.) Eodem anno, qui erat ab inc. 25 annis. [BERT.18.] Ipse eliam inchoavit novam
VARLE LECTIONES.
!5Vcorrige DCCCXLI.
N0T.«.
(64) Hatlonchalcl a dexlra Mosaehaud procul ab oppido S. Mihel.
467 HUGONISABBATIS FLAYINIACENSIS 168
ecclesiam sancloo Mari;e, ct magna cx partc con- A nerimus unanimitcr in id ipsuui, oportebit deccnlius
struxit. cmcndari et tumqiiam venenatumellcborom amputari,
Eo tempore prscsidekat Melcnsi sccdesisc Advcn- Et post pauca Iioc addiderunt : Quid putamus, si
tius pontifex, Virdunensi Halto, Lugduncnsi Rc- bcatissimus papa Nicolaus in dicbtts suis audisset, ct
migius. Hic Adoni Yieunensi episcopo, Romanae in litlcris quasi ab apostolica sede confictis, quod
ecclesire vicario, et Nicholao papsc pro eisdem opi- laijci comites nonperinittercnt in civitatibusepiscepos
„copis Trevcronsi ct Colonicnsi (65) depositis lit- ordinari, nisi quos secularis potestas e lutere suo mi-
teras misit. Clorus quoquc Coloniensis cidom ilidem sissct. Quid inclc scribcret? Quo dolore moverelur?
misit lilterasf qiife habcntur in catalogo. Scd cum Quosvegemitus dciret, cum pcrspiceret sacrcilissiinum
a multis perlaboraretur divcrso modo tum limorc ordinem tam illicite tractari et ad lantum ncfctspro-
regis luin aniorc illurum, nullatenus persuadcri silire qiiciiiquam austtm, ut de sede aposlotica lam
papa potuit, ut restaurarcntur. Dcfunclo autem bealo inconvenicniiaet cxlra usnm wcclesiasliciim omnino
Nicholao cum impcranlc Ludovico succcssissct scriberci. Tales tunc in Gallia erant episcopi.
Adrianus, et litteras misissct Galliarum episcopis, [RECINO.]Anno ab inc Dom. 855 Lotharius di-
i*l non alios ordiiiarcnt cpiscopos nisi quibus prse- visit imperium liliis suis, Ludovico Italiam, qticm
fatus imperator cpiscopatum concedcrct, et ordinari B et imperatorcm appellavil; Lothario rognuni quod
mandarct, non conscnscriint vcnerablles cpiscopi, suo noniine vocabatur, ct Carolo regnum Provincia?,
scd pariter congregati liltcris factis commimitcr atque dispositis rcgni negotiis, in nionaslerio quod
suggesserunl papsc, sc decreta sanctorum palrum Prumia dicitur monachus factus, diem clausit ulii-
fidclitcr obscrvaro vclle et sccundum scila canonum mum ipso anno 5 Kal. Oclobris.
cpiscopos consccraturos; quartmi tcxtus in catha- Anno 856 iudict. 4 Lolharius Teutbcrgam duxit
logo sacrarum scripturarum habctur. (Fol. C2b.) uxorcm.
Scripsit et aliam episiolam Gerardo duci et Rofrido Anno 85S Karolus rex Provinciae moritur, et tle
comiti et omnibus Galliarum comitibus, ut millius r.-gno ojus inter Lotharium et patruum ejus Karo-
liominis favorc vcl gratia pcrmillcrcnt allos viros liim filiuni Ludovici facta est conlentio, et Lotharius
ecclcsiastici ordinis in cpiscopiis tolius Gallke ct Hucberlo ducaturo dedit inter Jurum et montem Jo-
Burgundisc consecrarc cpiscopos, nisi quos Ludovi- vis, quia sorcrom cjus habebat.
cus imperator jubcrct, cui satis luculentcr ct Iio- (Fol. 62.) Anno ab inc. Dom. 860 Britones Fran-
neste obviaverunt pracfali vcnerabilcs Calliarum ciam invadunt, conlra quos Carolus pugnavit, ct
episcopi, littoras illas pcr verba singuia discuticntes, Brjtlaiiniam intrans, lurpitcr victus aufugit.
ct quoJ sanctorum patrum dccrelis cojisoua. non C Anno ab inc. Dora. 862 rex Brittomim nutu Dei
csscnt humilitcr suggcrcntcs, ii:quc hujus rospon- percussus est, ctanno sequenti Briitones ei subdun-
sionis cxtremitale epislolam papcc Nicholai prsedc- tur.
ccssoris sui interscrcr.tes, quam ad qucntlani cpi- Anno ab inc. Dom. 866 Rollo Normanniam in-
scopuin Gallisemisit, inter cctera de ordinibus sacris travit, ct postmodum baptizatus Robcrtus in bapti-
pie et lucidissime cxprimcns in hoec verba : Iltud smatc tlictus est.
aulem, fralcr karissime, ridiculosum sonuil, quod (Fol. C2'.)Anno 868, ind. 1, Lotharii regis tcm-
apicum tuorum gerulum nobis commendans, hunc pore faota esl in terra Francorum et Gallloect Bur-
presbylcrum cssc Gerardi illustris comitis perhtbuisti. gundisc famcs valida, et mortalitas hoininiim, ct
Verum quid hoc scribcns prudentia lua dicere volue- peslls animalium (cf. An.. S. Columbw). Qusc sic
ril, vel quid sttper htijusccmodi verbo intcllexeris, justo Dei judicio in populum descvit, ui roulti pa-
faleor, nos ignoramus. Numquid Gerardus comcsil- triam desorcrc et ad lerras alias cogorcnlur dcmi-
lum prcsbilerum consccravit? Numquiil de ipsius cst grare, adco ut roullcc urbes Francise raro incoleren-
diocesi? Ubi hoc legisti? Ubi hoc ditiicisti? Nisi tur habitatore.
quia presbileri non specialiler ecclesiw civitatis aut (Fol. 62'>.)Annoabinc. Dom. 804 translatum est
ccclesiwpossessionis, aul martirii ciul monaslerii sc- D corpus sancta; Reginsevirginis et marliris do Alesia
cundum sacras Scriplurus ordinaniur, sct in domibus civitate apud Flaviniacum caslriun seu cenobium,
laicorum conslituuntur, el cum sccularibus adco con- prcesidcntc loco eidcm, cujus crat juris civitas prsc-
versantur, ut jam nonDei nec ccclesiwcujuslibet, sed fata, Aigilo abbate, poslmodum Senonum archiepi-
illius comitis et illius ducis essc dicantur; iia ttl im] soopo, regnante Carolo Calvo. Hic est Aigil abhas
plctum sit quodper prophelam dicitur : «Et erit sicttl Flaviniaccnsis, qui cellam Corbiniaci iiistiluit, et
populus, sic sacerdos (Ose. iv, 9). > Quod fortasse diiodecim ibidem monachos posuit (06), annisex
unum est eorum. Quw cum in nomine Domini conve- quo Flaviniacensis aecclesia ipsura Corbiniacum
NOT/E.
(65) Cf. Annales Hincmaid, Fulder.ses ct Regino- Avalinse seu Niverncnse comitatu apud Ammondas
nein. sito Manassis abbas, nt testalur tabula, nionastoriuin
(66) Probatur ipsa constilutionis labula apud Ma- construcre volebat. Rcgin;c translationcm descripsit
billon Act. SS. S;cc. IV, 2, j». 240, scripta anno auctor anonymus apud Mabillon I. 1. Eidem
864 sequenti die post humaiionem corporis S. Re- Isaac episcopus Lingonensisaliaria nonnulla in Eigilo
qui-
-ginsemartyris xi Kal. Ap.il. In eodem enim loco in busJam pagi Attoriensis ecclcsiis die Sabhati mon-
169 CHRONICON.— LIB I. 17«
optinuit ducenlis quinquaginta octo. (fol. 621*.)Post A tius. . . ricensis, AgelraarusArvernensis, . . . nius
Yigilium a. S5"9, ind. 2, Adrevaldus successit, et Linguoncnsis (75). Hic dedit privilegium ecclesioe
Marianus a. 1 Caroli viguit. Yulfaldus in a. 8, VVa- Flaviniacensi. Sub Nicholao I papa habila csl cum
rinus comes (67) et sub eo Sarulsus decanus in a. quinque patriarchis synodus octava 150 palrum
10, Gotserus in a. 15 obierunl; Hugo successit. apud Constanlinopolim, Basilio Magno imperatore
Sanctus Ezgil in a. 24, ind. 11 a. 857 transtulit petente et praesente.
corpus sanctse Regince. Geylo successit in a. 26 ab (Cliron. Div.) Imperator ergo Karolus cognomcnto
inc.Dom. 866 in episcopatum Linguonensem pro- Calvus anno dom. inc. 877, ind. 11 vita functus cst
moi-us,et ei Sigardus a. 870, 50 Karoli successit; pridie Nonas Octobris, ct Hcrmenlrudis regina in
inde Wilfridus Ludovici II imperatoris sororius finibus Lugdunensium, et sepultus Nanloade in mo-
a. 880 (68) ind. 15, anno Karlomanni principis se- naslcrio sanclorum Pctri ct Pauli; sed monitione
cundo consecrationem ecclesise Flaviniacensis a angelica translatus PaiJsius atl Sancturn Dionysium
Johanne papa et 18 episcopis facerc optinuit, ct in regaliter tumulatur. Successit palri Ludovicus, qui
anno eodem 880, ind. 13, cartam inter abbatem et regnavit 4 annis; et ei succcssit Ludovicus Karoli
vasallos ejus et monacos fecit (09). Adalgarius abba- " nepos, vix biennio rcgio nomine funclus. Hictanla
tiam a Carolo Simplice (70) optinuit, et quia res cede Danos perdomuit, ut vix superesset qui renun-
ccclesice pervasit, Romam evocatus, Trenorcii obiit tiare poluisset. Adriano papacJoannes VIII successit
a 893 (71). Est etiam Walo episcopus a Silvestro anno Dom. 870. Hic ad Ludovicum venit in Fran-
papa excommunicatus propter invasionem ejusdem ciam, ct cum eo loquutus est. Ilic Ludovicus 2 an-
ecclesise, sicut in litteris Aquini ante Walonem ele- no regni obiil 882. Karolus, qui Simplex dictus est,
cti episcopi invenitur. Anno 856, Adalgarius epi- iu cunis orbatus patre reraansit. Ob id Franci an-
scopus fit: prcefuit a. 55, [RECINO.]In quo spatio no 888, indict. 6, Odonem, Roberti Andegavorum
imperium per multos divisum et scissum est. Boso comitis filium, quia Normanni imminebant, lutorem
regnum Provinciae, Wido impcritim, Odo Franciae regni et pueri elegciunt, et licet reluctantem, sub
regnum sub Carolo Simplice, Rodulfus Juj'ense, Karolo constituerunt regcm. Hic quoad vixit bostes
Carolus junior imperiuro. Anno translationis san- fortiter pressit, ct Karolo, postquara adolevit, pa •
ctse Reginseprimo obiit Salocho Dolensis episcopus tienter sua regna restituit, a quo et parte regni do-
Flaviniacensis monachus, cujus corpus post 200 an- nalus est. Remigius Lugdunensis 49 episcopus, ct
nos incorruptum repertum est. Ado Viennensis miserunt literas prsefato papseJo-
(Chron. Div.) Post Lotharium igitur jumorem £ hanni pro simonia et quia per manuin laicam quili •
Karolus frater (72) ejus cognomento Calvus, rex bet indigni ad cpiscopatum promovebantur, (Cat.
Francke imperium adeptus est, sed Ludovicus Italise pont.) Iltiic Johanni anno Christi 880 Marinus suc-
rex alter frater inonarchiam regni cupiens invadere cessit, et Adrianus sedit anno 1. Successit 255et ei
ilcrum contra Karolum bellum excitat, et Norman- Stephauus a. 885, ind. 5. Hic proptcr temeritaleni
nos aliasque gentes contra eum evocat, quas Karo- Frotharii Burdigalensis episcopi litteris missis Au-
lus superat, et fratrem de finibus suis expulsat. reliano "8 Lugdunensi archiepiscopo praeccpit ut,
(Leg. i, 554.) Anno 876 concilium habuit Karolus surapto uno vel duobus ex eadcra provincia cjjisco
in Ticinensi palatio, cui interfuit Berhardus Virdu- pis, ad candem ecclesiam !57euntes pontificem con-
nensis cpiscopus. Dampnati et dcposili sunt Eda- secraront; si cx episcopis provinciae jam dictaenc-

VARLE LECTIONES.
"s deest c. *•" relia suppielum. "7 m. c.
NOTJ-E.
sis Oct. a. 865, anno iegni Caroli 25 (mense Octo- 1) tur etfratruin bona confirmantur. Mansi. K.
bri, a. 865, jam currebat a. regni 26) conlulit. (70) Irao Calvo, ut litteroedocent Caroli imperato-
lhid., K. ris dalae vu Kal. Mart., intl. 10, anno regni 57, cl
(67) Regnante Warino illustri comite Carolus anno imperii 26 (anno 877). Bouquet t. VIII, p. 657
Calvus monasterii Flaviniacensis immunitatem con- confirmatur in synodo Ravcnnatica vi Kal. Dec.
firmavitvn Kal. Jul., a. regni 10, ind. 12. Oseni • 877. Plancher. t. I,anno pr. p. 11. K.
895adhuc iuter vivos fuisse
villse. Bouq. VIII, 500. K. (71) Adalgaritim
probarel donalio quaedam Ardradi data iv Non.
(68) Joaunem VIII papam anno 878 in Gallia com- Februar., a. regni 5 Caroli Simplicis ; Labbe I, 271,
moratum esse constat. Ipse in epist. 97, Mansi nisi in actis synodi Cabillonensis (Mansi t. XVII,
t. XVII, p. 84, scribtt: Aduvardum presbyterum qui p. 510) legerctur, Kal. Mai., a. 897, ind. 12 conve-
nobisin monasterio Flaviniaco ministravit, cujus lio- nisse episcopos qusestionem instituturos in Gisfri-
mines scutellam argenleam suncli Petri, nescioulrum dum monachum Flaviniacensem, qui quod Adalga-
consensuillius annon, furati sunt, pro sacrilegio furli rium veneno sustulissct accusabatur. K.
excommunicamus.K.
(72) Patruus.
(69) Signa chronologica Hugo minus accuralt (75) Achardus episcopus tabula dala vi Id. April.
reddidisse videtur. Exstant litterae Joannis VIIIpapae regnante Lothario rege, ann. 12 (867) Flaviniaoo
dataeiv Kal. Jun., ind. 10, imperante domnoCarolo altare S. Martini in Chidiviaco villa cedi jussil-
a. 2, quibus Flaviniacum Adalgario Eduensi epi- Labbe I, 270, K. — Sed iiomen hoc, oeqi-.eac sed«:!i.
scopo et successoribus ejus in perpetuum concedi- Edacii, latet.
PATIIOL. CLIV. 6
,7. IIUGONIS ABBATIS FLAVINIACENSIS 17:'.
mincm possent habcre, ipsi lisi sua auclorilale \ cossil, cujus fuerc fratres Ludovicus ot Karolus ;
episcopum consecrarent. Stcphano sttccessit For- regnavit annis 5 ; obiit Non. Decombtis anno 884,
mostts qui Silvester II. Hic Augrimum ,58Linguo- quoannoNormanniBurgundiaminvaseruni.[RF.ciNO.]
nenscm rcstauravit, qui dcfuncto' Aureliano 259 Karolus, cognomento Calvns, obilu fralris audito,
Lngdunensi in loco ejus subslitufus.Formosus vicos llaliam intravil, sed a Karlommanno nepote tcrritus
suasBarnoino Vienncnsi commisit *", qui fuit fra- fugit, cl eodem anno, ut prsediximus, vita deccssit.
tcr Bosonis regis. (Ser. abb. Fl.) Formosus pajia (fol. 65.) Karlomannus obiit Nonis Deccmbris anno
Waloncm Educnscm cpiscopatum sibi vcndicantein 884, ct sequenti Karolus imporator cflicitur, ct hoo
cxcommunicavil, quoniam ordinator arehiepiscopus post annum unum dcfuncto, alius Karolus Simplcx
Lugdunensis a Stcphano papa dopositus, scl a For- imperium assumpsit, qui regnavii 29 annis. Ludo-
moso reslauralus, suum non haberel pallium nec vicus auteni Karlomanni frater rox Saxonuni con-
rcstitutam sibi dignilatem; qui posset cpiscopum stitutus, adliuc eodem fratre vivente Bavariam in-
consecrare? ct cum conlradicorot consccrationcin travit. (Chron. Div.) Anno ab inc. Dom. 881, Non.
Teutboldus cpiscopus cx parlc papac. Exconinuini- Aug. pugnavit Ludovicus (ilius Ludoviciregis coulra
calus cst autem proptcr ccclesiain sancli Petri Fla- paganos ct conlrivit !63eos ; i-egnavil autom ann.3.
viniaccnsis quam invaserat. Exconiroiinicatus csl |i [Kr.ciNO.]Ilis dttobus fratiibtis, Ludovico scilicet <t
ct Richardus dux, ct Manasses cl Ingelboilus pro Karlomanno, intra quinquennium deliinetk,, ad ju-
invasione recclesiarum et maxime Ediionsium usque niorcm Karolum rcrum suiiinia pervenji, qui cor.so-
ad salisfactloncm. lnvcnUin*hoc in litleris Aquiui ciatus cst a Johanne papa imperalor. (Chrou. Div.)
ante Walonein pctili ct elocti Eduensis episcopi. Ilt Aiiniis 885, intliclionc 4, aiiiius fuil iuipeialoris
Tedaldus 16 Kal. Septembris dom. inc. 856 anno, Katoli in lialia 5, in oriculali Fraucia 4, in Gallia
ind, 4; cui successit Isaac 880 ind. 13; cl ei I. [BERT.]Teniporil.us igitur I.udovki Gei-inaiiici
Geylo succcssit de abbalia Flaviniaccnsi promolus rogis Dado susccpit cpiscopalum Yirdunicse urbis,
in episcopum Linguonenscm anno dom. inc, 880 anno ab inc. Dora. 885, cum quo opiinuil plurima.
iiHl 15 a61, ct ci Tcutbaldus "*-, et ei Augrinius. Quo moiltio Karolus, ut diximus, mnnarcliiaro ado
Warnerus obiit 908. Anno 879, ind. 12, suscepit re plus csl. Dado cjiiscopus Virduurnsis anle episco-
gnum Provincise atl Viennani Boso Idihus Octobris, patum praefuit abbati;c sanoti Yitoui, quaui cliani
post. . . lum ; cui succcssit Ludoviciis filius cjus siimplo rpiscopalu non oniisil ; qui adquisivil oc-
891,aJlmc jttvcnis, auctorilate papce Stcphani sub clesise illi pluriina, otijus ccclesise canonicus Bcr-
tuloribus Richardo tlucc ct rcgina. tharius in cjusdem ecclcsi;c rcquiesc.il ciniiterio.
(Chron. Div.) In partibus igitur Bavari;c cl Sa- C Anno inc. verbi 887, Nornianni pagani Flaviniacum
xonioeet Italiae iniperaloris Ludovici Pii filius Ludo- castruin seu ccenobium ingressi, occiderunl nioiia-
vicus, et Lotbarius Lolharii impcratoris filius tcne- chos ctim famulis 8 !54nunicro, et manserunt dios
bant. Post obilum eorum filiiipsius Ludovici rcgna- 14! 5,a3 Idus Januariiusquc 8 Kal. Februarii.
verunt. Nam Lolbarius junior rex obiil sinc filiis. [BERT.praf.] In diebus igittir poiililicatus doroiii
[BF.RT.] Ludovici igilur tcmporc anno ab inc. Dom. Dadonis, cum ejus bono studio et inclila fama.pcr
875, ind. 8, posl exccssum domni Hatlonis dotanus 35 annos mulla accclesioesibi commissaeprovenerinl
et sanclissimus vir Bcrhardus acclamalione clcri cl prospera, cum 56 anno principalis secclosiapcccaiis
populi factus cst cpiscopus Virdunensis, cujus in- exigentibus igne consumpta, libri ct meniorisesau-
tenlio ct sludium sanctissimum fuit inceplara basili- cloium patrtim maxima cx parle cidem essent tra-
cam ad perfectuni usque perducere. Quod ct fccil dilae, Berlhariiis presbyler, ne sanclorum palium
Deo miscrante. Signa grandia et bouorabilia ct mi- Virdunensium pontificum sacrosancla memoria el
noi-a valde bona ibi csse constituit, ponlificalia vencrabile studium ct operatio sancta peniitis obli-
vestimenta, etornamenlasecclesiastica quamplurima, vioni tradcrctur, qure de sanctis eorum aclibus le-
et feretrum ubi sunt roliquise sanctorum aecclesiae gerat, breviato scrnione coinprehendit, prscsenlibus
suaecoutulit. Canonicos suos canonice vivere feeit, " gratum, posteris utile. (Chron. Div.) Karolus ergo
viltanispresbyteris viam justitiae vii-ilitcr ostendit, ct Ilalise el Saxonioe adepuis imperium, postquam
pueros in divinis et humanis libris per se el per Normannos, qui Parisius 7annorum obsidione altri-
alios cum summa carilate instruxit. Obiil in Theolo- verant, sibi subdidit, obiitanno ab inc. Dom. 888,
gio monasterio, ubi et corpus ejus condilum csl ind. 6, pridie Nonas Oclobris, anno iraperii sui 4.
pridie Kalend. Januarias. (Chron. Div.) Fuit in epi- [REGINO.]Post quein acccpit Arniilfus nepos illius
scopatudccem annis. Obiit igiltir Ludovicus j'ustus regnum anno ab inc. Dom. 888, intl.6, codem scili-
ct sanctus imperator Lolharii imperaloris scnioris cct anno, filius Karlonianni filii Ludovici impcraloris
filius et frater junioris Lolharii 4 Idus Aprilis an- justi et sancti.
no ab inc. Dom. 878. Karlomannus filius ejus suc- (Chron. Diu.) Iterura m Francoium rcgno Nor-
VARLE LECTIONES.
"" Augr. sttppleviex Scrie abbatum. 259ita ex Serie rcstitui
!01 ; rcparavil in c. legi vnielur. "">ommisit
deletum. numerus cxcidil. !li! Tcut,excidil. !63itct suppleo. 26-Y : : : c. !65ita suppleo; in codicc
nonr.isi Y appnrere videtur.
175 CHRONICON.— LIB. I. 174
manni insurgunt, et anno ab inc. Dom. 891, indict. .\ plectitur. (Cat. pont.) Formoso successerunt Bonifa-
9, Gallias, Hispanias, Italiam, Franciam et totum cius, Stejjhanus, Theodorus, Johannes IX.
chi*istianorum vaslant regnum. Civitates Parisius, Anno 910, constructio monasterii Cluniacensis,
Bclvacus, Carnotis et Meldis et reliquse non secus et 918 obiit Willelmus dux constructor illius.
undique civitates diripiuntur, vastantur et evertun- (Ser. abb. Fl.) Anno 915, Walo Eduensis episco-
tur, corpora sanctorum infra muros rctipiuntur ti- pus obiit, qui prsefuit annis 20 sub Carolo Simplice;
more hostium. Coi'pus sancti Benigni, Divionensis et Herveus successit.
ecclesisepatroni, Linguonis fertur. Sanctus Sancti- [FLOD.]Anno 919, cccidit Remis grando mirabi-
nus Meldis in ecclesia majore positus a Virdunensi- lisovum gallinae superans magnitudine, latitudinc
bus maxirao prctio Yirduni relatus jam erat supe- raedium palmse. Anno sequcnti mcl in spicis inven-
rioris fugae **' tempore, a. 866. Normanni Galllias tum est et florcs in arboj*ibus maturis jam frugi-
pervagantur, Ilispanias, adeunt, Rodanum intrant bus.
fluvium, Italiam populantur, et totum christiano- Anno ab inc. Dom. 917, Rodulfus rex constitu-
rum pessundatur regnura. Inlcrea congregati Fran- lus est, et 21 regni sui anno ab Ungris id est Sar-
cice principes concilium de magnis rebus ineunt, et, racenis iriterfeclus est, et Ebbo dux castii Dolen-
ut prsediximus,Odoncm licet reluctantem sub Carolo ^ sis; et invasit regnum Hugo dux, capiens in vincu-
constituunt regem. (Ami. Vedast.) Indict. 10, fuit lis Karolum Rodulfi lilium; et reguavit usque ad
annus.priinus imperii Widonis augusti, qui per Ga- annum dom. inc. 981.
lonem Linguonenscm episcopum constituttts rex, Eodem etiam anno qui crat ab inc. Dom. 920.
cuin audisset Odonem regcm factum, cum Beren- obiit Rollo Normannorum princeps, et Willelmus
gario rege Italiae multa bella gessit, ct victor reve- filius ejus successit, qui dolo occisus est anuo 945,
niens imperator creatus est. Eodem anno apud S67 et Ricliardus liliusejus successit.
Tullum et circa Alpes ultra Jurum Rodulfus rex fa- (Chron. Div.) Exorta ergo discordia inter Caro-
ctus est 92 anno. (Chron. Div.) Anno igitur ab inc. rolum ct regni principes, fiunt litcs ctbella, rapince
Dom. 893, ind. 11, Odone regnantein Francia, Ar- ct incendia, et innumera undique seviunt mala.
nulfo in Italia et Saxonia, Karolus jam juvenis Fran- Tandem rex facti penitens principes ad concordiam
corum repetit sceptra, et raemoralus Arnulfus im- commovet, pacemque exoptatam cum eis firmat.
pcrii invasit monarchiam, Romam cum assensu Richardus igitur, qui ab exequutione justiliae cogno-
Formosi papaecapiens, a quo in imperatorem pro- men acceperat, quamdiu vixit, Carolo regi semper
nioltts est. [REGINO.]Tunc primum a Francorum Q fidelis extitit; quo morluo anno 922, Odone quoque
regibusad extraneos translatum est irnperium, prin- rege defuncto, Kaiend Januarii praedictus Roberlus
cipibus regni parvipendcntibus Karolum ob tardum frater ejus sperans et cupiens eam partem regni,
mentis ingenium. (Chron. Div.) Zendebolcus inprse. quam ipse tenucrat, quia ei a Carolo Simplice, qui
sentia patris sui Odonis regis rcx ab Arnulfo consti- totius i*egnierat dominus, non reddebatur, palani
tutus, cui Arnulfus regnum Lotharii dedit, et postea invasit tyrannidem, et a quibusdam episcopit viadc-
filius ejus occiditur, et ipse obiit anno 901. (Ann. mate rogio coronari ct sceptroregniinsigniri partim
Vedast.) Odone ergo anno regni sui 12, ab inc. blandiciis, partim minis extorsit, sed ncquaquara
Dom. 899 defttncto, reciprocate Normanortim et hujus praesumptionis letos exitus habuit.
Danoruin emergunt fluclus; Ungari ab aqttilonej [REGINO.]Anno ab inc. Dom. 900 Arnulfus impc-
Saraceni a meridie et finibus Hispanise prortimpen- rator obiit, et Ludovicus lilius ejus successit. Hic
tes in inleritum confligunt Gallise (Chron. Div.). Per duodecim annis administrato imperio obiit, et Con-
omnia sevit gladitts, cuncta dantur incendio, san- rado filio Conradi ducis rcgni sceptra reliquil anno
ctorum loca traduntur exterminio. (fol. 65'.) Eo ab inc. Dom. 911. Hicetiam regnavit annis novera,
anno Burgundia vastata est a Normannis; quibus et Heinricus primus successit magnus imperator
occurrens Richardus dux justitiarius bello eos fudit, **anno 920. [FLOD.]EOanno intcr Hilduinum episco-
et retro redire coegit. Iterum apud Carnotum socio
pum ct Richarium abbatera de episcopatu Tun-
Roberto duce, Odonis rcgis fratre, idem Richardus
grensi babita estcontentio, siquidcni rex illura epi-
cum Normannis dimicavit, et imraanem eorttni mul-
scopalum Richario dedit, quia Hilduinus, cui illutl
litudinem occidit. Habuit tres filios, Rodulfum, qui
prius dcderat, a se descivit. Hcrimannus vero Colo-
fuil rex Francorum, Bosonem, qui Gallisesuperioris niensis archiepiscopus, eligcnte clero ct favcnte po-
qtiseComata dicitur, id cst Burgundice, accepit re- pulo, nccnon ct Gisleberto, quem plurimi Lotba-
gnuiu, lertium Hugouem Capito, qui fuit dux infe- ilenses relicto Carolo principem ordinaverant, Hil-
lioris Burgundiao. duinum ibi ordinavit episoopum, cum Carolus
[R£Gixo.]Annoab inc. Dom. 904, fuit bellum in- ipsum episcopaUim, ctiam Lotbariensibus jam ad s;
ter Conradum ducem ct Adalbcrtum, in quo Con- reversis cum Gislcberto duce, Richario abbati con-
radus cecidit, ct anno sequenti Adalbertus capite sentiret, quaniobrem utrique Romam profecti suiu.
YARIJE LECTIONES.
!6Cf . : : : c. , 6' apud deletum.
175 HUGONIS ABHATIS FLAVINIACENSIS 176
Anno 921, habita cst synodus apud Trosleium, cu: AL (Chron. Div.) Quod illi renuenles, pro RoJtilfo Ri-
praesedit Horiveus Remorum archicpiscopus, ubi ct cliardi justiliarii filio in Burgundiani iransmiserunt,
Carolus interfuit ; qtii inde digressus in regnum Lo. qui ocyus ctim multa suorum manu illis occurrii,
tharii abiit, et facta pactione cum Hcinrico principc et < Carolo trans Mosam refugicnte, ipse rcx apud ur-
Transrenensi Laudunum rediit.postmodumveropa- 1
bem Suessionicam constituius est, el Boso frater
ccm cum eo firmavit. Normanni lidcm Chrisli susce- < ejus rox Galliae superioris qure Comala dioitur con-
perunt cogonte Robcrto comite; hoc etiam anno '• stitutus est, id est Burgundiae superioris, ct Hugo
Richardus justiliarius obiit. -Capito dux Burgundise inforioris. Socii vero defe-
[FI.OD.] Anno sequeuti regnum Lolhariense ob clionis < intorilu Roberti nequaquam territi, perlidisc.
'
persequulionem Gisleberli ct Ottonis rapinis, sacri- suse non doseruore contumaciam, quain potius Hcr-
lcgiis, inccndiis, eliam teraporc quadragesiraae, va- berttis1 infando scelere traditionis dominum suum
slalur. Rieharius, qui Romam profectus fuerat iregemque totius Fiancise Carolum dolo captum
propter cpiscopium Tungrcnse, i*cvcrsus est ordi- *vinculisque irrctilum, Paironam duxit tenebroso
ualus a Johanne papa IX cpiscopus , Hilduino ab < carceris domicilio rccludondiim. Et quia regni sta-
ipso papa excommunicato. Drogo Tullensis episco- tus t sine principc agebatur iu incertum, niaximo
pus obiit; Gauzlinus successit, qui eliam ordinatus H cura ( Hugoni Robcrti filio, qui post probis aclibus
est 16 Kal. Aprilis. (fol. 64.)Quo cliam anno consc- IMagni nomcn promeruit, puerilis obsislerct sctas
cratus in regem Roberlus, ut prsediximus, palam < quominus regias assumerel infulas , et Herberli
invasit lyraunidem. Heiivcus Remoi*um archicpi- cunctos < moveret odittm, maxime quos humanitatis
scopus dic tcrlia post consecrationem Roberti obiit 'respectu ad misericordiam seiumiiia principis pcr-
sexto Nonas Julii, antoquam 22 sui episcopatus ex- lmovebat, landem, ul prscfati suinus, Rodulfus re-
pleret aiinuro ; cui successit Seulfus tunc archidia- H
gendaepraeficiturFranciae, et sic rcgnuin Francorum
conus. Robertus filium suum Hugonem in regnum Jad exlraneum transferlur. Qui adeptus rcgni so-
Lotharii mitlit. Qni acceplis obsidibus a quibusdani 'lium, et in malofactoribus fuit ultor severus, ct in
Lotbariensibiis, a.l patrem remeavit. Obsederat coercendis c hostibus regnoque tucndo sagacissimus.
enim Karolus Caprsemorlem caslrum Gisleberti, ad Ejus * in diebtts Danorum et Normannorum ilertim
quod liberandum prcclictiis Hugo missus cst, quo adveniunt-1 phalanges, et nou solum Franciam, sod
comperto, Karolus obsidionem reliquit. ( totam peicttiTere Burgundiain. Contra qttos Ro-
et
Anno inc. Dom. 922, apud Cameracum visi sunt ••
dulftis sumptis armis ita protervos eoruin corojJC-
s
tres soles in celo quasi apparere, vel sol tres orbes „ scuit iinpetus, ut usque nunc Gallias ab ooruin in-
' (
i seinvicem dislantes baberc, duo quoquc spicula ctirsionc faciat manere quietas. Tunc dolatum est
et duo stipitcs visi sunl sibi propinquantes doncc (corpus sancli Benigni martyris infra niuros castri
sunt cooperti; et terrcroolus faetus. 'Divionensis, et ibi scrvatum in ecclesia sancti Vin-
(Cat. ponl.) Johanni Vllll papsc successci*unt {ccnlii. [FI.OD.]Illis itaque rcbus intonlus Rodulfus
Itenedictus, Leo, Chrisloforus, Scrgius, Anastasius, Ilegatos habuil Lotliariensium se et sua illi subden-
Lando, JohannesX. l
lium. (fol. 64'.) Juxla Mosomum ergo obviantibus
[FLOD.]Anno ab inc. Dom. 925, indictione II, ' Lolhariensibus, suscipiuntur a Wigerio Metten-
illi
Robertus profectus in regnum Lothariense cum 'sitini pra-sule, et uxor ejus Emma rcgis Roberli
lleinrico pactum iniit, et dalis ulrimque muneribus 'lilia, intcriin a Sculfo consccratur regina. Rodulfus
discessum cst; ubi ctiam quidam Lolliariciisiura a' Lolliariensibtis quibusdam obsidibus accoplis rc-
obsidcs Robcrto dedcrunt, ct inducias acceporuut. vcrtitur.A Eo anno Dado Virdunensium episcopus
Carolus vero cum suis Lolhariensibtts inducias con- obiit ( exactis in cpiscopatu 38 annis, ct intcr sepul-
fringentibus Mosam transicns, sub urbe Sucssio- (cra prsedccessorum suorum episcoporum in cccle-
nica, ubi Roberlum sedcrc compererat abiit, et in sia sancti Yitoni condignam sepulturam meruit.
crastinum die dominica, hora sexta j'am pi*cctei*ila, }j Episcopatus Yirdunensis llugoni a Rodulfo regecon-
Francis proelium non sperautibus, plurimis quoquc cedilur, ( quique post hsec Remis a Soulfo archiepi-
prandentibus, Axonam transiit, et super Roberltim £scopo consccratur.
irruit. At illc armalis eis quos secum babcbat, con- Anno 924. indiclione 12, Ilungari duclu i*cgis
tra processit, commissoque prselio muttis utrimquc )Bcrcngarii, quem
Langobardi repulerant, Italiam
cadcntibus, Robertus quoque lanccis pei*fossuspro- tdepopulantur, Papiam quoque urbem populosissi-
cubuit. Hi lamen qui erant cum Roberto, Hugo sci- niam i ct opulentissimam igne succendunt, ubi opos
licet filius ejus, et Heribertus comes Vermandensis, pericre
j innumerse, ecclesiaequadragintaquatuor igr.e
cum caeteris victoria politi, Carolum cum Lotha- ssuccensae, urbis ipsius
episcojius cttm Vcroellense,
riensibus in fugam vcrtunt; sed ob mortcm regis tqui secum erat, igne fumoque nccalus est, atque
sui persequi destiterunt, campum obtinuerunt; spo- (cx illa pene innumerabili multiludine duccnti tan-
lia a ruslicanis direpta sunt. Lotliarienses relicto tum t supcrfttisse memor3ntur, qui ex reliquiis urbis
intra regnum Francise Carolo, revertuntur ad sua, iincensae,
quas inler cincrcs legerant, modios octo
qui multis Icgationibus Herbertum comitem et Scul t
dederunt Hungaris, vitam et muros civitalis vacv?o
f&ai archieuiscooum, ut atl sua reverlaniur exoral. irediinentes. Quibus explelis, per abruuta gradiciilos
177 CHRONICON.-- LIB. I. 178
aJ Alpiumjuga perveniunt. Rodulfus vero Cisalpinse A fuisse in carccrem. [FLOD.]Post haee Heibertus se-
Gallise rex, et Hugo rex Yiennensis inter angustias Rodulfo commendat, reducto iterum sub custodia
collium Alpinorum eos concluserunt, undeinopinato Carolo, et cura illo proficiscilur obviam Hugoni
loco per devia cvadenles, Gothiam impetunt. Quos regi Italise. Benno Mettensis episcopus insidiis appe-
sequuti prsedictiduces, slernuntquos invenerunt. In- titus, eviralus et luminibus privatus est. Rodulfus
teiea Berengarius a suis perimitur, Normanni cum autcmrexmissisnunliis pacem fecitcum Carolo.rcd-
Francis pactura ineunt, data paclo pacis terra Cyne- dens illi Attiniacum, ct muneribus honoransillum.
mannensi et Bajocensi, Hungari vero sese et capi- Anno 929, Johannes papa X in custodia defungitur.
tum inflalione ac dysenteria cunctipaene interierunt SucceditJohannesXI.CarolusquoqueapudParonnam
Anno sequenti Seulfus obiit Remorum archiepi- obiit, qui animam, non corpus custodia exemit.
scopus, exactis in episcopatu annis tribus, diebus (Chron. Div.)Uic dum viveret, Simplex dictus est ob
quinque. Rolio Normannorum Rotomagensium benignitatem animi, nunc sanctus recte potcstvo-
princeps Francia depraedata pacem fregit, contra cari, quoniam injuste ab infidelibus suis et perjuris
quem Franci castrum Augura cajjiunt. longo carccris squalore afllictus, transmissus est
Heinrico quoque cuncti se Lotharienses commit- •vitaepei*petuae.Hic reliquit filium Ludovicum Ultra-
tunt, et ipse Bcrnuino Dadonis episcopi nepoti epi- marinum ex Eadgiva Angtorum regis filia susceplum,
scopatum Virdunensem cohcedil, qui et expulso qui metuens involvi calamitatis patrise procellis, ad
Hugone, cui Rodulfus illud dederat, ibidem ordina- Ahglos Saxones maternseaffinitatis gratiase contutit.
tur episcopus anno 925, indictione 13. Abhinc Vir- Herbertus etHugo comites contra Bosonem, Rodulli
dunum el aliaecivitates a regno Francorum defece- regis fratrem , proficiscuntur, quamobrem Boso
runt. Hugo vero presbyter Virduno pulsus, anno Heinrico pacem jurare compellitur. Adalbero Met-
seqttenti mortuus est; q-.ioetiam anno timore Hun- tensem episcopatum adipiscitiy, Bennoni abbatia
garorum corpus sancti Remigii et aliorum pignora quadam concessa sustentalionis tenore. ViaeAlpium
sanctorum Remis delata sunt. Hugo filius Bertaerex tunc per Sarracenos obsessae,a quibus multi Romam
Italiae constituitur, expulso Cisalpinae Galliae rege ire volentes impediti revertuntur. Post hoc Boso
RoJulfo rcgni invasore, qui ante quadrierroiuin frater, rege llenrico relicto, ad Rodulfum redit.
clettus ab cis luerat abjecto rege Berengario. Ar,- Anno 932, Bernuinus Yirdunensis episcopus, et
nus 928, indictione prima annus primus regis Hu- Boso frater regis, rex Gallise quce Comata dicitur,
gonis ipsius exstitit. Hugo quoque Magnus, Roberti incendiis inter se deprscdationibusque bacchantur,
regis filius, filiam Eduardi regis Anglorura, soro- fj quamobrem urbs ipsa multum fuit afflicta.
remconjugis Caroli, duxit uxorem. [FLOD.]Anno sequenti Yicnna Rodulfo rcgi tra-
Anno 927, pestis quasi febris et tussis mixta-mor- ditur, et Willelmus Normannorum princeps ei sub-
talitate in cunclas GermaniaeGalliaequegentes gras- ditur, et Hugo rex Italise Romam obsidet. Fulbertus
satur, qua percussus Widricus Mettensis antistes Cameracensium ordinatur episcopus ab Artaldo
defungitur , et evocati ad colloquium Heinrici Remorum archiepiscopo.
trans Rhenum Horbertus comes et Hugo Magnus Anno sequenti ignitse in caeloacies visse sunt dis-
Roberti filius, pace firmata, muneribus Heinricum currere, ct quasi serpens igneus, et quaedamjacula
honorant, et honorantur ab illo. lbi Heinricus con- ferri pridie Idus Octobris mane ante lucis exortum.
tempta electione civium, episcopium Mettensis urbis Mox subsequuta est pestis diversis humana corpora
cuidam servo Dci, ut ferebatur, dedit cognomento afliciens morbis ; qua pestilentia percussus quidam
Benuoni. Herbertus Carolum de custodia ejecU, se- diaconus Yirdunensis, norainc Adelmarus, languore
cumque usque ad Sanctum Quintinum deduxit. depressus, spiritum amisit; sed antequam impone-
Mettiset per Galliam timore Hungarorum fugseagi- retur feretro, reversus ita surrexit validus, ut vide-
lantur, scilicet per Franciam et Lolharingiam. retur sibi nibil segritudinis se fuisse perpesstim, qui
(fol. 65.) Anno sequenti Rodulfus audita rcstitutione D se diversa suppliciorum vel rcfrigerii loca vidisse
Caroli cum hostili manu de.Burgundia in Franciam testatus est, seque ipsum loeo pceniali depulatum,
venit prsedando et loca qttaedam incendendo; cui Dei vero gcnitricis ctbeati Martini precibus ad »gen-
Hugo Roberti Ulius obviam ire parat, et venientcs dam pcenitentiam vitaepraesenti redditum. (fol. 65'.)
super Isaram inter RoJulfum regem et Herbertum Quamobrem hujus exemplo provocati quidam ca-
comitem sequesler et medius fuit. Herbcrtus vero nonicorum sanctseMariaesaeculumdeseruere, ctquia
dalis obsidibus usque ad denominatuin placitum in eadem civitate congregatio monachorum nulla
Remis cum Carolo venit, indeque litteras Johannis erat (74) — in cecclesia enim sancti Petri et sancti
papsemittit de restitutione et honore Caroli, ut sibi Vitoni clerici deserviebant —, Tullum petiere, et in
sub interminationc excommunicationis proeceperat. monasterio uancti Apri mutato habitu saeculumde-
Reversus autem missus nunciavit ipsum papam sercre et Christo doraino incorporari, ut menbra
Johamiem a Widone fralre Hugonis regis propter fidclia capiti, studuere. Quae res maximo ei-at moe-
simultates quasdam iuter eos cxortas rctrusum i*ori pontifici, canonicis quoque residuis etproce-
NOT/E.
(74) Cf. Gcstacpp. Virdun. Conlin. c.,2 ct Joanuis Gorzicnsis Yita cap. 21,2o sqq. bb. tora. n.
179 IIUGONIS ABBATIS FLAYINIACENSIS 180
ribus populi, quia oplarcnt cos potius in eodem mi- ,\ Hugo rex Italise a Roma recedit, pace facla cum Al
litare episcopio, quam ad aliud demigrare. Bonis berico patricio.
tamen et laudabilibus eorum studiis et exemplis Anno ab inc. Dom. 937, Ludovicus rex ab Hugo-
religio regulae monachorum, et fervor ordinis in nis se procuratione separat. Eo anno cseli pars ar-
eodem ccenobio et in quibusdam aliis per regnum dere visa, et ab eadem parte Hungarorum persc-
Lolhariense reparatur. Intcrea emenso anno Boso quutio insequuta est, qua villae et agri depopulati,
frater regis cum Heinrico pacatur, et ab eo receptus domus basilicoequeconflagratae, captivorum abducta
cst. Rodulfus quoque rex Francke et Rodulfus rex multitudo. Nonnullas tamen ccclesias ignibus appli-
Jurensis cum eo amicitiam paciscuntur. Boso vero citis succendcre nequiverunt. In ecclcsia sancti Ba-
in expeditione obsidionis caslri Sancti Quintini mo- soli cum quidam Hungarorum ascendere super
ritur, et Remis ad Sanctum Remigium sepelitur. altare nilens arcum manu applicuisset, manus ejus
(fol. 64.) Hungari per Burgundiam diffunduntur, adhaesit lapidi, nec omnino quivit avclli, donec ce-
praedis, incendiis et csedibus, non diu tamen, de- teris saxum circa manura ipsam incidentibus parteni
bacchati; comperto Rodulfi regis adventu,in Italiam ipsam lapidis in omnium admiratione perferre co-
ti'ansmeant. (Cfr. Ser. abb. Fl.) Herveo episcopo geretur ethnicus. Quidam prcsbyter captus ab eis et
" vinculis
decedente, Romundus sub Rodulfo rege substituitur alligatus, revelatione divina est liberatus.
qui Colticcnsem abbatiam (75) destruens, Colticas Qui postquam patriam domumque repeliit, retulit
castrum edificavit, et Curensem sirailiter, Petrse per- in eadem captivitate fuisse monachum quendam,
tusum exstruxit, et filiis et filialibus suis bona aec- Ilucbaldum nominc, Orbacensis ccenobii, quem mul-
clesiarum et castra quse feccrat dedit (76). Ilic post toties ethnici trucidare voluerunt, ct carnem ejus
inulla mala patrata a sancto Gregorio flagellatus incidere non valuerunt. Nudum ergo eum in medio
interiit. positum sagillis appetiere, nec saltem cutem value-
(fol. 65'.) Anno ab incarn. Dom. 950, rex Rodul- runt rumpere. Resiliebant ab ejus corpore sagitta-,
fus absque liberis defungitur, nam Ludovicus lilius quasi ab adamante repulsse, nec signum aliquod
ejus, quem habuit ex Emma regina, ante obitum apparebat in cute. Gtadio eum cum omni conalu
patris cst defunctus (Chron. Div.). [FLOD.] Hugo nisi sunt percutere, et nihilominus caro inlemerata
Magnus comes trans mare millit pro accersiendo ad permansit. Radulfus Jurensis Cisalpinse Galli;e rex
regni apicem Ludovico Caioli filio, quem rex Al- obiit; Conradus succedit. Hugo quoque Robcrti
6tannus avunculus ipsius accepto jurejurando a filius sororem Olhonis, regis Hoinrici filiam, sorti-
Francorum legatis Franciam cum quibusdam epi- tur uxorem. (Chron. Div.) Anno sccundo Ludovici,
scopis et aliis fidelibtts suis dirigit. Cui obviam pro- filit Caroli Simplicis, ordinatus cst domnus Fulche-
fectus cst Hugo cum Francoruni proceribus. In ipsis rius abbas Flaviniacensis, qui etiam rcxit Divioncnse
littoreis arenis apud Bononiam se illi committunt, quindecim annis. (Ser. abb. Fl.) Ilic octavo anno
ut erat utrinque pactum. Inde Laudunum deduclus rcgiminis Hierosolimam profectus cst, et reliquiis
ac regali benedictione ditatus, ungitur et coi*onatur jjretiosis reversus dilavit ccclesiam suani. Obiit
ab Artaldo Rcmensi archiepiscopo, praesentibus re- quarto Kalendas Maii, cui succcssit Milo Magabren-
gni primoribus ae episcopis viginti et amplius. Mox sis, et jjrivilegium a papa optinuit.
Burgundiam adeunt, et ui*bem Linguonum, quam Anno 959, Bernuinus Virdunensisepiecopus obiit;
Hugo Capito, frater regis Rodulli, ceperat, obsident; ct Lotharienses Othonem regem suum deserunt, et
fugientibusque custodibus, sine bello eam rccipiunt, Ludovico se committei*eparanl, qui eos i*ecipere
acceptisque obsidibus ab episcopis et primatibus distulit ob amicitiam pactam inter se et Othonem.
Burgundise, Parisius redeunt. Hugo Magnus cum Iterum quoque proceres regni, Gislcbertus dux et
Hugone Capito Richardi filio, partita inler se Bur- comites quamplures, ad eum veniunt, et se itli com-
gundia, pacem faciunt. (Chron. Div.) Post Hugonem mittunt. Episcopi vero Othonem non deseruerc, qui
Capito Gislebcrtus ducatum obtinuit. Ludovico igi- r. eorum secum detinebat obsidatum. Qui Rhcno
tur regni administrationem suae dominationis cxer- transmisso regnum Lothariense perlustrat, el incen-
cere cupienti, nimium illa Iaboriosa ftiit, tam sui a diis prcedisque quaedam loca devastat. Eo autem
Tetbaldo Carnotensium comite captione, quam post trans Rhenum regresso, Ludovicus Virduiiensem
regni recuperationem vario instabilis fortunae pro- pctit pagum, et quibusdam episcopis ct primatibus
ventu. [FLOD.] Heinrico igitur magno imperatore receptis, revtrtitur. Gislebertus dux trans Rhcnum
sub iisdem diebus obcunte, contentio inter filios ejus prsedatum profectus, dum rcvertitur, insequenlibus
de regno agitatur. Othoni tamen natu majori rerum se adversariis, in Rcnuin ctim cquo insilivit, ctene-
summa obvenit. (fol. 66.)Johanne quoque papa Al- cattts ultra reperiri non potuit. Relictam ejus, Otho-
bcrici patricii fratre dcfunclo, Leo V succetlit, ct nis regis sororcm, Ludovicus acccpil uxorem. Du-
NOT;E.
(75) Couches. Luta qua bona ab Aroadoo Flaviniaccn i abbate re-
(76) Roniundum cpiscopiim languore dotcntum cuperala conlirmat anno 15 Roberti rcgis.Mabillon.
'saecularibus,qui bona nionasleriidiriperent, rosistero Anu. Bcncil., S IV i>.611. K.
non potuisse auctor est Walterius Eduensis in ta-
J8I CIIRONICON.- LIB. I 182
catura Ollio accepit. Olho voro cunctos ad so redirc A Roniensis cpiscopii, conquerentibus clcricis alque
coegit Lotharienses, ct scqucnti anno Conradura nobilibus laicis diu pastore sedcm ipsam vaeare, ct
Burgundise rcgem dolo cepil, reliquosque primates deiinierunt quemadmodum Arlaldus episcopus jura-
sibi pacificavit. vcrat , quod numquara de ipso cpiscopatu se intro-
Anno 940, indictione 15, intronizatus est in pon- mittere, ad ipsius gubcrnationem reverti non deberc,
liiicatu Virdunensis urbis in partibus Saxonise ex et ut Hugo Heriberti filius, qui prius ad ipsum epi-
magnatum ortus prosapia doinnus Bcrengarius, et scopalum fuerat clero populoque petente evocatus,
Factus apostolid consors et compar honoris, ordinaretur episcopus. Et sic Remos adeuntes epi-
Laude cleri et populi scopi Hugonem pontificem consecranl. Ganonici
Duxit apostolicam factis et nomine vitam. Montisfalconis, opprcssione ipsius Virdunensis epi-
Erat enim corpore castus, mente devottts, aflabilis scopi ut asserebant prsegravati, coenobiuin suum de-
alloquio, clarus consilio, prudentia praeditus, tem- serunt, et Rcrais corpus sancli Raldrici patroni sui
perenlia discretus, interna fortiludine firmus, ccn- deserunt. Artaldus omnibus perditis quse habcbat,
sura justitiae stabilis, longanimitate assiduus, pa- dalissacramcntisHugonkepiscopoetHeriherto, prout
tientia robustus, humilitate mansuetus, crga delin- ab co qusesiorunt, redditisque sibi abbatiis sancti Ba-
qucntes per compassionem socius, per zelum recti- soli et Avennaco cum villa Yindcnissa, pacem fecit
tudinis erectus. (fol. 66'.) Apparebat in verbis ejus cuni eis, ct ad sanctum Basolum habitaturus de-
inconcussa mentis constantia rcsplendebant in acti- venit.
bus et moribus ejus virtutum insignia, Non multo post, anno ab inc. Dom. 942, legatus
Omnibus hospitii perlargum praebuit usum, Stephani papse, nomine Damasus, episcopus Romse
Nemo est exceptus, pcrpessus nemo repulsam ad hanc lcgationem pcragendam ordinatus, littcras
Christum totis visceribus diligcns, ct carilatis in- aposlolicae sedis altulit principibus Francorum, ut
tcrnae visceribus aflluens, pro pauperibus semper rccijjerent rcgem suum Ludovicum. (fol. 67.) Quod
crat sollicitus, et quia sicut Martha Christo corpo- si neglcxisscnt, et eum amplius hostilitcr pcrsequi
ralia subministrare nequibat, in egenis illum cotidie voluissent, excommunicationis intermiuatus est ul-
reficiebat. Sermo ejus sale conditus, quo pondere tioncm. Legali etiam Remensis ecclcsise Ruraam
brevis et rarus, eo priidenti suavitate babebalur pre- missi redicruut eadcm refercntcs, ut ante natalem
ciosus. Diligebat sincero et unanimi ditcctionis Domini rcx ab eis recipcrctur sub comminalionc ana-
affectu iuter alia mcmbra Christi dom/iuin Fulber- tbcmatis, qui ct pallium Hugoni a scdc apostolica
tum Cameracensem episcopum, cuni quo juge sibi r dctulcrunt. Ludovicusigilurobviam profcclusOthoi.i
semper fuit sludium, veritatis adversarios toto nisu regi, amicitiam firmavit. Otho quoque Hugonem Ma-
impugnare, ut in seqnentibus riuilibet potest adver- giium rcgi couciliat. Hoc anno domnus Odo, vcncra-
tere. (G. Vird. 2.) Ftiit aulem tempore Ottonis, de bilis multorum monasteriorum restaurator, cuui
quo dictum est quod ad triumphum ecclesice ccepit multum laborasset in componcnda pace inter Hugo-
Otto cresccre, cui successit secundus Otto ad impc- nem regeni Italise cl Albericum Romanorum pa ri-
rium, ut floreret saeculum. citira, obiit Turouis, scjvultusque est ad sanctuni
[FLOD.]Anno ipso crdinationis susc fomes iniqni- Marlinum, ct successit ei Heiroardus vir vencran-
tatis Hugo Magnus cum quibusdam Francise et Bur- dus. Tuiro fttit fames magna per Franciam et Bur-
gundise episcopis et primoiJbtts regni Remorum ob- gundiam.
sidct urbem; qua obtenta scxto obsidionis die Artal Anno ab inc. Dom. 945, Willelmus Rollonis filius
diira episcopum a procurationc et poteslate episcopii occisus est, ct Richardus priinus successit, qui Nor-
juramento se compulit abdicare, concessa ei abbalia nianniain dono regis Ludovici obtinuit. Hugo Ma-
sancti Basoli et Avennaco monastcrio, et sic relicto gnus Normannis ad paganismum reverti volentibus
lilio Heriberti Hugone jam pridem Remis ad episco- congreditur, ct eo anno dueatus Francise a Ludovico
patum electo, ad obsidionem Lauduni properat. Lu- £ conceditur ei. Anno sequenti Heribcrtus obiit. Filii
dovico vero a Burgundia redeunte, et assumpto se- . ejus, medianlibus Olhone duce Lothariensium ct
cum Arlaldo episcopo, transito Axona fluvio Lau- Adalberone episcopo Mettensi et Hugonc duce, a Lu-
dunum tcndente, Hugo cum suis rclicta obsidiono, dovico rccipiuntur. Hugo eo tenore ab co susceptus
Othoni rcgi obviam proficiscuntur, ct ei se com- est, ut ei aliud episcopium provideretur, Artaldo Re-
initlunt. Qui Heinrico fratri suo regnum Lothariense mcnseredderctur. Posthaec Otbo dux Lothariensium
toinmittens, cum diversarum genlium multitudine obiit, et Conradus ducatum obtinuit.
Ludovicum in Burgundiam proficiscentem prose- Anno 946, Marinus papa dccessit,et Agapitus sue-
quitur, habens sccum Conradum, Rodulfi regis Ju- cessit; anno autem praeterilo Ludovicus Remoruni
rensis filium, quem dudum dolo caplum secum obscdcrat urbem, ct acceptis obsidibus a Hugone dc
rctinebat, et obsidibus a quibusdam acccplis ad sua reddenda ralione, dc quibus intcrrogarctur, ab obsi
revertilur. dionc recesscrat. [FLOD.JInde Rodomum profectus,
Anno ab inc. Dom. 941 Remensis dicecescos dolo captus est a fidclibus suis ct sub custodia dc-
episcopi convcnientcs apud Suessioncm in ccclosia tcntus. Hugo quoque Italisc a suis rcgno pulsus cst;
sanctorum Crispini ct Crispiiiiani tractaut de sUUu cui succcssit LQthaiius filius ejus. Ilugoni vcro Ma-
183 HUGONIS ABBATIS FLAVINIACENSIS 184
gno de regis ereplione laborante, datis obsidibus di- A Agapeii anno, regni regis Othonis 13, Ludovici quo-
miltitur, et susceptus ab eo Tetbaudo committitur que 13, causa maximarum dissensionum intcr Lu-
Carnotensium comiti, et post annum regno restitu- dovicum regem et Hugonem principem, intcr Ar-
tus. Ludovicus et Otto simul juncti Remorum urbem taldum quoqtie Remensem archiepiscopum ct Hu-
obsidione circundant, et Hugone episcopo tertio ob- gonem Ulicite substitutum episcopum, quae pertur-
sidionis die cum suis egresso, Robertus Treverensis bavcrant omne regnum Francorum. Ad hanc syno-
ct Fridericus Mogunciacensis Artaldum, quia sic dum convenernnt triginta duo episcopi Gallice ct
sedis Romanae auctoritas promulgaverat, in sedem Germanise, quos dignum judicavimus suhteranno-
restituunt. tare : Robertus Trevirensis , Artaldus Remensis,
Anno sequenti utrique reges Aquis pascha cele • Fredericus Mogonciacensis, Wigfridus Coloniensis,
brant. Synodus denunciata circa medium mensis Adaldochus Hammaburgensis, Hildeboldus Mirao-
Novembris Virdunis est habita, prsesidente Roberto garnoi*verdensis, Goslenus Tultensis, Adalbero Met-
Ti*evirensicum Artaldo Remensi, Berengario Vir- tensis, Berengarius Virdunensis, Fulbertus Came-
dunensi, Odalrico Aquensi, Adalberone Mettcnsi, racensis, Rodulfus Laudunensis, Richoo Worma-
Gosleno Tullensi, Hildebaudo Transrhenensi, Israele censis, Reimboldus Spirensis, Poppo Wirsiburgen-
Brittone, prsesente Brunone abbate fratre regis Otho- B sis, ChonradusConstantiensis, Odericus Augustensis,
uis, Agenoldo et Oditone, cum aliis qulbusdam ve- Tethardus Hildinehemensis, Bernardus Alfursteden-
nerabilibus abbatibus. Synodus autem haec ob hoc sis, Dudo Paderbrunncnsis, Faraberlus Tungrensis,
Yirduni denunciata fuit, ut sic saltim interesset con Lioplacus Ribunensis, Michael Radisponcnsis, DoJdo
ventui episcoporum praefatus Yirdunensis Berenga- Osneburggensis, Everis Mindensis, Baldricus Traje-
rius, cujus tanta esset auctoritas, ut inprobari vi- ctensis, Heroldus Saleburgensis, Adalbertus Baz
deretur, quod constanlissimse nobititatis ejus auten- soensis, Starchannus Eistetensis, Horalh Slcowi-
tica prsesentia non roboraretur. Ad quam Ilugo censis, Wichardus Basiliensis, LiofJac Ripuensis.
evocatus missis ad eum dedueendum episcopis Adal- (fol. 68.) Residentibus ergo his praesulibus in prse-
berone etGosleno, venire noluit. Univcrsa vcro sy-- dicta ecclesia post prsemissas preces secundum con-
nodus Artaldo Remeuse adjudicat episcopium, et suetudinem celcbrandi concilii, et post lectiones sa-
iierum indicitur synodus ldibus Januarii, quae die crse auctoritatis, ingressis gloriosis regibus Othone
staluta celebrata est in ecclesia sancti Petri ante et Ludovico et simul residentibus, post allocutio
prospectum caslri Mosomia domno Roberto ceteris- nem Marini sedis aposlolicselegati, surgens rcx Lu-
que Trevirensis dioeceseos episcopis et quibusdam p dovicus a latcre et consessu domni Othonis regis,
Reraensis. Ad quam veniens Hugo noluit ingredi, proclamationis suse querimoniam propalam coram
sed lilteras misit sub nomine Agapeti papse per clc- legato ceterisque considentibus episcopis refereus,
ricum suum, qui eas Roma dctulerat, hoc tantum qualiter accersitus sit a Uansmarinis regionibus per
continentes, ut ei Remense redderetur episcopium. legatos Hugonis et principum Francioe ad accipien-
(fol. 67'.) Quia vero Robertus Trevirensis, dcferentc dum paternoe haereditatis regnum, et cunctorum vo-
Frederico Mogunciacensi coratn regibus et episcopls tis et acelamationibus consecratus ad apicem regalis
Galliae*etGermaniaemandatum lcgationis aposlolicce moderaminis obtinendum, postea vero sit a prsefato
susceperal, et partem jussionis jam expteverat, com- Hugone dolis appetilus, et comprehensus, et per
muni decreto sancitum est ut quod regulariter coe- annura inlegrum sub custodia detentus. Dc quibus
ptuin fuerat, canonice pertractaretur. Sicque reei- omnibus malis si quis objiceret quod sui facinoris
tato capilulo 19 Carthaginensis concilii de accusato causa ista omnia perpessus esset, inde sc juxta sy-
ct accusatore, secundum ipsius capituli sententiam nodale judicium et regis Othonis pi*aeceptionempur-
diflinitum est ut Artaldo Remensem tcnentc parro- garct, aut certamine singulari defenderet. Post haec
chiam Hugo a communione et regimine abstineret, Artaldus Remensis dixit causain litis inter ipsum et
donec ad univcrsalem synodum Kalendis Augusti se D I Hugonem illicite sibi substitutum episcopum. Inge-
purgaturus occurrerct. Quod capitulum in charta stus itaque quidam Hugonis clericus altulit lilteras,
descriptum, et ei missuin est, adjuncta definitionc. assercns sibi eas datas ab ipso vicario Romse, in
Quam postera die retransraittens, raandavit se ne- quibus scriptum erat quod cuncti Rcmensis dicece-
quaquam obediturum. Interea proclamationis lit- seos episcopi pro reslauratione Hugonis easdem lit-
terse a domno Artaldo diriguntur ad sedem Roma- teras Romse direxerant. Quod mox refutarunt Ar-
nam. Domnus igitur Agapitus papa vicarium suum taldtts Rcmensis et Fulbertus Cameracensis ct Ro-
Marinuin episcopum mittit ad Othonem regem pro- dulfus, qui in cisdem litteris nominabantur,asliucn -
pler aggregandara generalem synodum. Litterae quo- tes quod eas nunquara antea audicrunt vel viderunt,
quc ipsius speciatim missse suut quibusdam Galliae nequc in earum delegatione assensum prsebuerunt.
ct Gcrmaniae episcopis, ut convenirent ad candem Poslquatn ergo dclator idem publice confutatus est,
synodum. secunduin judicium canonum diaconalus quo funge-
Aggregala cst ergo prscdicta synodus iu Engilen- batur officio raullatus, a consessu synodi ahscessit
liriin palatio regali in ecclesia sancli Rcraigii, 7 Idus reprobatus. Artaldo igitur praesuli Remcnse cpisco-
Ju:;ii, a. 948, indictione 6, tcrtio papatus dorani jiium adjudicatum cst juxla canonum tnstitula ct
IJS CHRONICON.- LIB. I. 1-8-6
sanctorum patrum decreta. Secunda sessionis die A. mundura non esse; non timebat egestatem, quia ni-
suggestione Roberti Trevirensis et Berengaiii Vir- chil sapienti deesse sciebat, et cui totus mundus
dunensis in Hugonem Remensis sedis invasorem sy- locus sit divitiarum. Laudabat virum qui auro mo-
nodale peraelum est judicium. Nam secundum san- vcri nesciret, contemptum haberet divitiarum, qui
ctorum iiislilula canonum, decreta patrum beato- velut ex arce quadam dcspiceret hominum cupidita-
liim Sixti, Alexandri, Innoccntii, Zosirai, Bonifacii, tes, et cum pi*oj)hetain laudibus illius exclamabat:
Coelestini,Leouis, Symmachi et caelerorum excom- Quis est, inquiens, et laudabimus eum ? Fecil enim
municaverunt et a gremio matris ecclesise repule- mirabilia in vita sua (Eccli. xxxi, 9). Admirandum
runt eum, donec ad poeiiitentiam et dignam veniret dicebat qui divitias spcrncrct, quas plerique saluli
satisfactionem. Cseleris diebus synoJi tractalum esl projjrisc proetulerunt. Declinabat avaritiam, ct omni
dc incestis conjugiis et ecclesiis quae dabantur, imrao studio intendebat ne quid faccret advcrsus juslitiam,
veudebantur presbyteris in partibus Germanise, et scd in omnibus operibus custodiret cam. Redargue-
dabantur laicis illicite, et prohibitum ac statutum ne bat delinqueiitcs, nullius in judicio personam acci-
i"domnino praesumeretur ab aliquo. Ti*actatum est picbat, g-atia aberat, causarum merita decernebat,
et de aliis multis eeclesiae utilitatibus. gravissimum judicans pauperem innocentem ar-
Interea rex Otho rogalus a Ludovico Conradum gucre, divitcm excusare rcum culpae. In causa Dei,
ducem cum Lothariensibus in ejus mittit auxilium, ubi communionis pericutum novcral, etiam dissi-
et dum eongregatur cxorcitus, Artaldus moratur mulare peccatum dicebat non lcve; commendabat
cum Trevirense, rex Ludovicus cum duce, Rodulfus omni sedulitate cxislimalioncra suam, ut obslruere-
Lau lunensis cum Alberone Mettensi. Exercitu-s Lo- tur osomnium iniqua loqui volentiura. Spectabatur
t-iariensium Mosomum capit, et muriitionem qure ab omnibus admiralionc sapientiaeet araore juslitiac,
dicitur Mons acutus ante Laudunum capit. Forro prudenliam habens vocis testimouio reos confutarc
episcopi Lotharienses Laudunum vcniunt, Ilugoncm ct convincerc, justitiam quoquc nocentes supplicio
ex parte Marini vocant, et sic ad sua redeunt. (fol. dare, innocentcs subduccre. Ad omnia habundabat
68'.) Hugo vero princeps Suessionicam urbem oppu- animi ejus directa simplicitas, vincebat in omnibus
gi.at, matrem ecelesiam cum parte civitatis succcn- operibus ejus utilitatem honcstas, non honestatcm
dit, in Romensi territorio villas cum hominibus suc- utilitas. Nichil in eo arte elicitum, nichil erat fraude
c-ndit, et multa mala agit. Pro quibus et aliis mul- compositum , quoJ carcret merito simplicilatis.
tls, et quia vocatus ad concilium venire noluit, a Ma- (fol. 69.) Servabat quam roaxime naturaliter insi-
rino et aliis episcopis Franciae et Roberto Trevirensi Q tam sibi regulam j'ustilise non declinare a vero, vas
sequenti synodo excommunicatur apud Trcviros. sutim in sanctitate possidere, honestatemopibus, ho-
Caeterorumvero episcoporum Lothai-iensium et Ger- noribus, dignilalibus praeferrc; nichilin se esse pa-
manorum imllus ibi affuit. Quibus expletis Marinus ticbatur simulatum et lictum, quod licet in principio
vadit Saxoniam ad consecrationem Yuldensis mo- vernaret, in proeessu dissiparetur ut flosculus et
nasterii, ', sic Romam revertitur. solveretur, quin potius vorum ct sincerum quod
Anno seque;:ti domnus Agapetus papa Romcecon- atta radice fundaretur. Sic per exercitia boni operis
cilium habuit, in quo confirmavit ea quae in prae- formam dabat subditis ad felicitatem tendere sempi-
fata synodo acla sunt. [FLOD.]Post hxc Ludovicus ternae quielis. Anno igitur episcopatus sui ditode-
et Hugo pacantur ad invicem, mediantibus atque cimo, ab kicarnatione Domini 951, indict !6a,
sequestris Conrado duce, Hugone Nigro, Adalberone videns filios suos ut terram fecundara sincero tritid
ct Fulberto episcopis. Otho quoque rex Weuedos et grano semkiatam, etpuriorem et uberiorem mcssem
Hungaros sibi subdit. Berengarius quidam princcps promittentem, multiplicatum redderc quod accepe-
Italiae, veneno, ut fertur, necato Lothario rege regis rant, et dolens quosdara eorum perfectioris vitsede-
Hugouis filio, rex efficitur Italise. Porro rex Olho siderio et altioris propositi araore ferventissimo aJ
Papiara cepit. Cum enim iret in Italiam, Berengario ^ vicinas dioccses commigrare et monasticum ordi-
prsefato in ejus advenlu fugiente, rex eamdem ur- nem, quia in ipsa Virdunensi urbe non inveniebatur
bem ingreditur, ct uxorem Lotharii regis defuncti, (G. Vird. 2), alibi exjjetere, communicato cleri pi*o
sororcm Conradi regis Jurensis, crnjugem accepit coiumque consilio in sepefata aecctesia sanctorum
Adheloidam. Sopita igilur aliquanlulum jierverso- apostolorum Petri et Pauli honore dcdicat.i, ubi pre-
rum insolentia, donuus Berengarius commissis sibi ciosus Domini confessor Vitonus cum suis quicscit
-•vibttsexemplar et speculum totius religionis et san- ct veneratur prscdecessoribus et succcssoribus, mo-
ctitalis factus, sttidebat in se primum et sic in sub- nachorum delegit turmulam aggregare, qui et pro-
d tos noxia et superflua rosccare, depravata coni- pensius divinis deservirent cultibus, et omnibus
gere, sancta, honesla et utilia appetere. Prefcrcbat Christo adhcrcre volenlibus formam darent humili-
sempcr honestum utili; nulto terrore, nullo metu, tatis et patientiae, ut vcl sic non cogcrentur ad aia
nulla adulalione a vero dcflectcudum putabat. Non secederc qui haberent paratum prae oculis spccimcn
rcfngiebat cxiliura, quia noverat sapienti palriam roligionis. Et facium csl divina cooperantc gratia
VARL-ELECTIONES.
•*r'
8 numerus IX clccst in c.
187 HUGONIS ABBATIS FLAYINIACENSIS 188
et sui sacerdotis cordis intinia periustrante, ut de- A Vcitlerunt vel sanguinis qui oiTususfucrit, sive vice-
siderium sanctum, quod diutina meditationo concc- dominarium, ptacitum, ct cursum aqua-, seu corre-
ptuhi dilatione crevcral, fdix consoquerettir cl celer plionem oronium mensurarum, cxceptis alodiisqusa
effectus, ct desiderii sui quot lestcs, tot invcniret Iiomines tenent ad placilum gcnerale respicicntes,
cooperatorcs ct adjutorcs. Expulsis ergo clericis ct publicoe vise transitum; ad Ballonis curteni
monacbos introduxit, quibus ot cx sua prnprictate et mansa sex ; ad Frasnidum mansa quatuor; ad Cru-
de rebus matris sccclcsiceanntios provenlus rcdiluum cem ecclesiam unam ; atl Castonis curtem ecclesiam
ct victus veslitiisque nocessaiia prceordinavit, el unam ; ad Novam villam ceodesiam unam cum dua-
cougrua ollicinarum habitactila prseparavit, niagi- bus capellis suis et cuiu una ccclosia in Marculfl
stros opcris conduccndo et cxpcnsas tribuendo, ut villa sita ad prsefatain Novsevillce abbatiam perti-
invenirot aiiimse suce roquiom post laborom in atriis ncnte; in eadem Marculli curto mansa tria cum sil-
Hierusaleni, quse ut oivitas cdilicalur, ot participatio vis ct pratis, ct ad Novam villam mansa quatuor.
ejtis in itl ipsuui. Abbatem quoque eis instituit curo silvis ot pralis ad eaindoni socclesiam perti-
Humbertum, do ccnobio saucli Apri virum religio- ncntibtts et pictura viiicseuna ct roolcndino uno su-
sum, ut in charta roaiiu ejus sig;;ata invcnitur, per Ehiam fluviolum sito; ct ad villam Parridum
quam etiaro hic subneclere oporc prccium judicavi- 15 5 nominataui ccclesiam unam cum inansis sexdeeim
nius. Est autcra liujusniodi : intor Cosauliam et Buniaro silis ot moleudino tir.o
« Novcrit oninium catholicoruui tam proescntiuin el silva et pratis ; ct ad Hai-bodivillam in Yapra oc-
quam fulurorum iiiduslria, quoJ ogo B. sanctse Vir- olesiam unani ct mansa duo et quartarium uniim;
duncnsis ccdcsiae nomine non mcrilo cpiscopus, ct ad Liniacum quartam parlem unius ecclesisc ct
anno lneae ordinalionis duodeciroo, memor nostrse niansum unuin et quartarii tres ct niolcndiiium di-
ccclcske fratrum, quorum maxiroa pars doroinica niidium cuin silva et pratis; ct in Barrensi coiiiitatu
vcrba sepius sequcbatui- dicentia :« Vendite quae pos- mansa duo in villa Yillare nominata. Dedinius prse-
sidetis, et date elemosinam (Luc. xn, 55), cl habebi- lerea ex parte nostrse ccclcsise de abbatia sancti
lis thesauruin in cselo, et soquimini me (Luc. Amantii mansa dccemcum scdilibusad eadcni mansa
XVIII,22), J fugicntes terrena cl amanles coelcslia, pcitinentibus, ct atl Flaviuiacum piscaloriain loiani
nostrse coirgregalionis locum desercre, ct mona- ct alteram piscatoriaro ad Tiliacuni pertinentem, ct
chicam vitam suinentes, cenobia extra noslram dccimam illorum arietum qui nosirae ecclesioepei--
parrochiam teroptabant adire ; r.e in postmo- solvuntur cx Braccnsi ccntenaria, et dociniani fora-
dum noslra ecclosia de proprio thesauro suo patc- tici iioslrrc civitatis dc vino; ccclesiam quoqnc in
retur danipnum, (fol. 69'.) favcnte seniorc nostro ^- Amonzcia viila sitam, ct Flaviniacam villam cum
gloriosissimo rege Othone, ac Conrado Lotharii rc- ccclesia una ct piscatoria ct molendinis et silvis el
gni duce liiagnifico, congregatisquc nostroe ccclesise pratis omnibns et omnibus adjaconliis ad eamdem
fidelibus clericis et iaicis pari volo atque comrouni villain jjertinentibus. (fol. 70.) Atl quam villam aspi-
consultu decrcvimus in nostro episcopio quoddam ciunt mansa viginti sox; et ad villam Marlciam
nionasterium Deo annucnte stabilirc, in quo nostrse prope Mcltis civitatem sitam ccclcsiam uiiam in ho-
ecclcsioefralres aclivam vitam fugientes, conlerojjla- nore sancti Briccii constructam. Simili etiam niodo
livce vitae solatium futuris temporibus vatcrcnt in- delegavimus eidem monasterio ad prseparaiidum
venire. Tunc communi consKio cvoeaviinus dom- bospitale ecclesiam sancli Petri in suburbio Virdu-
num Humbertura rdigiosum abbatem, qui ab ipsis nensis castri sitam cum mansis quinque, prato uno,
infantiae rudimentis in nostra ecclesia fucrat edu- et omnibus utriusque sexus ad eamdcm ecclesiam
catus, ctpi-rebenJa nostrce canonicae perfruitus, no- perlinentibus; in Piet villa ecclesiam unam ; in Don-
stri etiam episcopii baptizalus atque parrcechianus, naus secclesiam uuam; in Morvilla unam ; in Marva
donec infra scriptum aliorum frairum scquutus uriam. Hec omnia pro salute animae nostrae nostro-
cxemplum, pro clcrna rclribulionc monachicam vi- tj. rumque peccatorum absolutione tradidimus toco, et
tam sumpsit, ac communi cleri ct plebis concordia firma auctoritato et ratioue nostra coniirmamus,
ct eorum nostrorum canonicorum, quitum tcmporis corroboramus atquc stabilimus, successoruniquc
lnonacliicam aliorsum nitebantur accijierc vitam, nostrcrum patcrnara largitatera flagitamus ut, crga
concessimus ci quoddam monastei*iumad constru- prscfatum locum pium animura semper habentes,
endam congregationcm monachorum in honorc san- quce pro redemptione animarum fecimus rata esse
cli Petri apostolorum principis stabilitum, in quo sinant, quse dcdimus non minuant, insuper de suis
rcquiescunt corpora sanctorum confessorum atque addere studeant, ita conscrvanles nostra, sicuti ct
cpiscoporuin Vitoni, Putcronii, Possossoris, Firmini sua qucquc pcrennitcr manere voluerint dccreta. Si
atque Madelvei, cum omnis rebus ad eamdem ab- quis vero vel pontifex, vel princeps diabolico spirittt
batiam perlincntibus. Aspiciunt ad illutt monaste- incitalus, hec aliquo modo subtrahere vel dissipare
riumjuxla Scantiam mansa scx ct dimidium, mo- voluerit, nostro imprimis analheraate percussus
lcndina quatitor cum banno ipsitts villae, quod hac • ccntumquc malcdictionibus rnvolulus,Datan quoquc
tcnus icniiimus el pro Doi ainoro Ioco cx lolo con- ot Abiron socius factus iram Dci omnipotontis iu
cessiinus, juslitiainquc lalroniini qui in hannum in- cuirat, atquc cternis mandpatus inccndiis inoxpia-
189 CHRONICON.— LIB. I. jno
Mles apud inlertis penas luat. Ut autem hec nostrse ALTrecorum coroitis gcnuit hunc Ouonem qui Bcrtant
auctoritatis traditio firmiorem vigorcm optineat, no- accepit, ex qtta natus est Odo qui aputl Barrum
strorum fidelium manibus praesentialiter corroborari obiit; et de eadcm Mathilde gcnila cst Gisla, quani
decrevimus. Conradus imperator postmodum duxit uxorem, dc
« Ann. inc Dom. 952, indiclione 10, conc. 4, qua gcnuit terciura Ilcinricum imperatorem, quem
epacta 22, hec carta confirmata, corroborata atque (77) Rodulfus rcx, cujus fuit uxor Ermengardis,
conscripla est, [praesidente s69 Romanse ecclesiae quia erat absque liberis, ut nepoteu suum, hcro-
papa Adriano anno sexto], regnante Othone impera- tlem rCgniBtirgundice instituit, et sic in dominatio-
tore augusto anno regni sui in Italia prirao, in nem iroperatorum transiit Burgundice rognura.
Francia 16, episcopatus vero nostri anno duode- [FLOD.]Anno itaque ab inc. Dom. 956, Hugo Ma-
ciino. Ego Berengarius praesul indignus subscripsi. gnus obiit, ct ducatum Francioe Ilugo fiiius cjus
Sign. Humberti abbatis, Vodonis abbatis, Berardi optinuit. Robertus quoque Trevirensis ep:scopus
abbatis, Bernerii prsejiositi, Alardi prsepositi, cete- obiit peslilcntia, ct 272Fulbertus Camcracensis, el
rorumque clericorum et monachorum huic chartre Hairicus succcdit. Otho post hec Sarmatas bcllo
devote faventium et nobilium laicorum Godcfridi vicit.
comitis, Givardi, Adelardi et ceterorum. > " Anno vero 96!,Otho
puerulus in rcgcm clevalus
Ipso anno a Conrado duce ouidain Yirdunenscs est, et Otto pater ejus anno sequcnti Romam ve-
honoribus privantur. niens, imperator ab Octaviano papa constitutus csi.
FLOD.]Anno ab inc. Dom. 952, Otho rex Beren- EoJom aroro obiit Artaldus Remcnsis cpiscopus, ct
garium regem Italia?et totam sibi subjetit Italiam. colebrata cst synodus in pago Mcldcnsi super Ma-
Sequenti anno Conradum ducem a ducatu Lotha- tcrnam fltivium, ubi ordinatus cst Wigfiedus Vir-
riensium remotum, Mogontiam, ubi se Coni*adusre- dunensis episcopus, vivente adhuc donino Berengo-
cepcrat, obsedit, et ccpit, et Conradus Meltim se re- rio Virdunensi cpiscopo et scdem episcopatus ts-
copit. Orta est aulem discordia hsec inler Ottonem nente. Ordiuatus est autem ab eis absque conscien-
et principes ejus, quia promittebat i*egnumfilio ex lia mctropolitani, co quod domno Berengsrio ini-
nioderna conjuge nato, quod antequam Italiam per- micarcnlur, quod conciliis eorum intercsse nollct
gerct filio suo Liutttlfo delegaverat, et primates suos et quscdam corum facta inprobaret; unde nacti
illi jurare fecerat. Qui Liutulfus, cum ob hoc multa occasionem cum incumberet cis ordinatio Rcmensis
mala egisset, mortuus est anno 957. Pacificavit au- secclesiae, cujus crant suffi*aganci, ordiuaverunt ct
tem sibi rex Conradum ducem. p i liunc ut haberent euni conciliorum suorum consor-
(fol. 70'.) Anno 955. Vigfridus Coloniensis epi- tem et operis participem, quasi qui illum !73 qui
scopus obiit, et Bruno frater regis Ottonis successit, prsesidcbat pro nullo haberent, quem sibi in nullo
cui Otto regnum Lothariense commisit. videbant adclinem. (ib.) Abjectus cstetiam ibi Hugo
Anno ab inc. Dom. 955 !7° obiit Ludovicus rex Remcnsis pervasor a Romana synodo excommuni-
Francorum, et Agapitus papa obiit, Octavianusque catus, et Odelricus inthronizatus a Widonc Suessio-
successit, et bellum inter Ottonem et Ungros in quo nensi, Roricone Laudunensi, Gibuino Catalaunonsi,
victi sunt Ungri 4 IJus Augusti anni sequentis, in WTigfi'edoYirdunensi, Aislulfo Noviomcnsi. Octa-
quo bello Conradus dux obiit j'am cum eo pacifica- vianus aulcin papa, cum de inreligiosilate culparc-
tus. (Chron. Div.) Ludovicus itaque prcefatus rex tur, a. 962, Roinam cxiit, et iri locum cjus Johan-
Francorum eodem anno noriens, duos dimisit libc- nes XII substitulus cst. Yerum Olhor.c imperatore s
ros Lolharium et Carok-i, quos genuit ei Gerberga Roma regrcsso, Octavianum Romani rcccpcrunt,
soror Ollonis imperatoris Karolus,qui Juvenis dictus qui non ratilto post dcfunetus est. Johannes vero
cst, privatus senuit, in hereditatem omnem Lotha- cum imperatore Papiam venit. Inlerim Romani Be-
rius successit. Hic Mathildcm sororem ,uam despon- nedictum elegerunt qui elcctioni Johannis consen-
dit Coniado regi Burgundicc, et in ootcm dcttit ci D1serat et ei sempcr subJitus fuerat. Sed Otto Romam
Lugdunum', quse sila est in tcrmino regui Burgun- revcrsus Johannem judicio synodali in sede resti-
diae, et crat tunc temporis juris regni Francorum. tuit, Benedictum vei*o,quia patris cubilc ascendcrat,
De hac Matliklc genitus est Rodulfus rex Bttrgun- depositum in Saxoniam secum duxit. Ilic fecit prl-
diae, qui post patrem suum Conradum suscepit Bur- vilegium aeclesiscsancti Vitoni de omnibus rebus ad
giindiseregnum.Berta etiam quam accepit Odo Tc- cam pertinentibus juste conccssis et concedcndis pe-
tbahli 2" Carnotensis filius, ex qua genuit Odonem, tilionc domni Bercngcrii episcopi, et scclesiamipsani
qui apud Barrum obiit; Tetbaldus enim Carnoten- sive monastenum conlirmavit Virduneusi sccclosise.
sis, cujus cognomen fuit Tricator, qui Willelmum statucns atque promulgans ut filii ecclesise Virdu-
Nortmannorum dolo interfecit, ex sorore Heriberti ncnsis, qui scculum dcscrere voluisscnt, in eb iiio-
VARLE LECTIONES.
"> p. R. e. p A. a. VI. inserta. 27° DCCCCLIIIIcorr. DCCCCLV. !71 ilu c. 2'2 ct F. C. inserla.
s" c. alluni.
NOT.F.
(77) Heii.ricum II lisercdcminsliluit.
191 HUGONIS ABBATIS FLAVINIACENSIS 19S
nasticuro.habitum suscipcrenl, nec ad extftin*»mo- A turo, ubi pena crescit , et spirilus hominis de die in
nasteria demigrarent. Quod et ipse doninus Beren- diem renovatur ad penam. Pes igilur, quo peccasti,
geritis adiinplcrc studuit, dum, rejecta prcelationis penas luat, ut agnoscant omnesin te quia diligen-
sarcina, ut justus justificaretur adhtic, monasticum les me diligo, et memorium mei facientibus palroci-
habitum suscepit in coJem ccenobio, sei*viens Peo nari non desisto. His dictis beatam virginem Teclara
in incorruptione modesti et quieti spiritus,et nichilo- ammonuit ut virga, quam ferebat, pedem ejus quo
minus invigilans saluti commissarum sibi animarum clericum percusserat cederet. Visum est pontifici,
pro votis populoium, qui nolebant alteti in vila sensitque se csesum , quia et confestim pes ej'us
cjus subcsse, eo quod strenuo munirentur pastore, aruit, ex quo omnibus diebus vitae suae claudica-
qui quanto Domino approximabat, tanto strenuilatis vit. 0 stupenda matris Domini pielas, quae pontili-
cl bcnignse puritatis suse certissima dabat indicia. cem suum sibi fideliter servientem et laudavit, quia
Quid autem intercesserit, quod pontifex tantse au- iideliter sibi serviret, et tamen peccatum ejus, quo
ctoritatis et gratioe monasticse se regulae mancipave- in conservo , licet quantum ad gradum sacerdotii
rit, cujus vita sanctitatis erat speculum, Iumen ani- inferiori, peccaverat, inpunitum dimittere noluit :
morum, decus piorum, tcrror reproborum, quia R hoc deraonstrans indicio , se j'uxta csse clamanti-
ad id locorum dcvenimus, patrum dieta sequer.tes bus ad se, et vindictam eorum, si lesi fuerint, etiam
paucis explicabiraus. Familiare erat viro beato no- in domesticos paratam ulcisci'. Claudicavit itaque
clurnalem sinaxim vigiliarum ct orationum praeve- cpiscopus, quia motus est ad injuriam proximi pes
nire inslantia , qualintis sacrificio contriti et hurai- cj'us, et effusi sunt grcssus cjus. Sed didicit in ipsa
liati spiritus, superni inspcctoris oculos super se et sua infirmitate gressus rectos facere, ubi, quod ar-
s;iper commissurn sibi gregem intendere cotidiana rogantia dcliquerat, sluduit humilitate corrigere.
provocaret votorun) industria. (Cf. Gesta Yird.) Cui Mane etenim facto , cum fidcm verbis facerct poena
operi dum se una nocte accingerct, et, uno tantum tcmporalis, in conventu secclcsiaeclericum quem le-
contentus comite qui lucernse ei famulabatur offi- serat requisivit, errati culpam agnovit, confessus
cio , aecclesiam prineipalem sanctae Mariae ingrede- cst, et quod patiebatur, cur paleretur palam prole-
retur, (fol. 71.) dum pedelemptim gradiens niillum status est. Cepit jam uterque de correptione unius
illic esse putaret in quem offendcret, cum omnia si- proficere , ut quod uni oberat, ambobus prouesset,
lerent, et etiam si qui occulti oratores ibi cssent et excmplo eorum omnibus. Nam paucis admodum
adventui suo eos cedere crederet, in ipso cbori in- interpositis diebus monasteriura petiit episcopus, ct
grcssu, dum sibi minus cavet, offendit in clericum, C humilitalis vestitus amictu scrviebat pauperibus,
nomine Bcrnerium, prsepositum ejusdem sccclcsiae, pauper et ipse spiritu. Non tamen deseruit curara
qui tunc forte solo proslralus matulinariura beatse episcopii, quam ut non desereret exegit araor cle-
Virgiuis decantabat cursum, ct, ul post patuit,totus ri et poputi, quin potius tanlum augchantur in eo
adaltiora peuna dcvotionis suhrcptus, in matris Do- lucra virtutum , quanlo ferventiori proposito adhe-
miniseextenttebat laudibus. Qucmponlifex solo he- rcbat Domino virtutum. Memoratus vcro clcricus ,
renlem sihi aJsurrcxisso non vidcns, pede percussit, urbis ipsius praepositus , in amore beatae Yirginis
et ut cederet, vercor [ne, E. P.] non sine aliqua animi pcrmaneus , et obsequiis ejus j'ugiter inherens , in
stomacalione, amrnonuit. At ille jussis partiit, ct se- apcclesia ej'us devotus perstitit, monasterium saneti
cedens in partom , intcndebat his quse ceperat. Ye- Petri pro loci ipsius nobilitate multo amore dili-
rum matutinali decurso ofliclo , ubi prsesul fessos gens , et innumera dona auri atque argcnti, pallio-
stratis indidit artus , adest beata Dci genitrix beatis rum atque librorum conferens. Dedit etiam scccle-
dcxtra levaque comitata virginibus Agne atque Tc- siae eidem ea quce possidebat in Exio in vineis,
cla , eo habita atque decenti apparatu quo agnosci campis , aquis aquarumque exitibus et dccursibus;
posset ab omnibus mater et sponsa Regis omnium, unde et pro suse sanctitatis merito defunctus in ea-
salus et dulcedo fidelium. Cumque lecto ipsius asti- " dem aecdesia inler sepulcra episcoporum condignaro
tisset, et j'acentis animtis ad lantce visionis novita- meruit sepulturam 15 Kalendas Maii.
lem slupcns hercret, ab eadem regina virginum (Fol. 71'.) Lotharius igitur rex Francorum qum-
blande est rcquisitus cur clericum suum sibi devo- tus a Karolo Calvo germanum habuit fratrem ju-
tum , secum loquentem , ad se totura suspensum , niorem se Karolum , uxorem autem Emmam, Lo •
pede percusserit, ct de loeo , quo ei astabat, demi- tharii regis Italise et Adheleidis post imperatricis fi-
grare coegcrit, devotioncmque cjus, qua secum to- iam, ex qua suscepit filium Ludovicum, qui adhuc
tus aderat, iropedierit. Quo silente et vultum ma- puer Blanciam duxit uxorcm. [Ricn. m, £2.] Ilabuit
tiis misericordiee conscientia trepida respicerc for- ct filium alterum ex quadam nobili puella Amulfum,
midante, scd tamcn de ejus miscricordia non de- qui primura natus est, postmodum Remensem ar-
sperante, ait singulare miserorum coufugium, spes cliiepiscopum. Karolura fratcrnoe uxoris protervitas
ct consolatio humiliura : Bene quidem michi servi- compulit el inopia rci familiaris patrios fines relin-
sli, bene in wcclesia mea laborasti, scd nunc ul homo quere ct Ottoni Saxonum imperatori s'e dedere.
errasli, et melius est ut nunc erraii penam susct- Mortuo Lotario , Ludovicus filius successit, et iri
pias, ubi pcna omnis finis cst obncxia , cptam iit fn- piimevo floro jiiveiUtitis obiit; in quo defecit gcne-
193 CHRONICON.- LIB. I. 194
ratio regum ex farailia Karoli Magni, et successit A constructum, cum omnibus rebus, i*egalibusprsecc-
ex alia familia Hugo rex. Quod graviter ferens Ar- ptis tuo consullu sibi sancitis, in seternum velle.
nulfus clericus, Lotharii frater, ut diximus, patruum permancrc inconvulsum, scilicet : Scanciam cum
Karolum in Frar.ciam rcduxit, ct Laudunum cepit et suis pertinentiis , abbatiam sancti Amantii et quid-
retinuit. Adalbero vero Laudunensis episcopus a quid ad cam porlinet, Novam villam cum suis locis,
custodia qua tenebatur fugiens, ad Hugonem venil, Amantionis curtem, quantum ad cam pertincnl, Par-
et ei Arnulfum conciliavit; cui rex defuncto Re- ridum cum suis adjacentiis, Harbodi villam cum
mensi archicpiscopo archiepiscopium contulit, ut suis perlinentiis, Casjtonis curlis ecdesiam cum his
sibi Karolum conciliaret. Hle dum faciliores adilus quae ad eam pertinent, sccclesiam de Marleio cum
queiit, quibus Karolum rcgi conciliet, civitatcm ei suis adjacentiis , aecclesiamde Marculfi curlc cum
tradit, unde ab eodem Hugone perjurus et traditor suis adjacentiis , secclesiam de Amonzei villa cum
publice conclamatur. Nec multo post ab Adalberone suis adjaccntiis, cura terris, vincis, molendinis, cum
Laudunensi, cui se crcdcbat, caplus, ipse et Caro- servis et ancillis, abbatiam sancti Petri et ecclesiam
lus Hugoni redduntur. Arnulfus proposito sibi, ut de Maroa , ad Liniacum quidquid ad illum locum
se perjurum sponte confiteatur, alioquin oculis pri- pertinet, ad Novam villam in Barrensi comitatu
varetur, perjuruin se clamat et veniam petil; atqr.e '* quidquid ad eum locum pertinet. Haec vero omnia
ita mox deponitur, et in loco ejus Gerberius^diacc- praedicta loca cum suis omnibus gcneraliter el spe-
nus ejus substituitur, primo puer in monasterio cialiter pertinenliis, et quidquid Dco opitulanle volo
sancti Gyraldi nutritus , setl pro morum insolentia fidelium liuic monasterio concessum fuerit in futuio
expulsus, postinoduin et dc ai*chiepiscopatupulsus, tempore , per hoc nostrum apostolicum privilegium
ad Othonem imperatorem se contulit. Karolus vero perennitcr lirmamus tam vobis quam vestiis suc-
privatus senuit, et Arnulfusepiscopatumreccpit. So- cessoribus, et insuper hoc nostrse auctoritatis pri-
ror ejus Malthlldis fuit Rodulfi regis Burgundise ma- vilegio esse corroboratum volumus, quatinus eadem
ter, ct ejus iilia, quam Conradus imperalor, tertii Yirdunensis sccclesia , qucehactenus de filiis ab ip-
Ottonis filius, uxorem duxit, Gisla dicta est, mater sis infancise rudimentis in gremio suo expositis,
Heinrici tertii iinporatoris. Rerta quoquc ejus filia dum ad cxterna monasteria confugiebant, fraudaba-
mater Odonis qui apud Bar obiit "*. tur , abhinc et deinceps in membro sibi subjeclo
(Cf. Ser. abb. Fl.) Anno 968 obiit Remundt.s c*nsilio sui cpiscopi atque providentia gloriosi ab-
Eduorum episcopus. batis Humberti de eorum sancta convcrsationc su-
(Fol. 72.) « JOHANNES episcopus, servus scrvorum r blimata glorietur. Si qua autcm temerario ausu
Dei, BERENGERO fratri noslro Virdunensis ecclesisc magna parvave persona , cujuscumque ordinis aut
opiscopo , cum omnibus sibi a Deo commissis bra- potestatis, contra hanc nostram apostolicam prrece-
vium elernce remunerationis. ptionein ire temptaverit, sciat se auctoritatc beati
« Convenit aposlolico moderamini pia rcligione Petri apostolorum principis excommunicatum, atque
pollentibus benivola caritate favere, et poscentium auathcmatis vinculo esse innodatuni, et a regno Dei
animis alacri devotioue assensum prsebere. Ex hoc alienum, cum omnibusque iropiis selerno incendio
enim polissimum prsemium lucri a conditore om- atque sujrplicio condempnalum. (Fol. 72'.) Qui vero
nium Domino promerebimur, si vencrabilia sancto- observator extiterit hujus nostri praecepti, gratiam
rum loca oportune ordinata ad meliorcm fuerintsta- atque misericordiam vitamque seternam a miseri-
tuin nostra auctoritate perducta. Igitur quoniani le, cordissimo doraino Deo nostro consequi merealiir.
carissime frater, inter csetera sanctse convcrsationis Scriptum per manum Leonis scriniarii sanctae sedis
exercitia comperimus quoddam monasterium in tuo apostolicae in mense Januario per indictionem 14.
episcopio j'uxta civitatem Virduni in aecclesiabeati Datum 5 Idus Januarii per manum Marini cpiscopi
Petri pro amore Dei construxisse , in quo requie- et sanctse sedis apostolicaebibliothecarii , anno Dco
scunt corporasanctorum confessorum atquc prsefatx I) propicio pontificatus domni Johannis summi ponli-
ccclesiae sanctse Mariae Quondam episcoporum, Yi- ficis et universalis XII papae in sacratissima sede
toni, Pulchronii, Possessoris atque Firmini, ct de beali Petri apostoli decimo, priino in mense , indi-
rehus tuae secelesiseprovida consideratione suble- ctione 14, anno ab inc. Dom. 971. » Hsec autem
vasse , ut si quando Ulii tuse ecclesise divino com- sunt addita , immo qusedam reddita praefato mona-
puncti amore terrena despicientes ad conteniplalivse sterio jjost acccptum hoc privilogium : Ecclesia de
vitse perfectionem confugere desiderarent, ne a tua liocconis monte , ecclesia de Donnatis cum molen-
aecclesiapenitus dissociati viderentur , in monaste- dino , ccdesia dc Mauri villa , ad Rivaldi mansuro
rio, quod mcmbrum est ejusdem ecclesise, solatii mansi quatuor, ad Rahcrei curtcm et Gislei curtem
refugium sub habitu religionis sibi invenirent et Deo ct Novam villara mansi triginta cum ccclosia et ca-
quieta tranquillitate inibi faraulenlur; noverit om- pella , vinea; in Arnoldi villa quas dederunt Ri-
nium fidelium tam prsesentium quam et futurorum chuara ducissa , Adelardtis , Amaliicus , Albertus ,
industria, nos idem monasterium tua ordinatione Warnerus, Gyrulfus. Lauibertus canonicus, ad Flo-
VARl^E LF.CTIONES.
!7*>Ilinc oc'.olinewerasw.
105 HUGONIS ABBATIS FLAVINIACENSIS 196
rinchingas mansus unus cuiu vinois, atl Sanclum A st suiit, pro quorum liboralione, ut dicitur, Gotliertus
Julianum mansus dimidius cuiii vinca , atl Flaba- clavos cl urbis regi detulit. Ob hanc itaque causani
sium mansi trcs, in Soliaco occlesia, ad Buslani vil- cura ci invenissct Hugo cxpensas cpiscopii cxterniina-
lain ecclosia. las, notatis villarum reditibus mox revcrsus csl.
la
Anno secundo post datum hoc privilegium, qui Qtto Q cgresso suscoperunl absque regio tlono Adelbe-
crat ab inc. Dom.972, OlhoMagnusimpcratorobiit, ronem, Bcalricis filitim malris ducis Thcodcrici,
rc
10 iinpcrii sui anno, ct Otho Bufus successit. Hum- qui qi aliquantuluro moratus in civitate, defuncto Mct-
bcrtus eliam abbas obiit 2 Nonas Decembris, el tensi te cpiscopo, illo seconlulil, isto relicto. Huic suc-
Adilmarus in locuin cjus subslitutus cst. Successit cessit c< Adalbero,filius comitis Godefridi, avus du-
itaque, ut dixirous, Othoni prinio sectindus Otho, cis ci Godefridi, qui accepta uxorc Bonefacii, postoa
qui et Ruftts, dc qtto dictuin cst proverbium, quia faclus fa csl niarchio. ls Salcrnum eodcm anno benc-
suocossil Otto sccundus ad iinperiuin, ut flororot diclionis d suse curalionis gratia profectus, rcversus
sxculum. Vixit aiilem domnus Berengarius tisque in ii Ilalia obiit 14 Kal. Mak, et relalum corptts ejus
ad tenipus Ottonis tertii, et defunctus 2 ldus Au- Virduni Y scpultum est. Vixit in episcopatu tribus se-
gusli, infra seeclesiaroluinuhilus est cum honore in mis n annis, el successit Heimo anno 988.
ingressu clausli-i, quod conslat euni et quesisse et " [ROD.GL.VB.I, 4.] ln inilio itaque regni Otlonis
prcccepissc. (Cf. Gesta Vir. 2.) Regcbat tuiic lem- II III, papa obiil, in cujus locum Otto alittm ordinari
poris Burgundise regnum Rodulfus, Conradi filius, praecepit, p quem Joannes Crescenlius de nobilibus
cujus sororcm Gislam Conradus impcrator, qui ct 11 Romanorum dejecit, et alium subsiituit. Sed Otlo
Cono, duxit uxorcro. (C/jr. Divion.) In Lugdunciisi rrevcrsus, illum dejectum abscisis manibus ejus et
accclesia proniotus erat ad episcopatum Burchar- auribus a et octilis erulis, et occiso Crcscentio, Gor-.
dus, RoJulfi rcgis fratcr, Conradi ex concubina fi- bertuni b papam ordinari proecepit. [RICHER,IU, 45.]
lius, a quo ordinalus est Bruno Lingoncnsis episco- Hic I in cenobio sancti Geraldi apud Aureliacura nu-
pus, a. dom. inc. 981, ind. nona. Hic cpiscopalum tritus ti fuit, grammaticaque est eruditus, ct ab abba-
Lugdiiueiisem in infantia adeptus est. t loci Borello citelioris Hispauiceduci commissus,
te
(Gesta Vird.) Anno igitur dom. inc. 985, Otto Ru- ul u in arlibus erudiretur, ab co Hattoni cuidam epi-
fus secundus, cum 12 annos regnasset, inoriens sscopo traditusest instruendus, apudquem plurimum
Rorose, a suis rclatus est, et Aquisgraui sepultus; i inalhesi sluduit. Yerum prcedicto duee curo cpi-
in
cai sticcessit tercius Otto 12 annoruro, qui a cuna- sscopo Romam cunte, idem cum eis profectus, cl pa-
bulis sumpsit scepUum Romanorum, sub cujus rc- pae 1 factus iiolissimus, ab co Ottoni regi est inli-
'
gimiiie salus fuit mtindoet glnria. Tompore hujus iraalus, et cuin Adalbcrone Remensi cpiscopo Rc-
prscfuil Virdiinensi ecdesix Wigfridus episcopus. mis J vcnit. (ib.) Quo lemporc Otricus apud Saxoncs
Ilic quadani dic urbem egressus, venit ad villam iinsignis habebatur. Post annum Remcnsis Adalbe-
fratruin quse Wandersala dicitur, ubi a comitc Si- ro i Roiuam cum Gerberto pelebat, et Ticini augu-
gifrido captus ct absolutus, de jjecunia quam pro stuineum s Otrico rcperit, a quo magnificesusccpttts,
emendatione susccpil ita oecclosiam sanctse Marisc tduelusque per Patlum classe Ravennam, et quia
coroiiis ornavil, ut si manu priroam langeres, oin- anno s superiore Olriciis Gerborli se reprehensorem
nes usque ad novissiraam movercntur. Hic prxde- in i quadam iigura cum multiplici diversarum rerum
cessoris sui doraiii Bcrciigerii imitator factus, in sub- distributione
t monstraverat, j'ussu augusti omncs
urbio Virdunensi ccnobium xdilicavit, et aggrcga- palatii ] sapicntes inlra palatium collecti sunt, archi-
ta monachorum litrma, corpus illttc sancti Pauli tepiscopiis quoque cum Adsone abbatc Dervensi ot
episcopi levatum de loco quo jacebat, in foreti*oai*- scolasticornm
i liumerus non parvus; etcepla dispu-
genlco recondidit, victumque fratribus, qui loco Itatione, cum jam pene|totum diein consurapsisseni,
eodcm Doinino descrvirent, cx reditibus cpiscopii :augusti iiutu finis impositus cst. Ibi Gcrbertus ab
piwidit. Hic etiam inler cetera bona Ravandi inan- „, ;auguslo egi-cgiedonatus, Remis cum archiepiscopo
sum sancto Firmino contulit. Defuncto autem 2 irevei*sus est, ct post a Hugoue Hugonis Magni li-
Kalend. Scptcinb. Wigifrido 278Virduncnsi cpisco- 1lio, rcge Francorum, qui Ludovico successerat ex
po et in monastcrio quod ipse construxerat tumula- ;
alia stirpe, dijeclo Arnttlfo pontifice, in Remensein
to, llugo substitulus est. Hic iugressus civilatem, ;arcbicpiscopum se qiiibusdam prsestigiis promovori
unde viveret, inquisivit: Lotbarius enim rex Fran- I
fecil. (fol. 73.) Vcrum aliquanto tcmpore exaclo,
corum, quia erat res publica sub juvene priucipc ubi i scnsit quod Arnulfus sedem episcopii sibi prse •
Romanoruni, dcfuncto Wigifrido episcopo, Virdu- riperc et populum ad se reducere nitebatur, noeiu
num obsedit anno ab inc. Dom. 986, sed rainime ce- lfugiens ad Othonemivit; a quo non multo post iu
pit, omnia tamen circaurbem vaslavit; coulraqucm Ravennensem archicpiscopum quibusdam se prso-
egressi ad bellum et superali, plures ex eis capti > stigiis promoveri fecit. Indc jjostmoduro papa con-
VAULE LECTIONES.
8,5 require in alia
pagina sub boe sigiu 1 usque ad : successil eilleimo c Nos ordincmita indicituw rc-
stituimus.
197 CHRONICON.— LIB. II. m
slilulus esl cl Silvesler dictusost. Obiil autein an- A Anno ab inc. Dom. 995, susccpit rcgimen Cluiiia-
no 999., et Gregorius V successit (78). censis ecclesix sanctus Odilo.
GLAB. Anno ab inc. Dom. 988, (IDID., II, 1.) Mortuis igitur Lolhario et Ludovico
[ROD. I J, 5.] igittir Francorum regibus, Ilugo rex, ut diximns, consti-
imago Domini in cruce posita in monastei*io apo- tutus cst.
stolorum Aurdianis ploravit, omnibusadmiranlibus, cujus fralcr fucrunt Otto dux Bttrgundi.e
ct Hoinricus. (Chr. Divion.) Ycrum Ottonc in ado-
quid •hoc porlenderet signum. In eadem 'civitale
una noctium ltipus adveniens, xcclesiain ingressus lcsccntia mortuo absque liberis, Heinricus succcs-
liiius fuil Odo Belncnsis, ct privignusejus
inatutinis horis rcslem signi orc arripuil, el agi- sit; cnjus
lans illutl insonuil, quein vix ab xcclesia expellerc Willelums advena, Rainaldi comitis pater. Post
Heinricuni Heinricus, Robcrti regis ex Constantia
potuerunt. Seqtienti anno tola civilas igne consum-
ducalum optinuit, ct ci regi facto Robertus
pla est cuni secclesiis, sed Arnulfus venerabilis epi- filius,
Vetulus sticcessil, frater cjus, ct Robcrto Ilugo dtrx
scopus inventa pecunia in fundamenlis xcclesix
sanctae Crucis, eamdem xcclesiam in melius repa- postca monachus, Heinricifilii ipsius Robcrti fi-
ravit. lius; quo Ilugone dcfunclo, Robertus filius ejus
succossit, ct Constantiam duxil uxorem, cognatam
(IBID.JI, 7.) Anno igilur 991, sanctus Odilo venil B Hugonis Autisiodorensis episcojii, comilis Cabilo-
ad conversionom Cluniaci, ct 4 anno sanclus Maio- nensis. [GLAR.-R., m, 2.] Anno ab inc. 996, obiit
lus obiit. Ea tcmpestatc Roma maxima ei parte Heiiiricus dux apud Poliacuni supcr Arariro, et Ri-
igne combusla est. Teropluni eliam sancti Pelri ac- chardus Noi*mannorum dux obiit. [IBID. n, 8.]Sc-
censum csl, et jam trabes ferro ct lamminis ereis quonti quoque anno Robei*tus rex duccns -sectiiii
cooperlss ardobanl, cum ouinis plcbs Romaua ad Richardtim II, 'juniorem Normannorum comitem
sepulchrum apostoli concurrens, ubi humana nicliil cum triginta milibus Normaniiorum, Burgundiam,
prxvalebant auxilia, diviiJum et apostolicum cxpe- quia a se dofeccrat, vastavit, et landem oplinurt.
ctabat suffragium, et slatim ignis, qui jam trabcs [II.ID., n, 9.] Quo lempore faeia est fames valida
lambebal, cxlinclus est. Eo quoqtie temporc ohie- qiiinquennio in toto orbe Bomano. Eo cliam tem-
runi Odo comes Turonorum, Hcribertus Meldorum pore prxerat ccclesix Divionensi abbatis ofliciocxi-
el Ti'ecorum, Wiildmus Piclavorum, Manasses mius patcr Willtimus. cujus gostaqui scire voluerit,
episcopusTrecorum, Gislebertus Parisiorum, Ge- in libro vitx ejtts a Rodutfo monacho edito lcgorc
buinus Calalaunorum. potcsl.
(78) Miniine sed co anno Gregorio V Sylvestcr II succcssit.

LIBER SECUNDUS 76.


Annoabinc. Dom. 1002, obiit OttoIII, juvcnis C 19 xeelesiarum altaria cmn decimis et paratis opli-
imperalor, exactis in regno 19 annis, et Heinricus nuit(81)
successit. Quo anno circa solis occubitum draco pcr Defuncto quoqtie Adelmaro abbate monaslerii
aera ferri visus est, et igncx in ccelo acies visx, ct sancli Yitoni 5 Kal. Jan., Adelardus subslitutiis est.
luna in plenilunio postinicittm quadragesimx a me- El. hoc dofuncto 15 Kal. Jan., Ermenricus succcs-
dio noclis usque ad ortum dici in sanguinem versa, sit, qui, in quanlum valuit, locum ampliavit. Hoc
etsol circa meridiem in duasparles divisus cst. eliam ad supcrna transvecto, 6 Kal. Scptemb. Ro-
(Cat. pont.) Sequenti onno Johannes papa XIII hardus succossit, et RohardoLamberltis. Post queni
obiit, et Benediclus succcssit. raptus est de ccenobiosancti Felicis Mettensis doro-
(fol. 73'.) Anno abinc. Dora. 1010, obiit Heldri- nus Fingenius Scottorum progenie oriundus, quia
cus abbas Flaviniacensis, 19 Kal. Januarii, ct stic- locus idern per manum laicam aliquanlulum ncgle-
cessit donmusAroadeus. (Cf. Serr. abb. Flav.) Hic, ctus erat, ad reslaurandum eum ibidem abbas cst
abbalia diniissa, Cluniacum ivit, et post reversus ordinattis. Cujus adventum, peregrinalionem et
Colticensem cellam adquisivil (79), et Sinemuren- convorsionem qui plenius nosse desideral, in vita
sem et Bellilocensem et Corbiniacum recuperavit Teodcrici eximii Mettensis episcopi scire potcst (82).
(80). Sarmatiae castrum cepit, Passavant deslruxit, D Et hoc quoque defuncto, cum iam post Adalbcro-
VARIJE LECTIONES.
"* titulus deesl in codice.
NOT/K,
(79) Ab Ilelmuino episcopo Eduensi anno 50 rc- datse, Roberli regisuna uiKal. Mart. a . 1018; Ma-
gni Roberti regis, leste charla; Mabillon., ann. Be- billon, Annal. Bened. IV, 258 : Raginaltli comilis
ncd. IV, 652. K. altera a. 1037; Labbe 1, 270. K.
(80) Ab eodem Helmuino diplontate scripto anno "(82) Laudat hanc Vitam auclor Vitae Riehardi ap.
inc. 1054, anno Henrici regis 5. Mabillon 1.1. p. Mabill. Act. SS. Ssoc. VI, 1. Cfr. quoque Monum.
659. Germ. SS.lV,p. 096. K.
(81) Dux exstanl donalionum charlx Amadeo
199 HUGONTSABBATIS FLAVINIACENSIS 200
uem Virduiicnsem cpiscopalum Heimo sorlitus es- Ai docilis ingenii altente rimari, ut agnoscerotur ab
set, doinnus Richardus locum \llum rogondum sus- omnibus magni eum futurum esse prxconii, quem
ccpit. Cujus vitam, mores ot actus, nobilitalcm sic commendabat acumen intellectus, secrctorum et
genoris, inicium convcrsionis, studium religionis ct mislicorum capax, ccojjerante et prxcedente gratia
perseveranliam perfeclionis humililas nostra sensu Dek (fol. 74.) Transivit itaque in eadem urbe pro-
licct lenui et sermone rustico describcrc gliscit; ficiens usquc ad perfectam incrementorum xtatem,
quia si quid sumus, cum nicbil simus, totum post et qui erat acer ingenio, slatuit sibimetipsi normaro
Doum ct sanctos ejus ascribeudum est mcritis ip- vivendi, recidens in se noxia, qux in aliis solerli
sius. Unde iuvocandus cst nobis spiritualium dis- vigilanlia reprehendebat. Probat hoc religiosa v,'t.c
tributor karismalum Spiritus sanctus, ut beatitudi- ejus conversatio, et continuata malorum redargu-
ncm ejus suo quidem scnsu, nostro ore enunciet, tio, qua tantum abundabat anirai ejus dirccta sim-
ut laudeiur in operibus suis, ct apparcat mirabilis plicitas, ut pro zelo Dei et emulatione justitix prx-
in sanctis suis. centoris et archidiaconi ei officium commitleretur,
1. !77 Extitit igitur nobilissima Francorum stir- ct magisterio ejus dispositio Rcmensis xcclesix
pe progenitus, paUc "a, matrc vero traderetur. Cui oflicio quani strenue, quam pruden-
!78(85), et ab ipsis infanlire rudimentis litteris libe- "! tcr, quam soUerter invigilavcrit, ne nimii fortasse
ralibus in xcclesia sanctx Marix Remensis institu- laudando inveniamur, silcrc decrevimus, maxime
tus. Qux ecclesia tanto tunc verr.abat religionis de- cum > et silentium ipsum laus cjus sit, quia si totam
core, tot pcrsonaruni nobilium ct religiosarum, substantiam noslram in laudibus cjus supercxtendc-
quas ipsa in se educaverat, sibi adplaudebat hone- remus, minus esset quod diceremus'ad id quod di-
sta numerositate et deccnti honcstate, ut rcligione cendum ' esset. Jubilat ergo in laudibus ejtts Remen-
ipsa pixeinineret omnibus xcclesiis Belgicx, forma- sis i xcclesia, quia et ipsa cjus devotio, qua in ea
que esset omnibus honcste vivendi recteque con- fideliter 1 laboravit, laus ejus est. Utebatur potostale
versandi in castitate, in scicntia, in disciplina, in isibi tradita in xdificationcm, non in dcstructionem,
correptione morum, in cxibitione bonorum opcrum. habeus 1 libertatem vocis judioio suo confulare rcos
Probat hoc domni et vere sancti Constantii canoni- ct < convincerc, nulliusque personam in judicio acci-
ci ejusdem xcclesix pia, constanset fidelis conslan- pere. ] Quibus rebus ita cognitus erat omnibus, ut
tia, itemque alterius Constantii imitanda ct recolen- absens i etiam pro sui rcverentia et inflexa const'<nlia
da in pauperes laudabilis rerum «lani.vi profusio ai cunclis limeretur, ct pariter omnes scnes cum
ct totius patrinionii dispcrsio. Quoruir alterum ip- junioribus
j Richardi inadulatam gravilatis ccnsuram
sa sua commeadat religio et opera raisericordix, i
reverebantur. Eratenimvere religiosus, oratiotiibus
alterum adeo pauperum prxdical miseratio, ut ipsi < continuis vacans. Cui etiam moris erat psalterium
soli inventi sint, qui tanti viri dum deflent obitum ex < ordine quoquo die dicere,ct jjrimos qiiiJeni quin-
prxdicant meritum, et dum funus illius grata sedu- (quagenos psalmos stando manibus ad tcrram de-
litate ofliciosi procurant, duro ad missx solempnia flexis ' dicebal, quinquagenos erectus, quinquagenos
qux possuut pro requie ejus munuscula offerunt, prostratus 1 tolo corpore, sct suspensus. Articulis
dum omnes insimtil circa corpus aggregati suam pedum 1 manuumve sustentatus perorabat. Solebat
deflent desolationem, et suam in lanti elemosinarii etiam < ante crucem orationem cotidianam dicere,
ingeminanles conqueruntur destitutionem, ejus ni- < quarura hec crant omnium versuum initia -.Adorote,
mirttm vilam miris laudibus extollunt, et si quid hu- 'Christe, crucem ascendentem, et bcnedico le. Quas
manx naturae vitio in eo corruptum est, id suis la- cum ( die una multa perorasset instantia, surgens ab
(
crirais tegunt et operiunt. Ideo autera horum cons- oratione, et crucifixum cum lacrimis aspiciens, au-
lantiam ad exemplum fidelium hic inseruimus, ut divit ( vocemdicentem sibi : Tu me in terris benedi-
agnoscat qui legerit, tot et tales viros in paleslra sxisti, et ego benedicote. Et elevata dextera, qui erat
sanctaeRemensis secclesix nec sine magistris desu- [}'in forma crucis benedixit eum. Qua dulcedine com-
dasse, nec sic solos evasisse carnese molis carce- punctus, I gralias egit sacerdoti summo, et cepit jam
rcm, ut non reliquerint aliquos sui propositi te- lanto l artius perfectiora niedilari, quanto gratiosio-
stes et cooperatores, qui eorum et vestigia imitati et rem ' cii*case agnoscebat dulcedinem miserentis Dei.
lidei virtutem sint amplcxati. '
Hoc nos Rodomi positi a viris religiosis audivimus,
2. In hac ergo xcclesia religiosx indolis puer Ri- 'qui elipsi se fatebanturaudisse a Hugonecognomine
chardus litteris traditus imbuendus, brevi singula Gramroatico, viro strenuoet religioso,'Rotomagensis
:
aecclesix archidiacono, qui Remis in xcclesia san-
percucurrit qux magistrorum sollertia percurrcn-
da signavit. Cepit jam altiora meditari, et qux a ctx ' Marix prxsens adfuit quando hec gesta sunt.
magistris non didicerat, vivacitate ct perspicacia 3. Verum cum in dics fervore religiosi propositi
VARLE LECTIONES.
,77numeri capilum habentur in codicc. "8 iocusvacat.
NOIVE.
(85) Patri eratWalteri, malri Theodradx liomcn, ut teslalur attclor Yitx Richardi ap. Mabillon Aef,
SIA.Saec.VI, 1. K.
201 CHRONiCON— LIB. II. 202
aJ altiora penna devolionis sustoUeretur, et con A <Godefiidum, ct filiam OJiliam, qux fuit abhatissa
templores mundi suimctipsius abnegatores mirarc- ancillarum Dei in monasterio sanctscOJilix. Hahuii
lur, Deumque in figura crucis positum vcnerarelur, ct alium ex concubina filium nomine GoJeiVidum.
sequaces suos ad se invitantem et dicentem : Qui Godefridus vcro dux in divitiis et gloria absque libe-
mihi ministrat, mc scqutitur (Joan. xn, 26.), reme- ris conscnuit. Gozcloantcm dux Godefridum filium,
morans quia parum esset ministrare Doroino, in qui accejiia uxore Boncfacii postca factus cst mar-
quo nulla essct pcrfectio, nisi et sequcretur cum, chio, heredom rcliquit. Hac ergo generosa stirpc.
delegit Deo firmius adherere, quoniam bonus est, crcatus domnus Fridericus, in sublimitate honoriim
ot beali qui sperant in eum. Cepit igilurlarga manu posiius, mcnsiirarum suarum limitcs allendebat, nc
880pcdem poncrct: idco boiium inten-
qux circa se eranl dispensare pauperibus, el liccl a in prxcipitio
primis annis conjjassionis in eo opera clarucrint, tionis sux firiom adeptus est, qtti extra fines suos
lamen quo amplius miseria secuti cl fallax ejus gra- vagalus non est. Hostibus lcrribilis, amore justitix
lia coiitempnebalur, eo niagis instabat miscricordix spectabilis , paupcribus largus, dapsilis in donis : in
operibus, ut nudus Christum sequi, el pauper pau- parccndo pius, in ulcisccndo sevcrus. Qui etsi pala-
perem imilari valerel, qui propter nos minoralus cium IVcqucntabal,in sterquilinio lainen cum beato
paiilulum ab angolis dc pauperibus nasci et in prx- " Job sedebat (Job, u, 8): quia si qua illitile gerchat,
sepio reclinari voluit, ut csset piorum cibaria ju- ea ad mcnlis oculos peiiitcndo rcduccbat. Scdebat
roenlorum. Ubi vero cuncta dislracta sunt, ncc in sterquiliuio, quia cum anlc se poccatorum stei-
desidcria dilalione consopita, quin polins augmcn- cora cornebat, si quid elationis in aninio surrexis-
tata, quia sancta erant, ct cogitationum inundan- set, iiiclinabai. Et quauto so pulvcrcm ct cincrcrn
tiuin, quas pei lectioni sludens lidelis anima patilur, cuni Deo loquens eslimabat, lanto cclsius usquc ad
violento impetu scdato, ad portum quielis appulsns hosiorem divinx colloquulionis ascendebat. Hinc
fixit anchoram spei, quia delibcravcrat jam ul irct, esl quod ita vcre humiliatus est, ul ad alta virtu-
cepit iterum anxiari quo irel, qucm sibi locuni sta- lum surgereveraciler posset. Agilenim hoc pia De.i
lionis eligoret; ubi plantalus, iu interna cordis amc- miseratio crga eloctos suos, ut quanto se iufra st;
nitale viridescerei. Volebat eniin hoc qnod dictum ipsos dospiciuul, tanlo sublimius ad amorom Doi
est jiatri crcdulitatis nostrx Abrahx : Exi de tcrra subrigaulur, ot co magis videanl claritalcm Dei,quo
lua, ct de cognatione tua (Gen. xn, 1; Acl. vn, 5), eos niagis, ne de se magna sentiant, rcprimit virtus
adlitterani iniplere, scd considerabat uon sine fru- vcrx huniiliialis.
ciu fore, si, inter suos positus, factusque eis"forma 4. Cuni itaque ad conditoris sui dcsiderium totus
vitx bonestx, prxberci eis exemplum sequendi Cbri- diulina mcdilatione incalcsccrei, el jara apcrtcmuii-
slum, adipiseendo religionis propositum. Considc- di lenocinia despiccre et Deo lota inientionc adhc-
rabat iiirsus difficillimumcsse inter notos et affincs rerc cuperet.viderctque homo in sxculo constitutus
gravioris propositi inlentioiiem apprehenderc, ubi pernecessarium sibi fore ut hoc suum deskleiiuni
aliqiiando ccrta est via periculi, incerta sahttis, cum cuilibet religiosorum propalarel, cujus rclevarettir
retrahit liominein jam Deo proximanlcm amoi pro- consilio ct orationibus firmaretur, visum cst ei,
pinquorum, et reverberat acicni vultus ejus, qua divina utique facicnle clcmciitia, ut viruin religione
Dcus intiicndus esset, carilas carnis, et niultiniodx nominalissinuim, Richardum videlicct, de quo im-
punctioncs seculi, quas non adeo graves sentit qni prxsentiarum agitur (Cfr. Gcst. Vird. 8), expeteret,
ojjortunitatem sentiendi vitat et refugit. Inter has et ei tanrquam sibi alteri se ipsum crcderet, cum
ot alias multiplices repugnantium sibi invicem car- eo archana cordis sui parliciparcl: illum esse consi-
nis ct spirilus deliberationes affuit adjutorium Om- liarium qui nichil haberet fallax, nichil simulaturo,
nipotenlis, et faniulo suo destidanti in palcstra g!o- nichil corruplx pacis amicum. Yenit ergo, el duui
riosi certaminis solatium prxbuit cujusdam fidelis unius voluntasapcritur, amborurn desiderium revc-
sui, qui sub clamide mundanx dignitatis abscondi- rt bilur, et ut perliciatur alterna confirmalione robo-
luni gerebat probatissimuinmilitemChristi.(Fol. 74.') ratur. Decretum csl igitur communi voto, et ex sen-
Ftcdericus nomen ciatviro,gcncrosa satiscjus ctalta tcntia utriraque dcliberalum ost ut paupcr quilibct
propago.(Cfr.Gcs/.Vird.9. )Comitatushonorevigebat, locus cligerelur, in quo honor Dei ct rigor rogulx
et qttod maximuni est, comitatum menlis indole peror- conservarelur, ubi novi cbrislianx paupertatis ama-
nabat. Pater ejus Godefridus erat, vir probitate gra- tores exerceri, et sic demum alios in spiritualis tyro-
tia et divitiis et honoribus inler magnates regni cinii exorcilio instruere possenl. Delectus itaque
r.oininatissinius. Habebat et alios filios, Adalbero- locus Virdunum civitas fuit, et in ca nionasterium
iiem Yirdunensem quem diximus cpiscopum, Heri- apostolorum Petri et Pauli ct sancti confessorls
majinum !79quoque coniilum nobilissimuro, Gode- Christi Vitoni, quod et ab anliquo fundatum , cl
lVidtimquoqne ct Gozelonem duces. Hcrimannus, sanclorum patrociniis gloriosum, ct rcligionis erat
qui ct Hezelo, Mathildem duxil uxorem, ex qua gc- oi-dine insignitHm. Erant eiiim in eo boni viri et
nuit duos filios, bonx spci arbores, Gregorium et rcligiosi, licet pcrpauci, sub disciplina abbatis Fin-
VARLE LECTIONES.
2,3 flezeloncm
cuprascriptum. *>*pcipio c
PATROL.CIJV. 1
803 HUGONISABBATIS FLAVINiACENSIS 20i
mo-
genii, a Scottorum partibus oriundi, qui illo causa A Ityroncs Yirdunum, et provoluli geiiibus patris
religionis convenerant. (Cfr. Gest. Vird. 9.) TIuc nasterii1 aditum precabantur. Quos cum senior ccr-
sane cum se conferre destinavissent, ad hoc tamen nerel, i et viros virtutis ad lolcranda obprobria, con-
i
exptoraturi convenerunt, ut opinioni minus creduli culcationes et vcrbera minus idoneos et delicatos
oculis attenderent, si eo se ccenobio recluderent. ]
pularct, paupertatemque loci cum illorum metiretur
i
(Fol. 75.) Erat in eattem urbe et aliud monasterium divitiis, egre adsensum prebebat,quia mentes eorum
a Wigfrido episcopo constructum , in quo cis vide- in i divino amore roboratas non noverat, quas si no-
batur meliuseos ingredi debere prolocioportunitate; vissct, nec mcmento inlroitum illorum distulisset.
quia illud prius ccenobium loci angustia et situs as- Ccssit
( lamdem, et petentibus assensum prxbens
peritas minus commendabat, licct rigor ordinis in iingressum annuit, quia voluntas Dei fuit ut cito eis
illo melius servaretur. Estimalioni vero sux mi- occurreret. quod volebant. Sociati itaque congroga-
nus fidem dantes, Cluniaccnse ccenobium pari voto tioni i monasterii, facti suntomnibus forma patienlix
expetere decreverunt, quod et religione prxcipuum, .et humilitatis, ut liquido cognosceretur a cunctis
et divitiis opulentissimum esse vidobatur, ut a dom- prxventos
; eos esse gratia conditoris Dei. Proteclio-
no Odilone abbate consilium quxrerent, et optento nis i cnim divinx gratia perlustrati, majori salis ar-
adquiescerent, autcerte, si saneloviro sanius vide- rj dore i diligere cxtestcm patriam cceperunt, quam
retur, ibidem sub eo remanercnt. Ierunt ergo. Sed prius in terrona dilectione flagrabant. Deus nam-
sanctus vir prophetix spiritu plenus, carilatisque iquc !8a, ciljus vera hereditas lux est, et defeclus
virtute refcrtus, viros egregios el in Christi amore luminis] ejusdem nullus est, ita eos sua dilectione in-
ferventcs gralanter susceplos ad solum proprium lustraverat, ita eos visione sua rcficiens replevcrai,
remisit, inculcans cis et prxcipiens ut in monaste- ut novx sjjei spiritu mentes eorum afflalx, semet-
rio quod primum delegerant, ct ubi sc devoverant, ipsas quales in vetusta cogitatione fuerant obliviscc-
vota sua Deo redderent, maxime cum ibi vigeret rcntur, ut nichil jam eis nisi qux xterna sunt pla-
fcrvor ordinis ; adjieiens posse per cos ficri in pro- ccrent,et, despectis transitoriis, sola quxpermancnt
cessu tcmporis, ut habilacula scrvorum Dei nunc reqtiirerciit. (Fol. 75'.) Quia vero venerabilis Richar-
modica postmodum crescerent, et fieret eoium in- dusabsquepermissu et licentiaarcbiepiscopi Remen-
dustria locus ipsc insignis, qui nunc vidcbatur an- sis monasticum habitum susceperat, conquerebalur
gustus et dcspicabilis. episcopus canonicum sux xcclesix ab ea inordinate
5. Intueri jjlane libet flammam caritatis in corde rccessisse. Quamobrem eum eonabatur repetorc.
beati Odilonis, qux per beatum Job lex Dei multi- Quod tibi ad aures Fingenii abbalis pervenit, evoealo
plex dicitur (Job xi, 6), quia cuj'us mentem plene C eo, rem ordine pandit. Ille, patre consolato,Rcmensi
ceperit, hanc ad innumera opera mulliformiter ac- asrchicpiseopocartulam misit hec conlinentcm : Si
cendit. Hac enim actum est ut vir beatus ea qux sibi spiritu ducimini, non eslis sub lege. Quam illc susci-
ab altero fieri cxpcctaret, cadem cogitarct alteri fa- piens, et vim verbi diligentius intendens, merito ait :
cienda. Hac etiam actum est ut proximum ut se Abiit q.uispiritu Dei duclus cst, et idco a nobis repe-
ipsum diligeret, ut bona qux valerct proximis tendus non est. Sic confutata repetentium eura ca-
impendei*ot, ct inplciido non tumeret. Hac nic- lumpnia est, immo magisad imitandum eum accensa
hilominus fit ut quo se vir sanctus in solo Dei multorum devotio est. Regebat tunc xcclesiam Ar-
et proximi amore dilalaret, eo quidquid a rcctitu- nulfus Lotharii regis, qui quintus a Karolo Calvo
dine discrepat ignorarel. Hac quoque actum est ut, fuit, filiuS, qui Traditor cognorainatus est, ob id
ceteros tamquam se diligens, per hoc quod rectum quia civitatem patruo suo Karolo reddidit,cum dole-
in aliis conspexit, quasi de augmento proprii prove- ret rcgnum alienx stirpi datum et sux prxreptum.
ctus, hilaresceret. Quis namquc prxlatorura hoc 6. Procedente igitur tempore, domno Fingenio
nunc faccret, quod virum sanctissimum tunc constat abbate ad superna evecto 8 Idus Octobris (1004),
fecisse?Quis tot et tales viros fama ubique celebra- et in monasterio sancti Felicis tumulato, cum de clc-
tos, si ad se declinare contingeret, ad alia loca de- D1ctione substituendi abbatis ageretur in prxsentia
migrare moneret, et non eos potius sibi favore, gra- Heimonis episcopi, et, ut in talibus assolet, diversi
tia, vel precibus, seu qualibet arte retincrc tempta- diversa sentirent, et varia quorumdam haberetr.r
ret? Quod etsi non posset, tamen cos invitus ct non electio; ad interrogationem pontificis.repentepueio-
sponte a se dimitteret, dolens quasi quos numquara rum voce electus domnus Richardus consona om-
habuerat dimittcret. Quantos nunc in ecclesia Dei nium voce laudatur, episcopo in laudes Dei erum-
prxlatos aspicimus qui, provectum alterius videntcs pente et dicente : Ex ore infantium et lacteniitnn per
suum non esse, fastidiunt? Quihus omnibus beatum fecisti laudetn, DomineDeus (Psal. vm, 5). Et.utiquc
OJilunem prxferendum merito censemus, ad cujus justa pontificis enuntiatio, quia ore infaiiiium oi
gloriam spectat, si quid per eos quos nobis attribuit, lactentium facta electio,laus Dei erat et glorificatio,
«cclesia cui attributi sunt, 81,iu ordine et religione "! qua crat laudandus et glorificandus in fideli suo.
fructificat. Redierunt ergo novi monasticx religionis (Cf. Vita Richardi 6.) Confirmata sanc electione, et
YARI^E LECTIONES.
181s. c. ,8a
enamque c
205 CIIRONICON.—LIB. II. 20«
scriplo rohorata,deducitur ab episc po novus Jacob A argento, in palliis ct sacralis conferret vestibus, et
in cordis lxlitia.ctbcnedictione data more solempni, totum sc adeo in amore ejus Iransfunderet, ut mira-
prxlatus est custodix gregis Domini. Aderat jam retur qui videret.
tempus ut impleretur prophetia beati viri Odilonis,
7. Optentis igitur pro quibus abierat, abba reli-
quod per eum et domnum Fredericum locus antea
permodicus insignirctur, ut et ipse beatus Odilo de giosus ad monasterium suum reversus est, cepiiquc
profectu illorum tamquam de suo gratularclur. velle fieri tanto propinquior Deo, quanto per gra-
et
Suscepta itaque prselalionis sarcina, studuit clatio- tiam ejus regi principibus, pontificibus ot qtiibus-
nem et jactantiam cavcre. Sciebat enim oportere que prxpotentibus crat acceptior. Ccepilenim totum
sibi prodesse fralribus magis quam prxcsse. Cui se sollicitius diviuis mancipare cultibus, dominicis
lantam Deus conlulit graliam ut a regibus et prin- die noctuque invigilare laudibus, commissos sibi
cipibus, a divitibus et mediocribus miro diligeretur religiosis assuescere moribus; ita ut per lotam Neu-
affectu; quia et congruum erat ut, quem Deus per- striam et Austrasiam, Franciam atque Rurgundiam
fudcrat gratia, ab omnibus amaretur. Ordinatusvero diffunderetur sonus sanctitatis ejus, fieretquc omni-
est per manum domni Heimonis Virdunensis epi- bus in propatulo sanctimonia ejus. Fiebat ad eum
scopi anno ab inc. Dom. 1004, cum jam post Otto- B grandis undecumquc concursus; alii ej'us sc subde-
nem III secundo jam anno principaretur Heinricus bant magisterio, postposito mundi fallentis lenoci-
consanguineus ejus, qui 9 regni sui anno imperalor nio; alii filios suos ei offercbant crudiendos, ut
crealus est. Hujus ergo principis curiam pro qui- videretur jam monasterium ejus monasteriis Ni
busdam negociis domnus et pater Richardus adire trix (84) vel j-Egypticonferendum pro numerositat»
compulsus venerabilcm Fredericum secum duxit, fidelium illo coufluentium,qui velut apes ad alvcaria
qui et de imperiali sanguinc proereatus et principi- uudique avolabant, diversis virtutum speciebus
busregni erat notissimus; ut quod jjer se posse difli- onusti mentes, ut illx mellis et cerx indiscretas
debat, illius optineret gralia, cui aliquando, dum cruribus et pedibus subveunt qiialilatcs. 0 quales ct
csset in seculo, tola parebat curia. Verum dispositis quantiviri ejus claruerunt magisterio! quampreciosa
sedibus, et residentibus pontiflcibus et abbatibus, etdevota Deo commissa ei congregatio, doctrinis
astanlibus etiam regni primalibus, cum longe infe- cjus irradiata, et exercitio artioris propositi ad
rius resideret pater mitissimus, et memorabilis ej'us unguem informata! Probant hoc Gallix ct Gcrmanix
monachus, ut regis et principum consanguineus, pontifices, duccs et comites, amore Christi fcrven-
inter primos palatinis consiliis interesset eminentio- tes,qui ex monasterio et discipulatu ejtis monasteriis
rique loco sederet, ratus non sibi fore utile, si patri C quos habebant aut patres prxficiebant, sub tuitione
cui subcrat prxmineret sessionis ordine, rcm fecit tamen ejus et disciplina, aut si patrcs inde habere ne-
memorabilem et imitandam posteris. Surgens nam- quibant, quos de suis patres facere deligebant, Vir-
que a latere principis, et suppedaneum suum ipse duni primo probandos, instituendos et morigcrandos
ferens, abbatem suum petivit, el posito ad pedes dirigcbant.Ex quibus nos, licct juniores et moderni,
cjus suppedanco, in eo ipse resedit, dans omnibus plures religiosos et in omnitheoria probatissimos vi-
monachis cunctis postmodum futuris seculorum se- dimus viros, angelicafacic et habitti reverendos: ut ex
culis formam verx humilitatis, et quod vere exalta- institutione discipulorum patesceret quantx religio-
tur qui sponte pro Deo humilialur. Hoc ergo ejus nis, gravitatis ct perfectionis eorum magistcrftiisset,
factum omnibus fuit miraculo et taudi datum est, cujus eruditionis decus in discipulorum clarebat mo-
quod non pro laude hominum, sed pro divino famu- ribus. Crescente sane numero discipulorum, crescebat
iitio et paterna reverentia celebratum est. Nam re- census honorum.^Vifafljc/iflrdj, 9.) Clarebat ubique
galis magnificcntia humilitatem nobilitatis illius am- nomen Richardi, sanclitas ejus ubique prxdicaba-
plexata, Christumqtie in famulo suo devole vene- tur, et nomen Dei per eum clarificabatur. Yitlens
rata, cum eum ad se invitasset, et ille a pedibus .. autem xcclesix sux vetustissima et pene jam diruta
palris avelli nollet, rex altiori ingenio viri pruden- sartatecta, delegit eis dejectis ampliora jacerc fun-
tiam adroiralus, abbalem ad se evocatum e latere damenta,etinmeliorem statum el nobiliotem novam
suo sedere fecit, atquc post eum doinni Frederici compilare basilicam,quod ct brevi actum est. Turres
sedem sisli prxccpit. Sic familiaritatem regis et enim eccleske ipsius domnus Fredericus ex suo
principum adeptus domnus abbas Richardus, in fecit, ct cellarium et refectorium fratrum. (G. Vird.
brevi, sapientia, consilio, astu, prudentia et honesta 9.) Dormitorium vero cttm dejectum rcstruerelur, et
conversatione cunclis manifestatus est, ut in nego- necessaria domus parareurr, nec posset nova pai'ari
- ciis curialibus disponendis nullus illo utitior, nullus nisi vetus mundaretur, accersitis quorum essctoperis
prudontior, nullus validior aut acceptior judicarelur. et studii idexplere, cum aliqui illorum, ut assolent,
(Fol. 76.) Probat hoc principalis crga ettm libera- erubeseerent, ct manus apponci-e in subvebendo
litas, qua pro amore ejus Virduncnse, cui prxerat, vjuod raundabatur subterfugerent, vir humilitatis et
dilexit ccenobium, ut dona ei ingentia in auro ct gratix Fredericus vere monachus, terrx fossor ac-
NOT^E.
(84) Pagus supra Memphini situs.
207 IIUGONISABBATISFLAVINIACENSIS £0S
cessit, et quod effossum cst onerc facto exjjortavit. A\ 8. Edifioala igilur nova xcclosia majovi amhitu cl
Quis jam similia facere erubosccrct, cum videret elegantioii opcre, neccssariuin fuit ut corpora quo-
Fredericum comitis filium, fratrem duorum ducum, runtlam sanotorum pontificum transmutari debnis-
imperatoris coiisanguiiieum, et fccissc et non cru- sent. Tunc corpus sancti Maddvci incoiTuptum rc-
buisse? Feoitct huic simile opus in turrium cxstru- pertum cst, ct in cripta sanctx Marix sub altari in
ctione. Cum enim jam in altum slructura porrigcre- vase marmoreo decenterrcpositum. Tuncetiam faota
tur, ct strumcnlum illud quod avis (85) nominatur, est translalio duorum cpiseoporum Ilildini cl Ilal-
subvectionc cxmonti aptalum, jjerpauci essent qui tonis Nonas Maii, et ad dexteram crucis monastcrii,
ferrent, his qui hu:c officioerant deputati alias, ut ad dexteram soilicot altaris sancti Johannis baptistse
eredimus , occupatis, vidcns vir beatx memorix positxsuneorum reliquix. (Vita Richardi,8.) Corpits
querodam do nobilioribus aslanlem, ut sumerct li- autem dornni Borengerii cpiscopi ct inonachi in in-
gneum illud instrumentum, et cxmentum collo, ut grcssu claustri lamen infra mouasterium repertuni,
moris est, subvcherct ammonuit. Qui cum erubesce- incorrupturo invcnliim cst, cxooptopedo qui in vita
rot, et suis id natalibus incongruum adstrueret, vir cj'us aruit; ct casula curo sandaliis ab ejus corporo
raitissimus cervice subposita quod rogabat primus abstracta est, ct in thesauris xech-six cum rcliquiis
3 reposita. Corptis vero ejus sanctissimuro supc-rios
implevit. (fol. 76'.) Ac deinde jjorroclojuveni instru- B
mento codem, suo docuit exemplo ut disccret faccre versus cancellos cliori transmutatuni ost, casula
quod feeerat comes comitis lilius, ncc erubesccret si nova et sandaliis honoste procuratum, ct o regiouo
ci iraprobaretur facturn quod constarct ab ipso !sepulcri altarc sancti Firmini, quod ipsitis tcrapore
quondam comite primitus actitatum. Sedebatautem ab ; eo inventum cst, positum. At vero corpus domui
quadam die ideni vir memorabilis in coquina fra- Dadonis ' episcopi e regionc duorum sup-radiclorum
trura, et oporis quippiam cxercebat, scutellas abluens ponlificum,
1 ad lxvam scilieet crucis monasterii, ad
ct vasa alia mundans; cum ccccad ostium quoquinx sinistram ! partem altaris saireti Martiui, honorif.ce
Godefridus dux frater ejus advcnionsaditum preca- reconditum' csl. Rdiquorum vero cpiscoporum cor-
batur. Cui cum aperuisset unus lninislroriim qui pora 1 infra chortim contincntur, et desuper labula-
forte aderat, videns dux fratrcm stium operi ccpto tum ( de lapidibus scctis et quadratis factum cst. At-
insistentem, capite inclinato et alludens ad nomen tamen ' quinque episeoporum corpora subtus pulpi-
coniitis : Non decerct, ait, comilemtalia facere, non Itum, quo xvangelium redialur, contineri a mttltis
cnim sibi convcniuntnomina et actus, nobilitas ge- '• audivimus, quorum tamcn nomiiia non tei-emus.
neris et exibitio operis. Cumquo egrederetur, ille (Fol.77.) ( Pulpitum autem xre crebris tunsionibus in
egredientem subscquulus, nacta oportunitalc loquen- ^• laminas tabulasque produclo, ct dsaurato, facturo
di, sic ait fratri : Optime, ait, prosequutuses, o dux, csse< constat satis accurate ct elcganter, el pcr 1?
quia tanla est dignitas hujus oflicii,et tanius cst cui Itabulas, 12 prophelarum imagines, 12 apostoloruni
inpendilur, becitusscilicet Petrus apostolus, ct san- formasf subvchenlium, sculplorio el polimito (86)
ctus confessorVilonus, quod necmew congruitpcirvi- < opere exaratx sunt. Et hecquidcm ad occidcnlalem
lati, ut prwsutnam ad hoc eis exibendiimquusi pro partem, I ad dorsum scilicct stantium et canentiuni,
nobilitale gcneris mei; nec tanta esl humililus mea, positx 1 sunt. At vero ad septenitrionak-ni4 fluviorum
ul merear ab eisinillorumquihocofficiodignihabentur fsjjeeies dc paratliso emanaiilium in 4 parlibus enii-
consorlio dcpuiari. Tanta crat tuiic abjeclio el sui- ncnt. i In gyrum autem, quo xvangclii reeitalor stans
met despectio in anima illius fidelis, ut cjus huinili- cobumbratur, Abrahse offerontis fiiium, Abol agnuui,
tas prxdicarctur, et miraculo cssct cunctis qui no- lsaac 1 bencdicenlis, ct Jacoli supplantantis, et Tobix
verant-uobUitatein goneris ojus. Nam cum sedcrcl sepclientis,
- ct David nianuf.irlis iniagines agnoscun-
quadam vice privatus, et ncccsse ossei ei calcoos ttur, simili ojrerc compilatx. In faoie auleni domintis
exti'ahere, quidam de fralribus, quom ipse sojictn Jestis J in Ihrono majestatis resideus, ct Yirgo raaler,
vidi et a quo puerulus ista audivi, Johanncs nonri- _ ot c Buptisla Johannes cum 4 xvangelislis apparct.
ne, procumbens cum vellet ci pro caritate servire, Po.ro I tlexlra levaque Domini angeli et archaiig. li
obstupcsccns ct quadara rcligiosa obstinatione obsc- cura c Chcruhiii et Seraphiu Rcdeinptori ohsequiuin
quium cjus reciporc nolens, prohibuit eum dicens : cxibent. c Instrumentum vero illud quod paralum est
Quid milti prodest, frater, honorcs scculi reliquissc, rrcceptui texlus xvangolii, Johannes xvangelisla in
s
si a fratribus obscquium,quod habuissemin scctilo, similitudinc aquilx volantis adornal. In ora auiem ct
s
cum non sit neccsse,accipio? Qui nd hoc veniut ser- summitate operis versibtis exainetris auro digesiis
viam, servitiumquod non expcdit quomodoaccipiam? patris I1 Richardi devotio summa notatur. Propiciato-
Ita dicens, fratris repressit animum, dans omuibus rium r sanc sanctorum cxornant corpora, quorum
r
roaximum paticntix ct humilitatis ct vilitatis appe- roeritis floret xcclesia. Et in medio quidem alto ss.lis
tendx documentum. Hec in transcursu, pro inno- et e proroinenli cyborio sanclus quicscit Vilorois r..'-
tescenda omnibus beatx mentis abjectionc, dicturo dimilus d frontem auro purissiroo ct gominis psetio-
sit; nunc ad ordinem rei fleclamus articulum. ssissirois, quibus cor.duditur majcstas Dei incircum-
JNOIVE.
(83)Hodicque Gallis oiseau. '80) multicolore.
209 CHRONICON.— LIB. II. 210
scripta et incoraprchensibilis, liabcns ad dcxlcrain A rarchiepiscopus petiit, ct optinuit, et reversus Colo- .
beali Pctri, et ad levam cjusdem bcati Yitoni auio niam i detulit. Fuerat autera cum co in expeditiono
promiuentcs iroagincs operc faclas csctalorio, quas iipsa quidam ejus consanguineus, dominus castri tlo
ambiunt colunnx !83ex electro purissimo cuin basi- Commarceio
< (88), ct multa prece obtinuit ab eo bra-
bus argentcis artc fusili ct anaglifo produclx. Ipsum chium
i corporis sancti Pantaleonis, quod et in xccle-
quoque cyboriuni dominicx resurrcctionis, appari- sia : prxfati castri reposuit. Evolutis postmodum ali>
tionis et admirahilis ascensionis opere cxlalorio iquot annis, obsessum est castrum ipsum, ct ever-
pi*otensisaJornatur insigniis, habens ante se altare sum i atque succensum. Cumque flamma tectis
sacratum in honore sancti Yitoni et omnium confes- xcclesix
: illaberetur, et victricibus globis inle-
soruro : ad levam autem allare sacratum in honore riora : secclcsix lamberet, dolens sacerdos dc coni-
sancti Pulcronii ct omnium marlyruin, babens et buslione sanctarum rcliquiarum, cuidam armatorum
ipsum suum cyborium, qtio continetur corpus ejus- ut secclesiam ingrederctur et dcsuper altari rcli-
dom beali Ptilcronii, auro ct argento dccoratum : quias tolleret, significavit. Qui mox ingrcssus, re-
porro ad dexteram altare in honore sancti Posses- liquias tulit et reposuit; et cum ibi adesset abbas
soris habelur, cl omnium vii-ginum, cum cyborio, R., brachium sancti prxsente prcsbitero maixa
quo corpus ejus continctur, simili opore adornalitm. argenti ei vendidit; quod domnus ipse cum scirct
Altare vero majus in honore sancti Potri apostolo- pro certo martyris csse reliquias, Virduni gaudens
rum principis sacratum est ob privilegium xccleske atttilit, et paratum argento et auro diebus feslis
ipsius, qux pviscis temporibus in honorc ipsius supor altare ponitttr. Fecit et alia plura ornamenta,
apostoli et facta et consecrata est. Ante hoc tabula libros evarigeliorum auro et ai*gentoparatos, cruces
habetur aurea, auro mundo ct purissimo ct gemmis ex auro purissimo 5, ventilabra argcntca 2, librum
preciosissimis densissime conscrta, opere mirifico epistolarum 1 argento paratum , missale 1 , collc*
et arte cdatoria facta, prxfeiens imaginem Domini ctarium 1 simiiiter argenlo jjaratos. (Cf. G. Vird. 11.)
sigiuimcrucistcnoiitiset super aspidemetbasiliscum Dedit et Heinricus impcrator calicein 1 aureum
ambulantis, et doxlra levaque imagincs apostolorum premaximum cum gemmis preciosissimis et patena
Petri et Pauli ejusdem operis ct mctalli. Ad quorum ejusdem melalli, el scutellam 1 de bcrillo, et pixi-
vestigia pioctimbcnles,cerneres imagines domni pa- dem 1 de onichino, in qua servaretur corpus do-
tris Richardi ct Malhildis digne memoi-abilis, sup- minicum dependens super altare : praeterea in-
plices manus tendentes, et quasi ut grata hec eorum numera dona auri et argenti et prxdiorum sacra-
habeatur oblatio, alterius ccnsu, alterius studio Q rumque vestium, et philacleria aurea etargentea ct
facta, supplioantes. (Cf. C. Vird. 9.) Factum est ct crislallina cum sanctorum reiiquiis, capsani 1 au-
altare gestatorium ex auro purissimo interius mire reara insignitam reliquiis 12 apostolorum, ct cor-
fabrefactura opore consiraili, studio ct largiiione nua 2 eburnea ideratidem reliquiis conferla. Feeit
(iomniHerimanni comitis, in modum tabularum con- etiam memorabilis pater Richardus coronas 2 ex
sertum ct cojipactiim, quod cum aperitur, ctaltare argento et auro, et tertiam parvulam, ubi depen-
est, et tabulso aporiuutur, quibus si moram adhi- derent sigiiorum i*estes. Adverada quoque comitissa
beas, quod ost instrumcriluiii Moysi et Aaron ima- dedit sanclo Petro casulam viridem cum aurifrisio,
ginibus gloriosum, ligiiraro dominicx crucis expri- ct mulli multa dederunt, qux enumcraro longissi-
init. Ilabet hoc a qtiattuor cardinibus quattttot*xvan- mum est. Unde et in brevi factus est locus ille in-
gelislarum, horoinis, leonis, tauri, et aquilse species signis. (G. Vird. 8, 9.) Ejus namque exemjilo
cx argenlo operc fusili, prxfatitm altare portan- provocata progcnies domni Frederici seculo reiiun-
tium, et se invicem versis vultibus rcspicicntium. ciavit, et adherens discipulatui prxfali patris prxdia
Super ipsuiii vero altare bracliium sancti Pantaleo- sua et patrimonia xcctesix dedit. Godefrklus comcs
nis poiiilnr pallio serico involulum, ct lig.noinclu- pater Borracum dedit, inde relato filio suo ab Italia
sum, argcnto ot auro decoratum, quod altulit cum D Adalbei*one episcopo, cum eum parcntes ejus in
corpore ejusdcm a Nidiomedia Coloniensis episco- xcclesia S. Vitoni sepeliri mandassent, et conlra
pus (87), optentum dono Constantinopoiilani impc- eorum volunlatem in xcclesia S. Marix scpultus
ratoiis, (fol. 77'.) quando pro cjtts filia Oitoni 11 in fttisset, pro requie animx illius dedcrunt S. Vitono
matrimonio jungenda jussu cjusdemOttonis ad euiu- Forbacum (88*).At vero Herimannus, qui et Hezclo,
dcm imperatorem lcgalus missus, est, cum episcopis fllium suum Gregorium in annis pueriKbus Dco
duobtis, ducibus ei comitibus. Et cum, oplentis pro oblulit, ct omnem devotionem suam ad cundeni
quibus ierat, liccntiam redeundi accepisset, et irope- locum vertit. Dedit enim S. Peti*o et S. Vitono
rator ei sociisque ejus munera plura optulisset, ct Haslud cum xcclesia, in Fesseca unam ecclesiam,
accipere renuissent, oorpus sancti Pantaleonis ab eo . in Rotgericorte 12 mansos in Ermefredegehcn
YARl^E LECTIO.NES.
283ita c.
NOT/E.
(87) Gero. ^88*1Forbach.
(SS) Coroinoroy.
211 HUGONISABBATIS FLAVINIACENSIS 212
unam xcclesiam. Dc his factuni cst post mortcm A iseculi, hic expectabo dietn Domini. Ad missarum
ejus concambium, ct dedit pro his comes Balduinus iitaque sollempnia ivit, et cum communicasset vivi-
Flandrensis Bonvillare cum dimidia ecclesia, He- ficis I mysteriis, dolore aliquantulum pulsata ad
venges similitcr cum dimidia, in Yitereio vincas cellam < rediit, et adveniente viro Dei cum fratribus,
cum quadam pane xcclesix, in Harvla 50 mansos exitum < suum orationibus muniri petiit, et sic inter
cuin familia magna. (G. .Vird. 9.) Sine isto tamen manus ejus in cinere et cilicio se reclinans, inter
concambio tradidit adhuc prxfatx xcclesiaeMonnau verba orationis lxta spiritum efflavit. Et recedente
et xcclesiam cum silva spaciosa; Foiitagiam qucn beata i anima, tanta iUicemanavit flagrantia ,8i odo-
que cum familia et vinea optima. Dedit etiam pro ris, ut nulli dubium foret venisse illic auctorem
anima lilii Godefridi ex concubina nati, in claustro suavitatis. Curatum sane est corpus ejus pia reli-
tumulati, non tamen jttxta fratres et patrem, duas giosorum instanlia, et usque in diem tertium ,in
secclesias, quarum una dicitur Ham, alia Gcn- xcclesia pia servatum sollicitudine et industria ; ct
geavia. sic sabbato sancto terrx mandatura cum gloria.
9. Fecit et vestes sacratas in xcclesia preciosis- (Cf. G. Vird. 9.) In hoc monasterio domnus Liethar-
simas. Et cum xcclesiani ipsam prae cunctis mor- dus comes de Marceio ad conversionem veniens
talibus suis ditasset bonis et possessionibus, ad " Bailodium contulit, ct multis annis in sancto vi-
ultimum semetipsum Deo optulit, et monachus fa- vens proposito, tandem Cathalaunis, quo eum
ctus est, ut in xternum cum Chrislo regnaret. Ma- obcedientia miserat, defunclus et sepultus est, ct
thildis autem, uxor ejus digne memorabilis, bonis demum Virduni relatus in claustro tumulatus est.
pollens virtutibus et misericordix studens operibus, (Vita Richardi, 9.) Godefridus dux Gozelonis frater
in claustro ipsius monasterii defuncta venerabilitcr ibidem sepultus, 29 mansos in Beurunes dedit, et
quiescit humata. Cujus ad caput filia eorum Odilia sua suppellectile locura admodum ampliavit. Dodo
virgo sacratissima locum habct sepulchri. (Fol. 78.) ctiam de Comitis castro juxta Teodoricum comitem
De hac sermo extitit, et nos a senioribus audivimus, ibidem in ingressu monasterii quiescit. Ludovicus
quod egressa a finibus Bavarix venerit Virdunum 4 quoque comes et monachus. (G. Virrf. 9, 11.) Hii-
feria ante sanctum diem paschx, volens cum patrc dradus comes Richardura lilium suum post episco-
ct matre et fratribus diem paschx celebrare. Quam pum beato patri haplizandum offerens, Baronis
cum vir Domini Richardus intuitus fuisset, inter cuitem sancto Vitono dedit, et defunclus in gali-
blandaconsolationisalloquia, an aliquid infirmitatis lea (89) tumulari meruit. Non est autem facile re-
patcretut* interrogavit. Qua respondente sanam se ,-, ferre, quot de diversis partibus Francix, Neustrix
csse, et nullius egritudinis molestiam se sentire; et Austrasix, spretis mundanx vanitatis illecebris,
ilte proplietix spiritu plcnus, prxvidens imminere sub disciplina et magisterio patris Richardi mona-
tempus vocationis ejus : Vale, ait, filia, vcre salutis slicx se subdebant rcligioni. Ila namque in ejus
wicrnm filia. Nam cras hac in hora assumeris in amore se transfuderant reges, pontifices et potentes,
gloria; et recipies a Deo pro bene geslis prwmia ut summo eum venerarentur affectu, ct patrcm
sempiterna. Elegit enim le Deus sociam esse san- cum dicercnt palrix ob palernum ejus erga omnes
clarum virginutn, quia jocundum ei in corcletuo vir- aflectum, quo cunctos fovebat et relevabat. Erat
ijinilatis prwparasli habilaculum, Obstupuit ad hanc enim pius in vultu, reverendus incessu, severus
vocem pii patris ancilla Dei, et quia virum Dei circa reprobos, dulcis erga benivolos, forma ho-
credidit non posse mentiri, verbis ejus credula cepit nestus, actione composilus, prxferens semper ho
de fine suo tractare, 'excessus suos. pertractai'e, et ncstum utili, qui nullo terrore, nulla adulatione a
suflragium consolationis etorationis ab eo expetere. vero flecteretur, in observatione regulx fervenlis-
At itle caput sanctum super pectus suum reclinans, simus , in corrigendis viciis prudentissimus, in
et, quasi jam per incorruptionem corporis et spi- castitate cluentissimus, in exibitione bonorum ope-
ritus alterata csset, eam demulceus, confortabat Di rum perfectissimus.
spiritum ejus in Doinino, proponens beatam eam 10. (1020) Baldricus igitur Leodiensis episco-
fore, quam certttm erat ad nuptias agni festin&re. pus (89*)cum ueatum virum unice diligeret, cceno-
Post hec eam reficere jussit, omnihus mirantibus bium Lobiense divitiis opulcntissimum ei tradidit
quomoJo oam sanani et vegetam in crastino mori- regendum, ut industria ejus rcligionis in eo refor-
turam predixorit. In craslinum atttem liquore sancli niaret projjosilum, quod videbatur a pristino rigore
olci ab co iuuiioia, cum nullam gravcdinem pate- inmutatum. Cujus exemplo deleclabili provocalus,
retur, mandato pauperum cuin eo interfuit, ct iu cttm videret religiosam ejus conversalioncm in bonis
eodem quo lavcrat petlcs pauperum loco virum et sanctis moribus, et incrementum religionis el
beatum iniuita : IIcc, ait, rcquies mea in swcutum monasticx perfectionis in cccnobio eodcm excrc-
VARIiE LECTIONES.
!8'' iia c.
NOT^E.
(89) Area, noslris qcilleric. Gcsta cpp. Canier. 1. 3, c. 15. SS. VII, 470
(811') VVolboJo; cf.'Aim. Laubionscs. SS. IV, 18,
213 CHRONICON.— LIB. II. 214
Beere gaudcns mirarctur, cepit jam majora inedi- A sis abbatias ci quamplures tradidit, abbatiam scili-
tari, et in suburbio Leodiensi in honore Laurentii licet sancti Petri Gandensis, abbatiam sancti Aman-
martyris monasterium edificari constituit. Evocato di, abbatiam sancti Bertini, abbaliam sancti Richa-
ergo ad se eodem abbate, desiderium suum ei ape- rii et abbatiam sancti Judoci. Rexit et alia quam-
ruit, ct ut desideriiejus coopcratoracccderet monuit, plurima cenobia , Bretuliensem, Humulariensem,
ct obteslatus est adiciens mullum perfectioni ejus sancti Quintinide Monte, sancti Wandregisili, sancti
posse proficere, si cjus studio et industria domus Huberti, sancti Remacli, Malmundarienscm, Wal-
Dei extrueretur, in quo laus el gloria Dei devote tiodoi'ensem, Belliloci, sancti Urbani, sancti Vin-
die noctuque celebraietur. (Fol. 78'.) Adquievit centii Mettensis insulx, et alia perplura qux non
vir Doraini, et congregatis arlilicibus, delegatis- occurrunt memorix, quas omnes in meliorcm rcpa
que necessariis suraptibus, Christo domino ad- ravit statum, et melioratis abbates dc suis quos ele-
juvante, et beato Laurentio cooperante, opus in- git instiluit. Cenobium vero Belliloci, sancti Petri
choatuiu agiliter perficitur et dedicatur, et iratres, Catalaunensis, sancli Urbani ,,s ipse in vita sua
qui Deo cotidianis dcservirent, ex monasterio san- rexit. Preerat tunc Cameracensi xcclesix et Alreba-
cti Vitoni adducuntur; quibus loco prxpositi praefi- tensi Gerardus venerabilis episcopus. Hicxcclesiam
citur domnus Stephanus, qui in pnefato cenobio sancti Vedasti in suburbio Atrebatensi sitam, de
cellerarii officio fungebatur. Tactus simili bonx de- maximis divitiis ad maximam redactam penuriam,
votionis desiderio domnus Rotgerius Catalaunicx anno ab incarnatione Domini 1008 liuic patri no-
civitatis episcopus, industria et laborc cjusdem palris stro, quem unice diligebat, assignavit; in qua vic
Richardi in suburbio Catalaunensi in honore sancti Domini tanta egit ct passus est, ut, si singula scri*
Petri monasterium a fundamentis construxit, et a bcrentur, et lectori ut vereor tedium et audientibuS
monasterio scpefuto fratres cum libris ct ornamentis generarent fastidium; sed de multis pauca dicenda
necessariis, qui inibi deservirent, dcduxit, et in vita sunt, et fortasse ulilius prodcrunt. Dieamus itaquc
suaipse perse utraque rexit monasteria. (YitaRi- quid rerum intercesserit, ut ad inopiara redigere-
chardi, c. 12.) De quo hoc fertur mirabile, quia cum tur locus tantarum divitiarum. Non autem visa, sed
turres ecclesix sancti Laurentii in allum jam por- a senioribus audita referimus.
i*cctx, et usque ad cacumen elevatx, postmodum 11. Quidam servienlium sancti Yedasti in tantam
rcclines viderentur, et in ruina eorum !85certa csset cruperat proterviam *87, in tantam excreverat inso-
dejectio xcdesix, vir Dei adveniens, dolorera fra- lentiam, quia aliquanto necessarius erat xcclesix,
trura,quem cx ledio dejiciendx et itcrum reparandx „ ut infra atrium monasterii domura sibi constitue-
turris habebant, blande consolatus est; et nocturno ret magnx altitudinis et fortitudinis quasi pro tui-
tempore xcclesiam ingi*essus, cum diutius in ora- tione loci. Sed nacta oportunitatc eontumatiae exer-
tione pernoctasset, januis patefactis egressus est, et cendx, secularitatis in monasterio superabundanti
itcrum oralioui incumbens cum surrcxissef, signuin desidia provocatus, propugnacula erexit, infirmiora
crucis edidit, et confestim turres, qux redines vide- munivit, ct non jam pro loco, sed contra locum el
bantur, dato maxinio strepitu in sese resilientes Deum rebellare nisus est, bona xcclesiae diripiendo,
subsederunt: et, ut cernenlibus patet, ita iu sc resi- vernaculos et ancillulas sibimet aggregando, canum
lierunt, ut cunctis palam daretur intelligi, angelico turbam, histrionum et scurrarum ineptam conge-
id factum csse minislerio. Tantus autem resilientis ricm deducendo, nec eos ab ingressu claustri ar-
in se structurx crepitus factus est, ut fratres mona- cendo : (fol. 79) cum potius ipse in eo obsequen-
sterii tanlorum sacramentoium ignari a lectis cum tium stipatus cuneis assidue scderet, et habitacula
niaximo limore extirgcrent, pulantcs in ruina tur- servorum Dei actibus illicitis prophanai*et. Uhi ve-
riumquamverebanlurdejectamesscpartemxcclesix. io vir Dei ccenobium ipsum regendum suscepit, et
Quos vir Domini ad consuetudinariuin matutinorum a fratribus, quibus erat mens sanior, susceptus
oifitium invitans, ipsecum eis interfuit, et mane facto n est, non est passus tantam domus Dei videre deso-
beneficia Domini oculis videnda monstravit, atque lationera; quin iinmo ad ejus omnimodis se super-
ad amorem eos lanli beneficii largitoris mirifice ani- extenuit ereptionem. Cogitavit tamen si posset li-
mavit. Ilujus miraculi testis est tota Leodiensium ci- berti illius emollii-e menlis duriciam, et vcrborum
vilas,et patres qui viderunt narraverunt eafiliis,et lilii dulcedinc 88Slenire proterviam, ut cessaret ab op-
liliorum filiis, ut cognosceret generatio altera. Tem- pressione et conculcatione xcclesix, cui pro debito
poribus illis principabatur Francis Robertus, qui et jurenaturx debebat potius subesse quam prxesse.
Constantiam duxit uxorem. Hic ter beato patri no- Sed servummalum non frangunt verba sed verbera,
stro abbatiam sancti Petri Corbeiacensis regendam sicut dicit Sapientia, quoniam qui mcntis esl durw
contradidit, ut ejus institutione et vigore servaretur suscipiet vulnera (Prov. xxvm, 14). Et licet verba
in eo regula patris Benedicti, et rigor reformaretur sapienlis sint tanquam clavi in altum defixi, tamen
inpnasticse inslitutionis. Balduinus vero Flandren- nonaudiit slultus verba prudentix, quia non dice-
'
VARLE LECTIONES.
385ita c. B8' atiqua erasa. "&
1 pvoptmiam c. 28Rdulccnide c.
215 IILoONIS ABBATIS FLAVLNIACENSIS 216
bat ca qux vcrsabantur in corde ejus. Impletum A mittcretur. Totuni ei-go sc commiUeiis Domino, ivit
enim erat illud veridicum Salomonis proverbium : cubitum, capul habens retectum, paratus, si Deus
Qui nutrit servum delicuie, senliel illum contumacem vellet, ad excipiendum jugulum. Cum ecce ante ma-
(Prov. xxix, 21). Quid faceret, quo se vertcret anxia tutinum tempus, omnibus post laborem quiesce.ti-
mens viri Dei? Cilicio itaque obvolvitur, cinere bus, duo illi, quorum erat operis ct voluntatis pa-
aspergitur, ct, in excubias commissi gregis pervigi- Irem jugulare, surgcntes clanculo dormitoriuni
les noctcs dticcns, Deum precabatur attentius, ut ab egiediuntur; etaccincti gladiis, cum de peipetrando
oppressione inimici ct raembrorum ejus tueretur scelcre se mutuo devotanles contestarentur, atl hoc
xcdesiam suam, miscreretur parvulis, et protege- ultimum devcnerunt ut unus illorum pedclemptini
ret a scandalo; se ipsum quoque, quem eis prxpo- singula dormitorii lecla circuiret, ne aliquis suyjer-
suerat, lalem faceret ut subditis eum et matrem esset qui vigilaret, a quo doprehendi verebantur.
pietas ct patrcm exibcrct disciplina, ut esset in eo Quod ubi factum est, et iile esl reversus ad socium,
ct juste consulens misericordia, et pie seviens dis- captata oportunitate malicix perpelrandse, simul pa-
tipliiia. Nacta igitur temporis oporlunitate populum tris Richardi cubile adcuiit videnlque virum capiio
conveniens, curo pauca pro re et tempore contra retecto soporatum. (Fol. 79'.)Cumque unus audatior
superbiam disseruisscl, et de sectando religionis " in scclere armatam in illum vibrassct dexleram ,
proposito nichilominusquedam perorasset, ubi vidit bracliio obrigescentc divinam crga se sensit clemen-
deflexos ad se animos populi, munitionem qttam pa- tiam, nc perderct patrem, qui mtiltos ad xlcrnani
tiebatur infestaro adivit, et, ea funditus destructa, transmissurus erat hereditatcm. Slabal cxcrta s8t>
iHum qui contra juslitiam tumidus superbiebat, ca- dextra, inpos ad fcriendum, noc inpos arl gladium
pturo in olemosina sancti Vedasti sedere et de ele- repoiiendum. 0 admirabile Dei prxconium ! inira
mosina vivcie instittiit, sicque locum ab ejus et ob- pati&ilia ! pietas praedicaiida ! Poleiat Jesus noster
sequentiiim ejus importuniiate eripuit. Copit ergo suos ilios palcstrites a pcccali volunlale avertere,
tanto ferventior studiis religiosis insislere, et dedu- poterat, mox ut cogitaia ad effectum pcrducerc
ctis a Virduno fratribus in spirilualis excrcitii ty- temptaverunt, morte mullare. Sed sustiimit in
jocinio probatis curam loci commisit, inter quos multa patientia filios irx, ut facerot filios miseri-
ei-at Rothardus a Leodio sapientia ct religione no- cordise. Invasit ergo miserum illum timcr cum fe-
minatissimus, quanto noverat ot sibi qui prxerat et bre, et recessit a lecto patris, qucm prolegeLat
cis qui suberant expcdire. Verum quia vita ejus gratia Omnipotentis. Nec multo post signo dato ven •
casta ct sancta moribus inhabitantium aversabatur, r tum est ad xcclesiam, ct ille quem rcmordebat con-
dururaque eis videbalur quod in mente veteri coge- scientia , inter alios nocturnali sinaxi intcrfuit,
banturnovamcditari, ex rebellione audaeia sumpta, quanquam tremens, quanquam infirraus, quanquain
conati sunt quidam eorum de ejus morte tractare. raordacis conscicntix stimulis aggravatus. Ubi vero
12. Immincnte itaquc quadragesimali tempore, ventum est ad tenebras, miser iile, dum litjrie
quia liec erat monastcrii regula ut iu illis diebus eleyson cum vorsibus caiitai*etur, cordc compunctus
artiori se quisquc mactarct continentia, cum ad hoc gcnibus patris advolutus est, olamans et ipsc patri :
propensiori cura ct ferventiori compellorentur, te- Domine, miserere, scilicct ut sui misercretur, sicut
ctus in corde livor cepit altius serpere, et ad perfi- Deum sibi miscrcri precabatui. Obstupuit vir san-
ciondum quod anhelaverant in dies mentem cxcru- clus ad taclum fratris vestigiis ejus procumbentis,
ciatam permovcre. Quid multis inmoramur? Vcnit ct qukl esset prorsus ignorabat. Susoopto tamon co
sacralissimus tlics ccenx dominicx, et qux erat ct in partcm declinato, oraiioncm complevil, ct
pacis ct concordix, recouciliationis ct misericordix, dato lumine ccleris atl strata regredientibus, ali-
hxc factiosis convenit dies pioditionis et malitix cjuos de fratribus secum rctinuit; secedensque in
jjerpetrandx. Deliberatum est eniin apud illos ut locum congruum, data oportunitate loquendi, trc-
co die percxplcto, cura post minislerii salutaris ex- D mentem fralrem et plorantem, totoque corporc ter-
pletionem vir beatus fessa corporis membra quieti rse prostrato capite terram ferientem, quid pateretur
laxarct, cum omnes dormirent, ab cis gladiis peri- rcquisivit. Ille geinitu interrumpente : Pcccavi, in-
mcrctur. 0 prxsumptio temeraria! o impudens att- quit, in celum, pater, ct coratn le, qui nolebamdici ct
datia! Quis furor, post immolatam illam agni pa- csse filius tuus, faclus sum perseqiiittor lutis. Et pro-
schalis viclimam.ca die vel nocte quemquam quam- ferens gladium de sub cuculla : Ecce, inquit, qucm
vis nocentissimuin morti adjudicavit ? Nec latuit exlendi nocle hac ad feriendtun te, sed Jesus luus
virum beatum feralis illa malorum deliberatio. Au- protexil le. Yolui quidcm perdere le, sed protcctor
diit namque quod ea nocte ab impiis perimendus tuus Dominus defendit te. Exemi gladium in te, sed
csset, nec limiiit. Timor enim Domini castus, qui cujus est virlus el imperium, gladium continuil, ct tc
permanet in scculum seculi, a mente ejus tiroorem a morte, tne ab interilu animw et ab homicidio sal-
niortis exclusit, quia noveral quod nemini super vavit. Parce ergo mihi, quia converti paraitts sum ct
oum polestas daretur, nisi quantum a Domino per- luis monitis adquiescere,regularibusque subdi insti-
!S9 cxeila corrigit L. extcra c. VARLE LECTIONES.
S-.I7 CHRONICON.— LiB. II. 2iS
Uifis; tantum dona mihi quod dcliqui in te, el ora A 'videiur, quod tanlo eum affccfu dilexit, quem de
Dcum pro mc. Non crat hoc gravebcato viro, donare morte sua tractasse cognoverat. In quo considerantla
jieccantibus in se, qui ad pi*oprias injurias erat pa- est pictas ejus ct jjatientia invicibilis, quxvicem lu
tieutissimus. Toto crgo corpore prostrato, gratias ,dentibus rependerc non novit, qua in tantum alun
-
cgit protectori suo Deo, inde fratri benigne indulsit dabat animi ejusdirccta simplicilas, utquem passus
quidquid in se detiquerat, plurimum eum consola- fueral iniraicum, eum sibi crederet fidum auiicuin.
tus, ineukans ut confitcretur Doraino peccata sua; 0 mens vere plcr.a Dco! simplicitas sino simulalio-
dicens peccatum aliquando esse peccatum, et penam ne! carilas sine emulatione! Sed sufficiant intcrim
peccati, quae omnia vilarc quiret, qui confessioni ista, festinandura nobis est ad reliqua. Non enim
operam daret. Pauca ergo pro tcmpore loquutus, omnes ejus virtutes animi describcre possumus. Su-
fratrem consolatum dimisit , dans in mandatis ut persedendum aliquibus est, ut ad poliora sufllcia-
mane facto ad se rediret, et qux sibi imperarentur raus. Et nunc quklcm dc benificiontia dicamus quod
faceret, et ita discessum cst. Pater Richardus ora- possumus, quia non onmia possurous, qua ita sibi
torium pctiit, ct quod supcrfuit noctis in laudibus filiorum animos obligaverat, ut inmemor injurix,
Creatoris exegit. Die facto, prima dicta, consuetu- memor gratix diceretur. Considerabat enim singu-
dinarie ofiicio expleto, ubi tcmpus oportunum da- B lorum affccttis, necessitates, oportunilates, ct ita
tum est, patrem filiusrequisivit, et data confessione, quibusque mirabili verborum et vultus gratia oc-
pcnitentiaque acccpta, alacer ct sospes ab eo re- curcbat, adjiciens verba bona rebus bonis, et prx-
cessit, diccns multum sibi prodesse quod hac cum dicatione bcnigna et humana se ipse commendans,
occasione DoTninus sibi asciverit. Hic ex tuiic patris ut pluris estiniaretur animus cjus, quara illud quid-
Richardi fuit Ulius dulcissimus et comes individuus, quid cssctquod querebatur. [Cf. SENEC,Debenef. n,
hic consiiiojum parliceps, quia erat nobilibus or- 2.] Qucmaumo-Junienini in egris oporlunitas ciLi
lus natalibus et lilteris adprime eruditus, ct vidc- salutaris est, ct aqua tempestive data remeJii locum
bat in eo penitentiam cum verecundia. Incapitulum optinet, ita bonciicia cjus, quamvis levia, quia pr;c-
ubi ventum est, publicam penitcntiam egit cum so- sto erant, quia occurrehant voluntati, graliam pvc-
cio corde contrito ct humiliato, et fratres glorifica- ciosi, sed lenti et diu cogitali muneris vincebant.
vorunt Deum, qui avertit peccatum hoc ab eis; Gratissima enim crant quia parata, quia facilia,
et jara in majori venerationc sanctum Dei habcre ce- quia occurrenlia, ubi nulla erat mora uisi in acci-
peru.it, quem Dco karissimum, mortis inpavidum, pientis vcrecundia. Noveratenim optimum esse an
sui contemplorcm, injurix donatorcm, et ob id r • tecedcre cujusquc desidcrium, ct proximum sequi;
Deum defensorem et tutorcm haberc sciebant. Jam illudvero melius, occupare antequam rogaretur.
autem si quis esset qui viro Dei aliquando rnfestus Nara cum homini probo, ut ait Seneca in libro (u, 1)
fuisset, surgebat in medio, et confitobatur quidquid de Beneficiis, ad rogandum osconcurrat, et suffun-
iilud essot, satis verens ne eliam circa se deseviret datur rubor, qui hoc tormentum remittit muitiplicat
i.-idignatiodivina. Precabantur itaquc omncs. pariter munus. Nulla enim res carius constat, quam qux
sibi indulgori, quia eum non ut dccuisset patrem precibus empta est. Hinc sanctus Bencilictus de
et dominum tractaverant, ct facta ost ruina duorum dandis nccessariis agcns: Consideret, inquit, abbas
sui ipsius et multorum in spiritu resurreclio. (Fol. infirmilates indigentium, non tnatam volunlalem in-
80.) Igitur vir Dei generali omnibus indulgentia videntium. Qui consklcrandas infirmitates prxoipit,
data, tanta !" in posterum ab oninibus caritate di- occurrendum docet precibus, divinandam cujusque
leetus est, ut merito dicoretur : Hwc mutalio dextc- neccssitatem, ul rogandi nccessilas auferatur. Ce-
rw Excelsi (Psal. i.xxvi, 11). teruro ct hoc in patre nostro beneficicnlix partcs
13.Ordir.ata itaquedehinc xcclesia personis et ne- adjuvabat quia, si quis ei de sccretis animx, de in-
cessariis sumptibus, Virdunum rcdiit, prscdictura ternis mentis molibus confitebatur, tanta ci inerat
fratrem secum dcducens, quia intclligcbat eum uti- J)) mcntis benignilas, tanta dulccdo, tanta compassio,
le vas fulurum in domo Doroini. Nec eum spes fe- ut qui solus advenerat ut se prodcret, alterum se
1'dlit Cepit enim totus alteratus perfectiora medi- illum esse crederet cui confitebatur, cui non imme-
lari, ainare honestatero, diligerc ordinem, omnes rito tamquam altcri sibi animum suum applicaret,
sibi prxponere, se cmnibus postponere, et si quid et se ipsum crederet. Occurrcbat namque voliinlali
est quod virum honestum deceat, ad id modis se ejus, et ita ei conformabatur, cum dolente dolcns,
omr.ibus informare. Quamobrem diligebatur a viro cum tribulato spiritum et ipse contribulatum atihi-
Dei, et cotidiana monitioue ad meliora sectanda in- bcns, ut unam ar.imam duobus inesse corporiLus,
citabalur. Leduinus nomen erat viro. Hic est ille dum altcrum sc stupct is qui advenerat, niirarctiir.
- Leduinus, qui postmodum jussu et obedientiaprx- Qux rcs gratissima cst mcdiocribus, utillima pudl-
dicti patris sub co sancti Vedasti annis muttis rexit lis, qui co utunliir affectu quo vident sil>ia.lclinos
xcclesiam. Verum boe in patre nostro mcmorabite quibus loquuntur seu confitentur.

VARLE LECTIONES.
""famtac.
219 HUGONIS ABBATIS FLAVINIACENSIS 220
14.Jam voroincapitolio(90)si quisscrinonem cjus At rum r acceperis elemosinam ? Summa hxe liberalitas
audisset, totus tremebat, totus estuabat, totus ad re- ccst, memorari eorum qui se tibi dum adviverent
preliendendum se acutissimuin stimulum compun- ccommiserunt, quorum vivis laboribus, quorum san-
ctionis adhibebat, ac si prx oculis videret parata guine £ pasceris ; qui, fiduciam suam postDeum in le
gcliennxincendia, suppliciorumdispertitaomnimoda I
ponentes, per manus tuas Deofeneraverunt, dumsua
geuera, donec proccderet consolatio ab ore sermo- tibi t pro ejus amore largiti sunt. Non defuit gralia
cinantis, fieret dulcedo mellis lingua ejus, favus hxc ' patri nostro, immo in omnibiis monasteriis
distillans labia ejus! (Cant. iv, 11.) (Fol. 80'.) Non < qux regebat, mox, ut potuit, j'ure perenni constiluit
enim dissimulabat peccata delinqucntium, immo ul ' in kalcndario, singulorum fi-atrum et benefacto-
cum tle viciis scrmo esset, ita corum proprie spur- rum ' ecclesix qui seculo excesserant, divisis paginis
citias, immundiciam et foetorem vcrhis expriinebat, nomina,
' anniversaria quaque die in capitulo reci-
ut q;:i audiret mirarctur, et abhorrens talibus inpli- 'tarentur, diligentius annolato quid quisque contu-
cai-i omnino detestaretur. Erat in eo juste consuicns lissel
' ecclesix, utdum eortim beneficia fi*atres prx-
'•
uiisoricordia, et pie seviens disciplina. Ut cniin ait in senlialiter recolerent annotalione diligeutissima, re-
Moralibus mitissimus doctor Gregorius, misericordia 'calesceret in eis eorum mcmoria, et tanto giatius
vcl disciplina niulinm destituitur, si una sine altera "? memorarentur
' illorum, quanto acceptior licrct rc-
teneatur. Affoctus patrcm, pietas matrem, rcveren- prxsentatio bencfactorum illorum. Quod ut acce-
lia timoris dominum, disciplina exhibebat magi plius fieret, sermonem inde habuit coram fratribus,
struro, quod tolura- de bcneiicicntix fonte procede- quem exceptum kalendario eidem, cui hec inscribe-
bal. Nolebat enim consumi munus suum, qui scro- bantur, prxscribi iustituit, in quo dulcedinem ejus
per pai-atus erat ad donum ; idco in tlaiido beneficio etpietatem, caritatem atque misericordiam, qui di-
corporali seu spirituali, seiisu commuiii etrationa- ligenter advertit.perpenderepotest. Quanto vei*oaf-
bili tempus, locum, personas observabat, quia et fectu et slutlio memoriam defunetorum eorumdcm,
niomcntis qnxdam grita et ingrata sunt. [SENEC, id est oflicium quod vigilias dicimus, et missx cele-
Debcn.u, I.] IngraUimestbenelicium.quod diuinter bralioncm agi institucrit, noverunt qui hoc faeere
dantis mamis hesit, quod quis egrc dimisit, quod consueverunt. Per omnia circa memoriam defuncto-
sic dare visus ost, quasi sibi ci-iperet. Ideo vir bca- rtim benignissimus extitit. Sciebat enim quia ni-
tus cuin aliquid ab co a filiis quererctur coi'poralis cliil in fructum pervenit, quod non a primo usque
aut splritualis necessitatis, non dubitavit, ne
proxi- ad exUemum xqualis cultura prosequitur. Idco con-
muscsset a negante, et nullam referret graliani, missorum sibi el in vita et in raorte sollicitudincm
(Ibid., ii, 5) sciens nichil csse tam amarum quam ^C pia sedulitate est operatus. Quid autem de forlitudine
diu pendere, cum equiorianimo feratur a quibusdam et temperantia dicemus.quibus adeo regebatur ani-
pracidi spem suam quani trabi. Quod autem donum mtis ejus, ut innata sibi viderentur?Nam cum for-
tam dulce homini, quam juvarc consilio, titudo sine temijerantia iniquitatis sit materia, ita
participare
laboribus, communicare doloribus, rclevare estuan- in eo u.:um condiebatur ex altero,ut alterum sine al-
lcm animum, gaudere cum gaudente, flero cura tero videri [vidcre. Ed.P.]el velle discernere omnino
flcnto?His donis, his beneficiis filiorum in se defle- foret impossibile. Justitia vero cum prudentia priva-
xerat giatiam, ut injuriam ejus suam lum sibi domiciliumin ej'us peclore collocaverat,qui-
arbitrarenlur,
lxtiliaro ejus suam crederent, cujus tanta erat beni- bus utilis adomnia pietas non deerat scienlix disci*e-
gnitas ut, vei.iente eo, si quid in congregatione qua- tione munita. Nulla est autem scientia, si utilitatem
libct morari licuisset, cura egrederetur, nullus esset pietatis dehabeat, quia quibona
cognita exequi negli-
qtti non se j'uvatum et rclevatum, susteiitattim et git, sese adjudicium artius stringit. Hxc quia vir Dci
confortatum lelabundus gloriarclur. Jam vero libe- noverat, singularum sib virlutum proprietates adqui-
ralitatcm in eo laudari necesse non est, cujus non sierat, quibus munitus mundi fallentis lenocinia
minima portio est, in omni nogocio considcrare r, superabat. Verum ad narrationis ordinem rever
quomodoquidque ant dicaturaut fial.Namprocodens tamur.
ex libcralitateomnisbenignilasproperat, et 15.Anno abinc. Dom.lOH Romam venerabilis pa-
proprium
esllibenterfacicnliscitofacere. (/jj-frf.,u,5.)Qui cnim tcr Richardus ivit, et Benedicto papx in amicitiis
tarde et diem de die protrahens profuit, non cx ani- junctus, familiarissimus ei extitit. Eodem quoque
IIIOfecit; ita duas res maximas perdidit,
tempus ct anno cum esset jam norainatus vir in monasterio
argumcntum amicx voluntatis ; quia tarde vello no- sancti Vedasti cui prxerat recloris offinio, rcvclatio-
lentis est. Aliquando vero in tcdium adductus ani- ncs factx suntei in eodem ccenobio,
q"r.rum tex-
mus, incipit odisse beneficium dum expectat. Quod lum idem ipse misit omnibus xcclesix filiis, quas
autem majus beneficium quam inorluis referre ctiam placuit hic annotari.
gra-
tiam, et requiei eorum providcre et consulere, quo- (1011,Ap. 17) « Electis m ecclesix Dei orlhodoxis
VARI.E LECTIOiNES.
2" Fol. 81-85. inserta eadem
mmiu, cttramcnto pallido scripta tninutissimis lilterarum duclibus, quorum
NOL-E.
(90) i. c. capiiuio.
221 CHRONICON.- Llli*.II. 222
et unitis unitati corporis in Christi capite mcuibris A tali vidculcs, ine concile adessc signo faciunt, duo-
Richardus Dei favente gratia licet indignus abhas, rumquc fralrum junctus obsequio, quam primum
ista legentibus perpetux salutis gaudia. (Fol. 81) affui, ct mox cxposito lecto qura spiritus exitus sui
Evangelica veritate edocti et totius evangelicx fidei scparatione colluctabatur, psalmodix litaniisque in-
auctoritate in Cliristo fundati, palorna erga vos sislens omnem atlessc fcei congregationem. Quibus
quodammodo junctus sollicitudine, vestram fratres expletis, fuiiebribus intenti excquiis ut a circum-
dilectissimi exemplari rei divinitus gestx conimone- stantibus, quia spiritum funditus exalasset vix
facio caritatem, quam ad commonitionis vestrx so- summapoterat diligentia inquiri, dicendo : Subvenite.
latium per quendam fratrcm nostrum per sex hora- sancti Dei, exitum ejus et os cmundare ccpi. Cuni
rura spacia spiritu vdut menlis cxcessu raptam interim jam subitis 291turbatus, me corpori defuneti
nobis voluisso ficri manifestam, divinam conjicere applicui, manuque mea cjus ori pectori vitahbusquc
possumus gratiam. Qux licet spiritualibus nos res subtilissima indagalionc admota, spiritum velut tc-
pugnare nequieris multimodis scripturarum divina - nuissimi ac sublilissimi aeris flatum incssc prxsensi,
rum occullis et ipsa vix subtilissima menlis acie ct remissa comracndaticia oratione, quidnam futu-
contreclandis semper instruat documentis, nos ta- rum csset cepimus expectare. Cum post vclut unius
roen ex assiduitate torpentes, corporexque impa- " horx spacium tenuissimo et vix sensibili singtillu
tientis naturx romissionos aJversuni pernitionis pariter et anhclilu cepere Iabia tremere, dcindeque
quasi ex securitale bosti ex adverso insidianti pate- iiicondituin quasi suspiria gcmenlis etdolentislingua
facientcs, manifesta per banc visioncm Dei misera- summotenus emittere sonitum, subindequc tliscro-
tione, ad internam mentis nostrx et discussionis re- tum, velut vagitus infantum verba formare voten-
ducimur subtilitateni, prout quisquo nostrum sub- tiim. Sicque est eo usque perventum, ut rectum ad
tilissimx mentis et discrctionis oeulo transligurata nostrum formarct verba audilum. Sed quxso inten-
comparataque huic visiouis sententix prophetarum, dite, quia linguam commovebat lantum, cum in rc-
apostolorum, evangelistarum quoqtie invictissima liquis corporis meinbris, capite dico, oculis et ma-
discretione hoc in se ad ulilitatem suam verilatis nibus, coxis et pcdibus nullus omnino ac si ligno
transformare studuerit testalione. Cunctis etiam vitx incsset spirilus, quod prxscns fratrum ct fic-
liquet, quod sine detrimento silentii tegimine non quens indubilanter lestabatur attactus. Sed visa
vdatur, quod divinx raiserationis ostentatione in inibi ct colloquuta nostro auditui verba sola lingua
salutem nostram manifestatur. Narrare vero opera formabat; qux in se postmoduin reversus a nullo
Domini cum sit honorificum, ea silenlio subjjrimi sub celo hominuni sciri putabat. Cui assistens no-
'
perniciosum. Quid namque tam saluberrimum atque tarius, iuprcssis cadem signabat litteris, qux et ip*sc
ulillimuin, quam divinx largitalis doiium, quod corporco postmodum usus colloquio, non alia atque
habet quispiam singulare, cum aliis participando alia testabatur a se visa et colloquuta esse in cxlo.
faciat illud esse coromiine : quod cum fit, illa Sal- Quemeuiu in siibscqucntibus tcctor audicris,ne quid
vatoris jussio, qua dicitur : Quod dico vobis in le- eoruni ambigi posse credideris, vehementius emor-
nebris (Mtitlh. x, 27) ct rcliqua. Cujus nonjussionis tuum corpus huniana forraare posse verba mirabc-
vira perpcndentcs, ct toto mentis annisu illam cora- ris, quam si et ulriusque testamcnti vcrissima as-
plere volentes, quod in tenebris ct in aure, id est in scrtio crctli compcllit, ab co ut refert visum esse
occulto, audivimus, ob multorum utilitatem in mc- non dubitavcris. Egredienti a corpore animx raali
dium profcrimus. Sane nemo autumet hic aliquid gnorum spirituum tres ipsa sua visione terribiles
falsitatis csse perroixtum, aut a verilate aliquatenus astiterunt"; cui quasi horrifico impulsu insultanlcs,
credat alienum, quoniaro sicut audivimus, vidimus, dicebant se habituros bunc tornientis infernalibus
absque mcndacii fuco fideli narratione porstrinxi- cruoiandum, suarum illi attcstalioncm inferenlcs
mus. Nunc igitur ad j-.arrationero rei gestx stilum culparum : cultellum scilicct cujusdam fratris nostri
vertamus. Debita rcligiouis reverentia paschalia no- D parvulum quem oblivione el negligentia dudum per
bis 50 dicrum exequentibus sollempiiia, cum in hoc diderat, cujtis quamlibet miniina videalur culpa ner
cenobio quod est Atrebatensium situm in urbe, priori confessa nec venia fuerat absoluta. Affuii
prctiosissimi confessoris Christi Vedasti cultu dica- ctiam pacis et lucis Michacl angelus, hoslilis inva
lum honorifico, cui ijisc monachicx continentix sionis tutor serenissimus. Quibus utrimque convcn
instituendis disciplinis Deo auctore desei'vio, hec tis, in momcnto infernalibus aslitere clattstris. Ubi
divinitus accidit visio. Quitlam fratrum nostrorum iguis maximus quantitatem magnitudinis omnino
debililate corporis prxveutus, lccto cst xgritudinis cxccdcns, locis illis cruciandis animabus crat depu-
occupatus. Sicquc duobus transactis diebus, inipso latus, nigras atleo et fetentes cmittens flammas, in
tcrcii dici noctis pcrventum est articulo, cuin dolore quo traditor Domini Jutlas catena undique striclus,
auxietalis sux niraio boc visus est cxigi funditus majoribus in die judicii tormcntis servalur crucian-
niigiare de seculo. Quod fratres vigiles inibi depu- dus. Quibus anima se deputatam spcrans, nimio
VARliE LECTIONES.
Jiojipciucifere cvaiiucrnnt. Singttlw paginw continent inter 07 ct 75 lineas. Ila V. Cl. URLICIIS, ctii apo-
grpahum fuHorum81-S3 debetnus. ™*fuilnc subtus ? ['. Furtasse nivlibus cruttctlec/uitlcxcidit.
—3 HUCOMS AHBATiS FLAVINIACENSIS 224
•'•xsontis mortis lormeutorum tcrrore constricta, A seorsum jam eessissc liberam ; laicum quoque, cu-
roisereri sibi Deum sanctosquc apostolos Petrum et jusdam fratris nostri qui inibi adstabat patrem, de
Paulum, Johannem quoque Laptistam et magnum quo, quia vitam novimus, minime dubitamus, roul-
confe.ssoremChristi cui dosorviobat VcJastum, fre- tosque alios quos memoria nolos, sed multirooda
quenti ct lugubri voce itcrabat. Iliis vero inforenti- prxsens ralio fecit esse ignoios. Abhinc loctor
bus vcram priori sui distulisse confessioiiem, ui euro qucso diligenter intende, quia mox ut exiit ab im-
dampnarcnt tcslificabant. Tandc.n niiscialiouc Dei mundis spiritibus, et visis tormentorum perieulis
prarvcnla et angelica confinitato coniisa, spiritihus liec anima est liberata, duclorisque sui sereuissimi
discussa immundis, soli abiude amplioribus proce- ut cst familiaritate quamdulciter recrcata, quoniodo
dunt perscrutandis, et ecce subito discreto alteri majoribus amplioribusque aucta et inccnsa deside-
gencri tormcnlorum consislunt in loco, ubi ci*at riis inquirendi et perscrutandi aliqua qux commi-
hiatns inferioris infemi, in modum putei latx et nisci ab ca poterant, et quomodo ipsa sua importu-
profundissimx inmensitatis, qui velut nubes glo- nilate quam sepissime dicendo : 0 domine sancte
muraiitiir in inibribus, furaiferas eructuante camino Michcrel,pie pater, dic milii ! semper extorserit,
reniovebat flamroas. Supcr liunc velut rupe in prx- qux in rdiquum scripta auilire poteris; el quia
cipitio constituta, illc vcro vcrso vullu in altera, singulis angeli rosponsionibus anxia hoc *n iteruro
rogat ul introsiiiciat. Cujus nimio tiroore jussiojii- iterumquo suis vexabat inquisilionibus, clamando :
bus parcns introspexit, et inibi lorqucri Albcrtum 0 dotninesancle Michacl, dic mihi adhuc! sub inter-
Naroucensium comitatui pra-.feelum(91), quero ex rogatione animx et angeli rcsponsionc cum omni
nostris niulii novcrunt, rc-cognovit. Qux cuni illic diligenti assidcnli inibi ut supra dixirous notario,
proprix perditionis nimium dubia trcmoret sublata quod restat curabimus scribcre, non permixta nec
ab angelo, vcncrunl non longo adeo intcrstitio ad mutata a nobis latinitale, ncc verbo, sed omnia qux
aqtiam sicut c\ niniiis et fetcntibus pruinis colligi ipsi allernatim sermocinabant, cadcin hec nobis
poterat frigiJam, circa quam volut niedii corporis in terra positis per linguam emortui corporis reso-
profundilate inracrsi maxima residebat niullitudo nabat Spirilus sanctus; et cuin inipressum quarum-
homiuum, licct aliqiiantuluro boui, tamcn quia de libet littcrarum inveneris signumw aninix inierro-
sectilo exierunl impuri, usque in futurnro judicium gaiitis in te transfer affecturo, ut angelicum faeilius
penalibus undis frigoris et fetoris venialibus sunt possis intdligere responsum : Ariiroa. 0 sancie Mi-
diluendi peccalis. DcinJo venerunt ad aliam, qux cluiel, dimttle me irc ad fratrcs meos, ct dicam
fervenlibus undis et obuiliontibus innumerabilos Q illis omnia. Angelus. Non dimillam tc, veni sc-
visu volvebat liigentium strcpilus. Quorum torto- quere mc. Vidc. Anima. 0 domine, qucim pulchras
res, cquorum, canum oniniumque fere repentium mansiones; dic tnihi, quis de.betin eas habitare. 0
siinilitudinero prxfercntes, quoniam gravioris culpx quampulchram mansionem.OsancteMichaeldic mihi.
fuerunt, honiicidii, fornicationis, adulterii, sacrile- Angelus. AJIJ'JJJ-7, JJOJIpoles scire. Ista bona est.
gii, eorum miserabiii interitu, impudendo gaudobant Auima. 0 domine sancte Micltael, dic mihi quw est
vocis ct corporis gestu. His angelico ductu trans- ista allcra mattsio. Dic milti quis debeal hic habilure.
cursis, exierunt in pulcherrimi prati Ilorum tliver- Angclus. Fredericus (93). Anima. 0 domine,parvum
sitate vernanlis tautxque roagnitudinis planiciem, ut refrigeriuin esl in ista mansione. Angelus. Adliucnon
si xquato omni orbi terrarum sub unius hoininis est rcclum. Anima. Yidcodoniine, ptilcra esl mctnsio,
visu colligi posset, htiic comparari non posset. Lo- si perfccia fuissel. 0 doinnus abbas, mulla mircibi-
cus hic qtiadam sui parte refrigeria, quadam vero lia ostcndit Dominus per ie. McignusFredericus, for-
diversis tormcntorum et llammarum ignibus dislin- lis et laudctbilis. 0 domine, non permillns me hic
ctus erat; ita ut qui levioribus pressi, vclul aurum slare, dimitte tne ire ad fralres meos, el dicum Hlis
igne puigati, scorsum secedant rcfrigcrandi. In lioc omnia qiiwcumquevidi. Angdus. Non. Non est in
rofrigerii loco Notkerum (92) rcoognovit cpisco- DI jueo potestate, sed in Sulvatoris. Anima. 0 dotnine,
pum. 1n tormeiitis vcro aliura intereepto noniine re- quam loncja via esl ubi est pciradisus? Angelus. Ea-
eognovit episcopuro, qui a collo catcna ligalus in mus, sequere me. Anima. Sequor le. 0 domine, ciic
dorso, linguam qua populo prxtlicare debuit, forci- tnilti quid esl ? Angclirs. Unus parcidisus esl. Aiiinia.
pibus igneis tortorcs ojus nitebantur exliahcre 0 Adam, quare credidisli uxori tuw? 0 Eva, quare
tiraco oro, naribus auribusque flaromas in facieni decepisti virum tuum? 0 maligne serpens Levialhan,
morlifcras u prcsbiteros Eucarium ct Rainbol- quare seduxisli mulicrem'' 0 sancte Petre, suncle
dum, fratrem otiam suum puerulum noniiiic Potruin, Pttule, sancte Johannes, magr.us sanclus Yedastus,
eororem ox ejus consjJexit 233aduri laterc; sororem- misericordiam. 0 pia Maria, sancla el gloriosa Ma-
que aliaro toto quo advixit corporc contiaelam, ria, miserere. 0 domine, dimitle me. Angelus. Anima,
VARL-ELECTIO.NES.
-"• cx . . csp . . . c. 29''/i-i/jiChcc?
NOT/E.
(9!) Ohiit o. a. 1010; cf. Mon. SS. v*j, p, .53.*.. (i)3) prxpe.silus S. Vcdasti et comcs Virdunensis,
1. vii, xi.vm, p. iiO; 1. xiv, p. 173; 1 v. do quu lhigo plura refort; v. supra col. 201,202.
(92) Obiil a. 1008.
225 CHRONICON.— Liis. II 2-2G
r.on dimittarn le, sedc, sede, scde. Anima. Quare non A Domine, dic mihi, quid faciemus tunc Augelus. Dico
dimittis tne? Angelus. Noa dimiltam le, nisi renietnus libi, lunc veniet itle in cruce prwparalus. Aninia. 0
ad Salvatorem. Angelus. Veni, eamus. Anima. 0 do- domine, clicmihi, quid faciemus tunc? Angelus. Dico
mine sancte Michael, dic tnihi quw est isla altcra tibi, tunc dicct Salvator : 0 omnes gcnlcs, angcli,
mausio? Angelus. Alter paradisus est. Anima. 0 do- archangcH, apostoli, o omnes genics, vidcte dolores
tnine, quis cst iste homo? Angelus. Duo suncti Elins meos; palpatc ct videlc; videte passionetnmeam, rv.a-
et Enoe. Aninia. 0 domine, quid faciunt hic? Angc- nus meas; sicut fui in cruce propler vos, sic sum co-
!us. Expectant judicium Dei. Anima. 0 domine, quid ram vobis. 0 omnes gcntes, non aurum et argentum
facicnt tunc ? Angelus. Erunt ici quousqueveniat An- propter vos c.cdi, nac ulluv.i hominem, sed corpus
ticrislus. Anima. Quando venici Anticribtus, o do- meum. 0 omnes cjentes,ego amavi vos, trudidi cor-
mine, quid facient tunc? Angelus. Tunc surgent il!i. pus tncum propter vos, videte dolores mcos. Anima.
Anima. Ubi pergcnl? Angelus. Ad secula terrcna. 0 dominc, quid respondebunt ttinc? Angcltis. Omnia
Anima. 0 doinine, quis est ille Aniichristust Ange- opcra vestra respondebunt propter vos. Ar.ima. 0
lus. Mucjnusdiaboltts cst, ipse dicet: Ego sum Chri- domine, quid poslca? Angelus. Tunc sedebunl apo-
stus; Helyas dicet non, et Enoch similiter. Ahhna. stoli ud dcxteram et otnnes angcli. Anima. 0 do-
0 sancte Michael, qtiid facient tunc? dic mihi. Ar.ge- tnine snncle Michael, clic mihi, qiticl(aciemus tunc ?
lus. Dico libi. Salvatoris testcs crunt, ct dicent ejus Angelus. Bene. Anima. 0 domine, quid faciemtts
testimonium,et testimoniumeorum verum esl. Auima. Uuic! Angelus. Anima, quare non cessas? Anima. 0
0 omnes gentes tion credaiis illi; crediic tnihi, quia domina pie suncle Michael, dic mihi. Angclus. ,S«'s
Salvator est in cclo; qui hoc non credit, vitam teler- verum, verum potes scire, qnia Pelrus primus loquu-
nam non habebit. 0 omnes genles non credaiis isli lus esl. Anima. Domine, quid faciel sancttts Pelrus?
seductori; non habebil potestalem. 0 Aniichrisie, Angeius. Ille judicabit primus,secundus Paulus, tcr-
quare seducis gentes? Yerba tua non sunt vera. 0 cius Johannes Baptista; lunc otnnes apostoli; tunc ju-
sancte Michael, quid facient tttnc? Angelus. Dico tibi, dicabunt sancii hercmilw; tunc pcrfecli monacki.
testimonium prophelabunt qvia Salvator veniet; qui Anima. 0 dominc, quid tunc judicabunt? Angdus.
hoc credit, salvus eril. Dico libi, multi credenl per Boni episcopi tttnc reddent rationem de omni pecore
Ilelyam cl Enoch. Anima. 0 sancle Michuel, quid suo. Aniroa. 0 dotninc, quid tunc? Angeltts. Tunc
fticienttunc ? Angclus. Dico tibi; prophctatunt om- venieut bonipresbyteri, tttiicjudicabuntilli. Anima. 0
nia vera usque ad mortem. Anima. Qua morte eruv.t dominc, quid fucicmus tttnc ? Angclus. Tunc venient
morituri ? Angelus. Interfecii ertint pro Dei amore. r boni layci, et judicabtint omnia bona. HUvero quisur.t
Anima. 0 domine sancle Michael, dic mihi, quid fa- cigricola', multa bonu, omnia bona laboraveruni, om-
ciemus litnc ? Angelus. 0 anima, cessa. Anima. 0 do- nici bona rcccpcrttnt. Anima. 0 domine, quid facicmus
w.-ijiesrincte Michael, pie palcr, dic mihi. Angclus. lunc? Angelus. Tunc vcnient mulieres. Anima. 0 Do-
Tttnc ardebil omnis terra. Anima. Qnid faciemus mine suncie Michael, quid faciemus lunc? Angelus,
tunc, domine? dic mihi. Angelus. TKJICvev.ietSalva- Dico libi. Ille qni dixii': Yade tnulier, jam noli pcc--
tor. Aniroa. Pie domine, quid fuciemus tunc? Ange- carc ne deterius libi aliquid conlingat (Joann. v, 14),
!us. Tuncvenient Malheus, Marcus, Lucas et Johan- juclicabit illas. Anima. 0 domine, misericordiau,
ties. Itli dicent : Ossa arida, surgite; audite verbum quid faciemus lunc ? Angclus. Dico tibi. Tunc dicet
Dcmini. Tttnc veniemus coram Salvatore; tunc cril rcx Salvator omnia bona his qui sunt ad dexteram,
mundus twvuset terra nova. Anima. 0 dominesancte et omnia mala his qui sunt ad sinistram. Tunc erit
Michael pie paler, quid facietnus tunc ? Angelus. rex magnus et fortis, omnis plebs humiliata. Tnnc di-
Dico libi. Anima. Dic mihi, in qtta forma veniemus. cet Sulvator : Omnes genies amctvivos; votui ut vos
Angelus. 0 anima, cessa, satis audisti prophetas. domo venirctis; vos noluisiis. Anima. 0 domine,quid
Omnis plebs habebit formam triginta annorum, simul lunc dicenl illi, qui bona fecerunt ? Angdtis. Bico
lam pueri, juvenes, adolescentes quam senes. Anima. D libi, tunc respondebuntjusli : Dotnine, quando le vi-
0 Domine, quid faciemus tunc ? Angelus. Tunc ha- dimus? Nunquam te vidimus; nec le vidimus ncc
bebitis novamcarnem. Tunc veniemuscoram Domino minimos tuos. Tunc dicet Snlvalor : Quando fecislis
omnes ungcli et archangeli, tunc duodecim aposloli. uni cietninimis istis, mihi fecistis (Maith. xxv, 40).
Anima. Quid facient illi ? Angelus. Itti sedebunt su- Aninia. 0 domine,quid faciemus tunc? Angdus. Jv.sti
ver sedes duodecim, et judicabunt duodecim tribus bene, bene jusli. Tunc dicel rex : Ycnite, bcucdicii
Israel. Anima. 0 domine sancte Michael pie paler, palris mei, possidete rcgnumquod vobis paravi ab ori-
quid faciemustunc ? Dicmihi. Angelus. Omnia opera gine mundi (Malth. xxv, 34). Tunc cril gloria :>ui-
omnis plebs habebit in munu sua. Anima. 0 domine, gna super eos. Anima. Posl, dominc, qttid facier.t
quando vcnict Salvutor? Angelus. Adhuc non venit. illi ad sinistram. Angclus. 0 c.nima, cessa. Aiuroa..
Auiroa. 0 domine, qnundo veniel,quid faciemustunc ? 0 domine sancie Michacl, dic mihi. Angclus. Dico
Angelus. Tujtc vettietsanctus Pctrus princeps aposto- libi. Ibunt in suppiicium wicrnum. Anima. 0 scncte
lorum, et dicet: 0 fralrcs, sedele omncs gentes. Tttnc Michael, dic mihi ubi pergunt iilcv? Quod si crii iitis
venicl mncjnus Jesus salvcitor cl redemptor. Anima. ultra aliqua remissio.Angclus. 0 anima, dico libi.
0 dontine, quain macjnamctncjustiamvidebimus tunc? IndulcjenticiDei succttrrct iilis, e! ancjcli Dei tacicv.t
2«>7 HUGONIS ABBATIS FLAVINIACENSIS 228
raptuiJl supcr illos. Omnessancli intercedcnl ud Deuin A. Aiiima. 0 dominc, quules infirmi? Angelus. Qui
yro illis. Anima. 0 dotnine, si omnes liberuti ernnl ? salis excusationem non habenl dc peccalis suis, itli
Angelus. Possumus succurrere illis. Pancnm est. scdebunt super rivulum istum. Anima. 0 dontine,
Anima. 0 domine sancte Michael, dic mihi, qui fa- quid fuciemus? Angelus. Veni, oslendam tibi.'Vide.
cient raplum ? Angclus. Dico tibi Anima. 0 domine, qttid esl hoc? Angelus. Hwc sunt
tormenta ; ibi sedebunt impuri, ut ibi pcniteant supcr
el duodecim 'aposloli facient raptum, et omnes an- rivulum islum usque in diem judicii Dei. Anima.
geli. Anima. 0 domine sancte Michael, 0 domine, magna sunt ista tormenla. Quid faciemus ?
Angelus. Veni, ostendam tibi. Sequereme. Videignem
Anima. 0 domine, qui tiberati tton fuerint, quid fa- magnum. Anima. 0 domine, quis est ille ? Angelus.
cicnt illi ? Angelus. Cerle malutn. Anima. 0 domine.. Yide Judam, qui tradidil Deum. Anima. 0 Juda,
lunc quid facient "• ? Angelus. 0 anima, quctre non quare vendidisti corpus et sanguinem domini nostri
cessas? Vis audire quid facient? Deus, Deus reddet Jesu Chrisli ? Quare trudidisii dominnm tuum ?
illis secundumopera sua retribulionem. Postquamdicet Quare fecisli hoc ? Angelus. Mtilla mala fecit,
eis s90: Discedite maledicli in ignem wternum (Mallh. propierea recipiet omnia mala. Vides istos homines ?
xxv, 41), reddite opera vestra angelis vestris quibtis E' Ille fuit dives, modo est puuper. Anima. 0 domine,
servivistis! non erit ullra ulla misericordia. lbi erit quid !98facict, hctbebilremissionem de peccato suo ?
lucluosa et tenebrosa mansio. Tunc veniet Salvalor. Angclus. IVOJJnisi in judicio ; lunc dimittenlur illi
Anima. 0 domine, quid faciet dominus Deus ? Angc- omnia peccala sua. Anima. 0 domine, qtiid facie-
lus. O^tlnima, quare non cessas? Anima " 7. 0 do- mus ? Angelus. Dico libi. Eamus de islo periculo.
tnine, dic mihi, quid faciemus lunc? Augelus. Dico Seqitere me. Modo ostcndam tibi tnagnu tnirabilia
tibi. Tunc dicel Salvator : Yeniie ad me omnes qui quw aclhuc non vidisti. Vidc. Anima. 0 domine,
laboratis et onerali estis, et ego reficiam vos (Matth. quid est hoc ? Angelus. Infernus malignus; ibi
xi, 28). Vos qui sequuti eslis me sedebilis super se- sedent adutteri, perjuri, falsi episcopi, fulsi presbi-
des [duodecim, judicantes] duodecim tribus Israet teri, futsi monuchi, ibi sedebunt usque ad judicium
(Matth. xix, 28). Modo venite ad mc; ecjodo vobis Dei. Anima. 0 sancte Michael, quid faciemus ?
tjaudia wtema, in quibns permanebilis. Anima. 0 Angelus. Sequere me. Adhuc ostendam tibi omnia
domine, quid facienl, qui illum vocem audiunl. An- mala. Anima. 0 dominc, que sunt ? Angolus. Adhttc
gelus. Dico libi. Lelabunlur sine fine, Anima. 0 do- monstrabo. Yides quantus unimas? Anima. Odominc,
mine sancte Michael, quid faciemus tunc. Angelus. r undc venerunl ? Angelus. Hoc est lola terra. Adliuc
0 anima, quare non cessus?Anima. 0 domine sancte non cst plenum, adhuc non sunt omnes. Videsillum
Michael, adhuc dic mihi. Angelus. Sequere me. magnum qui est ligatus calenis ? Anima. Domine,
Anima. 0 sancte Michacl, ubi debeosequi te ? Ange- video. Angclus. Ilte magnus fuit Coloniensis episco-
lus. Ego dico libi. Adhuc ostendo tibi macjna bona, pus (94). Anima. 0 domine, quis fuit ? Angelus.
magnum paradisum. Vide. Anima. 0 sancte Michael, Pastor fuit, non fuit pastor, sed mercennarius ; ilte
o domine, quam pulcra est ista tnansio! Quid hoc lupus fuit. Anima. 0 domine, misericordiam; habe-
est dcmine ? Angelus. Non dico tibi modo; sed vide bit indulgenliatn ? Angelus. Non. Mugnus pastor
atterum. Anima. Video, domine, quia pulcra est ista fuit, sed non custodivit prwcepta Domini. Anima.
mansio, quia pulcher paradisus. Dic mihi, domine, 0 Domine, quid fuciemus ? Angelus. Eamtis; modo
quid est hoc Angelus. Hoc est refrigerium justarum ostendum tibi; sequere tne. Modo sede, unimu, sede.
animarum.Terciumnon poles videre. Anima. Odomi- Aninia. 0 domine, quare non dimittis me? Angelus.
nesancle Michael, tnisericordiam. Angelus. Dico tibi, Adhuc mulla miracula dcmonslrabo tibi. Sequcre
non videbis lercium, donec veniat dies judicii Domini. tne. Vide. Anima. 0 domine, quid est hoc? Angelus.
Anima. 0 domine^quid faciemus ? Angelus. Modo ibi- Hoc sunt qui omnia bona laboraverunl, el sedent hic
musadinfernum. Anima. 0 domine, quidibi faciemus? D usque ad judicium Dei. Anima. 0 dontine, quare non
Angclus. Ostendamlibi tormenla. Anima. 0 domine, vadunt in regnum Dei ? Angelus. Animu, dico tibi.
ne permiltas me inlrare. Angelus. Dico tibi, non est Nullus intrabil usque in judicium Dei. Anima. 0
homo in lerra, qui non debeat videre. Sequere me. domine, quid faciemus ? Angelus. Sede. Vis udhuc
Vide. Anima. 0 domine, quid sunt ha ? Angelus. dicam tibi ? Anima. Volo. Angelus. Dico libi. Multi
Mansiones ubi habitant diaboli. Anima. 0 domine, homines sunt in mundum " 9, qui hoc non viderunt
quid faciemtts? Angelus. Sequere me. Modo veniemus quod tu vides. Anima. 0 domine, quid ? Angelus.
ad magnam et forlcm aquam. Anima. 0 domine, Dico tibi. Mulli homines sunt, qui non vidcrunt quod
quare non dimitlis me ? Angelus. VeJi»et ostendam lu vides. Anima. 0 domine, dimilte tne ire ud fratres
libi. Vide. Anima. 0 domine, quid faciunt hic ? meos, el dicam illis omnia quw vidi. Angclus. Non
Angelus. Ibi sedebunt infirmi usque in dietn judicii nisi dominus Salvator voluerit. Dico libi; sicut leo
VARI.E LECTIONES.
"» voxevauuit. "6 vox evunui. ,97 vox deesl. 298itu c. m qd c.
NOTiE.
(94) Evergerum innuere videlur.
229 CHRONICON.•-- LIB. If. 239
rugicjis, sic diabolus intcr fraires tuos. Misericordia \ devoret. Anima. Domine, ccjonon vidi cum ; ubi eu ?
Domini super illos fuil, quando sexta ab hac nocte Angclus, Omne quod cogitat facit. lllc dicil quia
diubolus puerum vivum ex frairibus tuis strangulare fidetis est; sed esl infidelis. Anima. 0 domine, de
voluit. Anima. Modo hoc verum recognosco, quia antiquo quis est ? Angelus. Dico tibi, quia si non
inlerfui. Domine, est ille liberatus ? Angelus. JVow, emendaveril, per Dei gladium illum coram plebe
ouia veratn confessionemdare non vult. Multi dicunl, cito demonstrabo in macjna virlute. Anima. Ve ilti!
quia servimus Domino, sed serviunt diubolo. Omnes 0 Domine, quis est homo ? Qui sunt tnonachi, qui
maculas, quidquid faciunl, demonslrant per veram non obcdittnt domno abbati? Angelus. Vis auclire?
conjessionem. Si non faciunt, dico libi, quia cito Domnus Roberlttsobedit. Aninia. Quid facit modo
videbis magnumpericulum. Cessenl murmuria magna ille ? Angelus. Dico tibi, quia modo esi in ura *"
in illo loco. Dico tibi; unus velus est, qui non esl coram Deo. Dic mihi, quicl cogitas? Qucire omnia
acceptuscoratn Deo. Anima. 0 domine, quis est ille ? quw cogitasti, per veram confessionem non detnons-
Angelus. Tace, anitna'; omnia non debes scire. trasti ? Aninia. Domine, malum non cogitavi. Ange-
Anima. 0 domine, si dimitiis me ire ad illos, dicam lus. Demonstra cogitationes luas. Aninia. Dontine,
illisomnia. Angelus. IVOJIdebes scire omnia; mulli mea culpa , salis cogilavi. Angelus. Quid cogitasti ?
sunt, qui nolunt libi credere. Dominus tibi demon- B veram confessionemda. Anima. Domine, mca culpa ;
strat. Anima. 0 domine, tantum amaverunt tne. 0 satis cogitavi omnia mala. Angelus. iVojj,sed bene, si
domine, quid facient fratres mei ? Sunt qualuor. 0 mocloposses adimplere. Anima. Domine, hoc cogilavi
domine, domnus abbas (95) quid faciet ? Angdus. quod Dominus locum sancti Bertini visitarct. Angelus.
Omnia bene. Vere est Israhelita, in quo dolus non J9icotibi , multa ibi sunt peccata; misericordia Dci
est. Anima. 0 Domine, domnus Fredericus quid visitabit tocum illum. Anima. Deo gralius, Deo gru-
fuciel ? In Dei nomine dic michi. Angelus. 0 anima, lias. Angelus. Dico tibi, multum sunt muityni spi-
cessa. In Dei nomine dico tibi: Omnia bona opera ritus in illo loco
faciet, sed non sunt adhuc completa. Anima. 0 do-
mine, de aliis fratribus dic mihi bene. Angelus. ad Salvatorem. Anima. Ubi est Salvator ? . . . .
Bonum possum tibi dicere; vera confessio succurret Angelus. Modo veniet
illis. Anima. 0 domine quid faciet Angelus. Domine salvator et redemplor mundi,
Quare non cessas ? Non dico tibi. Aninia. 0 domine, succurre mihi tnisericordiam. Salvator. Quid qttwris?
meus sanguis ipse et caro mea quid faciel ? dic mihi. Anima. 0 domine, misericordiam et indulgenliam de
Angelus. Omnia bene. Anima. Domine, quid illi duo omnibus peccatis meis. De macjistro require, respice.
fratres qui fugerunt Golmunduset Balduinus. Angelus. Salvator. Dico tibi, quia quando ibi venit sanclus
Dico tibi, prwparatw sunt illis mansiones in inferno. Bertinus, mulli ftterunt diaboli, numquam icimen
Anima. 0 domine, dic mihi. Angelus. Dico tibi, fuerunt tanli sicut tnodo sunt. Anima. 0 dotnine ,
mcilum fecit domnus abbas quia excommunicaviteos. . . . . de illo loco el omnibus fratribus qui sunt
Anima. Domine, dicmihi de fratribusmeis. Angelus. in eo. Salvator. Dico tibi, illi sunt quasi ad seculum
Dico tibi, Dotninus elegit duodecim apostolos, el unus sequendum. Anima. 0 domine, dimitte me ire ad il-
ex illis diabolus fuit. In fratribus luis summi boni et los; dicam itlis ut relinquam M3mundum. Dimitte me
siijjujij mali. Anima. 0 domine, quid faciam ? ire ad episcopum, dicam itli ut respiciam ""'*locttm
Angelus. Dicam tibi. Anima. Quare su dimittis illum. Salvator. Istud verbi secretutn cuslodi. Ani
indulgeniiw medicum, ut eam ad illos el dicam illis ma. Dimitte meire addomnum abbatem; illi soli di-
oinnia. Angelus. Non est tnea licentia, sed Domini. cam. Salvator. Si aliis dixeris , tnorte morieris. Mo-
Anima. 0 domine, quid facienl fralres mei ? Tantum do vadc in pace, omnia secrela custodi.
amavi eos. Angelus. Quid libi possum dicere ? Pas- <His ita finitis, anima ad corpus reversa, in mo-
torem habent. Anima. 0 domine, dic mihi. Angelus. mento nobis videntibus frater ille erectus, ali -
Veruiudicerem tibi, sed libi 'holunt credere. Anima. rji quantulum ista tamen dissimulans est loquulus.
0 domine, bene credent. Angelus. Si unus credit, (Fol. 82'.) Acta sunt hec 15 Kal. Mai, anno domini-
alter non credit. Qui est ex Deo credit, qui non est cx incarnationis 1011.
ex Deonon credit. Omnia sciunt tormenta, sed non « (1012. Jul. 4.) Consueto ordine religionis nohis
intelliyunt; cor eorum est clausum 301. excquentibus propositum sanctx professionis in prc-
«Anima. Quis esl serpens ? Angelus. Laici homines titulato civitate Atrebatx posito preciosissimi con-
sunt; sed audiunt quia bonumestconfidere in Domino fessoris Christi Vedasti cenobio , eo ipso a prxce-
quamconfidere inhomine. Anima. Quisest quod fratri- denti visione anno subsequenli, in mcnse qui Julius
bus possil succurrere? Angelus. Audi,anima. Albricus dicitur, die quarto, forte quempiam fratrum nostro-
servensmagnus,sicut leo ruqiens circuit quwrens quem rum eravi corporis dissolutum valetudine, aliquanto
VARLE LECTIONES.
380Exciditne in fine memb. n ? [/. S01 Hic spatium duarum linearum vacuum relinquitur. -"•' aka cod.
*" ita c. an relinquant? *">ita c. an respiciat?
NOTJE.
(i?) Richardus.
231 HUGONISABBATIS FLAYINIACENSIS 252
dierum spatto conligit infnroasso. Qui nimio ingra- A bat : Ar0Jierit ita; tu non <* confessusfuisti. Den„
vescente languoris sui dolore ad ipsum Kalondarum ego sum. Scio eiiim omnia quw fecisti, nec ulla pec
Augtistarum (Aug. 1) qui pro vinculis beati Petri cali negligenlia evenil fralribus tuis cui non inter-
vencralioni dobetur cvocationis sux perduclus est sim; me udora; hubeo siquidcm te in tnea potcslutc,
diein, cum prxsentibus fratribus mculis exccssu ra- et de fratribus tuis tinum. Ilem! Num tnc ibi dudtim
ptus, emortuo pcnitus cxivit e corpore , locaquc re- vidisti, ubi quia et in poiestale mca cras horrensprw-
viscns iuferni vidil multa quse nobis coram toslibus sensisli, et fratrem tuum per subitaneam mortcm ut
positispro veritate confirmando, sola absenle spiiitu eum milti pcrdere deberem suffocuredebui? Tutciam
refercbatlingua; et postmodum peracto pleno trium hec fecisti, quw in paricte hoc inscripla vidisli. Scd
horarum spacio in se reversus, verius sic confiriiia- si vis ab his tormenlis tiberuri, tne adora, quem an-
•batvisa prxsens, ut bxc quam eo ipso teslc inscio gelum Dei esse cognovisti.Hinc anima illa in mortcm
prxnotavimus subtitulabit paginula. Egredienti ani- usque flagris et adhibil.J igne jam superata dicebat :
iux missi'ex ofliciotenebrarum principes extiterc, 0 domine Deus, misericordiam. Ardco, Dotnine, mcu
paraliquc conducerc, ipsis infcrnalibus claustris culpa; sanctc Michael, succurremihi! et : Quare tnc .
dicto citius affuerc, cujus mox debitam penarum domine derelequisti? Mulla sunl, scio, Domine,
causani acturi introJuxerunt in domum, qux, sicut " peccata mea, domnus abbas scit ea. 0 Deus, quam
cr nimia caliginis ct fctentis fumi densitate cxpres- magna sunt judicia tua? 0 Sutan, quare non di-
sius colligi potuil, ta;itx magnitudinis inmensa ci- mittis me? Non te udoro; scio et ego quiu tu omniu
vitas fuit. Ilujus parictcs ct inlcrna munitio vclut scis, sed Domini poteslas est in cwto et in terra, el
rouris exlruela, inlerius undique litteris videbatur ipsa judicet inter me et te. Quod si tu Deus es, ubi
depicla, contincns a principio lotius mundi pcccata, sunl angcli lui? Ostende mihi faciem tuum. Phi!
nisi qux pura confcssione et penitenlia sunt remis- menliris!Altcrum angelumvidi; menliris! non es an-
sa, quedam vero conculcata, ul itcrcntur, adhuc gelus. Ego te recognosco; diabolus es. Scio qttia an-
viventium servabat mcmoiiam. Huc deductam ani- gelus fttisti, scd superbia tua cie cclo cecidisli. Qitcd
mam diabolus tenens, illam borribili nimis impulsu crgo in vinculis luis sttm, Domini potestas est et vo-
cepit agitare, londere, gravissimis virgarum plagis luntas, non lua. El dic mihi, quis est fratcr meusilli
insistere, et prxter bec apposilum ignis lorinentum qucm habes? et quum totius scientix et memoriso
comminitari, suas ctiam illi improbare culpas, rc- est anima terrena hac habitatione solula. Rcmini-
prxsentans quasdam scodulas ct qualcrniolos, quos scebatur enim, qtiia ct interfuit, quod frater ille
ncgligenter ct absque prioris licencia proprio usu novcm transactis diebus, cuni expleto matutinarum
contrcclavit habeiidas. Pluraquc alia autoritate oflieio paululum cum ceteris se reclinarot in lecto,
illius se retinuisse in prxdiclo pariote juxta signa- nobis nescientibus quo infirmitatis morbo, seJ eum
bat inscripta , qux fratcr ille in confessione num- prxsenti mortis sux periculo emissus a fratrrbu-
quam potuit comminisci pro vita s;ia. Pro quibus fuisscl e lecto, cl post iinius borx spacium vix rece-
cnm multijilicia infligcreiitur tormentorum ilagella, pisset vilre spirilum; ejus subitancsc morti co ani-
consciam taiitum falebatur culpam, divinamque plius condolens, mortiferas hostis insidias expro-
miserabililer sibi rogans subvcnirc clcnientiam. brabat dicens : 0 Salan, omnia Iruhis ad te. Quare
Sciebat enim hoc se promercri reatus sui exigenti- dccepisli itlum? In hoc et lu mentiris, quia servns
bus culpis, ac propter hec angolicx prsesentix tuus non erit; mansuelus cst multum el humilis, et
auxilio sc dcstilui, solamque rclinqui. Ille vero tnagnw erga omnesobedientiwet pietalis, ac per hoc
amplius insullabat tlicens, illam jure humanx mi- convertelur ct vivel; el quia nullus est tnisericordict
litix stiam debere fieri, sibique servirc, ncc aliquo Dei finis, qui non tnortem sed penitentiam desiderat
modo ab illatis posse tormcnlis liberari, nisi ad- peccatoris, tuus jton erit, sed convertetur cl vivet.
oraret, a quo non haberel in perpeluum scparari. 0 frater, cave, cave fraler insidias ejtts, ne decipiut
Cui econtra anima illa iramensx Dci clemenlix roco- n te. Sulvator tnundi, succurre tnihi. Sancte Michacl,
lens sacramcnta, SJJCquadam ct credulitatis confi- quare dereliquisti me? Puter sancte, misericordium'.
dentia confisa, spuia in faciem dabat, simul et in- Domine, ardeo, arcleo. 0 Satan, ut quiclmc lola die
honesta prout dignus est improperia imprecans, punis et punis? Iloc et alia plura his similia qux
singulis illitis vei*bissua singula reddens, lioc ipso proptor iropoitunitatcm multiplicitatis lectoribus
sermone diccbat : Tu enim lotius superbiw et perdi- novaquxquefaslidienlibusroiiiuscongruuriiiugereic
tionis spirilits, qui decepisti Evam, tu fecisli multa vilipcndiinus. Cum ejusroodi confabulatus altrinse-
tnala, quw per te humano generi sunt illata; te non cus infatigabili allercatione conserercnt anima ti
adoro, quia lu es fur el lulro; modo tanlam potesta- diabolus, consumplaque flagris cum jam pene so
lem habcs in tnc, et hanc non haberes nisi tibi data victaro uteuro adoraret profiterctur, quam non im-
fttissel desnper. Deus csl fortis cl potens et immensw pcttis ignis ardcnlis ct luccntis a lorge ad ojus auxi-
misericordiw, cl ipsttm qui pro me passus fuil adoro. lium veniens cepit comparare angclus, cujus placi-
0 domine Deus tncus, quarc me dcrcliquisti? Tu for- dissimx prxsentix g atix rcsumptis viribus coi.vi-
masii mc cl creasti me; mulla sunt peccala mca, ciis amplius insistebat, jjorfidis inimici prxsumptio-
Domitte,mea culpa. Cui econlra diabolus responde- nibus resistcns ct dicens : 0 Salan. Satan, mutta
?33 CIIRONICON.— LIB. II. 231
te in die Domini expeclant mtila, quia es hutnani \ tutum t; mater carilas sancta. Viso hoc intcrca san-
gcneris perdilio el perdilionis causa. Modo non me ctx c mcmorix miraculo, placida prxmonitione
tenebis, de me diutius non gaudebis, tnodo le non ammonitusa ab angelo, alio secesserunt in loco ; ac
adoro; quia lu Deus sis, mcntiris; nichil potestalis post P paululum progressi : Vidc, inquit angetus, o
habes amplius in me. 0 sancle Michael, ubi es? 0 "anima, ea qttw miseratione Dci tibt largiuntur, ul
Domine, misericordium; mea cttlpa, Domine; video videas v inferni tormenta, que licet sint liumano gene.ri
i>
malum meum, quia prwceplis tuis non obedivi. 0 incrcdibilia, sciant lamen ita sibi esse prwdicta per
sancte Michael, misericordiam. Emendo, Domine, eevangelii sa [cra] menta. Et ille : Virfeo,domine, quia
emendo; Deo promitto et sancto Petro el sanclo mulla « sunl peccata et mala. Sed remitte in aliquan-
Paulo et omnibus sanctis, omnia quidquid rogas fa- llulum, quia multa sum passus. Diabolus enim non
ciam. Adjttva me, Domine, ecjo ardeol Ad quem minimum n me flagellavit. Et angelus : Anima, vis se-
angelus : Tace, hoc est voluntas Dei; sed sequere dere d ? Scde. At ille tanta tamque inaudita prxsen-
me. Et illa .*Seqttor te, domine, el tecumparatus sum tium t tormentorum magnitudine perlerritus, propter
i)t mortem usque ire. Sed quid, dic tnihi, domine, nimios r ejusmosli mirabilis et innumerabilis popuK
ille frater meus faciet, de quo dixit milit diabolus, tdolorcs et luctus quodam compassionis prxmoveba-
quod decepisset illum? 0 sancte Michael, indutgen- tur t afleetu, commemorans intra se illius juditii
tiam, tnisericordiam,domine, de eo, dimitte me per- «J dicm, quanla is tunc judice veiiiente cumulabit sup-
gcread fratres meos; emcndubunt se! Dic mihi, do- plicia, j quos tanta ab ipso ferme mundi exoi*dio
mim. Possum ad illuni toqui: bcne omnia. Mox aadbuc vidcl possidere toj*menla, et clamabat: Quid
i*ecepto in corporc spiritu resedit, voeatoque ex oc miseri, miseri, cum supervenerit districti et no-
nomine illo qui prxsens ibi aderat fratre, aixit : vissimit judicii Dei inrecupcrabilis Itora el impenilens
Care fiat, ne decipiat le diabolus quia per ipsum fuii dies
c illa ? Dies irw, dics illa calamitatis et miseriw,
tibi proxima c
dics magna ei amara valde '.
ab angeto spiritus remanenle emortuo corpore sicut «Eratnimirumtanti per immensum spacii locus ipse
prius; et dixit : 0 sancte Micliaet, fui ad illum . . penarum,
j tantaque confusio et immeraorabilis fre-
. . . fratres omnesvidi. Ad quem angelus : Sequere iquentia lugentium populorum, quantum non est
me. Et illa : Sequor te, domine. His dictis tenebra- lneque continet cujusvis imperii regnum ; sed nec
rum to abinde prooedentcs duce totum
t his putavit conferri curn homine mundum.
angelo, rursus in aliam intioductus est domum, 1Ubi plurimis distinctis tormentorum generibus,
qux quia lucis ac serenissim . . pl Q adstantes
: sibi ex legione sua singnli miiiistri sic
nimium renitebat, ejus pulcritudine miratus nec suis * principiabantur ordinibus, ut pars quedam te-
salis expleri nec pro voto potuit saciari, sed du . . . nebris
' cum felore suo tenerentur borrentibus, altera
pon . . stupendo ac treinendo prospiciens intellexit piceis
1 flammis obnoxiis condebatur hominibus,
cujus esset oflicium, et ad qukl locus ille lucis po- alia: vero ipuris ignibus, et alia frigore et qnasi
tuisset haberi. Videbat namque in ca parietum 1hiemalibuspruiniscruciandisaugebaturpeccaloribus.
'Sic
superficie conscripta totius humani generis bona pro meritis cuique pena a suis parabatur appa-
opera, sed et quodcunque usibus humanis in qui- 'ritoribus, cl ejus rursus alia pars quasi quibusdam
buslibet est crcaturis utilc, quod clemosinarum 'exlruclis mansionibus refrigcrandis inutili minaba-
munera paupenbus Christi potest expendi pi*o ani- lur > animabus. Preter hec indeficientia verraium et
martim salute, quodque quasi substanliali edicens flammarum' eternxque mortis incendia ignis e con-
materia mihi videbatur expressum, cquos scilicet tiguo maxinius non lignis materialibus sed crobris
ct j'umenta, asinos ovesque et diversa diversorum :adhuc vivcntiiim ctilpis conficiebatur et cotidianis
'
animalium, aurum quoque, argentum, vestes per- oSfeusionibus. Quo viso non satis sui fisus periculo,
jiluraque preciosa ejus generis munera, peregrino- audivit ab angdo : VCJJJ et vicle. Et ille : Video, do-
rum bospitia, pauperum loctisternia, ceteraque gra- ) mine, quia matum esi; omnia video et tnala hic
tis impensa pro Christi noraine bcneficia, straminis omnia. Sed dic mihi, domine, quid est Iwc aut quid
ac feni manipulos, vetustos etiam socios, et virides significat. Cui cum dixisset, quod Frandrensi co-
olerum plantas, desuper quasi filo suspensas, nec miti Balduino pararetur ct csset, ejus subito admi-
non potitm aqux frigidx dc quo Dominus ipse tcsta- rans non imparcm regii cultus pcrsonam, denomi-
lur fideles suos iu xterna vita mercedem non per- natam etiam cum divitiis et humana felicilate poten-
dore. Ceterum quia longtim est edicere omnia, hee tiam, si tantus vir post transitorios honores ct
ct plura alia Christoin membris suis collata sancta- gloriam infeliccm ejusmodi sortirctur penam, et
rum clcmosinarum vidit donaria, quarum pi*oxter- cxitialem debitx mortis miseriam, hac vcrborum
n;c vitx rctributione in conspectu Dei solum ser- vcce clamahat : 0 domine, quia mala habet facta ?
Et : malum fccit, malum recipiet.
v.itur in racmona, ut major scilicet Dei popu.o ltemangelus Quia
ille : Domine, si dimillis me, eg<jpronunciabo
futuro et prxsenti daretur fidueia, nullius sui illi ut convertatur ct vival. Sancte Michael, miso-
lieet minimi Deum immemorein essc bcneficii si in ricordiam cleillo ; Dominus non
despicit peccalores.
lioeorc laudis ejus et gloria quidlibct optmerit vir- Scio ct crcclo qtiiu ipsc clixil : Nolo morlcm pecca-
PATT.OL.CLIY. 8
o3S HUGO.NISABBATISFLAVINIACENSiS 253
(oris sed ut m. o. cl vivat. Ac per hoc, doinine, di- A tuJo, quantam qttis putarct toto non posse cor.tiucr'
mille me ; veniam ad illum, et dicam ut se reco- raundo ; quorura omniuni pcnalem condolciis finoni.
illis in ajvcnlu judicis spo-
gnoscat et penitenliam agat. Cui angelus : Nihil pro- et quandam aliquateiius
Sancie Michael, quid
derit, quia non credit. At ille : Eliam, domiuc; anrum rans reniissioncm, dicebat :
e>argentum habel multutn ; possibilia elium mullu in facient pcccalorcs vel quando vcniel judicium Dci ?
lerra; bene posset emendarc. El angelus: Dico tibi, Angclus : Anima, lace; veni, scqiteremc, et viclequw
sua non sunt, sed diaboli. Sed, anima, sequere me; oslcnsttrus sum libi. Exeuntos vcro inforni slationcs
veni et vide. Eral siquidem adjacenlibus mirx ma- ct penarum loca ex adverso deorsuro, loliuspacis
et quielis accoramodum prxminenlis montis
gnitudinis spaciis diflusum per immcnsnm quasi lucis
verticem ipsum, ubi pcr amcr.issima
frigidissimx aqux stagnum, cujus congolascentibus superabant
undis per exurgentes eum fetore pruinas mortiferos circumquaque spaeia pro unius cujusque mcrito in
celos usque videbatur eructarc vaporcs. Conlinebat eternam requicm mansura edificahatur mansio. A
cum placidissimo vcrborum alloquio sciscitarc-
namque per innumeros ordines loci hujus suppli- quo
cium muliebrem sexum, solum scilicel meretricum tur, quid hoc csset, vcl quibus illx laulx magnili-
construerentur mansioncs, rospondit : AJJI-
conventum, qux per inconlinentiam proprix carnis ccnlix
JiiJmhic dudum fuisti, et non te recognobds ?
adulterando, humanx naljurx modum excedentes, H tna,
siti mcrcatoris non pertimuerunt corrumperc lcges Scientiam non habes ; hw sunt fratrum tuorutn mun-
ct jura. Harum mamillas, antcriora quoque ct poste- siones, quas olim tibi juxta cujusque meritum denc-
: si tnansio
riora perhorrentia multi generis monstra et cohabi- tninavi. Et ille Domine, omneshabemus
? : Habelis juxla operu vcstra. Et illc :
tantium maxima multitudo serpentium acceperant ttes Angelus
adhuc innotesce tnihi de fratribus tneis.
devoranda. Quibus visu pcrcursis, prssmissis angeli Domine,
Angelus : Dico tibl; omnia vis scire, sed non potcs.
verbisrespondit dicens: le
Sequor dominum, et video
Yerum sequere me. Veni, ostendam tibi qtiod oculus
quia tormenta sunt macjna. Sed dic mihi, quw sunt twn
illa insidentiutn agmina, vel quod fnil peccatum vidit, et auris non audivit et in cor hominis non
eorum ? Hm suni meretrices quas vides, quarum mct- ascendit(I Cor. n, 9). Ac proindc paululum eniinen-
millas torlines 301'lacerant serpentes, quia peccave- tioribus spaciis superatis, intcr eminenlia ejusmodi
runl per carnem el adulteria adulteravcrunt magna. lucis et claritatis consliterunt fastigia ; ubi quoddauv
At ille: Ve vobis, o mulieres, ut quicl nascendo in quasi ex auro purissimo solidum in modum par-
lianc vitam venistis? Dominc, sedebunt hic usque ad vissimx camcre prxfulgebat domicilium, radiis
judicium ? Angelus : Dico tibi. Bemissiuserit illis in perfusum circuinactumque flammantibus, quo.l
die judicii. Cui rursus : Veni, sequereme, et his qttw noiinumquam ad cujuslibet omnino
tibi monslrabuntur, diligenims intende. Et iltc : Do- divinx poteiitix speculuin
mine, quovis sequor le. Ac postjiaululum progressi: mundo imitaba-
Sede hic, inquit angelus, quia adhuc et alia multa lur globum. Viso hoc divinx transformalionis pra;-
videbis. Inibi vero consistcns patrcm cujusdam fra- stigio instabat angeli qtiid hoc essct
tris nostri ao6, qucmprima visio manifestavit, adhuc cognosccre responso. Cui angelus : Isltid, o animu,
in ignis tormento positum vidit. De quo atl angelum quod vides, est secrelissimtim quoddam celestium
dixit : Dixi, domine, amicis suis, el pronunciaviquod tnysteriorutn secretum. Signalum solvit vci*boruni
insolubilibus inferni sic puniretur suppliciis, sed non Dei signaculura, ct propius accedens, osliolum in
erediderunt verbis meis. Ubi etiam, appositis juxta eo visus est aperire, cum quo tanlc.s odor exivit ct
sententiam suam suppliciis, torrentibus flammi.s liliorum rosarumque flagrantia (97), ut preciosissi-
mas. omnium aroraatum spccies vinccret et genera.
quedain involvebatur persona cujusvis honoris ut
inestimabilis celestis visionis ct pacis desi-
vidcbaturdigna, qux demonnm quibusdam potesla- IIujus ct
tibus tradita, niajora sempcr cogcbatur subire sup- dei-io, inestimabili perennis letitix gaudio multo-
anima illa exesluans pcrfrui, dicebat: Do-
plicia. Cujus cum causam cum angelo agcrct, et quis -3 magis
minc sancte Michael, quam mtilla liic totius felicitur
quantusve hic csse potuit diligontius investigarct,
audivit: Is de quo queris esl Scihcrus (90) dives, lis bonn! quam mira est inexpertis suavilas ista !
cunclis quibns effulsit avarus, et totus vcre diaboti Cui angelus : Accede, anima ; sequere mc, veni ct
vide et lege. Quibus ille intentus diccbat: Domine,
ftlius : cui post hec mulla quw vtdeo tormenla, multa non
adhuc supersunt at manent forliora. Et ille : Dominc, possum legere. Item angelus : Vide, anima, et
Et ille : Non possum, domine, ttisi dixeris.
habebil remissionem? Angelus : Dico libi, nultus lege.
scit nisi dominus Deus Chrislus. Fratcr Adhibitaque pautulum perspicaciori oculorum lurai-
qtioque ne, prx nimia qua admodum resplendebant clarilate
suus juvencutus inibi adhuc dctinebatur, ignis tor- vix ea qtix hoc modo contincbantur
menlo purgandus. Nec non tanta hominum multi- inscripta, ila
lcgorc potcral : Veniet. vcniet dies Domini. sicut fur
VARLE LECTIONES.
305tortiles ? 30l!
superscript. c.
NOTvE.
%37 CIIKONICON.— LIB. Ik 23S
cilo. Et dkebal: Quid, doniine, qmd facicnl tunc Al tormentis t ct vincuiis religavtt. Cum mox fratrcs
peccatores ? Yel quot restunt anni, ut astare debeat missarum r sacramenta exibentes, spiritu redeunte a
novus orbis venturo universorum judici ? Et angelus: ccorpore, suo auxilio missum cminus vidit venirc
Anima, lege sequenlia et cognosce cunclis intuenlibus aangelum ct clamans dixit: 0 sancte Michael vctti
miranda. At illa litteras qux numeros exprimunt ddomine, veni, testis eslo mihi, adjulorium tuum volo
videns, sed ex eis nuracrum rcdigere non valens, aadsanctumPetrum; et quarcme, domine, dereliquisti ?
lamen quia modicum tempus ad id usque instaret C angelus : Volunlas Domini fuit. Veni, eamus
Cui
inlendebat diccns : Etiam, domine, pauci sunt. Et ad a sanctum Petrum. At illo vidcns cum, multipliccs
angelus : Dico libi, noil est amplius ; sed hodie reve- ii ingeminabat prcccs dicens : 0 sancte Petrc, miseri-
latum est libi quam in brevi sit hujus seculi finis, de ccordiam. Si dimillis me, dotnine, stabilitatem facio
quo non ulli creaiurw, non angeiis, sed solius est t. tibi, el promilto tibi, per Patrem et Filium et Spiri-
scire Dei palris. Sed, anima, veni, sequere me. Et tum t sanclum, quia penitentiam agcns requiro prw-
Exinde procedentes, aiigelo illam tenenle et prx- s
sentiw corporis tui domum. Angelus : Si emendare
<Juce, venerunt ad sanctum Petrum, ejusque pote- dabis d ? Vis enim dare? Et ille : Volo, domine, volo.
stati illam angelus tradidit et recessit. Qui vinenlis ^Augelus : El in hoc quod promisisti sancto Petro ?
eam alligans, et exigensdebitum cujusdam voti quod R' Cui ( ille : Doinine, non fuit polestas mea, sed voluntas
pi*oreddita sanitate in ejusdem festivitaiis anniver- domni d abbalis. Et si emendarc non possum, venicim
sario illi dudum devovit et non reddidit, in loco hic h ilerum, debitum luiturUs suppticium, et ecce libi
cjusmodi tormentis sic habilem ut puniretur ligavit. juro j; per Pairem et Filium et Spirilum sanctum, sic
Hoc equidem multi ejusdcm loci incolx cujus et hic me n omnia completurum. Hoc ita expleto, educens
frater olira canonicus fuit noverunt, quod biennio illam L angelus ait : Anima, vade in pace.
transacto, cum apud semetipsum de salute sua « His ita finilis, cum codem vcrbo affuit, cl sicul co
sollicilus et vita, multa anxius ageret quomodo iignorante scripseramus, ita hec eadem eo ipso post-
mundtim cxiret et se soli Deo victurus alligarct: fi
modum referenle scrtptts [firmavimus. Atnen. »
hac voluntate permotus virum Dei in loco eodem (Fol. 84.) Anno quoque eodem, id est ab fcc.
adiit, vota conforre non distulit, petens ejus con- Dom. I 1011, regiminis auteni ejus a. 7. Heinricr.s
silio, conscio et teste coram Deo se laneam non in- anno a regni sui 9 a Ber.edicio papa in imperatorcm
dui, carnibus non vesci, ct ab illicitis mundi desidc- pvomotus
f cst. [ROD.GLAIS. IIJ prol.] Et cum jam
riis perxitus abstincri, itlque betiti Petri testimonio ILangobardorum instabiliUis Arduinum quendam sibi
firmari; cujus mcmorix ct vencrationi prxscns dics Q, rrcgem constituisscl, tamdcm non sinc magna suo
ille prxsto evzt :igi. Quod et factum in prxsenti r
rum cedc subdidere sc ei, ct sie Ileinricus Papiam
quidem est, scd poslmodum juventute illiciente et \venicns, ab eis miri operis palatinm sibi conslrui
illecebiis revocaius, pactum illud totum abnegavit. fecit. f Hic etiam focit civitatom Bavebergcnsem, ct
Sed non illum adhuc diviiia misericordia dereliquit. c
ecelcsiam a Bencdicto papa dedicari optinuit, ejus-
Iti-rum remeante beati Petri festivitate in maxinia fque auctoritate episcopum ibi constituit. Erat enim
desperatione vilx dcbilitatus est infirroitate. Scd vcre \ catholicus , et rcligionis amator prxcipuus. Ad-
rursus beato Petro quod limina ejus visitarel vo- hcrcbat 1 moi*alibus seniorum consiliis, quorum pu-
lum faciens, reeuperatus est sanitali, ct hoc ilei*um ritaler et nitore florcbat Lotharingia, illuminabalur
non implevit, prxventus scilicet Dei misorationc, 'Saxonia, dirigcbatur Suevia ct Alemannia. Quam-
quxhuncad monasticx vitxperdiixit peifectionem, c
obrem sub ejus imperio salus fuit mundo et gloria.
suarum ob hujusmodi consciam vcritalem culparum Inter I quos habebat gratissimos Odilonem Clur.ia-
non iiiuncmor, voccs attollens in fletibus, et spc- censis < xcclesix patrCm piissimum, Willelmum Di-
rans quoniodocumquc sibi commodum fore si emen- \-vionensis xccleske i'cetorem strenuum, religior.e
dationcm promitleret, clamabat: 0 sancte Pelre, prxstantissimum,
I qui etsi non erant de regno ejus,
meu culpa coram te de peccatis meis ; cmendo, domi- D •
0 tamen in amicitiis ci jungebantur, ct eorum oratio-
iie;sanctc Pelre, misericordiatn; domine, emendo! nibus i rcgni negocia in pace tractabantur. Nec deerat
AT«Wi hominum de promissione et salule credo nisi Ifamiliarilatiejus Pandulfus Agaunensis, vir vila,
soli Domino ; Domine, etnendo ; et o sancte Michact, Jmoribu-S, religione, sanctitate celcbcn imus, cum
quare me dereliquisti ? Pastor bone, sancte Petre, eurn < faceret commendabilem regi et optimatibus
JIOJ!diutius possum malum hoc sustincre. Sancle fama I virtutis ejus. At vero de rcgno ejus fere quot-
Pelre, scio quia mala fuil cogilatio mea ; tamen dixi < quot erant pontificcs et primi xcclesiarum, tot ci
et confessussum omnia domno abbali. <
erant incitamenta virtutum, cum ipsc cisdem muni-
« Hoc dicto, operante divina virtute et gratia de- iretur, et ipsi vicc versa ejus auctoritate ab illicitis
nuo spiritus ad corpus rediit, nobisque videntibus in ircprimerentur et ad perfeCliora provocarentur. Inter
eura viventis hominis vultus resedit, ac mox vocans < quos lninc patrem nostrum habebat karissimum,
f.atres quos viderat essc presentcs, colloquens ait: iinter prxcipuos cgregium, piclate prsedicabilcm, rc-
Dilectissimi fratrcs mei et dotnini, miseremini tnei; 1ligione commendabilem; quera tanta Deus donave-
prtitc pro tne, quia beato Petro sanclus Michuel mc rat i omnium gratia, ttt a plerisquc pro hiolita sibi
tradiciit. et is solo me rclicto in loco sicul cerniiis tbcnignitatc vitxque ct sorroo;:is accoptionc et non
239 HUGONIS ABBATIS FLAYINIACENSIS 240
r
affecta elegantia sed injjensa gralia hoc vocarctur A ralitas, verum Masmclli pontcm eidom contulit.mer-
agnomine, videlicct Richardus Gratia Dei, situt c-t ccatumquc in suburbio qui eidem ccenobio adjacet
sanclus Odilo ab ingenila pielate Pius, ct Willelmus habcndum
1: constituif, et murum in circuitu monaste-
a rigore ferventioris propositi Supra regula dictus rii r es suo construi fecit. (Fol. 84'.) Exaclisque in
cst. Erat et in regalibus negociis pcrtractandis et ccpiscopatu 50 annis, obiit 2 Ral. Maii, anno inc.
disponendis consodalis ejus domnus Ermciifridus Dom. I 1024 ct sepultus esl in xcclcsia quam ipso
Virduncnsis xcclesix canonicus, cuj'us vita actuum eonstruxit
c (Gcsta Yird.). Et sucoessit in episcopatu
luce satis se ipsa commcndat. Fclicia tunc lempora 1Rambcrtus, qui sxpelalura patrem non minori affe-
Virdunensis xcclesix, tantis sub Hcimone episcopo ctu ( coluit, immo dcvotionem a prxdcccssoribus ini-
insignitx personis, ut usque in hodicrnum diem tiatam t et atl se usque tlerivatam pia bonx voluntatis
actuum illorum claritale rcsplendeat, qux etiam :affectione auxit, provexit et suslulit. Yerum non ab
tanta sit, ut nulla vetuslate oblitterari valcat. Sub re i videtur, si cum ojus familiares, ct regni gtoriam,
eo enim Amicus prxpositus xcclesiam sanctx Cru- < qux sub ipso eral, miramnr, etiam qttis imperatoris
cis construxit, Dudo prxposiius xcclesiam sancli vitx exitus fuerit intueamur. [ ROD.GI.AB.III, LJ
'
Laurentii, Ermenfridus prxfectus xcclcsiam sanclx Tempore itaque ejus rex Ungrorum eum gente sua
Marix Magdalenx, et in ea canonicorum lurraam Bi Christianus
( factus est. Cui ctiam Stephano in bapti-
aggregavit, quibus victum ex rcgali largilione et smate i dicto germanam suam uxorem dedit, et ipsc
procerum tradilione suflicienter providit; clvencra- anno sequenli infirmitate ingravcscente, quia erat
bilis Richardus monasterium sanctorum Pelri ct absque liliis, videns quia ad regni fastigium plurimi
Pauli et beati Vitoni confessoris a fundamentis cre- duces , et comites aspirabant, elegit Conradum ali-
clum lanla in posterum possessionum ct religionis qtiando sibi suspectum, sed strenuum, qui Cono
dote ditavit, tanta reliquas xcclcsias claritate dola- dicebajur, et sic cum gloria obiit monarches cesar
vit, ut merito pater urbis, lux patrix, decus xccle- augustus 3 Idus Julii, eo videlicet anno quo supe-
six delieat nominari. Vita enim ojus mirabilis vitam rius annotatum est episcopum Heimonem obiisse.At
multorum mirabilem reddidit; conversatio ejus spe- vero Stephanus Ungrorum rex, inminentevocationis
ctabilis plttres alios spcctabiles bonis operibus insti- sux tempore ad ecelestia cvocalus, nunc in xcclesia
tuit. qua requiescit humatus, miraculis claret egregius.
10. Setl nec ipse domnus Hcimo a bonis operibus Regnavit autem Heinricus a. 24, m. 6, et Conradus
vacantcm animum prxbuit, quin potius xcclesiam succcssit Olhonis III. filius 307,qui accepit uxorcm
sancti Johannis in prospectu civitatis sitam, in qua , Gislam, Rodulfi regis Burgundix sororem, Conradi
sancli confessores Maurus, Salvinus, Arator quic- J' etMathildis filiam, de qua genuit tertium Heinricum,
scunt, melioralam restauravit,-ct in ea congregatie- qui vcnerabilem Richardum abbatem inter primos
nein sanctimonialium sub disjiositione patris Ri- palalii habuit. [IBID.III, 2.] Quo in terapore rebella-
chardi regulariter viventium instituit, et matrem cis verunt contra Robertum Francorum regcm Odo,
consilioejusdem providitAdelbergam fidelemChristi Tebaldi fallacis filius, et Willelmus, Heinrici ducis
famulam, qux cognominabatur Ava, cujus memoria privignus, favente ei Brunone Linguonensi episcopo,
cst xterna. Hxc enim, velut apis prudenlissima, pa- cujus in matrimonio habcbat sororcm, et Landrico
tris sui formam imilata, cum ob zeli boni devotio- Nivernensi comite. Rainaldus vero comes prxfati
neni et fidei niagnammitatem servorum Dei lustra- Willelmi filius sororem Richardi Normannorum du-
ret coenobia, ut ad eorum imitationem emularetur cis Adhelleidam duxtt uxorcm. Qui videlicet Willel-
karismata meliora, Cluniacum ivit, et viro Dei beato mus, licet advena, intantum convaluit divitiis ct
Odiloni advenisse nunciata, cujus animum ipsa pos- milicia, ut non inveniretur ei secundus in patria. Cui
sidebat pietas, cum grandi affectu suscepta est. Ubi tamen plurimum rcstitit Hugo Autissiodorcnsis, qui
quanquam usus xcclesix esset, et pro lege haberc- abbicomes dictus est, cujus cognatam Constantiam
tur, ut claustra mouasterii non calcaret pes mulie- D D Rohertus habebat uxorein.
bris, ipsa pro sua religione et patris Richardi cum [IBID.IV,1.] 17. lgitur post Bencdictum pajjam a.
sanclo Odilone indivisa dualitate non solum clau- 1023 fratcr ejus Johannes largitione pecunix ex
struiu intravit, verum etiam capituli societatem in- laicali ordine neophytus ordinatus est. A quo cum
depta, ct Dominicodie ad processionem cum fratri • requisisset Constantinopolitanus antistes, ut sua
bus suscepta cst, quod usque hodic in codem xcclesia sicut ct Rotnana universalis diceretur, cl
monaslerio permanet memoriale. Egit tioc beati donis eum Romanosque qui curix prxerant innn-
Odilonis erga filium carissimum et coiifratrem dc- raeris ilccteret, ita ul clanculo temptarent concedeie
votissiraum aflectus propensior, dilectio profusior, quod rogabatur, omnis ob hoc vchemcntissinie
caritas de illo fonte emanans, de quo lantx nobis commota cst Italia. Sed Galliarum episcopi ct abba-
perfectionis alveus dirivatus est.ktem videlicet patcr tes his obviare conati sunt, quidam in persona sua,
noster,qui nohis a beato eodem donatus est. Sotl r.cc quidam vero litteris missis sedem apostolicam visi-
erga iocum qui prxerat domni Ilcimonis dcfuit lihc- tantcs, et tantum obprobriiira et dedecus auctorila-
VARLE LECTIONES
307O. III. f. iJi margine addita.
2il CHRONICON.— LIB. II. , 2i2
iibus ad mediuin prolatis, quibus conlradicere fas A stialuni sit, vulgus tanien
injiistum pro Justo veue-
non esset, a Romana xcclesia propulsantes. Necde- rans in suo
jjermansit errore 309.
fuit in bis patris Richardi autenlica prxsentia :
(Fol. 85'.) 18. Jam autem eidem patri Gratix Dei
iiiimo omnino sategit ut Constantiuopolitanea prx-
prxlationis sarcina gravis vidcbatur, jam ad antii-
sumptio confutata coiiquiescerct, filittm se Romanx riora progredi , libcriusquc divinx contemplationi
xecleske, duin matris honori providebat, ostendens. inherere juvabat, quia j'am in ejus corde mundus
[IBID.]Inter alios quoquc Willelmus abbas exiinius aruerat. Et quia quosdam, qui Jherosolymam ierant,
cpistolam pajix misit corpore brevcm, sed niateria beate iu Christo occubuisse constabat, inter quos
ingoiitcnict Bermono locupletero, quain hic insererc quoquc quendam ex Augustudunensi territorio sa-
uoJi piguit : num et vegotum nullaque mortis signa habenlera,
Gratia Dei et reve.ciitia bcati Petii scdi in orbe in loco ubi novissime stelerunt
pedes Domini cuni
terrarum escelleutissimx indepto papx Johanni orasset, ct se a Domino suscipi in pace postulasset,
Willelmus !08 crutis Christi scrvus sedem jutlicii modico dolorc mox tactum, domi relatum, moxque
cum apostolis et coronam rcgni. Magistri gcntium rclatum eotlein in loco quo oraverat, spiritum Deo
diclis instruiraur, soniorcin non increpandum. Isdem rcddidisse, certa fama vulgaverat: tactus ct
ijrse
taraen alias dicit: Faclus sum insipiens, vos me co- sar.cto simili bonx dcvotionis desidcrio,
sepulcrum
egisiis. Idcirco igitur filiationis diligentia hortamur Domini inviscre gcsliens, quxsila a principe et ponti-
conimunom vcstrara paternitalem, ut in uno imitc- fioibusregnique prinioribus etvicinis fidelibus et vix
miui cogilationes hominum pervidcntem dominum optenta liccntia, destinavit
primo filiis providei'e ct
Salvatorem, ut dicatis ad aliquem vobis, unanimem, eorum in oninibus curam agere, ut possct cum bona
quemadmodum et ipsc Pelro : Quid dicunt homines omnium affectione peregrinationis officia sancta
de tne? Si vero responsum ejus ex fide fuerit, ani- suseiperc. Itaque Cluniacum ivit, et sicut
usque
niadvertile qualiter sonuerit. Si clarc, custodite ne hodic ineodem ccenobio manet memoriale, palrem
obfuscetur. Si vero obscure, lux mundi oranda est, piissimum sanctuin Odilonein Virdunura secum de •
qualiter ila fulgeatis, ut universis in gremio xcclc- duxit, qucm plurimis diebus sccum retinens, omnem
six constitulis ad viam mandatprum Dei gradiendam ci monasteriihabitudiiieiii, niores et vitam habilan-
lumen prxbeatis. Sed est fama rei, qux nuper apud tiuin ostendit, judicio ejus et tuitioni singula con-
vos accidit, de qua quis audiens si non scandaliza- tradens, et ad ejus arbitrium universa corrigens et
tur, noverit se longe ab amore superno disparari. confirmans. Gavisus est autem in Domino sanctus
Quoniam licet potestas Roraani imperii, qux olim in c Odilo, quia per eos quos sibi lilios fecerat et loco
orbe terrarum monarches viguit, nunc per diversa reraiserat, fruetus boni odoris carpcbat. (Fol. 86.)
terrarum loca innumeris regatur sceptris, ligandi Ubi vero voluntati illoruiii satisfecisse se credidit,
solvendique in coelo el in terra potestas mcumbit valedicens oiniiibus, HliuraDco commendans, Clu-
magisterio Petri. Atque idcirco ista diximus, ut niacum rediit, et de profectu xcclesix illius gaudium
animadvertatis non aliter Grecos quam cenodoxia filiis et fralribus Cluniacensibus cxibuit. Referunt
hoc quod audivimus apud vos requirere, impetra- adbuc modemi, qui audierunt a patribus, quia quo-
visse. De cetero quoque optamus, uti universalem ticns ab istis partibus regrediebatur, adeo se gratio--
decet antistitem, vos acrius in correptione et disci- sum dc bonis, qux in patre nostro et liliis gratula-
plina sanctx et apostolicsexcclesix vigere, xterne- batur, cxibebat, adeo eos commendabiles reddebat,
que et feliciter in Christo valcrc. ut gratum haberet qui videbat. lgitur paratis neces •
(Fol. 85.) Sic confutata Grecorum prxsumptio est. sariis sumptibus, dispositis vix comitibus, commissa
Eodem auno, qui erat ab iuc. Dom. 1024, jussu et Deo liliorum cura, bcnedictione pontilicis et vicino-
oboedientiapatris Richardi, Leduinus, de quo supra rum prxsulum , oplimatum quoque et omnium om-
retulimus, prxlatus est abbatix sancti Vedasti. nino postulala et accepta, venerabilis pater Richar-
Aimo quoque 1027 obiit Fulbertus Carnotensis £>dus Gratia Dei egressus est cum Madclveo novus
cpiscopus, indictione 7; qui quanto araore hunc peregrinus in cordis lxlitia. Prosequutus est eum
patrem nostrum dilexerit, experimentis perpluribus lotus populus cum lacrimis ct rugitu cordis, dolens
patet. quod dcstitueretur ej'usprxsentia, quem sux salutis
(Fol. 84'.) Tunc temporis contigit innoli ossa ho- prxsulem vitxque tutorem crcdebat. Quos vir Dei
minis de loco abjeclissimo a quodam mangone col- benignc consolans, ut reverterentur admonuit, dans
lccta et ferctro imposita (fol. 85), in roonasterio in mandatis, Deum tota virtute diligere, proximum
sanctx Marix apud Seusiam sub r.omine Justi mar- vencrari, inimicos diligere, caritatem amare, hospi-
tvris a Mainfredomarchione fuisse reposila. [IBID.IV, lalitatem sectari, elemosinis intendere, ct pro se sibi-
3.] Sed licet religiosis id vanissimum et stultissi- que comitantibus Deum propensius exorare. Sic sa-
raum fuisse multis et probatis documentis demon- ltttatis omiiibus, resalutatus a cunctis. dimissus est
VARLE LECTIONES.
308W. c. H*Abhinc ordincm immututnm Hugo in marcjine tittera adjecta indicavil et hac nota : Secua^
dum deierniinatJoncm ct ordinera litterarum tu quoquo serva legondi ordincm ct capilulorum.
215 HUGONISABBATIS FLAMNIACENSIS 244
optatx vix cum gratia, oninibus orantibus, ct elata A accito famulo ut dc fonie sibi afferrct, cuj'us periu-
in excelsum vocc clamantibus, ut prosperarelur a cida claritate delectatus er-at, atlmonuit. Ille vadens,
Deo via ejus. Expensas autem vix Richardus comes ex aqua fontis vase inplcto, viro Dei propinavit.
Normannorum omnes ei attribuit. Eratenim in ele- Sed ut vas ori admovit, aquam in vinum Dominus
niosinis largus, caritate diffusus, honestate prxcla mirabili virtute convertit, et sic qui aquam deside-
rus. SupersuntadhuciiiBritlaiiiiicainsulactNorman- raverat, vincm accepit. Stupefactus a famulo re-
nia nobiles et probati viri, qui vidcrunt hunc patrem quirit, ubi vinum acceperit, ct evacuato vase, itereto
uostrum Gratia Dei, et noverint quanto ab eodcm eum pro aqua fontis remisit. (Fol. 80'), Ille admira-
comite diligebatur affectu. A quibus nos eliam ista lus, cunctis cernentibus aquam hausit de fonte, et
audivimus, qui et rcferre solili sunt, quia sic sibi viro Dei jiropinavit. Sed iterum divinitate propicia
individua dilectione adhcrcbaiit, ut putarcs uuam aqua fontis in viuum convcrsa cst. Quod vir Dci
animam duobus inesse corporibus. agnoscens, Dco gratias cgit, et bibit, cunclis quoque
19. Optabili ergo percgrinatione suscepta, vir D.o- cx codem vino in eodcm vase propinavit. QuiJ
mini Richardus septingentos peregrinos secum piura? Biberunt omnes, ct virtutis Domino benedi-
duxit (98), quibus ex propriis subsidia victus sufli- xerunt, qui facit inirabilia solus (Psal. LXXI,18),
cienter administravit. Erant etiam in coniitatu ejus " cujus regnum rcgnura csl xternuni (Dan. vn, 27),
quamplurcs alii, inter quos erant duo ab uibe Ba- ct potestas ejus pctestas etcrr.a, qux non auferetur
jocensium, pater ct lilius, Ilubertus et Gauzf.edus, (Ibid., 14). Biberunt, inquani, omncs de vino illo, ct
quiita comitatui ejus adheserunt. Eiat idem Huber- vitium imminutum non cst; quia cum omnes bibis-
lus diutino languore deprcssus, ita ut per ar.num sent, solus ille scyphus abundantcr cunctis aafuit,
integrum nec leclo surgere ncc in latus aliud absque et postmodum patri Richardo non defuit. Et qui
suffragantis amminiculo sc posset defleclerc. Huic vidit, testimonium pcrhibuit, prxdictus scilict-L
una dierum in cubiculo, quo jaceLat, angolus in Humbertus et filius ejus Gaufredus; et scimus quia.
columbx specics apparens : Vsde, inquit, para ne- verum csl testimonium eorum, quia ipsi cx eo bibe-
cessaria, el percjcJherusatem, quia Dominus jubet. runt, cuin sederent ea hora prope latus hominis.
Cui cumille respoudisset : Quid fuciam, quia nequeo Doi; et prxterca virtutis bujus tot sunttestes, quot
surgere? ille ilcrato : Para, inquit, necessaria, et crant vix comilcs, quia nullus in comitatu illo in-
vade, quia Dominns vult. Adquievit homo, et mane ventus cst, cui non vir Dci ex hoc vino virtuUs pro -
facto fratres et propi.-iquos advocans, voluntateai pinassct. Estadhuc in Bajocensi urbe quasi novum
Doraini aperuil, suam quoque voluntalem in id esse r hoc miraculum, ct patresqui viderunt narraverunL
ut obediret patefccit. Illi adniiranlcs, el pro infirmi ea filiis suis, ct filii filiorum liliis, ut cognoscat ge-
tate quam videbant voluntati ejtis contraire conan- neratio altera. Nos quoquc hoc a Gauzfredi filio.
tcs, cum avertere hominem a rccta inteiitione mo- Gozelino nomine, viro probo et honcsto, nunc Di-
lirentur, inpossibile esse pronuutiabant quod dice- vionensis ecclesix monacho, audivimus, quijara eo
batur; cum ille filium Gauzfredum assistentcm vi- lempore natus et adultus, a patre et ab avo hoc au-
dens : Vorfc,ait, prwpara expensas el qua', sunl tanto divit, cl didicil ah illis formaro orandi, quam insli-
itincri necessaria, quia el cgo ibo, ei lu mecum, Dei tuit
simpHcioros ct idiotas e sxculo ad se coufu-
cooperante clemenlia. Adquievit filius, et paratis quo gientes pater Richardus in ingrcssu xcclesiarum
.Ititis potuit tanto itineri noccssariis, patrem dc pro- dicere, in hanc formam : Adoremus Dcum, sanctam
fectione admonuit. Ille propinquorum et vicinoruro Trinitatem. deprccemur sancios ejus qui pro Deo ap-
surgens amminiculo, pontcro ante nionastcriuni san- pellantur, ut ipsi deprccenlur Deum, ut det nobis
ctx Marix Magdalenx in eadem Bajocensium civi- et sanitatem, peccaloribtts vcram pcniientiam,
paccm
tate situm, quod crat vicinum domui sux, a quat- discordantibus veram concordiam, vivis pacem, de-
tuor hinc et inde sustentatus transiit, et mox ut functis requiem. Iiec orandi forma in oronibus mo-
cquo impositus est, sanus factus ct incolomis, vix D nastoriis suis lavcis tradcbatur.
se crcdidit, et coinitante divina gratia Virdunum
veniens, cum audiret ct viderel profeclionem viri 20. Erat autem viro Dei familiare mane surgerc,
Dei tota urbe accclerari, sustiuuit, et comitalui ejus laudes Deo dicere, iter accelerarc, alqye consuotum
adhcrcns, oratlonibus cjus se cum filio commisit, Domino in via pensum reddei*e, et sic hora fractio
quos vir Dei faroiliarissimos habuit. Profeeti igitur nis panis imminentc , missarum solempnia agcre,
per Illyiicum, venerunt ad deserta. Qux cum jaro quocumque esset, et expletis mistcriis ad frangen-
fei-eportransissent, die quadam fontem eminus coii- dum pancra discumbere, ne gravarcntur fratres la-
spicati clarissimum et perlucidum, descenderunt bore itineris ct continuatione j'ojuni4(Vita Simeo-
pater Ricardus cum sociis ut accipcrcnt gentaculum. nis 10). Vcnit crgo Antiochiam, ubi cum cttm itine-
Turbis quoqtie circa fontcm discumbenlibus, vene- ris ncccssitas aliquot diebus remorari cocgisset, vir
rabilis pater loeo comijetcnti pro toinjiore resedit, et Dci Symeon, qui nnnc Trcvircnsem xcclesiam cor-

NOT.E.
(98) Adcmari Ilist. III. 05. Yita Richardi, 17.
215 CHRONICON.— LIB. II. 246
pore et virlutibus adornal (99),ct amiciliis ei junctus A vcntu suo passus fuorat iufestos, ipsi ei versa vicc
e>;t,et fratribus qui erant cum eo, adoptans sibi cum honore servirent, et maue facto dcducerent
illuin in patrem (100). In quo beati Simeonis facto abeuntem. Mirilicabal enini Dominus servum suum
noc intueri libet, quia ideni vir Dci non ejus se cre- signis et prodigiis, in tantum ut omnibus sanctitas
dcret magisterio, non committeret patrocinio, nisi ejus innotesceret, ct virtus Jcsu per eum ubique
divina pietas, quse eum a seculi actibus alienum jjrxJicabatur, quia fama sauctilaiis ejus ubiquc fc-
reJdiderat, cordi ejus revelasset dignura illum esse rebatur.
qui subditis prxesse et prodesse posset. Mittebatur 21. Constantinopolim veniens, cum quanto ho-
autem isdera beatus Symeon a fratribus monasteiJi uore cxcoptus ab imperatore sit, dignisque muneri-
inonlis Syon pro clemosina, qux de lcrra Ridiardi bus et obsequiis honoratus, dicere supersedemus,
comitis Noimannix monasterio eideni debebaltir; et quia ad alia properamus. Optatx itaque vix dimis-
quamquain nosset spirilu sibi revelante multa se sus cum gratja, per multiraoda pericula appreheu-
aJversa passurum, tamen pater Ricbardus discre- dit Jherosolimx loca desiderata. Ingrediensque civi-
tionis occ.lis h'n; inde munitus consitium dedit, ut tatis portam, rcsponsorium illud de Dominica in ra-
c-plis insistcret, obeedientiaro implcret, usquequo mis palmarum : Ingredienle Domino in sanclam ci-
rem probaret evcntus. Flenleui itaque ct tristem eum " vilcttem, dulcissona cum sociis modulatione dccan-
a se dimisit, utrimquc pedibus manibus et genibus tahat, Chrislum cruciiixuro, qtti est super omnia
oxosculatis, quia crat in eis gratia Sjjiritus sancti. Deus benedictus in secula (Rom. ix, 5), adorans, et
Hxe est cniiu sanctoium dcdeclatio, diligere alter- locum scpulchri cjus oculis fidei vcneranter am-
utrunj, quia et Deus caritas est, et qui manel in ca- plectens. Oronia crgo nalivilatis passionis et j*csur-
litate, in Deo manet (/ Joaji. iv, 10). Caritat,m au- reclionis loca (ide circujens, dum non saciaretur
tcm s.qux niultx non ijoleruiil extinguere, nec flu- oculis intucndo, mcnte pascoLatur; quia ad visio-
niina oltruent illam (Cant. vui, 7). Probatus igitur nem duleissimam et diu dosideratam, jamque con-
Domini servus vkiin carpons, et visetlucem Christum cupiscenli auinio prcparatani, mirabilium Domini,.
collauJans, tcrram Sarracenorum ingrcssus est. Et ;gaudio et lxtitia ineflaLili rcjjlebatur. Occu.rrii au-
oum appiopinquaret civitatibtts eoruni, prxdicabat i
tera ei vonienti palriarcha Jhcrosolyniitanus; au-
oniiiibus Chrislum Jesum, in domino Doo suo con- dierat < euiin famara cjus oninium ore celebralam ;
lisus, quia iion eiat in spirilu ejus doltts. Jam vcro < ct consalulati mutuo, dato sibi pacis osculo, lxtati
ubi ad uiboin venissot, anle murum urbis psallcbat sunt i in Doinino. Yidens vero in eo aspeclum ange-
Salvatori suo, et roissaruni solempnia ibidem cele- r 1licum, mudestum scrmonein, inccssum mitero, ca-
brabat, pagairis dcsuper saxa jatienlibiis, utcapiti i
niciem venerandani, liabiludincm sencctutis onini-
cjtis illiJeient; qtii sic urbi appiopiaverat, ut tabula 1bus revcrcndam, gratulabatui' in spirilu : jSiciJf,in-
altaris heroret niuro. Et cum multa desujjer saxa ab iquiens, uudivitnus, ita et vidimus (Psal. XLVH,9).
cisdem aspicicntibus ct illudontibus jacerentur, ita IutioducUis
1 igitur in sanctam Syon, missarum so-
a Christo protegebatur, ut non altarc, non tabula 1lempnia celebravit, astanle ponlifice et clero; ct sic
allaris, non postremo illud quiJquid ost quoJ altari 1locuni sepulchri Domini cortlis affectu reviscns,
inipouilur, non ipscdeniquc qui altari aslabat iutre- <
omncmquc locum sajictum pia devot'oneperlustrans,
jjidus, a,Iapidibus tangeretur, cuni tanlus esset mul- cum ( se dosidcrio satisfecissecrederct, iterumcstuan-
lotiens in tircuitu altaris aggor lapidum dosv.pcr tem t devota sollicitujine saciabat animum. Num-
rueutium, ul roissa dicta non nisi via facta inde (quam a missarttm cclebrationo desistens, numquain
cxlrahi posset. Moiiacliorum vcro et dcricorum co- a; verbi Dei erogatione ccssans, iinmo ubique qux.
raitantium illum nullus ci coesse vel cobabilare po- Dei 1 sunt aiinuucians, nec timore morlis, nec infe-
terat; set quantum jaclus est lapidis a ionge stantes statione
s barharica a vcri ct recti exibitione et mali
canebant, ct canenti respondebant, ipse soltts inten- prohibitione
j desistens. 0 quis cjus aflbctus in Deum!
tlobat bis qux ccperal, donec missa porcxpleta egre- f) < quanla contriti cl humiliati spiritus exultatio!
deretur vel potius extraherelur. (Fol. 87.) Erutus.au- tqiianta cortlis jubilalio! cum viderct se esse prx-
tem inde, ante urbis prospectum tentoria figobat, et senlialilei*
s ubi Clirislus uatus est, ubi passus, ubi
comparalis necessariis sumplibus ibidoin hospitaha- gscpultus, ubi stctcrunt novissimc jjedes ejus quando
ttir, a Dei laudibus numquam vacans, quia laus ascendit ; iu celuro. Ubicumque ineubuisset orationi,
ojus semper erat indclitiens in ore ipsitts. Pagani imadekat terra lacrimis, clanior cordis ascendebat ad
autcmmiraculn porlerriti, ct gratia reverendi vultus IDoniinum, corpus atterebatur, spiritus clcvabatur.
cjus invilati, veniebant ad eum, quibus ipse per in- Continuabat
( noctes vigiliis, attcnuabat corpus jeju-
terpretem qtise de Jesu crant gratanlcr annunciabat,, iuiis, nuroquam sinelacrimis, numquani sine preci-
ct ut ab injuria servoruni Dei manus cobiberent 1bus, cum totus exultarel in Domino, lxtitiam men-
prxdicabal. Fiebatque miro modo, ut quos in ad- ttis, vulttis sereuitatc profercbat. Dominica die qua.
NOT.L.
(09) Obiit a. 1035. ines, Vitaro Siroeonis composuit. Mab., Aci. SS.
(100) Ultima hsoc sunt voiba Eberwini abbatis S;cc. VI, 1, p. 570.„Cf. supra.
Trcvir., qui Richardi in itincre Hierosolyroitano co-
247 HUGONISABBATiSFLAVINIACENSIS 24&
cclebratur advcntus Doniini in Jherusalein cl ex- }k in voce fi.dciannunciarct fraiiibus : Rcsurrcxil Do-
ccptio ejus a pueris cum bymnis palmaiumque ct minus. Manc facto, cousuetudinariis canlicis e\-
frondiuin ramis, urbem iugiessus est; cbdomada pletis, missani festive circa boram terciam ccle-
tota pcrnoctavit in laudibus Dei, cum lola xcdcsia bravit, et coniFAunicatis tklelibus pojjulis cura
disctirreretur a paganis gladiis acciuctis ipse nichil gaudio domum rediens, ceiebritati diei satisfecit, et
dttbitans, nicbil hesilans, quse Dei sunt Doo redde- lota tlie cum patriarcha fa.i.iliarius loquutus, diero
bat pervigil iii oralionibus, in jcjuniis conlinuus : deduxit in jtibilo cordis et vcce exultationis, semper
adoo ut gentiles ipsi admirarentur devolionis ejus locum sepulclni Dominirevisere gesticns, recolens
instantiani, et reveierenlur constaiitiam. (Fok 86,).) et admirans sudariura capitis Domini non ctan
Dicm ccnx sacratissimum in oxibitione mandati linteaniinibus positum, sed separatim involutuni in
Domini ct pauperum rccreatione deduxit, pedes ununi locuiii.
pauperum abluens, vestes et quxque necessaria t.i- 22. Diebus festis rcliquis celebratis in gaudio et
buens, et totum se Dominicis serviciis conformans tripudio animi, destinavit vir roitlissiinus cogitare
et applicans. Jam vero quis referat, qualitor se dic de reditu. Nec rcdiit vacuus a niunere, quia areha,,
parasceve mactaverit, cruciaverit, Christo cruci con- cordis ejus rcpieta erat hona devotione. Quod auteui
fixerit? Totus in lacrimis, totus in cordis compuu- fuit niuiius illud? Discurrentos pagani per intini-
ctione, iu contemplatione, in suimet abncgationc, tiora templi, ipsa cbdomaJa antc pascha, lapides iu
maxime cuin videret sepulchruni Jcsu prx oculis, ct populum sacra celebrantem jaciebant. Casu lapis
esset ei materia doloris et compassionis. In oratio- veniens intra sepulcruin cecidit, quem vir Domini
nibus assiduus, pernox in vigiliis, fatisccntes jeju- pro magno munere sibi assumpsit, et lolis illis die-
nijs artus spiritui servire cogebat. Die illa cum bus, quibus celebratur passio vel resurrcctio Jesu,
nocte scquenti a loco sepulclni non roccssit, am intra sopulchrum jaceutem vigiliis ct orationibus
mirantibus coronibus instantiain illius, quod aliis Domino dedicavit. Huuc recessurus ciira niagna de-
reeedenlibus ipsc non recedcbat. (Fol. 87.) Qtiid volione sustulit, et exosculato loco sanclo, quasi lo-
Kiulta? venit dics sancti sabbati, quo expcctabatur lum secum ferret, inter sancta reposuit, et valedi-
ignis a Domino, ct gcntiles armati, Chrlstiaiiis cens patriarchx, prospera ei imprecatus abire decro
iutro conclusis et beneplacitam voluntatcm Doini- vit. Ingemuit il!e in voce dilecti vale dicentis, ct
iii de igne suscipiendo prxslolantibus, totam ob- profercns reliquias preciosissimas de ligno Doinini,
servaverant xcclcsiam, ut si ignis non adveni- itemque marsupium unum auro texlum prxgrande
ret, omnes gladio perimerentur : cum ccce, hora Q reUquiis sanctorumrefertum, optulit seni venerabili
circitcr nona, omnibus orantibus, in una lampade cum gratiarum actione, inquiens : Accipe, o dilecte
ignis (101) accensus est a Doroino, nullius morta- Domini, munus bonw voluntatis et devotionis, quod
lium suffragante amminiculo, et gcntilcs omnes stu- sit tnutui pignus amoris, tnunus quod numquam con-
jjor apprehendit et pavor, Christianos vero gaudium summalur, semperextel, hereat, amico convivat,quod
et exultatio, ut ab omnibus loia certatim caneretur evanescentemmemorium excitet, jocundum, quod ob-
xcclesia : Magnus Dominus noster, et tnagna virtus viam animo venial, et numquam labatur a memoria.
ejus,etsapientiwejus non est numerus (Psal. CXLVI, 5). Prestel Dominus istis et omnibus sanctis intercedex-
llico vir bealus sacris indutus vestibus , myssa tibus, ul iterum videamusnos in cwlestibus, ubi finh
jiichoala, Kyrie eleyson solempne elata in excelsum laborttm et remuneratio prwmiorum wternorum, ubi
voce pronunciavit. (Fol. 87'.) Jam enim lectiones et numquam ab invicem separabimur; guudenies et gu-
cantica, seu quidquid est iliuJ consuetudinaiii ofii- slantes quam sit dulce et jocundum habitare fratrcs
cii usque ad accensionem luminis in expectatione in unum (Psul. cxxxu, 1). Divisi sunt ergo ab invi-
novx lucernx finierat, et sic Gloria in excelsis Deo cem flentes, quibus si licuisset convivere, et com-
cum lacrimis et jubilo cordis intonans, gaudium mori libuisset. Graditur pater Richardus Gratia Dci
Christianis, metura ct admirationem paganis Uicus- E1aggere publico, oneratus onere nobili et dulcifluo,
sit. Astabant in circuilu altaris undique frementes et se et sibi commitantes comittens Deo universorum
liondentes, sed tanta crat revcrcntia viri, tanta in corde humili et contribulato. Pendebant a collo ejus
virum protectio Christi domini, ut omnes sancti- sanctorum reliquix, ul haberet prx oculis paratum
tatem ejus et religionem admirantes revererentur, specimen sanclitatis, ncc dcesset cordi memoria
et omni eum honorc dignum ducerent ipsi etiam corum, quorum sarcina delectabili reliquias gesta-
qui inimicabantur. Noctem illam pater nosler bat. Quanta vcro in redeundo passus sit, ipse novit
Gratia Dei duxit insomnem, Dominum rcsurgentem qui pertulit : qux omnia dijudicat, qui laborum re-
adorans, ct cum Maria Magdalcne in orto menlis, muneratorem se promisit. Vitleres virum seculis ve-
ubi virebant per cum planlaria virtutum, ortolanum ncrandum, dum iret, sxpius cervice reflexa versus
Jesuri! videre desiderans, ut vocaret eum proprio sanctam Jherusalem humiliari, suspirare, gemere,
nomine, et se magistrum ct Dominum docerct affeclura cordis oculis pandere, gaudcre quod san-
•agnosccre, ut faclus testis verx rcsurrcctionis ej'us, clum locuin sepulchri vidissot, dolerc quod non
NOIVE.
^101) Dc koe ignc saero cf. Wilhekn. Malmcsb. Ccsla R. A. IV. cd. Hardy, p. 502.
2i9 CHRONICON.— LIB. 11. 250
semper vidcret. Hinc cx a.Toctu serni iioni populis A, percrat tcinpovissiir.ulexplcrcntiiicxerciciospiritua •
dare, beneficiaJosu ocuhs monslrare, omnes sul.ito lis phylosopiiix (Vit. Syin. 10). Venicntes aulem ad
ex devotioneingcmisccre, Doum fcenedicc-rc,memo- civilatcm Bellegradam(i02), quxeslin conlinioBul
re.ridiilcediuis divinx, et ad bona scclanda prorsus garorum ct Ilungariorum, a civilalis infelicissinjo
accendk Non cadeLal passio Doroiiii a mcrooria, p.incipe prohibitus cst cu:n cis liausire, et ila lu-
qux crat fe;c lota cjus meinoria. Quid enim fuit to- geus et dolcns diviscs esl a patre et fratribus luge:;-
tus vitse ejus excursus, nisi vollc pati pro Christo, tibus et t'.oIo;'.ti!.'!s.Domnus Symcon per multa pc-
commori ci ct cor.sepeliri, ut daretur sibi per Chri- ricula ivil Rotomagurn pro inplenda obedicntia; pa-
stum in gloria rcsurgcre curo illo?Idoo tanta passus ter RicharJus gratia Doi longo et vario ilineris la-
cst, qui ut pateretur exul pro Doroiuo facius est. Lore reJdii.us est finibus Gallix Belgicx.
(Fol. 88.) Et quidem juste. Sapienli er.iin oronis 24. Occuirit ilico patvi a longe filiorum cxamcn
mundus exil.um, et viro justo oinnis inundus 310 Ixtantium et gauJcnlium ob adventum ejusdeside-
domus. Sapiens auiem erat, qucm ipsa inhabilabat rabilem. Ubi vcro percrebuit fama celebriorcum ad-
sapientia, vir justus crat, quia corpus peccatis sub- venire, factus est concursus ad eum nobilium et
ditum nescit inhabitare sapientia. ignobilium, divitum, mediocrium,pauperum, ct qua-
23. Revcrsus tandcm ad illos suos palestrites, *" '
quaversus venicbat, occursns gaudentium et concur-
Sarracenos scilicet, qua via venerat, eadem c-tre- rc.tium non decrat. Ctiin ta:rta frcqucntia , cum
grediebalur. Ante muros urbium missarum solera- tanta poulificum et paiatinorum procerum, r.ec non
pnia celebrans, nec assuctos imbres iiiundautiuro dcri plebisquc lxlitia, longa moia protcnso tenipo
lajjidum pavcns. Mirabilisprorsus virliis et stupcnda, ris spacio, Yirdunum usquc dcdueUur. Quo cum
gtande mystcritim, spectaculum prxdicabile. Sta- nunciaretur adesse, tolis obviam portis ruunt, tota
Lant supra caput hominis Dci hostes , dirigcbantque obviaro civilas progreditur. Scucs cum junioribus,
in illum lapiJes , adeo pregrandes, ut non lantum matres cum infantibus, xlas quoque ipse inbecil-
caput, sed totum prorsus s" si occurrissent con- lior in occursum tanti viri se proiipit, domi nullus
quassarcnt hominem. Mancbat iile intrcpidus, quia subsistit. Clericorum, monachorum, nec noii el san-
protegebaturalapideprxcisode monte sine manibus. ctimonialium Domino sacer ortlo dicatus obvus
Dirigebantur aliorsum lapides, quia lapidi vivo raa- egreditur patri cum crucibus et cereis, et diverso
nenti in lapide qui reprobatus est, qui angularis xcclesiasliex dignitatis apparalu prxstolaus venien '
uiissus est, tiinebanl ilUdi; cui si illiJerentur, fran- tem, et remorantem vix ferens, quia cupienli animo
gerentur. Obstupescebant genliles miraculo , nec Q uichil satis festinabatur. Uhi vero venit, et venien-
novitate miraculi terrebantur, cujus admiratione tera fas fuit videre, clamor populi attollilur, fluunt
deteriorabantur, quor.iam ipsa eis admiratio erat lacrimx gaudio plenx. Nou erat satis cuiquam se-
peccati innovatio. Stabant a longe monachi et clerici mel vidisse, nisi daretur iterum iterumque videre.
quantum jactus est lapidis, et peregrini, ipse solus Descendit itaque, ct susceptus deductus cst ad mo-
mgrediebatur propiciatorium,quiarrnum in sacrificio iiasterium cum cantico in jubilo, omnibus plaudenti-
et dexUum acceperat separatum, quia non solum bus ct dicentibus : Benedictus dominus qui facit mi-
crat operatio ejus utilis,sed et singularis; quj inter rabilia solus. Diem illam gaudiis plenam solempnein
raalos non solurn qux sunt recta faciebat, sed et duxit devotio fralrum, quia etjusla est causalxtiti*
bene operantes subditos sicut honore ordinis, ita amicum lxtum videre : et si amicum, quid patrem?
morura virtute transcendebat. Qui cum armo pectu- (fol. 88'.) Agendum est bonis, ut voluntas bona nou
sculum quoque in esu acccperat, quia non solum lateai, sed aperiatur ut luccat. Verba ccssent, si
pectore rccta cogitabat, sed et spcctatoi*essuos ad ,quemadmoduro debet quis aflicitur, conscienlia emi-
sublimia arnio operis invitabat. Sed jam quid mo- neliit in vultu. Nichil aulcmgvatius publica araicitia,
ramur redcuntem? Reddamus patrem filiis, ut gra- nullum i supplicium gravius publico odio. Intellectum
tulcntur in ir.vicem, et pro absentix tedio, quodper- D .ciiim rei optimx et dulcissimx ainisit, qui oranium
pcssi sunt, ipsi sibi sint consolatio. Non aulem prx- idesignatur oculis, et dcsignari se judicat, qui caret
tcrmittamus Antiochiaro sancti Symeonis prxsen- acie ; oculorum, qui sensum bcneficiorum amisit, cu-
tia claram. Ibi eiiiro invenit pater araantissimum fi- jus j aurcs morbus obstruxit. Sed pudorem tollit mul-
liuin, ibi reccpit filius patrem karissimum, ibi socii titudo
t peccar.tium, ct desinit esse probri loco com-
socium, fratres fratrera , comites agnoverunt comi- mune i maledictum. At contra qui ab omnibus diligi-
l;m. Neque cnim potuit, multis obstantibus pericu- ttur, xquali perpetuaque voluplate fruitur. Advcntus
lis, perficere quod dccreverat, prxcipue curn nossct iigitur patris nostri commune fuit beaeficium, quia
tlivina revdatione in itinerc illo plura se passftrum commune
i gaudium, quia et cuin absens essct, dili-
aJvorsa. Defectatus igitur uterque comparis prxsen- igebalur abomnibus. In prima enimparte aniuii apuJ
tia, delcgerunt simul Yirdunum rcdire, ut quod su- universosi positus, semper occurrebat memorix,
VARI^ELECTTONES.
310munus c. 311voxhxc
passim prorsus scribiiur in c
NOT.-li.
(102) Bolgrad.
251 HUGONISABBATIS FLAVlNk^CENSIS 252
numquam ita seposilus vel abjeclus, ut in ignoran- A dum inductus fuerit patefecit; semper tamen,se er-
tiam verterelur. Gniidquid vero frequens cogitatio rasse, se deliquisse confcssus est. Aderant et comi-
oxcrcet et renovat, nunquam mcmorix subducitur, tcs, inter quos erat archidiaconus missus ab epi-
qiue nichilpcrJit nisi ad quod non sepe respexit. Re- scopo, poscens patrem piissimum ut errori locum
liqaias ergo Jherosolimitanas seu undecuniquc que- daret veniffi,et quod actum erat pro suo amore ra-
sitas, quibus onustus advencrat, in sanctuario patcr tum sineret esse et stabile. (Fol. 89.) At vir mitissi-
Rjchardus deposuit, et sic lectione prxinissa, susce- mus pauca cum consilio loquutus : Pelitioni, inquit,
ptis et deosculatis fratribus , vicem bencliciis repen- domniepiscopiadquiescerehonorificumesl, et fratrem
dit, gaudens cum gaudentibus, et gratias agens quod qui publicepcccavitpublica salisfactione corripere bo-
eorum oralionibus munitus labores viarum securus num est. Haecloquutus, fratrcm ultimum in collegio
pereucurrerit, libens toleraverit, quod gratissimum fratrum interim sedere praicepit, quoad usque tra-
est cuilibct enumerare ubi evascrit. Postquam igitur ctaret in capitulo de his qua; mandabat episcopus,.
(ilectioui satisfactum cst, et prospera utrimque re- el consilio gencrali quid esset agendum disponeret.
lli.ala, quia in talibus adversis referendis si qua Absccssit fratcr a conspectibus palris, et cum tanla
su:it, dies rcservatur crastina, ad refocillatior.em virtute patienlix juber.lis o])oedivitimperio, talem-
"
fatigati corporis var.tum est; quod et a.Lunde,ita ta- que sc cxibuit in obocdiendo,ut mirarctur qui vidis-
men ulhuncstati suffieeret, procuratum est. Exinde sct. Vigilia crat festivitatis sancti Viloni, ad quam
venerabilis pater in reddenda beneficiorum vice ac- certatim undique confluxeranl nobiles et spectati
cngitur, primara eorum pcnsionem solvcus, quod viri vulgusquc promiseuum, et in procseuliaepisco-
grate ad eumpervenerint effusis affectibus ju.Ueaie, porum, abbatum, monachoruni, clericorum, nobi-
(t hoc ubique testari. Cepit enim, quasi nichil lium et ignobilium ultimus omnium sedit Stephanus
actum fuisset, beneficiis addere bcnelicia, rimari c.ira bona palicntia et vultus ejusnon sunt mutati in
singuloium neeessiiates, et ope cas Ievare, ut cun- diversa (I Beg. 1, 18). Quamobrem ad exorandum
cli agnoscerent palrem sibi aJvenisse, et plenitu- patrem Richardum pro ipsius rcstitulioneomncs.qui
dini gaudii corum nil dcessct. 0 virum omni laudis aderant unanimcs. reddidit ejus huniilitas. In cra-
praieonio dignum! qui etiam pucrorum lecta per se stino coram omnibusculpam piofessus, errati remis-
circuibat, ut vidsret si quid esset addendum, si quid. sionem oplin::it, gratiam reporlavit ct de ultimo
innovandum, si qui:l nieliorandum, utctiam perhoe promotus est in supcriorcm statuui, cum gratia pa-
paternus ejus aiiimus agnoscerctur, et debita pietas. tns sui pradatus custodiaegrcgis Domiuici, cl jam ad
eu::ciis inpenderetur. Studebat id omnibus resecare missas, utabbatem decet, honoratus est, quide cor-
vilia, uiorcs eorrigcre, ut possel plantaria virlutum C reptione illata injuriatus non esL Verura archidia-
inserere. conus Lcodiensis, quia domini sui ut voluit in om-
25. Nec silendum quid de Stcphano, quem coe- nibus exequuta voluntas non est, rcdicns ad illum,
uobio sancti Laurentii proelatumdiximus, actum sit. non tamen cum abbale Stephano, testis fallaxfactus
Cuiii cniiii essct idem communis pastor noster in cst; qui rcm gestam non ut gesta est, nec co animo
expeditio:;e Jherosolimilana, et per annum couli- quo gesta est, rctulisse comprobalus est. Qui pro-
nuuni pene remoralus fuissct, famaquc fuisset de- rumpcntes in se animi appetilus nulla vi auiini coer-
functum eum esse, Duramnus Lcodiensis episeopus, cens vel refrcnans, abbatiam Lobiensem beato patri
qui WoILodoiii successerat, Stephanuin ad se evo- pro his, quas secus quam mandavit gcsserat- abstu-
catum , ut loco abbatis proeesset, officio monuit, et lit, et abbatem contra jus fasque, quem voluit, sub-
ammoneiido pelivit. Cui cum vir simplicis ingenii stituit. At vcro domiiiis Sl pluiiius aliquot diebus
patris spiritualis prcetendcret oboedientiam, absque Virduni commoratus, et de corrcptione melioratus
c^ijus permissu et voluntate nulli fas csset quidquam est, et quamdiu vix.itpatren>fralresque intimo amore
praesumere, ille rcspondit patris Uichardi se in ejus dilexit, filiosque suos in timore Deo servire docu.it,.,
discessu volunlatcm agnovisse, quod eum loco prx- omiiibusque cxemplar rcligionis et disciplina; ex-
licere delegissct : cujus quia nunc obilum audisset titit.
fama vulgante,dccrevisset ut dccebat voluntatcm in- (Fol. 80*)23. Igitur ad beatura Symeoncin refle-
plere. Quid mullis morcr? persuasum est homini, et clentes arliculum, quid apud Uichardum Normaniic
sibi minus cavens, susccpit pnelatioiiem loci, con- principem egeril, sicut in armario Uothomagensi,
sccratusad oilicium abbatis. Non multopostvir Dei continetur, licet libellus vitoe ejus hoc silcat, paucis
rediit, et audiens quod factum erat, stiper fralris explicemus. Ad nunc itaque veniens cum sociis,,
errore doluit. llle quoque ut audivit patrem adesse, commcndatus cst cuidam viro nobilissimo Cozelino
non est ausus occurrere venienli, sed cogitavit prte- iiominc, qui eos gratanter suscepit hospicio, et bc-
venire faciem ejus in confessione, el sumptis comi- nigne post labo;em rcfecit. At vcro clcmentissimus
tibus venitad festivitatem sancti Vitoni. At ubi vc- princeps Richardus caritate profluus, misericordia
nit, solus absque comitibus claustrum intravit, ora- copiosus, servi Dei tara prolixi itineris molus labore,
tiones feeit, in clauslro scdil, et quasi qui numquain ncccssitati scrvorum Dci de monle Syna compassus,
Oriliuaius fuisset pnelationom abdicavil. Conspectui plurimas cis largitus est diVitias, quas vcncrabilis
r;affis pra;;>entatussatisfecit. (IU:'''..'"- •' isenlien- Syineon pm fratrcs qui s.'c:nn advencrant, fralribut
223 CHUONICON.— LIB. II. 251
misit,et ipsccum proefatoGozclino uno tantum con- A talem t; antea quis non viderit. Ceperunt en:m inter
tentus laiKulo btephano nomine, viro eque sancto, se s ciemcnta compugnare, ita ut in tribus annis proe
biennio mansit; cujus hortatu idem vir nobilissiraus nimian pluvia non invenirentur sulci utiles seniini-
monasterium sanctae Trinitatis in vicino monte Uo- bus. 1 Tunc in plerisquc Iocis fuit modii prccium 00
tomagensis urbis cdifrcavit. Illo in loco vir mitissi- ssolidorum, alias sextarius 15 solidorum. Tunc etiam
mus domnus Symcon reliquias sanctoe Catennoe, humanoe li carnes ab hominibus devoratoc sunt, ita ut
quas secum ferebat, deposuit, gaudcns divina id in i forum Trcnortii delatoe sint, acsi venundandse.
proeordinari dispositione, ut scilicet occidentalis Qnas ( qui attulit deprehensus, igne crematus est.
plebs tanto gauderet- suffragio, dum ejus frequcnter Carnes
( vero humo Iraditae, atquc ab alio noclucffos-
relevari mereretur antidoto. Hcc autem est sancta soect s comcstae sunt. Qui deprehensus, et ipse com-
Catherina, quoe a Maxentio coesare apud Alexan- bustus l cst. Tunc prope oecclcsiara sancti Joaunis in
driam martyrio coronata, ab angelis ad montem Sy- castanedo
c prope civitatem Matisconcnscm sitara qui-
nay delata, et in habitaculo angelicis manibus prse- dam i sibi tugurium statuerat, qui cura noclc quadam
parato locata, quod quidcm in modum turriculae in errantem( suscepisset hospicio, depreliensus ab eo
cdito porrectum, uno tantum foramine scala appo- Ihujusmodi cibo vesci, cum susccptus limens sibi fu-
sita aditum proebet, olco, quod de ejus corpore pro- " gae j se credidissct auxilio, re in civitate palcfacta,
iluit, omnibus medelur inlirmis. Porro ad radices missis i cxploratoribus invenlus cum 48 capitibus
ojusdem mor.tis ipsius sanctae virginis cxtat orato- 1trucidatorum, quorum carnes voiaverat; ctliie de-
riii.m. in quo multa turba monachorum die noctu- prehensus ] igni traditusest. Tanla fuil famis anxic-
q:ic Deo laudes canentium, bcatoemartyri devotum Itas, quod attemptatum sit in partibus illis, utqui-
exhibet famulatum. His moris cst die Dominico dam i albam terram argilloesimilem efiyssam, pcrmixta
montis supercilium ascendere, et missis ibi celebra- ]farina vcl canlabro (103), panc indc facto comede-
t:s, duos vel tres ibidem semper fi atres dimittere ob rcnt.
j Miserum erat et dulcndum vidcre ora mar-
excubias sacri corporis, quibus alii vicissim fratres ccntia jejunio, hos ad terram rucre noneis suflia-
pcr hebdomadas succedunt, sacrumque oleum, quod ;gante cibi solatio, istos morientes aspicere, alios
de illo effluere non desinit, vitreo vase supposito de- dum eis funus exiberent pariter commori et super
bilium usibus reservandum summa cum veneratior.e ipsos occumbere, plures numero inscpultos jacere,
cxcipiunt, quo non solum Christiani, verumctiam quia non erat qui sepelirel. Scquuta cst et alia pc-
pa aiii, qr.od dictu mirabile est, injuncti, opcm sibi stis, quia e cadavcribus mortuorum pre nimia mul-
medicinoereportant. Inter quos cum beatus Symcon _,, titudine sepultura carentium lupi adcseati, coepere
suie septimanse fungeretur officio, cumillo salutaris proedam ex honiinibus. Tunc carnaria facta sunt a
o.Viliquore tria admodum minuta de sarcofago di- Deum timentibus, in quibus patrcm filius, fratrem
stillantia meruit ossa cxcipere. Quoediligenter col- frater, ct mater filium dum dclicientes aspiceret,
lecta, et in concba vitrca cum ipso oleo recondita protrahcbat; et aliquando ipse dum desperabat de
wcum coaservavit rnultis profutura, et ea postmo- vita, superaddebatur, ita ut gratissimum id esset Oi"-
dum, ut diximus, aecclesiaeproefatoeSanctoe Trinita- ficium funeris, si spirans aliquis illo a quovis pro-
tis Uodomi contulit, auro et argento preciosiora. jiceretur. Quamobrcm in expensis egenorum oeccle-
Conlinetur adhuc in eodem coenobio vas illud vi- siarum ornamenta distracta sunt, dispertitique thc-
trcum cura reliquiis, id est tribus minoribus articu- sauri. Aurum enim, utait moralis doctorAmbrosius,
lorum juncturis, quod vas ob inundantiam sancti oecclesiahabet non ul scrvet, sed ut erogct. Qt:is
olei qtiaque septimana vacuatur, et pelentibus autem eo tempore recondcret, cum rcconditis, si fa-
pro reliquiis sancti corporis dalur. (Cf. supra). mes saUim quinqucnnio durasset, nullus cssct qtii
Beatus autem Symeon apud proefatum Gozelinum fruercltir? Scd nec omnibus subveniebatur, quia vo-
biennio manens, cogitavit tandem patrcm suum ka- luntali posse non sufli'agabalur. Ilac ergo tcnipe-
rissimum Uichardmn abbatem sociosque suos invi- j>) slate civitatura Gallicanaruni praesules consilium,
sere, et sic valediceiisomnibus, Virdunum venit, et quo tanta mali moles levaretiir, ineuiites, hoc tan-
ctm eodem patre diebus quamplurimis mansit;et dem adinvcnerunt (1028), ut quia dcficienlibus jam
frcquenter injuriatus, U-,niquamagnus mansuetissi- ex toto alimentis omnibus opitulari nequibant, ne
mus omnia pertulit, ct spcculum totius sanctitatis terra habilatorc dcslitula in solitudinem redigere-
omnibus sc proebuit. tur, aliquos quos esse vegetiorcs constaret, dato pro
(Fol. 85) 27. Igitur anno ab inc. Dom. 1028. tem- posse nuinero cotidiano qualicumquc cibo sustenta-
plum sepukhri Domini fundilus eversum esl jussu rent: noi ut aliis solacia quoc poterant subtrahe-
priucipis Babilouia:, faciente Judcorum nequicia. rcntur, sct ut istos sustentatos terroe cultores rescr-
[GLABR. HI,7; iv, 4.] Sequuta eodcm anno in orbe varcnt, et aliis misericordiaevisccra nonnegarentur.
terrarum univcrso famcs, ita cepit convalcsccrc, ut Dct illis Deus invcnire miscricordiam, qtii in tanta

NOT.E.

(105) i. c furfure.
255 IIUGONISABBATiS FLAVTNIACENSIS 236
angustia misericordiam necessitatem patienlibus in- A dilatati
i cxprobrarentur. [GLAB. U. VitaVYill.29.JNee
p-jndcrunt; et parcat eis, qui cum possent, volun- antca i cessatum est, doncc omnc illud repositum
tati imligentium, non ut debuissent ct potuissent, ipauperibus donatum est, et ipsc ad Iialiam remo-
consuUierunt. Inter has angustias venerabilis abbas iar.s, cum biennio suum a seculo cxpoctasset exces-
Uichardtis mcnle compunctus, cum onmia quce ha- ssum,landemredire compulsus, a:UeDivionemtrans.-
bebat pauperibus conttilisset, non pepercit thcsauris' iiens, loca sibi commissa circuibat, dehinc Fisca-
secclcsiie,immo quoe in eis prcciosiora erant in or- nuiii 1 (104) se conlulit, ubi inmineiitc a. dom. inc.
i!a:i!cnl,iset palliis vesididit Ueniensi oecclesioe,et 10311 indict. 14 obiit Kalend. Januarii, ad cujus
preeiuin eorum pauparibus distribuit, retento quo- ssepulcrum puerulus deccnnis a inaxima ogritudine
que sibi ccrto uumero eorum quibus cotidianum < sanatus esl.
vietum ut vivere possent inpertiebatur, mittens Hoe anno Chono, oui et Conradus, in Fianciam
proeter hoeclitteras ct nuncios, et per se etiam com- ivenit
monens regcs et principes, ponlifices quoque quibus [GL.VII.UOD,IV,5.) Anno igitur a passioue Domi-
familiaritate jungebalur, ut thcsauros, quos tinea et ni i 1000, ab inc. vero 1053, cepit placida serenilas
erugo demolitur, pcr manus pauperum coelcstibus terroe i dulcedinem Creatoris ostendcre, et frugum
palatiis indercnt, et ventres egenorum gazofilalia abup.dantiam
: portendere. Tunc pcr Aquitaniam, ct
aeternitatis sibi conslituerent. Accepit etiam pecu- Arelateusem
j et Lugdunenseni provincias, et per
niam non parvam a comite Rutcnensi, concessaloco universam I Burgundiam concilia iustittila sunt, et
vadii abbatia sancti Ainautii, qincerat juris oeccle- pax ] firmata. Statutuin est etiam 6 feria a vino ct
sioesancti Pctri, quam omnino pauperibus partitus 7 a carnibus abstinere, nisi gravis inlinnitas inter-
est. Verum ccmes data pecunia ct abbatiam sibi icederet, et tunc tres pauperes relieerentur. Eo quo-
usurpavit cum redditibus et fundis; et ut asserunt ique anno tanla copia fruinenti, vini ceterarumque
habitatores Utitenaeurbis, antequam pecunia reccpta 1frugum exlilit, quantam in subsequente quinqucn-
fuissct ex cjusdem abbatiee fuiidis, ipse morte pros- nio i quis sperare non poluit. Sed liumana styrps 31i
ventus est, et sic abbalia a successoribus ejus re- iimmemor beneficiorum Dei, velut canis ad vomitum
tenta est, quainquam ab inhabitantibusnon tota san- ireversa, recalcitravit, ct ad maliciam conversa cst.
cti Amantii abbatia, quoe latisssima est et posses- [Cf. [ GLAB.UOD.Vita Willelmi DMon. 13.] Preera*
sionis cnormis, jtiris ecclesiaeVirdtinensisesse dica- eo i tempore comitatui NormannioeRichardus junior
tur, sedpars quacdam, videlicet abbatia sancti Ma- i(105), primi Richardi Dlius, qui in Fiseannensi coe
rii de Uliabra, ut moJerni testanlur etiam nunc. inobio, in quo pater suus clericos instituerat, ahjc-
Nec debct reticeri Willelmi Supra regulae factum ^ ctis clericis monachos introduxit sub regimineWil-
rnemorabile. Cum a Fructuaricnsi coenobio, quod lelmi abbatis, quibus etiam ad usum colidinarium,
juris erat Divionensis eeclesiae,redisset, et Divioni, in ornamentis et praediis, fundis et rcditibus tanta
ut decebat, susceptus in capitulo qualitcr se fratres largilus est, ut cupidilali salisfceisse videretur. Erat
haberent, si nccessaria non deessent inquireret, ut cnim in elemosinis largus, in caritate profluus, oec-
audivit, omnia esse plena, nullumquelocum indigen- clesiarum amator, pauperum recreator, servorum
tiaequi non posset levi obice obslrui, interrogat de Dei proecipuus venerator, in cujus manu elcmosina
elemosina, cognovitque, quia elsi coiisucludinaria sudabat, donec inveniretur cui debebatur. Hujus
dabatur non tamen pauperibus pruut potcrant et ha- tcmpore viris religiosis floruit Normannia, qui ad
bebant suffragabantur, zelo succensus eo qui carnes eum uiidique confluebant velut apes ad alvearia.
sanctorum exedit, increpata eorum duricia, a sede Inter quos hune virum beatum propensiori coluit
toncitus cum bona indignati animi stomachatione reverentia, adeo ut speciali cum amore diligeret,
surrexit, (fol.85') etimposita anliphonademandato: ct prosceplisejus obtemperarc consiliisque adquie-
Ubi est caritus ?non ultra progiedicns, sed hoc cjus scere gauderct.
iniciuin semper repetens, ad cellarium venit, ct mis- p. (Fol.89')28. ObiitquoqueRichardusNormannorum
,
sile quodlibet, quod manibus Finees alterius occur- dux a. inc. Doin. 102G,et successit Richardus III,
rit, arripicns, cum in ore et animo ejus semper et eodem anno defunetus cst. Posl quera Robertus
versarctur : Ubi esl curitas'.' vasa, in quibus fru- comJtatiim Normannix adeptus, huncterbeatumRi-
menlum, ordeum et vinum servabatur, disrupit, ct chardura, de quo nobis cst sermo, mtcr primos ha-
accitis pauperibus vascula coruin inplevit, illtid sera- buit, consilioquc ejus regni Normanr.iaetractabantur
per corde et orc depromens : Ubi cst caritas ? ct ope- negocia. Tunc extilit quidam Brillo nomine Erme-
ris cxibitione contestans. Cujtis animi indignatio- noldus, homo mentis perversoe, detestandoefamoe,
r.em vix adjuvando, ut quod aggregatum eral ex- qui lotam vitam suam diabolo dicaverat, ut posl
pcnderetur, railigare potucrunt, ctim Ubicst carilas ? cxpcrimenlis probalissimis coinpcrtum cst. Hic horis
semper repetcrctur, ct ipsi incrassati, inpinguali, et niomentis omnibus cum diabolo loqucbatur, et
VAULE LLCTIONES.
5,2 slyrs c.
NOT.1-:.
(.(0i i Fccainp. (105) Cfr. Glab. Rod. Vita Willclmi Divioii. 13.
257 CIIRONICON.— LIB. II. 258
quidquid sibi agcndum foret ;illius ncbtiloso collo - A et data cst ci a Loihario in dotcm Lugduinsm civitas
quio disponebatur. Hic per suscepta iniquitatis con- Galliarum nobilissima. Ex illa Matliilde genitus cst
silia ad plenam iniquitatcm cnutritiis, et vere mem- Rodolfus rex, qui proefuit Burgundioe post palrcm;
iirum illius factus, qui est fomes malicise et discor- ct Gisla, quam Conradus impcralor duxit uxorem,
dioeet omnis nequicioe, apud prrefatum principem dc qua genuit tercium Heiiiiicum; Berta etiam,
omnes oplimates lotius regni accusavit, quasi qtii quam acccpit Odo Carnolensis, cx qua genuit liunc
ejus mcrliiati essent dejectioncm et neccm, et ita Odonem. Uodulfiis vero rex absque liberis existens,
statum totius terrce pcrturbavit, ut verc diaboli hoc Conrn.Jo impcratori Burguntiioe rcgnum dereliquil,
opus esse, ejus hoc arlificium, ejus commentum dans ei lanccam sancti Mauricii, qtiod crat insigne
agnoscerelur. (Fol. 90.) Inflammalur princeps adver- regni Burgunuiae. Eo vero dcfuncto , et Conrado
sus optimates, iiunt discidia, excitantur jurgia, et rcgnopotito, O;io,qtiia erat ex sorore Uodulfi, sum-
ur.o"inteslinobello tota dcbachatur Normannia. Hac pta tyrannide ad regnum cepit aspiiarc : et qui erat
crescente discordia, comitatum pater Richardus acris animi ct ferocis ingenii, frcquenlibiis irruptio-
adire compellitur, et adjuncto sibi domno Ermen- nibus irrupit fines Burgundiae, oplinuitque civitates
frido Rotomagum advenit, et pacc inier principes et castella usquc ad Jurum et montem Jovis, et
restituta, praedictum Ermenoldum alisquantisper magnus factns cst vehementcr. Obsedit quoque Vien-
mitiorem, quia ante conspectum servorum Dei cas- nam, quam ea conditipne in foedus rccepit, ut pra;-
sabatur bmnis diabolica astutia, convictum et cor- stiluto termino in cadem urbe rcx appellari et eoro-
reptumsecum Virdunum deduxil, monasticis vesti- navi debuisset. Infra hunc terminum expeditionem
mentis induit, ct hominem diaboli laqueis irretitura movit in regnum Lotharingise, [IBID.]et Bar castrnm
quae sunt doemonisspernere docebat. Sed in corpore cepit, dimissisque ibi mililibus quingentis. ad alia
peccatis subdito refugit habitare sapicntia. Simula- se convertit, quia curis agitabatur innumens. Uc-
bat ille ad tempus se phylosophum, ut crederent bellaverat enim contra Heinricum Francorum regem
eum qui non noverant theosophum, sed nil /ictsepa- Uoberti filium, et contra ceptis ejus obsistebat Con-
cis amicum sapientia novit. Quamobrem omnis ejus radus impcrator, qtiorum lis magna fuit. Qui misit
asttuia ct nequitia brevi cognita est,ncc poluit latere ad expugnandum illum Gozclonem ducem. Hoc Odo
inter sanclos feralis illa rabies, pacis inimica. Egrc- agnoscens rcdiit, ct se ad bellum contra Lotharicn-
ditur inimicus homo de loco non suo, redit ad sua, ses accinxit. Gozelo autem, dux totius primae Uetioc,
utitur arle inpudenlissima, et ilerum psrversitate ctim nimio excrcitu irruensin eum, cum diu utrim-
malignitatis ejuscorrumpitur Normannia. Projieitur Q quc pugnatum fuissct, exercitumejus in fugam ver-
d« "atebris, quo se fortiorcm et valent.oreui crede- 11, et ibi Odo ipse miserabilitcr corruit. Gujus
bat, et quia diaboli calliditate in niortcm ducendus corpus lacerum vcnerabilis pater Ricbardus et Roge-
esset, a beato ei viro proedicitur, nec fruslralur pro- rus Cathalaunensis episcopus a cedc susccpturn,
missis. Postquam enim pltires optimatum Norman- reddiderunt uxori, et est sepultus Turonis. Cecidit
niae conjuratione conficta et imposita duello supcra in bello illo etManasses comcs,et Evcrvinus et Dido,
vit,quosconvictos principalis severitas oculis terris- el Virduni sepulti. Walcrannus quoque comes in
qne privaverat, a qtiodam forestorio convictus, su- bello ipso a Godefrido Gozelonisducis filio graviter
peratus et occisus , finem vitce fecit et criminum.' vulneratus, cum jam deficeret pugnans', vitam po-
Quo in facto intucri libct dulcedinem et pielatem poscit ct mcmbra, ut Iiceret ei apud Virdunum sub
viri justi, qui homincm vere diaboli ergasterium ut regimine patris Richardi monaslicis indui vestimen-
vidit proccipitante diabolo conviclum, ad sinum mi- tis, sicut Deo dcvoveral, quod et optinuit. Et bcllo
sericordiae confugere docuit, et factum incorrigibi- exacto, cum prsefato patre rediit,el monacbus faetus
lem, ne diutius grassaretttr in viciis, ad exemplum est(106.)
emnium perditorum cititis perire nunciavit, ut essct (fol. 90.) Omittimus necationem et piscationem
ei tanto levior poena post mortem, quanto celerior D nQveni capitis parvulorum in vivario, viro Dei in
peccanti accederet vindicta per mortem. abditis et asperis jugis Romarici montis quoejam
(Fol. 89.) 29. Vcniamus igitur jam nunc ad illud subicrat amore quietis internse, Spirilu sanclo reve-
laerimabile Lellum apud Bar castrum habitum a. lante signatam, ne sancto ordini sanctimonialium
inc. Dom. 1057, [GLAB.ROD.III, 9.] in quo cecidil injuriam fecisse videamur, maxime cum et illoc ha-
Odo filius Odonis filii Tetbaldi Carnotensis, cujus bitatione vicinae sint, et tanla urbis Virdunicx frc-
cognomen fuit Tricator, qui Willelmum Norman- quenlia miraculum hoc celebratum sit, ut qui non
num Rollonis filium dolo intcrfecit, qui cx sororo vidit fama referentc didicerit, licct vir prophctii i
Hcriberti Trecorum comitis gcnuit Odonem,ut dixi- spiritus id omnimodis propter improperium impio
mus, patrem hujusOdonis. Et ut plenius illucescat rum cselatum esse voluerit. Hsec est enim causa
rei veritas, dicamus quoefucrit causa lanti certanii- quoe eum ab illa sua quiete prsefali montis interim
nis. Conradus Burgundioe rex acccpit uxorcni Ma- deposuit. Unde et corrcptione pro tempore et loco
thildcm, sororem Lotharii junioris regis Francorum, data, illo sc retulit, ut palam darelur inlclligi, invi-
TSiOT/E.
(108) Vita Richardi II.
259 HUGONIS ABBATIS FLAVINTACENSIS 260
tuni eum ct quasi coactum ad horam relaxasse rigo- A rorem, in matrimonium accepit. Hic etiam tanlo
rem propositi sui. Illud erat in viro Dei mirabile, amore vcnerabilem hunc, dc quo sermo agitur, co-
quod absens corpore istud agnoverit, locum etiam luit, ut cjus consiliis in illa tcmpestate palatina
ct numcnim, et quod terno tractu ab imis gurgiiis disponeret moderamina, et quamquam cgre ad se
gurgustiis illa naufragosa turba erueretur. accitum omnigena honoraret dulcedinis el devotio-
Habitavit autem primitus in loco quinquc milibus nis instantia, adeo ut oecclcstamRotomageiisem cum
a Romarici monte semolo, qui nuncupatur , uno proesule sedis ipsius et clero, ejus gauderet decorari
tantum comite contenlus, cui tamcn versa vice do- doctrina, ut ex multarum faciebus rerum nunc us-
minus cum Martino scrviebat. Ubi quanta se corpo- que conici potest, etiam a libro communi sccundum
ris macerationc attriverit, quanta mentis contritione modos inslitutior.cm ejus ordinalo nost manis al-
aiiimam relcvaverit, solus internorum arbiter no- tarc catcna firmato m.
vit, quia ct ille sic opus dcxtcrse percgit, ut igno- (fol. 91') Rambcrtus Virdunensis episcopus Hicro-
raret sinistra, maxime cum incolatum suum prolon- solymam vadens villa Bcllagrada obiit a. Dom. inc.
gari cotidie deflcret, qui volebat a consortio habi- 1058, (G. Yird. 10) pontificatus sui a. 14, et posl-
tantium Cedar tenebroso divelli. Post hce ad locum, modum temporc Richardi succcssoris sui a clericis
qui Rombechus.(107) dicitur, scccdens, ibi babita- R, Bernero et Bernardo rclatus, Virduni cst sepullus
culum sibi instituit. Et cura ibi vcllel diutius latcrc, in monasierio. IIoc 31Setiam anno obiit Amadcus
non potuit. Cepcrunt et illo confluere, quis similis abbas Flaviniacensis 14 Kalendas AprUis.
inoleverat ardor vitse anachoreticoe et cjus se disci- [UOD.GLAB.IV, 9.] Anno ab inc. Dom. 1039, die
pulatui contradere; quibus et ipse normam vivcndi Kalendarnm Julii, 0 feria, luna 28, facta est ecly-
instituit sccundum morcm a sanctis Palribus insti- psis solis. Sol enim factus est saphirini coloris, ct
tutum. Cumquc jam qtiinqucnnium dedicatse pcni- < cadcm die natali apostolorum quidam Romanorutii
tentiae implerettir, dcvotio sancti.desiderii non mi- in Clemcntcm papam insurgentes et intenmere cum
nuebatur, quin in dies propensiori stutlio augcba- volentes, cum non poluisscnt, a sede eum depulerunt.
tur, quia in ipsa sua cxercitatione delcctabatur, qui Sed Conradus imperator illuc vcnicns, proprioe eum
dclectatione pascebatur. Inclinavcrat enim cervicem sedi restituit, et eodem anno apud Saxoniam obiit, ct
animi in testimonia Domini, incessu humilia, suc- tcrtius Heinricus succcssit. Clemens quoque papa,
cessu excelsa, proccssu clarissima , ct quia verawi primo Bavebergensis episccpus, dictus Suichcrus,
philosophiam amplexabalur, excilabatur aceendc- obiit, et Robertus Francorum rex. Heinrictis vcro
batur, ct ardebat, tgnnum enim eloquium luum ve- post mortcmRamberti,primoregni suianno.viroRei
hementer, Domine, et servus tuus dilexit illud C Richardo episcopium Virdunensc conccssit, sed vir
(Psal. cxvin, 140.) Rcvocabatur ab cpiscopo et fra- mitissimus hoc renuit, ct Richardum sntim in La-
tribus ejus absentiam egre ferentibus, et illud ei tismate filiolum Hildradi comitis filium intronizari
'
sepissimc intendebatur : Revertere, revcrlere Suna- fecit. [GLAB.ROD.v, 3.] Eo in tempore, in mense
milis, rcvertere, reverterc, ut intueamur te (Cant. vi, Novembrio luna 28 facta est eclypsis solis, ct visa
12). Sed ab eo verbis, litteris, actu quoquc ipso est ' stella quse Lucifer dicitur, vespere snrsum ct
reJitus denegabatur 313.Vidi tpsequasdam epistolas dcorsum' agitari, quasi comminando lcrrigcnas.
iu invicem missas, et lcgi puerulus; in quibus con- < (v, 5.) Ttinc etiam in Romana sede quidani puer
stanfiam ejus in rcsponsis, cum ei verbum respon- annorum 12 statutus erat Symoniace, cujus turpi-
sionis opponeretur, ut diximus, ita in fine unius tudo I conversationis el vitoehorrori est referre. (v,
epistoloe fratrum rcpressit intentio : Si, inquiunt, 4.) Fuit quoque in illisdiebus suprataxatis circa an
verbo verbis obviare volucris, non deficient verba pro num i millesimum Dominicse incarnalionis dissensio
verbo laborantibus. i
maxima post mortem Burchardi Lugdunensis ar-
(fol. 90'.) 50. Anno ab inc. Dom. 1035 Robertus < chicpiscopi, qui hoc solum fecit nobile quod periit
comes Normannorum Jherosolimam ivit, infinitam pro ] episcopatu ipso , quem multi superbe appete-
pecuniam secum fercns, quam omnino pauperibus D bant. 1 Et primus omnium praedicti Burchardi ncpos
partitus est, et in redeundo apudNiceam obiit. Cui 1Burchardus Augustanus episcopus, rciicta propria
successit VV.llelmiisin octatc puerili. [GLAB.ROD. 'scde, procaciter Lugdunensem arriptiii, el posl mtil-
iv, 0.] Eo anno Jolianncs papa obiit, et successit tas I perpetratas nequitias captus a mililibus impe-
Benedictus, Benedicli et Joannis nepos. Willelmus ratoris, i perpetuo est condempnatus exilio. Postetim
fraude suorum Normannia pulsus, Robcrtum (108) < Geraldus comes filium suuni puerulum arroganler
Francorum expetivit regcm, qui bcllo et manu va- i sola proesumptione auclorc constituit, et hic in
ibi
lida congressus, viclis et prostratis Normannis, de Ifugam versus delituit. (III, 9.) Regebat co tempore
'
traditoribus judicio dato comilalum ei resliluit. (iv, ircgnum Francorum Heinricus, Roberti regis ex
8.) Qui postea Mathildem, Balduini Flandrensis so- <
Constantia filius. Nam Iltigo, qui adhuc deccnnis
VARLE LECTIONES.
313dencgabalur c. m mujor pagina: Sti\ parscl tota 91 vacal. 318additu
post.
NOT/E.
(107) Rumbeeh auetoic VitoeRichardi cap. 14. (108) Ilcinricus I. a. 1031 — 1000 regnavit.
9GI CIIRONTCON.— LIB. II. 2f>2
coronatus est, inmatura morte praeventus est. Tcr- \ guonensem archidiaconum. speciosis ornalum indu-
cinm Robertum cum voluissct mater facere regcm, mcntis ad Lugduncnsem destinavit scdem, et facta
nec potuisset, ducem constituit Burguiidioe.(v, 2.) est provincioe quieset gaudium pnpulo. (v, l.)Anno
Fuit quoque dissensio magna intcr ipsum Heinricum ipso treva Dei primum statnta cst et finnata, et pax
et lilios Odonis qui apud Barrum obiit, Tctbaklum ipsa treva Dei appcllata. Quse non solum htimanis
et Stephanum : adeo ul idcm rcx, ablato ab eis do- prsesidiis, sed et divinis confinnata cst tcrronhus.
minio Turonicoe urbis, daret illud Golfredo Tuditi, Quam cum noluissct rccipere gens Neustrioe, vi.o
filio Fulconis, qui eam loto anno obsedit : et inito Dei Richardo proedicanlc, et ut eam suscipereni,
hello Stephanus ftigatus est, Tctbaudus captus cum quia voluntas Domin' eral, (fol. 92) et a Deo non a!>
suisante civitaiem deduclus, reddidileam Gotfredo, hominc decrelum hoc proccsscrat, ammonente, (v,
et in captione remansit. Mille scptingenti ct eo am- 1.) divino jutlicio cepit in cos descvire ignis quicos
plius viri absque sanguinis effusione in proeliocapti torquebat; co anno fere totus orbis penuriam pas-
sunt. (v, 4.) Ea tempcstate Ungros sibi sccundo sus est pro raritatc vini et tritici. Sequuta est e
rebelles cum vicisset imperator, ex omni imperio vestigio moiialitas hominum prscmaxima a. ab inc.
suo cpiscopos congregari fecit, et contra Symoniam Dom. 1042. Multi autem corum qui torqiiebantur ab
agcns ita orsus est (v, 5) : Lugens vobis incipio lo- B ignc, vcnientes ad virum Dei, mcritis ejus ct prc-
qui,qui vice Christi in cjus acclesia constituti estis, cibus curabantur medica virtuteDci. Superest adhtic
-quam sibi desponsavit et suo sanguine redemit. Sicut domnus Educnsis episcopus (109), vir vitae longcvi-
enim gratuita bcnitate de sinu Patris per virgi- tatc grandevus, qtii ct rcfcrre solitus est, quia cum
nem ad nos redimendos venirc dignatus cst, ita suis a sancto Odilonc et cctcris ipsa pax divinis rcvela-
prcscepil et dixit, mittcns eos : Gratis accepistis, tionibus inslituta, treva Dei appellata, et ab Austra -
gratis date. Yos aulem avaricia et cupidilale cor- siis suscepta fuisset, et voluntas omnium in hoc
rupli,qui benedictioncmcdnferre dcbetis,in hac trans- esset ur.a ut tibique scrvarelur, ncgocium boc strc-
gressionedando et accipiendo maledicti cslis. Nam nuitati hujus patris nostri Graliae Dei ab omnibtts
et pater meus, de cujus anima: periculo valde perti- impositum cst, nt cjus sludio et industria pax ea-
mesco, eandcm dampnabilem avariliam in vita sua dem in Neustria servaretur, eo quod ccrli esscnt de
nimis exercuit. Idcirco quicumque vestrum liac se co, quod tanta esset ejus erga omnes ct omniuni
macula polluluin agnoscil, oportet ul a sacro ministe- erga eum gratia , ut quidquid servandum docerct,
rio arceatur. Propter lianc enim offensamvenit super servaretur a cunctis, quidquid vitandum monslra-
filids hominnm fames, mortalitas, ct gludius. Omnes ret, id cuncti vitarent. Quamobrem sategit pater vc-
enim gradus wcclesiastici a maxiino pontifice usque *'' nerabilis, ut tantum bonum gratanter ab omnibiis
ad ostiarium epprimnntur per vcslra; damonationis susciperetur • sed perversa quorumdam vohmlas, ct
prxmxum, et vi cunclos spirituule grassatur lalroci- mcns indomita, quasi inauditum hoc respuit, quasi
nium. Ad hanc vocem imperatoris stupefacti ponli- qui nollent instituta paterna violare et nova atquc
fices, misericordiae operam implorabant. At prin- inaudita suscipere. Unde et subscquuta est diviua
ceps misericordia motus, et pro anima patris sui ultio, ignis scilicet in rebelles et contumaces dese-
orare eos monens, proposuit edictum, ut nullus gra- viens a Domino, quo torquebanlur qui viro Dei re-
dus vel ministerium secclcsiaslicum prccio adquirc- sistere et mandata ejus contemncrc non vercbantur.
retur; et si quis attcmptaret, omni honore multarc- Videres monasterium cximii patris ardentium tur-
tur. Sicut, inqttiens, Deus coronam imperii gralis bis refertum, quos ipse sanctorum reliquiis aqua
mihi dedil, ita egoquod ud religionem pertinet gralis bencdicta rcspersis el vino lotis, et pulvere qui de
impendo. Yolout et vos similiter facialis. Puerulus petra sepulchri Domini radebatur vino ipso con-
itaque qui Romanoe inctibabat ccclesise, proecepto sperso, et ad potandum miseris dato, pacc firinata
imperatoris a sede dejectus cst, et Gregorius VI, et jurota, pristinae sanitati reddebat. Pro innumeiis
natione Romanus substitutus est. Cujus bona fama autcm turbis confluentium infirmorum vas potui illi
quidquid prior fedaverat in melius reformavit. (v, paratum erat, ut si advenirent egroti, potus salutis
4.) Hic sanctum Odiloncm instituens Lugdunensi non decsset, ne lallerentur si hora incompetenti
secelesiaeordinari pontificem, misit ei pallium et venissent; ncve tunc forct necessitas rccurrendi ad
anulum. Sed vir religiosus humilitati studens hoc ablutionem reliquiarum, quod post expletionem
renuit, pallium tamcn et anulum retinuit, servans missae inpleri mos erat.
illud pontilici qui dignus esset; quod usque hodic [GLAB.ROD.v, 1.] Anno igitur ab incarn. Dom.
Cltmiaci habctur. Heinricus vero, recepto regno 1045, Heinricus duxil uxorem nomine Agnetcm, fi-
Austrasiorum, comperta disscnsionc condoluit, et liam Willelmi Pictavcnsis, apud Bysontium; ubi
apud Bysontium a. ab inc. Dom. 1041, electionc affuerunt episcopi 28. Cum cnim csset alias bonus
cleri et poouli firmaium domnum Odelricum Lin- et omncs ejus sitircnt dominium, carnis tamcn in-

NOT^E.
(109) Hagano obiita. 1098. Jun. 25. v. infra.
203 HUGONIS ABBATIS FLAVINTACENSIS 204
conlinenliam frenare non potuit. Pater Ricbardus A ctimonialium
c coetus; et visitalione solempni oslen-
tunc temporis monasteiiuni nolcl.at rclinqucrc, a debant t erga pairem devotionem piae affectionis. Nec
quo pronallis ingruentibus causis paticbatur avelli, rcdiit
i ad domum episcopus, quin lmmo cotidia: is
quia sciebat ct praedixcrat filiis inminerc resolutio- cxcubiis
< adherens ei, non die, non nocte ab ilb
nem sui co: poris. Etenim superioribus annis quan- patiebatur
] avelli. Advenernnt et vicinarum urbium
do lues iila, de qua inprseseniia; um nicnlioncm fc- (episeopi, abbates, et quique magnates, ad visilan-
ciintis, populum vaslavit, cum dilaberctur populus, dum ( eum et commcndandos se ei; quibus vidcba-
cttivilas Virdunensis penc rcdigerelur in hercmum, Itur, quod in obilu ejus omnino lcrra commoveretur
commune periculiim communi oralione lolli consul- et ( conturbaretur. Excubabat diebus ac noctibtts ante
tuin cst. Cujus neccssitalis urgente miseria, com- domum ( gjus turba filiorum et ceterorum fklelium,
Kiuni voto dcliberatum est bcati Vitoni imploran- alii : patri ad melioia festinanti valedicere et se com-
dtim csse piicsidium, cujus se confidebant mcritis mentiare
i volebant , al-ii sanitates corporum ex-
v:l;c procul dubio captaturos remedium. Visum petebant, ] ut saltim aquam ablut!onis manuum cjus
ctiam est Richardo cpiscopo, ipsius confcssoriscor- imcrerentur, qua inuncli rcfocillarentur. Ubi ergo
pus sanctissimum cxponi debcre de feretro, ut pro- sensit ' inminere horam vocationis suoe, filios quos
cessione solempni evcctum procsentarctur conspccti- < Cbristo adquisierat convenire jussit, et inunctus ab
bus omniiim, ut plebs ipsius fulta patrocinio, dum < cpiscopo olco sancto, confessione daia, liatico cae-
sancti vidcret loculum, ejus propensius expeteret lcsti 1 pastus, cxpositus estlectulo, etjacuitin cinere
subsidium, quod nove.at sibi non defuturum. Con- ct i cilicio, ila ut altare sancli Nicholai ejus semper
tradiccnte itaque viro revercntissimo patre nostro, :appareret conspectui. Inde fratres alloquutus, con-
praesul quod deliberaverat in crastinum inpleri dcsti- sueta
i salutis doctimenta replicans, Deo ut servircnt
navit: obsistente eo ct dicentc levandam quidem iet adhererent ammonuit, suique ut memorarentur
miscriam populi, sed episcopo non ccssurum in ipiissima devotione petivit, omnibus in commune
prospcrum, qui ausus fuisset inquietare sancti cor- :flentibus et suam destilutionem ingeminantibus.cum
pus honorificum. Noctem illam pater insonnem du- ipse omnium cohiberct lacrimas, solaretur dolo-
xit, anle altare sancti orationibus vacans cum la- rem, et Chrisli domini promilleret affuturam pro-
c.imis. In crastinum venit episcopus, clerus omnis, teetionem. Post hec rcliquias qnas Jlicrosolimitanus
ct populus, ct cum multo timore et rcverentia san- patriarcha ci dederat sibi affciri prxccpit; et salu-
c.ti pontificis exponunt rcliquias, super aurum obri- tatis eis atque deosculatis ctiln mulia revercnlia,
zum prcciosas. Quod ubi factum est, pontilicem ,-., cas quas collo ferre consuevcral exposuit, et ante
p!ttcr adivil : Inplesli, inquiens, quod voluisli, sed sc reverenter sisti prsecepit. Hinc comimuie sancto-
noveris te quintum abhinc anunm in saculo non visu- rum patrocinium implorans, clata manu fratribus
rum. Micliiquoque qui assensi, anle quintum simili- et omnibus qui aderant benedixit, et sibi bcnedici
ter nnnum terminus erit vitx, te post modicum sub- pcliit. Sicquc data filiis licenlia cxeundi , ipse
sequenle. Dixcrat, cl dielum rci probavit eventus. oculis et manibus in cceltim porrectis et in-
Quario enim nccduni cxacto aiino, viribus corporis lendebat ad quem festinalat. Legebantur ante
ccpit p:Uerdestitui, cl convocatis fratribus intlica- eum passiones Dominicoe, lecliones quoque ex
vit imminerc diem suoe resolutionis. Mox ilaque quarto dialogorum libro; et felix ejus anma
abbatioe saucti Petri Catalaunensis Odylardum ab- illi soli adherebat, cui se totum coinmiseral.
batem inslituit, Bello Loco patrem Ricliardiim dc- Ubi vero cepit jam ab inferiori paiie corpus
legit, coenobio sancti Iluberti Teodericum, sancti emori (1046), sancto:um rcliquias apprehenilens in
Urbani Stephanum, viros in omni theoria proba- leclulo sedit, et ad pedes eas ponens, attjue u!i vi-
lissimos, in servando religionis proposilo clarissi- talis calor deficiebat, paulatim eas prolrahens, tan-
mos. Mascnim abbatias ipse per se rcgebat. Exonc- dem in pectore subsiilit, et rcliquias ibidem eum re-
ralus crgo ab omnibus, illara sibi tantum retinerc D' clinasset, deposuit. 0 admirandam viri devotioncm !
censuit, cui pastor datus fueral, in qua etiam se sc- 0 predicanaam ejus in omnibus sanctitaicm ! Cum
peliri destinavcrat. (Fol. 92'.) Et jam in mandatis ergo reclinasset, maniis rcliquiis apposuit, et s:c
Domini assiduus potius quam frcquens, die quadam usquequo spinlum Creatori rcdderct, erettis a.4
cum vidis cl tiniim de fratribus monaslerii cui no- Deuin luminibus mansit. Aderat ibi episcopus, ct
men Mysac graviter estuaro fcbribus, ut quasi in- viri religiosi quos obligaverat amor et beneficia pii
tercipi viderelur spirilus ejus, manum illius tenuit, patris, qui exitum ejus proemunibant orationibus
et ut nunciandse horoe operis Dei signum daret sa- continuis et psalmodia, qui vix ct raro, licet ad ho-
nus factus ct incolumis, proecepit. Ille in voce ju- ram separabanlur ab ejus proesentia, ne conlinge-
benlis factus sanus bboedivit patris imperio, et sic rct eos absentes esse quando a corpore rnigraret fe-
omni egriludinis caruit incommodo. Hic itaque, qui lix anima. lllucescente itaqtie die mensis Junii 14,
lantis abundabat virtuiibus, imminente die vocatio- qtiodest!8 Kalendarum Junii, horajam immincnte
nis ejus dccubuit febrihus, ct uliiina. illa exerceha- tercia, proescutibus filiis suis, quos loci angustia
tur egriludine. Quod uhi peru.bem sontiit, aJvenit capcre poterat, ceteris in majori tccclesia consisten-
episcopus, monachoruin quoque, clcricorum et san- libus et canenlibus, sancta illa anima corporeis ne-
£G5 CHRONICOa.- LIB. II. 2C6
«bus absoluta, ad illud pervenit seternum quod est J i sanctse Mariae sanctus requiescit Madelyeus, ab eo-
linuin et inseparabile trinum. Oculos palris clausit dem patre nostro ibidem transpositus, et reverenter
episcopus; polinctores funcris (110)Richardus,Ody- tumulatus. Peracto vcro scpulturoe officio, ubi ab
lardus, Stephanus et Walerannus abbates fuerunt. aliis discessum est, ad componendum viri Dei le
Ipsi corpus sanctissimum procuraverunt, vestibus ctum ur.animis se filiorum accendit devotio. Quat-
sacratis ex more induit episcopus, non quibus ille tuor columpnse marmoreoe cooperculo scpulchri cc-
voluit et pracepit, qui vilia queque delegerat, sed mento facto ex codem marmore conectuntur, his
quas dictavit amor patemus et devotio sanctissima desuper tabula marmorea prsegrandis ipso codem
et dcbita (111). Reliquioe, quas super pectus suum cemento adjungitur, et sic desupcr cooperculo ma-
ipse commiserat, induto eo sacris veslibus , supra cerise aliquantum construitur, ct solido bituminis
pectus ejus repositse sunt. Elatum ergo funus bea- gluttine solidalur. Tabulse vero in allum porrectae
tissimum bajulantium manibus, cum ob impetum linteum imponitur, et ei pallium superaddilum est;
populi occurrentiset plangentis obserata essel oeccle- ut cunctis cernentibus patenter dctur intclligi cum
sia, ante allare sancti Petri positum est; ubi missa magni csse meriti, cujus corpus sic honoratur in
a pontifice celebrata , tamdem portse monasterii tcrris. Et merito. Quod enim fuit ejus in terris stu-
apertse sunt, et ecce populus innumerabilis ulriusque dium, nisi Deum diligere, et sanctos ejus venerari,
oems et ordinis irruit cum lacrimis et uluiatu cor- et accclesiamDei ornare decore compelenti ? Nec mi-
dis. (Fol. 93.) Plena erat aecclesia lacrimarum, om- rum si a filiis propensius honoratur, quos scivit rc-
nes in commune pii patris dcflebant obitum, ac si gere, et regcrc sccundum nostram disciplinam, quoe
viderent imminere interitum patrise. 0 quantus lu- ex Christiana lcge descendit, et ad Deura ducit. Rc-
ctus omnium ! quanta totaeurbi mestitia ! quam pia quievit autem hic pater nosler a. ab inc. Dom. 1046,
crat de ejus obitu compassio ! quanta omnium de- regiminis sui anno 42, regnante terris Heinrico
stitulio ! Ea dies tota fuit gemituum, tota planctuum. Conradi filio. Supervixit vero episcopus Richardus
Qua advesperascente, corpus beatissimum ad prin- usque ad mensem Novembrium, et obiit 8 Idus No-
cipalem secclesiamsanctse Mariae a fratribus dela- vemb., sicul ipse a patre suo quesierat, cum ei ocu-
tum, debitis vigiliarum et psalmodia; officiis n»cte los clauderet (112). Si, inquit, paler ad Deum vadis,
ipsa ab excubitoribus honoralum est. In crastiuo et ei placel obsequium quo ei scrvisli, obline ut unum
missa solempniter celebrata a canonicis, per reliqua annum non tibi supervivam in hoc seculo, quia tibi
urbis monasteria deportatum est, et vigiliis missa- commori quam vivereprwopto. Dixcrat, et exauditus
Tumquesolempniis debila officiositatc percelebralis, £ est, additusque patribus suis. Cujus corpus cum pa-
tandem ad monasterium suum relatum est, ct filiis rentes juxla corpus viri Dei sepeliri mandassent, a
dolentibus et de morte ejus mcrentibus restitutum. canonicis vi retentum, et in aecclesia sanctse Marioe
Venit ergo dies craslina, et ecce fere circa horam majoris scpultum est. (Chron. Div.) Eodcm anno
terciam congregata est toia civitas ad sepeliendum ordinatus est Lugdunensi ecclesioe archicpiscopus
illum. Missam cclebravit episcopus, sermoncmque domnus Halinardus. Eodem quoque anno lleinricus
habuit ad populum de mulabililate vibe hujus, et Romam ivit, et concilio habito abjccti sunt pervaso-
qualiter in hanc plorationis convallem devenerimus; res Romanaeaeccicsiae,Johannes, Benedictus et Sil-
quis sitfinis bonorum, quisve raalorum; quoe fuerit vesler; et ordinatus est Clemens papa, a quo et ipse
patris vita, mors quam preciosa. Hinc percelebralo coronam suscepit imperii. Et eodem anno Glemens
ofiicio, dictis orationibus soleinpnibus, ad locum se- obiit, ct Damasus successit. Regiinen quoque Vir-
pulturae itum est. Et licet solis exequiarum mini- dunensis coenobiiWalerannus suscepit, homo in se-
stris et bajulis funeris cum his qui officia dabant culo nobilissimus, Gelduini comitis filius ; qui in
permissum sit ingredi, ceteris intra majorem seccle- bello apud Bar caslrum in geniculo vulneratus clau-
siam retentis, tanta tamen fuit obsequcntium multi- dicabat. Cujus frater fuit Hugo Linguonensis episcc-
tudo, ut fencstras, quibus lumen criptae infundeba- rj pus, posiea a sancto Leone IX, in Remensi eonciiio
tur, ob caplationem aeris auferri necessitas impule- depositus, Episcopalum autem Virdunensem Theo-
rit. Vincebat diem Iuminum multitudo, et fumus dericus susccpit, Wezelonis comitis filius; cujus
incensi et ihimiamatis totam replevcrat secclesiam. primo benedictionis anno templum sanctse Mariae a
Tanta crat omnium erga patris sepulturam devotio ! duce Godefrido et Balduino succcnsum est (fol. 93'),
Humato itaque mitissimi viri corpore, clausum esl vasa sacra ablata, civitasque destructa 8 Kal. Nov.
sepulcrum, et solido cemento per juncturas litum. (1047.) Quantoevero aptid illius aevi homines hic
-
Requiescit autem in cripta subterranea ante altare pater noster gratia Dei honorificcntioe fucril, Theo
sancloe Dei genitricis Marioeet sancti Jobannis evan- dericus Basilicnsium cpiscopus, virmultje auctorita-
gelistae, ct super eum majus altare sancti Petri sta- tis et gratioe, suo in facto ostendit. Qui cum in de-
bilitum est. In eadem cripta subtus altare proefatum ducendo novo cpiscopo (115) Virdunum missus ab
NOT/E.
(110) Quimortuos curabant et unguebant. (113) Theoderico scilicet anno 1047; cf. Hcri-
(111) Gesta Virtl. 10. manni Aug. Chron.
112) Gesta Vird. 10. Vita Richardi 20,
PATROL. CLIV. 9
267 IIUGONTSABBATIS FLAVINTACENSIS S08
imperatorc venissct, ct essct ei devolio sancti viri Ai ncc ad inedium noslis, quia vir gralia Dei inlumiiia-
sepulchrtiin invisere, cum ante lumbam magna se lus humilitati studuit ei vilitati, ncc aclus suos pro-
lacrimarura contritionc mactassct, rememorans de- dere malitit, sed occultarc. Sed noveiis quia ma-
fiincti pietatem sobrictatcm et manstieludinem, pal- gnum palronum ct Deo carissimum prsemisistis, ct
]io pretiosissimo crocei coloris tumbam ipsam ador- quse de eo dicuntur vcra sunt, quamquam amplioia
navil, ut affectu ipso teslaretur dilectionem quam dici possent. Plareat tibi dcvotio filiorum ejus crga
vivo exibuerat morluo se quoque non negarc; imino memoriam ejus, et quoetibi missus a Deo refero, hae
propensiori eum cultu dignissimum, quem jam suo ipsa dic oinnibus in commune edicito, ut gaudeant
Dominus gremio confoveret. Ceperatjam tunclocus de felici successu patris, quem habent suffragatorem
illc niultis clarere miraculis, et iu febricitanlestanta et devotum interventorem in coelis. Tu itaque his
cwationum refundebatur gratia, ut quisquis adve- de beato viro agnitis, viam quam ccepistine deseras,
nissct hoc laborans incoramodo, ubi parum obdor- mortificationicarnis, huniilitati, vililati etcastimimioc
misset, sanitatis potiretur suffragio, et rediret omni invigila, lucrandis animabusoperam da, ut cum hoe
valetudinis sopito incendio. Sed quid moramur, nec ct aliis doncris bcalittidineoeternsejocundilalis. »
referimus cujus meriti angelico quoque declaratus (Fol. 94.) Obstupuerat vir gratiarum in visione ct
sit esse tcslimonio? Etenim qui vidit tcstimonium ' affalu angelico, el cum videret illum pro bis ct aliis
perhibuil, et de cujus vila non dubitatur, ejus me- pietatis ejus beneficiis hiimanse.fragilitati collatis
rito tcstimonio creditur. Beatoememorioepater Ro- Deo laudcs dicentcm, et ad easdem se pararet, toto
dulfus, tercius post eum successor in regimine oec- corporc ut dormiebal assurrcxit, et, evigilans, grales
clesioe,el ut credimus heredilariaesanclitatisposses- quas conatus fuerat mente, jam aniino et corpore
sor, nunc fclici beatus excessu (114), ubi locum persolvit intente. Ncc apparuit segnis in praxlicando
ipsum regendum suscepit, et audiret a rcfereiitibus quod vidcrat et audierat, immo oinnibus Dci rclcxil
multa de eo relatu digna, videret quoque unaniniera magnalia, quia et quod graium cst vidisse vel au-
erga cultum memorialem ejus omnium devolionem, disse, gratius refertur, ct gr.itissimiini univcrsis cre-
amplcxabatur quidem quod videbat et audiebat ge- ditur; ftatres quoquc audila patiis niagiiiliceiilia
neraliter ab omnibus, estuabat vero intra se ipsum, lanti nuncii voce testificata, lautles et gratias Dco
si tantoesanctitatis vir ille.fuissct ut rcferebatur, et reddidimus (H5), salisque caiituinest ab illa die et
quasi querebat sollicitis et dispositis cogilationum deinceps, ut ejus memoria devotione rccolerelur di-
excubiis, cujus meriti apud Deum esset. Solebat et gnissima. Pro his et aliis beneficiisejtis benedicaltir
ipse ad ejus sepulchri loctim, quia senscrat ibi faci- p,1nomen Domini in secula 3". Vivita.lhuc et vivet in
les orationum provenlus, creberrime orare et mul- secula beati viri meritum (116), et quamdiii volvctur
toties pernoctare : cum ccce una noclc post cele- seculum, sempcr cjus nieiitiini aecipiet incrcnien-
brationem nocturnalis synaxis cum ibidem solitas tum. Testatur hoc Noniiaiinia, fatctur et Britannia,
Dco redderet excubias, bac eum cogitatione sepius applaudil tota Gallia patris ptoincns niagnalia, qtia;
tercnte et ad sese devolvcnte, somnus paulispcr allu- quanto letala cst et jubilavit de conversaiione ejtis
sit. Necdum corporales in soporcm erant perfccte sanclissima dum esset in ratindo, tanto iiunc dokt
rcsoluti, cum intcllcctualcs octtli aperli sunt, et vi- in morte cjus sublata sibi tam felicia contubernia,
ditsibi astare angelum blanda se voce alloqueiitcm cu^us vita sanctitatis crat spcculiim, peiiileiilitini
ct dicenlem : « Diu tc cogilalio iua morosa curiosi- solalium, merentium consolatio, niiserorum dcfen-
tate detinuit, ut scires cujus meriti hic cujus septil- sio. Luxit ejus obitum impcralor el optimates, tle-
chro adsistis esset, et nc tc diutius fatigandum pro- flevcrunt reges et poniifiees, defecil libia et orga-
traat, missus sum bec tibi cxpcdire. Duo stinl in nuni, cithara el psalterium, raiicum sonuit luba ct
hac cripta quiescenles, et diem Domini, quo duplici lymphanum. Ascendit ad Dcum ciainor patiperum,
slola remunercntur, expcctantcs, hic abbas Richar- desiderium cgenlium suani dcstitulioncni ingcnii-
dus,ct confessor Christi proecipuusMadelvetis,cujus n nanlium, et ut mage mireris, unius obiluni niundtis
vos feslivilatem suo tcmpore et dic dcvotis, ut di- dcflevil, in quo totus dum vivcret rcquicvit. Et
gnum est, honoratis officiis : ulpotc quem Detis in quamquam scntirent raagis essc gaudenduin, si ra
numero sanctoruni suorum et sorte juslorum asci- lionem vis doloris admitiercl, flcbanl lamen proeci-
vit. Et juste quidcm digne in mcmoriam vertitiir bo- pue monacbi, virgines et vidtia:, ordo quoqtie seccle-
iiiinum, qtii ad gaudium transiit justorum. Hic au- siasticus, ejtis peculiari fulli patrocinio, firmati con-
tcm, ciijus adsto sepulchro. pari vobis nec minori silio, recreati alloquio. 0 patris meritum scculis
devolione venerandus in terris, qucm pari sorte nec nicniorabile, posteris vcnerabile, omnibus imitahile.
infcriori gloria Deus decoralum sublimavit in ccelis. Laudes ejus imlla umquam dclebit oblivio, non mi-
Mulla sanclitatis ejus fama in terris, qtiam tamen nuct tcmptiris intcrpolalio, non auferct ab ore no-
VARliE LECTIONES.
*'"
pergit auclor post uliauod lempus.
(U4) >e<iitDieiiniovivente lii-imoldo, tleinde an- (115) Hugo igitur adcrat.
nis 1078-1099. (116) In seqnpnMbusrhvtlimos agnosco.
2tt) CIIKOMCON.— LIB. 11. £70
stro, et si gravior excandescat in nos quam nunc est X clesiara donandam muneribus, mulla dilectione a
tribulatio (117), quo minus tc venerandum, te prae- regali fore munificcntia Iioiioraiidam.(Fol.94'.) Vidi-
dicandum, te, patcr, fateamur omnimoda laude co- mus denioniactim atl nionasterium bcati Viloni ad-
lendum. Tuis cnim laudibus immorari, est a tribu- ductum, intra paucissimos dics plenarioe sanitalis
latione relcvari, quia laus tua gaudii cst et pacis gaudia reportasse, qticm cum in prirao aJvcntn suo
admiranau c.miprehensio, meroris ct anxietalis pro- vinctum loris et funibus arlaium iufra criplam ad
pulsatio. Retulit humilitati nostroe ante quinquen- memoriam sanctorum ibidem quiesceniium parentes
nium, cura necdum gustassemus quanti sit laboris ducere vellcnt, nullalenus potuerunt, crcdo (Icmone
et tedii aliena curare, venerabilis abbas sanctoe Tri- timcntc prscscnliam corum sanctoruui, quorum me-
uitatis de monte Rotomagcnsi Ilugo noinine, qui ritis eadcm seecksia inluslralur ct proescntia dcco-
nunc usque supercst, quia cum csset in obsequiis ratnr 317.
praefati comitis Normanniae WTllelini, jam tunc rc- (Fol. 95.) Anno ab inc. Dom. 1051, Leoni IX suc-
gis Anglorum, cum tractaretur in aula de honeslis ccssit Viclor, ei 4 anno obiit; ct successit ei Stepha-
viris et memoratu dignis, quorum ipse rex habuissct nus, qui el Fredericus frater GoJefiiJi ducis, CUJKS
notitiam aut faraam audisset, intcr prsecipuos hujus primo papatus anno obiit apud Goslare Honricus
atlmirabilis memorabalur, summa laude ejus effc- " imperator, et exsequiis ejus iutcrfuil, qui et Spine
rendo praeconia, humilitatem, sapientiam, discre- sepultus est a. ab inc. Dom. 1056. Et remansit
tionem, aniuii el vultus devotam Dco hilaritatem, Agncs iinperalrix cum filio parvulo, qui cl regnttm
sermonis facundiam, morum elegantiam, subdito- optinuit sub tutore regni Annonc Coloniensi archi-
rum reverentiam. Mirabatur etiam quod his mo- episcopo (1056). Obiit quoque Stephanus a. 1058 et
dernis teinporibus de loco tam celebri nulla ad se sepultus est apud Lucenscm urbem, ubi multocDeo
coinmigraret persona, nulla, ut solebat, regalera cooperante fiunt ad ejus tumultim virtm.es (1059).
ejus magnificentiam expeterel successorum tanti Successit ei Nicholaus, qui 2 anno oidinationis suie
patris aut monachorum loci sedulitas; adeo ut cuni concilium habuit in basiiica Laleianensi, niense
pro legatione quadam idcm vir, a quo haec audivi- Aprili, iudicl. 12; ubi considcntibus vcncrabilibus
mus, quadain vice mittcrctur Virdunum, inter alia archiepiscopis, episccpis, abbatibus seu vencrabili-
id ab eodem rcge et honorabili cjus conjuge ei da- btts presbiteris et diaconis, de electione summi pon-
retur in mandatis ut coenobium nominatissimum tificis decernens ait(118) : < Novit bcatituJo vestra,
sancti Vitoni expcterel ibidem hospitaturus, patrem- dilcctissimi fralres et cocpiscopi, iiifrriora quoque
que et fratres loci sua ex parte devote salutaturus, p mernbra non latuit, defuncto piue mcmnrioedomno
et sollicite notaturus : si idem qui quondam hone- Stcphano decessore nostro, hacc apcslolica sedes,
statis et religionis cultus niteret, qui esset mona- cui Dco auctore deservio, qtiot adversa pertulerit,
sterii pater, si in eo avitae paternitatis et dulcedinis quot denique per Symoniacse heresis trapaezetas
specimen eluceret, si in filiis gravitatis et reverentisc rnallcis et, crcbris tunsionibus subjacuerit, adeo ut
antiquum decus cmineret, si rerum temporalium columpna Dei vivcntis janijam pcne vit!e:etur nu
copia exuberans, si spiritualium delcctationum gra- lare, ct sagena sumnii piscatoris p:occIlisintume-
lia ab ubertate domus Dei esset habitantes debrians: scentibus in nattfragii profunda submeigi. Uiide, si
oinnia prospiceret, singula vivido rimaretur in- placct fraternilali vcstrae, dobemus auxilianta Deo
genio, sibique refcrret. Verum quid rerum interces- futuris casibus prudenter occurreie, <t secclcsi::s'.icu
serit, quotl praefatus vir aliorsum hospitaturus di- statui, ne rediviva, qttod absit, inala prtcvalcant, in
verterit, et sperantibus optima regi et reginaeinspe- posterum proevidere.Quaproptcr inst ueli pr;cdeces-
rata retulcrit, nostrum non est edicere, maxime soruni liostroruin aliorumque sanclorum Patitnn
cum illo in tempore, quod id gestum est, puerilis auetoritale, deceinimus atq.e conslituimus, ut ob-
adhuc nos ferula his vel siinilibus vetaret intendere. etinte hiijus Uomanaeuniversalis iecclesite pontifice,
Illtid taiitiiiii notasse sufliciat, quod rex auditis qu;e yI imprimis cardinaies cpiscopi (lili^cntissima siinr.l
non speravcrat, viri spectabilis el mcmoria digni consideratione tractantes, mox sibi c!e:icos eardi-
egregiam conversationem reducens ad animum, tot nales adhibcant, sicque reliqtius clcrtii et popukis
ingeminaiionibus ejus deflevit obituni, lot reciproca ad consensuni novaeeleciionis acccdant, ut nimirum
vicissiludine ejus efferebat meritum, replicando nii- ne venulitatis morbtis qualibel occasionc subripiat,
ris lautlibus illius praeconia, et subinde repetendo religiosi viri prscduccs sint in promovendi pontiiicis
indebita et mgrala paterna; sedulilati remissorum oeleclione, reliqui aulem sequaccs. Ei certe recttts
filiorum remissa; vicis obseqttia, in hoc ipsum qtto- atque legitimus hic oelectionisordo peipcuditur, si,
iiue omni congcminanle aula, ut daretur cunclis perspeciis diversorum patrum regulis seu gestis,
palam inlelligi, si fama votis anntiisset, mullis cc- etiam illa beatr Lconis senlentia recolalui'. Nulla
VARIJE LECTIONES.
317reliqtta pars paginw vucat.
NOT.T:.
(117) Iloec igitur post aniium 1096 scripia sunt.
(118) Cf. Mun. Gcrni. Lcgg. t. 11, B. 177, el quoe ibi notavi.
271 IIUGONIS ABBATiS FLAYINTACEISSIS 272
inquit, ratio tinit ut inter episcopos habeantur, qui fi in tabernaculis ejus non sit qui inhabitet. Fiant fi-
nec a clericis sunt celecti, nec a plcbibus expetiti, nec lii ejusorfani, el uxores 31Sejus viduse. Commc.itis
a comprotineialibus episcopis metropolilani judicio amoveatur ipse, cl lilii cjus, et mendicent.eteiicia;:-
consecrati. Quia vero setles apostolica cunctis in tur de habilationibiis suis. Scrutetnr foencrator sub-
orbe terrarum prsefertur sccclesiis, alque ideo super slantiam ejus, et deleant alieni labores ejus. Oilis
se metropolitanum habere non potest, cardinalcs terrarum pugnet contra illum, ct cuncta clcmcnta
episcopi procul dubio metropolitani vice funguntur, sint ci contraria , et omnium sanctorum quiescen-
qtii aeleclumantistitcm ad apostolici culminis apicem tium merita illum confundant, cl in hac vita super
provebunt. Eligant autem de ipsius secclesise grc- eum apcrtam vindictam osteiidant. Obscrvaiores att-
mio, si rcpcrtus fuerit idoneus, vel si de ipsa non tcm hujiis nostri decreti Dei onmipotenlis gratia
invenitur, ex alia assumatur, salvo debito honore et protcgat, et auctoritate beatorum apostolorum Petri
reverentia dilecli nostri filii Henrici, qui impraesen- et Pauli ab omnibus vinculis absolvat. Nicholaus
tiarum rex habetur, ct futurus imperator Deo con- cpiscopus sanctse et apostolicoe Romanaeoecclesia;
cedcnte speratur, sicut jam sibi concessimus, et buic decreto a nobis promulgato subscripsi. Bone-
successorum illius, qui ab hac apostolica sede per- facius Albanensis subscripsi. HtnnLertus sanctseec-
sonaliter hoc jus impetraverint. Quod si pravorum B clesise Silvse Candidae subscripsi. » Pctrus Ostiensi-;
atque iniquorum hominum ita perversitas invalue- episcopus subscripsi et caetcii episcopi numero 76
rit, ut pura, sincera alque gratuita selectio fieri in cum prcsbitcris ct diaconibus subsciipserunt.
Urbe non possit, cardinales episcopi cum religiosis Itcm : « Nicholaus episcopus, servus servorum
clericis catholicisque laycis, licet paucis, ju» po- Dei, omnibus archiepiscnpis , episcopis, abbatibus,
lestatis obtincant eligere apostolicaesedis antistilcm, clerkis et laycis fidelibus, tam majoribus quam mi-
ubi congrucntius judicavcrint. Plane postquam ele- noribus per omncs Gallias commoranlibus , immo
ctio fuerit facta, si bellica tempestas vel qualiscum- Aquitanicis , Wasconibus , salutcm et apostolicam
que hominum conatus malignitatis studio restiterit, benedictionem (119). Quicumque sacerdos, diaconus
ut is qui electus est in apostolica sede juxta consue- et subdiaconus post inslitulum beataemcmorise prac-
tudinem intronizari non valeat, clectus tamen sicut decessoris nostri Leonis papae de castilale clerico-
papa auctoritatem optineat regendi sanctam Roma- rum concubinam palam duxit, vel ductam non re-
nam aecclesiam, et disponendi omnes facultales il- liquit, ex parte Dei omnipotentis auctoritate beato-
lius; quod beatum Gregorium ante selectionemsuam rum apostolorum Pelri et Pauli pioecipimus, et om-
fecisse cognoscimus. Quod si quis contra hoc dccre- „ nino contradicimus, ut missam non canlct, neque
tum nostrum synodali sententia promulgatum per evangelium aut episiolam ad missam lcgat, neque
seditionem vel prsesumptionem aut quodlibet inge- in presbiterio ad divina officia cum his qui proefata;
nium sclectus, aut eliara ordinatus seu intronizatus constitutioni obedientes fuerinl maneat, neque par-
fuerit, auctoritate divina et sanctorum apostolorum tem ab aecclesiarecipiat, quousque a nobis senten-
Petri et Pauli perpetuo anatbemate cum suis aucto- tia super hujusmodi, Deo concedente, piocedat. Et
ribus, factoribus, sequacibus, a liminibus sanctae prsecipientes statuimus ut hii proedictorum ordi-
Dei aecciesiaescparatus subjiciatur sicut antichristus num, qui eidem praedecessorincstro obedientes ejus
ct invasor atque destructor totius Chrislianitalis, institulum servaverint, juxta ecclesias quibus ordi-
nec aliqua super hoc audientia aliquando ei rescr- nati sunt, sicut oportet religiosos clericos , simul
vctur, sed ab onmi oecclesiasticogradu, in quocum- manducent et dormiant, et quidquid ab secclesiis
quc prius fuerat, sine rctractatione deponatur. Cui competit communitcr habeant. »
quisquis adheserit, vel qualemcumque tamquam (1060) Hunc igitur Nicolaum papam adiens Wa-
pohtilici reverentiam exhibuerit, aut in aliquo eum lerannus abbas Sancti Vitoni, querimonia facta su-
defendere prsesumpserit, pari senlentia sit manci- per coinile Butenensi pro fundis ecclesioeVirdunen-
patus. (Fol. 95.) Quisquis autcm hujus nostri de- D sis sitis in comitatu Rutencnsi quos sancto Vitono
creti vel sententiae lemerator extiterit, et Ro- auferebat, id est Maderniacum Puliniacum et alios,
manam oecclesiam sua proesumptione confundere optinuit litteras ab eo missas pricfalo comiti in haee
et perturbare contra hoc statutum temptave- verba : « Nicolaus episcopus, servus servorum Dei,
verit, perpeluo anathemate atque excommunicatione R. Rutenensi comiti dilecto filio salutem et aposto-
dampnetur, et cum impiis quando resurgcnt in ju- licam benedictionem (120). Cognoscentes tui animi
dicio reputelur. Omnipotentis scilicet Dei Palris ct propositum , et quod propter regnum Dei et justi-
Filii etSpiritus sancli contra se iram sentiat, et san- tiam ejus volueris renunciare temporali fastigio se-
etorum apostolorum Petri et Pauli, quorum proesu- cularium occupationum, conlidenter tibi denuncia-
sumit confundere oecclesiam, in hac vita et in futu- mus, ut — secundum quod libi iniunximus cum ore
ra furorem reperiat, fiat habitatio ejus deserta , et ad os loqueremur — aecclesiis Dei et pauperibus
VARLE LECTIONES.
"' U. c. u. c.
NOT.E.
(119) Cf. Mansi t. XIX, c. 873. (120) Mansi t. XIX, c. 874
273 CII ONTCON. — LIB. II. 274
<kfensorem te opponas, juslltiamque eis adquirendo A (1073) Ani-o igitur ab incarnatioue Domini 1074
in conspectu Dei excusatus existas , quod non sine (124), proesidcnte Romanaeccclesisepapa Alexandro,
causa glaJium portas. Et quia nostrura est le admo- (fol. 96) Giraldus Oslicnsis episcopus, Romansese-
nere, si qua non negligcnda cognoverimus te negli- dis legalus in Galliis , concilio Cabiloni habito Ro-
gere, orando simul el praecipiendo auctorilate apo- mam rediens , et apud Dienscm urbem hospilatus ,
siolica monemus, ut monasterio sancti Pelri sito cum clcricis iii^aecclcsiade uliliiate ecclcsiseloque-
Virduni, quod vencrabilis vir consanguineus tuus batur. Erat enim in eadem urbe Lancelinus Symo-
Walerannus abbas regit, curtes quas in lerra pos- niacus dictus cpiscopus, qui vocatus ad audientiam
sessionis tuae habere dinoscilur restituas, ne, quod cum venire renucret, et se in domo episcopali manu
absit, ad perditionem animae tuae diutius eas reti- militari defendcret, et cpiscopatum retinere tempta-
nendo excommunicationem ab antecessoribusnostris ret, tractabat lcgatus cum civibus, canonicis scilicet
inprecatam invasoribus carum incurras. Nec volu- ctplcbis majoribus, quid de episcopo agerent, di-
inus dicas a parentibus luis vel uxoris luse eas servis cens, juxta Ambrosium, inexpiabilem esse culpani
Dei subtractas , quia justus Dominus reddit iniqui- venditi ministerii; ct juxia decrcta sanctorum pa-
tatem patrum in tilios, in terciam ct quartam ge- trum, Leonis, Gregorii, Nicholai et ceterorum, erga
neiatioiiem. Sicut enim conscia verilatis testatur/O Symoniacos nullam misericordiam habendam in ser-
antiquitas , sanctus Amantius , pcculiaris vester vanda dignitatc , et quia quisquis per pecuniam or-
palronus, eas contradidit scrvito:um sancti Petri dinatur, ad hoc ut flat hereticus promovetur, et om-
usibus. » nes qui ci consentiunt, et qui emcndare possunt et
His acceptis litteris cum reverteretur, apud Are- non emendant, et omnes qui conlra illos non sunt,
maremonasterium (121) veneno periit, et Grimoldus sed favent eis, cum co habeant partem qui prius
successit. Capella vero ab inhabitantibus retenta commisit hoc peculiare flagitium. Dum ergo de his
est, sed postmodum requisita reddita est, etsi non inter cos tractaretur, ct, ut prsediximus, ille dictus
tota. Et quia eo defuncto non fuit qui lilteras mis- episcopus audientiam subterfugeret, juxta canouum
sas comiti Rutenensi perferret, adhuc abbatia cum instituta ct sanclorum Patrum decrcta episccpus
fundis retenla est. Nicholaus quoque papa obiil anno querebatur idoneus, qui et saluti eorum invigilarct,
codem, id esl 1060, ab inc. Domini, et sequenti et animabus commissis sollicitus supcrintenderet,
anno Walcrannus decessit, et sepullus apud eundem ecce personuit ad aures eorum advenisse illic et
locum. accclcsiam qua tenebantur intrasse orationis gratia
Anno igitur 1061 Nicholao papaesuccessit Alexan- domnum Hugonem Lugdunenscm camerarium, prsc-
der II, et secundo anno obiit; cui tercius Alexander cincttim et paratum ad equitandum; ibat enim Ro-
successit(122). Millesimoquoque sexagesimo quinto maead sanctum Petrum. Nec mora, Spiritus sancti
anno.ind. 3, stella, quaecomete dicitur, apparuit, et gratia corda suorum illustrante , fit clamor et con-
eodem anno Etwardus Anglorum rex obiit (1066, cursus fidelium, ocreatus cura calcaribus invenitur,
Ja:i. 5); qui quia sine filiis ftiit, consanguineum rapitur, lenetur; in conspectu aposlolicaesedis vica-
suum Willelmum Normannorum comitem post se rii summo omnium favore et gratia deducitur; quod
regnare instituil. Sed Heroldus , contra sacramen- dignus sil qui possit aecclesioeproeesseet prodesse,
tum quod Willelmo fecerat, regnum invasit. Ipso acclainatur. Rcclamabat ille, et votis populi parabat
anno , mense Octobri , Willelmus raare transiit, et obsisterc, quasi qui non posset nec deberet sponso
commisso praelio 2 Idus Octobris ruit Heroldus , et lcgitimo vivente castitatcm aecclesiaefocda scissione
Willelmus die natalis Domini apud Lundoniam in coirumpere. In hac devota contentione placuit divi-
regem elevatus et coronatus est, Anno ab incarn. nitati bencplacitam suoe prsesentiae voluntatem in
Domini 1065finis fuit annorum circuli 313qui con- ostcnsione lueis suis fidelibus declarare. Nam cum
stat quingenlis triginta duobus annis, et sequenli csset nubilus dies , lux in modum sperse per aliquas
anno idem incipit circulus; in cujus line erit labor rj horas in gremio et facie splenduit ecclesioe,quse sic
et dolor. Alexander papa Gyraldum Ostiensem epi- accendit cunctos qui aderant et viderant, ad laudan-
scopum , qui Petro successerat, ad Gallias destina- dam propiciationem divinaeclementiae, ut clamare-
vit, et vices suas ei per Franciam et Burgundiam tur ab omnibus : Benedicius dominus Deus, quia re-
commisit. At ille ex praeccptopapse concilium apud spexit dejectionem ecclesiw suw , ut visilaret eam et
Cabilonem instituit, cui proeerat Roclenus episco- illuminaret tuli ponti/ice! Accessit et aliud rairabile
pus , litteiis adprime eruditus et in lectione divino- divinaepietalis "° indicium , quia , cum in ejus "'
rum voluminum studiosissimus (123). electiouo omnis sibi in voce "' laudis et jubilo cor-
VAWJE LECTIONES.
319Yoxjam deleta. 3" -tatis delelum. m
ejus deletum. "" -n voce deleta.
NOT.E.
(121) MottstierRamey prope Trecas Mart., anno 1072,fut tcstantur Actorum fragmcnt»,
(122) Alexander duodecira annos scdit et Grego- Mansi, t. XX, p. 47. K.
rium VII successorem nactus est. (124) Vel potius 1073.
(123) Concilium CabiU.ojien>ehabitum est6 Non.
275 HtiGONIS ABBATISFLAVINTACENSIS. £:<;
dis applaiidwt "3 aieclesia , et jiraecipue "* se tali A gratantcr
{ jussionem ejus susciperent, el obedirenl'
rectore opitulatam esse !" gratularetur, lcgatus pa- iita ut ante ejus ordinationem haec suoemeliorationis
1>'c "° mente prsesaga quiddam mirtim 3" in eo proe- incrementa j sibi commissa pcr eum susceperit ccck-
v idens : Ihdc , inquit " 8, civitali pastor quidem esl < sia. Obicrat ipso anno papa Alcxander in ipso apo-
*M,elcclus et a !)eodonatus 33",sed majoru ei prce- tolorum | Pciri ct Pauli natalicio, et subslitutiis erat
331
desiinavil Altisr.imus. Non ditt cnim 33i kuic ec- niianimi
| eleclione cleri ct populi Grcgorius VII, qui
clcsiw iiustoris oflicium prwstabil 333,quonium evcil- in j ipsa Romana secclesia sub prafalo