You are on page 1of 737

Honorius Augustodunensis. Honorii Augustodunensis Opera omnia...

Accedunt Rainaldi Remensis, Adalberti Moguntini, Oldegarii Tarraconensis, archiepiscoporum, Gerardi


Engolismensis, Stephani de Balgiaco Augustodunensis, episcoporum ; Odonis, abbatis .... 1854.

1/ Les contenus accessibles sur le site Gallica sont pour la plupart des reproductions numériques d'oeuvres tombées dans le domaine public provenant des collections de la
BnF.Leur réutilisation s'inscrit dans le cadre de la loi n°78-753 du 17 juillet 1978 :
*La réutilisation non commerciale de ces contenus est libre et gratuite dans le respect de la législation en vigueur et notamment du maintien de la mention de source.
*La réutilisation commerciale de ces contenus est payante et fait l'objet d'une licence. Est entendue par réutilisation commerciale la revente de contenus sous forme de produits
élaborés ou de fourniture de service.

Cliquer ici pour accéder aux tarifs et à la licence

2/ Les contenus de Gallica sont la propriété de la BnF au sens de l'article L.2112-1 du code général de la propriété des personnes publiques.

3/ Quelques contenus sont soumis à un régime de réutilisation particulier. Il s'agit :

*des reproductions de documents protégés par un droit d'auteur appartenant à un tiers. Ces documents ne peuvent être réutilisés, sauf dans le cadre de la copie privée, sans
l'autorisation préalable du titulaire des droits.
*des reproductions de documents conservés dans les bibliothèques ou autres institutions partenaires. Ceux-ci sont signalés par la mention Source gallica.BnF.fr / Bibliothèque
municipale de ... (ou autre partenaire). L'utilisateur est invité à s'informer auprès de ces bibliothèques de leurs conditions de réutilisation.

4/ Gallica constitue une base de données, dont la BnF est le producteur, protégée au sens des articles L341-1 et suivants du code de la propriété intellectuelle.

5/ Les présentes conditions d'utilisation des contenus de Gallica sont régies par la loi française. En cas de réutilisation prévue dans un autre pays, il appartient à chaque utilisateur
de vérifier la conformité de son projet avec le droit de ce pays.

6/ L'utilisateur s'engage à respecter les présentes conditions d'utilisation ainsi que la législation en vigueur, notamment en matière de propriété intellectuelle. En cas de non
respect de ces dispositions, il est notamment passible d'une amende prévue par la loi du 17 juillet 1978.

7/ Pour obtenir un document de Gallica en haute définition, contacter reutilisation@bnf.fr.


: . CURSUS COMPLETUS
V^;|
"".-.- srvE '..-."
BIBLJOTHEGA DNl\rERSALIS, INTEGRA, UNIFORMES, GOMMODA, OECONOMiGA,
-OMNIUM SS. PATMM, DQCTOBUM SCMPTOKUMQUE "ECCLISIASTICOEUM
QUI
AB .EVO APOSTOLICO AD INNOCE.NTII III TEMPORA
FLORUERUNTJ
RECUSIO CHROROLOGICA
OMNIUMQUJE EXSTlfERE MONUMENTORUM CATHOLICJ; TRADITIOMS PER DUODECIMPRIORA
ECCLESIiE S^ECULA,
JUXTAEDITIONES INTERSE CUMQUE
ACCURATISSISIAS, NONNULLIS CODlCIBUS.SIANUSCRIPTIS COLLATAS,
PERQUAM PILIGENTER CASTIGATA;
COMMENTARHS
DISSERTA.TIONIBUS, LECTIONIBUSQUE VARIANTIRUS CONTJNENTER ILLUSTRATA ;
OHNIBUS OPERIBUS POSTAKPLISSIMAS EDITIONES QU.E TRIBUS NOVISSIMIS S4JCULIS DEBENTUR AUSOLUTAS
"Q DETECTIS, AUCTAJ
INDICIBUSPABTICULARJBUSANAHTIClS, SINGULOS SIVETOMOS, SIVEAUCTORES ALlCUdUS MOHENTI
SUBSEQUENTIBUS, DONATA;
C\PITULIS INTRA 1PSUM
T EXTUMR ITE NECNON
DISPOSITIS, ETTITULIS SINGULARUM PAGIKARUM MARGINEM SUPERIOREM
~ DISTINGUENTIBUS MATERIAM
SUBJECTAMQUE SIGKIFICANTIBUS, ADORNATA;
OrERIBUSCUMDUBIIS TUMAPOCRYPHIS, ALIQUA VERO AUCTORITATE 1NORDINE ADTRADITIONEM
ECCLESIASTICAM.FOLLENTIBUS, AMPLIFICATA;
HUOHUS INDICIBUSGENERALIBUS LOCCPLETATA : ALTERO SCILICET RERUM, QUOCONSULTO, QUIDQUIO
UNUSljmSQUE PATRUM IN QUODLIBET THEMA SCRIPSERIT UNOINTUITU CONSPICUTUR J ALTEIlO
SCIUPTUH^E SACR^E, ES QUOLECTORI COMPERIRE SIT OBVIUM QUIHAM PATRES
ET 1NQWBUS OPERUM SUORUM LOCISSINGULOS SINGULORUM LIBROUGM
SCRIPTURjE TEXTUS COMMENTATI SINT.
EDITIOACCURATISSIMA, C/ETEBISQUE OHNIBUS FACILEANTEPONENDA, SI PERPENDANTUR : CnARACTERUM K1T10ITAS,
IIIART^:QrALITAS,INTEGRITAS TEXTUS,PERFECTIO CORRECTIONIS, OPERUM RECUSORUM TUMVARIETAS
XUMNUMERUS, FORMA VOLUMINUM PERQUASSCOMMODA SIBIQUE IHTOTOOPERIS DECURSU CONSTANTER
PRETIIEXIGUITAS,
SIMILIS, PR/ESERTIBQUE ISTACOLLECTIO, UNA,METnODICA ETCHRONOLOGICA, j^
SEXCENTOUUM FRAGMENTORUM PPUSCULORUHQUE UACTENUS HIC ILLICSPARSORUM , /^
PRIHUM AUTEM"lK NOSTRA EX A D ^ TATES vjfe'
BIBLIOTHECA, OPERIBUS OMKES , I % "~ f~^\4<*-
LOCOS,LINGUAS FORMASQUE PERTINENTIBUS , COADUNATCRUM. / / ^ y^
SERIES SECUNDA, V.
IN gUA PRODEUNTPATRES, DOCTORKS ^'?
SCRIPTORESOUEECCLESI-ELAITNJS ,_. ~Z. \
A GREGORIOMAGNOAD ESKOGENTIUM III. ^ \
V^\
ACCUEANTE J.-P. MIGNE, \~A %'
"'
BEBJLEOTHSCS e&EBE CBI^SBSS,
- *-" . \^\v \
*2-
*•—
sivF, . x \rrty
CURSUUMCOMPLETORUM IN SINGULOSSCIENTI/E-ECCLESIASTIC/E RAMOSEDITORE. V A,"—4
PATROLOGIABINA EDITIONETYPIS MANDATAEST, ALIA NEMPE LATINA, ALIA GRiECO-LATINA,—
VENEUNTMILLE FRANCISDUCENTAVOLUMINAEDITIONiS LATINJ5; OCTINGENTIS ET
MILLE TRECENTAGR.ECO-LATIN.E.
— MERELATINAUNIVERSOSAUCTORESTUMOCCIDENTALES, TLM
ORIENTALESEQUIDEMAMPLECTITUR"jHI AUTEM,IN EA, SOLAYERSIOSELATINADONANTUR.

PATROLOGITE TOMUS GLSXIL


MONORIUSAUGUSTODUNENSIS.RAINALDUS REM. , ADALBERTUS MOGUNT., OLDEGARIUS
TARRAC, ARCIIIEPISLOPI. GERARDUS ENGOLISM., STEPH: DE BALGIACOAUGUSTODUN.,
EPISCOPl. ODO ABBAS S. REMIGII. GAUFRIDUS GROSSUS MON. TUION.

RXCDDEBATUR ET VENIT APUD J.-P. MIGNE EDITOREM,


IH YIADICTAD'AMU01SE, PROPE PORTAMLUTETLE PARISIORUMYULGOD'ENFEI1 NOMINATAM,
SEU PETIT-MONTROUGE.

1854
SJECULUM XII

iDIOMI lMI18WMIH.giS

OPERA OMMA

EX CODICIRUSMSS. ET EDITIS NUNC PRIMUM IN UNUM COLLECTA

ACCEDUNT

RAINALDI REMENSIS, ADALBERTI MOGUNTINI, OLDEGARII TARRACONENSIS


ARCHIEPISCOPORUM, GERARDI ENGOLISMENSIS,.STEPHANI DE BALGIACO
AUGUSTODUNENSIS, EPISCOPORUM; ODONIS ABBATIS SANCTI
REMIGII, GAUFRIDI GROSSI, MONACHI TIRONIENSIS

OPUSCULA, EPISTOL^, DIPLOMATA

ACCUMNTE J.-P. MIGNE


BIBLIGTHEC/E CLEKI ONITEBS/E
SIVE
IN SIN&DLOSSCIEHTI^SECCLESIASTIC^HAMOSEDITORK
CUASUUMCOMPLETOEOM

TOMUS UNICUS

VENIT 8 FRANCISGALLICIS

EXCUDEBATUR ET VENIT APUD J.-P. MIGNE EDITOREM


PROPE PORTAMLUTETI^ PARISIORUMVULGOPENFER
INVIADICTALVAMBOLSE, NOMINATAM
SEU PETIT-MONTROCGE
1854
ELENCHUS

MJCTO&UM £T OPERUIS QUI IM HOC TOIHO CLXXII eOKTIWEKTUE.

IIONORIUS AUGUSTODUNENSIS.

OPERU.M PARSPRIMA. — DlDASCALICA ET IIISTORICA.


De pliilosophia raundi. Col. 41
De solis afleclibus. -102
De imagine mundi. 119
Summa totius de omnimoda historia. 187
De scriptoribus ecclesiasticis. 197
OPERUM PARSSECUiNDA. — ExEGETICA.
Hexaemeron. 255
De decem plagis iEgypti spiritualiter. 205
Expositio psalinorum selectorum. 269
(Honorii Expositionis in Psalterium inedilw Exc.erpla satis 'ampla evulgavit D. Ber-
nardus Peziv.sAneedot. lom. V, anibiis Geriwhi Commentariormn defectus suv-
plevit. Yide Pairologim lom. CXClil.)
Qusestiones et responsiones in Proverbia et Ecclesiosten. 311
Expositio in Cantica canticoruui. 547
Sigillura B. Mariae. 495
OPERUM PARSTERTIA. LlTURGICA.
Gemma anima3. 511
Sacramenlarium. , 757
Speculum Ecclesise. 807
OPERUM PARSQUARTA;—BoGMATICA ET ASCETICA.
• Elucidarium. 1109
Libev duodecim quffisliorjirm. 1177
Libellus octo quaestionum. 1185
Inevitabile sive Dialogus de libero arbitrio. 1192
Scala cceli major. 1229
Scala eeeli minor. 1259
De animse exsilio et patria. 1242
De viia claustrali. 1247
Eucliarislion. 1249
Sumina gloria de Apostolico et Auguslo. 1257
STEPHANUS DE BALGIACOAUGUSTODUNENSISEPISCOPUS.
De sacramento allaris. 1271
Cbartse. 1307
GERARDUS ENGOLISMENSISEPISCOPUS.
Epistolae et diplomata. 1519
ODO ABBAS S. REMIGII REMENSIS.
Episloloe. 1351
ADALBERTUSMOGUNTINUSARCHIEPISCOPUS.
Episloloe. 1337
RAINALDUSII REMENSIS AR.CIIIEPISCOPUS,
Epistolse et diplomata. 1541
OLDEGARIUSTAERACONENSISEPISCOPUS.
Epistoiae. 1559
GAUFRIDLS GROSSUS MONACIIUSTIRONLENSIS.
Vita S. Bernardi de Tironio. 1563

Ex lypis MIGNE,au Petil-Montrouge.


ASXODOMIKIMCXXXVl

WMM DMllK
AMjST

PROLEGOMENA

DE VITA ET SCRIPTIS HONORII

NOTITIJE HISTORICO-LITTERARIiE

i.

ProGem.ad Honorii Summw tolius et hnaginh mundi fragmenta lomo X Scripiorum


(D. Rogsrus WILMASS,
Germaniw clarissimi Pertzii edila)

Singularis saiie Ilonorio Augnslodunensipresbyiero evenit sors, quippe tui multortim librorUm atictoft
inter eruditos sui wvi scriptores in&ignemlocum obtinenti (1), recentiori tempore et nomenet palriam adimere
conati sint viri doctl. Et nomen quidem immeriio ademerunt. Nam qum V, cl. F. Car. Lebret in Annalibus
nostris (2) liac de re disseruit, verum nostri scriptoris nomen esse Luitoidi, omnino slare non possunt. Jn-
spccto enim loco libri Mantissa Chronici Lunselaeensis (5), quo hwc Lebrelii conjectura innititur, facite
intelligimus, Luiloldi nomen non aucloris, sed codicis Luuwiacilisis descriptoris fuisse (4). — Multo vero
majoris momentisunt quw Lebeuf (5) de Honorii patris disputavit. Ex indole enim libri teftii operis De ima-
gine mundi, e.t quo nos eiiam pauca ad res Germuntcas spectanlia dabimus, elicere vuli, scriptorem natione
Germanum fuisse, minime veroex Burguiidiw oppido Augustoduno oriundum esse potuisse (6). At hoc ununi
opinioni viri docti alque de medti wvi antiquilatibus optime meriti obstare videtuf, quod Ilonorius in fine
libri supradicti De luminaribus Ecclesiae Augustodunensemse appellat (7).
De Honorii vita itthil certi (8), de wtate pauca constatit, Ipsum sub initium smculi xn floruisse, ex ejusdem
operibus cvnjicere licet. Secuiidoenim libro De lmagine mundi, de ratione inveniendi anni Domini disserens,
cperte innuit se post annuni 1112 et anie a. 1157 scripsisse (9). Quocitm loco si confers finem libri De lu-
minaribus Ecclesiaesupra dalum, ubi profiletur se ipsum imperante Heinrico V floruisse, non dubitabis quin
ea opera quw hic ipse recenset et inter hwc etiam Summam et librum De imaginenrnndi jam inter annos
1122et 1125 absolverit, sed postea conlinualionibus auclum ulrUmquelibrum swpius ediderit,
Libri veroDe imagine mundi prinia edilio, qum desinit dechno oclavo anno Heinrici V, i. e. anno 1125,
(1) Catalogum librorum, quorum argumenta ple- naelacensis manuscriptos libros post abolitum mo-
ruinque.adrem nostram nihil faciunt, exhibel Hono- nasteriuni Vindobonam allalos fuisse.
rius ipse in flne operis sui De luminaribus Ecclesim (5) Recueil de divers ecrits, Paris, 1758. I, 254.
sive de scriptoribus ecclesiasticis (Bib. maxima Patr. (6) Nam nullorum nisi Germaniae regum atque
Lugd., XX, r. 1058). Omnes pene librorum inscri- urliium apiid Honorium occurrit mentio: Quae de
pliones,auciorisnomineomisso,occurruntin <!ffifa/ogo pallio Augustodunensis episcopi affert Lebeulp;266,
librorum quos fr. Heinricus huic (Golwicensi) eccle- num recte se habeant, videant alii.
siw contulit, quem ssec. xn, exaratum juris fecit (7) Bibl. Max. Pat. Lugd. XX, p. 1038 hocmodo
publici Pez (Arot>.Thes. An..II, p. vm). Cf. praelerea de se ipso loquititr : Honorius Augustodunensis Ec-
Trithemitim (ed. Fabr., p. 90) et Magn. Bibl. Patr. cles.iw presbtjter et scholasticus non spernenda opu-
Par. (a. 1054) IX, 1155. scula edidit etc, elc. Hunc libellum de luminaribus
2) Archiv V, 528. Ecclesiw posl Hieronymumel Gennadium. Sub quinto
(5) Monaci 1749,4°. Henrico floruil. Quis posl hunc scripturus sil, poste-
-
(4) L. c, p. 592 inter libros monasterii Lunsela^ ritas videbit. .
censis recensetur : Honorius Chfistianus ad soliia- (8) Commentarios in Cantica abbati Simoni, in
riurn deimagine mundi. Cujus liber primus globum librum David ejusdem antecessori Cononi dedicavit
totius mundi, secundus de mundi tempdribus, lertius Honorius; cf. Arcliiv.X, 615. De his autem abbali-
de regnis mundi ab Adam usque ad regem Romano- bus hucusque iiihil amplius constituere Iicuit.
rum Philippum Friderici fratrem (filium) describit, (9) II, e. 93 (B. M. P. L., t. XX). Hunc locum ex
per manus Luitoldi prof. Monseensis. Membr., 4°, Wattenbachii conjectura ita cmendalum damus : Ad
swc. xii. Haee aperle produnt eumdem esse atque inveniendum annam Domini, clc. (Vide Imaginis
Yindobonensem, quem Pertz inspexit (Arch. II, 557; mundi lib. m, cap. 93.)
X, 497). Constat pvaelerea, omnes biblioihecae Lu-
PATRCL;CLXXIl. 1
II HONORIUSAUGUSTODUNENSIS. 12
v.squcad hunc diem nemininoia, a Perlzio rcperta el in usus nostros conversaesi. Exsial in codiee Coticn.
bibl., Cleopalra B. IV, memb.. swc. xn.
Allerum veroHonorii opus hisloricum, quod -Siimniam/lotius de omnimoda hisioria in caialogo librorum
a se editorum ipse vocat (10), innoiuerat jam pridem Arnoldo Wion (11), sed usque ad linnc diem luccm
nondum vidit, ila v.t Pezius ipse (12) an udlmc reperiri possel, dubitaret. Exstat in duobus codicibus Yiu-
dobonensibus,quorum
i) prior, Bibl. Cws. 582, Hist. prof. 81, olim 48, membr., fol. scriplus, Anwido Wion ieste, ex Lazis
bris in bibliothecamCcesafeam Iransiii, minc maucus, quippe cui ultimus quaiernio desit, in quo historia
rerum inde a ConstaniioIV gestarum coniinebatur.
2) alter iwo, 5415, H. pr. 451, cliart., f., sac. xv, a. 1540 ab episcopoJoanne Faber cottcgioad saneium
Nicolaum legaiu.s, optimw noiw, a Wattenbachionostro inde ab anno 728 iranscriplus editioni nostrw.fun-
dameritvmprwbuil. Qui cum anno duodecimo Lolharii inmeratoris (1155-1156) desinat, apertum esi liunc
nobis secundwaut ieriiw ediiionis.textum exhibere(15).
Quo consilio ducius sit ttt hoc compendiumconscribat, ipse in prwfationeindicat Honorius : Sunt namque,
inquit, plurimi qui velut justae suae -igiiorantisecausas obtendunt, dum sibi congeriem libroruin abesse
osiendunt. His pie consulens de tota scriptura hoc collegi compennium, in quo ad patriam viise.properan-
iibus , sufficiensjudicavi stipendium. Sed si in fonles inquiris, quibus in opere concinnandousus sit, res eo
perduci non poiest, ulnullum relinquatur dubhim. Nam revera Einhardi Annales Fuldenses (i4) et Siqeber-
ium (15) non uno loco in partes vocavii; prwterea Honoriumetiam Chronicon Wirziburgense (SS. VI, 17,
52) in usus suos converiisse fidem.faciunt niulla ejusdem Chronici loca (16) ad verbuni el lunc a nostro
tnuiuala, quando chronographusWirziburgensis ex suo aliquid_addit (17) aitt suo Marle procedit (18). Si-
milis interccdit raiio inter Itonorinm cl Annalisiam Yvirziburgensem(SS. 17,-528 sq.); huie aperte annos
i067-1087 debet. — His aiilcm excepiis nonnulla resiant quorum originem aut omninonon licuit dctegere
aul tantum suspicari fas erat. Ilujusmodi srtnt quw Honoriusde constructisurbibus Brcma, Babenberc, Spi-
ra, et de conversispopulis elhnicis narral, et quw iisdem fere verbisin Chronico Salisburgensi (SS. IX) inve-
n.iunliir. Qucecum in hoc Chronicocerlis ascripla sint annis, nemo non videl, ea ex Honorio fiuere non po-
iuisse. Staltiumus ergo oportelulruinqv.eet Honoriumet chronographumSalisburgenscmex fonte nunc abscon-
dilo hausisse. Et hunc fonlemlibrum esseiliitm ex Hermanno Augiensi deccrptuin atque notiiiis quibusdam
aliunde dcsumpiis a quodamSangallensi monachouuctnm, lum vero Gotivicitranscriplum (l9),nonnulla stint
quw probare videnlur. Pertzius enim, qui codicemhunc inspexil, auclor est eumdem quoque a Salisburgensi
monuchoin usus suos conversumesse. Huc acceditalierum non tninoris vis argumentum. Nam Pertzio itidem
tesie (20), libro illi Goiivicensinotitia inest a. 774 de Campidona. IIwc atttem tam in ChronicoSalisbur-
gensiquam in ChronicoWirziburgensi et in Hermanno ipso desiderattir, at in noslro reperitur.
Hanc Summam denuo in epitomenrcdegitBonorius ctnn in libro tertio lmaginis mundi de dispositione
orbis adumbratam hisioriam rerum ab Adam ad suu usque lempora gestarum daresibi proposuisspl. Htijus
libri quinque saltcm ediiiones ab Honorio ipsoinlucem emissas exstilisse demonsiranl codices manuscripli
Monacenses,quos V. cl. Forinijer, regite kibliothecwMonacensis custos, diligcniisshne contutit, et quorum
varias lectionesnobiscumbenevolecommunicavit.Inter quas ediliones
Prhna editio anni 1125, a'o Honorio ipso laudaia, exsiat in uno codice Londinensi (videsupra): hunc si-
.gnavimits1 A.
Secunda anno 1152 sive 1155 conscripta exstal in coad. Kaisersheimensi (Bibl. Monac. 74; qui noslrw
editionis fundamenlum est, Alderbacensi(ib. 81), swc. xn exaratis, et Londincnsi fArundcl. n. 270) (21), et
Fuldensi swculixu exeuniis (22), desinuni in octavoLolharii anno. Horum ambos priores otnnino hder se
convenienlessignavimus 1, Londinensem1 B; Fuldcnscm deniquei G.
Tenia anni M39, secundoConradi III anno,indiciione n exarata, reperilur tn coatcibus
Latin. Monac. 55S, swc. xu (sign. 2.),
Etnmeram. DLXKIII, swc, xm (sign. 5.),
Schefclaricnsipost Oltonis Frising. Chronicpn, membf. cod. Monac. 1005. swc. xn (sign. i.i
Emmeram. FLXXVII, chart.,swc, xv (sign. 4".),
Quarla posl anmtm 1159 elante a. H52 conscripta, exslat in codd.
Tegernseensi568, chart., swc. xiv (sign. 5.),
Emmeram. CLII, chart., sxc. xv (sign. 6.),
Colmariensi, membr., 8V0, swc. xm, quem Perlzhis contulii (sign. 6a.),
MellicensiD. 25, fol., membr., swc. xu, a Perlzio collato (sigu. 6b.),
Zwetlensi 172, a Wuttenbachio descripto, membr., swc. xn (siqn.' 6C.), et in editione Basileensi ileroldi a.
4544 (sign. 11.). -
Qttinla, qnmpost anntitn 1152in lucemprodiil, exstal in codicibus,
Emmeram. G. CXV,swc.\n(sign.l.)
Inderslorf. 595, swc. xn velxin (sign. 8),

fiO) In caialogo ii£>rorum Gotwicensium supra (!S)L. c, p. 31, inde a lin. 25.
laudato idem liber oceurrit hoc litnlo : Sutnma to- (49; Cf. Pertz SS. V, 75.
tius in quo Chronicaab iniiio mundi usque ad nosira (20)1. C,D. 74.
ieinpora. Eumdem Triihemius (ed. Fabr. p. 90) (21) cf. SS. Vil, A. 2.
Suinniamhisloriam nominaS. (22) Oiim "Weingartensi sig. G. 11. Eadem nia-
41) Couieralur ejusdem Lignutn Yitw, II, c. 69 nus quaeomnia hujus praestanlissimi codicis opera
(vol. I, p. 426) : Summam liistoriarum sive xlironi- (Chronographum Weingarlensem, lionorium Augu-
carum, magnum opus; erat olim apud Luzium, sed stoduiiensem aique Fulgentii fabulas) conscripsit, .•
iiunc esi inbibliothcca imperaloris Viennwnis. brevissimam adjecit cbnlinualioneni ad mortem •'
(12) N. Tli., II, p. vi. Heinrici VI usque prolafam, quani infra dabimus.
(15) Res lamen gesias ad annuni 1153 lantum Huic vero manus fere cequalis, airamento pallidiori
•perducii. usa, subjunxitalteram explicitiorem conlinuationem,
(14) a. 807, 822, 824, 825. . ^quse res gestas inue a inorie Heinrici VI usquead
:(!5) A. 825, 874, 877. annum 1208 amplectitur. Ilanc Gerardus liess ex
(16) Ami. 726-800, 824, Sii, 877, 88S-10G7. lioc ipso nostro codice juris fecit publici. Mon.
(17) Exemnli araiia SS. VI, p. 2(i, lin. 44. 43, Guelf.,p. 11,'Quo descendenle—usauead oasr. 76 re-
03; p. 2S, liii. 4f; p. 50, iin. 51, ;J9._ gno poiiius est.
13 .- . PROLEGOMENA. u
Polling. 5G.sac XIIDCXITI(sign. 8),
Qberallac. 211, so.'£.XV(«GN.9*.), .
ami* 1583 (sign. 12.).
aenique in edilionibus principe (sign. 10) (25) atyue Spii-e.ns*:
Honorius hatid diu post annum 1152 obiisse videlur, quod facile conjicias de scriplore, qut jaminier annos
1122 ei: 1125se floruissc ei'majorem partem iibrorum suorum edidisse discrtis verbis afjirmat.
Laudatur Honorius ab uno quod.sciam medii ccviscripiofe, Engelhusid (24), qui ejusdem Imagine miindi
eoniinuatione aucia ustis esscvidelur. Summa Deroswpius exscribilnr a tnonachis Admunlensibussmc. xm et
xv, qui ex hoc libro liolulasnonnullas. Chronico Otlonis Frisingensis inmargine additas.hauseiunl^ri).
Summain inde ab a. 720 integram, ex [magine mundi partem aliquatn primi libri ad Germaniam speclan-
tcm el finemteriii libri dabinms ; his vero subjiingemusImaginis mundi continuaiiones,quas libri manuscrl-
pl.i Monacensesexhibent, addiiis iis quas Pevizius cx coiice i B. et Wattenbachius ex codicibus 6.°, Vindo-
bonensi ct Admuntensi descripsit.
ROGERUSWILHAS. ;

II. -
» '(ilisioire iiiteruire deia Fmnce par des rciigieux bincdiciins, toni. XII, pag. 163.)
§ I. — Histoire de la vie d'Honore.
e litre flecet^artie.e (26) enonce presque tout ce que nous savons de ceriainstir la personne d'Honor6.
5i l'on en croit Arnoul "VVion(27), la denoreination de Solitaire qii'il porte doit s'expliquer par celle de
Moini, d'oii cetecrivain conelutqu'iI etait benedictin. Cest une conjceture que rien n'ob!ige d'admettre ni
de rejeter. H n'en esf pas de meme des recits d'autres historiens modernes (28), dont Ies uns placent Ho-
nore surla chaire episcopale d'Autun, les autres racontent que, cette"chaire lui ayant ete offerte, illa re-
fusa pour suivre le roi Louis le leune a la croisade. Ces anecdotes, visiblement "enfanlees par 1'imagina-
tiori, ne merilentpas que la-critiqiie se mettc en frais pour les refuter. L'opinion singuliere de M, le^Beuf
siir la palriedTIonorc, sans etre plus vraie, demande un peu.plus de consideralion. Cesavant, dans une
<1eses dissertatiens (29), entreprend d'enlever cet ecrivain non^-seuleinenta 1'EgIise d'Autun, mais a la
France, poar faire honneur d_e sa naissance a 1'Allemagne.Yoici Tes raisons dont.il etaye.ce paradoxe
historiqtic D"abord il soutient que le surnom d'Augusiodv.ncnsis,pav'lequel on dislingue celui qui nous
ncciipe, des aulres de meme nom, a fait illusioii en deux manieres : 1° dit-il, personne avant Tritheme ne.
l"a qualifie de la sCrte. Cependant il convient que celte denomination se trouve a la fln d'un ouvja^e
tfHonore melnc Cestson traile Dcs auteurs ecclisiasliques, idont le dernier article porte : Honorius Au-
custodttnensis Ecclesiw presbytcrndn-spernenda opuscula cdidit. Mais cet endroit n'embarrasse point le
dissertateur, parce qu'il le regarde«omme une addition faite par une main etrangere. La preuve de cette
-asserlion, qu"il se contente de niettre en avant,-n'a"urait pas ete de trop. Supposons neanmoins 1'addition
reelle : du moins faut-il convenir qu'elie precede de beaucoup 1'age de Trilheme, puisque tous les manus-
trits sur lesquels ont «te faites les differentes edilions de ce traite, la renfermaient. II y a plus; Honore
parte ce meme surnom dans plusieurs manuscrits a la tete des productions de sa plume. Nous indique-
rons specialement celui de la bibliotheque du P.oi, cote n° 999, dont recrilure appartient au xme sieelc
iOnytroiive son traite De iaperledeTdme avecce titre qui est du meme temps ; Honorii Augusiodunensis
Genima animw. 2° M. le Beuf pretend qu'en adinettant la denominatiort contestee, elle ne doit pnint s'en-
lendre de la ville d'Au!ur., mais ou d'Augt pres de Bale, pu d'Ausbourg, capitale de la Souabe II n'a
point, a la verite, rencontre de monunient ou le terme Atigustodunensh ikl employe pour designer un ci-
loyen de eette derniere vilie; mais.il a Irouve qu'au vme siecle un eveque d'Augt s'etait dit; Episcovus
Ecclesiw Augustodunensis;:d6cou\erte qui le fait pencher a placer Honore daiis cette ville preferablement
aux deux autres.lilalheureusemeiit il y a iciun petit ineonveiiient que ce critique n'a point apergu : c"est
que longtemps avarit le xtte sieele la ville d'Augt etait detruite, et son eveche reuni a celui de Bale; sur
quoi nous renvoyons a YAIsaiiailluslrata da savant Schoephlin (50).
M."leBeuf accumule ensuile des textes dTlonore, par lesquels celui-ci annonce, suivant ce critique-, son
origine allemande .Nous repondons que ceiane prouve autre chose, sinon que les livres d'ou ces textes sont
extraits furent composes en Aliemagnc Effectivemenl, raffectation avec laquelle Honoreparle des parti
culai ites de ce pays-la donnc tout lieu de croire qu'il 1'habitadurant quelque temps; mais fil faut conve-
nir aussi, pour accorder toules choses, que ce ne fut qu'apres avoir quitte 1'Eglise et la scholastique
<i'Aulunpourprendre-leparli de la retraite. hi choix d"une torre etrangere, de la part d'un homme q'ui
veutse devouer a-la vie solitaire, n"a rien qui doive nous etonner. Les exemples de transmigrations cau-
sc-espar un semblable motif sont trop comrnuns. Que si l'on nous demande en quel lemps arriva ce chan-
gement de patrie, lious croyons devoir le mettre sous 1'empire de lienri V, environ l'an 1120. A 1'egard du
iieu qu'Honore choisit pour son domicile en Allemagnc, 611-ne peut autrenient Ie determiner qu'en disant,
f!*apreslui-meme, qu'il elait situe dans les terres dti duc d'Autriciic Nous n'avons pas plus de lumieres
snr la date de sa mort. U vivait cneore sous le pontilicat dTnnocent II. Cest tout ce qu'il nous cst permis
-d'assurer. - -
. - § II. — Scs ouvrages imprimes.
flonore d"Autuna ete Tun des plus feconds ecrivains de son siecle. Quoiqtie .e denombrement qu*on
vcit de ses-ecrits a la fin de son tra-ite Dss auteurs cccldsiasliques soit considerable, il n'est cependant rien
moins que complet. On en a deeouvert beaueoup d'autres posterieurs en date a celui-ci, dont u.ne parlte
cstentreles mains du publie, 1'autre a ete deiailiee par D. Bernard Pez avcc Teiactitude connue de ce

,,23) Simili exemplari usus est mbnachus Ilamer- tun, ensuiie soliteire.
sfeoensis cujus excerpta (Giielferb. August. 76, 50, (27) Lignum vitat, 1. n, p. 69.
-chart. S3JCxvi) Waiteius inspexit. (28) Vigner,Bii'. hist., ad an. H20; Mufiier,
(24) Apud Lcibn. SS. R. Brunsv. II, 1110. Rcch.'sv.r Autun,
- ' '-p. 41; Saulnier, Atttun ckriticn,
(25) Cod. Aumuiilcnsis 164, fol., mcmbr-i s*e. p. 96.
j:n ex. Nniute iire reperiuiitur ad calcem V, 5i,
" S5; (2;!) Disssrt., 1.1, p. 254 ct seq.
VI, 27; VII,"13. . (50) Pag: 677
(",j; ito:wre,pretrs ei scoiuslique-deTegiise d'Au-
i-S HONORIUSAUGUSTODUNENSIS. IG
csitique (51). Obnges de rendre eomple de tnute cetle litlerature, nous commeiicerons par lv.s prodne-
tions quTlonore lui-meme s'attribue; bien entendu neanmoins qu'il ne sera fait menlion ici que -tie celles
qui ont vu le jour; le "surpliisreserve pour le paragraphe suivant.
1° Un traii-6 qui a pour titre Elucidarium (52). Les critiques ont ete longtemps divises touchant son
Veritable auteur. Fondes sur Tautorite de quelques manuscrits, les uns 1'ontdonne a saint Anselme, sous
le nom duquel il fut iinprime Tan 1560, a Paris, chez Morelet, en un volume in-S°, par les soins de Claude
d'Espenee, reimprime a Liege dans le meme format en 1586, et ensuite insere dans toutes les edilioiis du
saiiit doeleur, parmi ses ouvrages sinceres, a Texception de la derniere, ou il se troiive relegue dans l'Ap-
pendice. Les autres, par une coiijecture beaueoup moins vraisemblable, Tont mis sur le compte de saint
Augustin. Plusieursen ont fait honneur a Abailard, quelques-uns a Guibert deNogent;et il s'en est enlin
trouve qui Tont donne a Guillaume de Coventry, carme du xive siecle. D. Rivet (55) sur saint Anselme
a fort bien demontre la faussete de toutes ces attributions. Mais le doute qu'il eleve touchant Tidenlite de
YElucidarium que nous avons, el de celui d'Honore, disparait en consultanl la notice qtte uotre auteur
tlonne du sien dans la liste cilee de ses ecrits. Car il dit 1'avoir partage en trois livres, dunt le pi-emier
concerne Jesus-Christ, le second, 1'Eglise, le troisieme, la vie fulure. Or telle esl precisement la division de
celui qui est enlreles inains du public. 11 est vrai qu'on apercoit quelque legere difference de jprincipes
enlre cet ecrit et les aulres qui sont sortis de la plume dTIonorc Mais on doit observer que c'est ici le
coup d'essai d'un ecolier, lequel presse par ses condisciples admirateurs de ses progres, se hasarda de
metlre par eerit le resullat de ce qu'il avaitappris. Swpe rogaioa condiscipulis,esl-il dit dans la preface,
quasdamquwsiiunc-ulasenodare, hnportunitati illoniin non fnit facultas negando obviare. L'ouvrage effecti-
vement aunonce une main novice, mais capable de bien exeeuier dans la stiile. Toute 1%theologie y est
iraitee succinctement par demandes et par reponses. 11y a des erreurs, mais non pas autant que lui en
comple Nicolas Aimerie, dominicain du xive siecle,"dansFeerit qu'il lui opposa sous le titre lYElncidariuni
Elncidarii. Malgre ces taches on a fait un grand aecueil durant plusienrs siecles a ces prem'ces du travait
dTlonore. WElucidariutn a ete traduit deux fois en francais, et une fois en allemand. Aucune de ces tra-
ductions n'a encore ete livree a rimpression. Des deux fiancaises, 1'une en prose, ceuvre de Geofioi de
Walerford, dominicain hibernois du xme siecle, fait partie des manuscrits de M. Baluze transferes a la
bibliotheque du Roi; 1'autre en vers-se trouve parmi les manuscrits du roi d'Angleterre (54). N.«usne pou-
vons marquer Tage de celle-ci ni sff.iauteur, parce que le catalogue qui nous la fait connaitre u'en dit
rien. A Tegard de la traduction allemande, D. Pez assure qu'elle porte la date deTan 1514.
2° L'ecrit intitule Sigillutn Mariw, qu"il faut joindre a une Explication du Cantique des canliques, dont
il est eomme la suitc L'auteur applique dans le premier a Jesus-Christ et a la sainte Yierge ce que le
texte sacre, qu'il commente dans Tautre, dit de 1'amour de TEpoux et de TEpouse. Le cas singulier que*
Slarlin Delrio, jesuite, faisaitdeces deux opuscules, Ta porte a inserer une grande partie du second et
quelque chose du premier dans son Commentaire sur le meme livre, imprime a Paris Tan 1604. Dans l'a-
vertissement il dit qu'Honore d'Autun a devoile d'une maniere courte, savanfe, ingenieuse, les quatre sens
du Canlique des cantiques; que son ouvrage tres-peu lu merite neanrooins de 1'etre beaucoup; et qu'en
ayant trouve deux exemplaires manuscrils, il en a tire tont ce qui lui a paru de plus remarquable pour
1'edilication dti public II donne ensuiie le precis de cetle production qu'on peut verifler sur Tedition qui
en a etefaite iu-8° a Cologne, Tan 1540, et sur celles qui se renconlrent dans les grandes Bibliotheques
des Peres.
5° Un Dialogue entre le maitre et le disciple, intitule Ylnevilablc(55). L'objet qu'Honore s'y propose est
d'expliquer le mystere de la pi-edeslinalion, el de Ie concilier avec le libre arbitre. Cet ouvrage serait ex-
cellent sans deux ou trois endroits qui exhalent une odeur de semipelagianisme. On a voulu neanmoins
aecuser notre auteur d'avoir donne dans 1'exces opposc II est vrai que 1'ouvragepresente des contrarieles
grossieres dans Tedilion donnee par George Cassander a Bale en 1528, et repetee a Cologne chez Sylvius
en 1552; ce qui-fait dire au P. Duchesne, jesuile, que tous les lextes ne partent pas de la meme plunie, ou
qtie 1'auteur n'avait pas le sens commun (56). L'alternative est certaine ; mais il faut ajouter"que Jean
Conen, premontre de Tongres, plus fidele, plus sense que Cassander, et guide par de meilleurs manuscrits,
tit disparaitre ces contrarietes dans une nouvelle edition qu'il donna de Ylnevitablea Anvers, en 1620 et
•1624,edition qui depuis apasse dans les trois grandes Bibliotheques desPeres.
4° Le Miroir de 1'Eglise,qui est un recueil de sermons sur divers sujets. Jean Dietemberg lerendit publie
"t Cologne en un volume in-8°, Tan 1551, avec les sermons de saint Cesaire d'Arles, qu'il nomme par me-
prise Feliciaire. Olearius (57), qui ne connaissait point cette edition, annonce comme la premiere et Tuni-
que celle qui fut faite en 1544 a Bale.
5° La Perle de l'ame, Geinmaanimw. Cest une somme liturgique divisee en quatre livres. i^e premier
traite de la messe, de ses ceremonies et de ses prieres; de Teglise, de ses parties et de ses ornements; des
ministres de 1'autel et de leurs habils. Le second a pour objet les heures eanoniales du jour et de la nuit.
Le troisieme roule«sur les principales fetes de Tannee. Le quatrieme explique la maniere d'accorder Toffiee
•diviii de toute Tannee avec les jours et les lemps divers dans lesquels on le celebrc M. Dupin (58) porle
un jugcment tres-sain de cette production, en disant qu'elle est pleine de raisons et d'explicalions mysti-
ques qui iTont d'autre fondement que rimaginalion de l'auteur. Cependant on y remarqtie, dans ce qu'elle
a de lilteral, des vestiges precieux de la liturgie et des autres usages ecclesiastiques du xn" sieclc On y
-voit, par exemple,que, lorsque Teveque marchait a 1'autel, il etait accompagne de deux pretres, e"t
precede de sept diacres, de sept sous-diacres, et d'un pareil noinbre d'acolythes portant chacun un chande-
lier (1.i, c 4); qu'apres avoir fait sa confession il donnait le baiser aux deux pretres (c. 7); qtie le preinier
diacre et le premier sous-diacre baisaient Tauiel avec lui lorsquTl y etait monie (c. 5); que les hoslits

(51) Anecd., t. II; Dissert.isag., p. v-vn. — Dis- a la suile de quelques opuscules de saint Prosper et
•seilationem Pezii habes infra. . dTIilaire, disciple de saint Augtislin; Tune et Taulre
(52) Ansel. op. nov. ed., p. 457-488. edilion in-8°, ainsi quecelle de Conen. On trouve
(35) Hist. lit., t. IX, p. 445. encore cet ouvrage reimprime dans le recueil dcs
,(54) Bibl. Beg. Angl., p. 292, n° 11, OEuvresde Cassandre, p. 625-659.
^55) Ilist. dtt predest. (57) Scripl.
1 t.I, lii.H.
(56) En 1528 Ylnivitabtefut publie a la suite du '58i xii siecle -i. 518
traile Du libre arbitre de Fausle de Riez, el en 1552
i" PROLEGOMENA. !8
eiaient faites en forme d'u'n denier, m modtitndenarii (59), et n'en exceuaient pas Ia grandeur (c 55);
que 1'image du Sauveur y etait empreinte avec les leltres de son nom, de meme que Timage et le nom du
pi-ince sur la monnaie; que Ies cbanlres avaient des bonnets sur la tete et des batons a la main (c 228);
que deux d'eiitre eux presentaient a Taulel l"un Ie pain sur un linge, et 1'autre le vin; que la fonction de
Tarcliidiacre etait de verser le vin dansle calice (c. 58); que le baton episcopal etait de bois et la courbure
dTvoire avec une pomme doree o'u de cristal qui joignait les deux parties ensemble (c 219); que la crosse
des abbes differait de eelle des eveques par la partie recourbee qui etait noire (c 258); queles pretres,
apres avoiroiiit d'hui!e la tete du baptise, la cOuv.raientd-unemitrequ'il gardait Iiuit jours (1. ni,c. 111,115).
Parlanl des ceremonies de Paques, Honore dit qu'a Rome ce joiir-la, quand le pape entre a Teglise, on
ailume au dessus de sa tete des etoupes dont les etincelles sont recues par les ministres, ou lomberit a
terre : cerenionie, ajoute-t-il, instiluee pour Tavertir que tout se reduit en cendres, et que lui-meme doit
v retourner. Son exactitude, en parlant de l'eucharislie, lui merile un rang dislingue parmi les temoins de
la tradition sur ledogme de la presence reellc AToccasion de ce myslere il dit (I. i, c. 105) que t comme
le riionde a ete fait de rien par la parole de Dieu, de meme par la parole de Jesus-Christ son Fils, la
haturede ces choses (lepain et le vin offerls dans le sacriflce) est veritabiement changee au corpset au
sangdeNotre-Seigneur. J Et plus bas (c 106) : iOn usedu nomde mystere, dit-il, quand on voit une
chose et qu'on en enlend uneautre : ainsi Ton voit les especesdu pain et du vin, niais on croit que c'est
le torps etle sang de Jesus-Christ. » Si ThoniasYaldensiseut fait altentlon a ces paroles, ileut ete pltts
equitable envers notre auteur; etloin de le mettre, comme il a fait (40), au nombre des sectatetirs de
Berenger, il Teut compte parnii ses adversaires les plus declares. Cet ouvrage est une des productions de
notre auteur dont on a le plus multiplie les editions. La premiere parut a Leipsig iii-4°,T'an 1514. La
seconde, donneea Cologne en 1549, fait partie d'un volume in-folio dans lequel sont compris les traites
d'Amalaire et de Walafrid Strabon Sur les rites eccUsiastiques, avec la Liturgie de saint Basile et la Yie-
de saint Boniface , archeveque de Mayence : le tout recueilli par les soins de Jean Coclee. La troisieme,,
faite eri 1568, dans la meme ville, contient en un voliime in-folio plusieurs autres traites de divers auteurs
sur le ineme sujet. La qualrieme est sortie des presses de Yenise en 1572, avee quelques autres ecrits.
analogues, rassembles dans un volume iiir8° sous Ie titre commun de Miroir de 1'Eglise. La cinquieme,,
faiteaRomeen 1590, et lasixieme a Paris en 1610, ne sont que des repetitions de Ia iroisieme. Enliu
Touvrage a ele reimprime dans les trois grandes Bibliotheques des Peres.
6" Le Sacramentaire, ou traite des causes et de la signification mystique des rites. II n'y a de cet ouvrage
qu'une seule edition, dont le public est redevable aux soins de D. Bernard.Pez. Le sujet cst le meme qjip
ceiui des quatre livies precedents, traite dans le meme gout, mais d'une maniere plus abregee, et avec un.
peu plus d'ordre et de methode.
7- VHexatneron, ou traite de Touvrage de six,jours. Honorc Tadresse a ses ecoliers, pour Tusage et"a la
dcmande desquels il dit Tavoir compose. II conseille a ceux qui en seront salisfaits de le mettre a la tete
desoii Elucidarium. On-«'eii.voit pas trop la raison. Cet ecrit n'est qu'une explication mystique et tres-
alambiquee du premier chapitre de la Genese. L'auteur eompte 4184 ans depuis la creatidn du monde
jtisqu'a lTncarnation. II ne donne que 12 ans a la saihte Yierge lorsqu'elle enfaula le Sauveur, qu'il pretend
avoir souffert a Tage de 54 ans. Ce sont les seuls traits remarqiiables de ce eommeittaire que D. Pez a
pareillement tire de 1'obscurite. Cet editeuf pretend que la preface el le dernier chapitre ne sont pas d'Ho-
nore. La preuvequTl en donne est que l'un et Tautre morceau manquent dans 1'exemplaire de Molk qui
date de 500 ans. ".--
8° VEucharistion; c'est ainsi qu'il faut lire d'apres tous les manuscrits, et rion pas Eitcharisiicon, com-
me il est annoncedans toutes les edilions du traile dTlonore des ecrivains ecclesiasliques. L'ouvrage, par-
tage en 12 chapitres, renferme une exposition tres-fldele de la croyance de TEglise sur le saerement de
Teucharistic Cependant, au rapport de D. Pez, tine main du xve siecle avaitmis en marge du mauusciit de
Molk, d'ou il Ta tire, la note suivante : c II parait qu'on ne doit pas lire ce livre en public, a cause de cer-
tains points dans lesquels il semble que Tauteur s'esl ou mepris, ou du moins explique de maniere a ne
pouvoir etre entendu sans une grande applieation. i Mais le savant editeur remarque fort bien que cette
note est d'un scolastique ignorant qui voulait juger des loculions des anciens d'apres les petites questions
qui s'agitaient de son temps. II prouve ensuite quTIonore s'est enonce tres-correctement sur le dogme de
la presence reelle et de la iranssubstantiation.
9° La Connaissance de la vie, ou Traite de Dieu etde la vie eiernelle. Ce livre, auquel l'auleur a domi6
la forme d'entretien d'unmaitre avec ses disciples, ou suivant le manuscrit deMdlk, du solilaire avee
ses auditeurs, porte le nom de saint Augustin tians un manuscrit de la bibliotheque du Roi (41). C'est
-sur un exemplaire semblable que les Grecs, ayant connu cet ouvrage, en traduisirent un fragment consi-
derable en leur langue avec ce titre que nous rendons en frangais : Senlimenls de saint Auguslin sur la
Trinite, tires de son livre de la Connaissance de la vraie vie, dans lequel, sous la fortne d'un dialogue, les
freres interrogent et letnaitrerepondi Cefragment, qui comprend le chapilre lle et les suivanls jusqu'au
T8e, aja reservedu 15e qu'on a supprime, se trouvedans un recueil des Peres Latins Iraduitsen grec, im-
prime a Bale l'an 1578 par les soins de Leunclavius. Mais les derniers editeurs de saint Augustin ont ires-
bien prouve qu'on ne peut meconnaitre Honore dans ce traite qu'ils ont insere tout au long parmi les
oeuvres supposees du saint docteur. Dans la preface notre auteiir fait eritendre qu'il etait en bulte aux traits
de 1'envie, et qtTilne les recevait pas avec itidiffereuce. U exhorte ses adversaires a deposer le venin qui
lesconsume, a prendredes senliments charitables, et a le suivre paciflquement dans la vaste foret des
Ecritures ou il est pret a enlrer, non pour y porter de nouvelles matieres, comme ils Ten accusent, mais
ponry cueillir le fruit de vle. Ensuite il expose son dessein qui est de traiter des principales verites de,
la pliilosophie clirelienne

(59) Cet usage de faire les pains a consacrer mince, qti'il n"avait presque plus Tapparence de
d'une telle petitesse s'elait inlroduit des le siecle pain. II appelaitces offrandes par derision mimttias.
precedent; et Bertinolde, pretre de Constauce, qui nnmmulariarum oblatarttm (a).
ecrivait en ce temps-lii, se plaignait, dans son Ex- (40) Toni.H, c 90.
posilion de 1'Ordre Bomaiii, de ce qu'on avait reduit (4!) S. Augusl. op. 1. VI,-append. p 1G9-1SS
le pain que l'on offrait a uiie forme si petite cl si
Liturg., ed. Colon.,c. 21,p. 6C-77,
(«)Georg.Cassu.ud.-,
i-3 IIONORIUS AUGUSTO.DUNEKSIS. . SO
Entrant en matiere il prouve que notre iiitelligence grossiere et accoutuniee a juger de. tout par Ies
sens ne peut, sans le secours de la foi, connaitre ce qui concerne Dieu et les csprits crees. II partage
ceux-ci en detix espeees, Tarige et Tame humaine. 11montre ce qu'ils ont de commun et ee qui les di£e-
vencic Quanl a TEtre souverain, dit-il, etanl incomprehensible de sa nature, nous nepouvons determiner
jireciseinenl ce qu'il est. Essayons neanmoins, ajoute-t-il, puisque la subslance intellectuelle veul ea
quelque facon que ce soit le coiinaili-e, de le deflnir au moins imparfailement et d'uiie maniere enigma-
tiquc Apres en avoir donne ladeiinition usilee dans les ecoles, il s'applique a prouver qu'il existe. De la il
passe aux moyens parlesquels on peut parvenir a le voir et a le conlempler dans sa gloire. Ses disciples,
satisfaits de ce qu'il leur a dit la-dessus, lui demandent qu'apres Ieur avoir demonlre Tunite de Tessence
(iivine, illeur apprenne corniuent il y a dans cette meme essence. trinite de personnes. Ccst la matiere de
leur entretien depuis le dixieme chapitre jusqu'au dix-ncuvieme. Honore repond a loutesleurs questions
suivant les principes de saint Auguslin et de saint Anselme, donl il emploiesouventles paroles sans lesnommer.
Les chapitres suivants, au nombre de vingt-huit, roulent sur la misericorde de Dieu, sa justice, sa sagesse,.
son iiiimensite, son immutabilite, la profondeur de ses jugemeuts dans la distribution inegale de ses dons.
rur Torigine du mal, sur la misere deThomme, la eause de cette inisere el les moyens de la reparer, sur la
l ecessite el les caracleres de la foi, sur Tetat des ames degagees des corps, sur la maniere dont les sainta
enteiident nos prieres, sur la resurreclion des morts, sur le bonheur de la vie eiernelle. Tel est le sommaire-
de ce traite ou Ton remarque une saine et lumincuse meiaphysique puisei dans TEcriture et dans la tra-
'iiiion. Cest de tous les ouvrages dTIonore celui qui nous parait le plus chatie, lant pour le .chcis et la
Juslesse des pensees quepour"la niethode ctTelocutioii.
10° Vlmage du monde en troislivres. Cette production est precedee de deux lelti-es, Tune d'un iiomnie
Chretien, qui qualifie Tauteur homme doue des sept dons du Saint-Esprit; Tautre dTIonoreen reponse a.
celle de Chrelien. La derniere phrase de cel!e-ci, commeneant par ces mois, ad instructionem, se trouve
employee dans quelqties manuscrits pour le commencement du premier livre, au lieu que dans to.usles ini-"
primes ce livre debute par Mundvs dicitur. Cette difference a fait prendre le change a D. Rivet (42) en lui
persuadant que Yhnage du monde d'Honore iTetait pas le meme ouvrage que celui qui a vu le jour sous ce
tilre. Cest une de ces meprises qui, dans une entreprise de longue haleine et pleine de discussions epi-
neuses, echappent a Tesprit le plus alteiitif. Nous allons rendre un conipte tres-succinct de ces trois livres.
Le pfemier est un abrege de cosmographie tel. qu'on pouvait le donner dans un siecle ou.Ia geographie et
Tasti-onomieetaienl encore au berceau. L'auteur compare le nioiide a un ceuf, et ne reconnait que trois
parties de la terre qui soient liabilables. Le second traite du temps et de ses divisions, c'est-a-dire des
lienres, des jours, des niois, des annees, des olympiades, des differeiitscyeles, des reguliers, des concurrents,
<ies epactes, du terme pascal, des fetes mobiles, de Tembolisme ou"iutercalation. Le troisieme esi une
pelite chronologie universelle qui linit dans les premieres editions al'empereur Loihaire II, et dans les
suivanies a Frederic Bariieiousse. Peul-etre dans Taulographe fiuissail-elle a Tenipereur Henri V; ce qui
esl d'atilant plus vraisemblable, que cet ouvrage esl aisterieur a celui Des ecrivains ecclesiasliqv.es,dans
lequel Honore, parlant de lui-meme, dit qu'ii florissait sous Tempire de ce prince.
On compte jusqua sept editions de Yltnage du tnonde (45). La premiere, sans marque de lieu ni d aiinee,.
concourl avec les comiiienccments de Tiniprimerie. La seconde fut donnee a Niireniberg, Taii 1491, par
Gaspar Hpcfeder. Illyricus procura la troisieme a Bale. cn. 1497, iii-4°, avec ailributior. deTouvrage a saint
Anselmc La qualrieme, oii le riom d'Houore se rencontre pourla premiere fois (44), fut eneore donnee k
Bale Tan 1544 avec celle de six aulres eerits du weme auteur. par les soins de Jean Herold, chez les he-
ritiers de Cratander, en un volume in-8°. La cinquieme, du meme format, date de Spire, Tan 1585, chez
Bernard Albin. La sixieme fait partie du XIIe lome de la Bibliolheque des Peres, imprimee a Cologne. On.
voit la septieme dans le XXe volume du meme Recueil publie a Lyon.
On a fait aussi Thonneur a ce livre de Ie traduire en italien sous ce titre: // libro de Imugine mundi com-
posilo da Honorio filosofosoiitario, per loquule se polra inlendere tnqlle genlilissimc e digne cose. Cetle tra-
duclion existe manuscrite a la bibliothequedu Roi (45).
ii° Le traitei)« pape et de 1'empereur, intitule Summa de Apostclicoet Augusto. Le dessein de Tauleur
cst d'etablir deux choses, la preeminence du sacerdocesur Tempiie, et Tincapaeite des princcs seculiers
pour conferer les digniles ecclesiastiques. Sur le preniicr chef D. Pez, editeur de ce livi'e, remarque fort
|udicieusement que si Honore s'etait renferme dans de justes bornes, en se contentant de preferer un genre
a iin autre, i! aurait, de son temps comme du notre, rencoiitre peu de contradicleufs. Car le point essen-
tiel de la dispute ne consistait pas a savoir lequel des deux genres devait Temporter sur Tautre, mais a
determiner les consequences qui resuitaient de la pi-eeininenceaecordee ass.ezuniversellement au premier.
Cest sur ces co.nsequencesque Ton disputait, les uns l.es exagerant sans niesure, les aulres les ressenaist
avec la meme indiscretion. Honore, decide pour ceux-la, va jusqu'a souienir qne c'est au pape a elire Tem-
pereur avec le consentement des princes, de meme qu'a le sacrer et a le ccuioniier. Sur le second cbcf il
iait ce raisomiement, qui n'estpasle pire de son livre : Je demande si les digniles ecclesiasiiques sout spi-
rituelles. ou seculieres. Tout homme sense me repondra sans doute qu'elles sont de la seconde c-specc Je
(iemande encore de quelle nature est la puissanee royale. On ne mauqtiera pas de me dire qu'el!e cst sti-
euliere. Donc, repliquerai-je, il n'appartient pas a cette puissance de conferer une dignite spirituelle. I!
lechercbe ensuite Torigine de Tusage contraire, etcroilla trouver dans un pretendu privilege accorde par
le pape Leonlll a Tempereur Charlemagnc pour inslituer en son nom, et comme son vicaire, des eveclies
dans les Gaules et en Allemagnc Mais des quc TEgiise a vu, dit-il, que des hommes sans nieeurs et sans
i'espect pour ell.es'ingeraienl, api-esavoir envahi Tempire sans le coiisenlement du pape, de vendie a y.v':*
d'argent les eveches et les aulres dignites ecclesiastiques; alors frappee de Tabus et de la profanation qiTiis.
1'aisaientdes choses sacrees, elle a sagement retire ses dro-ls des niains des etrangers, pour les dispenser
elle-meme suivant les lois de la convenance et de Tequite.
12° VEchelle du cicl, ouvrage myslique divise en deux parties qui n'ont pas gi-andrappo:l, savoir: la
grande et la petite eehelle. Avant D. Pez, qui en a procure Tedition, il passait pour consiant, sur la foi
d'Ant. Hierat, que YEchelledu ciel etait la meme ehose que le traite Des affeciions du soleil, do:.l nous
parlerons plus bas. Mais aujourdTiui qu'on a ces deux ecrits, on voit qu'ils diflerent entre eux autant oi;c la,
inoraie, objet du premier, differede la physique gur quoi roule le second.
(42) Hist. lit. t.lX.p. 451. (44) Bibl. S. Illidii Clarom
(43) Fabric. 1. vm, p. 818. (45) Bibl. ms. Reg. u. 7a59.
.21 PROLEGOMENA.. . . 2-2
15° VExplicaiion du Psatttier. Ge commenlaire, aiasi que celui du Catiiique.des ca,:tiques, et le traite
de Ylmage du tnonde, est dediea Tabhe Conon, le meme vraisemblahiemeiit qui passa de Tabbaye de Si-
ivouig a Tarcheveehe "d.eRalisbonne en 1126. Dans la preface Hoiiore dit qu'il a pris pourHexte le Psautier
gallicari et. noii-le romain, parce que-le premier est en/ usage dans les Eglises du pays ou il se trouve. Or,
ajoaie-t-il, ie Psaulier gailican est celui qui a ele traduit sur les tseptaiite, au-lieu qiie le romainest fait
dVpres."Symmaque ou je ne sais quel autre iiite.rpretc II expliqua ensuite ce que c'est. que le Psautier,
f l poiirquoi il est airisi nomnie. Puis il traite de la matiere, deTobjet, de Teconomie et de Tauteur du
Psautier: Cetle preface, ou il y a quelques.bonries choses. parmi bieii des inutiiites et des faussetes, a ete'--
mise au jour par D. Pez avec un petit nomhre des psaumes commentes paf Honore, savoir- les psaumes
i, v, J,, Li, c, ci etcL. L'£diteur averiit qu'il y a des exemplaires complets de eet ouvrage, non-seulement
parmi les ihanuscrits de Tabbaye de Molk, mais encoreen d'autres bibliotheques d'Alleroagne, qu'il indique.
Il ajoulequ^on troiive alafin de ees nianuscrits uhcommentairedumeme auteur sur les eantiques qui se/
chaiiteiit a Laudes el a Yepres, et sur le Symbole des ap6tres. :/' :
14°^Le catajogue ou traite des Ecrivaiiisecclesiast-iqiies,mtiMeDeluininaribtis Ecclesiw. Des quatre livres
diint II est compOse,/Ie premief est tire de saint Jerome, le second de Gennade, dorit Taiiieur adople le-
jiigementsuf Cassien- et saint Prosper, eii donnant gairi de caiise au premler daiis les-disputes qu'ils;
eurent sur la grace: Le troisieme iTest qu'uri abrege de saint Isidore. Le quatrieme, emprurite poiif-la plus.
gtande parlie de Bede el d'autres bibliographes, ne cbntient que dix-sept auteurs, dont Rupert' es.t le
peiiuliieme, et Horiore lul-meme le derhier.il y est dit de Turi etxle Taiilre qu'ils fleurissaient sous le-
rejne de Tempereur Henri Y; ce qui montre qiie cet ouvrage fut compose du vivant de Rupert, mort sous
Lothaire TL On a deja femarque qtie M. le Beuf regarde Tarticle dTlonore comme une additiou faite par
liiie niaiii etrangerc Avant lui Fabricius avait eu la meme idee, sur :ce qu'on "y fait cet eloge de nolre
auleuf a Toccasion de son Commentaire du Cantique/des canliques.: Miro inodo Caniica canticoruin expo-
suii, ita utprius expositd non videahtur. Mals ne pourralt-on pas repondre qu'Hbnore, faisant la fonclion
dTiistorien , parlait de son ouvrage coriime/le public en parlait alors? Ce qui est eerlain, c'est que cet-
arliele se reneoritfe daps loutes les editions, dans tpus les manuscritsquiexistent, et qu'on le voyajt dans
un des plus aiiciens sur lequel a ete copie celui de Molk, qui est du xve siecle.
Outre Ies trois grandes Biblioiheques des Peres ou ce Catalogiie a trouve place, ndus en avohs qaalre
aiitres editions, dont la premiere fait partie des sept ecrits de liotre auteuf, imprimes, comnie on Ta- dit, fc
I ale en 1544. La secoride parut a Cologne in-8°, Tan 1580, cliez/Matefne, parmi les otivrages aiialogues:
<:e/saiiit Jeroriie, de Gennade, de saint Isidore, de Sigebertefde Henfi.de Gand, par les soins de Suffredua
J etri. La troisieme a ete donnee par Aubert le Mire dans sori Reetieil des memes bibliograplies, piibliiS
Fan 1659 a Arivers en uri volume in-folio; edition renouvelee par M. Fabricius, Tan 1718, a Hambourg avec
ces notes qui jelteni une grande Iumiefe surle texte.
Tels sbnt les ouvrages impfimes de notre auteuf enonces clans le Catalogue bu Traite dbnt nous venons-.
de re:idre compte. ""
Parmi ceux qtii n'y sont point nommes, et dont le publie est en possessioii,Te plus considerable est lo
traite^ De la philosophie. du monde, partage eri quatre livres. On le voit a la tetedes septecrits d'H6nore
puiiiies a Bale en 1544. II a passe depuis dans les grahdes Biblibtbeques des Peres de Cblogne et de Lyori,
Notre auteur parle dans le premier livre de Dieu, de Tame du monde, des anges et de Tame niimaine.. Apres
avoir prouve Texistence de Dieu par la necessite d'admettre une Providence, il recherelie la raison pourquoi
le Pere est appele Ia puissaiice,Te Filsla sagesse, et le Saint-Esprit la vqlonte; pourquoi la creatioti est
attribuee au Pere, Tincaniation au Fils, et la remission des peches au Saint-Esprit: Sar Tame du nioiide il-
j;ropose divefs/seutiments, et renvoie,-pbur cbnnaitre le -sien, it ses gloses sur Plalbn, que ftotis n'avons_
pius (46)v:Il:disliiiguedeuxSortesTd'aiiges, les bons etles mauvais. Ilfa.it trois classes de ceux-la, dbntla pre--
Miiere habile selon lui le firmament pour reglerTe cours des etoiles; la secbnde reside dans le ciel.des pla
netes; la troisieme est repandue sur la terre pour pfeiidre soin des hommes. II ne dit presque rien deTatne
huraaine, parce qu'il doit eu traiter a fond, dit-il, aaiis.le dernierTivrc De la iT passe aux principes de la
physique, et-finit par-des raisonnements sur la inaniere dont s'est executee ia creation. :
L'objet du secoiid livre est la disposition du ciel.
Le troisieme coueefiie Teau,T'air, le feu, les cinq"zones, les pliiies et les autresmeleores.
Daris: le quairieme 11.s'agit de la terre et de ses habitants. Mais ce qui occupe principalement Hbiiore,-
c'ejt Thomme, dout il donne une description ahatomique assez ample, et neaDmoins fort superficielle.- Ce-
qu'il dit sur Tame ne rgpond pas a ce qu'il avait promis.
Dans les prefaees qui sont en lete .de chacun de ce"s"Iivres, il invective avec chaieur eoritre ses envieux,
qu'il se"flatle de confo.ndre par ses succes. Cet ouvrage n'etait guere propre a -leuf fermer la bpuclie.
Le secoiid eerit est un abrege d'astronomie usuelle, intitirte: De sol-isaffectibus.il est Ie quatrieme des sept-
livres de-Teditioii deBale dqnt bn a deja parle. Le manuscrit sur lequel il a ete publiedans ce recueil,-
ainsi que dans les grandes Bibliollieques desPeres, elait fort defectueux; ou, ceux qui Tont fait imprimer,_
de mauvais lecteurs: car bn y trouve des fautes grossieres de calctil, et d'aut.res qtii lbrment des contre-sens.
Le troisieme eslTe livre Des heresies, dans lequel Honore parcourt sommairemerit Tes ancieunes lieresies
ou seetes, -tant des juifs, que des paiens et des ciiretiens. II en comple liuit pafmi les juifs, neuf parmi les
paiens et soixante-sepl parmi les cbfetiens jusqu'aux agnoetes, oiiil finit, GeTopuscule, insere daiis les
grandes Bibliotheques des Peres, fut imprime pour la premiere fois a Helmslat, Taii 1612, avec le Gata-,
logiie des hefetiques-de Constantin Hermenopule, en un volume in-4°.
L.e quatrieme, imprime pareillement dans la grande Bibliolheque des Pefes de Lyon, est une liste chro-.
nologique des papes, qiiise termirie aTnnoceut II. Elle est suivie, dans liu inariuscrit de la biWibtlieque du
iioi, d'une pareille liste des empereurs d'Oecident; et Tune et Tautre"ne sbnt qu'une suite du quatrieme
livreDe ta philosophie du tnonde, qui les precedeirnmedialement daris le meme manuscrit. Les dernieres
paroles de ce Iivre le proiivent manifestement: Nbn arbitfor infruciuosum, porterit-elles, serieni temporum
lniicoperiinseretx,quolectorcunctatransaclimundiieinporaquealunointidtiv
- Le cinquleme coniieiit des questions et des reponses sur les Proverbes et TEcclesiaste. Nbus remarqiie-».
fons, d'apres Cornelius a Lapide (47i, que ces deux especes de commentaires sont tires mot a rnot de ceui

(46) Honorii fragmenta in Platonem edidit nuper non. EDIT, ......


D. Cousin in appendice ad Abailardilibruni Sic ei (47) Coutmem. in Eccl&iasien., c. <j. -
23 HONQRIUSAUGUSTODUNENSIS, 21
de Salonius. ecrivain du v* siccle; a cette differenee pres que notre auleur a transpose un endroit de cet
interprete, et en a retranche ou change un autre en partie. Car ce que dit Salonius des trois nomselde
Salomon a la tete de TEcclesiaste, Honore Temploiepour la preface de ses explicalions des Proverbes, a
la Un de Cesmemes explicalions il abrege ou supprime ce que Taulre avalt mis dans les siennes. Ce plagiat
iTestpoint honorable a la memoire de nolre aiiteur, suppose qu'il ait voulu faire passer le tr-avail de Salo-
nius pour le sien. Quoi qu'il en soit, ces quesiions et rdponses,apres avoir ete publiees l'an 15'54 a Cologne
sous le.noni d'Honore d'Autun avec d'autres ecrits dans un volume in-8", ont ete inserees depuis daus les
Bibliotheques des Peres de Cologne et de Lyon. .
L;s ouvrages suivants ont ete tires de Tobscur.itepar D. Pez.
. 1° Un livre intitule, Sumtna duodechn quwstionum. Yoici quelle en fut 1occasion. Deux hommes, dit
llonore, Tun chanolne et Tautre moine, s'elant rencontres en voyage, se demanderent reciproquement ce
qu'ilsetaientetd'ou ilsyenaient. J'apparliens a saint Pierre, dit le charioine; et riioi, dit le moine, a saint
Michel. Le premier soutient que son patron est le plus digne, comme prince de TEglise el portier du ciel,
L'aulre preleiid au contraire que c'estle sien, etanl non-seulement arige, mais prevbt de la cour celeste. La
dispute s'etant beau.coupecbauffee sans qu'il y eiit rien de conclu, quelques persoimes, dit notre auteur,
iiTont demande sur cela mon sentiment. J'ai d'ahord repondu deyive vpix; mais ensuite, a leur prieie, j'ai
mis ma reponse par ecrit. Honore, pour resoudre une queslion aussi futile, entreprend d'elablir douze
points metaphysiques, a la fln desquels on est a peu pres aussi avance qu'auparavant. Cet ouvrage est
dedie a un nomme Thomas, tout rayonnant de1'eclai de la sagesse, suivant Texpression de Tauteur.
2° Un Dialogue entre le maitre et le disciple sur huit questions theologiques, que celui-ci propose et
que Tautre resout;les deux plus importantes sont: 1° Jesus-Christ se serait-il incarne si Thomme iTeut
paspeche? Le maitre repond affirmativement, sur ce que le priucipal motif de Tlncarnatioii n'a pas tile,
selon lui, la reparation du peche, mais la deiflcation de la nature humaine. 2° Quelle est la destinee des
enfants morts sans bapleme? La reprobation et le feu eternel, repond le maitre,
5" Un traite De 1'exil et de la palrie de l'atne. Ce Thomas, a qui Tauteur avait dedie sa Sotnme des douze
quesiions, est encore le Mecene qu'il celebre a la tele de ce livrc Mais il avait crti en dignile dans Tinler-
valle de ces deux ecritSj puisqu'Honore, dans celui-ci, lui fait lionneur non-seulement de tous les dons do
la sagesse, mais aussi de la grace apostolique; cequi senible dire qu'il avait ete promu a Tepiscopat. La
matiere dont notre auteur Tentretient ici, concerne les sciences humaines et divines. II dit que notre exil
consiste dans Tignorance, et notre patrie dans la possession de la vraie sagesse qu'il entre ireud de deve^
lopper. II n'y a rieu |a qui merite d'etre remarque.
4° Un traite Du tibre arbitre, adresse a un abbe"nomme Gothescalc Le dessein est le meme que celui
de Ylnevitable, mais execute avec plus de brieyete. II n'y a que six chapitres d'Honore; le reste consisle en.
passases.de plusieurs Peres.
5*-Un pelit discours Sur la viedu cloitre, qui contierit une mysticite peu assortie a la portee du eommun
deslecteurs.
§ III. — Ses: ecrits non imprimes ou perdus.
Ce sera D. Bernard Pez, comriienous en avons averti ci-devant, qui nous servira de guide dans le de-
noiubrement des ecrils non-imprimes ou perdu.s de nolre auteuf.
1° lln traite De Vinconiincncedes pretres. II etait compris daiis l.a liste des livres dont un moine, nommo
Ilenri, "ava.itTaitpresent a Tabbaye de Golwic, au xne sieclc Mais.il ne se renco.ntre plus aujoairdTiuiparmi
les. manuscrits de cette maison, et on ne peul dire oii il existe.
2° Un grand ouvrage intitule Sumtna lotius de omnimoda historia. H est eompris dans la donation du
moine Henri, et annonce sous le nom dTIonore. D. Pez dit avoir vu et pareouru, dans la bibliolheque de
Gotwic, une chronique anonyme qui porte ce litre, et dans laquelle on rencontre des choses imporlanles
pour Thistoire d'AMemagne."Maisce qui lui fait douter que ce soit la meme que celle d"Honbre, c'est
qu*ellene va que jusqu'en 1058, et queTauteur v nomme Adalbert, marquis d'Autriche, son seigneur. I!
semble aise neanmoins de repondre a ce doutc D'abord, le manuserit etant du xne siecle, comme D. Pcz
en eonvient, n'est-il pas naturel de le confondre avec celui qui venait du moine Henri ? Que cette chroni-
que finisse au milieu du xie siecle, cela ne prouve absolument rien contre Honore, puisqu'on peut dire ou
que le manuscrit est mutile, ou que Tauteur n'a pas eu le loisir de conduire son travail plus loin. A Tti-
gard de ce que celui-ci temoigne, qiTil vivait sous la domination du marquis d'Autriche, nous avons re^
connuci-devant qu'Honore, voulant selivrer a la relraite, avait transporte son domicile de France en Al-
lemaghe. Nous pourrions ajouter quelque chose de plus positif, si nous avions vu Texeraplaire de la Chro-
liique. d'Honore, qui, au rapport d"Arnoul Wion, avait passe des mains de Lazius dans la bibliolheque de
Temppreur au xvr siecle. Quoi qu'il en soit, Bellarmiu s'est mepris en nommant une edition de cetle
chronique faite a Bale en 1544. L.'ouvrage est encore dans les leiiebres (48).
5° Des Extraits.de saint Augustin, sur la nature et les proprietes de Tame, disposes en forme de dialo-
gue. D. Pez ne les a decouverts, dans Tabbaye de Molk, qu'apres avoir publie son secoiid tome d'Anecdoles.
oii il a renferme les ouvrages, d'Horiore. II temoigne son regret de cette omission, et promet de la reparer
par la suite; majs il n'a pas tenu parolc -
4° Un livre de Questions thiologiques, oii il est traile des limbes, de Tenfer, du ciel, etc.,.tire pareille-.
ineiit de saint Augustin et d'aulres Peres, D. Pez avait aussi dessein de le meltre au jour, et en esl de-
ineurela.
5° La Clef de laphtjsique, Clavis physicw. t II y en a, dit notre guide, qui prennenl cet ouvrage dTlonore
pour ses livres De la philosophiedu tnondc. Mais, ajoute-t-il, le manuscril du moiiastere de Zuetlen nous
apprend le contraire. Car il y est disertement enonce que la Clef de la phtjsique etait un abrege des cinq
livres d'un ccrtain Chrj-sostomius. Cet ouyrage n'a donc point encore paru; mais nous esperons le don-
ner un jour au public i. Cest encore une promesse qui iTa poinl eu d'execulion.
6° Un recueil intitule Pabuliim vitw. II est ^nonce dans la donalion de Ilcnri; mais Texemplaire de
Gotwic est perdu, et Tou n'en connait point d'aulrc
7° Un autre recueil de sermonsqui apour titre : Befectio menlium de festis Domhiiel'.sanctoTum.ilfaisaii
cgaleinent partie des livres dc Henri, et existail encore du temps de Tiiiheme; mais on ne sait aujour--
d'hui ce qu'H est devenu.

(48) Prodiit nuper Summa totius, sed non inte- Vidc infra, ECIT.
gra, in Monumcntis Germunia; clarisshiii Ptrtzii.
25 PROLEGOMENA. . £3
8° Hhtoiiasolemnis. Thierri d^Eiigelhusen iionime cet ouvrage dans la Iiste des auteurs dont ildit s'etra
sei-v-ipottr Ia compositibiide sa Chronique des chroniques. Mais est-il diffeYeritou non du Sunima totius
i^bnt 011a'parle ci-devant ? C'ek ce que nbus ne pouvons decider. - ".
9° Des Itomeiies sur les Evangiles que sainl Grtyoire tfa point expliquis. Cest encore un ouvrage donton
ne peut garanlir Texisteuce.
10° Un opusclile tres-court suf les dix plaies de TEgvpte. On eh conserve nn exemplarre, ecrit iu
xive siecle, dansla Chartreuse de Gemnic, en Allemagne.
11° Notre auleiir avait fait, eomine noiis Tavons deja reriiarque d'apres lui, des glpses sur Plalon- ou-
vfjge perdu ou profondement enseveli (49).
12° Un voliline de Lettres qui iTest connu que sur le temoigriage de:Trilheme.
15° Un ecrit iniilule : Suuni quidde virtutibiis et iiliis.Y). Pez, parlant de cette production, dit : Hoc
quid monslri sit, nondum asseculi sumus. Quidquid id demum operis fuerit, certe inter Ronorii opuscula in
donatioiie Henrici monaclii hoc modo exprimiiur.
_ 14° Doublet (50) attribue encore a notre auteur un coinmentaire sur la Hierarchie de sainl Dengs l'Arde-
pagite;maisl'ou rie saitpu cetTiistorien apuise cetfe anecdbte, et Ton neconhait ni bibliographe quilui
donne un parieil ouvrage, ni bibliotheque oii il se trouve.
II est inutile de refuter Terreuf ou est tombe Polycarpe Leyser (51), en meltant sur le compte de notre
auteur certains vers elegiaques rappoftes par D. Mabillori dans le premier tome de ses Analecies, sous le
riom d'Honore Schoiaslique. La note de Tediteur, qui metau vr siecle la^mort de Jourdaiii, eveque de
Ravenne, a qui ces vers sont adresses, suffit pour moritrer que Leyser a confondu deux ecrivains de meme
liOin, _ '-.'" -_"' "-.
§ IY. — Soii ginie,son irudition, sa doctrine, sainaniere d'6crire.
Quoique la posterite n'ait pas tire de grands secours des ecrits d'Honofe, ce sefait neanmoins une injus-
tice de dire qu'ils otit ete inutiles a son siecle. On n'y voit, a la verite, comme dans ceux de presque tous
ses confemporains, aucune nouvelle decbuverte, nulle' trace de ce genie inveritif qui sait peffectionner et
agrandir les connaissances qu'il a re^ues; mais ils peuverit etre regardes comme un depot de"la traditlon
sttr plusieurs genres de savoir. Notreauteur, en effet, possedait et a transmispresque tbut ce quoii savait
alors de mathematiques, de cosmographie, de geometrie et de metaphysique, II se distinguaitineme d.aiis
t.et.te defniere partie, comme lefait voir son traite Dela connaissance de Dieu et de la vie Aterneite;ouvrage
reellement digrie des deux grarids noras qu'il porte dans quelques manuscrits. Sans elre un theologieri pro-
fond, il n'etait rien moiris que novice en tbeologie, malgre certaines erfeufs ou ineprises que Ton apercoit
dans quelqties-uns de ses ecrits. Son Elucidaire, qui a donrie le plus de pfise a- la censure, aurait trouv^
grace aupres des criliques, s'ils eussent fait attention que c'etait le fruil de ses preihieres 6ludes theolo-
giques. Son traite de Ylnevitable marque plus de maturite. C'est dommage, comirie bn l'a dit, qu'ony aper-
coive deux ou trois taches qui le deparent etTeinpeeherit d'aller de pair avec les meiileurs ecfits du terrips
sur le meme sujet. Le don que, notre auteur avait regu pour Tinterpretatiori des Iivres sainls se manifeste
darisson Commentairedu Caiiliquedes cantiques. S'il n'a pas eTe aussi heureux s.uf les Psaumes, peu d'in-
lefpretes d'aIors y ont mieux reussi. Les idees mystagogiques, qui avaieilt prevalu dans le xiT"siecle, ne
permettaient guere de saisir le veritatile esprit d'un texte dont la leltre sert de base a tous les autres sens.
Ces meines idees 1'ont jete dans Tillusion et lui ont fait avancer beaucoup d'absurdites sur les rites eccie-
siasliques. Cest ainsi que les bons esprils se gatent en se laissant enlrainer par les prejuges et le mauvais
gout que les esprits faux ont etablis.
A Tegard de samaniere d'ecrire, elle nous parait defeclueuse par plus d'un entlroit. Jans presque lous
ses ecrits, les diverses pieces qui Ies composent ne sont iii.dislribuees avec melhode, ni rapprochees avec
intelligeiice. C'est un auteur qui enfante, pour Tordinaire, a mesure qu'il conooit, sans trop se soucier de
ce.qui precede et de ce qui doit suivrc De la vient cette negligence qil'on remarque aussi dans son style,
Il-eut pu secorriger de ses defauts, s'il eut travaille ses ecfits avec plris dejloisirct de reflexion, comn\e
reellcmeut il s'en est paranti dans que.lques-unes. ,

III.

(D. Bernardus PEZ, Thesaurus Anecdot. noviss.. Disseitaiio isagoaica in tom. 11, pag. iv.)
Honorius, Augustoduriensis Ecclesise in Burgundia presbyter et scliolasticus ab arino circiter 109&v
usque ad annuin 1120, iion modica scribendi laude floruit. Eum ante vita? finem monachum iriduisse
vero simillimum reddunt plurimi, iique_ Honorii temporibus proximi, manu exarali codices, qui no-
nie.ii Soliiarii diserlissime praeferunt. Idem aulem esse nomen solitarii et monacbi constat ex Grim^
laici presbyteri Begula sqlilariorum^ cujus caput primuni his -vefbi.s incipit : Primum igilur inda-
gare oportet citr monachus vel cur solitarius vocatur, el sic demum auxiliante divina clemeniia, ad cw-
tera exponenda rite Iramedmus. Monachus enim Grwca etymoiogid vocalur, eo quod sit siiigularis^ Mo-
ttas enim Grwce, Latine singularilas dicitur. Ergo solitarius inlerprelatur vocabutuin mondchi. Idcirca
etiim sive dicatur monachus sive solitarius, unum alque idem est, e.c ; quae eo*flne prolixius ex-
cerpsimus, ut palam omnibus esset ratio propter quarii Hbnorius. monachis Benedictinis accensendus
nobis visus fuerit. Arribldus YVion in Ligno vitw, lib. Ti, cap. 69, ex Nicolao Aurifico et MelchiOre
Hittorpip TiohoriunT noft solum monachum sed etiam abbatem vocat; addi.t tanien, ab iis baud expli •
cari quo in TocOeo muiiere Honorius funetus fuerit. Ast nobis eum motiachum dixisse satis fuerit,
cum abbatialis nomiriis iiullum in tot vetetibus, quos inspeximus, codicibus vestigium, aut veterum
ea de re testimonium ullibi exstet. Gatalogum Operum ab Hbnorio editofum passim apud eos repe-
rire est qui de scriptoribus ecclesiaslicis traciarunt. Iis porro omnibus ipse Honorius praaivit, -qui
accurata suofum bpusculorum recensione librum quartum De luminaribus seu Scripioribus Ecclesim
conclusit. Caeterum Horiofium alia/plura posl mox laudatos libros De Luminaribus Ecclesiw scripsissc,
(49) Yide notam 46. (-51) Hist. pogt. inedh wvi, veibo Honorius1
(§0) Hjst..Me iabb. de Saint-Dcntjs, p.-T28.
27. HONORiUSAUGUSTODUNENSIS. 2S
diilliare non siirunl codices Gemniccnsss, ex quibus non pauca hactenus iiirdiia, cl [lonorii 1:0-
infi.e insignita EUIICprimum. in lucetn proferirous, benevolenlia vcn. PP. Leopoldi Wydemanni et
Sebasiiani Tregeri, cliartusianorum Gemnieensium, quos alibi corimiendavimus. Qiiia vero in bibli:>»
ihecarum perluslratione qusedam non speranda nobis occurrerunt, e quibus etiam etiiti. Honorii libri"
liiitien aceipiant, ejus opuscula rion tantum hic a nobis evulgata, sed etiam typis. alias jain excusa,
ordine ab ipso Honorio servato, paulo accuratius juvat recensere, praetermissis tamen iis quae vulga
iioia jam surit. Iiaque.scripsil:
1.- Elucuiarium in tribus libellis : primum de Christo, secundum de Ecclesia, terlium de futiira vita
distinxit. Exstat ms. in bibliolheca Clauslroneoburgensi In membraneo codice in fol. sajculi xn, ubi
incipil Elttcidarium, ul diciiur, Anslielmi. M. Swpius rogatus etc, ut in editis. In cojice membraneo
Gcmnicensi annormn q.uadringeiilorum hacc praemiitnntiir: Gregorius : Superfluum est quwrere de au-
ctore, citm Spiritus sanctus credatur. Ejiisdero operis translatio Gennaiiica habeiur in duobus codici-
l>ns. mss. bibliothece Meliic. quorum prujF saeculi xv est, alter anno.lM explicit, nec versionis
dislecltis aiitiquioi' est.
2. Libelium de Suncla Maria, qut Sigilliim sanctw Mariw inlilulalur, Exstat passim in Bibliothe-
cis Pairum editus.
5. Vnum de libero arbilrio, qui Inevilabite dicilur. In codice Mclliceiisi membrar.eo, fol., signaio
lit. b, num. 64, exslaiit excerpia libelli, qui vocaiur Inevitabile, editi a Soliiario,- genere et nomine
incognito. Codex is quingenlorum annoruin est.
4. Untim libellum Sermonum, qui Speculuni Ecciesiw nuncupatur. Hoc Ecclesiw Speculum Busiieas
an. 1544 lypis excusum csse ex Daumio monst Olearius in Biblioth. Script. Eccl,, tom. I, liit. H.
Sed et nos tam in biblioiheca Goltwicensi quam in B. Mariss V. Scotensi hujus Speculi excusum ex-
ernplum in 8, Coloniw, in wdibus Qiieiilclianis anno 1551, atque adeo iredeciin amiis edilidne Basi-
leensi antiquius vidimus. In Coloniensi hac edilione Speculo Honorii adjuiigunlur eiiam Admonitio ei
sermones Feliciarii episcopi Arclatensis; qtio tamen nomiiie in Calalogo archiepiscoporum Arelaten-
sium apud Dior.ysium San-Marihanum in Galiiae Christ. tom. I nullus legitur.
5. De inconlinentia sacerdoium, qui Qffendiculum appellatur. Hunc librum nullibi Iiarlenus Tep::ri-
nius. Goitwici habetur codex membr.,;in folio, sexcentorum annorum in quo exslal recrnsio libro-
rum, quos fraier Heinricus fiuic contulit Ecclesiw. Hic non pauca Honorii opuseula recens-Jiiiur, inier
qu;e etiam siint Elucidarium bene correcinm et Offendiculuin de incontinenlia sacerdolum. Sed ho-
d;e hi codic;;s Gollwici desiderantur, uti et plsrique otuiies libri ea Heinrici donatione comprehensi.
6. Sutnmam loiius de oinnimeda hisioria. Hoc opus in mox laudata ileinrici donaiior.e iia reccnse-
tnr : Sacramentarium de mystcriis : Summa toiius, in quo Cronica ab iniiio mundi usque ad nostra
lempora. Evolvimus quidem in bibliotbeca Gottwicensi ejusmoji chronicon ab orbe condito in codice
inembraneo, fol., manu sasculi circter cuodecimi cxarato, in quo multa praeelaia ad res Gerniani-
cas periineniia insunl. Yerum quia id.opus non nisi usque ad annum 1058 pertingit, et auctor Au-
a!be:l-jni Austrice marchionem suum vocat, a Sumina toiius Honorii diversum esse credimus. Arr.oi-
«liis Wion lib. n Ligni Vitae, can. 69, auctor est, hoc magmim opus olim apud Lazhim fuisse, scd
nunc (circa annum 1595) essein bibliotlieca imperaioris Yiennw, ms. Quod si verum est, fallil Got.
Olearius, qui loc cit. opus Honorii De onuihnoda hisloria cum pluribus aliis dttbio procul interiisse
scnhit. Imo Possevinus in Appar., pag. 767, id Basileae1544 editum fuisse affirniat. Sed hic auctcr
in Honorio tot errores eommiltit, ut nuilam fldem mereatur.
i. Gemtnain animw de divinis officiis. Opus hoc samius sub prelum missurii fuit. Joannes Mabilln»
nius in Ilinere Ilalico, num. 275 leve quidem esse, sed tamen hattd relicendum sibi existimnvil, quod li-
bcr de rilibus ecclesiasticis, qui Geniiiia animte iuscribilur, aticlove Honorio Augusioduncnsi, nomer.
Uor.orii Solitarii prwferal in Ambrosiano codice annorum quingcniorum.
8. Sacrameniarium de sacmmeiuis. Quem libellum, ut ipse Hoiiorius in Prologo seribit, collegit ex
taiielorum scripiis, ul, quibus deesl librorum copia, per hoc compendium iilorum subleveiur inopia. -Yult
auiern ibidem Honorius, ut hujus operis nomen Sacrunieittariitm scribatur, eo quod per illum omne sa-
cramenium divini officii ignaris aperiatur. Prodil id nuisc primuin ex codice Gemnicensi sajcuH xiv,
opera et siudio eruditi P. Leopoldi Wydeiriaimi.. Aliud cjasdem operis exempluni ms. olim eliam
Goiiwici exslitlsse probat donatio Heinrici, in qua Honorii Gemma animw de divinis sacramentis, Sa
craixentarium de Mysieriis, etc, "nicniorantur.|Sed is codex periit.
_ 9. Neocostnum de primis sex diebus. Hoc opus in mox memorala Heinrici donatione prajter alia
lionorii opascula recensetur, cum codex nunc Guilwici inter deperdiia numeretur. In mouasterio
Benedictoburano duo adhuc manu exarala exempla exsiant : unum in cod. membr., 4°, amionim
quingentorunl, ubi Ilonorii Augustodnnensis Hcxameron inscribitur: aiterum in cod. membr., fol.,
annorum sesceniorum, in quo Neocosmi titulum prtefert. Habetur et in codice memb. i:i fol., 13.64,
bibliothecae Melliccnsis, lioc tiiulo : Opusculum cujusdam solitarii de operibus quw fecit Deus in priinis
ses diebus: qui codex Mellicensis quingentorum annoriim est. Nos id ex codice Gemnicensis Car-
tbusiie annoi-uin quadi-ingenlorum damus, adjtiii a srepius laudato et laudando P. Leopoldo Wyde-
niaiino. Caateiiim piaefaliiincula illa, quaein nostra edilione capiti" 1 praelixa est, cum a codd. Bene-
dietoburanis et Mellicensi absii, non videuir genuina nee ab ipso Honorio profecta. Eam taruen a di-
clo loco abesse noluimus, propterea quod codex Gcmnicensis eamdeni baberet. Idem judicium nos-
li-iim est de capite bujus opusculi ullimo, quotl pariler iu codice Mellicensi desideratur, Igitur geimi-
iium ejus initium censemus esse capul 1 : Quia mutli mulla dc primis ssx diebus, etc, linem autem
in capite 5 bis verbis compreliendi : per quem adhuc omnis corporea crcatura in nieliorem staiur.i
transformatnr, tamstsi in codica Mellicensi finis opusculo paulo ante iia imponatur : in isiis auiem
leniporalibus.omnia tcmporalia et corporalia realiler per species et formas fecit. Postremo mirari Iii-
het <:ur Honorius in Calalogo suaium lucubralionuin boc opusculum Neocosmum de prhnh sexdic-.
im%iiiscribat, cum capite 1, quo genuinam Ilonorii prtefaliiincin conliueri iuoiiuimus, ipse.optare vi-
deatur ut eiucidario huic suo in capite prwfigalur Hexameron. Sed de inscriptioue libri, auctori.
ariiitraria, non almodum quKreiidiiin est, duin de re ac operemodo constet.
^10. Eucharistion de corporc Domini. Ediliones librorum Honoiii De luminaribus Ecclesiw niale Eu-
cnaristiciui Iiabeiit. Eucharislion cnim, non Eucharisticon Iegeiidum csse docent oiunes, quos vidimus,
codices, in quibus exsiat hic liber Dz corporc Domini, nomiuatiin Sancl-Cruceiisis in 4", nieinbr., quin-
2iT '"
PROLEGOJIENA. 5'J
{.entor-umannorum; Donatio Heinrici monachi Gotlwicensis," ssepius jam eilala ; Dorotneanus, signa-
tus num. 54, quadringentorum annorum, et denique Mellieen/sis,ex quo librum primi publicamus, iu
fol., chart.,.L. 52, quem Wolfgangus de Emerstorf ad fidem vetusiorum exeiuplarium exaravit, ut
ipse in fine his verbis notavit : volumen istud conscripsit frater Wolfgangus Frhchman de Emerstcr.ff,
cwnobila monasterii Mellicensis, apicibus, quidem simplicibus, nec bene comptis, de exemplarihus tamen
vztuslis. Cttjus pro Dei amore meminisse digneris, opthne leclor, quisquis ex eo profeceris. Opus qtis-
q te ipsum fine suscepit in crastino Marqarelhw virginis, anno^Domini millesimo quadringeniesimo quin-
qnagesimo primo. Porro iri lioc codice incipit Eucharistion, quod interpretatur bona gralia. Denique
Eucharisiion, non Eucharislicon diserfe habet opus Honorii de Luminaribus Ecclesiw, in epdera YVol--'
fgangi manu exarato volumine. Quaedam sssculi xv rrianus inlaudato Mellicensi codice ad Iibrum Ho-
norii De corporc Domini adnotavit, hunc Iraclatumin publico non videri legendum propler quwdam
pitncta in eo contenta, in quibus auclor Vidctur errare, vcl sallem magna indigere discretibnis consi-
deralione, quse sine dubio. hominis scholaslici, et veterum dicta ad subiiles temporis sui quaestiim-
culas exigentis animadversio est. NihiTeriim exstat apud Honoriiim quod a vulgari velcrum uoctorum
doctrina aut oratione dissideat. Vel solum caput 5 demonstrabit quam Calhplice de sacramento eu-
charistiae, quod transsubslantiatione fit, .senserit. Christus, inquit, Verbum Patris: exsiiiip, per qucd
omnia condidil. Idem Yerbum naturani panis et vini in substantiani suw carnis et sanguinh, sicut
uqiiatn in Vinum,convertit, et non aliud quam suum subsiantivtim de Virgini genilum corpus suis eden-
dmn tribuit, et idem in craslino pro vita mundi in ara crucis Deo Palri oblniit. Ideni etiam el non
aiiud Ecclesia hodie per manus saccrdotum conficit, quod Maria genuit. Idetu niliilominus et noii aliud,
qitumvis ex alio patie confeclum, populus fidelium liodie accipii, quod et Clirislus inanibus suis tradid.it.
El licet singuli saCerdotes singulas hostias offeranl, non tamen singularia corpora, sed omnes unum,
quatnvh diverso tempore, conftciunt. Etlicet oblatas in plurhna frusta dividant, non lamen paries, seci
iinguli lotumaccipiunt, Alioquin si Christus seniel divisus a populo comederelui\ non esset quod dcnuo
esurienti daretur, aut tot essent Christi corpora, quol sacerdotum sacrificia. Nunc autcm unum Chrhti
corpns ab omni populo, et ab unoquoque totuni comeditur : et tamen tolum inlegrum in dextera Patris
psrmanere verissime creditur. Quodque humana ratio non potest probare, caiholica.fides nemincm siuit
dubitare. Qui autem non credil, hujus corporh non parliceps erii, quia deterior infideli exslilil. Et ca-
pite 8, ubi quaerit cur eucharisiia sacramciilum dicatur, vel utrum verilas an .figura credalttr, sio
plaiiissime respondel : Tn Chrisio duw siibsianticc prmdicaniur, visibilh humamtas, et imisibiiis" divi-
nitas. Sic in hoc sacramento duo consideranlur. El quia species ei gustus panis et vini cernilur foris,
inln-s autem corpus et sanguis Christi inlciiigitv.r, ideo sacramenlum diciltir. Qtnne sacramentum alittd
foris ostendit, aliud inius inlelligenduminnuil: sicul el litierw, in quibtts figurw exterhis el characle-
res videiitur, sed polestas el significaliones inierhts intelliguntur. Unde licet in veritate carp et sanguis
Christi credaiur, tamen non incongruc sacramenlutn vei~figura nominalur, etc, quibus nihil inagts
catiiolice scribi potuit.
M. Cognitionetii vitw de Deo elwterna vila. Habetur in codice Mellicensi, 8, p. 40, manu sfeculi xn, sub
noniine beati Augustini, quod tamen ipsum receuliori manu depicium est. Notat vero ibidem alia saecu.ii
xv manus, videri esse Honorii ex stylo et ex suo in De luminaribus Ecclesiw. ln alio codice Mellic, membr.,
fol., B. 64 quingentorum annorum, hoc opusctilum ita inscribituf : Cogniiio vitw a solilario quodam dialo-
gicc edila, ubi iterum alia, sed sseeulo xiv vix recenlior manus in margine advertit, lioc opus Honorio
ascribi. Nec id in posteriore isthoc. codice observalione indigriam, quod in dialogo n.onmagister discipulis
uui fralribus, sedsolitarius audiioribus loquatur, quod noslrorum Benediciinorum Palrtim, qui boc opu-
Kculum,S.Augustino aliquandiu suppositum, in recenti hujus editione tomo YI, primi HonoiiO Augustodu-
liensi vindicarunt, seiitenliam egregie eonflrmat.
12. Imuginem mundi de dispositione orbis. Hujus operis tres anl.iquas cdiliones vidimus : prima est
Norinibergensis in fol. per Casparum Hoehfeder anno 1491 atlornata, in qua auctor Honorius ihclusus vo-
caiur : altera esl Basileensis in 4°,_tt!ino1497 pef Mag. Joannem Amerbach emissa, in qua rion Hoiiorio,
sed sancto Anselmoid tribuilur, cujus opuscula ulraque edilio prajcipue speclat et exhibet. Teiiia denmra
Ciiitiocst in folio minori, in qua fiec locus nec tempus, quo aut ubi procui'ala s'.t, additur. Ejus exem-
plum possidel bibliotheca Mellicensts in codice parlim ms., partim typis commisso, signalo lit. E, num. 55.
Etsi autem baec ediiiti per quam rudibus typis curata sil, ea titnicn longe sincerior et emeiidalior est quam
iila quam post Andream Scholtum S. I. et Anlonium Hieratum, theologi Colonienses suaePalrum Biblio-
theca; inseruerunt: ut adeo facile crediderimus, htinc ex veteribus a noliis memoratis ediiionibus esse an-
titiuissimam. Inscripiio trium libroruin Honorii in liac editione sic habet: Chrisiianus ad Soliiarium quem-
tlam de hnagine mundi. Honorio : Septiformi Spiritu, ctc. Tum sequiiur Prologus cle hiiagiue mundi.
Honorius : Sapientiw alumno etc Opus hoc in pitiribus Auslriaebiblioihecis ms., servalur.
15. Summam gloriam de Aposlolico el Augusto. In boc libio agit Hcnorius de prsecellentia saccruotii pr;e
regiio, qua de re magnum sieculo undecimo et duodecimo certamen exslitil, aliis coiilendentibus .regnuin
nulla ratione sacerdotio subjacere, aliis contrariam sententiam magnis clainoribus tuentibus.lii illos nou
tmo loco acerbius inveliitur Honorius, utpoie a quibus sacerdotio regnum cxajquari non posse allirnicl,
nisi aul adulutores principum, aut ignari rerum, aul dcniqueslupidi hominesaudire velint. Jamillos, inquit-
cap. 8, fatniliariter quwramus, quorum causa lianc lucubrathaicuiam sv.sceperamus,qui ob pecuniwamorem,
ub laudis favorem, et pro adipiscendw ab ipsis principibus digniiulh al.cujus honore prwdicanl indociis ipsi
tnaxime indocti, ubique in munu regum omnesdignituies pendererHi qui luvc dicunl, ciut laici, aut monachi
autclerici sunt? Si laicisunt, tunc ut insipientes sunt irridendi, vel poliusut ignari a sapienlibus.corrigendi.
Si auiem tncnachi sunt, tunc desipiunt, qui attl veriiatem igiwranlescrranl, aui scientererrorem ob avaritiam
sapientes,.verum se sciredissimulani. Si autem clerici sttni, vesani capitis sunt, qui ecclesiastico ordiui jus
vb ipso Domino coilatum adimunt, illudque iaicali poleslali conferunl, imo se ipsos propria liberlate spo-
liant, dc servili laicorum disposiiioni cum Cain subjugant. Igitur horum omniumstolidw asserlior.esa seusa-
iis sunt confulandw, itno ab umnibtis ratione utenlibus reprobandw, cum rcgnum sacerdolio, populus clefo
jure subjaceat, el sicut sol lunw, spiritus animw, conlemplalivavita activw,sic sacerdolium regno prwemiueal.
. liaec Honorius, qui si inlra juslos coniparationis limites se coiitinuisset, conlentusque fuisset genus generi
praeiulisse, nec suis neciioslris temporibus, qui ab eo vehementer dissentiret, reperisset. Nempe uoii tam
tie praeeellentiahorum duorum geuerum, sed de necessariis consecutionibus, quae ex allciius jmecellentia
eiituebant, disputatio et controversia fervebat. Itaque dum illas alii coarctarent, ampliarent alii, Ilonorkis
aos.ter cum poslerioribus faciens eo cap, 4,-nrogressns est. ul existimaret, imperatorcm Romannm dcbers
51 HONORIUS AUGUSTODUNENSIS. <52
ab apostolico cligi consensu principum, el acciamatione plebh incaput poputi constiiui.a papa censecrari et
eoronari. Sedliic forte, seribit Ilonorius, conlentiosi sefmoiie et scienlia imperili eruinpent, et imperatorsm
non ab Apostolico, sed a principibus eligendum affirmabunt. Qnoscgo inierrocjo, utrum rex a sttbditis , an
prwlatis sit constiiueiidiis? A prwiatis,inquiunl. A quibtts? A ducibus el comilibus. Sed duces et comiies
episcopis, ut puta, dominis suis subditi sitnt, qiiia db eis beneficia el Ecclesiarum prwdia habent: ertjo rex.a'
Christi sacerdolibus, qtti veri Ecclesiceprincipes suitt, est consliluendus : conseiisus lumen laicorum reqttireh-
dus. Igiiur quia sacenlolium jttre regnum constiittct, jureregnum sacerdoiio subjacebit. Quse raliunculae et
cnnsectilioneSj quatenus ad electionein imperatorum elj-egum pertinent, quaiilum inter se eoliaereant, ab
aliis dociissi mis viris jam duduni demons tralum est. Caeleruriihtinc Honorii librum, quem Anlonius Hiarat
•in Biblioiheca Patrum ColOniensijeum ejusdem Honorii serie Bomanortnn /joiiii/icum perperam confundrv,
e ms. Cbdice Gemnicensi trecentofum aiinorum extulit P. Leopoldus Wydemanrius, cui el sequens Hono-
rii opusculum debemus. Sttmma Gioria exslal et in bibliotheca canoniae Tirnsteinensis in codice cbart. 4,
manu saeculi xv, et in cbdicibus Mcllicensibus mcmbraiieis E. 85, el L. 24, quorum ille ouadringenioi-uiii,
hic treceiiiorum arinorum est. .'.-.-
14. Scalani cwli de gradibus vhipmini. Etiam hunc libellum eumdcm esse atque Honprii bpus De solis
affectionibus, male opinatus est Antonius Hierat seu Andreas Schollus, quorum edilioiiem adoplarunl cura-
lores BibliotiiecKPatrum Coloniensis, qua ntimur. Neque enini Scala cwli argumenti philosopbici, ut liber
de solh affeclionibtis, sed Iheologici seu ascetici est, quani Honorius eorum gralia struxit, qui ad spiriiualia,
ut ipse iii prologo ait, scandere nituutur, sed ordinem grttdiium igiioranles, per abntpla se prwcipitant, ct
ditm non gradalini scaiidendo, sedper prwceps inconsulie ruendo, nec hiiius nec iliius relinaculttm recliludi-
nis, quo gresstiin (irincnl, inveniunt, ponderependuli, visu pressi cassum iter linquunt, alque in profundw
fabulw-opiniones et lenebras ignoranliwerrabundi resiliuni. Quoruin animi inopiapie permotits, nciveineis ctd de
exsilio acl patfiam opimis opibtls inslrttxi, el scalam cohgruis gradibus oidinabiliier disparalam de cwno
cwlum erexi. Quamsi rite scandere conienduiil, regem gloftwin decore suo videbunt. Unde si videlur, libelius
Scala cceli vocetur. Porro.istud opusculum veii. LeopoTdo,qui ex mox citalo suae Carlliusiae codice, lectii.
sane quamdiflicili eruit, aceepTilmfefcrendum esse, lcclorem jam momiimus. Idem in donalione Hein-
i'ici liionachi Gottwicensis his verbis recensetur: Neocosmus de sex primis diebus. Scala cwli cle tribus
coelis. Gemma dnimm, etc Sedhoruni nihil amplius in biblioiheca Gottwicensi festat.
15. De Anima el de Deo quwdamexS. Augustino excerpla, el sub dialogo exarala. Hic Dialogus in codice
Mellicensi membraneo, lit. P. 40 signato, et circa duodecimum saeculumcolleclo superesl, id quod nos non
nisi post exctisuin secuiidum tomitm deprehcndisse serio dolemus. Asl illi suus locus in scquenlibus volu-
minibus erit, in quibus etiam liber amptus theologicarttm•Quwsiionumde liniboPatrum,inferno, co2lo,elc.,
inditlem deproinpius comparebit, quem lum ob similitudinem styli, tum ob opinionum conseiisionent
ejusJem Honorii esse non dubitainus. Interlm ordinem el inilium Dialogi cle anhna et cleDeo capc. Primo
plusculae veleriim sentenliae de natura animse pnnuntur, ex Cassioiloro, ut seriba in margine notal, aliisque
decerpta;. Incipil prior : Anhna honiinh proprie dicilur, non eiiatn pecudum , quia illoriun viia in sangtiine
noscitur coiisiiittia, clc Tum sequitur Ilonorii prjcfaliuncula : Quw de opere beali Aucjitslinidccerpsi, siu-
diosis, quibus libri desunt, stijlo tradere curavi. Denuim dialoguin ordilur D. in liuncmodum : Swpius mihi
de anima cogitaiili, et ttnclevel quid veiquath, vel quanta sit, pcnilus icjnoranli, rogo, nt, quw Deo inspi-
rante ciehis senth, pandas sciscitanii. Respontlet M. Ad liocnegolium non ero imparalus, quia freqneuli tne
(litatione in hoc stun occupaius, elc Quae oninia leclori perspiicliora in ipsa edilione rcddenlur.
16. Exposiiionem tolitts Psallerii cutn caniicis miro nwdo.lla enim hunc loeum inlerpungendiim essc do-
cet ms. cod. Mellic, L. 52, non : Exposiiionem tolius Psalierii cum canlicis. Miro mocloCantica canlicorum
exposnit, etc., ul habet novissima editio Fabriciana. Exstat baec amplissima Hoiiofii Expositio in duobus
Moiiseerisisseu Liiii;t:lacensis bibliotheeae voliimiiiibus ehartaceis infol., ln quibus opus Honorii soUtarii,
riri religiosi explicit anno 1458, et in codice membraneo Claustroneoburgensi, manu sanculi deeimi tcrtii
conscriplo, in quo lncipit prologus Honorii solitarii viri rcligiosi. Clirisliano Palri, ctc Et in liibus niem-
braneis volumiiiibus ili fol. eadem aetate pcrscriptis, biblioihecie Mellicensis, quorurii prinium lit. h. 5i5
alterum J. 45, ullimum J. 14, signatum est. Specimeri qiioddam hujiis Hoiioriani Comineniarii cv codice
Gemiiicensi quadiingeiilorum arinorum liabes, id est: Praefalionem, Expositionem psalmi l, L, I,I, C, CI,
et CL; quae si viris doctis non displicuerint, foriassls non deerit qui ad intcgri opeiis editionem se accin-
gal. Caitera quae in Mellicensibus codicibus observatu digna sunt, adnotantur ibidem.
17. Canlica canticorum, ita ttt prwexposila (52) non videaulur. Expositio Cantici canticorum dudtim
lypis exscripla est, sed sine prologd, quem laiidein ex codice Signiacerisi cl. P. Edmiindus Mariene in
Thesauri novi Anccdolorum lomo I, col. 565 publicavit. Porro ex eo fides codicinn MeHiceiisiuni, iii
quibus Honorius Exposilioiiem Psalmorum Chunoni abbali dicat cl inscribil, comprobaiur, muluoque ab
his quem illud C. in prologoCanticicaniicoruin notel, innuitur.Ast cujus monasteriiabbas illeChuno fuerii,
adhuc incognilum manet. Prologus in Caiitica a Marleneo edi.us etiam exstat in codice ms. canoniai Du-
loibeanaa, charlaceo, in fol., trecentofum annorum, Zwetlensi, el Axpacensi.
, 18. Evangelia quw B. Gregorius npn exposuil. Hoc opus in nulla liaclenus bibliotheca vidimus.
19. Clavetn physicw de naiuris rc.-.p». Sunt qui putenl hoc Honorii opus idem omnino csse ac ejusdcm
editps libros iv dc mundi philosophia. S.edcodcx monaslerii Zwetlensis aliud nos docct, in ([iio islhatc tio-
tanlur: Iste liber dicitur excerplus ab Honorio solitario de quirique libris cujiisdam Chrisoloinii. Tum :
Incipit prologus in Clavem phijsicw. Cum multos menle xnluear, etc Codex est quingcnlorum annorum-,
signatus num.26i. Itaqiie C(nt'isphtjsicceHonorii adhuc inedita est, sed a noriis taudem in seqtieniibiis
iomis in luceni viiidicanda (55). Quod jam factum essel, nisi erudiiorum virorum opinalio nobis impedi-
ineiito fuisset. Yide BibliothecaeSS. PP. Coloniensis lom. XII, part. i, pag. 929,
20. Befcctionem menliutn de feslh Domini et sanctorum. Latet adlittc opus. Exstilit olim in nioitastcrio
Gottwicensi, ul conslai cx donatione fleinrici monachi, ubi inlcr alia Iloiiorii opuscula Ilefectio meniium,
in quo sermones ad fratres in capitulo, collocatur. Trithcmitis De scripl. eccles., c 557, niale lioc opuscu-
liiin vocat Befeclionem mensium, iiisi forte is mcrus error lypographicus sil, quein lamen rcccntiores edi
tiones reliiiuerunt.
21. Pabulum vitcecle piwcipuis fcsth. Id ntillibi adliuc npbis occurrit.Tn doiiatioiic Heiiirici una cum alijs

(52) Edii., ilu tti pritts expos.


(55) TTomissis non slciit.
53 PROLEGGMENA 5i
Honoiii libris monasterio Gpltwicensi coiifertur Pabuluin vitw, in quo sermones in fcslis dietfiis. Stiil Goilwi-
cerise exemplum deperiit.
22. Libetltttn de lutninaribtts Ecclesiw. Is simpliei plus vice typis excusus est, tametst correc.lior et casti-
gatior editio ab omnibus meritoutflagilctur. Egregius est codexMellicensis L. 52, in folio, a Wolfgango de
Emerstorf de veteriexeniplari, ait, descriplus. Alius cjusdein Mellicensis monasterii codex est in 4, K.
24, ejusdem aelatis, pula sacculidecimi qiiinti.
Atquehaec sint ad calalogum operuni quem ipsellonorius concinnavil, animadversa. Quia verb, ut supra
scripsimus, post opus De luminaribusEcclesiw is alia plura opuscula in lucem edidit, eoruni e.iam elen-
clium, quatenus quidem licet, atte.vmus.
25. De X plagis jEgypli spiritualiler. Opusculum hoc perbrevcsub Honoriinpmine habetur in nienibra».
neo codice Gemnicensi, ~ qriem sseculo deciino quarlo pereleganter exaratum esse Y. P, Lcopoldu&
testatur. -
24. Scala cmli minor, Desiderattir nomen Honorii in codice chartaceo Gemnicertsi in foho annoruin tre-
ceiitorum. Nec ppusculum Honorio tribuit P. Leopoldus nisi conjectando. Nobis id nihil aliud quam serniO'
quidani videtur.
25. Liber duodechn quwstionum. Prascipua haf um quaestionum est: Num sancttis archangelus Michaet
beato Petro apostolo, anPelrus Michaeli prwcedal? Honorius primas defert beaio Pelro c. 6, ubi haecejus
verba legas : Igiiur quanlum ordo seraphin prwcellit dignitateordinem archangelorutn, tantuin prwcetlit Pe-
trtts princeps apostolorttm Micliaetem unum de ordine archangeiorum. Hincest quod Boma caput tntindi
Petro aposlolo/non Michaeli archangelo pritnatum regiminis oblulit, et universa Ecclesia per orbem non so-
liimiii privath locis, sed etiam in prwcipuh urbibus ephcopalem sedem Peiro contulit. Ila Honorius.
Opusculum in publicum emergit ex ms. cod. Geronicensi quadringentorum annorum,
26. Qtiwsiiones VIII de angelo et de hotnine, Erutse sunt ex Iaudato ejusdein Carlhusiae ms. codice,
Porro hae quaesliones non suiit de nihilo, sed earum quaxlam res apud gTavissinios auctores hodieqne
conlroversas altingunt, cujusmodiTUa est: Cur Deus quosdam innocenles, videlicet infanles, qiws unda
bapihinath non regeneravit, inmiseria relinquat ? Quod Honorius ait nonplus a nobis posse -iuvesligari,
quamiltud possit ihdagari: cttr angelos nonfecerit archangelos,vcl illvsnon fecerit thronos, veifemiiius nou
feceril viros, vel bestias non fecerit aves, vel cur pavoni iatiium decorem pennartim prw cwleris avibus dede-
r.ii, et multa his similia. Omnia enim, quwcunque voluit, fecit et facit. Haec Honorius orudenter sane ac
sobrie. -.'....'. -
27. De aiiimw exsilio et patria, alias De ariibus. Libellum hunc idem noliis codex.Gemiiicensis bibliothecae
suggessit, curante P. Leopoldo, cujus benevolentia et studio etiam sequentia omnia conseCuti suiiius. Eum
Honorius cuidam Thomw dicavil, cui librum quoque XII Quwsiionum, numero 25 felalum, inscripsit. Ar-
gumentum totum asceticum est, quod vel solis inspectis capitum, in quae id divisimus, summariis com-
plecteris.
28. De libero arbilrio. Libellus hic ab allero Honorii opusculo De libero arbitrio, quodinevitabile diciturT
penilus diversus est, tametsi doctrina utrisque contenta fere eadem sit. Eum Honorius nuncupat Godschalco
ciiidam, fide et apere sudanli in sancto proposito, verbo et exetnplu gregi Chrisli prwposilo, quae innueie
videnlur, Godschalcum abbatis munere alicubi functum fuisse. Opusculum in codice Gemrtieensi quadrin •
genlorum annorum auctprilates Palrum Anibrosii, Augustiui, Fulgentii, etc, excipiunt, ex quibus, ni fal-
Timiir, manifestum est Honorium in doctrina de libero arbitrio nihil aliud sentire aut tradere voluisse, nisi
quod a majoribusiraditum accepisset.
29. De vila claustrali. Opusculum sub Honorii nomine una cumaliis certissimus ejusdem Iucubratiouibi s
coinparet iri codice Genuiieensi, in 8°, quem ven. Bertholomaeus, Carthusianus Gemnicensis, et anno 1459
piior CarlhusiaeEysbacensis, exaravit.
50. De philosophia mundi lib. IV, Exstant in Bihliothecis Patrum.
51. De solis affectibus seu affectionibus lib. I. Hunc male confundi cum Scala cwli de gradibus visionum,
ex iis constat quaead numerum seti potius opusculum 14 adiiotavimus.
52. Serics Bqmanorum poniificum, Exstat in Patriim Bibliothecis.
55. De liwresibus lib, /. Ibidem habetur. Manuscriptus miiltoque emendatior exstat in eodice Mellic.
VrTolfgangi de Emerstorf, notato lit. L, 52, ex veteribus exeiiiplaribus exscripio. -
54. Quwsiiones et ad easdem responsiones in Auos Salomonh iibros, Proverbia el Ecclcsiasten. Yide iit
Bibliolhecis Palrum.
55. DeAnhna iib.l. \12LTrilhemius De script. eccles., cap. 557. Sed vitioso codice deceptum virum ma-
giiuin fuisse, non dubitemus. Est ilaque Honorii liber de anima nullo modo distinctus ab ejusdem libello
deanimaet deDeo exS. Augusiino, quem more dialogi exaratum in bibiiotheca Mellicensi asservari super
/ntim. 15 diximus.
56. Dialogus ex optisculis Atigustini lib. I. Ita iterum Trithemitis, quem falsum esse paulo ante.dicla de-
monstra.nl. Nempe ex uno eodemque Honorii opere tria procudit Trithemius.
57. Episiolarum ad diversoslib. I, secundum eiimdem Trillieniium. At de iis nos adlmc nihil videnms.
58. Suum qtdd virtutis de virlutibus et vitiis. Hoc quid monstri sit, nondum assecuti sumus. Quidquid id
tamen operis fuerit, certe infer Honorii, ni fallimur, opuscula in donalione Heinrici monachi hoc niodo
exprimilur. Quas donatio quoniam in illustratione Honorii lucubrationum inSigni nobis tisui fuit, aliaque
conlinet quaevetesuni opusculis iucem afferre possunt, eam integram hoc loco exhibere non gravabimur.
Isti sunt libri qups~Fraier Heitiricus hnic (Goitwicensi) contulit Ecclesiw^
. saiterium insigniterexpositum. Cantica canlicorum tnirabililer exposita. Matthwus glosalus. Apocalypsh
exposila. item Canlica canticorum cum glosis. Ctavis physicw, scilicet liberde Perifision excerplus. Spectt-
ttim Ecclesiw, inqiio sermones dulchsimi ad pdpitlum.Befeclio menlium (M),inquo sermones ad fratres in
c.apiliilo. Pabulumviiw, in quo sermones in festis diebtts. Elucidarium bene correctum. Offendieulum dehir
continenlia sacerdotum. Eucharhtion de corpore Domini. Neocosmusde scxprimh diebus. Scala cwli de tri-
bus ccelis.Gemtna anhnw de divinis sacmtnentis. Sacramentarium de mystefiis. Summa totius, iti quo clire-
nica ab inilio mundi usque ad iiostra iempora. Imago mundi in quo lotus mundus describitur. Sumtna glorjia
de Apostolicoet Auguslo. Suttm quid virtulis de virtutibus et vitiis, Sigillum sanctceMariw, in qtto Canltca ad
personam sanclwMarim exponunhir. Coqniiio vilw. lncvitabile,in quo de libero arbilrio etprwdeslinalione-
et gratia Dei disvutalur. Anshelmus Dc libero arbitrio. Eticherius De Hcbraicis nominibus. Isidorus breviiej

.(5*) Yidelur cod. itaoere, tnmreniium.


55 .TIONORIUS AUGUSTODUNENSIS. S3
stiper Idiam Biblivihecam. Item senleniiw Isidori-.de ulroqiie Tcstamento. Thhnens Plalonis. Biicolica Yiv-
gilii. Theodolus. Mttsica Odonis. Serenits De tnedicina arie, in quo excerpta Bedwde Gallieno et lpocrale.
Abactts Geiiandi, Priscianns abbrevialus. Abbo De regulis. Focas De arte gratnmaiica. llem libellus De pe-
nultimis. Libellus versuuin. Bhetorica Alerani. Excerpla de Martiano. Prhcianits construclioniim, in quo ei
exemplar meirontm, Liber oraiionum, Liber. De luminaribus Ecclesiw, icl esi de scriploribus ecclesiaslicis.
Liber,in quo sanclw caniilenw. Excerpta de libris S. Augustini deDeo el anima. Quwsiionesdiversm* Glosw
diversw. Computus Dionysii Grwce, in quo abacus et mappa miindi. Mgrlyrolqgium, in quo diversw pagincr,
coinpuli. llodule, in quo sepleinliberdlcs artes depiciw. Item rodale, in quo Trojanum bellinn depicium, lieni
Rodci-lc,hi quo variajrieiura. Iteni Quuternio devictus. Hiictisfue- Donatio H.einrici in-membranco codiee
Goitwicensi in folio, manu sajcuii dsiodecinii. . . .

' '
- '.- .'"- iv -:'- ;:'"'" '

Biblioth. ined. el mf. lal,, t, III, p. 277.


FABR;CIOS,

Honorius, Gallus, Augustonuneiisis,in Burgundia presbyter etscholasticus, cu'ca annum 1150, Solilafii
etiam riomine venit in veteri codice G.emmwanhnw Ambrosiano,/ quem iiispexit Mabillonius, pag, 14 lti-
neris kalici, et in Gothano ecinmentariorum iirCaiftica , de quo D. Salomon Ernestus Cyprianus in Ca-
talogfl mss. Goihanorufn, pag. 101, nec lion, teste Bernhardo Pezio, in eodice Zvellensi ClavisPfitjsicm
de naturis rerum, et alio Meliicensi utroque 500 ariiiorum libro, cui ;titulunT Inevitabile Honorius* im-
posuit. Qiiid quod inclusi venit nomine in edilione Norimbergensi Imaginis tnnndi an. 1491 ? Efiigies
, ejus yeteri codice libroruin IV De piiilosophia mundi, praemissa Biario theologieo Germanico Unschuldige
Nachrichten von Aiten und Neveii TheologischenSachen, an 17T8. Caialogum scriptorum suorum sivc
ipse texuil, sive, quod magis credo, amicus ejus subjecit libro quarfo Dc luminCribus Ecclesiw, capile ul-
linio, quem cum obseryationibus meis subjiciam, collatis etiam iis quae laudatus Pezius in disserlatione isa-
-.gogica an toinuin secundum Aneedotorum erudite observavii.
1. Elucidurium iti tribus libellis, primum de Chrisio, sftcundum de Ecclesia, tertium de ficiura vita
distiiixit. Prodiit Promtuarium hoc sive Elucidarium sub Anselmi nomine Parisiis 15u0, 8°, atque
inter Anselmi Cauluariensis Opera. Alii Guibertum (55) Novigentinum , alii Guilelmum Coventricnsem
Carmclitam ; alii Augustinum ipsum voluere auctorem. linic Elucidario an. 1595 Elucidarium Elu-
cidarii opposuit Nicolans Eymericus. Vide Jacoburti Quelif lomo 1, pag. 711 seq. Yersionem Germanicam
Llucidarii an 1414 scriptam vidit Pezius in bibliotheca Mellicensi. '
2. Lilielltts De sancla Maria , qui Sigillum S. Mariw: iiitituiattii', expositio allegorica in Cantica
caiilicorum, in Bibliothccis Patruai Colon. lom. XII, et Lugd. toni. XX, pag. 1217, cx editione Coloii.
1540, 8°. - - _
-De prwdeslitiatione ei libero arbilrio, qui Inevitabite dicitur. Dialogum hunc edidil Georgius Cas-
sander, Colon. 1552, 8°, unde rectisus in Cassandri operibus pag. 625-659, atque inde ex Joannis
Conen, in Cassandri manes injiirii editione Antwerp. 1620-1624, 8°, in Bibliolhecis Patrum, Paris.
tomp IX, Coloniensi tomo Xlt, et in supplemento an. 1622, et Lugdunensi tomo XX, pag, 1128.
4. Libelitts Sermonum, qui Specutum Ecciesice nuncupatur. Prodiit ederite Joanne Dietenbergio Coloiiiie
1551, 8°, cuin Feliciarii (ita viiiose expresstim pro Cwsarii) sermonibtis. -
5. Ds incontincntia sacerdoium, qui Ojfendicidum appellatur. Non exstat.
6. Summa totius, de omnimoda hisloria. Vidcri possit diversum ab hoc esse,rpro eodem babitum a P;ss-
sevino breve De mtaiibus niuncii Chronicon, ab orbe condilo ad auctoris tcmpora," quod libri quinti locum
eeeupal inter septem Honorii libros, editos Basileae 1514, 8" et cum libro De iemporibus (jnfra num. X:I)
terlius liber est in Imagine tniindi, edila Spirae 1585, 8°. lidem videntur quos in bibliolheca Csesarta
eistare testatuf Lambecius, II, pag. 5 et 70. Honorii De mundo et tetnporum et rerutn ad Conraduni III,
sive annum Cbristi 1157, successionelibri 111. Certe nondum hactenus in lucem prolata est, quoe ab
Anioldo YvTontomo I Ligni Vitie, pag. 426, inter Hono.rii seripta mempratur Sttmma Ilistoriaruin,
sive Chronicorum, magnutn opus; erat olim apud Laziiiin, scd nttnc est in biblioiheca imperatoris ,
Viennw mss. Hoccest Chronica solemnis laudata Theodorico Engelhusio, desinens in Lucio III sive in
anno 1181.
7. Gemma animw, de clivinis officiis, de officio Missae, de ministris Ecclesiae, de.hOris canonicis et to-
tius anni solemnilatibus et cerimoniis. Lips. 1514, 4U, recusum in Speculo antiquaj devoiionis, Colon.
1549, fol., vulgato per Joannem Cochleum cum Amalario, Walafrido Slrahone, Liturgia Basilii ex vcieri
vcrsione, Expositione Missae, et seriptore Vitae S. Bbnifacii maityris et catalogo episcoporum atqtie ar-
chiepiscoporum sedis Moguntinae. Deinde inter ejtisdem argumenti scriptores Colon. 1568, Rpm. 1590,
Paris. 1610, fol., el in Specuto missceVenet. aique in Bibliotiiecis Patiuin Colon. tom. XII, Lugd, tom. X7\.
Citatur a Theodorico Engelhusio.
8. Sacramentarium, de sucramentis, sive de causis et significatu mystico rituum divini in Ecclesia
officii, quotl Honorius profiletur se collcgisse ex sanctorum scripth, ut quibus deest librorum copia:, per
hoc eompendium illorum sublevciur inopia. Primus edidit vir celeber. Bernardus Pez tom. II. Anecdot.,
p. 249-545.
9. Neocosmiisdeprimis sex diebus. Uoc esl Hexumeron qtiodab eodem Pezio vulgatum habemus toni. II
Aneciiotorum, pag. 71-88.
•10.Eticharisticon de corpore etsanguine Domini, sive Eucitarislion, quod hiterprelalur bona gralia : idem
Taudatus Pezitis edidit tom. II Anecdot., pag. 549-562.
il.Cognitio vilw de Dco el wterna viia, Exstat in appendice Operum S. Augustini, cdit. Benedictin,,
tom. VI, cdit. Amst., p. 649. Sub Auguslini nomine de S.-Trinitate ex libro risot T«; yv«<r£iurKXBSOOJ ?ar
occurritex hoc libfo fragmeiitum Graece cum Latina versioiioeditum Basil. 1678, 8°, a Joaiine Leunciav:0
poslLegationem Manuelis Coiniieiii ad Armenios, p. 584-599.
12. Iniago mundi de dispositione orbis. Prodiit in dnos clivisa libros (I dc globo toiiiis mundi, el 2 t!e
53 Diarium eru jitoruni Ilaliis lom. XX '). 59,
57 PROLEGOM-IiNA."• - 5S
temporiDiis, mathesis sive institutio). Primus "inter librcs septem Basil. 1544,8", sed jam anlc cum libro
secundo de temporum differentia et tertio de rerum successiorte usque ad aiinum Cfiiisli 1157 prodiit sub
nasceiitis lypographiae inilia sir.e loco et anno (56) in fol. et Norimb. 1491, fol., Basil. 1497, 4°, et Spir.-e
4585, 8°, et sub Anselmi-' nomine Basil. 1497, 4°, et in Bibliolhecis Patrurii Colon. tom. XII, et Lu<nl.
torii. XX, pag. 964. \ -."',
45. Summa gloriaet Apostolico et Augusto, sive de praecellentia sacerdotii prae regno, in Bernardi Pezii
tom. UA-necdot., p. 179-198.
14. Scala cozlide gradibus vhionuin. :ScsAnriiajor, Dialogus de ordine cognoscendi Deum in creaturis per
gradtim triplicem, corporalem, spiritualem et iritellectuaiem. Tn Berrih. Pezii Anecdotis, l.II, p. 157 170-
et Scala minor degradibus sive.virtutibiis charitalis, id pag. 175-T76. -: .
:15.;i)e anima cl.de Deo.quwdamde.Augustino c-xcerpla, sub didlogp exarata.llocin codice Mellicensi se-
.rius repertum, deinceps publieaturum se laudatiis Pezius recepit, qui notat ex uno hocce scripto duo fe-
cis.se Tiilhemium cap. 557, unu.m-de anhna, et aiterum, dialogum.ex opuscttlh Augustiiii. -,
16. Exposiiio totitis Psalteriieum Cantith, miro tnodo (57), ad Cunonero. abbalem. Ex hac prasfalioiieni
cuni expositione psalmix, LI,/LI,C,.C,CL.,ediditPezius lom. II Anecdot., p.:97-154,ubi nolat Hpiiorium linito
- Psaiterio. exposuisse ejiam Cantica quo3in laudibns quolidie diciinim', uii et Cantica : Benediclus, Magni-
. f.cal. Niinc dimiiih, Orationem.Doininicani et Stjmbolum apostolorum, In/prasfatione Honorius ait Pscilte-
. riusn se Gallicum, non Romanum explanaturum : qitia in nostris Ecclesih .psailhniis,, Esl autem Gailicum
Psullerium, qtiod a LXX Inierpreiibus (58) esl traiislaium : Romanum aulem quod a Syinmacho vel nescio a -
quo -alipesl interprelaimn, _.--;'. ... ... ._.--:...' . /
i"t, Canlica canticorum exposuit ita iiipriusexposita non videantur. Conimcrifarium hunc primus ediriit
Andreas Schottus in Bibliotheea Patrum, Cplon. .1618, recusum in aliis editionibus, ul Lugd. lom. XX,
1155-1217. brevis vulgatus ai>Edinunrio Martene tom. 1 4-oecdoiprum, p. .565 seq.
- p. i8. EvangeliaPrologus.
quw B.Gregorius-noiiexposiiil, Nnsq\}Sime\sl!it, . \
-.'-- 19. Clavis physicw de tialuris rerutn, excerplus de quiiique libris cujusdam Chrysostoniii. Incipit : Cum
mullos inenie iniuear. Opus hoc diversum a quatuor libris De muitdi philqsgphia, ediiurum se pollicilus cs.t
. elaiissimus Pezius. _ - . .-'
/20".-Refeclio mcnlhtm (5$) defesiis Doinhiiet sqnctorum. Non exsl&t
21. 1'abulum Yitw,jlc prwcipitis festis. Noriexstat.
.22. Liber de luniinaribus Ecclesiw, in quatuor libellos distribuius, quonfm primum ex Hieronymo, cx
Gennadio secunduin, tertium ex Isidoro contraxit Honorius. quartum vel ipse addidit, vel ex Beda ahisque
eoilegit. Hic sexlus esl iiiter libros septem, editos Basil. 1544, 8". Deinde cum Hieronymo. Gennadio, Is:-
doro, Sigeijerto et Henrico Gandavensi, curante Suffrido Petri Col. 1580, 8°, etin Aiiberii MiraciBibliotliec:)
Eeclesiasiica, Antw. 1659, quain cum auetarip recudendam dedi Hamb.:1718, fol. Deniqiie in Bibliothccis
•patrum,
PraJter hsec Honorio ipsi, vel ejus amico memorata, referre deineeps juvat et baec edita quidem :
De philosophia nittndi librcs IV, qui' locum
" tertii occupant in septem libris Honorii cditis Basil. 1544, 8*,
reeusi etiam in Bibliothecis Patrum. .
De solis affectibus, inter eosdem septem liber quartus pag. 277, Basil._1544, 8°, inPatrum Bibliotliccis,
- De hwresibits Iibrum in eadem Basileensi syllbge sepiimum, et in Bjbliothecis .Patrum, et Helmstadii
1611, 4°, cum Harnienc-puli, Graeci..scf:ptorisCatalogo liaeresium ei Fidei professione, Laline.
De decetn plagis Mgypii, spiriluidiien Edidit Bernardus Pez tom. II Aiiecdotorum, pag. 9i-94.
Librum XII'Quwstidnum ad Thomam. Ibid,. p. 201-212, ubi inter alia capiie 6, pag. 208, legas hsec ver-
ba •Quantum ordo seraphim piwcellit dignitate ordinem archangelorum, tantum prwcellit Pelrtts, princeps
apostolprum, unum de ortiinearcliangelbriim. ..';..-/"';. -'"".-;..-
Librutn V111 Qumstionum de angelo et libmitie. Ibid., pag. 215-224. .-.;'"-..-
Ltbeilum de animai exsilio el patria,: alio litiilo De artibus,; quas sub decem civitaiiimdescribit imagine,
gfammatica, rhetorica, dialectica, arithmelica, musica,"'geometria, astrpnomia, physica, mechanica, ceco-
liomica. Ibid., pag. 227-254. . .'."_. '"'..'
-. Libellum.de libero arbiirio, ad Gotsclialcum (longe diversum ab altero ejusdem argumenti de quo su-
pra imiiii 5). Ibid., p. 257-246. Afferuntur loca ex Ambrosio, Anselmo, Augustino, Eulgeiilio, Gregorio
'-'---
Magno, JoaiineChijSQStoniOj-Isidorb et Petro (Damiani).
Quwslioneset ad easdem Responsiotiesin duos Salomonh iibros, Provcrbia ei Ecclesiasten. Colon. 1540, 8",
atque in Patrum Biblioihecis.
Seriem Rotnatiorumpontificutn, quorum amplius xxx martyrio sunt coronali. Occunit in iisdem Biblio-
ihecis Patrum,ut t. XX Ltigd., pag. 1026-1027.
Nusquam exstant liber episiolarum ad dirersos, cujiis-memiiiif Trithemius : neque Suum quid virtuiis,
devirtuiibus et vitiis, quod apud Pezium nomiiiatur inter libros Honorii quos frater Henricus oliin Gctwi-
censi contulit Ecclesiae,sed temporumir.juriae abstuleriirit.
Videiur nesciO qnod opus qubddam suum nolare Honorius ante prologuni in Getnmam animw ita scri-
-lieiis (lom. XX Bibliothecae Patrum Lugd., pag. 1046) : Poslquam Chrhtgrfavcdte,;pelagits Scriplurw pros-
pero ciirsu in summa totius transcurri, atqtte naufragosam cymbam per syrtes.et piratas mulio sttdorc eveclatn
vix gd optaluiii littus appttli, rursus}:abitaiores Sion me in fiuclus cogiialioniim hiiruditis, clc
Ad Gtossulas suas stiper Piaionem remiilit leetorem lib. i pepliilosophiatnundi, cap. 15. Id. p. 999. .
Honorius Augustodunensh. Libellus De gemma animw inscriptus exstat apud nie in ms. codice veleri
incmbranaceo, multisque vaiianlibus leclioiiibus ab edilis discrepat, quare non inanem operam daturura
credo illum, qui ad veleres mss.-codices recensilsiiii opusculum istud reeuderet. Atquein primis aiiimad-
vertisse juvat in codice illo ms. inscribi opusculum illud non quidem utineditis Gemma aniinw, seti Getn-
ma Ecclesiw, Tum in ipso priori opeiis capite additamenta qusedam occurrunt non sperneiida; etenim post
iib.id ve.rbum prodesse, additur in-nosiro: qitalenus memoriam lui otnnium orationibus juqiler licedt iu-
teresse,-etc. M\sst.
(36) Yiue indicem librorum soeculoxv impresso- (58) ALXX InlerpreiUnis irilellige ac si cssel ex
rum quos possidef V. C. CiiristianuSj Golilieb LXX -Interpretibus.: Sic mox aSyininacho, pro ex
Sehw.artiiiis Nurimb, 1727, 8°-,>p.68 seq, Symmacho versrim Latine.
(•57) Haeenon videtur ipse de se HoRorius, -sed. (59) Viliose m.enshimexciisuiii apud Triibcmii:»!
clius quidam scripsisse ex ejus amicis. cap. 357.
39 HONORII AUGUSTODUN. OPP. PARS I. — DIDASC. ET HISTOR. 49

_ v. .--*>•?:

(Bibliotheca Velerum Patrum, ed. Lugdun., t. XXI, p. 965.)

Anloniiis KIERATpio 4ectori salutem,

Damus en, Lector, uno fasce publici boni gralia colligala Honorii Augustodunensis, quaequidem ad nbs
cxstant, Omnia, recensita nunc demum a P. Schotto Soc Jesu, amieO nostro singulari, etsi menibranis
anliqiiis calamo exaratis hic destilueretuf. Sed quid Basileaeprimum typis Cratandri ex pafte ea in lucem
prolulit, is quatuor se nactum codices pei'antiquos Imaginis mundi, cosque invicero comniisisse profitetur.
Altera vero editio, qnadragesimo post anno secula, ejus saeculi anno octogesimo quarto posl millesimum
quingentesimum, SpiraeNemetum Bernadi Albini typis, ea longe el emendatior fuit et loCupletioruno libro.
Hoc Ppus video etiam a Joan. Trithemio abbale Spanheimensi Hugoni Victorino attribui; non nemo Anselmo
Cantuariensi ascribit: forte qiiod eadem traclantes titulum suae Cosmographiae tribuerint eumdem. Adbaec
Inclusi, alii Solitarii danl cognomentum; plerique presbyteri, ut eumdem esse equidem opiner. Tertio deni-
que pedatu accessit nostrae editioni ejusdem Honorii Gemma animw, seu De divinh officih, rituque sacrifi-
cii missaa iibri quatuor, in quibus et de //on's agitur canonicis : quos libros auctor Honorius libro De ttimi-
naribus Ecclesiw, seuecclesiaslicortim Scriplofiim extremo, suas enumeraris vigilias, pro suis agnoscit; et
piincipiuni demore Trilheinius, ut legitimum, commemorat. Exiithoc opus Lipsiaequondam anno ejus srn-
culi quarto decimo post millesimum quingentesimum; et nuper Lutetiae vulgatum in Liturgicis nibilo emcn-
datius, cum tertia Veterum Patrum Bibliotbecae editione. Nos universa c-nopu.owedita conjunximus, ut
vides, et paulo quam anlea meliora fecimus. imo et locupletoria. Accessere etenim in Proverbia et Ecclesio:-
sten Comment, eiin Cantica canticorutn.

HONOWI AUGUSTODUNENSIS

OPERUM PARS PRIMA

DIDASCALICA ET HISTORICA.

DE PeiLOSOPfflA MUNDI

LIBRI GUATUOR.

(Bibliotheca vet. Patrum, Lugdun. edit., tom. XXI, pag. 995.)

INCIPIUNT CAPITULA.
LIDER PRIMUS. A CAP.XVII. Qitid aereum.
CAP.I. Qttid tit philosophia. CAP.XVIII. Quid humectum.
CAP.II, III. Qtim sunt et non videniur, et quw vi- CAP.XIX. Ulrum cor.pora sint vel spirilus angcli?
denlitr. CAP.XX. De dmmonibus.
CAP. IV. Quid sil perfectealiquid cognoscere. CAP.XXI. De elemenlh mttlta.
CAP.V. Quibtts rationibtis probelur Dettm esse. CAP.XXII. Decrealione piscium el avium.
CAP.VI, VII. Quare Pater dicaiur potenlia, Filius CAP.XXIII. De creatione cwlerorum animalium cl ho-
Sapientia. minis, el quo tempore facta mundi creatio sil
CAP.VIII. De genitura Filii.
C\V. IX. Quare Spiritus sanclus voluntas dicatur. LIBER SECUNDUS.
CAP.X. Cur a Patre et Filio procedat. CAP.I. Quid sit wther, cl ornatus itlhis.
CAP.XI. Dc cowternitate ipsorum. CAP.II. Qttod aqttw congelalwsitper mthera non sint.
CAP.XII. Qttare uni personw quwdam altribuanlur, CAP.III. Quid illv.cl: Divhit aqttas quw sub lirma-
cum sine aiia niliil opereltir. mcnlo sunt,
CACXIII. Cur Filio incarnaiio atlribuatur ? CAP.IV. Qtwd sttper wlhera nihil videatur.
CAP.XIV. Cur Spirilui sanclo peccatorum rcmhsio? CAP.V. Quol modis uuctorilas loquatuf de supcrio'
CAP.7i& De anima mttnrii, quw?
CAP XVl. Quid sit cwleste animal et wihereum? . ribns
'
U DEPHILOSOPHIA MUNDILIBRI QUATUOR. LIB. — I. it
CAP.VI. De firmamentoet stellis. A CAP. XVI. Unde quwdam aqua dulcis, quwdum
CAP.VII. Deiiifixis stellis, ulrum moveanlur. satsa,
CAP.VIII. Quot circuli dicanlur essein firmamento. CAP.XVII. Quod aqua cclata et attenuata fonlss
CAP.IX. Qui sititvisibiles. dulces gignat,
CAP.X. Ubi incipiat Galaxias. CAP.XVIII.'Undepulei habeanl hnmores.
CAP.XI. De zodiaco,et atndedicatur. CAP.XIX, Unde aqua ptttei et foniis in<estaibsit ffi-
CAP.XII. De disposiiionesignorum. gida, in hieme calida,
CAP.XIII. De invisibilibus circulis. CAP.XX. Unde exustio, vel diluvium,
CAP.XIV. De duobus coluris. CAP,XXI. Unde sit quod in lunetione tnodocrescunt
CAP.XV. De liorizonte et meridionaii circulo. humores, mododecrescunt.
CA.P.XVI. De molu firmainenti et de polis. LIBER QUARTUS.
CAP.XVII. DeSaturno;et quare aliqua stella dica-
tur frigida, el quol tnodis noinina quulilalum re- CAP.L De terra et muiido.
bus allribuantiir, CAP.II. De diversis qmditaiibus.
CAP.XVIII. De Joiie. CAP.III. De habitatoribus ejus.
CAP.XIX. DeMarte. CAP.IV. De terminis Asiw, Africwel Etiropm.
CAP.XX..Dc Yenere. CAP.Y. Unde in quibusdam monlibus perpetuw sinl
CAP,XXI. Eadem slelia Lucifer et Hesperus quo- nives.
modo eadem. . CAP.VI. Quas aualilates ontrahat terra ex diversis
CAP.XXII. De Mercurio. B ventis.
CAP.XXIH. Deslatu et reirogradatione prwaictariun CAP.VII. De inseriis arboribus.
sleliaruiii, et solem esse sub Mcrcurio et Venere, CAP.VIII, Qitid sit sperma.
ct de circutis ipsorum. CAP.IX. Quafe in pueritia coitus non contingat.
CAP.XXIV. Quando circuh Yenerisel Mercurii libe- CAP.X, De matrice.
rius appareant, CAP.XI. Qttw sit causa steriiitatis.
CAP.XXV. Utriim planeiw moveanturcum firmamen- CAP.XII. Si aliqita noleuspossil concipere.
to vel contra. CAP.XIII. De superfluitalibus.
CAP.XXVI. Quare sol oblique moveatur, et de hieme CAP.XIY. Quare homo cum natus est non graditur.
el vere. CAP.XV. De formatione hominis in utero.
CAP.XXVII. Unde alltus moventur infirmi in verect CAP.XVI. Unde puer pascalnr in utero.
in autumno, et de quatuor anni temporibv.s. CAP.XVII. De naiivilaie et quare naii in sepiimo
CAP.XXVIII. Qttid sit natitralis el ustialis dies. rnenscvivani,
CAP.XXIX. JJttde hwqualilates el mquatilates die- CAP.XVIII. De infantia e.t sensu.
rum. CAP.XIX. De digestionibus et lapide urinw.
Ckv. XXX. Uiide eclipsis sil, el quod singulis men- CAP.XX. Quod liomo naluraliler sit calidus sl hu-
sibusnon contingal, midus, et unde longtis et parvus, aracilis el aros-
CAP.XXXI. Quare luita noiihabeat splendorem et ca- sus. '.
lorem, et tle iiovilunio et plcnilunio. CAP.XXI. De somno.
CAP.XXXH. De eclipsi lunw, et quare singulh men- C CAP.XXII. Unde sotiinia, et de animali el sphilah
sibus non fiontingat, et de jiguris umbrarum. virlule.
CAP.XXIII. De capite.
LIBER TERTIUS. CAP.XXIV. De cerebro,
CAP.XXV. De oculis.
OE HETEORQLOGICIS. €AP. XXVI. Qualiter visus fiat,
CAP.XXYH. De contuitione, et intuitione.
CA>.I. De aere. CAP.XXVIII. De audilu,
CAP.II. Qilaliter qiiiiique zonw sinlin aere. CAP.XXIX. Quid sit anima,
CA».111.Quw diversitates ex aere in terra sinl. CAP.XXX. Quw actiones sint antnm. et corporis.
Cis. IY. IJnde sint pluviw. CAP.XXXI. tnotus corporis contingani.
CAC V. Quare solis radii et calor ad ierram lendant. CAP.XXXII.Quomodo
Qualiter anima sit in liomine.
CAP.VI. Quare sol calefacit lerram, el non ignis su- CAP.XXXIII. De tempore conjunclionis illius cuin
oerior. corpore.
C/p. VII. Qtiod anle finem mundi gutlw sanyumis ca- CAP.XXXIV. De virlulibus, seu poienliis animm.
denl, vel quare dicalur sanguinempluere. CAP.XXXV. Quare non discernal el intelligat in-
CAP.VIII. Unde grando et nix. fans.
CAP.IX. Quare nives nunquam contingant wstate, GAP.XXXVI.De juventule et seneelule.
cum in ea contingat grando. CAF.XXXVII. QuaUter potissimum magister sit quw-
CAP.X. De tonilruis et fulininibus. Q reitdus.
CAP.XI. Quare in solu tBstatecontingant fulmina, CAP.XXXVIII. Qualem esse discipulum oporleat.
CAP.XII. De eo quod stellw videnlur aliquando ca- CAP. XXXIX. Qualis comptexio doctrinte sit conve-
dere. niens.
CAP.XIII. Quod cometa non silslella, CAP.XL. Quw wtas, el quis dicendi terminus : quis
CAP.XIV. Se refluxionibus Oceani, et vitw.
CAP.XV. De ortu ventorum. CAP.XLI. Quis sit onio in discendo adhibendus.

LIBER PRIMUS.

PR^FATIO. quentiaautem maxime prodest, i errant qtii, post^


Quoniam, ut ait Tullius in prologo Rhetoricorum, posita proficiente et non nocenti, adhaerenliiocenii
t eloquenlia sine sapientia nocel; sapientia vero et non proficienti. Id namque agere est Mercurii et
sine eloquentia, etsi parum,tamen aliquid cum elo- Philoloctiw conhcghim. (60), lanta cura virtutis eE
'60) Apud Marcianum Capellam.
PATROL.CLXXII.
-45 HGNORIIAUGUSTODUN.OPP. PARS I. — DIDASC. ET HISTOR. U
Apollinis quaesitum, -omnium conventu deorum ap- A , prehendimus; actionibus ejus enarrandis iufiniias
probatum, solvere. Id eliam est gladium scmper linguaenon sufficiuiit. Quid in ipsum agalur, non
acuere, sed nunquam in praelio perculere. Multos potentia ageiilis, sed permissio est volenlis. Ubi sit,
lamen npmen magistri sibi usurpantes, non solum supra omnia,infra omnia lolus etinteger? Qualiter
•'-.hoc agere, sed etiam aliis sic esse agendum jurantes in loco sit, qui localis non est. De tempore vero
cognoseimus; nihil qulppe de philosophia scientes, illius, qui ante omne tempiis est. Quid habet, qtii
aliquid se nescire confiteri erubescentes, suae impe- omnia palmo continet, nullus perfecte explicare
ritiae solalium quaerentes, ea quae nesciunt, nullius potest. Nec ergo illum omnino ignoramus, quem
dtilitatis minus cautis praedicant. Sed , quia, ut ait csse scimus: nec perfecte cognoscimus, de quo prae-
'ferentius : Non est mirum si mereirix impudenter dieia ignoramus.
agit (61), impudentia illorum postposita, de pbiloso- CAP.V. — Qtiibus ralionibiis probeiiir quod Detts sit.
phia aliquid dicefe proposuimus, ut diligentibus Et quoniam diximus in hacvita sciri Deum esse;
ipsam pro posse nostro proficiamus; non diligenles rationes quibus etiam incredulis boc possit probari,
vero ad diligentiam excitemus. Tncipierilesigitur a aperiamus : scilicet per mundi creationem, et quoii-
t prima causa rerum Deo, i usqrie ad hominem coa- dianam dispositionem. Cum enim mundus ex con-
linuabimus tractatum, de ipso homine multa dieen- " trariis sit elemenlis calidis et frigidis , humidis et
tes, illud autem principium dictionis ponentes, ul si siccis; vel natura operahte, vel casu, vel aliquo ar-
aliquid in hoc operc imperfectum videatur, humanae tilice, in composilione mundi illa conjuncta -sunt,
imperfectioni deputelur; nec ideo, quod in eo utile sed proprium csl naturae semper contrarium fugere,
erit, vituperetur. Reque enim propter unum male et simile appetere: non ergo natura contraria ele-
dicium, bona vituperauda, sicut nec propter bene merita conjunxit. Casu vero conjuncta non sunt: si
eielum, mala Iaudanda. Quandoque enim vigilat enim casus mundum operatus essel, quare domum
Thersites et dormit Ulysses, vel aliquid tale, quod levius est non faceret? lterum
Atqueoperi longofas est obreperesomnum (62). si casus mundum operatus fuisset, aliquae causae
De philosophia igilur traclare incipientes quid sit pracessissent mundum , quarum concursus opera-
philosophia dicamus. retur illum. Est enim casus, inopinatus rei evenlus,
CAP.I. — Quid sit pliilosophia. ex causis eonfluenlibus. Cum ergo nihil prascessit
Pliilosopbia est eorum quse sunt et non videntur iiiundum praster Crcatorem, casu non est factus
et eorum quae sunt et videnlur vera comprehensio. inuiidus, igitur aliquo artiiicc Artifex vero ille
CAP.II. — Qum sttnt et non videniv.r. r homo non fuit. Ante enim niundus est faetus quam
P
Sunt et iioii videntur incorporalia : Sensus enim homo; nec angelus-quidem, cum arigeli cum mundo
•exira subjectam materiam nibil potest. creali sinl. Deus igitur est qui mundum fecit.
•CAP.IU. — Quw sunt et esse videnlur. Per quotidianam vero dispositionem, idem sic
-Sunt, et esse videntur corporalia, seu divinum, probalur. Ea qua; disponuntur, sapienter disponuu-
;ceucaducum habeant corpus. Corpora namque sub- tur. Ergo aliqua sapienlia: nihil enim sine sapien-
jacent spirilui. Cum igilur in ccgnilione utrorum- tia, sapienter disponilur. Sapientia aulem illa, vel
que sit pbilosqpbia , de ulrisque disseramus, in- divina, vel angelica, vel bumana. Humana vero no:i
choantes- ab eis quaj sunt, et non videntur. Sunt est, quae res facit vivere et Ioqui. Nam, si humana
autem haec: Creator -anima mundi damiones, animae sapienlia formam hominis , vel alterius animalis
liominum. operatur, motum illi et vitam conferrc non poiest.
CAP.IV. — Quid siipcrfecte-aiiciuid cognoscere. Angelica vero sapieniia , quomodo angelos ipsos
Sed quoniam Crealor oinnibus prior est, omnia. disponerel? Divina igilur sapientia est, quae hoc
enim ab ipso habent exislere, et ipse a nullo ; ab fc-eit. Sed omnis sapientia alicujus sapientia est?
ipso incipiamus. Sed quia dicuril sanctiin hac viia Est ergo, cujus est illa sapicntia , nec idem est an-
lion posse Deum perfecte cOgnoscere, quid sit per- £Q gelus nec homo : Deus ergo. Sic per quotidianam
fecic atiqttid cognoscere,ostencamus, ut cognosea- disputationem pervenitur ad diviuam sapientiam ,
tur quia Creaior in bac viia perfecie cognosci non per sapieiitiam ad divinam substantiam. Unde dir
possit. Undecim sunt quae inquirunlur ciica unam- vina sapientia diciiur signaculum, et imago Divini
quamque rem : An sit, quid sit, qiianium sii, ad tatis. In hac Divinitale omnium conditrice, et omnia
quid sit, quaie sit, quid agat, quid in ipsum agatv.r, gubernante, dixerunt philosophi inessc potenliam
ubi sit, qualilcr in locum silum sit, quanclosil, quid operandi, sapienliam, voluntatem. Si enim potuit
liabeat. Perfecte ergo aliquid cognoscere, est isia et nescivil, quomodo tam pulchra fecit? Si ilerum
undecim de illo scire. Sed, quamvis sciam.usDeum fecit et noluit, vel ignorans, vel coaclus fecit. Sed
esse, quid sil perfecte non comprehendimus. Quan- quid ignoraret, qui etiam novit cogitaliones homi-
litas vero ejusdem , qui omnia iniplet, angusiias lium? quis cogeret illum qui omnia potesl? Est ergo
nostri pectoris excedit. Relationi illius explicandae, in Divinitate, polenlia, sapientia, vaiuntas: quas
Jiumana sapientia deficit. Qualitates illius non com- sancti tres personas vocant, vocabula illis a vulgari,
(Sl).Miruin veroiinpudenter mv.Iiersi facit.I .(62J Verutnopere in longofas csl obreperesomnum.
,(TEREXT. And. IV, iv, 16.; (HORAT. Dearle voelica, vers.'5S1.)
i5 DE PHILOSOPHIAMUNDILIBRI QUATUOR.— LIB. I. 46
propler affinitatem quamdam transferentcs, vocantes .A dam opera referuntur potentke, et sic Patri; quas
potentiam divinam Patrem, sapientiam Filium, vo- dam sapieniiae, et inde Filio; quaedam voluntati, oi
luntatem Spiritum sanctum. ideo Spiriiui sancto. Attribuilur potentiae, id est
CAP.VI.— Quare potenlia dicatur Paler. Patri, Filii missio; quam tamen operata estsapien-
Potentia dicitur Paier, quia omnia creat, et pa- tia et voluntas.
terno affectu disponit. CAP.XIII. —•Quare Filio attribuitttr incarnaiio.
CAP.VH.— Quare sapieniia Filius. AttribUitur sapientiae, id est Filio incarnatio;
Sapienlia vero. dicitur Filius a Patre ante saecula quam tamen operata est poientia et volunias, et me-
genitus, et tamen ilii coasternus: quia ul filius tem- rito sapienliaj ascribitur. Gum enim tam potens es-
poraliter est a palre, ita sapienlia setemaliler et set, quod de potestate diaboli humanuni genus sola
substantialitcr est a potentia. voluntate eripere posset, maluit tamen divinilatem
CAP.YIII. De genilura Fiiii. conjungere humanilati, ut qui Deum et homineji
Et quouiam diximusFilium genitum a Paire, et . reconciliaret, in se, quod hominis est et Dei habe-
tamen illi coa^ternum esse, de illa genitufa aliquid ret. Si enim Deus tantum esset, nunquam diabolus
dicamus : illud ante orantes, ne si inveniatur illud : in eum manus injiceret. Quippe quomodo servus in
Ge-neralionemejus quis enarrabit? (Isa, LIII,8) pute- B : Filium potentis Domini cognitum, manum injice-
tur nobis officerc Blud enim dictum est, non quia rel? Unde scriplum est: Si cognovhsent, ininquam
impossibile est, sed quia difficileest. Pater ergo ge- Filium Dei crucifixissent (I Cor. n, 8). Si iterum
nuit Filium, id est, divina potentia geuuit sapien- tamen homo esset, quomodo captivus homo capti-
liam, quando prOvidit qualiter crearet res, et crea- vum liberaret? Omnes enim peccaverunt, et egent
tas disponeret, et quia ante saeculahic providit, anle gratia Dei (Bom.m, 25). Redemptor igitur noster
saecula sapientiam, id est, Filium genuit: et hic ex Deus fuit et homo, et adhucest,: ut ex divinitate
se, non ex alio, quia neque alicujus doctrina, neque salvare posset, etex humanitate diabolum lateret,
usus experientia, sed propria natura hoc scire ha- ut cum praeter jus et fas diabolus innocentem inva-
buit, ex quo aule fuit, si fas est dicere, de aelerno, deret, potestatem sibi commissam jusle amittefet.
ex quo boc scivit, non fuit qriin ista sciret. Sic ergo CAP. XIV. — Quare Spiritui sanclo peccalorum re~
aeternus est, quia sapienlia aeterna est. Sic igitur missio Iribula.
Paler _genuit Filium coaeternum, sibi consubstan- Voluntati vero et bonitati divinae remissio pecca-
lialem. torum attribuitur, quia ex voluntate et bonitate con-
CAP.IX.— Quare voluntas Spiritus sanclus. . donat, quod ex potentia et sapientia quam cito
Voluntas v.erodivina dicitur Spiritus sanctus. Est' C factum est, punire posset. Sed, quia dum loquimur
autem proprie spiritus halitus. Sed quia in spiritu de Divinitate, angustias nostrae scientiae transgressi
et anhelitu, saepe voluntas hominis perpenditur, sumus, tacentes interim de ea, ad reliqua transea-
aliter enim spirat laetus, aliter iratus, divinitatem mus, illud orantes; ne si aliquid, quod scriptum non
translative vocaverunt spirilum, sed KVTovot±(coTix5r sit alibi, hic inveniatur , baeresis judicetur : non
sanclum. enim quia scriptum non est, beresis est, sed si cori-
CAI>.X. — Quare a Palre el Filio procedat. tra iidem est. In particula superiori, de. his quas
Spiritus iste a Patfe et Filio procedit, quia volun- sunt et non videntur primum posuimus Creatorem
tas divir.a et bonitas inde, quod ita potens, et sa- Deum, animam mundi. Finito igitur tractatu de
piens Deus effectu ostenditur : nihil enim est Spiri- Creatore, de aninia mundi aliquid dicamus.
tum sanctum a Patre et Filio procedere, aliud, quam CAP.XY. — De anima mundi.
divinam voluntatem ex potentia et sapienlia usque Anima mundi, secundum quosdam Spiritus san-
ad creationem et gubernationem rerum extendere. ctus est; divina enim bonitate et voluntate, quae
CAP.XI. De comlerhitateipsorum. Spiritus sanctus est, ut praediximus, omnia vivunt
Haecbonitas et voluntas, Patri coaeterna est et _ quae in mundo vivunt. Alii dicunt Animam mundi
Filio. Non enim fuit potens et sapiens, ita quod non esse naluralem vigorem, rebus a Deo insitum, quo
esset bonus et creare volens : quia idem esi Dco et quaedamvivunt tautum, quaedamvivutit et sentiuni,
esse, etbonum esse, et ante tempora voluit, quod et discernunt. Non est aliquid quod vivat et.sentiat
fecit. Nulla enim est in eo mutabilitas, coaelernaest et discernat, in quo ille naturalis vigor non sit.
ergo pradictisvoluntas divina et bonitas. Sed bajc Terlii dicunt, Aniinam mundi esse quankdam incor-
personarum Trinitas, est essentia; unitas. Una poream substantiam, quae tota est in siugulis cor-
enim est substantia, potcntia divina, et sapientia, eti poribus quamvis propter quorumdam tarditatem
bonitas. corporum, non idem in omnibus exercet vel opera-
CAP.XII. — Quare quwdam uiii de personis atlri- tur : qupd volens significare Virgil. ait:
.budntur, cum sine lilia niliil operetur. Seminibusquanlum nonnoxia corpora tardant.
Quaequamvis in omnibus cooperelur, nunquami (Ain, l. vi, v. 751).
eniin divina polentia aliquid agit sine sapientia ett In homine ergo est illa propria anima. Si aliquis
voluntate, nec sapientia sine potentia et volnntate,, concludat: Ergo in homine sunt duceanimo3: dici-
r,ec voluntas sine potentia et sapientia', tamen quoe- mus, non; quia non dicimus animam mundi esss
11 HONORIIAUGUSTODUN.OPP. PARS I. — DIDASC.ET IIISTOR. i&
animam, sicut non dicimus caputnmndi esse eaput.. <\ percipi non possinl. Unde respectu nostrorum, quae
Hanc dicit Plalo ex dividua el individua suhstantiai spissa sunt et grossa, dicuntur spirilus : quemadnio-
esse excogilatam, et ex eadem natura et diversa. dum aer quamvis corpus sit, propter subtilitatem
Cujus expositionem si quis quaeral, in Glosstilis i vocatur spiriius : et bic aflirmaiite autoritate beati
nosiris super Platonem inveniet. Gregorii qui in Moralibus loquens de angelis ait:
Tertium genus de eis quae sunt et non videntur,, Comparatione quiclemnostrorum corporum angeli di-
-diximus daemoneS esse : de quibus tractare inci- ciinlur spiritus, sed comparatione illius sumtni et in-
pientes, dicamusquot.illorum sunt ordines,et quare> circumscripti spirilus, corpora sunt diccnda. Hoc ite-
vocati sunt daemones rum probat autoritas beati Augustini, qui in Enchi-
CAP.XVI.-— Qnid sit ccelesleanhnctl et wthereum. ridio quodam tale ponit capitulum : Qualia corpora
Tres igitur daemonum ordines vokiitPlalo esse, ax angeli liabeaitt (Epist. 115, ad Nebridium). Alii di-
superiori usque ad iinum, nihil sine rationali crea- cunt illos non esse corpora sed spiritus, sed quia
tura esse afiirmans. Dicit enim in iirmamenlo esse. ubique non sunt, et dc loco ad loeum inoventur
quoddam rationale animal, quod ita definit: Animal[ comparatione summi Spirilus, qui ubique tolus et
rationale, immortale, cceleste, impatibile; stellas vi- integer est, a beato Gregorio corpora dicti sunt; aec
delicet in firmamento, de quibus iu suo loco dice-. B inde sequitur quod sint cprpora ; sicut est illtid : Sa-
mus : sunl eiiim de eis qua1,sunt et videntur. Dein- pientia hnjus mundi, stulliiia esl apud Deum (I Cor.
de dixit in asihere esse quoddam genus invisibilisi i, 20) : non quia Deus sapientiam hujus mundi
animalis, id est a firmamento usque ad lunam, pri- stultitiam reputet, sed quia ad comparationem Dei
mum iri ordinedasmonura, quodita definitur.: Ani- sapientiae,slultilia est: nec inde ideo sequitur quod
tnal raiionale, immortale, itnpalibile, wthereum. Cu- sit stultitia. De illo capitulo beaii Augustini qualia
jus est officium soli divinae contemplationi vacare, corpora habeanl angeli (In Enchiridio), dicunt bea-
et de ejus contemplatione viverc tum Augustinum ibi Ioqui de corporibus quae assu-
CAP.XVII. — Quid aeriunt, munt, quando hominibus apparent, utrum vera
•Iu iuferiori vero loco, seilicet circa superiorem sint corpora an non : nec tamen dicit ea esse cor-
parlem aeris, vel vicinae lunae, dicit aliud esse ge- pora. Nos vero plus illorum sententise accedimus,
nus, cujus baec cst definitio : Anitnal aerium, ratio- qui dicunt essc spiriius.
tiale, immortalc, paiibile, diligenliam hominibttshn- CAP.XX. — De dwmonibus.
pertiens. Cujus est secundum idem officiumdeferre Nec videatur esse alicui inconveniens, quod Plato
preces hominum Deo, et voluntatem Dei hominihus, ,„ dicit duo esse genera caloda;monum, cuin etiani
vel per somnia, vel signa, vel intimaro aspirationeiii Scriptura dicat novem esse ordines angelorura.
vel vocalem admonitionem dieilur palibile; quia, Plato enim divisit ea secuildum loca : sed divina
cum diligat bonos congaudet illorum prosperilali, pagina secundum officia. ln duohus ergo illis gene-
compaiitur adversilaii. ribus coutinentur novem ordines angelorum el e
CAP.XVIII. — Quid fiumectum. converso. Post tractatumDeCrealore ei anhnamundi
Teriius ordo est, in hac humecla parie aeris, et de dmmonibus,resfat tractare de Anima hotniiiis.
quod ita defmilur : Anhnal hiimectitm, rationale, Sed quia de homine locuturi sumus, usque ad illimi
imtnorlale, palibile. Cujus est officium humanitali locum de ejus anima loqui differamus, ul sit unus
iiividere, ex invidia insidiari : quia unde descendit et conlinuiis traclatus De homine e'l ejus anima.
per superbiam, homo per humilitatem ascendil, et Hactenusde illis quaesunt, et non videntur no-
est ita luxuriosum, quod alioquin eommiscet se mu- stfa disseruit oratio, nunc adea quae sunt et viden-
lieribus, etaliquarido generat. Unde incubi dicuntur tur, slylus convertatur; sed antequam iuilium di-
dKmones, qui slc concunbunt. Qui differunt ab aliis cendi faciamus, pelimus ut si loquenlcs de visibili-
daemonibus, in hoc quod duo primi ordines dicun- bus, probabile et non necessarium dicamus, vel ne-
tur xK),ooKiptov£f, id est bonum scienies : v.alocenim D : cessarium et non probabile, non inde vituperemur ;
est bonum, tWft&ivsciens. Isti vero dicuntur V.KV.O-ut philosophi enim, necessarium, etsi non proba-
oat^ovEf,id est malum scienles, v.viv.hz enim malutn bile, ponimus : ut physici vero, probabile, etsi non
est. Ne ahhorreas nominis communitalem, quod illi necessarium, adjungimus. Sed illud videatur, si ali-
ct isti dicuntur daemones, quasi scientes : cum illi qui inter modernos probabilius inde tractaverunt.
et isti angeli dicantur, unde malus angelus et bonus. Traclaturi igitur de his quae sunt et videntur, quia
Inferiorem partem mundi, id esl lerram habitat ani- corpora sunt, et omnia corpora ex elemenlis con-
mal raiionale, morlale, id est homo, de quo in suo stant, ab elemeniis sumatur exordium, et ostenda-
loco dicemus (lib. iv). mus quid sit elemeiitum, et cur quatuor sint ele-
GAP.XIX. — Utrum corpora sint vel spiritus. menta, necpauciora, quodfuit chaos elementorum,
De praBdictisdajmonibus quaeritur utrum corpora et quabter solutum.
babeant, cum animalia sint, et omne animal dicatui CAP.XXI. — De elemenlis.
corpus, an sint spiritus, ut ait propheta : Qui facit Elementum ergo, ut ait Constantinus in IIKVK;™;,
angelos suos sphitus (Psal. cm, 4). Inde dicunl qui- cst simpla et minima pars alicujus corporis : simpla
,dam quod corpora sint, sed ita subtilia quod sensu ad aualiiatem, minima ad quantitatem : cujus ex-
49 DE PHILOSOPHIAMUNDILIBRI QUATUOR. — LIB. I.. 50
pusitio talis est : Elementum est pars simpla, cujus A neque Constantini seripla, neque alteriiis physic
uon sunt contrariae qualitates. Sed quia bic totum unqiiam legerunt, ex superbia ab aliquo discere in-
videntur habere ossa, et similia, ut removeat illa, dignantes, et ex arrogantia quae nesciunt confingen-
addit minima, id est quoe ita est pars alicujus, quod tes, ne nihil dicere videaniur, dicunt eleniGnta esse
nihili est pars illarum ejusdem. Unde litlerasper si- proprietales vel qualitales istofum quae videnlur,
niile dicuntur elementa, quia ita sunt partes sylla- scilicet siccitatem, fiigiditatem, humorem, calorem.
bae, quod nibil pars illarum est. Voluit autem iste Clamant eatlem ore Platonis (in Timwo) vocantis
Constantinus ex elcmenlis qualuor constare humo- elemenla materias, cum nuliae qualitates mateiia
res, ex humoribiis spissalis] partes tairi ap.owp.tpri, alicujus esse possint : Est etenim Maieria, quod ac-
id est consimiles, ut est caro et ossa, quain organi- cepta forma transit in aliud. Reclamant ilerum ore
cas, i-J est ofliciales, ul manus, pedes et similia. Ex Joannicii, qui in 'Ei sagogis suis ait : Aliitd esse ele-
titrisque vero parlibus, humaiium corpus constarc menta, aliud commistiones eorum, quo stinl ctilidw
Ergo secuiidum euni, nullum ex his quaiuor quae et siccw, el sic de aliis. Iterum reclamarit ore Macro-
videntur, et a quibusdam elementa reputata sunt biiquidicit (lib. i Somnii Scip., c 6): Cum in singu-
elementum est, neque terra, nec aqua, nec aer, nec lis elementis essent divcrsw qualites, laiem dedit uni-
ignis; nullum quippe eorum est simplum qualifate, cuique, ut in eo cui inhwrenl et cognatdin et similetn
minimum quantitatc Etenim in terra aliquid esl ca- reperiret, ut aqtia ctun terra frigiditatem; aer cuin
lidi, aliquid frigidi, aliquid sicci, aliquid hutnidi; aqua humidiialem, ignis cum aere calorcm. Unde c-t
quod quia patens est lippis et tonsoribu< prohatio- elementa dixit non esse qualitales, sed qualitales
nem illius praelermiltamus : neque enint iperte ve- esse in elementis. Si ergo quod' alicui inesl, diver-
ra, neque aperte falsa, probanda sunt, sed de qui- sum est ab eo cui inest, non sunt qualitates elemen-
bus aliqua dubitatio est. Non est terra simpla qua- ta. Snnt alii qui dicunt quae videntur esse elementa,
lit3te, minima quantitate : nec ergo elemenlum. Si- compiobantes hoc auctoritate Juvenalis,qai degulor-
militer.de aqua, el igne et aere potest probari. Ele- sis loquens ait.:
mentum ergo est simplaset niininiEeparliculae, qui- Inlerea guslus elemcnta per omnia quwrunt;
bus hic quatuor conslaiil quae videmus, quae ele- (Sat. xi, v. II.)
menta, non quod videntur, sed ratione divisionis in- scilicet in terra venaliones, in aqua pisces, in aere
teTliguiitur. Dividitur eiiim, ut figuraliter dicatur, aves, et quia isla sentenlia vera est, nec auclorilali
bumanum corpus in organica, scilicet in manus, et Constantini contraria, qualiler cum ista stare non
caetera. Organica vero in 6p.tof<.ip£i«.-,idestcoiisimi-C possit, exponamus. Constantinus ergo ut physicus
lia : videlicet in particulas earnis et ossis, et caete- de naturis corporuni iraclans, simplices illorum ct
ra, hp.iop.ifuv.iautem in humores melancholiae,et hu- minimas particulas, elementa, quasi prima priucipia
mores in elemenla, id est simplas et minimas parli- vocavit. Philosophi vero de crealione mundi agen-
ciilas. Cujus dictionis pars aciu so!a ralione et con- tcs, non de naturis singulorum corporum, isla qua-
dilione fieri potest. Corpusenim humanum, in mem- tuor-quaavidentur, elementa mundi dixerunt : quia
bra, in omiomeira, actus dividere potest : sed omio- ex istis eonstat, et isla primo creata sunt, vel crean-
meira iri humores, humores in elemenla, solus in- tur, ut in sequentibus oslenditur. Nulla ergo inter
lellectus dividit. Quia, ut ait Boetius in commenta- hos contrarietas. Sed dicit coritra : Nullum isloruin
rio super Porpliyrium : Vis est infellectus animi, elementum est, quia nullum borum est, quod cx
conjunctd disjungere, et disjuncta conjungere. Sed quatuor istis elementls faclum non sit, quod pro-
quaeret aliquis ubi sunt clementa ? nos vero dicimus, bant sic : In terra aliquid de aqua est, quia huniidi-
in compositicne humani corporis et aliorum : sicut talis aliquid videmus exirc In eadem est aliquid
liltera est in compositione syllabaj, etsi non per se. aeris, quod probat fumus inde evaporans, et aliqmtl
Sed sunt quidam, qui ut rustici, nesciiint aliquid ealoiis, quod tactu percipimus. Similiter de aliis
esse nisi sensu possint illud comprehendere : Quia D probalur : hoe idem probant auctoritate Platonis
animalis homo nonpercipit quw spiritus sunl (I Cor. (injTimojoJ qui ait: Cum hic transeat in tiquatn, et
n, i) : Cjm sapienti plus sint inquirenda inseii- aqua in lerram, quare macjis dicatur terra quam
Bibilia , quam sensibilia. Cum ergo illae simplae aqua? (In Timwo.) Nos dicimus contra, in unoquo-
el minimae. partictilse elementa sint, quae est fri- que iilorum, aliquid de aliis esse, nec famen in ea
gida et sicca, terra est: quae frigida et humida, esse facta, quia non substanlialiter, sed accidenfali-
aqua cst: quae calida et huniida, aer : quae cali- ter inest. C.umergo terra porosa sit, et aquis cir-
da et sicca, ignis. Cum igitur baec quatuor quce cumdata sit, aliquid humoris subintrat eam, et ali-
videntur, ex illis composita sint, in quo parti- quid aeris. Cum vero in medio mundi sit, et ignis
culae frigidag et siccae dominantur, illius elementi ab ea aequaliler ex onnii parte distet, quid mirura si
dicitur terra, in quo frigidae et huaiidae aqua, in aliquid inde caloris recipial? Sed, quia breviiaiem
quo calidaeetiiumidse aer, in quo calidae et siccae in hoc opere seclamur, quid in aliis et aliis sit, et
ignis. Si ergo illis velimus imponere digiia no- qualiter accidat eis, ingeniis aliorum inquirere' di-
mina, particulas pracdiclas dicamus elemenla, ista miltamus : elenim principiuns a magislro, sed
iTiialuoruuae videniiirelemeniafa. Suni qitidam qui perfeclio debel csse ab ingenio : quo;! itcruni dicunl
__"! HONORIIAUGUSTODUN.OPP. PARS I. — DIDASC. ET IIISTOR. 52
Platonem qucesisse, cur magis dicatur terra quam A tantum, sed duo, scilicet aquam et aerem. Si enirc
aqua cum sic dissolvatur? sic intelligimus illum non solam aquam inter ea posuisset, eum plus ad ter-
loqui de elemento ibi, sed de parte elementi, quae ram quam ad ignera se habeat (habct enim cum
sic dissolvitur; nunquam enim tolum elementum terraconjunctionem, secundum corptilentiam etob-
dissolvitur. Dicit ergo, quod solvitiir, rion terram sed tusitatem : cum igne mobilitalem), conjunctio illa
terreum, id est partem terrae, sed quod remanet re- non duraret. Similiter si solum aera, habet enini
tinens proprietaiem terros, dicunt terram et eleinen- commune cum igne subtilitaterii et mobilitatem,
tum: sed de hoc,Deo anriuente, satis dicemus. Sunt cum terra obtusitatem.Sed, dicet aliquis,et si unum
crgo elementa corporum prsedictaeparticulae, ut ait istorum non sufficeret, potuit Deus facere quod
Constantinus. Sed elementa mundi quae videntur : sufiicerent; sed dicimus nos non ponere terniinum
<!equibus hujusmodi tractatu.s babendus videtur, in div/ina pofentia, sed dicimus de his qusa surit,
quare unumquodque factu.m sit, quare quatuor, nec nullum posse sufficere,nec juxta liaturam rerum
pauciora. Sed quia infirmior est illorum sententia posse aliquid esse, quod sufficeret. Sed, quia jam
qtiae auclorilate sapienlis innitilur, quid inde Plafo ostendimus quare unum ex istis non sufficeret,
senserit ostendamu.s :. Divini, inquit, generis vel de- quare aiiquid esse non posset, aperimus. Cum igitur
cOris est ratio, ttt tcdemnutndum creare disponeret, inter aiiqua duo, sunt duae contrariae qualitates,
quippe, qui visum patereiur et laciutn: ac si diceret: quia binarius in duo aequa polest dividi, potest esse
Cum Deus sola bonitate, non indigentia, mundum aliquid, quod proprielatem uniuscujusque retinens,
creare disponeret, quippe qui perfectebonus est, ta- in medio sufiiciat; ubi, cum lerra el aer duas con-
lem voluit illu.nifieri, qui et videretur et langeretur : trarias habeant qualitates (est etenini terra frigida
ut homo.etiam oculis. rerum ereationem, et guber- ct sicca; aer calidus et humidus) aqua bahens om-
natione divinam potentiam, etsapientjam etbonita- nem ciini terra frigiditateni, ciiin aere humiditalem.
tem percipiens, et polenliam timeret, et sapientiam inter itla sola aqua frigida el humida sufiicit. Sin
veneraretur: bonitatem imitaretur. Deinde subjungit: autem aliquorum contrarieias in tribus sit qualita-
Constabai.autem nihil possevideri sine ignis beneficio, tilms, sicut nec ternarius in duo aequ.adividi potest,
neqtte tangi sine solido, neque solidumessesine terra, nullum mediuro, quod ad ea se lequaliter babeat po-
quomodovisus sine igne essenon possit, nec tangibile test inveniri;. oportef eiiim, quod de uno unam acci-
sine terra, toquentes de scnsibtis corporis, ostmde- piat, de alio duas; sic enim, nec aliter iiilegre potest
- tnus. Po.slea addit : Idcirco jecit Deus c/uusifunda- dividi ternarius. Qualitas vero per medium non
mentuin ignetn el terram, sed, qitoniamin eis sunt con- Q dividitur, lioii potest ergo esse medium, nisi par-
trarietates, quippc ierra cst corptiienia, obiusa, im- ticipans una el duabus. Ilerum dicet : efsi secun-
mobilis : ignis subtilis, mobilh, acutus. Vidit Deus dum hanc <rutuyi«vquaiitatum unum medium esse
si.ne med.io ea sion posseconjungi, et ideo inier ea polest, scilicel illam quie fit duabus qualitatibus, il-
tnedium crcavit, Et quoniam de conjunctione illo- Iud haberepotuerunf. Si enim inter ignem et aquam,
ram fecimus mentionem, dicamus quid sit commi- quae contrarias habent qualilates est aer, qui parti-
stio, quid conjunclio contrariorum. Commisiio ergo cipat : una unius : alia alterius, quare inter ignem
coiilrariorum e«t quando ex duob.us ila fit unum, et terraro, quae in suzugia duarum qualitatum, non
quod neutrum reman.et, id quod ante fuerat: ut si habent omnino eas con.traria^, unum medium, nisi
calidissimum frigidissimo misceatur, fit tepidum, utriusque unum acciperet, esse non potuit ? Est et-.
neque calidissimo, neque frigidissimo remanentc. enim ignis calidus, terra frigida et sicca. Nos vero:
Coiijunciipergo contrariorum est, quando ex duobus dicimus. Nec seeunduiii hanc medium fuisse neces-
ita. fi.t unum, quod utrumque remanet, id quod an- sariiim, cum in aliquo conveniant, s.cilicetin sicci-
tea fuerat, quod in contrariis liabenlibus agenles late, necessepoiuit. Si ncque aliquid tale niedium
qualitates, sine medio esse non ppssunt. Sunt au- essct, quod ab uiroque aliquid acciperet, velab igne
tem.agentesqualilates^ea/or^frit/irfiras, de qua re lo- n acciperet calorem, a terra siccitatem, et sic idem
quentes de homine dicemus (Ltb. iv). Si enim unus esset quod terra : vel ab igne calorem, a lerra frigi-.
alteri oppouatur repugnant, dissplvit unum aliud : dilatem, praeter hoc utopinor, nihil potcst confingi;
opor-tetergo ut subsistant, medium esse: quod si iale sed impossibile est aliquid esse calidum etfrigidum.
fuerit quod plus babeat se a.d unum quam ad aliud, Cum enini sintelemenla qualuor, et quatuorillorum
paulatim transit in aliud ad quod plus se habet, qualitates, inde fiunt scx coraplexiones, quarum
et frt illa conjunclio, ut si inter calidissimum etfii- qualuor sunt ppssibilcs, duaeimpossibiles. Suntau-
gidissimum aliquid ponatur, plus habcns se ad caii- tcm quatuor possibilcs, calidum el siccum, calidum
duhi, peiibitfrigidum.et dissolvetur illa conjunctio." el hiimidum, frigidiim et htiniidv.m,frigidum [cl sic-
Scd, si tale fuerit medium,quod aequaliter hahealse ciitn. Duaevero irapossibiles suiit, calidum ct frigi-
ad duo extrema, iion plus-transiens in materiam dutn, humidtimet siccttm. Duo ergo elementa Crea-
unius quain alterius, conjunctionem illius observa- tor in medio posuit, quia unum praadictis rationibus
bit. Yolcns ergo prsedicta duo elementa non com- iii medio sufficere non poluit. Elemeiilorum talis est
misceri, sed jungeie, ut ulrumque, id quod esi, re- disposilio , quod inferiorem locum obtinet ierra,
m.aneret, medium intcr illa duo ereavit, non unum deinde aqua, postea aer, superior est ignis. Si cnim
53 DE PHILOSOPIHAMUNDILIBRI QUATUOR. — LlB. I. 54'
aliquid inferius esset, quia natura gravis a.d;i.IhidA Deo cuncta disponente? sed, si qua essent, nisi sic
tenderet: gravia euim naturaliter tendunt deorsum. ut non sirit, ordinata a Deo essent. Cum eniin terras
Si vero aliquid supra ignem essef, ex levitate ad il- naturae naturale sit deorsum tendere , ignisque sur-
lud tenderet, et dissowi ab aliis quajreret. Juxta sum, nisi inferiorem locum terra obtinerct, et ignis
terram posila esfcaqua, quia, eum naturaliter gravis superiorem, haec quiereret semper inferiorem, hic
sit aqua, etsi non quanlum terra, securidum locum superiorem : et sic esset inordinata jactatio. Hanc
obtinere debuit. Deinde aer qui gi'avior est igne, et redegit Creator in ordinem, conferendo terrsaTocuni
Ievior est aqua, merito inler utrumque ponitur. inferiorem, igni superiorem, utbic non babeat quo
t Et quoniam quid sit elemenlum docuimus, et descendat, nec haec quo ascendat. Ex inordinata
quot sint, et quare plura non sint, et causam ordi- igilur jactalione, quae non fuit, sed esse potuit, Deus-
naiionis signi(ieavimus,de c'nao,id est elemeiitorum elemenla redegit in ordinem : veluti si monitu ali-
confusione, quae fuit in principio dicamus, commu- ciijus amici nostri, aliquid quod contingeret, nisi
nem sentenliam proponentes, deinde probantes, ad ipse esset, effugiamus : dicimus, iste liberavit nos
ultimu.m prGbationem noslram confirftiantes. ab boc malo, nori quia hoc malu.m primuni fuisset,
Dicunt omnes -fere elementa iiiprima crealioiie et postea nos inde liberasset, sed quia iste nobis
cerla loca non obtinuisse, sed in unam massam B nisi esset, accideret. Fuerunl in prima crealione ubi
mista fuissc, et ob boc modo simul.ascendere, nune sunt : et enim terra cooperta erat aquis, aqua
modo simul descendere (Ovid., 1.1 Metam,, et Hc- vero spissior, aer item spissior et obscuiior quam
siod.) : subjungunt et rationem quure, ut Creator, modo sit; quippe, cum neque sol, neque luna, neque
videlicet ostenderel : nisi sua y.otentia et sapienlia aliaestellaeessent quibus illunivnarentur. Ignis spis-
et bonilate res ordinaret, quanla rerum confusio fo- sior quam modo sit, id vero quod (erra aquis coo-
ret. Deinde auctoritate Platonis hic probant, qui in perta, nec aliquo luminc illuslrata, nec aediiiciisdi-
Tiiuaio ait : Deum ex inordinata jaclatione, elemenla stincta, nec suis animaiibus repleta : nec aliquo gra-
r-edeghseitt ordinem. Nos vero dicimus fals.am esse lniiie ornata : quod aqua et aer, efspissi, et obscufi
sententiam quam ponunt, probantes non convenien- eranl: qupd in superioribus stelte non apparebanl,
tem rationem quam inducunt, nec ber.e esse iiitel- vocaverunt x«o_r,id est confusionem elementorum,
lectam auctoritaiem quam prastendunt. Prius ergo Unde Moyses : Tcrr.a, inquit, hianis et vacua, et
probemus sententiani esse falsam, postea rationem lerra erat super faciem abyssi (Gen. i, n), -hsecdis-
iiiconvenientem, deinde auctorilatem non bene in- solvit. Cum aqua usque ad maximam partem aeris
teliectam. Dic ergo quisquis affirmas, elemenla tunc elevata est, aer vero spissus, et ignis similiter in ea
erant corpora, an nou ? si corpora non erant, erant spissitudine aliquid terrae et aquae sub se inerat, quae
spiritus,'velproprifitates spiritus aut corporis eranf; ex calore ignis similiter et siccitate coagulata, et
si neque spiritus neque proprietas aliqiia spiriius, durala, eorpora stellarum visibilia et lucida creavit.
materia esse potest: nec igilur elementa. Corpora Quod vero in composilione stellarum , de. infeiiori-
igitur et loea obtlneant : omne enim corpus in ali- bus et superioribus elementis aliquid sit, ratipne.
quo locoest; si in locoerant, vel ibi sunt, velalibi, sed tali potest probari; quod visibilia sinl, et splendida
extraelementa nullus locusest. Erant ergo elementa et mobilia : quod enim visibilia sunt ex visibiii
ubi nunc sunt, etiam si essent sic disposita ut nunc sunt, ex visibili etinvisibili habent, sed ab invisibili
sunl, in his quatuor Iocis erant: aliquando ergo ele- nihil potest esse visibile, ut Lucretius dicit (Lib. n,
menla Obtinebant inferiorem locum, aliquando su- De rer. nat.)
periorem locum, duo media loca. Si ergo ut afiir- Ex htsensibilibus me credas scnsile gigni.
rnas , simiiiter descendant inferius, cum aliqui de- Macrobius : Omnis qualitas geminala cresch, nttn-
scendant, sed non est locus quo descendant: simili- quam contrariiim operalur. Beaius Paulus ad He-
ter si ascenderent superius, cum aliquis ascende- braeos: Fide intelligimus apiata esse swcula verbo
ret, sed non est locus quo ascenderet; nec ergo si- 0 Dei, ul ex invisibilibusvisibilia fierent (Hebr. n, m).
iaul ascendebant, nec simul desceiidebant: falsa Non ergo ex igne el aere habent quod visibilia sunt;
ergo est illorum sententia. Ineonveiiiens est ratio, quod autem visibilia sunt, ex visibili, id est a terra,
quam inducunt, scilicet Deum ad hoc fecisse, ut et aqua simul : Quod splendida s.unt et mobilia, es
ostenderet quanla rerum confusio foret, iiisi bonitas obscuro et immobili : non habeni efgo ex splen.dido,
ejus ordinaret. Cni ostendefet? angelo : sed angelus et mobili, scilicet, ex aere et ignc Facta sunt igi-
ex natura et gratia divinam voluntatem innotescit tur ex quatuor elemenlis, sed de inferioribus donii-
bomini; sednondum erat homo, uthomini oslende- natur in eis aqua : de superioribus ignis : ex boc
ret facta eorum; nisi usque ad bominem serVarcn- affectu potest probari, quod ealorem terr!'.>confe-
tur : sed ante hominis creationem ordinata sunt. In- runt, ad nutrimentum sui, humorem aftrahunt: si-
conveniens hasc esset ralio, auctoritas vero Plato- milia namque similibus cpngaudent. Hic subjiciet
nis non bene intellecta est ab eis : cum enim dicit aliquis : Cum in aere sit humor supeiipr quam esset
Plato: Deutn inordinata jactaiione elementaredttxhsei in igne, et calor, etsi non tanttis, quare.in aere
iii ordinem : non ideo dicit, quod unquam inordinatc<-. corpora stellarum facta non sunt? Nos vero dici-
jacfarentur, Quis enim locus esset inoi-dinationi., mus: Quod quanwis aer sitcalidus, est tamen ct-lm-
S"5 HONORII AUGUSTODUN.OPP. PAR5 i, — DIDASC. ET HISTOR. - B
midus; non potuit ergo non desiccando spissare, et A Boetius in Ariihmelica : Otnnis wqualilas pauca est
sic lucidum et visibile creare; veluti si aqua spissa et finita, inmqualitas numerosa et muliipiex. Sed
supponatur igni, spissatur saepe et vertitur in lapir quemadmodum quod est primum aequalitati, etsi
deam substantiam : si autem supponatur alicui ca- minus, tamen aliquantum teniperatum, et ex vicirip
lido et huinido, sicut aquae bullienti, ita quod ab limo, corpus mulieris esse creatum verisimile est,
illo solo recipiat calorem, non spissatur. Vel secun- et ideo nec penifus inde quod homo esf,nec penitus
dnm Constantinum : cum sint ista quatuor,et in diversa ab Iiomine, nec ita temperata ut liomo, quia
unoquoque dua3 qualitates, unam babent singularem ealidissima frigidior est frigidissimo viro : ei hoc
ex se, aliam ex alio. Igriis ex se cabdus est, siccus est, quod divina pagina dicit iDeum fecisse mulie-
ex terra; aer bumidus cs se, calidus ex igne; aqua rem ex ialere Adm (Gen. n, xxi). Non euim ad. litle-
humida ex aere, sed frigida ex se; terra vero est ram credendus est, constasse primum bominem.
sicca, sed ex aqua est frigida. Quod vero in unoquo- Sed dicet aliquis : eadem ratipne plures Iiomines
que est, ex se, plus in eo praevalet, quam quod ex et feminas esse creatos, et adhuc ppsse? Nos dici-
ali.o est. Cum vero in aere humiditas sit es se, calot mus, verum esse, si divina volnntas esset, quia ut
ex alio quam ex igne : ergo prawaluit in eo humidi- aliquid sit natura operante, necesse est divinam
tas, nec poterat desiccando corpora stellarum crea- B praeeedere voluntatem. Iteni dicet hpe esse diviriae
re. Iterum quod majus est, fuit voluntas Creatoris, potestati derogare, sic esse.Iiominem factum dicere;
stellas in aere esse : cum enim vieinus sit terr», si quibus respondemus e contrario, id ei conferre,
in eo stellaj essent, ex vicinitate terram incenderent, quia ei atlribuimus, et talem rebus naturam dedisse,
nee aliquid irt ea vivere posset. et sic per naturam pperantem, corpus lniinanuni
CAP. XXII. — De creatione piscium et avittm, creasse. Nam in quo divinae Scriplurae contrarii su-
in illa dictum est esse faclum, qualiter
Corporibus steUarum creatis, quia igneae sunt ns- nius, si quod
Si Julius sapiens mihi
turae, cceperunt movere se, et ex motu aeris subdi- factum sit explicemus? enim
tum calefacere : sed mediante aere aqua calefacta dicat, aliquid faclum esse, et ntKi explicet qualiter,
est. Ex aqua calefacta, diversa genera animalium et aiter dicat hoc idem et evponat, qualis in hoc
creata sunt : quorum qua; plus habuerunt superio- eontrarietas? Sed quoniam ipsi nesciunt vires na-
rum elementorum, aves sunt. Unde aves modo sunt turae, ut ignorantiae suae omnes socios babeant, 110-
in aere, cx Ievitate superiorum : modo descendunt lunt eos aliquid. inquirere, sed ut rusticos nosere-
in terram, ex gravitate inferioruin..Aliae vero quoe dere, nec rationem quaerere, ut jam inipleatur pro-
: Etit sacerdos sictit popultts (Isa. sxiv,
plus aquae liabuerunt, pisces sunt. InTioc solo ele- G phclicum
2 ; Osee iv, 9). Nos autem dicimus, in omnibus ra-
mento, nec in alio vivere possunt. Sic ergo pisces
et aves facti sunt. Unde scriptum est (In Jiymn. tionem esse quaerendam, si auiem aiicui deficiat,
Ambros. Fer. v, ad Yesp.): quod dhina pagina affirmat, sancto Spiritui et fidei
esl mandandum. Unde ait Moyses : Si agntis non
Magnce Deus potenliw,
Qtti ex aquis orttim genus, polest cotnedi, non stalim igne combtiralur, sed priv.s
Partim remittis gurgili, convocelvicinum qui conjuncius est domni suw, et si
Parlim levas hi aera. nec ita snfficiant ad esum agni, ttinc deintim igni
CAP.XXIII. — De creaiione cwterorum animaliiitn combnrattir (Exod. xn, i) : quia cum de divinifate
et hominis, et quo tempore mundi creatio facla sit,
aliquid quaerimus, si ad illud comprehendendum
Islis sic crealis ex effectu superiorum, ubi tenuior non suflieimus, vicinum domui nostrae
convocemus,
fuit aqua, ex calore et ereatione praBdictorum de- id est manenlem iii eadem fide cathplica
inquira-
siccata tantum, et appariierunt in ea quasi quaedam mus. Si aulem nequenos, neque ille ad id
coinpre-
in
inaculae, quibus habilartt homines, et aiia anima- Iiendenduiii sufficiamus, tunc igne fidei combura-
lia. Sed cum terra ex superposita aqua esset lutosa, mus. Sed isti vicinos multos babentes domui suae
ex calore bulliens, creavit ex se diversa genera ani-
y. conjunctos, ex superbia nolunt aliquem convocare:
malium : et si in aliqua plus abundaverit ignis, malunfque nescire, quam ab alio
quajrere : el si in-
cholerica iiata sunt animalia ut leo; si terra, melan-
quirentem aliquem sciant, illum esse ba?re!ictim
cholica, ut bos et asinus; si vero aqua, phlegmatici, clamant, plus.de suo eaputio praesumentes, qtiam
ut porci. Ex quadam parte verp,aequa elementa
sapientiae suae confidentes. Sed quaeso, ne babitui
^squaliter conveniunt, humanum corpus factum est. credas, jam enim implettim est quod aii satyricus :
Et hoc est, quod divina pagina dieit : Demn fecisse Fronti nulla fides. Quis enim non victts abundat,
hominem dc limo terrm (Gen. u, vn). Non enim cre- Trislibus obscwnh?
dendum est, animam quasi spiritus, et levis, et (Jiiv., sai, n, v. 8:)
munda, ex luto faetam esse : sed a Deo liomini col- Et iterum :
latam. Unde ait Scriptura, Formavit Deus hotninem Barus sertno iilis, et mucjnatibido tacencli.
ex ihno ierrw, et inspiravit in facietnejtts spiraculum (Ibid., v. U.)
titw (Gcn. II,VII). Unde, Cum diversa animalia me- Et quoniam deprima crealione feciraus. meriiionem,
lancholica creata sunt, el infinita phlegmalica et quam diversis ralionibus dicunl esse factam, docea-
chiierica, unus solus Iiomo Creatus est, quia ut ail mus : qui in quo tempore, ct quibus rationibus hoe
57 DE PHILOSOPHIAMUNDI LSBRI QUATUOR. — LIB. II. S8
dicant. Hebraei igilur et Latini dicunt in vere princi- A lipc lemperatum est, In vere ergu, r.on ln alio tem-
pium mundi fuisse. Unde Virgilius loquens de die- ppre anni, cfeatio reruni facfa esf. jEgyptii vere
bus veris ait : dicunt, in Julio factam esse creationem : quos secu-
Non alios prima crescenlis origine mundi tus Macrobius dicit in natali die mundi, Cancrum
Iliuxisse dies, aliumve habuisse tenorem
Grediderhn. . '. gestasse lunam; Leonem solem (Macrob., lib. i, in
Somnium Scip., 21), Qupruni haec est ratio :-in
(YIRG.,u, Georg., v. 558.)
Deinde suLjungit : prima.crealione tantum fuisse bumprem, quod terra
Ver illnd eral, ver tnagims agebat erat cooperta aquis, tantusque humor sine maxiino
O.rbis,..'.." calore non potult temperari. Ergoin lempore anni,
Horufn raiio talis esl: Quidquid ofitur proporlio- inquo est maximus calor, id est in aestate, facla
li.um ex qualitate Cfeari : sed riullum tempus prseter mundi creatio est.

L.IBER SECUNDUS.
PRJEFATTO. I
B est. terra. Si iterum ibi sunt aquae congelatte, yel
ln supsfiori parlicula de eis qum stint et non vi- igni conjunctae, vel noii? si igni conjunctas sunt, .
deittur, et de elementh]qum qtiidam visibilia docu- cum ignis ealidus et siccus sit, aqua congelata et
erxihi, pro parvitaienostriingeiiii summatim perstrin- frigida, et humida, contrarium sine mediosuo con-
xitnus ; nunc ttero de unoquoque el ornalu ejusdem trario conjunclum est: nunquam ergo ibi concordia,
dicere satagamus. Sed, quatnvis multos ornatum ver- sed. contraiiorum repugnantia? Amplius : Si aqua
bdrum qumrere, vaucos veritatetn scire cognoscamus, congelata conjuncta est igni vel dissolvetur ab igne,
nihil de niullitudine, sed de paucorum probitate glo- vel exstinguit ignem : eum ergo ignis et iirniamen-
riantes, soli veritati.. insudabimus : maluimus enhn tum remanent, ubi sunt aquae congelati:, conjunctiB
promittere nudam veritalem, quam pallialam falsila- igni, si eonjunctae non sunt, aliquid intereas et ignem
teni. Si quis tainen est cui ariditas nostri sermonis est? Sed quid? elementum, sed nullum superius
displiceai, si iwslri animi occupaiiones cognoverit, ignefactumestexelemcntis,visibile]ergo.Uiideigilur
non tanlum ornatutn sermonis non qumsicril, sed de non videtur. Restat ibi non esse aquas congelatas.
illo qiiod agimus stupebif. Quis enim ullus reliqittts CAP.III. •—Quomodo intelligendum sit, s Divisit
locus polesl.esse oniatui cutn oporleat quid et quali- aquas quw sunt sub firtnamento. i
ler legamus excdgilare, detnum legendo exponere, in Sed scio quid dicent: Nos nescimus qualiter hoc
dhputationibus contra falsa declamare, de aliorum sit, scimus Deum posse facere. Miseri! Quid mise-
inventh judtcare, contra invidorum delractiones lin- rius quam dicere istud, esl? quia Deus illud facere
guam acuere, utjumin nobisimpteiumsitilltiddefilih potest, nec yidere sic esse, nec raiionem habere
lsrael,qtd rewdiftcantes templuin, in una[manu gla- quare sic sit, nec utilitatem ostendere ad quam hoc
dium,in aliq lapidem habebanl (IIEsdr.iv, 17). Scd sit. Non enim quidquid polest Deus facere, hoc
kwc hactenus. Nunc de singulis.elemeniorum ei or- facit. Ut autem verbis rusiici utar, potest Deus fa-
natu uniuscujusque dicere incipiamus, a superiori, id cere de trunco vitulum : fecitne unquam? Yel igitur
est ab igne, incipicndo. ostendant rationem, vel utililatem ad quam boc sit,
CAP. I. — Qu\d sii wtlwr et drnatus illius. vel sic esse indieare desinant. Si ergo aquoe ibi con-
Ignis.igitur est spalium a luna sursum, quod idem gelafaenon sunt, nec super eas aliac Cum aiilem
wther dicitur. Ortus vero illius est, quidquid super divina.pagina dical: Divisil aquas, quw sunt subfir-
lunam videtur, scilicet, stellae lam inlixse, quam mamento, ab his qum sunt supra firtnatncnium (Gen,
erraticae. i, 7), aera firniamentum vocavit, quia firmal et
CAP.II. — Quod aquw congelatm super mlhera non jj temperat lerrena.. Super hanc aquam sunt, vapoi'a->
sini. . liler in riubibus suspensae, ut in sequentibuS osten-
Sed forte quaeret aliquis utrum aquae congelatae; detur, quae divisae sunt abhis quoe sunl sub aere..
sint ibi, super quas sunt aliae aquae. Dieunt enimL SimiUter exponatur : Posuit firmamentum in tnedio,
quidam supei' aethera esse aquas coiigelatas, quae ini aquarum, quamvis hoc plus allegorice, quam ad lit-
niodum pellis extcnsae, occurrunt oculis nostris, , teram diclum credinius.
super quas aquae sunt cpnfirmata?, hac autoritatei CAP. IV. — Quod super wthera nikit videattir.
divioae pagirtae, quae ait: Posuil firmameiitum ini Iterum dicerit: Quid est ergo quid ibi videmus
medio aquarum el iterum : Divhii aquas, qucesuntt spissum et aquei coloris : ignis non est. Si enim aer
sub firmamento, ab liis quw sunt super firinamcntunii exnimia|sua sublilitateTion potestvideri,rriultomiiiiiS
(Geii. i). Sed, quoniam istud contra rationem est,, ignis quisubtiliorest. Deinde talis, igneus color nbn
quare sic esse non possit ostendamus, et qualilerp est? Ad quod dicimus': Nibil ibi videri, sed visum ibi
divina Scriptura in supradictis intelligenda sit. Sii deficere, et ex defectu visus qupddam spissum ibi con-
ibi suiit aquae congelatae, ergo aliquid ponderosumI fingere.Cum enim radius ille interiorqui operaturvi-
" et
grave? sed pfinius locus poiiderosorum et graviunii sum ad supeiiora diiigatur, nec est ibi obslaculura
m HONORHAUGUSTODUN.OPP. PARS I. — DIDASC. ET HISTOR. 60
quo repercutialur; deficit, et deficiendo spissatur. , A nius, cum illud praeteriri vel approplnquarl videmus,
Sed quia transit pef oeulum in quo est aqueus liu- motum sentimus. Si autem aliquid moveatur extra
mor, et crystalleidos, ut,de compositione octili lo ipsum, neque aliquid vel immobile, vel niinus mo-
quentes ostendemus, cum deficit, nec abus color ibii bile videamus : motus non sentitur, quod potest
occurrit, talem, id est aqueurasibieonfingit. Hic sub- probari per navim in mari curreiitem. Motus ergo
iicieiit: Si nihil ibi videtur, qupmodo dictum est: : steliarum, vel per immobile, vel miiius mobile sri-
Coilum tegit omnia? Stellas esse in firmamenlo, ini perpositum sentifur, nunquam vero per suppositum,
eodem esse duodecim circulos, in uno, quorumi ut pef signa motum planetarum discerriimus, quia
sunt duodecim signa (Infra, c § et 6), dieimusne; modo sub boc signo, modo sub alio videntur. Supra
defectum esse nostri visus? Huic ergo, quiaaucto- dictas vero slellas nihil - est visibile, nec est ideo
ritas videlur, ex parte illius ista respondeamus. quod motu illarum discriminari poSsit. Moventur
CAP. V. — Quot tnodis attctoritas loauaiur de su- ergo, sed infixae dicuntur, quia motus earum prae-
perioribus. dicta ratione non sentitur.
Tribus igilur modis auctoritas loquitur cie supe-- CAP, YIII. — Qttol circuli dtcaniur esse in firma-
rioribus : fabulose, astrologice, astronomice. Fabtt- mentP.
lose loquilur Nemrod, Hyginus, A.ra!us, taurum il- In eodem firroaroento philosophi dixerunt duode-
lum esse translalum et in signum mutatum dicen- cim esse circulos, quoruni duo sunt visibiles, alii
tes, et sic de aliis. Quod genus tractandi, iriaxiinei iiivisibiles. De visibilibus disceremus.
est necossarium. Ep enim scimus de uuoquoque CAP. IX. — Qui sint visibiles.
signo, in qua parie cceli sit situm. AstrologiceYCTO ' • Duo igilur sunt vis.ibiles, ya).o£ic/.c,
id est, lacteus
traclare, est dicere ea quae videntiir in superioribtis, circulus, yalcii enim est lac, uyh;, circulus, et so-
sive ita sint vel non. Multa ibi nempe videntur esse, diacus circulus.
quee non sur.t ibi quia fallitur visus, ut traclat Mar- CAP. X. — Ubi incipiat .galaxias.
cianus Hyspaicus [fort, Hispanus, an Capella ?] Incipit galaxias juxta septenirionem, ex parte
Astronomice vero-tractare, est ea quae sunt de illis'< Orientis, et aliquando per cancrum et capricoriium,
dicere, sive ila videalur, vel non : qualiter inde ira- reverlitur ad principium. Dieitur autem sic propter
ctant Julius Firmicus, Ptolomaeus. Cum ergo dictum notabilem sui claritatem. Si quis vero, unde. in illa
est, cwiutn legit omnia : astrologieum est, quia sic sit parte ille notabilis splendor, scire desiderat, Ma-
videtur, vel oelher dicitur ccelum, quia diversis stel- crobium legat (Lib.T, in Somnium).
lis ccelatum est. ,-. CAP. XI. -—De zodiaco el ttnde dicatur.
CAP. VI. -—De firmamenlo el stellis. Zodiacus vero a capricoriio per arielem ad can-
Dieitur firmamentum, quia suo calore et effeclui crum asceridit, de cancro vero per libram ad capri-
stellarrim firmat et temperat subdiia. Cwlum icjilur cornuin descendit. Descendefe vero et ascendere,
tcgil otnnia, quia sub aethere vel in osthere omniai juxta situm noslrum intellige. Hic in duodecim
contineuttir. In aslhere dicuulur stellae infixae ut'. aequales partes, per fluxum aquae, ut referl Macro-
gemma in auro, sed quia in eodem exislentes, sem- bius, divisus est, quarum unaquosque dicitur si-
per in eadem pai'te ejusdem videntur. Aliae dicun- gnum, quia eis signamus, in qua parte cceli sol sit
tur erraticw, quia modo in hac, modo in illa parte et alii planetae, et qua exieriut, et ad quam debeant
coiii videntur. Et quoniam de infixis fecimus men- pertransirc Sed, quoniam illa nominibus anima-
lionem, quoeramus ulrum moveantur, vel omriino1 liuni litulala sunl, ut aries, taurus, et coslera, circu-
careant motu, et si moventur, qualiter moveantur. lus, quem contiiient, zodiacus dicitur; £MOV enim
CAP. VH.—De inftxis stellis, utruin moveanlur. est animal. Si quis autem causas nominum quaerat,
Sunt qui eas non moveri asserunt, sed a flrma- Helpericum legat.
mento, ul in eo infixas, ad ortum el occasum referri. CAP. XII. — De disposilione signorum,
Alii dicunt eas eliam proprio motu moveri, quia D Signorum vero talis cst dispositio : quod propin-
ignese sunt naturae, nec aliquid inaethere vel in^iere quus nobis est canccr, scilicet in confinio nostra?
sine molu possit sustineri, sed semper in eodem zonae habitabilis et lorridoe : deinde leo obliquando
loco el circum se moveri. Tertii dicuiit, easdem de desceiidit, \>ostvirgo, deinde libra existens in medio
loco ad locum moveri, nullum tamen eorum mo- torridae zonae, ultra quam est scorpio; deinde sagit-
tuum ab oculis nostris sentiri : quia tantum spalii tarius, postea est cupricornus a nobis. remolissimus.
iu peragratione suorum eirculorum consumunt, Deinde oblique ascendendo estaaHan'i(s,post pisces,
quod vita liumana, quaebrevis est, ctad brevepun- deinde aries, in medio torridoe zpnoelibrw, opposi-
ctum tam tardoe accessionis compreliendendum non tus supra est tanrus, gemini postea, deinde cancer
sufficit. Quamvis huic sententioe, quod de loco ad Quod signum cujus mensis sit, ef quare, loquendr
locum moveantur, consentimus : aliam tamen ra- de sole doceb.imus.
tionem praetendimus, quare motus earum non sen- CAP. XIII. —^De invhibilibus circulis.
lialur, quae talis est: Omnis motus discernitur, vel Novem alii cifculi invisibiles sunt, quorum sun»
pef imniobile, yel minus mobilc Cum enim aliquid qtiinque paralleli, unus quorum sequinoctialis dici-
«aovctur, si aliquid mobile, vel niinus mobile vide- tur, hic est, qui per medium lorrida. zpnae vadens,-
61 DE PIIILGSOPHIA MUNDILIBRI QUATUOR. —"LIB. K. 62
pcr aiietem et libraui dividit coelum iii duo liemi1 A firmameiitum, uiius depolis recto modo esset super
spheria. Qui ideo diciluv wquinoclialis, quia quandc terram, et alter sub terra, vel in lateribus lerrse.
sol ad ipsuni pervenit, aequat dies noctibus; de qutj Cum vero unus sit inler nicdiurri coeli elatus ex
in sequentibus dicemus. Aller de parallelis dicitur, lips.tra parle, similiter alter ex alia. Liriea quje di-
conjunctio nostrav habiiabilis et torridae. Teriius citur axis, obliqua est, et circa ipsam obliquc vol-
cpiyjunctio ejusdemet frigidae.Qaartus exalterapartc vitur .firniamentiim. Et quoniam faisarii sentenliam
conjunctio torridae et alteriiis habilabilis. Quintus quorumdam de -firraamento satis improbavimus,
ejusdem cpnjunclio et -allerius frigidae, ut in poste- nostram vero ponerites probavinius, et de stellis
riori apparet figura. Sed, quia auctoritas clamat iii infixis in eo, et de circulis, et motu ejusdem non
ccelo esse zonas, utrum in aethere vel in aere sinl. tacuimus. De planetis dicere incipiamus; ergo a
tractantes de aere dicemus. Illi quinque circuli di- summo planetaruni sumamus exordium.
cuntuf paralleii, id e.st aeque dislantes, quia a me- CAP,XVII. — De Satitrno, et quare aliqua slclla
dio, id est aeqiiinpctiali sequaliter distant. Tantum dicalur frigida, et qttot modis nomina qualitatum
enim distat haeeconjunctio nostfae habitabilis ettor- rebus attribuantur.
ridae quanlum et alterius. Similiter et conjunctic Summus itaque planetarum Saturnus dicitur, in
nostrae babitabilis et frigidae et alterius. peragratione zodiaei, triginta annos consumens.
CAP. XIV. —De duobtts coluris. Unde in fabulis senex dicitur. Haec stella frigida et
Post hos surit duo coluri, quorum principium in nociva dicitur esse. Be frigidil.ate ergo primum,
medio septentrioiiis est, sed alterum descendit pei deinde de nocivitate disseramus. Slellam istam esse
cancrum et ascendit per capricornum, rediens ad frigidam et siccam, antiqui astrologi probaverunt
idem principium. Alter vadit per orientem et arie- cum scirent solem existentem in cancro, lerras adu-
tem, revertitur per occidentem ad suum principium, rere videbant in aliquo anno minus solilo. Scientes
et ita in summo septentrioiiis se intersecant, et cce- autem ex natura solis hoc non contingere, quoesie-
lum in quatuor quadrantes dividunt. Dicuntur au- runt quis planeta in eodem signo esset cum sole re-
te.m coluri quasi colon uri, id est membrum bovis perientesque Saturnum dixerunt ex eo causam fri-
"sylvestris, dicti sic propter imperfectionem, non gidilatis esse. Sed dicet aliquis : Cuiri omne corpus
quia imperfecli sint, sed quia pars illa alterius poli stellarum igneeesit naturae quod probat motus et
qurim intersecant, nunquam videtur. splendor, unde una stella dicilur frigida, alia calida;
CAP. XV. — De liorizonle ei meridionati circulo. neqite enini probamus ex ratione illa quia dicunt
Diioqui ad praedictum numerum supersunt, me- r quidam ex vicinitate aquarum congelatarum Safur-
ridianus et borizon. Meridianus dicitur linea desi- num esse frigidum, sicut et luna, est ex vicinitafe
gnans illam partem cceli, in qua sol existens, aequa- terroe et aquae. Probavimus enim aquas congelalas,
liter distat ab ortu et oecasu,Tiorizon vero in quc iii superioribus esse nonposse (Supr, lib. xi. cap.2).
videtur ccelum cum terra jungi, dictus horizon Sunt qui inde dicunt plures esse qualitates ignis,
quasi lerminans. Isti duo ultiriium scribuntur ir quae in.quibusdam cofporibus sunt conjunctae, in
sphaera, quia pro diversitate circumspicientium \e. quibusdam divisoe.Quemadmodum ergo est quoddam
habitantium variantur. igneum et calidum, et non splendidum, ita esl quod-
CAP.XVI. —- De motu firmamentx el de polis. dam splendidttm, nec calidum. Dicunt enim quod
Motus vero aetlieris, vel ignis, qui praedictis ra- ignea nori sint calida, nisi quae conjuncta sint alicui
tionibus ccelum et firmafiientum dicitur, talis est: spissae et humidae naturae, quain in sui substantiam
cum igiiis naturatitcr semper sit in motu, nec su- commutent. Unde, si alicui igneo desit vicinilas
pra ipsTnri sit quo ascendat ubi ostendimus, nec spissi humoris, deficit in eo calor. Hoc auteni
descendere potuit, quia hoc contra naturam ejus probant per solem, quia in convalljbus montium,
est, et omnia inferiora loca ab inferioribus elemenlis ubi est aer spissior magnum exercet calorem, in su-
pccupala erant. Item inullle fuit illum descendere. " perioribus propler aeris subfilitatem non exercet.
descendendo terram nempe incenderel, nec in ea Hujus rei sunt indicium perpetuae nives cxisfentes.
aliquid: vivere posset; ergo in quo possit et habei Sed de hoc loquentes de situ teirae satis dicemus^
motum, etmovetur in circuitu, et est in "circuitu. - Volunt etiam isti super Ianam nullum esse sensuni
non occupando diyersa loca, se riiovere, sed partes caloris, prae nimia aetlieris subtilitate. Nos vero di-
aliler atque aliter sitas in eodem loco habere: sit cimus nomina qualitatum liibus modis rebus atfri-
vero in circuitu se vertendo ab ortu per occasum bui; vel propter effectum, unde vinum dicitur cali-
refert secum stellas, tam erraticas quani infixas, dum, qula efficit calorem, etsi frigidum sentialur :
Quamyis tamen circa terrarh volvatur non rectc vel propter sensum, ut cum aquam buTiienteni di-
modo, sed oblique circa nostram habitabileni vol- cimus calitlam, etsi naturaliter sit ffigida ; vel pro-
vitur, quod per solos pplos videri potest. Est auten pter signum, ut cum dicimus sanum bene dormire,
polus stella immpbilis, una jn hoc capite, alia ii: sine difficullate spirare. Cum enim aliqua stella di-
alio. Axis vero estlinea intelligibilis de polo ad po- eitur frigida, effectui deputatur. Quamvis ergo in
lum, per mediiim terrae directa, circa quam volvi- se sit calida, si efliciat frigus dicitur frigida. Inde,
f.ur firmamentum. Si ergo recto mddo yolvereiui uia Saturnus junclus soli minuit calorem, pfopier
63 HONORIIAUGUSTODUN. OPP. PARS I. — DIDASC. ET HISTOR. 64
effectum dicitur Trigidus, clsi iu se (it calidus. Sed A quando post eum in vespere videtur. Unde est quoe-
quaeret forsan aliquis : Si corpora stellarum ignea stio : An in eodem tempore.anni possitesse Lucifer
sunt, unde contingit quod i. quaedam efficium et Hesperus? Dicunt quidam hoc esse non posse.
frigus? Orones enim in omnibus posse inveniri ra- Cum enim sit paris velocitatis cum sole, et fere in
tionem, sed in quibusdam recurrendum ad creatio- eodem spalio cursum suum perficiens, quomodo
nem : quamvis possumus hanc rationem inde rei- in una et eadem nocte, in vespere sequeretur solelu
dere, quod diversa ignea, ex propinquitate et remo et in mane praecederet. Irt uno ergo anni tempore
tione, magis et minus calefaciunt. Unde Saturnus praecedit solem, et tunc est Z-Mci/er: in alio subse-
quia remotior a nobis est, non calefacit ferram; so. qilitur, et tuiic est Hesperus. Alii dicunt in uno eo-
verp quia propinquius terrae est, magis incendi demque tempore anni, illam ante orlum solis videri,
eam ; vel dicamus quod quamvis aliqua stclla calid; et post occasum ejusdem non lamen praecedere et
sit, sunt in ea alise qualitatesnobis ignotae, a quibui subsequi, hoc namque impossibile est. Dicunt enim
calor non potest descendere. Sed quia in medk slellam illam altiorem esse sole, unde diutius vide-
proposuimus quaeslionem : Non omnia possumui tur in vespere, etiamsi non subsequatur solem, ci-
omnes, sit ingenii cujusque inquirere, quid pro sol- B tius in mane etiamsi illum non antecedat. Dicitui
venda hac quaestione possit .invenlrc Btec eaden Lttcifer et Hespertts, in eodem tempore anni, non
stella ex frigiditate dicitur nociva, el maxtme quandt quia praecedat et subsequatur, sed quia arite el post
est retrograda : unde in fabulis dicitur falcem de- ex sui altitudine vidctur. Tertii dicunt Yenerem et
ferre. Deferens enim falcem pius nocet recedendo. Mercurium esse fere efusdeni coloris et quantitatis,
quam accedendo. semperque solem comitari; cum ergo sic comitan-
CAP. XVIII. — De Jove. tur illum, quod una proecedit, alia subsequitur :
Post Salurnum esl Jupiler, in peragratione zo- pracedens in vespere, propter splendoren: solis non
diaci duodecim annos consumens. Haecslella bene- vitietur, sed subsequens post occasum ejusapparel.
vola est, quippe ita temperata in suis qualitalibus. Contra anitem esl in mane, proecedens nempe vide-
quod per conjunctionem ejus cum sole probatun; tur, sequens vero splendore diei occultatur.Sed, quia
est. Sed quando rnedia esl inter Saturnum et Mar- unius suutcoloris, et quantitafis,unaet eadem stella
tem, si existat in superiore abside sui circiili, vel iri reputatae sunf.
iriferiori, temperatur eorum nocivitas ejus benevo- CAP.XXII. — De Mercuris.
lentia. Inde est quod in fabulis dicitur : Jupiler pa- Quintus esl Mercurius, fere in anno cursum
trem Safurnum a regno expulisse, quia Saturno vi- Q suum similiter peragens, cum quo Veims legitur
cinior factus, naturalem nocivitatem ei aufert. Di- adulterala esse : quia quando est in inferiore abside
citur etiam adulterando diversos genuissc, quia sui circuli qualitaiibus illius se miscet.
conjungendo se proediclis, in terrenis diversa efficit. CAP.XXIll. — De slalu et relrogradalione prwdkta-
CAP.XIX,— DeMarle. ritm stellarum, el quod verum sit solem esse sub
Tertius est Mars stella, scilicet calida et sicca, ef Mercurio et Venere, el de circulis ipsorutn.
inde nociva, in biennio peragrans zodiacurii; sed po- Sextusest soi. Sed anle de siatu et retrograda-
situs inter Jovem etjVenerem, quae sunt sfellaebene- lione stellarum praediclarum doceamus, deinde cur
voloe,vicinilate minuit suam nocivitalem, et illorum Chaldeei, et eorum sequaces dixerint, solem esse in
bertevolentiam. In praeliis dicitur dominari, quia ca- medio planetarum, super Yenerem et Mercuriiim.
lorem confert et siccitatem, ex quibus est animosi- jEgyplii quos secutus est Plalo, eumdem Sextum
tas. Calidi enim et sicci animosi sunt. diserunt, et superposilum Mercurio et Veneri. Di-
CAP.XX.— De Yenere. curit quidam, quod est 'quaedam pars in circulo
Quartus scilicet platonicos [secundum platonicos] uniuscujusque, ad quam unaquaeque pervenerit. Sol
Yeiittscalida et humida stella, unde est benivola, in facit eam stare vcl retro ire, sed non dicunt quarc
anno fere zodiacum cireuiens. Dicituradulterata cum DNosdicimus eas nunquam videri stare, quia, cum
Marte, quia exislens in superiori circuli sui abside, sint igneae naturoe, est quod semper sint in motu,
facta vicina Marti est minus benivola. Dea luxuriee videntur|tamen aliquando stare, ex «fa-si et Biazi, id
dicitur esse,quiaconfert calorem et humorem, et in est elevatione ' et depressionc Constat enim inter
calidisethumidis vigetluxuria. UtenimpropterVene- omnes astrologos unumquemque de Planelis ali-
rem brevius dicamus, quod prolixius loquentes de quando plus solito removeri a terra, et tunc eleva-
homineexponemus : calidi et siccimullum appetunt tur, aliquando plus descendere versus terras, quod
cxealoreluxuriam,sedexsiccitatenonsuslineiiteffe- depritni dicimus. Cum ergo elevantur vel dcprimun-
ctuiii, el si faciunt maxime cis nocet. Frigidi et bu- tur, si recto modo hoc fit, sub eadem parte signi
midi e contrario male appetunt, sed sustinent: sed videntur, et stare creduntur. Sin autera retro obli-
frigidi et sicci nec appetuiit, nec liabent effectum, quent, ire retro videntur. Hujus ergo elevationis
maxime corpori eorum prodest effectus eorum. vel depressionis causa est sol. Cum enim sit fons
CAP.XXI. — Quomodoeadem stella dicalur Lucifer totius caloris, aliquando plus desiccat supeiiora et
et Hespcrus. inferiora. Undedesiccata corpora steliarum plusso-
Lttcifer quando anlc solem vidctur, Hesperus lilo levia ascenduiit. Si iteuv ad nulrimentuni sui
65 DE PHILOSOPHIA MUNDI LIBRI QUATUOR. — LIB. II. 66
plus solito humores attrabat, gravia descendunt.
Quod ergo dicuntur stare, astrologum est, quia sie
videtur. Deinde dicehdum est, cur Chaldaei dicani
solem esse quartum, iEgyplii et Plato sextuni. Ve-
rttm est solem esse sub Mercurio et Yenere, juxta
lunam. Cum enim luna frigida et humidasit, ne-.
cesse fu!i.ul ei sol, qui est ealidus et siccus, vicinus
esset, quatenus ex Calore solis, frigiditas lunae, et
ex siccilate bumiditas lemperarelur, ne curii vicina
esset terroe, eamdistemperatam redderei. Item,citin
Iuna fproprio lumine careat, ut ostendimuS, el a
sole accipiat, ratio c.st ut fonti sui luminis sit sup-
ppsita, sine raedio. Sed quamvis hoc ila esse vcfum
sit, Chaldaeis tamen aliler visum.est, ex hoc quod
dicemus; sol et Mercurius et Venus, ila eonjuncti
suni, quod fere in eodem spatio lemporis, scilicet " Cum enim aries sic sif posilus, quod quando In me-
in anno, plu.s"miiiusve, cursus suos perficiant. Fere dio coeli, inter illum et orienlem, taurus est; deinc[e
ergo sunt aequaleseorum circuli, sed juxta quanti- gemini, post caneer; iuter eumdem et occidenterii
tatem circulof uin planeta; brevius vel prolixius lem- sunt pisces, post aquarius, deinde capricoruus, ut
pus iri peragratione zodiaci eonsumunt. Cum ergo in bac figura apparet. Siergp solversus occidentem
fefe aequales siiit, unus ab alio lotus non potest con- tenderet, de ariete in signum versus occidentem po-
tirieri. Intersecaril ergo Sese, ita quod circuluS Ve- silum transiret, scilicel in pisces, deinde in caeteros,
neris, iiiferiori parte suicirculiintersecal, superio- Cum ergo signa versus prientem' posifa, de arieie
res partes circulorum Mercurii et solis plus co»i- transeant, scilicet in taurum, deinde in caetera sine
prehstidit de Mercuriali, quam de solari. Circulus dubietate contra firmamentum moverentur. Subne-
vero Mercurii superiori parte sui intersecat Yene- ctunt eliam rationem, quare necesse fuit sic esse.
rium, scilicet inferiori solarem. Circulus vero solaris Cuni lirmamentum ab ortu iri occasum volvatur, si
superiori sui parte interseeat Mercurialem et Vene- planetae similiter moverentur, essel tantus impetus,
rium, plus Mercurialem, mi- quod in terra nihil slare vel vivere posset. Ut ergo
iiiisYeneiiuni. Sed, quia faci- radii motui obviarent, etimpetum illius lemperarent,
lius illabitur animo, oculis in contrarietatem motus illius retofta surit. Sed,
subjecta d.escriptio interseca- quamvis contra firmamentum deferantur, firmamen-
tionem illairi oslendamus. tum tamen defert eas secum ad occasum et iflde ad
orlum. Ut si aliquis existens in navi, contra quem
currat navis,.se moveat, tartien navis quocunque va-
dit secum defert, non ideo a contrario motu quies-
centem. Ergo quod paulatim vadunt ad orieiitem,
naturalis cursus est, quod ad occasum et ortum, ex
alterius impeiu. Helpericusdicit hoc esse non posse;
cum enim sol non sit de stellis infixis in firmameii-
CAP.XXIV.-^ Qtiando circuli Veneris el Mercuni to, qualiter ab ipso refertur. Si enim aliquis extra
liberius appareant. navim est, quomodo ab ipsa defertur ? De eo vero,
quod sol vadit ad signa yersus orientem posita, di-
Curii circulus solis, ab inferioribus partibus am-
cit sic videri, non vero sic esse, Cum enim, ait, fir-
biatur, justeinferior illis dicitur. Solem lanlum non mamentum et sol, naturali motu ab ortu ad occasum
obscurat subjecta, quantum supposita. Reput3tus Q
ita quod est sub prima parte Arielis, quia
est ergo sol illis superior, sed jam tractatum ad so- tendant,
firmamenlum aliquando velocius sole transit, cum in
lem.et ad alios planetas transferamus. Sedquoniani vicesima parte unius signi es.l: ergo vere sol venit
coeteri planetae, queiriadmodum et sol moventur,
ad orlum, non illa pars signi quae ante videbatur,
de motu solis loquamur, ut similia de aliis infelli-
supra solem videtur, sed posterior; et ita per sin-
gantuf. gulos dies transeundo, videtur quod ad signa poste-
cum tamen non vadat, quod potest quilibet
CAP. XXV. — Utrum piunetw moveaniur cum firma- riora,
mento vel conlra. probare perlunam. Cum enim cerlum sit lunam ad
septentrionem, non currere, si nubes ipsam praecur-
Generalis ergo senlenlia oninium philosophorum rant, quaudo transeunt lunam, videturque quod ad
est, firmamentum ab ortu ad occasum volvi, solerii posteriora currat. Sed, cum priori sententiae doctis-
vefo et aiios planetas contrario motu; aboccasu ad simus omnium philosophorum conseritit, et verum
ortumiiioveri, quod ostenditur oculis per signorutn est, illi concordamus. Contraque hoe, ille dixit, So-
dispasitionem. • lem a firmameiito non posse referri cum in eo non
67 HONORII AUGUSTODUN. OPP. PARS I. — DIDASC. ET IIISTOR. 68
sit, etsipossunt dicere, quod est irifirnium secundum .\ torridas zonae posiius. Unde aer nostrse habitabilis
nostram sententiam, quam dicimus firmum [forie, nec minus ealidus, nec minus frigidus, nec minus
firmamentum], vocari oethera, tainen dicimus, et si slccus, nec minus humidus, sed inter quatuor qua-
non sit in firmamento, taraen posse referri ab eo. litates temperatus. Ex hac temperie pori lerrae ape-
Ut enim in eodem exemplo de riavi persistamus, riuntur, pvaporatque fumus humidus, qui per ra-
si aliquid leve juxta navim sit impetu illius refer- dices arborum et herbarum scandens, confert eis
tur, -ut si in ea non sit. Ergo cum sol levis et igueae augmentum, et vegetationem (Macrob.). Unde qui-
sit naturae, a firmamento, eisi in eoiion sit, potest dam mensis hujus teniporis dicilur Aprilis, quia
referri. tunc terra-aperitur in fiores. Estque hujus temporis
inconstans esse, scilicet modo pluviosum
CAP. XXVI. — Quare sol obtiqtte moveatur, et de proprium
hieme el vere. ex vicinitale hiemis , modo siccum ex vicinitate ae
Movetur ergo sol et alii planetse ab occidente in statis, modo eadem raiione calidum, modo Mgidum.
orientem, non reclp modo, sed obliquo modo, sci- Inde est quod iu Marlio sspe infirroantur homines,
licet, descendendo, ascendendo ad orienlalia se- quia corpora humana aperta sunt ex ealore, et statim
cundum praedictam signorum dispositionem. Sed, corrumpuntur ex subito frigore.Sed, si aliquis se in
dicet aliquis : Quae necessitas fuit, quod sol obli- B hoctempore conservet, tardiusiu eo, quam in aTo
quo,non recto modo movetur?Respondetur : Magna tempore iniirmitatem iriCurret.
quomodo ostendemus. Sed praedoceamus, quas di- CAP. XXVII. — Unde attius moventur tnfirmi
versitates oblique meando operetur, a reniotiori, in vere, et ih auitimno'; et de quaiuor anni
id est a capricorno incipientes. Cum ergo sol intrat temporibus.
capricornum, quod conlingit in medio Decerabris, Iiic subjicit aliquis : Unde ergo est, quod si
unius mensis iritrat signum, et in medio Januarii aliquis intret aliquam infirmitatem, hon tam saepe
exit, eique attribuitur in quo illudintrat, quia lunc moritur in hieme quani in vere. Cuni infirmilates
remofissimus a nostra babitabili, illa frigore con- oriantur ex malo humore permembra sediffundente,
stringitur. Terra enim et aqua naluraliler frigidae ex frigiditate hiemis constringunlur humores, nec
sunt, nisi asole calefiant. Item, cum non sit quo possunt defluere.
arescal, aer spissatur in nubes, quae dissolvuntur Ex calore autem veris, itidem dissolvuntur, qui-
in pluvias. Inde fit quaedam varielas anni, quae vo- bus decurreniilius per membra, succumbit liomo et
catur biems. Est enim biems humida et frigida, moritur. Hcectemperies ab ariete incipiens exten-
extenditurque donec sol transeat aquarium et pisces, Q ditur, dum sol est in tauro et geminis. Primum
quorum prirnum iutrat in medio Januarii, et se- TnedioApriliSjSecundummedioMaii intrat. Huictem-
cundos in medio Februarii. Constat ergo hiems tri- pori consimiles sunt aer, sanguis, pueriiia quia ca-
bus mensibus, et hoc est unum de quatuor aimi lidi et humidi sunt. In eo se melius babent melancho-
temporibus. € In hoc ex frigore conslringunlur pori liei, pejus sanguinei, melius senes, pejus pueri. Pes-
superficiei lerroe, nec polest calor evaporare, qui sima iniirmitas est quae venit ex sanguine, minus
remanens intus, nutiit radices herbarum et arbo- mala quaeex melancholia, ut quartana. In eodem est
rum, vicemque matris praegnantis oblinet. J Incre- conveniens,uti frigidis et siccis.
menlum autem non confert : quia nec ealor, nec Cum autem usque ad cancrum aseendit, ex pro-
humpr, ex quibus omne incrementum est, potest pinquitate sua terram incendit et desiccat. Unde est
ascendere, propter cOnstrictionis frigus. Sed unde aestas calida et sicca, quse incipiens medio Junio,
gelu, undenives.unde grandines, uride pluviae, unde quando sol intrat cancrum, extenditur donec in
lonitrua, ui.de fulmina contingant, in tractatu de leone quem intrat medio Julio, et doriec est in vir-
aere dicemus. Huic tempori consimilia sunt, aqua, gine quam intrat medio Augusto, liujus temporis est
phlegina, aeias decrepita : haec etenim frigida et et berbarum et arborum radices exsiccare. Consi-
humida sunt. Ia eodem se melius habent cbolerici, D mile est igni, cholerae, et juventuti; haec enimca-
pejus phleginaiici, melius juvenes, pejus decrepiti. lida et sicca Sunt, in eo se melius liabent phlegma-
Pessima esl iiiiirmitas quse ex phlegmate, quoti- lici, pejus eholerici, melius decrepiti, pejus juvenes.
diaua febris; minus mala quae ex cholera ut ter- Pessima est infirmitas quae venit ex cholera, minus
tiana; utiie est in eodem augmentare cibum. Pori mala quae ex pblegmate est. In eodem est utile uti
enim bumani corporis, ex frigiditate coiistiingun- frigidis et humidis. Augmentandus est potus, et mi-
tur, unde calor intus pernianens, plus consumit. nuendus est cibus. Cum enim ex calore aperti sunt
Conlia igitur interiorem defectionem, oportunum pori corporis, evaporat calor naturalis, ex
quo non
est infuiidere exteriorem refectionem. Inde qtiod ita bene digeritur cibus, sed quia potus cito transit
apud antiquos Deus biemis, pinguis venter piu- in sanguinem, augmenlandus est. Hic oritur qus-
gebatur, et ab immuntlilia paludis Spurius voca- slio. Cuni istae diversitates in praedictis temporibus
balur. in eddem bonum est uti calidis et siccis. ex propinquitate et remotior.e solis habeant con-
Cum vero sol ascendendo usque ad arietem per- tingei-e, sol vero existens in leone, lantum distat a
venit, quem in medio Martii intiat, nec minus re- nostra habitabili, quantum existens in geminis, m
motus, nec minus propinquus est, utpote in medio virgine quantum in tauro, in libra quantum in aric-te
63 DE PHTLOSOPiilA MGNDI LIBRl QUATUOR. — LTB. II. . 39
quare in illis fribus operetur calorem et humorem,
in his duobus calorem et siceitatem ? Cui respon
dendiim" est : Quod exislens" in tribus vernaiibus,
ex boc quod propinquus est operatur calorem , ex
viciriitate biemis praecedentis Operatur humorem.
Cum vero spl esl in leone, et virgine ex propinqui-
fate operatur calorem. Sed, quoniam ex calore veris
et aestatis, jam humor desiccatus est, non est quo
teniperetur calor, nec unde sit humiditas. lnde est
autem lempus calldum.
Cum vero est in libra,_ quia jam oranino desic-
catus est humor et exstinctus est calor, oritur au-
et in fructus habenles Sepien- Frigida Zona. irio.
tuinnus, frigidus siccus, quo
intus humores, ut racemi et coetera colligunlur ex biimida et sicca. Ideo prudentipbysico semper provi-
deiidum est, quae signa sol pbtineat, et quis planela
gemina siccitate aestatis, et autumiii maturi. Ineipit eum co sitln
autem autumnus in medio Septembris, sole intranle JJ eodem signo, ut scias qualis futura sit
et alia tempora, ut contra fuluram qualitatem
libram, durans dum sol est in Scorpione et Sagit- aestas,
sit medicamen..
tario,. quorum primum intrat medio Octobri, se- praesto
cundo medio Novembri. Assimilatur huic tempori Cl m igituf sol has diversitates opsretur, oblique
niali se-
terra, melancholia , senectus, quia frigidae et siccae ascendendo et descendendo, videamus quid
sunt. In eo melius se babent sanguinei, pejus me- querelur, si semper recto modo volveretur : et de
lancholici, melius pueri, pejus senes. Pessima est hoc nullus dubitat, quod si sempef ita propinquus
infirmitas quaenascitur ex melancliolia, minus mala nobis moveretur, ut in sestate, semper sestum ba-
beremus.
quae ex sanguiue. Ut enim generaliter dicamus in
omni tempore anni, pessima est inflrniitas, quse fit
ex humore simili temperati: qualitatibus enim tem-
poris augmentatur materia morbi, minus mala quse
fit ex humOre lempori contrario. Minuitur namque
qualitate temporis materia mofbi.Tn eodem utile est
uti calidis et humidis. Inaequale est hoc lempus, ex
vicinitate praecedentis aestatis, et subsequentis hie-
mis, ex quosuccis fructuum habentium, indiscre-
tim. homines periclitantur. Hic oritur quaestio si-
milis praicedenti. Cum sol existens in scorpione, Nec aliquid crescere posset. Similiter, si semper
tanturii distet a uobis, quatitum in piscibus, in sa- remotus esset, ut in bieme, semper rigor frigoris
gittario, quantum in aquario, quare alias operetur esset, nec extra fructus et herbae nascerenlur. Sed
in illis qualitates, alias in istis? Hujus solutio facilis dicet aliquis : Si ita se moveret, ver esset in ariele,
est : in prEecedentibus nempe, id est in scorpioiie quod aequaliter distaret, quod aequaliter nobis sem
et sagittafio, quia sestate desiccatus est humor, per temperiem faceret veris, nec aliquid mali inde
jamque sol medium torridae zonoe transivit, est fri- proveniret. Nos dicimus conlra , pessimum inde
gus et siccitas. In istis aliis, quia similiter est sol provenire malum. Nunquam enim terra intus coii-
remotus, est frigiditas : sed quia jamdudum defecit ciperet, quod agit in hieme, neque fructus si aliqui
calor, qui aera desiccat : paiilisper spissatur aer in nascerentur, ad maturitatem tenderent, sine quibus
nubes, et fit tempus humidum. Quamvis, ut prae- numerus animantium vivere non posset. Et quoniam
diximus, hiems sit ffigida et humida, in principio ., de naturali motu solis diximus, de his quse agit re-
tamen magis est frigida, minus humida, in fine latus a firmamento dieamus. Cum igitur sol na-
inagis humida , minus frigida, in medio aequaliter. turali motu, ab occidentein orientem, eontra firma-
Yer autem in principio magis humidum, minus ca- inentum nitatur, quotldie a firmamehto, dum refertur
lidurii, in fine magis calidum, minus liumidum, in ad occasuni, existensque super terram agit splendo-
medio aequaliter. JHstas vero in principio magis rem, qui dies dicitur. Sub terra vero eodem existen-
calida, minus sicca, in fine magis sicca, minus te, in superiori parte est obscuritas, quae nox vo-
calida, in iriedio aequaliler. Autumnus in principio catur. Attendendumque est, quod dies alius natti-
niagis siccus, miuus frigidus, in fine niagis frigidus, ralis, alius usualis sit. De riaturali ergo prius, deinde
miiius siceus, in medio sequaliler. Notandum vero de usuali disseramus.
est qtiamvis istae sint quatuor temporum proprie- CAP. XXVHI. — Quid sit naturalis et usualis dies,
tates, ex" accidente tamen variantur, ut si cum hie- et de divisionibus eorum
malibus signis sit aliquis calidus planeta, ut Mars Naturalis vero dies, viginti quatuor borarum spa-
est, propter naturam calida et sicca.»Similiter, si in lium conlinet, scilicet, usualem diem et noctem.
sstate sit aliquis frigidus et humidus, plus solito est Unde dicimus triginta dies esse in mense, cum ia
7« HOXORIIAUGUSTODUN.OPP- PARS I. — DIDASC. ET HISTOR, - n
eo sint dies et noctes. Hunc in quatuor pliysici di- A i» medio zodiaci, qui locus eclipticus dicitur. Liina
viserunt, a nona parte noctis, usque ad fertiam dieii vero sub eodem sic posita est, quod, si linea diri-
usualis, calidum et humidum esse dicenles, a terliai geretur, iret per mediuni solaris et lunae et terreni
diei usualis usque nonam calidum et siccum, a nona corporis sic. Tunc luna facit radios suos elidi,
ejusdem usque ad tertiam uoctis, frigidum et humi- nec ad terram obtectu lunaris corporis possit de-
dum. Inde contingit, quod quaedam infirmitates in scendere. Inde est quod nunquam nisi in triginta
diversis partibus ejusdem, pejus el melius secundum luna contingat, quia aliodie, non esl recto modo
praedictam rationem de temporibus habeant. Usualis supposila soli. Non tamen omni tricesima luna hoc
vero dies est spatium, quo sol ab ortu ad occasum contingit. Sed quotiescunque contingit, in ea con-
referlur. Huuc ut naluralem, quatuor modis divise- tingit. Si enim in tricesima die luna, ita opposila
runt. Prima enim parte illius, sol rubet, deinde soli, quod sit aliquantum versus cancrum, alterum
splendct, postea calet, ad ullimum descendit et versus capricornum, non potest luna Solis visuni
tepet. Inde est quod in fabulis qualuor equi Phoebo et descensum radiorum nobis auferre. Sed, quia de
altribuuntur, nomina prsedictis rationibus conve- sole pro posse nostro aisseruimus, deinde de luna
nientia obtinentes. Primus nempe dicitur exactus, disseramus.'
id est, fubeus, secundus lacteus, id esl, splendens, B
tertius lampas, id est, ardens, quartus Philogeus, CAP.XXXI.— Qitare litna non habeat splendorem et
calorem : el de noviiunioet plenilunio.
id est, amans terram. In istis usualibus tertio in
anuo contingunt diversitates, aliquando namque Luna igitur es. propinquitate aquse et terrse spis-
sunt aequales noctibus, aliquando prolixiores, ali- sius habet corpus, quam caetersestelloe, unde non
quando breviores. habet proprium splendorem et calorem , sed a sole
AP.XXIX. — Unde wqualitates ct inwqualitates accendilur. Si enim proprium haberet calorem, cum
dientm. vicina sit terrse, per singulos menses, sestum caloris,
Harum diversitatum haec causa est. Cum sol in frigus hiemis in terrani ageret, tanquam continuis ""
hiemalibtis signis est, tumor terrse, qui est in me- inaequalitatibus, nihil vivere posset. Caruit ergo
dio torridse zonse, inter nos et illum positus, aufert splendore et calore, a sole tamen superposito illu-
nobis, ne filum cito videamus et causaest, quare stratur, non tamen semper aequaliter, sed modo post
ab oculis nostiis auferatur, inde hrevius est splen- novissimum, modo plemlunium, modo inleiiur.ium
dor ejus apud nos super terram : et sic dies umbra lioc ita fieri. Dicunt quidam, quod non est suppe-
prolixa, et ideo nox. Sed quando est in cancro, et C sita soli, in eodem signo, prae nimio splendcre eam
in aliis sestivalibus signis, quia cilra tumorern terrse obscurari, nec posse apparere. Sed quando
elonga-
naseilur, cito in mane videtur, et tarde ab oculis au- tur a Sole in parte ineipit splendor apparere. Unde
fertur, inde prolixius est splendof super lerram , et cum plus removetur a sole, major in ea splendor
brevius umbra. Eodem vero in ariete vel in libra exi- apparet. Cum er.im primum appareat ex parte so-
stenle,-quia sequaliter distat a nobis, sequaliter super lis, falsa videtur eorum senlentia. Nobis videtur
terram, et sub terra est, inde est aequalis splendor, quod omne luminosum supposito aliquo obscuro, in
et sequalis obscuritas. opposila sui parte facit uinbram, in parte sui splen-
CAP.XXX.— Unde eclipsis solis sit, et quod singulis dorem. Cum igitur luna quae,ut praediximus, natu-
mensibusnon conlingat. raliter est obscura, soli supposita in parte sui, id
Enumeratls affeclibus solis, tam ex naturali, est, supra solem ponil splendorem, in opposita par-
quam ex accidentali motu , de eclipsi ejus di- te, id est versus lerram facit umbram, unde a nobis
camus, untie, et quo tempore contingat solem esse luna non videtur. Sed,quando elongatur a sole, in-
Eclipsis Solis. cipit splendor ad modum gracilis cornu apparere,
diciturque ftovoEtSi..-. Quantoque plus elongatur plus
D splendens descendit, ita quod in septimo die dicho-
tomos dicitur, id est divisa per medium. Et est no-
tandum quod quando splendor descendit umbra
ascendit, et e convcrso : post septlmum vero diem
usque ad decimura tertium est ap.<fiv.vpTo;, id jes
minus p.cna , et major dimidia, decima quarta
vero pie quia per diamelrum remota est a solc
Quod potest probari ex boc quod sole occidente
ipsa oritur, jam tota umbra ascendit, ef descendit
totus splendor, estque -rrca>e-D.ma;, id est ple-
tiilunium. Postea vero incipit appropinquare soli,
et umbra descende re, splendorque aseendere.
Unde delicit ex nostra parte splendor et fit primum
75 DE PHILOSOPHIA MUNDILIBRI QUATUOR. — LIB. II. 11
A Cum ergo corpus solis et terrae sequaiia non sint,
quippe cum sit sol octies major quam lerra, um-
bram terrse v.vlivSpo;esse n.on potest. Calathus
vero est figura ab acuto in altum rediens. Unde et
xa).K&oEt§v.cdicitur hujus figurse umbra, hoc fit,
quando luminosum corpus minus est obscuro, ad
hunc modum. Sed figura umbrae terfae calathoides
esse non potest, quia sol, ut probat Macrobius, ma-
jor est terra. Conoides vero umbra dicitur, quia
ex lato in acumen tendit, quse fit si luminosum cor~
pus majus sit obscuro; ut monstratur in subjecta
descriplione.

descendendo «uyfc<u/JTo_r, aemde Siyjzop.0;, post ea


povostS»?.Hsee wnnia erunt apertiora ante oculos
praecedente figura posita.
CAP. XXXII.— De eclipsi lunw et quare singulis
mensibus non conlingat, el de figuris nmbrarum..
Eclipsis vero lunse est ratio, sole et Iuna in pfae-
dicta eclipticaTinea sic dispositis, quod sol est in
inferiori bemispherio, luna in superiori, terra vero
in medio : sic quod si linea descenderet a medio
lunaris corporis, transiret per medium terreni et
solaris. Tunc tumor terrse allius interpositus, diiigit
umbram, scilicet, usque ad ipsam lineani, unde et
radii solis, non possunt eam accendere : patiturque
eclipsim, donee moveiido se, tumorem transierit, et Ergo quia solare corpus majus est lerra, um-
splendor in ea apparere incipiat. Ihde est quod |n bra Hlius conoides est : cum Sol et luna, ut
nunquam deficit riisi in quinta decima luna, quia prsediximus , conus umbrse terrse recto modo ad
tunc est soli opposita, non tamen in omui quinta Iunam tendit eamque inficit, nec radios a soleac-
decima lunahoc continglt. Sed quotiescunque hoc eipit donec conum umbrae transierit. Si autem
contingit ex figura umbrse terrae. De figuris umbra- in^quinta decima luna non sit sic disposita, sed
rum quae ex aliquo rotundo corpore opposito splen- alterum sit aliquantulum versusseptentrioriem, al-
dori ejusdem fiunt praedoceamus. Omnis talis cor- lerum versus austrum, conus umbrae non recto
poris umbfa. vel est cylindroides, vel conoides. Sed modo ad luiiam dirigitur, nec eam inficit, sed juxla
tylindrus est figura louga et rotunda, aequaliter illam, adhunc nioduni.
erescens, neque lineas iri summum attingens. Inde
dicitur cylindroides umbra quse talis Ugurseest. Quaj
fit quoties luminosum corpus et obscurum eiusdem
quantitalis, ad hunc est modum.

Eclivsis lunce.
o
PATROL. CLXXII.
7S TIONORIIAUGUSTODUN.OPP. PARS I. — DIDASC ET IIISTOR. 76
Viso unde eclipsis lunae contingat, et quare non in A Cum luna frigida et humida sit, quamvis a sole illu-
singulis mensibus, de umbra quae semper in medio minetur, aliqua parie sui retinet, quae aliquid ob-
scurilalis naturaliter inibi semper apparet.
ejus videtur, quid nobis inde videatur, dicamiis.

LIBER TERTJUS.

PR^EFATIO. aliquid non potest, donec humido se misceat, et


Tstsi studiis docendi occupati, parum spalii ad spisso. Istse esedem diversitates ex aere superposito
scribendur.1 habeamus, quoniam inde multos vesles in terra sunf. Qualilas quippe aeris, terram subje-
philosophise abscindentes, et cum panniculis arre- ctam inficit. Sunt igitur quinque zonse in aere,
ptis totam sibi eam cessisse credentes, abisse digno- quinque in teira. De aere ergo superposito nostrse
scimus, voce ipsius clamantis excitati, ne nuda re- babitabili, disseramus, ostendentes quid in eo et
maneat, particulas abscissas slylo nostrse parvitatis unde sit, et a diversitale pluviae,quia est omni tem-
eonsuimus : non ignari morsibus invidise nos sub- periei communis, incipiamus.
jacere : nobisque hodie est periculum noscere et ha- " CAP.IV. — Unde sinl pluviw.
bere. Sed quoniam, ut ait quidam : Pluviarum ergo diversae sunt causse. Aliquando
Justitis invidia nihil est, quw proiinus ipsum namque fumus spissus, et humidus evaporat: qui
Auctorem rodit, excrucians animum ; cum ascendit, niiriutissimaegultse se involvunt, quoe
TStHorat. (Ep. I, n,. S7) grossiores et graviores factoe,cadunt, fitque pluvia.
Invidus allerius rebus maerescit opimis. Aliquando vero aer cx frigidifate terrse et aquaespis-
Invidia Sicttli non invenere tyranni safur, transilque in aqueam subslanliam, quae ex
Majus tormcntum.
calore solis, ut glacies ab igne desiccata, cadit per
jDe tormciito illorum certi, etsi de multis morsibus iEinulissimas pariiculas. Aliquando ad nutiimentum
venenalorum non dubitantes, quasi Catonum per sui coloris solem altrahere bumorem conlingit, et
-aestumLibyaeferit.atem seciantes, rationibus diversis quod in ilio liquidius est, in igneam transit subslan-
pusillorum muniti, ad sequentia transeamus. tiam. Quod vero gravius deorsum cadil, ubi post
CAP. I. — De aerc. acutissimum calorem videmus conlingere pltiviae
Et quoniam de sethere et ornatu ejusdem, quse iiiuiidationem. Habet autcm qiiaestionem.
r.obis visa sunt, nostroproposito congrue docuimus, C CAP.V. — Qttare solis.radii et calor ad tcrram
de aere iiii conjunclo, et subdiio, doceamus, quse, tendant,
et unde in illo contingant, ostender.tes. Aer igilur Cum proprium sit ignis, tendere sursum, unde est
esl a-luna usque ad terram, qui quanto lerrse pro- quod radii solis el calor ad terram tendiinl? Ad
pinqitior, tanlo humidior et spissior; quanio re- quod dicimus, quia sol igneae nalurae sit, non quia
mofior, slccior et.splendidior. Hic cum sit suppo- ex solo igne constel, sed quia in eo dominatur.
situs soli, ex eo calorem et humorem accipit. Sed Prsedocuimus enim corpora slellarum ex quatuor
qtioniam sol terminos torridse zonaenunquam exce- elementis esse facta, dominanfe tamen igne : cum
dit, illam partem aeris ex vicinilate accendil, et re- sol ex quatuor elemenlis constet, quamvis igne
motam e.xpeiiem sui caloris relinquit. dorainante, qui in eo ex terra et aqua esl, ad simile,
CAP.II. — Qttaliicr quinque zonw sint in aere. id est ad terram et aquam tendit. Scd quia a calo-
Sunt ergo in aere quinque diversilates , ab anti- ris fontc procedit, secum aliquid caloris defeft, quo
. quis zonaedictoe sunt, non , ut quidam sestimant, terra et aqua calefiunt, et quoniam natura est calo-
super lunam. Illic nempe omnia immutabilia sunt, ris ascendere, calor qui prsedicto niodo descendii,
quia illic nulla est conlrarietas. Cum enim ibi revertendo secura aliquid humoris elevai, quod ebul-
aether,qui ignis dicitur, corporaque stellarum ignea, D liendo in sui substantiam transmittat.
unde in aliqua parte erit frigus? Sed scio islos ex CAP.VI. — Qtiarc sol calefacil terram , et iguis
verbis philosophorum errasse, qui quinque zonas superior non.
esse in coelo pronuntiant. Conlra hoc geminam ha- Si ergo propriepossimus loqui, dicamus quod sol
bemus defensionem. Prima est, quod aerssepe voca- sursum bumorem elcvat, non atlrahat. Ideoque fons
tur coelum, unde aves cceli aicuniur. Secunda est, caloris dicitur, quia sic subdita calefacit: ignis ve-
quod quinque partibus aeris, quinque partes selheris ro superior non. Cum enira sit clemenlum non ex
Euperpositaesunt, vocaturque pars selheris nomine elemeulis faclum, nihil est in eo quod ad inferiora
partis aeris sic suppositi : dicilurque pars superpo- descendat. Inde vero est quod pars aeris el terrse,
sita Irigidse, frigida : quamvis in ea nullum sit fri- soli subdita est fervida. Remola autein frigida, etsi
gus. Pars superposita torridse, torrida : non quod in sit Eetherisubjccfa. Sed dicet aliquis. Nonne ignis.
aetliere aliquis sit fervor caloris. ubicunque est, calidus est? Cui dieimus, Non, nisi
CAP.III. — Qum diversilaies ex aerc in terra sint. humido et spisso junclus. Quamvis eigo super lu-
Est i^iiis superior ita subtilis, quod accendere nam sit ignis, non ibi fervor esf, deiicit enim bumi-
T7 DE PHILOSOPHIAMUNDI LIBRI OUATUOR. - LIB. III. 78
da ct spissa materia qua accendalur ignis, neque A CAP.IX. —Quarenivesnunquatn conlingant in
c3slaleP
frigus, neque obscuritas, sed unus et continuus cutn in ea contingat cjrando.
splendor, neque aliqua mutabilitas. Sed dicetad boc Hic subjicient: Cum in sestate ssepe grando coc-
quod Aristoleles ail : Inipossibile est ignem non cct- tingat, qnare in eadem, juxta inferiora montium
tere. Respondemus ibilocutum fuisse Aristolcleni de nunquam nives contingant? Contra hocdicimus : In
inferiori igne, qui semper alicui spissse maleriae sestate humorem ex calore alicujus elevari, elevan-
mistus , nunquam calere desinit. Dicimus ignem doque guttas involvi, quse grossiores factae, frigore-
calere, non actualiter, sed naluraliter-Quarta causa que congelatae, grandinem gignunt. In hieme vero,
est pluviarum, vcutus elevans humorem, de stagnis, quia frigus circa terram est, gultas aquae, antequam
et fluviis, et lacubus. Inde est quod ranunculi et gfossae sint, ex frigiditale temporis constringi, et in
pisces, a multisvisi sunt de aere caderc Cum eiiini, nivem transmulari, constat. In aestate vero, quia
ut diximus, aqua vento sustollitur, contingit quod frigus circa terram non est, donec in altum elevatae,
ranunculos et pisces secum elevat, quibus ex natu- grossae et spissaefiunt, non congelantur. Nunquam
rali grandine descendentibus, stupent ignorantes. ergo in sestate nives, etsi in ea sunt grandines. De
Nullum ergo tempus anni immune est a pluvia. In tonitruis et fulminibus, unde et qualiter conlingarit,
omni namque vel fumus humidus evaporat, aer ex B disseramus.
frigidilate spissatur, vel humor calore, vel vento CAP.X. — De lonitruis et fulminibus.
elevatur.
Fumoigitur, utpi'3ediximus,ad superiora tendente,
CAP.VII. — Quod anle finein mundi guttw sanguinis cum ad summum aeris pervenit, et praeponderatio-
cadent, vel quare sanguis dicatur plnere. nem humoris, movetur aeris summitas. Cujus parti-
Hoecpluvia quandoque plus solito spissata, ex ni- culse ad moduiu undarum aquse sibi occurrcntes,
mio calore incensa, fit ad modum sanguinis, rubea fragorem faciunt. Ex motu vero aer calefactus,
et spissa. Quod videntes, rerum causam ignorantes, transil in igneam subsiantiam,fitque coruscatio: qua3
piiilosopliorum, dicunt sanguinem pluere. Inde veri quamvis cum fragore fiat, citius tamen ad nosper-
simile est diclum esse quod ante finem hujus mundi venit, quia visus velocior est auditu.Cum ergo, sic-
guttae sanguinis cadent, et cum debeat ex ustione fi- ut praedixiirius, sparsim ex fumo humido spissali
niri, ut testaiur Scriptura, quae dicit psalmo qua- generantui-, impetus qui ascendil sursum, est fragor
dragesimo nono : Deus nosler manifeste veniel, Deus sine fulmine. Sin autem impetus ille deorsum ten-
nosler ei non silebit, Ignis in conspecluejus cxarde- dat, lamen tantus non fit, quod usque ad obslacu-
scet (Psal. XLIX,5). Et alias: Qui veniurus est jttdi- Clum perveniat, nondum est fulmen. Cum vero ad
care vivos et mortuos, el swculum per ignem. Aquae obstaculum pervenit, obstaniia findit.
ex ealore in nubibus expansse, ex fervore spissabuii- Sed quia proprium est motus aeris, tendere sur-
tur, et incensae, rubeaeque faetse, ad similitudiiiem sum, nulla materia exire vetante, reverlilur, spar-
sanguinis cadent. Est quando in pluvioso lempore sosqiie recolligil ignes. Si vero in hac inferiore parta
arcus discolor in nubibus apparet, unde existant, aeris, multus sil humor, aer existens, in illo impetti
et unde in eo tot appafeant colores, dicamus. igniri non poiest, iitque fulmen findens, non urens.
Cum, ut supra diximus, calor solis huraorem ele- Si aulem ibi non sit bumor, ex motu et siccitate
vet, vel fumus humidus evaporet, aquae in nube ut ignescit, fitque fulmen urens. Esl aulem fulmen pars
in vitreo vase, el ubi est tenuior et calidior, rubeum aeris, collisione aliqua usque ad obstaculum perve-
ostendit colorem, ubi spissior, purpureum vel ni- niens, cum impctu. Toniiruum vero, est partium
grum. Inde est, quod arcus ille nunquam ul in op- aeris sibi occurreiitium sonus. Coruscatio autcm
positapartesolisrelucet. Aer enim ex splendore solis pars est aeris ex impetu ignita et splendens. Non est
ita irradiatur, quod diversi in eo colores apparent. igitur fulmen lapidea substaritia, ut quidam asse-
. runl, Si enim lapidea esset substantia, non huc et
CAP.VIII. — Unde grando el nix. illuc discurreret, nec sursum reverteretur, et cum
Visis ergo causis pluviarum, et arcus coelestis, de aliquam ferirel carnem, et ossa comminueret. Ideo
grandinibus disseramus. Cum igilur praedictomodo fulraen ssepius alta sternit, quia, cum ab alto oblique
Iiumor elevetur, contingit ssepe in superioribus ven- descendit, citius alta repetil. Sed quia quorumdara
tum frigidum et siccum fieri, qui guttas aquse ex est sententia, quoddam fulmen esse lapideam sub-
frigiditate congelans, transmutat eas in lapideam stantiam, ne ex ignorantia vel invidia videamur eam
substantiam : et quia gultse rotundse sunt, quod po- vituperasse, vel tacuisse, breviter illud declaremus
lest probari per rotunda foramina, quse agunt in sive exponamus.
lapide, assiduilate cadendi, grando rotunda descen- Aiunt isti, quod cum fumus humidus ad superna
dit. Unde carmen: ascendit (proprium namque est fumi humidi ad su-
Gutta cavat lapidem non vi sed swpe cadendo. perna elevari, ut saepius a nobis expositum est), ele-
vatur cum eo aliquid terrense substantiae, quse ex"
Nives vero sunt supradictae guttse, antequam grqssas calore solis in lapideam spissatu.r subslantiam, et
sirit, spissataequecongelanlur. eoiitinetur in concavitate nubis, donec impetu ali-
79 HONORIIAUGUSTODUN.OPP. PARS I. — DIDASC. ET HISTOR. SO
qsio nubes dividit, unde lapis ille impulsus alfumi A CAP.XIII.— Qitod cometa non sii stella.
aliquid perculit, De comela ver.o quse in mutatione impcrii appa-
CAP.XI. — Quarein sola wstate conthigant fulmina. ret, hoe senlimus quod stella non esl; quia neque
"Kicsubjiciet aliquis : Cum iri omni tempore annii de infixis, neque aliquis planeta. Qtiodde infixisnon
fumushumidus, ut prsediximus, ascendat, quare in est, ex boc apparet, quod motus illius sentitur.
omni non contingunt fulmina et tonitrua? Cuidici-• Planeta vero non cst, cum extra zodiacum saepevi-
mus : Cum ab fumo humido ascendente habent esse, deatur, nec motum planetarum sequatur. SiTlem
non fiunt tamen inde donec ad summum pervene- stella esset, esset in aliquo bemispbserio. Cum igitur
riiit aeris, quod per simile maris potest probari. Cum stelloeejusdem hemisphaeriiapparenl, ttnde ista, quse
•enimimare,exfumoascendeiite,iiifundoconimovetur, major videtur, non apparet? Non est ergo stella, sed
ex spissitudine, non potest buc vel illuc impelli. Sed ignis, juxta voluntatem Creatoris, adaliquid desi-
cum usque ad summum commotio illa pervenerit, gr.andum, accensus.
illuc et illuc undae impelluuiur, fiique tempestas. CAP.XIV. — De refiuxionibusOceani.
Quod vero tempeslas a fundo incipiat, per bocpotest Quoniam de aere, et eo quod in eo contingit, pro
probari, quod phoeas undas agitantes ante tempesta- affeclata brevitate transcuriimus, de aqua et situ
tem videmus. Unde Plinius ait^ Nautwsunt dormi- ^ ejtisdem dicere incipiamus. Sapientia ergo divina,
toriw, quw in funcio maris dormiunt, Fumo tamen, sine calore ct humore, nibil posse viverc proesciens,
Tit prsedixiraus, fundum niaris commovente, excitati terram vero el aquam esse frigidas, ut in ea vivere
ad summum ascendunt. Quod videntes r.autae,expe- aliquid posset, totius caloris fontem, id est solem,
rimento certi, elsi de pliysica incerti, tempeslatem ut sequaliter hinc et illinc ferraro calefaceret, super
futuram praedicunt, quippe jam incipit tempestas in medium terrae posuit. Sed quia a solo calore nibi!
fundo. Simile vero est in aere. Dum enim inferiores vivere posset, in medio ejusdem fontis caloris fon-
/partiiSaeris obtinet fumus, ex spissitudine non po- tem humoris supposuit, ex quibus hinc et illinc
test huc vel illuc impellere aera. Sed cum ad sum- terra teniperaretur. Est ergo fons humoris in medio
inum pervenit, huc et illuc ex labilitate eum impel- lorridae zonae, in medio aequinoctialiscirculi, lerram
Tit,fiuntque tonitrua et fulmina. In hieme vero, elsi circumdans, qui ideo esse a pluribus non crf/.ilur,
aer spissus sit, non est tameri tantus calor, quod quia per nimium fervorem, ad ipsum non perveni-
spissus fumus usque. ad siimmum possit erigi, non tur. A physieis tamen prsedicta necessitate esse cre-
etiam in aere. Remanens ergo in inferiori parle ae- ditur, verumque mare vel Oceanus appellatur. Hoc
ris, ventos et pluvias gignit. In sesiaie, cujus est vero mare cum usque ad Occidentemveneiit, duas
maximus fervor quo elevatur, fitque partium aeris refluxiones ibi facit, quarum una ad auslrum, alia
diversa incursio : unde contingunt fulmina et toni- ad septenlrioiiem vergit, latera terrse sequentes. Si-
trua. In autumno, qui est frigidus et siccus, neque militer in oriente duas facit refiusiones, ad praedicta
cst humor qui elevelur, rieque calor quo elevetur. latera se vergentes. Cum occidentalis vero refiuxio,
CAP.XII. — Dc eo quod slellw vidcntur aliquando et illa orienfalis, ad praedicta latera se vergentes, si-
cadere. bimet occurrunt, ex repercussione ingurgitatur retro
In eodem aere videtur nulla stella cadere, cadenle mare; fitque famosa accessio et recessio maris, quaa
sliqua. Cum ignese sint naturse, et propiius stella- fluctus [vel, sestus maris pro fluxu] maris dicilur.
nsn lpcus sit selher, nunquam ad terraro desCen- Similiter aliaeduse in capite sibi occurreiites. Sunt
dunt. Iteni cum maximse sint, etsi ex remotione alii qui dicunt fluclus maris montes subditos mari
parvse videantur, sialiqua caderet, toiam terram vel causam esse. Cum item usque ad ipsosmare perve-
maximam partern ejusdem oecuparet. Non crgo ca- nit, retro cadit, ct ingurgilatur, impleturque retro
duni, sed cadere videntur. Ssepeetenim in superio- alveus,sed anfe cxplclur. Si ante vero expleiur, retro
li-bus partibus aeris, estventuset commotio, elsi iteni revertilur, et expletur retro, sed impletur ante
non sit in inferioribus, ex ea commotione aer igni- j) prsedicta occidentalis refluxio, ad septentrionem ver-
tus ct splendens, per aera discurrit. Qui cum extra gens. Cum juxta laiera terraj langens Afiicam, ad
aliquam slellam splendere incipit, suo splendore finem ejus pervenerit, inter Calpem et Allantem,
visum illius stellse nobis auferl, videturque quod usque juxta Hierusalem, Mediterraneum vocatur,
sfella ceciderit. Sed dicet abquis : Unde est ergo diversa a divcrsis regionibus nomina aceipiens.Qua-
quod stellam illam nonvidemus? Huic d>cimus: liter vero ascendat et descendat si quis scire deside-
Stellam illam videri posse, sed eam esse, nesciri. rat, et quse nomina, ex quibus regionibus siimpla,
Cum cnim, utprsediximus, aer ignitus discurrat, aer mappam mundi consulat. Sed quia facilius illabitur
spissior, et modo lardior subsequitur, qui intcr nos animo subjecla descriptio, id quod diximus oculis
et stellam illam positus, visum ejusdem nobis.au- subjicianius : in posita (col.seq.) spliserula occiden-
fert. Sed antequam transeat, et stella appareat, fir- talis rcfluxio ad septentrionem vergens, ex Atlante
inamenlum, quod ad occasum volvitur, stellam il- mcnte adjacente, Aflanticum mare vocatur, infra
Tam ad ulteriora sccum detulit. Cumque apparet, quam est Anglia, et vicinae insulae. Ex Orientali
quia in alio loco, quam antea esset, vidctur, alia refluxione ad Septeiitrioiiemvergenle naseilur In-
Etella puialur. . dicuni marc Similitcr ex aliis refluxionibus ad
R_ DE PHILOSOPIHA MUNDI LlBRl QUATUOR. — LIB. III. 83
aiistrum se vergentibus credendurn est, marianasci A ciendo figuram, minuemus laborem, unam stmilcn».
diversa. Sed boe nostra attestatione desefibi non praecedenti faciamus, in qua non in medio sibLre»
debet, quia propter torridam zonairi interjectam fluxionesoccurrant.Inprimautexilla cardinales.es
situs illaruni nobis incognitus perseverat- Iiac collaterales iiitelligamus.

Sed qula in ana figisra, non plus quam duos


possumus ostendere , per simile isiarum , de.
aliis intelligatur. Quseritur autem : Si ex prie-
B dictis eausis conlingant venli cum quotidie re-
fluxiones dividantur, sibique occurrant, quod
testanlur quolidiani fluctus, quare quptidie venti
rion contirigant. Cui dicimus : quod, el si quo—
CAP.XY. — De orlu vsniorum. tidie contingant, non impetum faciunt, qui usque
Et quia nostra sententia est, ex illis refluxibus ad nos perveniat. Saepe vero contingit, quod r.oa
Ventos nasci, de ortu eorum disseramus lam eardi- putamus ventum esse, cum in aliis regionibus, yel.
rialium quam collateralitim, Cum igiiur, ut prsedixi- in superioribus aeris partibus transit, non tamen a-
mus, in Occidente ex illo fonte, totius hunioris, duae riobis senlitur. Sunt qui dicuut cavernas terrae cau-
refluxiones una ad austrum, alia ad septentrionem sas esse venlorum. Cuni enim eas subintrant, partes
dividuntur, in illa separatione movetur aer. Sed si aeris ex labilitate, unaintrante, et alia exire volente,
tantusfuerit impulsus, quod usque ad nos pervene- fit coiiflictus, quo aer Commolus, generat ventum.
rit, generat ventum qui Zephyrus vocatur. Duaevero Iiide est quod jEolia, quia cavernosa est, regio ven-
orientales, sua divisione generant ventuni, qui Eu- torum dicitur. Aiii dicunt fumum humiduni aseeii'
rus noininatur. Cum vero orientalis el oeeidentalis dcntem, et prseponderatione sua aera movere, ven-
ad septentrionem vergentes, in medios sibi occurrunt, tumque rigarc Nos vero priroum, et secundum, et
movetur aer, fitque ventus sepientrionalis, qui dici- tertium, causam ventorum esse docuimus.
lur Boreas: qui idciico frigidus, quiain frigidazona CAP. XVI. — Unde quwdam aqua.dulcis, quiedam
salsa,
nascitur. Siccus vero, quia nubes de hoc angulo Unde aqua salsa sit doceamus. Naturalis sapor^
terrse ad medium fugat, estque pluviosus, juxta fi- unde naturaliter est insipidum
aquse insipidus est,
nes lorridoe zonse. Cum vero transit torridam zo-
phlegma, ex accidente tamen fit salsa. Cujus ralia
nam,calefit, etsi nobis sit frigidus, ibi tamen est cali- talis esl: Cum
mare, ut diximus, torridoe zonae sit
dus. -Similiter cura duae vergentes ad austrum, in ex calore spissatur, litque salsum. Cer-
medio sibi occurrunt, geiieralur auster qui, etsi ultra supposilum,
tum nempe est per eliullitiouem aquam transire in
torridam zonam siccus et frigidus sit, ut apud nos salem. Sed dicet
aliquis : Cum ex principio Iioc
8m'£2.s, quippe cum in frigida zona oilatur,. quia salso, omnes aquse nascantur, et ad idem revertan-
tainen traasil per torridam zonam, calefactus est, et tur dicit : Ad loca tinde exeunt
(leste Salomone, qui
ad nos pervenit ealidus, fugandoque ante se nubes,
uquw, revertunlur (Eccle. i). Neque eiiim creden--
usque ad angulum terra in quo babitamus, generat dum est, aquas aEnihilari, sed circulariter reverti)
nobis pluvias, estque ex aecidente nobis calidus et' " unde est
quod qusedam aquae sunt dulces, qusedani
humidus, etsi in sua origine frigidus et siccus. Viso salsse?
unde cardinales Tenti oriantur, etiam unde sint - GAP.XVII. — Quod
aqua colata et atienuaia fonles
quatuor collaterales videamus. Si in duabus refluxio- dulces gignai.
nibus ad septentrionem vergentilius, Bpreamqtie Cujus hsec solutio : cum terra caverriosa sit, aqua.
praedicto modo generantibus eontingat, quod orien- extebilitate sua subinirat, quseper cataractas trans--
talis ex aliquo accidente sit velocior, ultra mediuni iens, colatur et alteiruattir, galsuiuque amittit sa-
septentrioiiem et occidenteni occnrrit, nasciturque porem, quae ad terrae superficiem efiinipens, fontes.
ventus collaleralis, inter Boream et Zephyrum. Si et diversos rivulos dulcis saporis inde gignit.
vero occidentalis'-., ultra medium septenlrionalis CAP.XVIII. — Unde pulei habeani hunwres
orientali occarrat, fit ventus collateralis interBoream Sed de jjuteis, unde habeant humOres, dissensis
et Eurum. Similiter si aliaeduoerefluxiones ulti'ame- est. Si enini a calaractis fontes principium haberent,
dium, modo hicmodo illic, sibi occurrant,duo colla- implerentiir et decurrerent? Contra quod dicimus :
terales ventos generant: unum inter Eurum, alterum etsi a cataraclis priiicipium babeant, nofi implentur
Iriter Austruro, et Zephyruui, Sed quia oculis subji- tamen, Contingit aulem cataractans noa ibi liniri..,
83 HQNORII AUGUSTODUN. OPP. PARS I. — DIDASC. ET HISTOR. 84
ssd hinc ef illinc esse. Unde ultra transit aqua pu- A Qui cum ex ealore solis, c-tex siccitate terrae desicca-
lei, et non ebullil sursum. Ubi enim fons finita est tus sit, contingit calorem paulisper crescere, humo-
eataracia. Inde aqua propter spissitudinem lerrse, renique superare, donec ad id creverit quod per ter-
rion valens ultra defluere, cogilur sursum ebullire, ram diffusus, eas adurat. Sunt qui dicunt, ex eom-
Sunt alii qui dicunt non esse ex cataractis pri;ici- muni planetarum elevatione, vel depressione eorum
pium putei, sed ex sudoribus terrse, Cum enim terra conlingerc. Si enjm omnes planetae simul elevantur
aliquid bumoris confiaeat, si perforata sii, descen- plus solito a terra remoli milius de humore sibi as
dunt guttsa aquoe ad moduni sudoris hominis, et sumunt, Unde huiuor cresccns per terram se diffun
mde esl aqua putei. Nobis videiur ex utroque cau- dil, fitque diiuvium. Sed si unus, vel duo, vel tre.
sam esse. Quod enini ex calaraetis sini, per boc pro- eleventur, sine aliis, nontamen excrescit. Quod enin.
balur, quod juxta flumina statim reperilur aqua pu- crescit ex illorum elevatione, desiccatur ex aliorum
tei, et quod contingit saepe uni puteo, post allerum propinquitale. Sic vero ex viclnitate omnes aduruitf
facto, aquam de piimo auferri. Quod vero ex su- terras, lilque exustio, quia quod islse ex propinqui-
dore terrse sint, probalur per hoc, quod in siccis et tate majus faciuiit, aliae remotae minus facitint. Et
fliljis locis, aqua puiei reperitur. attendendum quod diluvium aliud communc, aliud
" vero parliculare. Commune vero continuum esse non
CAP.XIX. — Unde aqua pulei el foniis in wsiale sit potest, pariiculare vero potest. Sicque allernatim
frigida, in liiemeccdidq. pereunt mortalia. Unde quia in.tempore Noe pcr di-
Quod aqua putei et fonlis in hicme sit calida, sic luvium mundi fuit destructio (Gen. i), per exustio-
contingit: Cum biems naiuraliler sit frigida, et fri- nem mundus finietur.
giditate pori terrae constringuntur, nec polest calor CAP.XXI. — Undesit qv.odin lunatione mado cre-
evaporare, qui remanens, intus terram calefacit, et scunt humores, modo decrescunt,
aquam. In aestafe vero poris, superficiei terrae ex Sedquia in fine hujus voluminis de habilu maris
calore apertis, furaus evaporat, minuiturque calor : esttractatum, unde in primis septem diebus luna-
inde ab intus eruinpens, exil frigida. Eslergo aqua tionis fluctus illius decrescant, in aliis septem cre-
putei in seslate frigidissima : aqua vero fontis, quia scant, videamus. Cura igitur interlunium est, quod
propinquior calido aeri, niinus irigida, minus adhuc totus splendor solis, qui eam accendit, aera subdi-
aqua fluviorum, minus pluviarum. Sic ergo dulcis tum non potest tenuare, neque humorem desiccare,
aqua colando per cataractas terrae fif. Sed aquseilloe, Est enim tunc plenus fluctus. Sed cum splendor in-
ex quarum humoribus fontes exeunt, per superli- tP cipiens descendere, aceenditur luna et desiccat aera,
ciem terra?, non per cataractas, spissaesunt et salsae, minuilque humorem. Quantoqtie plus descendit
mariaque vocantur. splendor, desiccatur humor, usque ad septimum
CAP.XX. —:Undeexusiio vci dilurium. diem. Sepfimavero die, quia tota medielate accen-
Et quoniam communis pbilosopborum sententia, sa est, mediante aere, calefacit humorem. Qui cbul-
terrena modo diluvio, modo exustione tiniri, unde liens sursum /elevaiur, et sic usque ad decimum
utrumque contingat videamus. Cum sit aqua, ut quartum diem crescit fluctus; sed quia in teiiia
praediximus, fonli. caloris supposita, contingit hu- hebdomada calor elevans in ea miiniitur, fluctus
morem paulisper crescere, caloremque superare, maris immoratur. In quaita vero, quia splendore
donec ad id pervenerit, quod nullis littoribus deten- aecendente calor deficit, spissatur aer, humorque
tus, per terras se diffundens, terrena submergit. crescil, et inde fluefuat usque ad iioviluvium.

LIBER QUARTUS.

PR.EFATIO. D frontem, si adulantis vocem et vultum percipient j


Superiorum voluminum series, a prima causa re- efsi sit aliquis qui magislri severilatem sequatur,
rum oria, usque ad terram defluxit, prurittim aurium ut insanus a meretricibus magister scholarum fuga-
non continens, sed utilitati legenlium deserviens, tur, crudelisque vocatur el inliuinanus; ut jam ver-
ai.que ideo animis stultorum non sedens. Jam enim bis Umbricii possit uti,
illud implelum est: Eril cum sanam doctrinam non ... atque ideo nulli comesexeo lanquum
sustinebuiit, scd ad sua desideria coacervabunt sibi Manctts, el exslinctw corpus non utile dextrw.
maghtros, prurienles auribus (II Thn. iv, 5). Quse (JUVEN..,Sat. in, il.)
jgitur studii reliqua libertas sperari possit, cum ma- Unde ergo deberent diligi, fu^anlur magistri, se-
gisfros discipulorum palpones, discipulos magistro- cundum i)'ud Ovidii :
yuni judices, legemque loquendi et tacendi impo- Per quas nos petilis, smpe fugatis opes.
r,e.!tcE cognoseamus ? In paucis enim magistri, Sed c^uoniainprobi est animuni ad pejora non fle<?'
83 DS PHILOSOPHIAMUNDI LIBRI QUATUOR. - LIB. IV. £*
ctere, sed melioribus conformare, remoto animo a A similes diversilales, non tamen simul diem ef no-
pejoribus, conformaloque meliOribus, ad caelera ctem. Cum enim ex splendoresit dies, ex umbra
transeamus. Et quia de aliis elementis, et ornatu, terrae fit nox. Umbra vero semper est in parte oppo-
et eorum sectantes compendia diximus, de lerra et sita splendori solis', cum in sttperiofi parle terraj
orriatu ejus dicere incipiamus. est splendor cliei, in inferiori est umbra noctis, et o
converso. Nulla est ergo hora, in qua in aliqua

CAP.1. De terra et munclo. parte non sit dics, et In aliqua non sit nox. Sed
Est ergo terra elementum in medio>mundi situm, quaeritur : Si nos, et illi, simul habeamus aeslatem
atque ideo infimum. Mundus nempe ad similitudi- ethiemem. Sed quando nos diem, illi noclem. In
nem ovi est dispositus. Namque terra est in medio, aestate vero nobis sunt longissimi dies, breves autem
ut vitellus in ovo. Circa hanc est aqua, ut circa vi- noctes; babebunt ergo ipsi in sestate sua dies bre-
tellum albumen. Circa aquam est aer, ut panniculus ves, et uoctes lmigas, quod non esl naturale sestatis?
continens albumen. Extra vero concludens omuia, Contra boc dicimus : etsi quar.do nos diem, illi no-
est ignis ad modum testse ovi. ctem, tamen.in quodam tempore dies nobis et illis
CAP.II. —De diversis qualiiatibus lerrw. est conimuiiiS, sed alteri in vespere, alteri in mane.
Cum enim sol est nobis in orlu, adhuc est illis in
Hsec terra sic in medio mundi posita, et inde B
omnia recipiens pondera, etsi naluraliter sit ffigida occasu, habemiisque mane, illi vespere, ut circa ho-
rani primam nondum sit eis nox. Similiter in occa-
etsicca, in diversis tamen parlibus suis, ex acci-
ex quo sol ineipil descendcre, incipit illis appa-
dente diversas coiitinet qualitates. Pars enim iilius su,
torridae zonae, parti aeris subjecta, ex fervore solis, rere, et lunc es*illis mane, nobis vesperc Inde est
est et inhabitabiiis. Sed duo ergo, quod habemus nos et illi dies sequales et no-
tprrida ejusdem capita,
aeris sunt etinha- ctes, etsi non simul. Similiter biems. Qualiter hoc
frigidis parlibus subdita, frigida
bitabilia. Pars vero temperatse parli aeris subjecta, sit, ingeniis legentium disculiendum permittamus.
Nos vero et avTtoisiinilem habemus diem et noclem,.
temperata est et habitabilis. Sed quia duae partes il-
sed nos aestatem, illihiemem, et e conversn..
lius, ut prsediximus, iiitempcraloe sunt, duseinfra Cumquando enim in eodem hemisphaerio simul" nos et/iili
suut temperatae, et habitalionis palientes. Una extra
:
lorridam zonam, altera ultra : sed quamvis hahita- habemus splendorem , et simul umbram sed quia
biles , unam lamen ab omnibus inhabitari tantum quando nobis est sol propinquus, illis est remotus :
quando habemus sestatem, illi hiemem. Sed hic ori-
credimus, nec totam. Sed quia philosoplii de habi- tur
talionibus ulriusque, non quia ibi sunt, sed quia ibi fC qusestio, similis priori, ad quam si quis prioribus
instructus accesserit, illius solutionem facile inve-
esse possunt, loquuntur deillis, quos nos non cre-
niet. Nos vero, et antipodes «vtitav, neque simul
dimus esse propter intellectum leclionis philosopbi-
sestatem , neque simul hiemem, neque diem , nequ&-
cse, aliquid inde dicamus.
noclem babemus, «vTtotxoivero et sui antipodes sia
CAP.III. — De habitaloribus ejus.. se habent, utnos et nostri anteeci, et npstri antipodes,
Pars igitur zonsebabitabilis, in qua sumus, in duo ut nos et sui; antipodes nostri et sui ut nos et an-
dividitur. Cum enim temperies aeris ex omni parle teeci. Et quoniam de habitationibus tribus et earum
sit terrae, quaedam pars temperata est, et babitabi- habitatoribus satis docuimus, de nostra dicere inci»
lis. Sed quoniam reduxiones Occani latera lerise piamus. Nostra igitur habitalio ab oriente in occi-
juxta qualitatem horizontis cingit, in duo illam di- dentem, a meridie ad seplentrionem extenditur,
vidunl. Cujus superiorem partem babifamus : Anii- qusequamvis lemperala dicatur, non sequaliter tamen
podes vero nostri inferiorem. Nullus taroen noslrum in omnibus suis parlibus temperata est. Pars enim
ad illos, neque illorum ad nos pervenire potest. Ex torridae zonae propinquior, ut est Libya, ^Ethiopia,
parte enim septentrionis, frigus et refluxiones trans- calida est et sicca; vic.ina frigidae,frigida est, et hu-
ituin probibent. Ex parte vero orientis et oeciden- mida. Occidentalis, frigida et sicea. Orientalis ca-
tis, sol et refiuxiones. Similiter alia habitabilis in lida et humida. ^Equaliter vero distans, aeoualiter.
duo dividitur : Superius, quorum EVTIOI riosfri obli- esl temperata.
nent, el inferius Kv-t7:oSotillorum. Sunt ergo in CAP. IV. — De terininh
duabus habitabilibus quafiior habitatores, alii cum Asiw, Africw ei Eiiropw;
aliis in quibusdam temporibus conveniunt, in qui- Hujus item tres partes sunt principales, Asia,
busdam differunt. Nos ergo et nostri anlipodes si- Africa et Europa, et incipit Asia ab oriente, et
nnil habemtis sestatem, et hiemem, et alia anni tem- extendilur lateraliter a septentrione, usque ad torri-
pora. Sed quando habemus diem, illinoctem, e dam zonam, terminaturque Ta«at et J\Ti/o, mediam
eonverso. Si enim ex propinquitate solis est aestas, partemhabitabilis.continens.Europa vero et Africa
et ex remotione hiems, ex mediocri distantia ver el duasalias obtinent. Sunt vero termini Africae: Nilus,
fiutumnus, signa vero nobis et illis aequatiter dislant, ex parte orientis : a meridie torrida zona, a septen-
quippe terram servanlia, et suum natui'alem locum trione Mediterraneum mare, ab occidente refluxio, .
obeunlia, in quocunque signo sit sol, aequaliter erit Medilerranei. Termini vero Europse sunt ab Orienlc
Bobis et i.llis, etidem efuciet. Merito igitur habeiiius Tanais,'ad Mediterraiieiun mare, ab occidenle re«-
S7 HONORII AUGUSTODUN.OPP. PARS I. — DIDASC ET HISTOR. 88
fiuxio, a spptentrione frigic/a zona, hoc modo : jV Unain solam ejus qusestionem cum ejus solutione
ponentes, quoe talis est : Cum alterius sit naturas
truncus, alterius surculus, quse fit causa crescendi;?
Causa crescendi est fumus qui venit de terra per ra-
dices et truncum, etdum descendit, perforans radi-
ces, aliquid terrae et aquse subStantise trahens, cau-
samque vivendi, augmentandi, fructusque ferendi
conferens. Hoc per truncum ascendit, truncusque
quod suse naturae est conveniens, continet, naturali-
que calore illud digerens, in medullam, ettruncum,
ei corticem transmutat. Quod vero ad surculum
ascendit, surculus similiter, quod sibi convenit, in
sui naturam dirigit. Cum nobis hac quseslione et so-
-,, lutionepraedictorum auctoruni,satissuperquedict!im
"
CLP.Y.-Undeinqiiibusdammoniibusperpeiiicesinlnives.*:videatur : restatutde terrenoanimali
In hac item sunt montes, iti quorura summitali- aliquid loqua-
bus sunt perpeluse nives, cum in convallibus maxi- j> mur. Quod cum omne sit mortale, quoddam tamen
mus sit calor. Sed quseritur, cum calor sit ex sole,' rationale, sed quia irrationabilia infinita sunt. lectioni
et ex superioribus : montes vero sint .propinquiores philosophorum multum pertinentia, de naturis illo -
soli, quam suae convalles, quare in superioribus il- rura, et unde qusedam ruminent, qusedam non, di-
lortim sint nives et in convallibus non? Contra hoc cere postponamus, ut de ralioiiali ei mortali, id esS
cKcimus,quod etin superioribus breviter teligimus : de homine, quod dignius est, disseramus, quod quia
quod quamvis ex sole sit calor, qui idem est calidae , ex duobus, scilicet, ex aninia et corpore constat,
nafurse, donec tamen bumido, quod in sui naturam prius de humano corpore, quod nostrse cognitioni
transmutet, se commisceat, nibil calefacere potest; occurrit, deinde de aniinsevirtutibus doceamus. Sed
unde in pr3?diclis montibus, quia aer subtilis est ex quoniam de compositione primi hominis tam mascuii
aimia remotione a terra, a sole non potest accendi, quam feminse,qualiter et quomodoexlimo^omofac-
sed ex sua levitaie impulsus, huc et iiluc, frigidus tus sitjinprimovoluminedocuimus^dequotidianahe-'
efiicitur. Tn convallibus vero, quia aer est spisstis, et niiniscreatione,formatione,nativitate,setatibus,mem-
inde fere immobilis cito incendilur et calefit, quod bris, de officiiset utilitatibus membrorum dicamus.
CAP.VIII. — Quid sit sperma.
per hoc simile potest probari. Quia si aer est immo- G
Cum igitur ex spermate conceptio bominis fiat,
bilis, accenditur, et est calidus, sed si ventus veniat,
qui illu.mmoveat, frigus sentilur. Hic oritur quaesiio de ipso aliquid dicamus. Sperma ergo est utile \forl.
alia : si aer in superioribus praedictorum montium virile] semen, ex puta subslantia omnium membro-
iia est subtilis, unde ergo spissatur in nubes et ni- rum compositum. Quod vero ex subslantia omnium
ves? Nos vero dicimus quod i!le aer non spissatur, membrorum illud sit compositum, ex hoc apparet
sed lumus humidus qui ex convallibus aseendit, ex quod omnia membra inde creantur, naturaliterque
frigiditatesuperioruminnubesetnives,constringitur. est, ut similia consimilibus nascantur. Aliud item
CAP.VI. — Quas qiialitales conlrahat terra ex diversis ad hoc est argumentum , quod si pater in aliquo
venlis. membro aliquam incurabilem infirmitatem habeat,
Hsee eadem habitabilis, diversis ventis exposita, filius in eodem membro eamdem obtinebif.
diversas contrahit qualitates. Si cnim aliqua pars CAP.IX. — Qitare in ptterilia coilus non contingai.
ejusdem montibus opposiiis orienti, septentrioni A quarfo decimo anno tempus coitus incipit. Sed
clausa sit, et occidenti, exposila vero meridiei est ca- quoerifur : cum calore ct humore sperma causam
iida et sicca, et hieme babiiationi bona, in sestale contrahat, pueritia vero calida et humida sit, quare
pessima. Si vero ex conlrario, in hieme mala, in r. j in ea coitus non eontingat? Cui dicimus , quod in
sestate bona. Pars vero orienli exposita, aliis itidem illa setafe stricti sunt meatus , buic ad hoc descr-
clausa est, et calida et bumida, et veri bona, e con- vientes, deinde sperma exire r.onjpolest. In aliis vero
trario frigida et sicca. In autumno mala, sed in verc aperti sunt, et apte coitui. In sencclute vero et senio
bona. Idem vero de partibus terrse diximus, probari propterfrigiditatem coitus vix contingit. Post come-
jjotest per fenestras domus : austrinse namque in stionem ante somnum moleslurn hocopus, minuiiur
sestale sunt malae, in hieme bonac Septentrionales enim naluralis calor qui cibum dcbet digerere. Post
econtrario. Inde erat quod antiqui triclinia australia somnum vero quia cibus digestus est el versus in
et borcalia faciebant, ut in australi bieme, in boreali sanguinem, tempus illius est. Quae vero complexio
sestate discumberent (Vitruv. id. test.). huicopericoiwen.iat,ex secunda particula quaeratur.
CAP. VII. — De inserlis arboribus. CAP.X. — De matrice.
Et quoiiiam de Iioc elemento, et de partibus ejus Matrix vero est ista seminis susceptiix, inrus vil-
sitis disseruimus, de terrse fructibus et arboribus losa ut melius semen suscipiat, septem obtinens
r.onsequens esf ul dicamus. Sed quia Macer ct Dio- cellulas, humana figura ut moneta impressas. Inuo
...CQFides omne illud aperte docent, de iliis taccamus. est. quod septem, n.ec unquam plures muli.er uii'&
69 DE PHILOSOPHIA MUNDILIBRI QUATUOR.— LIB. IV. 80
lecto potest parerc Et quia ex malrice causa steri- A cerepostponamus,necorda religiosorura,stlortehoo
litatis conlingit aliquando, aliquid inde dicamus. opus nostrum in manibus acccperint, diii loqucndo
CAP.XI. — Quw sil causa sterilitatis. de fali re oflendanius.
Causa igitur slerilitatis est nimia siccitas, nimia CAP.XV. — De formatione hominh in ntero.
hiimiditas, nimius calor, nimium frigus. Cum enim Spermate igitur in matrice locato, oreque ejusdem
sperma ex temperato, id est, sanguine constet, ut clauso, si in dextra parfe remaneat, quia hepar est
inde aliquid fiat simile , requirit. Aliquando nimia in dextra parte matrici vieinum, meliore et calido
piiiguedo est eausa quare nihil concipiatur; ex ea sariguine nutritur fetus, masculus efficitur. Siaulem
enimos folliculi obstruilur, ne semen intrarcpos- in sinistra parte, quse a fonte caloris, id est ab he-
sit. Unde Yirgil.-in Georgic. (lib. m, 156) dicit : pate est remota, femina erit. Si vero non bene in
Equas in tempore coitus macie esse extenuandas. dexteram, sed aliquanlulum versus sinisti-am, plus
Deinde subjungit physicam : tamen versus dextram, vir effeminalus. Si in sinistra,
Ne pinguior usus sulcos oblimet inerles (Q&), ita quod aliquantulum versus dextram, mulier viri-
Iterum frequeniia coitus hujus rei causa est : deli- lis. Cum vero in una prsedictarum qualuor partium
nitur enim matrix intus ad modum marmoris un- semen locatum est, incipit virtus digestiva operari,
cti et nihil potest relinerc Siveroin muliere nulla I? quaecalefaciendo calore matris illud spissat. Sed ex
sit causa stcrilitatis, veniatque spernia genilurse siccitate folliculum intra se conceplum couliiiciileni
conveniens in matricem, clauditur slalim ita.ut, ait creat, ne aliquoe supeiiluitales se illi iniscentes, il-
Hippocrates, quod nec acus possit immergi, facla- lum eommipant, hic folliculus cuin puero crescit,
que conceplio est. Ideoque conveniens ge.niluraedi- et oritur. Septima die concepliis, ut refeit Macro-
simus , quia si nimis sit calidum vel siccum , tion bius (lib. I.TIJsomnium Scip., c. 6), gutlse sanguinis
estnptum geriiturse. in superficie folliculi liicipiunt apparere..Terlia" se-
CAP.XII. — Si aliqna nelens potesi concipere. ptimana ad ipsum conceptionis humorcm se deroer-
Sed quseritur si solum virile semen sine muliebri gunt; quarta in quadain liquida soliditate, velut in-
sperliiate genitursa sufficial? Dicunt quidam illsid ter carnera el sanguineni coagulatur; quiiita vcro si
soltim sufficere; cujus hsec est probatio : Quod puerin septimo mense nasci dcbeal, sin autem -in
ssepe aliquis horao cum aliqua nolente, eaque nono,;septima incipit virtus formaliva, cujus est ofli-
flente, concubuit, et aliquando gignit, ubi mtlium cium humanam figuram conferre. Hanc sequiiur
semen nnilieris esse potest: non est enim sine vo- virtus assirnilativa, cujus est oflicium quod frigidum
luplale seminis emissio. Nos dicimus etiam mulie- r et siccum est commutare in frigiduni et siccum, ut
bre semen essein conceplione, quia per infiimitalem suntossa; quod frigidurri ethumidum, in phleginaia,
quam puer contrahit in simili menibro, a matre ut esf pulmo; quod calidum et siccum, in cholerica,
. potesl probari. Quod vero dicil, aliqua nolente, ut est eor; quod calidum et humidum, in sangiiinea,
puerUm concipi, dicimus quia, etsi in principio di- ut hepar. Deinde sequitur virtus concavativa. Hujiis
splicet, in fine tamen ex fragilitate carnis concupi- est officium nianus concavare, iiares perforare,. et
seenlialisplacet. Sed quia in conceptiorie menstruum caetera.Eormatis vero membris, assimilatis et cava-
solet cessare, unde contingat, et quare tunc cessel, tis, incipit fumus humidus per venas et arterias
edisseramus. discurrere, molum vitamque conferre. Hic mplus
CAP.XHI. — De superfluiiaiibus. septuagesimo die a conceptu incipit, si puer in.se-
Cum mulier omnis naturaliter frigida sit, calidis- ptimo mense nasci debeat; sin autem in octavo, de-
sima quippe frigidissinio viro frigidior- est, cibum cimo nono. Sed quia omnia qusetemporaliler vivunt,
non potest bene digerere remanelque superfluitas cibo aliquo indigent, sequitur virtus pascitiva, quae
quse per singulos menses purgatur, menstruumque usque ad mortem extenditur.
vocalur. Conceptione vero facta geminalur calor ex - GAP.XVI. "— Unde puer. pascalv.r in v.tero.
fetu, unde melius cibus digeritur, nec tantse super- D WSed ipjseritur qualiter, et quomodo puer in utero
fluitates oriuntur ut prius. Item quia ex sanguine pascatur. Dicimus quod quibusdam nefvis, qni in
matricis nutritur fetus, iion indiget purgatione. umbilico sunt, matrici conjugunlur, per quos puro
CAP.XIV. — Quare homo cumnatus estnongraditur. sanguine ab bepate matris desceiidente,.nutriturpuer
Inde est quod csetera animalia, ex quo nata sunt, et crescit. Unde quia digestum reclpit, non indiget
gradiuntur; homo non graditur, quia ex sanguinc egestione supeffluitatis.
menstruato homo in utero nutritur. Sed unde mu- CAP.XVII. — De natmtate,.et quare nati ih sevlhna
lieres post conceptionem feryentiores sunt libidine, mense vivant.
bruta vero animalia omnino ab ea cessanl? Inde Has prssdictas virtutes sequitur nativitas, cujus
cum mulieres frigidiores sint viris, luxuriosse ma- duo sunt lermini. Septimus meusis et nonus. Ha
gis sunt illis. Unde post coitum leprosi mulier non bel autem qusestionem. Quseritur cur, si ante septi-
laedatur; accedeiis vero vir, leprosus cfficialur di- mum niensein nasc.aiur vivere puer noii potest, et
/C5) Aliter in Virgil.
nimio ne luxu cotustor usus
Sil aenitali arvo ei sitlcos oblimel inerles.
Sl HONORIIAUGLSTODUN. OPP. PARS .. — DIDASC.ET HiSTOR. 92
cur in septmio natus, vivat, in ociavo non. Dicunt, A esl. Nos vero dicimus siomachum frigidam esse na-
enim physici : quia ante seplimum mensera, non csl turaliter, calidum accidenlaliter. Est eliam nervosse
tantus motus in puero, quod si nascaliir, viverei naturse ut, quando homo plus solito comederet,
possit. In septimo vero est motus sufficiensvitse.un- extenderetur; quanuo minus, contraberctur. Ite-
de puer movens se, debiles nervos, quibus matrici rum necesse fuit, quod esset nervosae naliirse, ne,
jungitur si habeat frangens illos, iiascitur vitae L'o- cum aliquid durura nec comniasticum reciperet,
neus. In oelavo mense, molu septimi debililatus, Isederetur; cum igitur omue nervosum frigidse sit
vivere non potest, donec refectus in iilo, et in parte naturae, ergo et stomachus. Sed ut melius cibum
noni iterum incipit moveri, rumpensque nervos, retineal, donec uecoquat, inliis est villosus. Quam-
idoneus vitse nascitur : et quia in calido et humido vis tamen naturaliter sit frigidus, ex accidente ca-
nutrilus est nascens, et ad dissimile prodiens con- lefit. Superpositus est enim hepati, ita scilicet quod
irarietatem sentit, vocemque aemulalionis [Leg. eju- fere totus ab eo includitur. Ex dextra vero ejus
lationis, ut prob. seq.] emiitit, et ideo prima vox parte est fel, ex sinistra est cov, quoe calida sunt et
liominis est vox doloris. sicca : inde calidus est stomacbus, ut igni superpo-
CAP.XVIII. — De infantia, el sensu. situs cacabus. Si proprie volumus loqui, in sloma-
k cho dicimus cibum
A nativitate vero usque ad annum quintum est coqui. Cibus igitur est in modum
mutatus, per Oo-o-osayov, forainen, quoti
infaniia, quia in quadara parte illius fari non potest, typsanae Cxiens intrat duodenum intestinum,
in altera vero si loqnitur, imperfecte loquitur. In hac poria dicitur,
sic dictum quia quantililem duodecim digitorum,
aitate sensum habere potest, rationem famen ct sunt digiti ejusleni in unoquoque obtinet.
intellectum non. De sensu igitur aliquid dicamus. quales
Relicto vero eo quod ejus iiutrituroe est conveniens,
De ratione vero et inlelligentia, quare in tali oeiate
transit in aliud quod jejunum dicitur, quia nihil inde
habcri non possint, quia sunt de viriutibus aiiimoe,
retinet. Huic jejuno venaequsedamab hepate venien-
de
loquendo anima, satis inde dicemus. Et quia ex
tes se conjunguiit, per quas quod liquidius esl trans-
animali virtule, quoaiam praecedit naturalis et spi-
it in infima hepatis, meseraieae, quia succuin mu-
ritualis sensus, habet principium, de isiis viriuiibus, tant sic dicloe. Quod vero frigidum feculentum esl,
a nalurali qtioeprior est, inchoar.do dclibemtis. Cum
in longafionem etrin secessum descendit; ethsecesl
igitur homoconstetexquatuor clementis.ex caloreet
prims?.digestionis superfluitas. Illud vero liquidum
humidilate, conlingit humidum fumum nasci et in iufima hepatis iransit, calore ejusdem dige-
diffusus quod
calidum, qui per nienibia movens illa, r> rilur. Quodque in ea calidum et siccum est, transit
digestionem trinam operatur, virtusque naturalis in cboleram, per quasdam vcnas, ad cistam fellis
vocatur. Et quia de tribus digestionibus facta est
transmiflitur; et hoc est cliolerae sedes, inde qua;-
mentio, ^inquiramus quid sit, et ubi sit, et qualiter dam
fial. pars sid confortandum in stomachum transit,
— quod fiigidum et siccum in melancholiam transit,
CAP.XIX. De digeslionibus el lapide urinw.' ct ad splenem, sedem melancholiaejtransit. Sed
Di»estio igitur estalicujus rei per ebuliilionem fa- qusedampars ad stomachum descendit: inde ad re-
cta mutatio. Piima vero digeslio fii in stomachoj, tentivam confortandam. Quod vero frigidum et hti-
secunda in hepaie, terlia in omnibus membris : qua- midum in plegma mutatur, et ad pulmonem sedem
re de prima primum dicamus. Cura humanum cor- phlegroalis transit, quadam parte propter expulsi-
pus incremenfo indigeal in quadam selate, in omni vam vim in stomachum transmissa. Quod si calidum
vero restauratione (quippe interiori et exteriori ca - et bumidum, in sanguinem versum, remanet in
lore et frigore devaslantibus), necesse fuit cibum et hepale, quod est sedes sanguinis. In hepate ergo
potum, ex quibiis esset mutatio et iucrcmentum quatuor gigr.unfur humores, proprias sedes haben-
subintrarc Sed si cibus est grossus, necesse fuit ut, tes, cholera, phlegma, melaiicliolia, id est nigra
priusquam intraret stomachum, fenuis et desiccatus J) cholera. Sanguis hepar, phlegma.pulmonem, quain-
redderetur. Ad hoc ergo denles parati sunt (nati cx vis quidam dicunt phlegma' propriam sedem non
phlegmale, per gingivas descendente, et ex spissato habere, sed cum sanguine, ut melius.possit per
frigore, et duralo), ut cibum contcrant. Lingua ad membia discurrere, remanerc Et hsec est secunda,
modum manus molcndinarii illum vertat, et sub den- digestio. Quod ibi superfluum est, per lipiv. vel vlm,
tesreducat, quaeadhoc spongiosa est, ut cibi succum vcl quilim venam quae spleni adjacet, ct. ad renes;
recipiens, saporem discernat. Filergo in ore qusedam descendit. Quod ibi liquidum est, ad sui nutrimen-;
priinsedigeslionispraeparalio, cibusvero curo polu sic tum retineiiles, rcliquum per uricides poros ad ve-.
prseparatus, per uoo-oyKyov, id est in stomacbum per sicam transniitlit. Quod pcr virilem virgam exiens,
portam, cujus inlroilusamplius est, descendit ibique urina dicilur, et bsec est supei fluitas secundse di-
decoquitur,elinspeciemf«//)saHa;traiismutatur,et est gestionis. Sed quia pueri habent poros uricides
hsec prima digestio. De stomacho vero, utrum sit ca- striclos, quod ibi spissum est remanens, in lapi-
lidaenatiirae, est quaestio.Aiunt quidam quod calidse deam transit subsfanliam. In aliis vero setalibiis,
Daturoe sit; aliter enim cibus non posset decoqtti : quia pori aperti sunt, non generatur ibi lapis, sed
cum ergo cibum decoqual, el trar.smulet, calidus circa renes; ergo puCris nascitur lapis in cotlo \§.-»-
93 DE PHILOSQPIIIA MUNDILIBRI QUATUOR. — LIB. IV. 94"
sicae, senibus circa renes. Sanguine vero in hepate A somnum, qui ad naturalem virtutem pertinet, trans-
prsedicto modo generato, ad omnia fransit membra eanius,
per venas, quorum caloredigestus, in eorum simi- CAT.XXI, — De somno.
litudinem transit. Superfluitas vero per sudores Somiius ergo est quies aiiimalium virtutum curii
' exit. Alia
veropars adhepar revertitur, ibi deeocta inlensione naturalium. Gontingit aufem, fumo hu-
descendens, exit cum urina, sedimenque vocatur. mido ad superiora ascendeiite, impleiilur nervi qui-
Sed si in fundo sit urinse, dicitur xmho-cv.a-ig, id est bus animalis virtus Solet descendere. Desinit ergo:
natura subsistens, sive substantia; si in medio videre aftimal, et audire, etc, doriec nalurali ca-
iviEjxtvov, id est ad inferna in alvum fun- loreillo desiccato, animalis spiritus iiicipiat ascen-
.sive.tvL7.fM,
dens:siinsummo,nepIiiIe,nephi,idestpurificatio.Sed dere, el ad aliquem sensum animalem excitarc
quid significet in diversis locis existens, quid quan- CAP.XXIL— Unde soinnia, et de animali et spiritali
do est contiiiuurn, quando divulsum, quod ex sub- viriuie.
stantia et calpre, dicere npn es.t nostrum. Si quis Somnium vcro ex reliquiis cogilationum, ex cibo
vero hoc scire desiderat, Tlieophiluin De uriiiis et potu, et ex lemperie, el ex complexione, ex qua-
legal, litate jacendi, habet existere, et hoc nihil siguificat.
" Alia ex ministralione angelorum, alia ex mundi
CAI
" 1. XX.—- etQuod homo naturaliter sit catidus el causa, alia ex virtule et libertate animse, quorum
huinidus, unde iongtis et purvtts, gracilis et omnium
grossus probationes iii promplu habeaus. Sed
uoniam nostro proposito lioc multum non atlinet, et
Hujus item naturalis virlutis est augmentum con- ad finem voluminis tendiraus, illo praetermisso ad
ferre, quod confingit ex humore et calorc Quod spiritualem virtutem transeamus. Praedictus ergo
enimaliquidascendit, estcaloris; quod vero spissa- fuinus per diversa foramina tianseundo subtiliatus
tur, humoris. Sed dieetur : si ex calido et huraido ad cor pervcnieiis, ad atlrahendum aera illud dila-
incrementum, unde cholerici et melancholici, quo- tat, ut interior calor teiiiperelur : ad expelleridas
rum alteri fiigidi et sicci, alteri calidi et sicci sunt, vero supeffluitates idem constriiigit, et tunc dicitur
crescunt? Nullum vero esse hominem dicimus, qui spiritalis virtus, cui aiierise deserviunt. Scd ad ani-
calidus non sit, et humidus; sed tamen quidam malem virtulem veniamus. Prsedictus vero fumus
plus, quidam minus. Verbi gratia, homo naluraliter per nervos ascendens colando, ita subtilis efficitur :
calidus et humidus, et inter quatuor qualitales tem- qui, perveniensad cerebrum, spifitus dicitur; descen-
peralus, sed quia corfumpitur natura, contiiigit _ densque per diversa instrumenta, diversas operatur
ijlas iii aliquo intendi et remitti. Si vero in aliquo animales virlutes, ut ostendemus : quae quia e cere-
iniendatur calor, et remittatur humiditas, dicitur bro prodeunf, de ipso ante dicamus, deinde qualiier
cholericus, id est calidus et siccus, non estsine hu- sensus inde prodeaiit, et quoniam in capite conti-
miditate tampn. Sinvero in aliquo intensus sit.hu- nentur, ab illo exordiamur. .
mor, calor vero remissus, dicitur phlegmalicus. Sin CAP.XXIII. — De capite.
autem intensa sit siccitas, remissus calor, melani Caput est qusedam substaiitia sphaerica, quasi duo-
cholicus, Sin vero sequaiiter insunt, dicitur sangui- bus digitis, ante et retro Cxpressa. Rotunda vero,
rieus. Sunt ergo omnes homiiies naturaliter calidi ut melius in eo cerebrum moverelur; et ne super-
et humidi, sed propter qualitales intensas et remis- fluitates in angulis, si ibi essent, remanentes, illud
sas, recipiunt nomen intensionis, et nomen contra- corruriiperent. Ante et retro propter nervos inde prb-
fii, id est remissi. In omni igilur complexione lio- cedentes, qrioruni'priores sensus operantur, poste-
mo potesf crescere, plus tamen inalia, et minus in riores vero molum corporis volunlarium. Iu ejus
alia ; in quadam in longum, in quadam inlalum. exteriori parte, est craneum, cujus pelliculae.adhae-
Cholerici namque longi et graciles, longi ex calore, rent capilli ex famo ascendente, et perporos exeunte,
et graciles ex siccitate. Sanguinei vero propter calo- p nati. Fumus etenim exiens siccus, ex frigiditate ae
rem longi, pingues propter humidilatem. Phlegma- ris coustringitur, etin corpulentam substantiam ver-
tici vero prOpter frigiditatem parvi, propter humi- tilur : alio vero fumo exeunte, impellitur sursum,
ditatem grossi. Melancholici ae.tem prppler siccita- quod induratuin est, et sic crescunt capilli; sed quia
tem graciles, propter frigiditatem breves. Istse 113- naturale est ponderasum desceridere, curvanter de
turales proprietates sape variantur ex accideiite; scendunt. Unde quia et nulli oetafi desunt superflui-
nam cholericiet melanchplici vel ex otio, velcome- tates, neque alicui deest incrementum capillorum.
' slione sunt
pingues ; sanguinei et phlegmatiei ex Similiter est de unguibus, qui ex superfluitalibus
abslinentia, vel labore graciles. Quod verp sangui- cordis per summitales digitorum exeuntibus, ex
nei et phlegmalici et cseteri, pariter sunt parvi, ex frigiditate duratis, fiunt. Cseteri vero pili barbae, et
parvitate matricis vel spermatis contingit. Hsecnalu- pectoris, cuidam aefati destmt. Barbae vero feminco
ralis virtus habet quaedam principalia membra, sexui desunt. Cum eiiim barha ex calore habet exi-
qusedam deservientia, et adjuvantia, quaedam alle- stere in liomine, propter geminum calorem cordis et
rum, qusedam neutrum. Sed quia hoc a Johanni- testiculoruirt, potest esse ; in muliere vero propter
<J|Q,jn Isagogis satis dictum esi, illo ppstposifo ad frigidiialem esse non polest, nisi sit. allqua prseter
OPP. PARS !, ^ DIDASC. ET HISTOR. 96
9$ nONORII AUGUSTODUN.
alter
rsfurain cali.da. Eadem ratione nec est barba ir A oculos natura insiituit, ut si umis loederetur,
remaneret. Deinde de visu dicamus.
spadonibus. In pueritia vero esse non potest, pro-
CAP. XXVI. —Qualiter visus fiat.
pfer striclionem poforum ; et quoniam fumo ascen-
deiite liunt capilli, juxta qualitates complexionis Cum igilur naturalis spiritus per nervos a cere-
confrahunt colores. De quibus hi bro prodeuntes ad oculos usque pervenerit, exiens,
uniuscuiusque
si aliquem splendorera, vel solis, velalterius repe-
physica satis dicitur ; ad cselera transeamus.
CAP.XXIV. — De cefebro. rit, usque ad obstaculum dirigilur : quia offefens
se, per ipsum se diffundit, formisque etillius colo-
Sub craneo duse pelliculae sunt, miningce dictae, ribus informatus, per oculos, et per phantasticam
quarum exterior, durior est; duraque maler dici- cellam transit, visusque efflcitur. Inde est, quod visu
tur : propinquior vero cerebro, ne laedat ipsum, te- figuras rerum et colores discernimus. Stoici tamen
nuior, diciturque piamater. Sub istis est cerebrum, dicunt visualem spirilum usque ad obstaculum non
cujus talis e Constantino dalur definitio: Cerebrum pervenire, sed oculum figuras rerum et colores in
est alba ei liquida substanlia, sine sanguine. Qussri- se reeipere, ad quem perveniens ille radius, simili-
tur an frigidiira sil, an caliduni ? Dicimus quia na- terque informafus, visum operatur. Sunt aiii qui
turaliter sit frigijuni, ne continuo motu desiccetur. 13dicunt, illum, formis et coloribus ad obstaculum
Sed in capite sunt tres cellulae, in prora, in puppi pervenire, neque oculo inforniari, ad qucni radius
in posteriori parte. Prima vero ccllula est calida ef perveniens, informalusque revertens, visum opera-
sicca et dicitur phaniasiica, id est visuaiis vel ima- tur, Nobis vero placet illa sententia, quia visualis
ginativa, quiain ea visvidendi est et iiitelligendi, sed spiritus usque ad rem perveniat. Cujus rei hsec
ideo calida et sicca est, ut formas rerum et colores est probalio : quia ex visu alicujus lippie.nlis saepe
aitrahat. Media vero dicitur loyio-rizov,idestralio- contrahimus eamdem infirmitatem; et unde hoc,
r.alis: quia in ea est vis discernendi. Quod eiiiro nisi quod a visuali spiritu ad corruplioiiem oculorum
piiantastica trahit, ad hanc transit, ibique anima pervenieiis corrumpilur, revertensque oculum cor-
discernit. Est calida et humida, ut melius discer- rumpit. Hujus ejusdem rei facllis piobalio est, quia
nehdo, proprietalibus rerum se conformet. Tertia sic coiiiingit: Cum homines sint contrarise compie-
vero, inemorialis dicitur, quia in ea est vis retineridi xionis, alii etenim sunt calidi, alii frigidi, aliihumi-
aiiquid in memoria. Quod enim in logistica cella di, alii sicci,"visu3lis spiritus ab aliquo exiens, qua-
discretum est, transit ad memorialeni, per quoddam litates illius secum trahens, diffusus per faciem
foramen, quod claudit quidam panniculus, donec alterius contrarise qualitntis, illum corrumpit. Con-
aperiatur quando aliquid tradere volumus, vel ad G tfaria namque contrariis la^duntur : inde est quod
memoriam reducere. Ista est frigida et sicca, ut me- vetulaeliiigentcs faciem, exspuentes, illud cuiant.
lius retineat. Frigidi enim et sicci est conslringere. Quod enim ibi est nocivurii, exspuunt. Ut igitiir vi-
Sed dicet aliquis : Quomodo hoc in quoqiiam potuit sus flat, tria sunf necessaria : Inlerior radius, exte-
probari ? Diciraus per vulnera illis partibus accepta. rior splendor, obslaculum rei, His enim concurren-
Cum enim esset aliquisbonae intelligeniiae, ratioriis tibus, est visus, aliquo vero istorum deficiente, de-
et memoriae, videtur pbysicis*quod acceplo vuloere, ficiunt.
in aliqua illarum cellarum, vim illius amittat, vires
CAP.XXVR. —De coniuitione, et iniuitione, et
aliaruniretinens. Unde Solinus inPolystor (cf. PLIN. deluitione.
lib. vn) narrat, de quodam qui accepto vulnere in Visus autem species sunt tres : contuitio, intuitio,
occipitio, ad faiitam devenit ignorantiam, quod ne- detiiilio. Et est coitluilio, quando aliquid videmus,
scivit se habuisse nomcn. Ergo merito antiqui di- riiilio in eo occufrente
simulacro, sed ostendenter
cebant, in capite esse sedem sapientiw. In capileeninr qualiter visus fieret, de ea satis diximus. Iiiltiiiio
haberit scdem quae faeiunt sapientem,. inieilcctus,.
estquando aliquid videmus, in cujus superficieali-
scilicet, ralio et meinoria. Ab hoc cerebro prodeunt occurrit siinulacrum. Detuitio vero est, quando
nervi ad or.tilds, per quos animalis spiritus exiens, p quod
sed in fundo apparet, ut in aqua,
visum operatur, ut osteiidemus. Sed prius de sub- non superficie,
diciturque detuitio, quasi deorsum tuitio. Restat
stantia oculorum aliquid dicamas,
ergo de luitione dicere: quorum quia eadem cst
CAP.XXV. — De oculis. ratio, etiam de detultione disputemus, ut quod de
Oculus ergo est quredam orbiculala substanlia ef Oa constituamus, de intuiiione intelligamus. Cum
clara, sed in superficie aiiquantulum plana, ex (ri- ergo visualis spiritus ad aliquid vivenduni dirigitur,
bus humoribus, et septem tunicis coiistans. Oibicu- ex labilitate huc et illuc impellilur, informatusque
lata est, ut huc et illuc verti possit : in super.ieie forniis circumstantiuin, si ad aliquid obscurum per-
plana, ut melius formas rerum et colofes in se venerif, ex sui subtilitate videri"non potest. Sln au-
possit recipere, lucens et coruscans ex humoiibus, tem ad aliquid radiosum, ex splendore illius appa-
ut a visuali spiritu possit penetrari. Ex tunicis, ut rct. A.ristoteles vero dixit nullum apparere sibi ibi
supei fiuilates expellantur, ne ilium loedant. Sed si simulacrum, sed hominem se et posteriora videre,
quis nomen Iiuiiiorum, et tuniearum, et disposilio- hoc modo : cum prsediclus spiritiis aliquid radiosum
nes scire desiderat, Paiithcnium legat. Duos vcio ostendit, radius illius clisus repercuSilur, reversus
97 DE PffiLOSOPlHA MUNDI LIBRT QUATUGR, — LIB. IV,- 93
ad facierii videntis et posteriqra illa percipit: se< A pulus vel servus negligenlia doctoils vel domini,
quia mediante speculo hoc contingit, videtur boc ir pecc.ei, magister vel dominus, exlra culpam non
speculo apparere. Sunt qui dicunt aera inter homi- est, sic nec anima illis coiilingeiitibus. Non ergo ex-
nem et speculum diversis formis et coloribus insi- tra culpam est, etsi illius non sint acliones.
ignitum. Unde si aliquid opponatur, splendidum ap- CAP.XXXII. —•Qualiter anitnasil tn. hotnine.
paret. Sin autem e eontrario, non. Cum igitur homo ex aniriia et corpore constet,
CAP.XXVRI. — De anditu. quoaritur an sit supposita, ari cohcreta, an commi-
Auditus autem sic contingit : cum aer naturali- sta, an conjuncta? Uno quippe istorum modorum in-
Jiusinslrumeniis pereussus, foramina vocis accepe- sunl omnia, quae sunt in alicujus compositione. Ap-
rit, exiens priinam parleiri aeris quam reperit, si- posita non est quia tunc extra corpus ariima esset
niili inforroat forma, et alia aliam donec ad aures nec sequalitef iilud moveret. Omrie enim apposifum
perveniat, ad niodum tympaui, siccas et eoncavas. extra illud est, cui est appositum, et majores vires
"quibTisresPnantibus,-excitatur ille spiritus animalis, habenl in proximo, ut alicui ignis appositus. Con-
descertdensque ad aures, per quosdam nervos, in- creta non est, Concretum est quod ex substantla
fofmat se/simili fofma, sieque fornlatus ad logisli- transit in alterius substantialn, ut aqua per ebulli-
cam cellulam revertens auditum operatur. Similitet B lionem in salerii. Cum efgo anima non tranSeat in
alii sensus fiunt, eodem spiritu animali ad illorum eorporis subslantiam, sed semper spiritus, coricrela
instfumenta per nervos a cerebro desceudente. E( illinonesl. Nullum etenim coinmistoruni, esse suum
quoniam de perceptis abillis indicat anima, de retinet: rion sunt ergo coramista corpus et anima.
anima et ejus virtutibus tempus est disserere. Conjuncta ergo sunt, sed itaquia tota in omnibus
CAP.XXIX. — Quid sit anitna,- parlibus est corporis, esse suum retinens, tpta et
-
Anima est spiritus quidam eonjunetus corpori, integra, hic subjiciens : Si in omnibus partibus lo
idoneam ralionem disceruendi et intelligendi con- ta est, abscissa unaparte corporis, anima tota ab-
ferens. Quod ex aniina sit discernere, et intelligere scissa est a corpore? Nos vero dicimus : ariimam
sic probatiir : quod crescente cura corporis, minu- nOn esse in aliqua parte corporis, nisi duni anima
untur illae virtutes, dccrescenle illa, et crescente est conjuncta corpori idoneo vitae. Separata ergo
curaanimae et illse crescent. Si eni.m ex natura corporis parte, remanet artima in aliis partibus, in
cOrpoiis essent, crescenle cura corporis, crescerent. quibus anima ante tola erat, Iterurii quseritur -, an
Augmentata namque causa , augmentaturelTectus. aniiria sit ex eadem parte et corpus, an ex alia?
Iterum cum omuis creatura corporea vel spiritus Nos dicimus : nullam illius esse certani, pfoptcr
sit, conveniens fuit ut homo ex spiritu et corpore G Crealorem solum, qui in omnibus dat esse. Unde
conslaret, utcum utroque aliquam affiiiitafem habe- Plato, omnium philosophorum doetissimus, dicit:
ret. Hoc ergo cum corporibus vita carentibus coro- DeKni creatorem, stellis creatis a se, spirilibus cau-
mune existere, cum herbis et arboribus vivere, cum sam formandi hominem injecisse , ipsam vero ani-
brutis animalibus sentire, cum spiritibus dis.cernefe. mam fecisse, et illis tradidisse, quia niiriisterio spi-
Inde est quod iu divina pagina homo dicitur oinnis rituum,et effectustellarum, corporabumana existurit
creatura. et crescunt, sua voluritate creatoris anima existit.
CAP.XXX. — Quw actioneSsint anhnw et corporis. CAP.XXXni.— Delempore conjunclionh iilius cum
Cum ergo ex aninia et corpore homo sit,'dpmi- corpore. '"'-'.'
nante anima, quippe iri qua est similis Creatpri, in- Ttem quseritur an humana anima, ante existat
convenieus esset si corpus suas actione.s haberet, quam corpus, el quando illi conjungitur. Dicimus
aninia vero non. Sed dicet aliquis : quomodo dis- illam ante non subsistere, quod probari polest hac
cernam, quse actiones in liomine debeant judicari ratione et auctoritate : si enim arite essef; vel
animae, et quae corporis sint ? Dicimus : omnes illse in miseria vel in beatitudine esset, nullo prae-
actiones quae coinmunes sunt homini cum bruto ani- cedente merito. Auctore lioc Augustino; proba-
mali, velcum corporibus vita carentibus, etsi anima tur, qui dicit: Detim quotidie creare riovas ariimas
illas in lipmine opefetur, nec debent dici aiiiaise, Tempus vero illius cum corpore, a riullo diffinitur;
sed corporis. Quse vero inveniuntur in homine, et in nobis autem videtur post operatiPrtem informatiyse
nullo alio corpore esse ppssunt, animae sunt; dis- et concavativae virtutis, Turicenim naturalis virtus
cerriere, et intelligere animse est, sentife vero et per membra discurrere incipit, sine qria vita non
Similia corporis. potest esse nec anima in corpore,
CAP.XXXI. — Quomodo molus corpbris coniingant, CAP.XSXIV.;— De virlutibus.
Sed dicet aliquis : si animse actiones non sunt, Hujus animae diversse sunt potentiae, scilicet :
nec debent dici, vel virtutes vel vitia animae, et Inlelligentia,, ralio, memoria-; et est Intelligenlia
quare illa damnautur vel remittantur ? Nos vero di- vis animae, qua percipit homo incorporalia, cum
cimus : etsi iilius non siit actiones, esse possunt certa ratione quare ita sit, Ratio est .vis animse, qua
ejus vilia,- Ciim enim ad lioc sit anima liomini data, percipithomo quid sit, iri quo res conveniant cum
ut illicitos motus corporis corrigat, ignorantia il- aliis, in quo differaiit. Memoria yero est vis , qua
lius vel negligentia coiitingunt, Sicut ergo. si disci- flrjne retinethomo ante cognita.
09 IIONORIl AUGUSTODUN, OPP. PARS 1. — DIDASC. ET IHSTOR. 109
CAP.XXXV. — Quare non discernat el inlelliga A queat, Soepe vero pliis placent nugoe quam utilia.
infans. Sed sfamore scientise ad docendum accesserit, nec
Sed quaeritur c.im istse proprietates sint animse propter invidiam doctrinam subtrahet; nec ut ali-
quare iiifans , in quo est et anima, nec discernat quid cxtorqueal, veritateni cogniiam fugiet, nec si
nec intelligat, etc Ad hoc dicimus quia anima ho deficiet mullitudo sociorum, desinet, sed ad instra-
minis a Crealore habens principium, ex quo est per ciionem sui et aliorum, vigil et diligens erit.
iecla quidem :n genere suo. Unde est quod ex qut CAP.XXXVHI.— Qualh discipulus.
est anima quod nescit, aeque ab homine sciri pos- Ut doceatur_vero talis eligendus est qui non sit
sunt, riisi graviias carnis esset, quod per piimun doctrinae obsirepens, nec superbus, ne videatui' ali-
hominem (qui ante corruplionem humanitatis, ei quid esse, cum nihilsit; qui magistium ut patrem
quo fuit habuit scientiam humanam perfectam diligat, vel etiam plus quam patrem. A quo euim
probari polest. Si vero corrupta humanitate, ex qu< majora et digniora accipinius, magis diligere deoe-
conjungitur, corrumpitur, nec.proprietates suas po- mus. A patre auteiri rudes esse accipimus, a magi-
test exercere , donee usus expeiieritia , et alicujui stro aulem esse sapientes , quod niajus est dignius
doctrina exsecrata (fqrt. exercita), incipit discer- est. PIus ergo diligendi sunt boni doetores quam
nere , veluti si aliquis snbtili acie oculorum, tene- D parentes. Nec tantum justum, utplus diligantur do-
broso carceri detrudatur, videre non potest, nis ctores, sed utile ut seiitentise illius nobis placeant,
cOnsuescat teliebris, vel lumen accendatur. Uridt etverba in eo quem diligimus; quia quem non dili-
Virgilius : gimusj-saepe etiam nobis verba displicent, illaque
. Quanlum non noxia corpora tardant? fuginius, duni studemus non iniitari illos, quos noa
(jEneid. lib. vi, 751.) diligiraus.
In prima vero selate, nec prsecessit usus, nec ex- CAP. XXXIX. — Qiialis conveniens sit
complexio
perienlia, nec est tempus doctrinoeconveniens. Cuni doctrinw.
cnim illa oelas sit calida, et humida, slatim cibtam Quamvis vero sanguinea complexio slt habilis ad
digerit et appetit, unde frequenti influxioiie indiget, doetrinam, iu omni tamen aliquis perfectus polest
ct effluxione spissusque fumus generatur, qui ascen- esse, cum labore, quia labor omnia vincit.
dens, cerebrum, in quo vis est discerneudi et in- CAP.XL. — Qnw wtas ei quis terminus dhcendi.*
telligendi, lurbat, Principio vero doclrinae, adolescentia est conve-
CAP.XXXVI. — De juventute, et seneclute, et seitio. niens, quia, ut ait Elato , setas hominis similis est"
Hanc setatem sequitur jiivenlus, quse est calida et cerae, quse si nimis inollis sit, figuram non recipit,
sicca. Desiccalus est enim ille nafuralis humor, rec retinet; similiter si sit dura, Ergo nec nimis
quem contrahit liomo ex niatris utero; unde non tenera selas, nec nimis dura conveniens est dociri-
tam spissus nascitur funius, neque ita cerebrum uac Terminus vero doci.iinse estmors; uridequidam
turbalur, estque selas conveiiiens ad discernendura, sapiens (THEOPH.ap. Cic;| Tusc, iv), cum ab eo
ete. Et maxime ^i lampas diligentis doctrinse accen- quaereretur ita : Ubi est terminus discendi? respun-
dalur. Sequitur senecius, frigida et sicca. Exstin- dit : Ubi et viiw. Quidam vero pbilosopbus cum
ctus est enim naturalis calor, unde in hac setate nonagenarius moreretur, inquisitus a quodam di-
viget inemoiia : scd vires corporis deficiunt. Exfri- scipulo suo, an de morle doleret, ait: Sic. Quo in-
giditale enim et siccilate, cujus est constringere, est terrogante, quare? Qnia nuuccwpi discere (VAL.MAX.
niemoiia. Ex calore vero cujus est impetum facere, lib. VIII,c 7, de Solone).
vires corporis. Hanc sequitur senium, frigidum CAP. XLI. — Quis sil ordo discendi.
pblegma; undein illa deficit memoria, fiuntque ho- Ordo verc discendi '.alis est ut, quia per eloqticn-
mines pueriles. Est enim a phlegmate vis expulsiva. tiam omnis sit doclrina , prius instruatur in elo-
Ilanc sequitur animae et eorporis dissoiutio. Non quentia. Cujus sunt tres partes, recte scilbere, et
enim exstincto naturali calore, diu potest homo vi- recte pronuntiare scripta, quod confert grammniica;
verc Et quia de bomine salis doeuimus, cujus est j probare quod probandum est, quod docet dialeciica:
docere et doceri dicamus, quales ut doceant, qnae- ornare verba et senteiiiias , quod tradit rheiorica,
rendi sinl, ct quales ut doceantur, qualis eomplexio Initiandi ergo sumus in grammatica, deinde i.n dia-
doclriiiae conveniens, in qua setate sit incipienda, et lectica, poslea in rbetorica ; quibus instructi, et ut
quando fiiiieiida, quis ordo discernendi. armis muniti, ad studiuro philosophim debemus
CAP.XXXVII. — Qualis quwrendus sit tnagisler. accedere. Cujus liic ordo est, ut pitus in quad-
Talis igitur quserendus est, qui doceat; qui neque rivio, id est in ipsa prius ariihmetica, seeundus
causalaudis, neC spe temporalis emoluinenli, sed in tnusica, terlius in geometria , quartus in astro-
solo amore sapieniise doceal. Si enim propiiam di- nomia. Deinde in divina pagina. Quippe cum per
ligit lautleiri, nunquam discipulum ad stii pcrfeclio- cognitionem creaturse ad cognitionem Creatoris
nem venire desiderat, Subfrahit ergo doctrinam, ne perveniamus. Quoniam in onini doctrina gramma-
in eo quod plus diligit sequetur vel superetur. Si lica prsecedit, de ea dicere prOposuimus, quo-
etiam spe commodi temporalis inductus, do- niara, etsi Priscianus satis dicat, tamen obscuras
ceat, noii curabit qnid dicat. dum nummum extor- dat dcfinitiones, nec exponit causas, nec inven-
«01 LIBER DE SOLIS AFFECTIBUS. 102
tiones diversarumpartium et diversorum accentuum .A exposiliones. Ex aiitiqnis vero glossis continuatio-
in unaquapue praHermittil. Anliqui vero glossalores nem, et expositionem litterae ejusdem , et expositio-
satis bene lilteram continuaverunt, et vere plerum- nes regularum, ef fere el plerumque petat. Sed
que, et feene regulas exceperunt; sed in expositione quoniam de propositis supra, id est de eis quae sunt
accentuum eiTaverunt, Quod ergo ab islis triirius et non videntur, sectantes compendia diximus, ut
dietum est, dicere proposuimus, quod obscure es- animus lectoris alacrior ad csetera disceiida acce-
poriere ut ex nostro opere aliquot causas invenlio- 'dat, hic quartae partis longitudinem terminemuG.
nis praedietaruni quserat, et definilionurii Prisciani

DE SOLIS AFFECTIBUS

SEU

AFFECTIONIBUS

LIBER.

INCIPIUNT CAPITULA. ___CAP,XXXIX. De plano el alto?'


CAP.l.De hemisphwrio. CAP.XL. De gradibus et climaiis
CAP.II. De orlu el occasu solis. CAP.XLI. De sole hiemale.
CAP.III. De horis artificialibus, ~- CAP.XLIL Mquales possent esse ortas, occasus non
CAP.IV, Allitudo solis et climatis. iietn.
CAP,V. De lerraet magniiiidine solis. CAP.XLHI. Quod non sint wquates tnetidiesetocca-
CAP. VI. l)e qqiiai lumore. sus.
CAP.VII. De solis vicinitaie, CAP.XLIV. Quod sol sil aai/unislralor wtlterem lu-
cis. - ".
CAP.VIII. Quodnihil anle soletn oecidat, quod cum CAP.XLV.
. sole orilur. De corpore solari.
GAP-IX. Qtiomodofial eclipsis lunw el sotis, CAP.XLVI. De mediis perustw.
CAP.X. De lunw sallu. CAP.XLVII. Quid statio rnalutina et vespeilina
GAP.XI. De oriente et aliis. CAP.XLVIII. Unde stellaria creata sini,
CAP.XII. De meridie.
CAP.XIII. De cancro etcapricorno. CAP.I. — De hemisphwrio
CAP.XIV. De horizonie. Hemisphserium nullus videt, quia si visus super
CAP. XV. De wquinoctio. terram dirigitur, et recta linea in firmamcntum,
CAP. XVI. De die et nocle.
CAP. XVII. De paralleih lineis. tunc non videt dimidiuiri coelum. Respondemus •
CAP.XVIII. Hofologiorum diversitas. . _ C licet plana sit lerra, tamen linea secus terram pro-
CAP.XIX. Ad invenienduminleriialluiii in horotogio. tensa, etsi sit directa, non tamen est inclinata, sed
CAP.XX. Quod sol medius nttmero dicaiur.
GAP.XXI. De stellarum lumine. tumor est, et uhi terra deest, visus adhuc per eam-
CAP.XXIL De distincth sphwris. dem lineam descendit usque in ccelum, cum riunr
CAP.XXIII. Terra unde frigida, quam visris possit esse tortuosus; ideoqae si plana
CAP.XXIV. De linea zodiaci.
CAP.XXV. Zodiactts quo ducalur. esset terra, sicufaliquiputant, videret polum ulrutn-
CAP.XXVI. Planelw qtto vadant. que, ita modo cum sit rotunda.
CAP. XXVII. De wquinoctiali linea. CAP.II. •—De orlu el occasu solis.
CAP.XXVIII. Desolslitio incancrum.
CAP.XXIX. Unde vhus recidat. Quare spl in aestate-videtur oriri, et occidere in
CAP, XXX. De signis. duodecim obscurantibus so- septentrione, meridie autem esse in austro, sic col-
lem, : verlici immineret polus , ei sol
CAP,XXXI. Qttod planelw non sempef wque celeres. lige Cujuscunque
CAP.XXXII. De sole ascendente, el quid efficiat. ambiret terram, quasi circa pedes. Recedenti tamen
CAP.XXXIII. In ariete sol tnulliplical dies. versus austrum, tantum quod sestivi tropici retro
CAP.XXXIV. De linea tendente per cenlrum. tafnen in angulo
GAP.>.XXXV. An soldiutius sub terra sit, quam super aliquid abscondantur, niliilominus
in wquinoctio. j. versus septentrionem videmus, quasi acuinina ejus
CAP.XXXVI. De Lucifero et Hespero. paralleli, qui aequaliter undique distat a polo. Ergo
CAP.XXXVII. Quod liorologhnn in prhna et ullitna et sol in illo existens, non potest liinc et hinc pote
horanon habeatparles.
-CAP.XXXVIII. Qttod sot ducenlesima sexla decitna esse vicinior. Si enini per lineam quse videtur, de-
" beret sol ab orienle ad orlum pervenire, tunc ia
pars circuli sui dicatur,
103 HONORIIAUGUSTODUN.OPP. PARS I. — DIDASC. ET HISTOR 104
meridie polo esset vicinior, quod esse non polest. k cum sole, occidit ante solem. Dicimus autem liemi-
Hinc enim qusestio, quse sequitur, soluta est : quo- sphserium in vespera, super nos, et non plus. Ergo
modo in orlu solis diametros investigetur, cum non oritur nisi hemispliserium. Ad hoc dicimus,
videaiur oriri per rectam lineam, et umbra orientis quia partes quae oriuntur cum gradu solis, et jam
solis illic videatur [esse] debere eadem qua etiam quse post eum emergunt, qusedam, inquam, illarum
insidentis horisoriti. Sed notandum est quod obli- partium ante solis oecasum, in inferius Iicmisphae-
que oritur, quasi perarcum. rium convolvunlur.
CAP.III. — Dehoris artifictalibus. CAP. IX. — Quomodo fiat eclipsis
Omni die prseter sequinoclium, sunt arlificiales ho- Quarevel lotus sol inest eclipsi ? Ad hoc dici-
rae, et semper viginti qtialuor sequales inler se, sic, mus, quodvel visum judicabit: fit autem, ut aiunt,
ut totuin spatium dividas inter se sequaliter in duo- eclipsis sic: etsi nullus homo esset in mundo , ta-
decim partes aequales, sive breve sit, sive longum. men necesse est ul luna tamen inferior sit sole, cum
Naturales.aulem tantum in sequinoctio. fuerit in cenlro solis, ita quando sit in centro ter-
CAP.IV. — Allitudo solis el climatis. rse, id est in sequinoctiali circulo, id est in Ariete vel
Est autem altitudoalia climatis, alia solis.Alfitudo Libra, tuncsua oppositionefacittenebrastoti mundo.
solis quotidie deprehenditur, id est, quantum sol B Aliter autem mihi videtur, sic enim fleri eclipsin non
quotidie ascendat in meridie. Porro alfitudo clima- eredo posse, quippe cumiu hoc septentrionali luce
tis vocatur illud quod est a capite cujusque homi- [for. loco vcl limile] simus positi, et luna soli subsit
nis usque ad solem in meridie in aequinoctio. Bene nobis iiispicienlibus, ad austrum non oboritur luna,
aulem dicifur allitudo climatis, liam cum in cli- nec aliquidimpedit, ergo rion flt ibi eclipsis. Sic fa-
mate cujusque id quod ei sit altissimum, quod est ctis tenebris, in eclipsi videnlur stellse in die. Nec
super caput ejus, in noslro climate quadraginta se- " etiam potest fieri in illo lalere zodiaci, sed lantum
ptem gradus in meridie, in aequinoclio sunt usque in hoc, quia dum luua evagatur ad finem latitudi-
ad solem; ergo tam altumest, Clima nostrum, quod nis zodiaci, tunc tantum nostris visibus opponitur.
si adderentur soli sexaginla oclo gradus, perveniret Est autemmajor luiia,quam terra : quia si totalerra
super verticem nostrum; ideoque in meridie in sequi- esset ignis unus, elaliquis esset, ubi modo est luna,
noclio sol ab horizonte ascendit, sexaginla duo gra- non lanta appareret ei terra inde, quanta nobis \i-
dus, adde sexaginta octo, et erunt nonaginta usque deturluna hinc, id est a terra. Sed opponitur: iuna
ad veriicem nostrum. ubicunque sit, potest in omni loco facere eclipsin
CAP.V. — De tcrra et magniludine solis. toti terrse, quia ita magna est, quod totam terram
Cum philosopbi terram centrum esse asserunt, C tegil? Ad hocrespondemus: Quia magna res et laia
verum dicunt; sicut enim punctum in circulo nul- aliqtia, prope aufert alicui tolum visum, sed remota
lam babet proportionem usitatam, sic nec terra ad niinus. Videtur mihi: si sol patiatur eclipsim, quod
superiora. Ideoque cum dicit Macrobius, quod terra oporteat eum in ecliplica linea pati, licet luna non.
sit punctum ad circulum solis, sol autem oclies ma- Si luna autem patiatur, oporleat eum esse in ecli-
jor terra, patet quomodo sehabeat terraad circulum psi, licet solem non, et bane secundum nostram ra-
solis; sed tamen quia non est usitata, ideo dicitur tionem, non secundum publicam.
centrum illius circuli, utpotemulto mitior in compa- CAP.X. — De liinw salltt.
ratione in eum quam sol. Saltus lunse nihil aliud est quam detractio unius
CAT.VI. — De aquw tumore. diei a decemnovennali circulo; quia quod dehet
Quaeritur de aqua, si lumorem habeat, quod vi- contrahi iii singulis lunationibus, illud reservatur.
detur esse non posse, curo liquida, et descendit us- Et quia plus in singulis computatur,
ergo iu una
que ad planitiem, sed videndum est quod hoc non aufertur, unde videre potest per contrarium. In
est: quippe ejusnatura est semper in tumorem de- anno bissextili sunt irecenti
sexaginla sex dies, hoc
scendere, ut videtur in gulta, et ubicunque estaqua, jy non habet de sui solius augmento, cum omnes anui
pone oeulum in uno liltore, jam proe tumore medio sint sequales, sed quod prius dimissum erat, per
aliudlittus nou videbis singulos annos, lioc in quarto corrigitur, eodem
CAP. VII. — De solis vicinitale modo ultimusaiinusembolismatis minushabet uno
Quanlo sol est vicinior, tanto facit longiores die aliis annis embolismalibus ; quod non esl illius
dies,verum est, scd radiis cst vicinior quam nolim, anni damnum solius, sed quod in singulis lunatio-
"erum est; ergo facil longiores dies quam nobis? nibus prius nimis coropulatum est, hic corrigitur.
falsum est. Sic determina : longiorem diem facit Ergo cum dicit auclor, lunam accendi post viginli
cjus vicinitas Rbodiis quaro prius habuerunt, sed novcm dies, et hora duodeciraa nondum completa,
non hingiorem respeclu aliorum, sed respectu sui. bene dicit, ut de his minutis dies unus colligatur
CAP. VIII. — Quod niiiil ante solem occidat, qttod De oriente in occidentem notantur climala.
cutn sole oritur, CAP.XI. — De orienleel aliis.
liem ad hoc quod dicimus plusquam hemisphse- Ratio videtur, ut qui liabent eumdem orientem,
rium iu ortu directorum signorum. Opponitur: sol habeant efeumdem occidenlem, et qui habent eum-
oritur cum aliqua parte, sed nulla pars, quae oritur 3em meridiem, babeant et orientem, sed utrumque
m . .- LIBER DE SOLIS AFFECTIBUS. '„ 108
falsum est, quod habet modo liquebit. Conslituamus A ratur una sexagena quam ibi tres, propter solis vici-
'
primo cliniate viruin unum, vel in quarto unutri, nitatem.
vel in sepilmo, in linea directa a septenlrione in au- CAP,XVI. — De die et nocie.
strum, tunc ei qui septentrionalis est, prius sol orie- Dies est sol lueens super terram, vel aer illumina-
tur, ut pote longiores dies habeant. Item constitua- tus, sed in aequinoctio ante splis ortum, et posl solis
mus a latereaustraliswi, contra orieirtem virum, qccasum, aer estilliiminatus,ergonpxnoii est sequa- .
- tantum ut eum eo solem yideat oriri,
qui est septen- lisdiei. Sed notandum est, quodin talibus locutio-
tiionalis, ecce eumdem' habent prientem, sed non nibus per causam non attenditur nalura rei expres-
eumdem occidentem. sse: gnomonicae, piiini arti stu.dentes, ab umbra
CAP,XII. — De meridie. orientis, usque ad tlmbram insideritis horizoiiti, tan-
Eadem quoque positione hominum videbis eos qui lum diem numerant, et verum est, dum dies est,
habent meridiem unum, non eumdem babere orien- quando aer illuminatus est: sed aer et in lumine
tem. Constituti enim in Iinea a septentrione in au- est antequam sit dies, per distinetionem horarum
strum, duo priores quos dixi, Cum sol ad lineam ineipiat computari. Item cum de naturali die agltur,
illairi venerit, meridies erit utrique, sed tamen unum viginfi quatuor horarum, scilicet diem vocamus, ab
orientem non babuerunt. Quippe septentrionalior ortti ad orttim, quod est conversio firmamenti: sed
prius videt solem priri, utpote productiores dies si quis dicat, quod interea sol gradum unum tran-
habiturus. sierit, et ita in die naturali plusquam firmamentum
. CAP. XIII. — De caitcro et capricortio. convertitur, verumest, sed non notalur: quia in tam
Dicitur cancer nobis esse vicinior quam capricor- magno quasi nihil esthic. Ifaque propter graduni
illum quotidianum fit in anno, ut plures sint coeli
ntis, quod quidam non esse asserere conantur, sic:
terra est centrum, sedad quanicuoque partem cir- conversiones, quam dies, id est, trecenli sexaginta
euii a centro ducatur linea, aequaliserit; ergo quse quinque dies, et trecentse sexaginta sex conversio-.
a terra ducitur ad capricornum similis est ei, quae nes. Verbi gratia, hodie sol oritur cuni primo gradu
ducilur ad cancrum. Tota terra centrum est, supe- arietis, cras in secundo, et ita in uno die crinverti-
tur totum lirmamentum et gradus uuus. In secunda'
rior non quselibet ejus pars.
die tantumdem. Ita in duobus diebus convertitur
CAP.XIV. — De horixonte, firmamentum bis, et duo gradus. - . • .
Horizou alius lerrse, alius coeli. Sed brevis etlon- CAP. XVII. — De parallelis.
gus homo differentes habet horizonles, quod et Ma- FoTSltan quserat aliquis, et dignum qusestione-
crobius innuit, cuni dicit: Ultra cenlum octoginla '
p
videtur, cuni ille qui curn esset in medio perustac, .
stadiainde extendilur humanus aspectus, quia infrci
videret omnes parallelos in dimidia parte, el inde re;
polest muiari. Horizon autem cceli, neque pro lon- cederet comimitalio lpci, mutaret etiam ei paralle-
g.tudine hominis variatur, nec pro qualibet muta- los, scilicet ut de quibusdam plus assumeret, de
tione loci, quia slqiiis staret in allissima turri, et aliis tantumdem amitteret.
Quod si est tunc etiam
in
aliquis unp ejusdem curii astrplabio eodem tem- illius sequinoclialis, aut plus assumit, aut aliquid
pore, quo per foramen unius, eodemque tempore, perdidit, quodsi Ut, tunc non potest ineo fieriseqni-
et per foramen alterius transiret: radius solis, ita iioctium. Sed notandum
quod fereomnes paralleli
borizon lerrse nnitatur qualibet progressione, non _ mutantur, prseter sequinoctialem. Hoc enini natura
hoiizon cceli. facit medietatis.
CAP. XV. — De wquinoctio. GAP.XVIII. — Horologiorumdiversitas.
Affirmant quidam sequinoctium habere illos, su- Horologiorum varietates scire non est inutile. Iu
pra quorum capita est parallelus sestivus; sic omnis concavo enim slante, in terra, in modum pedis, ut
circulus in modum cpluri ductus, super caput alicu- mihi videtur : pro varietate dieruni, erit et variatio
jus videtur ab eo dimidius, veruni est; ergo super D ortuum; sed et umbra, ut reor, in illo per superius
cujus caput ducitur, sestivus tropicus, tantum videt labrum vagatur. Impendente vero superterram, non
ejus medietatem, et ita sequinoctium est in illo. Hoc' potest, ut aestimo, depreliendi, nisi verus meridies, '"
ila esse quidam vere afftrmant,«sednon estita, quia sed et uriibra inferius peirvagatur.
propler noslram positionem quodammodo in finibus CAP. XIX. — Ad invenienduin inlervallutn in horp-
videtur eleVari, et iri medio versus Austrum defle- logio.
cli, et conjurigitur ei -circulo quiducitur recte su- Tertium deeimum intervallum in horologio ad
per caput alicujus, ab orientp in occidentem. Sed mensuras rerum distinctunl, sic invenitp: gnomo-
dicit: super caput cujus aliqua pars sitejus circu" nem in octo partire, et ipsas partes in Horologio
li; quod totus super eum volvatur, quod probare aequa mensura divide. Ad unum igilur mensura erit
potest: verte globum' pro placito tuo, et tene aliquid .ocluplus gnomo, ad duas quadruplus, ad tres du-
supra parallelum, et verte, semper circulus oppo- plus, super partiens terlias, ad quatuor diipltis, etc
netur ei qui supra se est. Item est aliud quod obest, . Ad octo.partes aequales. Deinde umbra vincit gno-
scilicet quaudo plus videt de parallelo; sed dicunt riioneni, ergo adjecta ad umbram una mensurs,
tal.euiessc illius loci naturam, quod hic plus ope- umbra ad guomoneni erit sesqui octava, diiabus erit
PATUOL. CLXXH. 4
107 HONOIUIAUGUSTODUN.OPP. PARS I. — DIDASC.ET HISTOR. 108
sesqui quarta, tribus erit super partiens octavas, el A quam sequinoctialem, quod non est; quia quaicun-
ita in infiiiitum. Eodera niodo si quodlibel interval- que lineaquocunquemodo ducatur, tantum ut trans-
lum in duo aequaliadivisum erit, gnomon est, sed eat centrum, sequalis est aliis. Quod aulem ista vi-
seseuplus ad prinium, etc detur obliqua, hoc eveuit ex parallelorum diversa se-
CAP.XX. — Quod sot medius numero dicatur. ctione : lam recta enim in sui natura esl ccliptic.a
Cum sol dicatur medius nuniero, non spatio, vide- linea, sicut sequinoctialis.
fur quod juredebeiet medius spalio; unde Ovidius CAP.XXV. — Zodiacus quo ducaiur.
dicitde Phaetonle : Quoniara zodiacus oblique ducitur per peruslam,
Utque ferant wquos el cwlum, et lerra calores, quseritur si sol singulas partes perustoeaccingat, cum
Inferius lerras : tnedio iittisshnus ibis. zodiacus nunimam exeat? Splutio : perustam lerraB
Metam. I. xi, 151. liaud dubio peragrat, non perustam ceeli. Quod si
Sed cum sit vicinior terrae, non fert aequum calo- quis conelur osiendei'e sic: Sol est longe sub firma-
rem superis el inferis. Respondeo : natura caloris est, mento, et rapilur ab eo contra omnes partes pcrustae
ascendere, et omni licet sil remolior a superis, ta- coeli, falsumest. Cum enim ipsa quoque perusta ceeli
men recompensatur per naturam ascensus, ut hic rapta irahat solem, non polest conlra ejus partes
cperetur vicinitas, illic naiura ascensionis. B rapi. Verum autem hoc esset, sed si raplato sole,
•CAP.XXI. -—De stellarum liimine. slaret, perusta coeli itidem.
Si a.sole lumen accipiunt omnes stelloe, et eam- CAP.;XXVI.— Pianetw quo vadant.
dem lucem, tam in die quam in nocte non amitturit, Utriquc seiileiilise, sive contra firniameiitum va-
car in die «ieiit in nocle non videntur, vel non in dunl planetCB,seu cum firmaniento,
potest opponi.
nocte sicut in die obscuranlur? Respondeo : claritas Contra firmaroeiitum non vadunt, quia r.ulla res dum
diurna impedit; in nocte autem videntur, per obscu- rapitur ab alia, polest suo motu praecedere eos sua
rum aera existerites in lucido,- celeritate, non prsecederet eos obliqua, sed direcla
CAP.XXII. — De dislinciis sphwns. linea. Et sic sol, aliqua cxtra zodiacuin esset.
Sphaeras esse distinctas, et distinctum esse ecly- Quia omnes stelloe suiit ignese naturse, ideo ne
psim, taliterut sit interstitium sphserseunius ab alia, cesse est ut moveantur, ignis enini scmper in motu
riihilest: quomodo euim planelsetralierentur a spboera est.
firmamenti quse est ultima ? Ergo totus ille sether
CAP.XXVlL — De wquinocliali linea.
unum conlinuum, el naturali "motu, scilicet, circu-
Hi qui essent in perusta. semper haberentoeijuino-
lari movetur, et traliit secum planetas; cum enim
nec sic dico, quod tantum dies sitaequalis
moveri necesse sit, sed nec sursum, nec in aliam 'fj ctium,
suoe nocli, sed dies diebns, et nox noclibus : quia
lineam possif, in circulum rapitur.
etsi aequinoclialis linea sit major aliis, taroen dies
CAP.XXIII. — Terra ttnde frigida.
in ea non fil longior : celerius enim ibi rapitur. Item
"Licetauctoritalis verba sint, temperari temperalam
vicino calore et-frigore, liinc inde lamen sic esl ac- siin cancro altior esset raptus, quam sublibra, ta-
ut totam nostram men nec citius, vel tardius in utramque lineam COE-
cipiendum, frigidam naturaliter
esse sciatis, sed a fiigida zona, quia multum recessit volveretur.
sol, ideo multum permittit suse nalurae, et quaemul- CAP.XXVIII. — De solstilio in cancrum.
tum habet frigoris, videlur temperare calorem, cum Siin primo gradu cancri sil solstitium, ille nuliuns
potius calor imminuat iiitemperata naturalem frigus habet similera. Altrinsecusautem aequipollent sibivi-
lerrse, uiiiiusautem frigida. Sol autem octo sexage- gintiiiovem gradus cancri, et viginli novem geroino-
nas collustrans peruslse, cum in tropico seslivofue- rum, el ila respondent sibi primus geniinorum et
rit, calorem facit his, qui sunt sub hiemali tropico, primus leonis, et sic per caeteraj nec tamen Iisecsi-
ctsi non adeo vehemeiitein ut prius, ergo videtur ut gna sibi sunl opposita invicem. sed a solslitiali loco
per totidem sexagenas versus septentrionem sequum . aequaliter distanfia.
calorem sit fusurus ; quod si est fjam frigida, non CAP.XXIX. — Unde visus recidat.
esl aliqua. Solulio : aer ille peruslse solaris corporis Proprium est et naturale ut de levigata superficie,
prsesentia ita incenditur, ut cito calefiat diei prsesen- visus recidat in conspicientem, certum quod est, sed
lia; sed posito sole in capricorno, cum per tredeciro opponilur de baculo; tango umbram alicujus in
sexagenas distet a frigida, ita solaris absentia corpo- aqua, nec tamen eiini. Solulio : imo in iiloloco ubi
ris permiltit aeiero naluralem terreno fiigore conso- videor tangere imaginem, ibi impeditur visus, ne
lidare el frigere, ut licet ad eura vicinius quandoque cadal in alfum. Visum a levigalorelabi, in aliqua sie
accedat : tamen minus ei dominetur, quam illi re- -arguineiitum astrue : facies posita in iuee videtur,
moliori, quoriiam prsesens accendit, vicinitas enim visti relabente a speculo. Ilem averle faciein a luce,
non tantum corifert, quantum diuturnitas et fre- ut sint tenebrae in facierii, etianisi speeulum sit in
quentia accensionis,ut de sole videmus in^leone re- iuce, tamen non inspieies faciem tuam, quia duiu
inotior, quam in cancro viciniori, plus calido, visus relabitur in tenebris faciei, non videt faciein,
CAP.XXIV.— De linea xodiaci. teiiebris impedientibus. Idco el Plato tractat de na-
Zodiaci iineam uipote obliquam, aiunl longiorem, tura speculorum ad probandam senteiitiam suani de
109 LIBER DE SOLIS AFFECTIBUS. 110
visu; quia dicit, quodignis exeal per oculos, quia A remolione, si non splin illis, quippe ab ariete usque
apparet in speculis. ad cancrum sunt nonaginia quatuor dies, a cancro
C',p. XXX. — De signis duodecim obscurantibus ad libram quatuordecim. Ergo dici non potest, quod
soletn. solila descendat, sieut ascendit, quia tunc lot dies
Duodecim signa obscurare soleni sic astrue: pone poneret hic, quot ibi. Item dici non potest, quod
aliquod in muiidi umbilico, in superiori hemisphae- ante sequinoctium duos ibi dies prsetermiitamus :
rio, unum hominem oppositum illi, similiter in um- quia tunc Oporteret, quod aequinoctialis circulus de-
bilico inferioris hemispbaerii, deinde solis medio cor- clinaret ad solem; sed hoc est dicmdum :Sol ascen-
pore super borizontem exorto, claritate sua statim. dens, prse nimio ascensu parum spatii transit de
sex signa superiora impedit, similique modo in infe- gradu, deseendens autem plus spatii de gradu trans-
riori sua sex, ita duodecim. Ad quod dicendum sic : it, ita scilicet ut capita hujus sphserselongius a se
quod lieri, ut et illi, et huic homini auferat, nec dislenl, quam illius, quam facit aseeifdens, et ita
lamen eo minus sex videntur. Sol enim semper to- dies proxiinus post solstitium non omiiino similis
tam sphaeram coeli illuminat, ulpote in quo est lu- est 1111,qui fit ante solstitiuni, sed tamen parum
men omnium, corporis vero terrse medietatem etiam deest, quod tunc iri omnes gradus divideretur il-
illuminat lunc, quse in umbra sunt posita, quia per B lud spatium, quod sol consummavit per dies duos
umbrani vident, sex signa vident; et ita aliquis ha- ascendens. Quod autem in dextro hemisphserioplu-
bet partem hemisphaerii nostri super suum horizon- res dies ponit, non'nocet ad aequinoctium, quia
tem. Et ego quia per illuminalum aerem nullum si- in paucitate vel pluritale dierum non-est vis, sed in
gnum video? Ille alter ejusdem hemisphaerii signa medietate. Polest aufem in confinio geminorum et
videt, sed per umbram : aliud est enim per clarita- cancri, esse et altiludo versus vel erga coelum,
tem videre post umbram, aliud per umbram ad cla- -et altitudo vicinitatis nobis. Attamen aliiludo ver-
ritatem. sus coelum gemlnis aseribitur, quia ibi finitur . alii-
CAP. XXXI. — Quod planetm non semper sint wque tudo vcrsus nos cancro datur, quia ibi incipit des-
celeres. > e cendens.
Cum planetse dicantur seque celeres, hoc esse non CAP.XXXIV. — De linea tendente per centrum,
. potest. Quippe si contra firmamentum vadunt, hi Oppositionibus et qusestionibus faciendis, illud
qui sunt superiores plus impediuntur, quam infe- prsemittas, etsciasvisum admitti in plano ut lerra,et
riores, et ita oequale spatium non potest eonficere ubi non adhaeret terrae, secundum hoc quod ab oculo
eodem tempore superior et inferior. Ideo si dacas : descendit, adlluc usque decidat in firiftamcnlum,
Mque celeres sunt ad motum, ubi una tantum labo- C quod est causa quare liemisphaeriuriivideatur. Item
ret, quantum alia, si nonseque permoveatur: si enim sciendum; lineam tendi per centrum terrse, de polo
rapitur, dum contra firmanieiilum raovetur, necesse ad polum, eodemque niodo-ab oriente in occidentem
est vel impediatur; uec enim in ulla duci posset, et per cenlrum lerrse in fii^mamentum.Porro sit unus
nou retardari. in medie perustse, et aller in inferiori hemisphserio
CAP. XXXII. — De sole ascendente, et quid oppositus illi, visus illorum non incidet, lineis sic
efficial. duclis per centrum terrse, in modum crucis, nisi iu
Notandumest, cum sol versus coelum elevetur, ut fine linearuin , id esl ubi incidit firmamenium. Sol
iu geminis duos dies supra triginta ponat, descen- igitur cum venerit ad lineam duclani- per centruni
dendo recompensat, ita ut opposita signa dividat in- terrae, nequaquam adbuc videtur : cum autem ve-
ter se, quidquid fuit supra trigirila. Nam cum ununa- nerit ad lineam visus, tunc primum oritur, ergo lon -
quodque signum divisum sit in iriginta partes, et.sol gius spalium est per quod non videtur, quam per
in uno quoque ponere dieatur secundum sequalem quod videtur. Ergo his, qui sunt in perusta, non po-
divisionem tiiginta dies, quidquid in geminis plus testesse sequinoctium. Adhuc et aliud inconveniens,
ponit quam triginta, hoc datur sagittario, et erunt quod gradus prius oritur quam planeta. Ihrum op-
unde duobus sexaginia dies, sicut et cseteris opposi- " positionum talis est enodatio : duos hcrizontes esse,
tis signis. Item notandum, quod sequinoctialis circu- in plano unum, alterum iualto, nullus uiiquam du-
lus dividitsequaliterzoJiacurii, sed non in duo sequa, bitavit pbilosophorum. Dimersio ejus quse habetur
absides planetarurn. Ergo solaris absis minus est a in plano, per Macrobium innotuit, ejus qui sit in alfo
Iibra ad arietem, quam ab ariete ad libram. Ideoque dimersio , comprehensioni non subjacet. Sciendum
plures dies ponit in hemisphserio dextro, quam si- autem autem est hemisphaerium terrae videri non
nistro. posse, tumore lerrse interveniente, bemisphseriuin
CAP.XXXIII. — In ariele sol multiplicat dies. vero firmamenli visu in alfum directa videlur. De li-
Item ab ariete in tribus signis duos dies plus ponit lieis vero quse se in cenlro teiTse secant, et per ter-
quam in rcliquis tribus. Nam minulis sedeciin horis ram de polo ad polum, de ortu ad occasum protendi
' in
cancrOj sequipollet cancer tauro in numero die- iiitelliguntur, hoc habefo, quod Iocum, ubi exire
rum et horaruin et, ita duo illi dies in geminis su- iiitelliguntur, non videsnec quidquam de ipsa.lir.ea,
persunt. jEquipollent autem gradus, proximus ante nisi lantum ubi capita earum gradibus jungiuitur,
solstilium, ^et proximus post solstitiuni, in aequali in ipso firraamenlo, ut prsesens figura doqef. Se4
HS HQNORII AUGUSTODUN.OPP. PARS I. — DIDASC. ET HISTOR. 112
dices : Ergo prius videlur gradus solis, quam ipse A detur ante solis orlum, slellse vero ejus hebe-
sol? Ad hoc ita respondemus : Non negamus, nec tantur. Venus aulem licet raro, tamen quandoqiie
cst inconveiiiens sane intelligenti, si pars ipsius gra- est super solem, prius venit ad liiieam visus quam
dus prius videatur quam sol: nam magnitudo gradus solare corpus, ctsi Venus sit minor sole, tamen nou
magniludinem solis infinita et iiicomprehensibiii -tantuni, quanlum terra. Porro de hoc invesligando
quantitate vincit, etsi attixus essct ipsi gradui, ssepe sagacius non erit inutilc
Iioc conlinget, CAP. XXXVII. —Quod hprologium iii prima el td-
Sed non concedo, ubi tolus prius emergalur, tima hora non habeal partes.
eodem modo intelligas in occidente partem gra- In horologio prima hora et ultima non habent
dus adhuc apparere, quamvis solc visui jani sub- partes quia neqtie primae initium, sed finis tan-
tracto. Quare diem uaturalemdices, non de ortu solis lum atfenditur, nec finis ultimse sed inilium. Sed
ad ortum, sed de ortu gradus ad ortum ejusdem, quomodo noyies in hora sol volvitur, eum aliquid
CAP.XXXV. — An sot diutius sub terra sii, quam peiiinet primam ad horam? De lioc quod sol vadit
super in wquinoctio. de linea orientali, inquam, quse oritur, sed oriefts
Quod autem soiem dieunt diulius esse sub lerra, non videtur ? vel quomodo sibi respondere pos-
quam supra in sequinoctio, falsum est. Sunt enim in sunt, circulus ccelestis el astrolabii, vel horologii,
hoe decepli, quod non putant solem esse super ter- gnomonem habentes, cum sol in linea prsedicla
ram, nisi occurrat visui eorum : sed non ita est. non videatur oriri ? Respondetur : Tantse est ma-
Nam dum supereminet liiiese supradictoe, scilicet, gnitudinis sol, quod in parvo nullam facit diver-
- quoetransit super tenafii, in nostio hemisphoerio in- sitatem, insidente enini alhidada lineae orientali,
cipit tunc esse, quamvis non videamus eum, nec ad penetrat radius utriimque foraraen : sol enim ma-
locum, ubi visus difigitur, pervenerit, quod pro- gnus est, et a terra remotus. - Et ideo licct ipse
bari polest per hanc comparationem boc modo : canthus ejus in linea orienlali non videatur, fa-
si aliquis esset in inferiori liemispbaerio opposilus men non obest instruuientis, quia rationes datae
illi, quod proposuimus iii superiori, non magis vi- gunt secundum quod deprehenduntur res in iu-
deret solem quam superior, quia eorum visus strumenlo, et ideo etiam secundum solem bene
non conveniuut in regione solis, sed in ipso gradu dicitur aequinoctium : quia in instrumento per lan-
firmamenli, a quo multum distant. Et quanto plus turo lempus medietatem circuli percurrit, per quan-
stella quselibet a lirmamento descendit, tanto majus tum tempus non videtur. Et ita ratio, quod aliud
spatiumi est inter utrumque, superioris solis et infe- liabere videtur quam res, sed nos sequamur ac-
.rioris. tum, sicut estdeprehensiim.
CAP.XXXVI. — De lucifero et hespero. CAP. XXXVIII.— Quod sol ducenlcshna sexta decima
Necessaria igitur ratione probatur, si Venus sil pars circuli sui dicatur.
supra solem, quod sit eadem die lueifer et hesperus Cum sol dicilur ducentesinia sexia decima pars
"simul. Nec aliquid inconveniens inde iiicurriiinis, circuli sui, videtur non esse vcrum, quia si loli-
quain hocquod duos luciferos et duos besperos ha- dem soles ponerenlur ab oriente ad occidentem et
bemus. Aliquando namque in una die habemus vel inferius, non impleret totum circulum ? Responde-
viciuius ad terram, scilicet cum uterquesupra solem tur : alius est ille circulus, cujus ipse est ducente
vagatur, et duos luciferos et uiium hesperum, cum sima decima. sexta pars, et visus noster fallifur ;
unus fuerit supra solem, et aller ante : quandoque quia non potest habere in illo circulo, in quo sol
duos hesperos et unum luciferum, cum unus fuerit volvitur in sethere; sed in ipsum finnanieiitum ca-
supra solem, et alter.relro. Si firmamenlo longius a dit; sol autem non Cst pars circuli firmameiili, scd
terra accessisset, non videremus hemisphserium. Si sui in quo rapitur, qui est terrse vicinus.
solem videremus in iinea orientali, tunc plus videre- GAP. XXXIX,— Deplano el allo.
mus, quam hemisphaerium, quia oporteret ut per £ An fiat in alto per aeqiiam remotionem mutatio
solem dirigerelur visus iu ccelum, infra quam mo- quse fit in plano ? Respondelur : si quis in altis-
do, ubi jungilur liuess orientali in ccelo. Cum sol sima terra staret, et alter in imo ejus, fieret eis
venit ad lineam orientalem, non statim videlur, sic diversilas quse in plano mutatio meiidiei vel um-
etiam ante occidit quantum ad visum couveniat sub brse, quia aliud est solis ortui occurrere per visum,
lineam occidenlalem; secundum quod igitur dicemus aliud cuin quis elevato soli in allum opponilur :
babere sequinoctium? Per solem dici non potest, tanlus enim est sol quod non facile aliquis cen-
quia per longius tempus non videtur quam videatui? liuin ejus evadat, et ita cum quis habct ineridiem,
Respondeo : secundum solera dicitur sequinoctium, alius longe inde remotus, etiam habet meridiem,
quia dum adbuc quasi insideret lineae orientali, per- ncc mirum cum elevati solis in altum, utrisque
venit ad ortuni ejus cantlius, et nec per aquam, sit idem centrum.
nec per horologium posse deprebendi, per majus CAP. XL. — De gradibtts ct cliinalis.
spatiura latere quam videri; quoniam cum sol sit Deprehenso uno gradu in lerra per uinbram
maior terra, tani magnum in tara parvo non subifO' omnes trecentos quadraginta eonsiat iuvesiigandos. .
facit notabilem differentiam, regio voro gradus vi- Ilem ct climala perumbrae variationeminveniufitur.
115 LIBER DE SOLIS AFFECTIBUS. 111
Igitur videltir gradus unus elima unum coritinere, V duodecim ? Solutio : verum est, et tamen non iiisi
sed habiiabilis nostra quandoqite habet sexagenas, sex obscurat quia illi qtii sunt in Occideute, vi-
unaquaeqtie habei septem gradus, ideo non quae- dent sex, el haec est causa quare videant, quod
libet mutalio umbroe facit clima, sed in unoquo- umbra adbuc ante ociilos eorum esf.
que climate notabilis variafio umbrse in priiici- CAP. XLVI. — De mediis peruslm.
pio, et in medio, et in fine. Quare ergo septiirio Quseritur de illis qiii srint in medio pertistae, si
cliniate potius quam quadrsgesimo, duodecira esse' semper habeant aequinoctium ? Respondetur : Tia- .
dicunttir, de hoc quaerendum est._ Planetse onines bent, quia semper Jimidios parallelos vident. Item
dicuiitui esse ejusdem cclerifaiis, quod esse non quserilur : quandosol aequiiioctialembabet paralle-
videtur, quia quanto suut altiores, tatilo roagis lum, si tunc loiigior sit dies el iiox quam tunc,
impediunlur firmamento ? Resppiidetur : vere ma- quando habel tropicus? Respondetur : non, quia
gis impediunttir superiores, qtiani •iufeiiores et ta- iioii citius volvitur parvissiinus circulus in spliaeia
men sequa est omnium eeleiiias, quia quaulo su- quam et longissimus. De oequinoclio poteris hoc
periores, tanto leviores; quanto leviores, tanto modo probare : quod si in medio perustse esset.
celeriores. Sed firniameiitum plus impedil stiperio-. positus, omnes parallelos ex dimidia parte videi et,
res nec mirum, quia naturaliter' stint celeriores, quorum unusquisque lotus infra viginti quatuor
et sie atleraperantur inferioribus. horas evolvitur, dimidius infra duodecim, qtiam-
CAP. XLI. — De sole hiemali. cunque illorum servat sol oriendo et occideudo, iri
Quando sol habef noslrurn paralleliiin, ab.iiie- qtiantQ spalio illi evolvitur, in lanlo et Sol. 'AviftK-
niali distal octo sexagenas,,a seplentrionali quin- ),otsunlilti planetse, qui nonvadunt iri scquenii anno
que. Igitur. qtii sunt in frigida, debent plus ba- ut in priori, quod' maxime Mars facit. Anomale
bere caloris, quam aliquiqui sunt in perusta ? Solu- enim sonat, sine regula.
ifo : nulla pars perustae, super qliaui sol in anno CAP. XLVII. —•De ortu matutino et vespertino
bis non eat. Ad has autem parles semel tantsiin Notandum quod alius ortus matutinus, alius ve-
venit, non igilur vieinitas sed assiduitas calorem: spertinus. Matutinus, ubi aliqua stella orienterii
facit, solem prsecedit, post mediam noctem. Vespertinus
CAP./XLII. — jEquales possunt esse ortus. occa- ubi post occasum solis aliqua stella apparuit. Est
sus non ilem. -_ aulem prseterea ortus alius mundanus, alius iie-
inferiori -
Non omnes qui possnnt habere eumdem or- liacus, alius achronicus. Mundanuscunide
tum, eumdeni babere possunt occasum. Proba : ^ hemisphserio quselibet stella in superius Hemis-
illi qiii sunt in climate Rhodioriim habent lon- pberium emerserit. Heliacus' cum recedente^sole
gissimum diem sedecim horarum. Si aliquis modo ab aliqua. stella, permittit eam videri, Achronicus
iret de Syene tam longe versus orieiitem, utdtia- est cum sole oecidente vagarum quselibet per dia-
bus lioris piiiis'-. oiiretur sibi.sol quam illi qui metrum soli apposita exierit. "Axpivir.ogeteiiim egt,
esset in Syene, ille baberet orientem solem 'cum iniempestivus,sive sine tempore, Occasus alius niun-
iilis qui sunt in climate RhpdiOrum, sed uonha-. danus, alius heliacus. Mundanus cum de superiori
beret occasum cutn eis. hemisphserio in inferiori quselibet stella descendess.
GAP. XLIIL — Quod non sinl mquales meridies et Heliacus estcum accedeiite sole ad*aliquam stel-
occasus. lam videri eam non posse, effleit. .
Non omiies qui habent eamdem meridiem, eum- CAP. XLVIil.—Quid stalio matuthia et vesperlinu,
dem habent occasum. Proba : dicimus qui sunt Est statio alia niatuiina, alia vespei fina. Matu-
sub liuea quae proteiiditur de polo ad polum, eam- lina, cum ante ortuni soTest i.n sfaiioiie in legitinio
dem habent meridiem, sed non euindem occa- termino. Vespertina est cura oecideiite sole ap-
sum : quia quando spl habet cancrum, ttinc Rho- paret aliqua in statiosic Ipsorum qtioque planeta-
diis ciiius occidit, quam nobis, et tardius oritur D rum alii sunlhypolitici, id esl, lransitorii,a!ii statio-
quar.i nobis. narii.alii retrogradi,alii anoinali. Hypolilicisive trans-
itorii sunt, qui e priori signo lendunt ad posterius,
CAP. XLIV.—-Qxwcl sol sit administrator wthc-'
rew iucis, cumqueTioc oinnes faciant, prsecipue tamen sol e.t
Quserifurcuhi soTadministrator-s.it tolius setbereae luna. Ita enim bi duo de prioribus ad posteriova
lucis, quare non in niedio positus sit? Respon- ter.dunt, quod.nunquam obsistunt, nunquam re-
demr : sol superior el inferior a luce et calore trogradantur. Si solem aliquis opponat subsistere,
illustfare debet, sea cum natura sit totius caloris quod in geminis tardius movetur, quam in sagit-
sernper ascendere, et nunquam desceiidere, neeesse tario, dicite ipse nunquam subsistit. Nani ubique
erat ut vicinior. iiiferipribus, quam superioribus sequaliter celer est, sed quia 'majus spatium ibi
esset. -" , ." . - complere habet, dicitur ibi subsistere, quod patet
CAP. XLV.—-De corpore solari. in extremitatc .
Quando solare corpus dimidium super horizon- CAP. XLSX.— Uiide steitaria creata sittt.
tem nostrum -.yenit. sex Signa in riostro obseufat Quod vero stellaria ex aquis matefialiter facta
lieriiisphaeiio, et siuiilitef: in irifcriori- sex, igitur sunt islo arguroento probari p.otest. FSiaracuiu
lio HONORIIAUGUSTODUN. OPP. PARS I. — DIDASC ET HISTOR. 116
duo superiora elementa, ignem et aera ex sua na- A liatur. Si vero aer iste inferior, qui est inter nos
tura, ita absque omni spissitudine esse manife- et parielem, vel materiam, vel aliquid tale, non
stum e.st, ut nil.il horum ex sua natura nisi ex potest visui ad senliendum .obstare, multo minus
aceidenle, visui pervium sit. Nam cum hoc, quod qui superior et purior estxuude proprie aer cce-
quidam rudes dicunt se cceluni videre, quando aer lum dicitur, eo^juod a visibus nostris celetur. Unde
purus est, cum aliquid videre se fingunt, conspi- constat quod omne corpus visibile alicujus den-
cere illud falsissimum est. Nam ubi visus defw sationis est quod ex spissiludine aquae vel terrae
cif, ibi error; sensus dat Imaginationem videndi, contingit. Nam nubes ex vapore aquarum densatse
quod non videt. Sicuti aliquis clausis oculisvide- visibiles apparenl; etiam flammse quse in nubilosp
lur siTJ. tenebras videre. Nam quamvis visus ex aere, vel in aliqua materia quse comburilur, fiunt
luce oculorum sumit exprdium, nibil tamen valet, ex vaporibus,
nisi ex obstaculo alicujus spissitudinis repercu-

DE IMAGINE MUNDI

LIBRI TRES.

(Bibliollwca velerum Patrum edit. Lugdun., tom. XX, pag, 964.)

INCIPIUNT CiPITULA.

LIBER PRIMUS. B CAP.XXXIX. De Oceano.


CAP. I. Quid sit miindus. CAP. XL. De wstu maris.
CAP. II. Qttot tnoiis tnundus formetur. CAP. XLI. De voragine.
CAP. III. De qualuor elemenlis. CAP. XLII. -Deierrw motu.
Gik». IV. De septem nominibtts lerrw. CAP. XLIII. De hiattt,
CAP. V. De forma lerrw. - CAP. XLIV. De frigore.
CAP. VI. De quinqiie sonis. - CAP. XLV.De aquis dttlcibus et saisis.
CAP. VII. De habitabili zona. CAP. XLVI. De mari rttbro.
CAP. VIII, Unde dicalur Asia, el qnm sit prhna ejtis CAP. XLVH. De naiura aquarum gemina, et quare
regio. fontes in litemesinl calidi, in wslale frigidi.
CAP. IX. De paradiso. CAP. XLVIII. De aqtta calida vei putida.
CAP.X. De quattwr flumimbus. CAP.XLIX. De aqua veneno infecia, seu de mcrtifc-
CAP. XI. De India. ris aqttis.
CAP. XII. De monstris. CAP. L. De morttto tnctri, el natura bituminis.
CAP. XIII. Debestiis. CAP. LI. De phcibtts et avibus, seu aquarum anitna-
CAP.XIV. De Parlhia.. libtts.'
CAP. XV. De Mesopolamia. CAP.LII. Quando tempestas in mari, seu de signh in
CAP. XVI. De Sqria. mari prognoslicis.
CAP. XVII. De Palestina, CAP. LIIL De aere, ubi dwmonessint.
CAP. XVIH. De JEgypto. r CAP. LIV. De vetiiis.
CAP. XIX. DeCaucaso et Ortenih regionibus.. CAP. LV. De cardinalibus venlis,
CAP. XX. De tninore Asia. CAP. LVL De nubibus.
CAP. XXI. JJe regiontbus Asiw. CAP. LVH. Delonitruo ei fultninibus-
CAP. XXII. De Europa. CAP. LVHI. De iride.
CAP. XXIII. De Scythia, CAP. LIX. De pluvia.
CAP. XXIV. De superiore Germania. CAP. LX. Qttid grando sil
CAP. XXV. De inferiore Germania. CAP. LXI. Qttid sil nix,
CAP. XXVI. De Thracia, CAP. LXII. Quid roi el vruina,
<CAP.XXVII. De Grwcia, tinde sil dicia, et in qua CAP. LXlil. De nebula.
parte sita sit. CAP. LXIV. Deftimo,
CAP. XXVIII. De Ilalia. CAP. LXV. De ignicitlis.
CAP.XXIX. De Gallia, CAP. LXVL De peslilenlia.
CAP. XXX. De Hhpania. CAP. LXVIL Dc igni.
CAP. XXXI. De Britannia. CAP. LXVHI. De sepietn planeth.
CAP. XXXII. De Africa. CAP. LXIX. De luna.
CAP. XXXIII. De JElhiopia, CAP. LXX. Secnndus planeta, Mercurtus,
CAP. XXXIV. De insulis et novo, ut dicitur, orbe. CAP. LXXI. Tertius planeta, Yetius,
CAP. XXXV. De Sicilia. CAP. LXXH. Quartus pianela. So/.
CAP. XXXVL De Sardinia. j.u CAP. LXXIII. De signh solis prognoslich,
CAP. XXXVII. Quid sit Infernus. CAP. LXXIV. Quintus planeta, Mars.
CAP. XXXVUI. De aqua, quw esl secundum etemen- CAP. LXXV. Scxlus planeta, Jupiter.
tuin. CAP. LXXVL Scpiimus planeta, Saturnus.
'
»17 DE IMAGINEMUNDlLIBRI TRSS. — LIB. I, 118
CAP. LXXVII. De absidibtts planelarunK A CAP.XI, De quadrantc.
CAI\ LXXVIII. Decoloribus planeiarum. ,CAP.XII. De die.
CAP. LXXIX. De via planclarum. CAP. XIII. DediettKSlongisel brevibus.
CAI».LXXX. De sonoplanetarum. CAP. XIV. De signis Zodiaci et parallelis Solis
€.w. LXXXI. De cceleslitnusica. CAP. XV. De prhiio circuio.
CAJ\ LXXXSI.De homine microcosmo. CAP.XVI. De sccundocircuio.
CAP. LXXXIII. De mensura sive planetnrutn <!i::t«n- CAP.XVII. De lerlio circuio.
liu. CAP. XVIII. Deqitarto circiilo.
CAI\ LXXXIV. De ccclo. CAP. XIX. De quinto circulo.
CAP. LXXXV. De clhnaiibus CAP.XX. Desexto circulo.
CAP. LXX.XVLDe plagis. CAP.XXI. Z)esepiimocircv.lo.
C.u\ LXXXVH. De firmatnev'' CAP. XXII. Deocicivocirculo. .--.'-
CAP. LXXXVIII. De axe. CAP. XXIII. De quatuor circulis solis.
CAP. LXXXIA. De slellis. CAP. XXIV. De tinria diertim- utnbrd.
CAP. XC. De sideribus. CAP.XXV. De horizonte.
CAP.XCI. i>ezodiaco. CAP.XXVI. De riterwniditiisione.
CAP:XCII. DeAriete, -. CAP.XXVII. De iiiiiio et /?nedierum.
CAP.XCIH. DeTuuro. CAP.XXVIII. De.iiominibus dieruin.
CAI\ XCIV. De Gemtms.. CAP.XXIX. Denocte.
CAP. XCY, De Cahcro. B CAP. XXX. De ttmbra.
CAP.XCVI. DeLeone. CAP.XXXI. De eclipsi.
CAP.XCVH. De Tiraine. CAP.XXXll. De seplein noclis temporibus
CAP.XCVlII. De L«'6r«." CAP.XXXIII. De hebdomada.
CAP.XCIX. De Scorpio. CAP. XXXIV. De mensibus.
CAP.C. De Sagillario. CAP. XXXV. De mensiiH?!nominifrus.
CAP.CI. De Capricomio. CAP.XXXVI. De mensibusRomaitorim,
CAP.CIL De Aqv.ario. 0-AP.XXXVH.De Janitaiio.
CAP. CIII. DePiscibus. - CAP. XXXVHLFebruario.
CAP.CIV. ffi/ades. CAP. XXXIX. J)/«rfio
CAP.CV. Pleiades CAP. XL. Apriti.
CAP. CVI."Araos. CAP. XLI. J/aio.
CAP. CVH. Doofes. CAP.XLII. Jiinio.
CAP. CVHl. Arcfunts. CAP. XLIII. Jit/io.
CA-P.CIX. Phyion. CAP. XLIY. AugustOi
CAP.CX. Corona. CAP.XLV. Septcmbri.
CAP. CXI. Hercules. CAP.XLVL Oclobri.
CAP.CXII. Zi/ra. CAP.XLVH. Novembri.
CAP. CXIIL Cygnus. CAP.XLVIII. Decembri.
C.P. CXIV. Cepheus. G CAP. XLIX. De Kalendis.
CAP.CXV. Perseus. CAP.L. De Aro)iis.
CAP.CXVI. Deltolon. CAP. LI. De Idibus.
CAP.CXVII. Serpentarius. CAP.LII. De «icissiftirfijieaHiii.
CAP.CXVHI. Pegasus. CAP. LIII. De sere.
CAP. CXIX. Delpltinus. CAP. LIV. Dewtate.
CAP.CXX. Aquila. CAP. LY. De aiifwntno.
CAP. CXXI. Sagitla CAP. LVL De liieme.
CAP. CXXIL lii/a-ra. CAP, LVn. De inwqualilate lemporis.
CAP.CXXIII. Crafer. €AP. LVIII. De eletnenth.
CAP. CXXIY. Conms. CAP. LIX. De hoinine microcosmo.
CAP.CXXV. Orion. CAP*LX. De Auno.
' CAP. CXXYL Procyon. CAP. LXI. De sww lunari.
CAP. CXXVII. Canicula: CAP.LXII. De so/ari amio.
CAP. CXXVIIl. Lepiis. CAP. LXIII. De bhsexiili.
CAP. CXXIX. Eridanus. CAP: LXIV. De Mercurii aniio
CAP. CXXX. Cefus. CAP. LXV. Antius Veneris.
CAP. CXXXI. Centgurus. CAP. LXVL J/ai-fis.
CAP. CXXXII. Ara. CAP. LXVH. Jovis.
CAP. CXXXHI. Aroo. --"^ vv. CAP. LXVIII. Saturni.
:- Q

CAP. CXXXIV. Disfri.i;. ," CAP, L:X1X.Ai»ius magnus
CAP.CXXXY. Canopus. CAP. LXX, De aHypci0i,
CAP.CXXXVI. Laciea xona, - CAP.LXXI. De bissexio.
CAP.CXXXVII. Decometa. CAP. LXXII. De olympiadibus
CAP. CXXXVIH.Aqueum cmlum. CAP.LXXIIL De lustris.
CAP.CXXXfX. Spiriluale cwlum, CAP. LXXIV. De indictionibus.
CAP,CXL. Cozlnmcmlorvm, CAP. LXXV. De ojta/e hominis el mundi.
CAP.LXXYI. Deswculo.
LIBER SECUNDUS. CAP.LXXVII. De deeetnnoveniialicycte,
CAP.I. De ceuo. ' CAP.LXXVHI. /)<;ogdoade.
CAP.Ii. De temporibusmlernis. CAP. LXXIX. De cyclo solari.
CAP.III. De temporibus mundi. CAP LXXX. De numero arliculorum,
CAP.IV. De alomis, CAP. LXXXI. De tnagno annp. '
CAP.V. Debstenlis. CAP. LXXXII. De cyciis. -
CAP. VI. i)e momenlis. CAP.LXXXHi. De ci/c/i aucioribus.
CAP.YH. De parlibus. CAP. LXXXIV. De wquinoclioet satstilh.
CAP.VIII. Deminulis. CAP. LXXXV. De saltu lunw,
CAP.IX. De punctis. CAP. LXXXVL De mtnutis, - .
CAP. X. Z>e/loris, CAP. LXXXVII. Feiia; regtdares.
HONORHAUGUSTODUN.OPP. PARS I. — DIDASC. ET HISTOP., m
119
CAP. LXXXVIIL De concurreniibus. A Primum bcliumcivile.
CAP, LXXXIX. De regularibus et epactis. Regnutn Idummorum.
CAP. XC. Quot horis luna litceat. Amazonum.
CAP.XCL Luna quot partibus d sole distet. Trojanoruin,
CAP. XCII. Inquosignoliinasil, Thebanorum.
CAP.XCHI. De annis Doinini. - Cretenshtm,
CAP.XCIV. De indictione.invenienda, Mycwnorum.
CAP.XCV. De epacth invehiendh. Italorum, sub Moyse.
CAP.XCVI. Solaris atmus ul iitveniatur. • Quariawtasmiindi. ..--.-
CAP. XGVIt. Concurrentes asomodo invemanlur. Regnum Hierusalem vel Jttda.
CAP. XCVIIi, De inveniendobhsexto. Regnum Israel,
CAP.XCIX. De inveniendo cyclo iunw. Macedonum sub Ozia.
CAP. C. De annis et cyclis, Albanorutn.
CAP, CI. Declavibus termhtorum inveniantur. Aibanorum sub Samsone. ''
CAP. CII. De termino Paschali. Romanoriitn. -"
CAP. GIII. De tertnino Sepluagesimw, Quintawtas. , .
CAP. CIV. De Quadragesimali. RegiutmBabylonibrum.
CAP. CY. De Rogalionibus. Persarurn.
CAP. CYI. De Penfecosfc. Alexaudriw.
CAP. CVII. De Adventu. B Syrim. ...
CAP. CYHI. De embolhmo. Consv.leset Dictatores Rotnm, sub Cambyse.
CAP. CIX. De diebus JEgtjptiach. De sacerdotibus.
Sexta wias tnundi,
LIBER TERTIUS De Augusth ct Cwsaribus Roin, usque ad Fredert-
SEUCHRONOLOGIA. £um I. Chrhtianorttm persecutio.
Secunda persecutio.
De Adam Abel et Cain. Tertia persecutio. '... .
Prima wtas. Quarta perseculio. _ .
Secunda wtas. '
Quinta persecutio.
Jiegntim Assyriorum. Sexta persectitio.
/Egyptiorum Septima persecutio.
Arcadum. Octava persecutia
Tertict wtas. Nonapersecutio.
Tempora Judicum. Decima persectilio.

EPISTOLA GHRISTIANI AD HONORIUMSOLITAail!M DE IMAGINEMUNDI.

Seplifonni Spiriiu in inna fidc illustrato, ac septenis tipis trifariw philosophiw mundato, CHRISTIANUS,
posf septimanam hujus vitw septem beatiludinibus laureari et in octava Trinitalem in uniiaie contem^
plari. ...":
Qv.ia ignorans cutn ignoranlibus, ignoranliw tenebrh involvor, idcirco mmstam titgubremque vitatn, ut cw-
cus ducCrevideor. Quare quia te hiimensa sapieniiw luce circumfusttmcognosco,cum tmiitis aliis deposco, qua-
ienus aliquam scinlillulam tuw flammivomw scientiw, ctttn tibi -nonmiiiuatur, nobis impertias : exposilionem
orbh qttasi in tabellu nobh describas. Mherutn enim videlur res propler nos factas quolidie speclare, el cum
jumenth insipieniibus quict sint, peniius ignorare.

EPISTOLA HONORII AD CHRISTIANUM, DE EODEM.

Sapieulioe alumno abdita diligenter scrutanti, in scienlia profundo, utique homiiiis sa.ute nunc vigere,
etpostin Sion Domifium, in quo omnes thesauri sapientiaiel scientise sunt absconditi oculo ad oculum
videre.
Cum jugiter lectioni studiosus iucumbas, ae totius Scripturse medullam sitibundus exsugas, poscis a me
amicissime, ut, cjuemadmodum vulgo dieitur, Quod ovis a capra pelierit lanam , totius orbis libi depingam
formulam, in qua sic oculum corporis valeas reficere, sicut visum cordis soles in machina universilatis de-
pascere. Quod negotium sudore plenum ipse melius nosti, quam sit laboriosum, quamque perieulosum. La-
Iioriosum quidem mibi in aliis Occupato; periculosum autem propter invidos, qui cuncla quas nequeunt
imitari, non cessant calumniari, et qua; assequi non possunt verienoso dente, ut seliger hircus lacerare non
omittunt, et ea quaj publiee.arguunt, furtive intente legunt, atque de labore nostro sibi scjenliam usurpant:
quem, ut sues margaritas, pedibus proculcant. Etenim vero cum non solum laborem meum, sed et me-
ipsuni tibi.debeam (prajsertim cum me non mibi soli, sed toti mundo genitum intelligam) omittCns invidos
iabescentes, non me, sed seipsos livido corde corrodentes, ardua aggredior moliaiina. Quia improbus la-
bor, imo cbaritas vincit omnia, ad instruetionem itaque mulforum, quibus deest copia librorum, liicl-ibel-
!us edatur, nomenque ei Imago mundi indatur, eo quod dispositio totitts oibis in co, quasi in speculo
cqnspicialur : in quo etiam nostrae amicitise pignus posteris_relinquatur. Hic nihil aulem in co pono, nisi
qued majorum commondat tradilio
121 DE IMAGINEMUNDl LIBRI TRES."— LIB.-I. m.

LIBER PRIMUS,

CAP.I. — De fortna mundi. — Etytnologia mundi. A quia terra, lelltts, humus, arida,sicca, solum eiops,
Figura niuiidi qualis. nuncupalur. Terra a terendo dicitur, et totum ele-
Mundus dicitur quasi undique motus, est enim :mentum intelligitur, Tellus quasi tollens fruetus,
in perpeluo riiotu. Hujusllgura est in modum pihfi quse est frugibus apta, vel vinetis frucliferisqiie
rotunda. Setl instar ovi elementis distincta. Ovum arboribus consita. Humus ab humore, qua3 est pa-
qnippe exterius testa undique ambitur, testse albu- iustris et inarabilis. Arida inaquosa, quse semper
men, albumini vitellum, vitello gutta pinguediriis fervore solis aret, ut Lybia. Sicca, quaj aliquando
includitur. Sic mundus undique coelo, ut lesta, cir- COmplutacito exsiccatur, ut Judsea. Solum a solidi-
cumdatur, coelovero purus sether ut album, setheri tate, ut sunt monlana. Ops,_ ab opibus, ubi divi-
turbidus aer,:ut vilellum, aeri terra, ut pinguedinis tise, scilicet aurUm et gemmse abundant, ut in
gulta includitur. India.
CAP. H. — De creatione muntti, — Quinque modi CAP.V. — De .forma terrw. — Terram esse rolun-
creationh mundi. '" dam. Circuitus lerrw. Terra mundi cenlrum, Terra
Creatio mundi quinque modls scribilur : uno. quo niillis fulcris sustenlatur. Oceanus ambit terram.
Venwaquarum et fonlium
ante tempora ssecularia iirimensitas mundi in mente
Terras forma est rotund.a, unde et orbis est di-
divina concipitur, quse conceptio archetypus mun- g
Si enim.quis in aere positus eam desuper inspi-
dus dicitur, ut Scribilur : Quod esl factum in ipso cta.
tola enormitas montitim, et concavitas val-
vita erat (Joan, i). Secundo cum ad "exemplar ar- ceret,
hic sensibilis niuiiutis in materia creatur. lium minus in ea appareret; quam digitus alicujus
chelypi, In manu teneret. Circuitus
Sicut legitur : Qui manet in wternum creavit omnia si pilam praegrandem
centuni et octoginta millibus stadio-
insimuL Tertio, cum per species, et formas sex die- autemterrae,
rum mensuratur, quod duodecies mille milliaria, et
bus hic mundus formatur, sicut scribitur : Sex die-
quinquaginta duo computatur. Ha;c centruni in me-
bus fecii Dominus opera sua bona valde (Gen. i). dio mundo, ut
cum unum ab homo ab ho- punctus in medio circuli aaqiialiter
Quarto alio, utpote et nullis fulcris, sed divina poteutia su-
. collocatur,
mine, pecus a pecude, arbor ab arbore, unumquod- stentatur, ut legitur : Noniimetis me, ait Dominus,-
que de semine sui geueris nascitur, sicut dicitur : qui suspendi terfain hi nihilo, fundata enim esl super
Paier meus usquemodo operalur. Quinto cum adhuc stabililatem suatn
(Psal. cin),sicut aliud elementum,
mundus innovabilur, sicut scribiturs Eccetiova facio suse qualitatis metam. Ha;c in circuitu
oecupans
omnia (Apoc. s.xi).
Oceano, ut limbo cingitur, ut scribitur, Abyssus
GAP.III. — De qualtwr eleinentis. —Elemenla uiule 2 sicul vestimentutn amictus ejus .(ibid.). Interius
dicanlur. Quot sint elemenia; quomodo invicemtni- meatibus
sceantur. Siluselementorum. T aquarum, ut corpus veiiis sanguinum
ariditas ipsius ubique irri-
Elementa dicuntur, quasi hyle, ligamenta, u).« . penetratur, quibus
gatur. Unde ubicunque terra infodifur , aqua re-
autem est materia , ex quibus constant omnia , sci-
licet, ignis, aer, aqua, lerra. Qus in modum cir- peritur. —
De qttinque eonis, — Circuli sive zoiw
culi in se revolvuntur, duni ignis in aerem, aer in CAP.VI. inhabitabiles. Zonw tres. Habilabiles duw. Osten-
aquam, aqua in terram convertitur. rursus terra in dilur exetnplo quomodo tnedim dum zonm tantum.
aquam , aqua in aerem, aer in ignem commutatur. sunl habitabiles. Qtiinque circuli.
Ha;c singula propriis qualitatibus, quasi quibusdam Quinque autem zonis, id cst circulis terra. distin-
brachiis se invicem tenent, et diSCOrdemsui natu- guitur. Qtiorum duo eitremi suiit inhabitabiles al-
fam concordi foedere vicissim commiscent. Nam gore; medius inhabitahilis calore, a quo sol nun-
terra arida et frigida frigidaj aqua connectilur; quam recedil, ad illos nunquoTmaccedit. Medii duo
aqua frigida et humida humido aeri astringitur; habitabiles, hinc ardore, inde rigore temperati.
aerhumiduS et calidus calido igni associatur; ignis Verbi gratia, si ignis in bieme sub dio accenditur,"
calidus et aridus aridsB terrse copulatur. Ex his j quinque lineas euicil, unam in medio fervidam,
lerrautputa gravissimaimunvignis ut puta Ievis- duas circuni gelidas, duas inler has temperatas,
simus,supremumobliiiet loeum, alia dup medium, Qui si ut sol cifcPmiret, nimlrum quinque circulos
quasiqtioddam soliditatis vinculum. Quorum aqua redderet, Ex his circulis , ptimus septentrionalis,
gravior, lerree proximum, aer levior igni prinium secundus solslitialis, tcrtius aequinoctialis, quartus
possidet locum. Depularitur vero terra?, gradien- brumalis, quintus australis nominatur; sed solus
tia, ut homo et bestise; aqucenatantia, ul pisces; solstitialis a nobis inhabitari "dinoscitur.
aeri volantia ut aves; igni radiantia, ut sol et slelte. CAP. VII. — De tribus partibus Orbis habitabilh.—
CAP, IV.— De septem nominibus Terrm. — Terra, Partes terrw habilabiles tres.
- tellus, humus, arida, sicca, solum, ops. - Habitabilis zona , qua3 a nobis incolitur ln tres
Imum elementum septem nominibus denotatur. partes Mediterraneo mari dirimitur. Quarum utia
125 HONORSIAUGUSTODUN. OPP. PARS I. — DIDASC. ET HISTOR. 124
Asia, altera Europa, tertia Africa..dicitur. Asia a A piper colore quidem albo : sed cum ipsi serpentes,
seplentrione per orientem , usque ad ineridiem; qui ibi abundant, flamma fugantur, riigrum colo-
Europa ab bccidente usque ad septentrionem; rem trahit de incendio. Item Macrobios duodecim
Africa a meridie usque ad oeciaeiilem exten- cubiloriim loiigos. qu_ibellanl contra gryphes, -qui .
ditur. corpora leonum, alas et ungulas proeferunt aqui-
-CAP.Yill, — De Asia. — Paradisus. larum. Item Agroetas et Bragmanos, qui se ultrc
Asia, a regina ejusdem nominis appelktta. Huius in ignem miUiiiit amore alterius vitae. Sunt alii qai
priina reglo in oriente e paradiso ;. locus videli- pareutes jam senio eonfcctos mactant, et eorum
eet omni amanitate conspicuus , inadibilis hoini- carnes ad epulandum parant, isque impius judica-
nibus , qui igneo muro iisque ad coelum est cin- lur, qiii boc faeere abnegat, Sunt alii qui pisces ita
ctus. - crudos edunt, el salsum mare hibunt.
CAP.IX. ^- De Paradiso. — Fons paradhi. GAP. XII. — De monslris. — Semel tantummodo -
In boclignum vitae, videlicet arbor de cujus fructu parient.es.Arhnaspi,Cyclopes, Scinopodw.Acepha-
. li. Solo odore potni viventes. . .
qui comederit, semper in uno statu immovtalis per- Sunt ibi qusadam monstra, quorum qusedam bo-
manebit. In hoc eliam fons oritur, qui in quatuor flu-
B minibus, qucedam bestiis ascribuntur : ut sunt ii
mina dividitur. Quae quidem flumiiia infra paradi- aversas habent fplanta.s, et octonos simiil sede-
sum terra conduntur: sed in aiiis longe regionibus qui in
cim pedibus digitos, et alii, qui liabent canina -
funduntur.
— capita , et ungues aduncos , quibus est vestis pel-
CAP. X.— Dequalv.or ftuminibtis. Physon sive
Ganges, Geo sive Nilus, Tigris, Euphrates. lis pecudum, etvoxlatratus caiium, Ibi etiam qure-
Nam Physon, qui et Ganges in India de monte dam matres semel pariunt, canosque partusedunt,
Orcobares nascitur, el contra orientem fluens qui in senectute nigrescunt, et longa nostrse aetatis
Oeeano excipitur. Geon, qui el Nilus juxta montem tempora exceduiit. Sunl aliie, quoequinquenues pa- .
Aihlantem surgcns, rnox a terra ahsorlse.Iur, per riunt": sed partus ociavum annuni non excedunf,
occulto inealu in littore Rubri niaris liii suct et inoaocjjli, ei iruuaspi, e! Gvclopes. Sunt
quam currens,
denuo funditur, jEtliiopiam circumiens per Mgy- et Scinopodie, qui uuo fanium fuiti pede auram
umbram sibi
ptum labitur, in septem ostia divisus , magnum carsu vincunt, et in terram. positi
mare juxta Alexandriam ingreditur. Tigris autem et planta pedis erecta facimit, Sunl alii absque capite,
et ore duo
Etiphrates in Armenia de monte Barchoatro fun- quibus sunt oculi in humeris, pro naso
duiitur, et contra meridiem vergentes Mediterraneo foramina in pectore, setas habent ul bestiae. Sunl
mari junguntur. Post paradisum sunt multa loca de- ^"alii juxta fontem Gangis fiuvii, qui solo odore cu-
serta et invia, ob diversa serpenlum et ferarum ge- jusdam pomi vivunt, qui si longius eunt, pomuiu
hera. secum ferunt : moriuntur enim si pravuni odorer.i
CAP.XI. —De India, — India unde dicta. Mons Irahunt,
Caucasus. Tndimtermhii. Indicus Oceanus. Iiistda CAP.XIII. — De Besiiis.— Ceucocroca, Eale. Tauri
duas mstates, ef dttas hiemes uno anno habens, indomiti, Manticorha, Boves tricornes. Monoceros.
omnique tempore pirens. Mons Caspius. MareCa- Tesludines grandes. Magnes. Adamas.
spitttn. Gog, Magog, Garmani, Oreslw, Coatrw, Sunt ibi serpentes tam yasti, ut cervos devoreni,
Pygmwi. Piper ulbuin. Macrobii, Agroclm, Bra-
gmani. Qui parentcs maclunt. Qui pisces crudos el ipsum eliam Oceanum transnatent. Ibi est besfia
comedunl, Ceucocroca, cujus corpus asini,clunes eervi, pectus
Deinde est India ab Indo flumine dicta. Qui ad el crura leonis,pedes equi, ingeris cornu bisulcum,
Septentrionem de monte Caucaso nascitur, et ad- vastus oris hialiis usque ad aures. In loco dentiuna
meridiem cursum suum dirigens, a Rubro mari os solidum, vox pene hominis. Ibi est alia bestia
excipitur. Hoc India ab occidente clauditur, et ab Eale, cujus corpus equi, maxilla Apri, cauda ele-
hoc Indicus oceanus dieitur. In quo etiam est sita phantis, cubitalia coriiua habens , quorum unum
Taprobanes insula, decem civitatibus iriclyta. Haee D posltergum reileclit, cum alio pugnat. Illo obtuso,
duas ijcstates et duas hiemes uno anno babet, et aliud ad certamen vibrat, Nigro colore horret. In
omni tempore viret, In hoc etiam Chrisa et Argare aqua et in terra sequaliter valet. Ibi sunt fulvi tau-
insulae, auro et argento fecundae et semper floridae. ri, versis setis borridi, grande capul, oris riclus ab
Ibi sunt et monles aurei, qui propter dracones ct aure ad aurem patet. Hi etiam cornua vicissim ad
gryphes non possunl adiri. In India esl inons Ca- pugnam producunt, vel deponunt. Omne missile
spius, a quo Caspium mare vocalur. Inter quem et duro lergo respuunt. Qui si fuerint capti nulla pos-
mare Gog et Magog ferocissimoe genles', a magno sunt nrte domari. Ibi quoque Mantichora bestia,
Alexandro inclusa?ferunlur. Quaeliumanis carnibus facie bomo , triplex in dentibtis ordo, corpore leo,
vel crudis bestiis vescuntur. India habet quadra- cauda scorpio, oculis glauca, colore sanguinea, vox
ginla quatuor regiones , populosque multos, Gar- sibilus serpentum, fugiens discrimina volat', velo-
manos, Orestas, Coatras, quorum sylvae tangunt cior cursu quam avis volatu, humanas carnes ha-
sethera. In montanis Pygmosos duoruin cubitorum bens in usu. Ibi sunt etiam boves tricornes, pedes
liomines, quibus bellum est contra grues, qui tertio equinos habenles. Ibi quoque monoceros, cujus "cor-
anno pariunt, octavo senescunt. Apud bos crescit . pus equi, caput cervi, pedes elepliantis, cauda suis;
t,
125 DE IMAGINEMUNDI LIBRI TRES. — LIB. L . 128
Unocornu, in riiedio fronte arnialum qualuor pedum A _ CAP.XVI. — De Syria, — Damascus. Reblala. Coina-
lorigo, splendenti et mire acuto. Hsscbestia nlmis cjenw provincia, Phwniciq.-Tyriis. Sorlyx. Sidon. .
Libanus mons. FonsJofdanh. Palwstina, Ascalon,
ferox, diros babet mugilus. Omne quod obstat, Jerusaleni, Chananwa.
cornu transverberal.Captum potest perimi, non po- Ab Euphrate usque ad mare meriiterraneum est
test domari. Syria, a quodam Syro rege dicta, in qtia eslDamasr
In Gange quoque sunt anguiHae treceiilorum pe- cus, a Damasco Abrase liberto constructa etdicta, -
dum longae, Ibi-etiam quidam vernies, qui iii- olim Reblata vocata. Est in ea Coniageua provincia.
staf caneri bina liabenl brachia, sex cubitorum Est et Phoenicia, a Phoenice ave, quae sola in hac
longa, quibus elephanles corripiunt et uudis immer- terra invenitur, Sive a Phoenice rege, lilio Agenoris,
gunt. '-'_ dicta. In liac sunt Tyrus quse ct Sortyx, e"t Sidon
Indicum quoque mare gignit testudines, de qua- civitates sitae. In hac eliatn mons est Libanus, ad
rum testis capacia hospiiia sibi faciunt bomines. cujus radiecm oritur Jordanis fluvius. Est in ea
Palaestina, a civitate Palaestin, quae nuuc
India quoque magnetem lapidem gignit, qui fer- quoque Ascalon vocatur, dicta. Est in ea Judsea. a Juda filio
' rura
rapif. Adamantem etiam, qui non nisi bircino Jacob, de.cujus tribu reges erant,
' ° nuncupata. In hac
sanguine frangi potest. ] etiam Chananaea a Chanaan filio Cham dicta. ln hac
— est Jerusalem, quam Sem filius Noe construens, -
CAP.XIV. ^- De Parthia. Parthia unde dicta
Aracttsia. Assyriu, Media, Persida. Persepolis. Salem nominavif,"'Sed Jebus, et filius Chanaan in-
Magicw artis origo. Pyrrhiles. Synelites. habitavit, unde Jebus et Salem dedit ei nomen vex
David Jerusalem, quasi Jebusalem.~Quam Salomon
Ab Indo flumine usque ad Tigrim, est Parthia tri- filius ejus auro et gemmis decoravit, Jeroselyniam
ginta tribiis regionibus distincta. Dicilur autem quasi Jerusalemoniam appellavit. Quam a Babylo-
Parthia a Parthis, venientibus e Scythia. Est in ea niis subversam, Zorobabel reajdificavit; sed Roma-
regio Aracusia, ab oppido Aracusa dicla. Esl etiain . nus exercitus postea furiditus delevit. Hanc postino-
in ea Assyria, abAssur, filio Senij.quieamprimiis dum ^Elius Adrianus iniperatorreparavit, JElianique
incoluit liominata. Est in ea quoque Media, a Me- noniiiiavit.
do rege dicta, qui civitatem construens Mediam CAP.XVII. — De Palwstina, — Samaria, Sebastia,
iiominavit, de qtia et regio nomen mutavit. Iu Sichisma, Galilma, Nazareth. Pentapolh, Sodoma,
ea eliani Persida, a Perseo rege dicta, qui civita- Gomorrha. Mare Mortuum. Sarraceni. Agareni.
Ismaetitw. Nabathwi.
tem Persepolim aedificavit, de qua et regio nomen
C . Tlst et in Palaestiua regio Samaria, a civitafe Sa-
accepit. In hac primum orta est ars magica. Persida maria dicta, quaenunc Sebastia est nuncupata, olim
lapidem pyrrhitem mittit,qui manum prementisurit, a Sichem vocata. In hac est quoque Gali-
et synelitem, cujus candor cum luna crescit, et de- Sichima,
lsea, in qua est Nazareth civilas, juxta moritem Tha-
flcit. bor sita. In hac est et Pentapolis regio,a quinque
CAP.XV. —De Mesopotamia. — Ninive, Babtjlonia, civiiatibus dicta.. Tn qua olim fuit Sodoma, el Go-
Babylon. Chaldwaubi aslronotiiiaprimuminventa. morrba. In hac est mare Mortuum, a quo fluenta
Arabia, Saba. Mons Sina. \Madian: Jordanis absorbentur, In. hac ctiani Sarraceni, a
A Tigri flumine usque ad Eupbratem est Mesopo- Sara dicti, qui etAgareni, ab Agar. Item Ismaelitfe
tamiat, a duobus fluviis Graece ita dicta, quod in ab Ismael nuncupati. In hac et NahathaBi,a Nabaioth
medio duorum flumirium sit constitpta, In hac est filio Ismael dicti, quorum gentes smit duodecim.
- clvitas Ninive, itiiiere trium. dierum, a-Nino rege CAP.XVIII.— De JEgypto.'-—Euxiapostea JEgypius
dicta. Thebaida. Thebte. Monachi. Babel. JEgypi.
coristructa et nominata, In hacetiam regip Babylor- Alexandria.
nia, a civitate Babylone nominata. Hanc Nemrpd Hae superius diclse regiones, ab oriente incipien-
gigas fundavil; sed Seniiramis regina reparavit. Cu-
D tes, recta Unea ad Mediterraneum mare extendun-
jus muri latitudo est quiuquaginla cubitorum, alti- tur. Quibus usque ad Austrum iEgyptus connecti-
tudo ducentprum.cubitorum, ambitus civitatis qua- tur, in qua viginti quatuor gentes esse feruntur.Hssc
dringeutorum octoginta sfadiorum, centum portis' in orierite a Rubro mari surgit, terminum suum
aereis flrmata, fluvio Euphrate per niedium ejus' versus oecidentem in Ljbyaligit. Haacpritis et Bona
currente irrigua. Hujus arx Babel, qualuor millia11 copia, Euxia dicta, postea ab
iEgypto rege, fralre-
passuum alta scribilur. Dariai, 45gjT)tus est vocata. Haecfluviq Nilo undique
In ea qnoque est Chaldasa, in qua primum iriventai ciiicta, in modum Deltaelitterse est formata, centum
est astronomia. In ea et Arabia, quae etiam Sal.ia i millibus villarum inclyta. Hanc nubes non obscu-
dicitur, a Saba fllio Ghus. In hac tlius colligiluf, inl rant, pluviae non irrigact, sed Nilus inundans eam
hac est mons Sina, qui et, Oreb, in quo lex a Moysei fecundat. In hac est provincia Thebaida, a civitale
.scribitur accepta; juxta quem urbs Madian fuit,in i Thebe cognoniinata, quam Cadmus Agenoris filius
qua Jethro sacerdos praefuit. In ea surit genles mul- in JSgyptum veniens sedificavit, Thebas secundum
te, Moabitse, Ammonitae, Idumsei, Sarraceui Ma- illam quam in Bceotia construxit, nominans.: in hac.
dianite, et allae multae, Mauritius principabatur, et ab hac Thebp dicuri^
127 - HONORHAUGUSTODUN. OPP. PARS I. — DIDASC. ET HISTOR. 128
tur. Huic riiaxima adjacet soliludo, in qua olim A etiam Thyatira. Deinde estlsauria, ab aura qua un-
. eonversabatur monachoium mullitudo. Cambyses dique perflatur, dicta. Post hanc esl Cilicia, a civi-
rex iEgyptum superans, civitatem condidit, cui no- lale ejusdem nominis nuncjipafa, quam Cilix, filius
men Babylon indidit, quae nttnc caput iiiius regni Agenoris, construxit, et ab illa regio nomen accepit.
existit. In hac et victor Alexander civitatem oedifica- In hae est mons Amana, qui et Taurus. In hac et
vit, quam ex suo nomine Alexandriam nuncupavit. Tharsus civitas, a Perseo constructa, Pauii apostoli
CAP.XIX. — De Caucaso ei regionibus Orienth. —• ihhabitatione gloriosa. Deinde est Lycia et Pisidia et
Amazones, Massagetw, Colchi, Sarmaim, Seres. Pamphjiia. EUXMIUS Pontus regio multarum gen-
Bactra, Hircania, Hirnia. Scyihia. Hyperbo-
rei montes. Albatiia, Armenia. Arath inons. Iberia, tium, a qua et Ponlicuin mare appellatur. In quo
Cappadocia. Ovidius, et postea Clemens exsilio relegantur.
Suprascriptis regionibus, usque ad Aquilonem Post decursam Asiam, transeamus ad Europam.
anneetuntur hae regiones. Mons Caucasus a Gaspio CAP.XXII. — De Europa. — Btjphminiontes, Tanais
. mari orientis attoUilur, et per Aouilonem vergens fl., Mwolides paiudes, Theodosia.
pene usque ad Europamporfigitur. Hunc inhabila- Europa ab Europe rege, et ab Europa fdia Ageno-
bant Amazones femiiiae videlicet ut viri prseliantes. ris est nominata.Tn qua impriniis verSus septen-
His cohabitant'Massaget3e, et Colchi, et Sarmatas. B trionem sunl Ryphaei montes, et Tanais fluvius,a
Seres est oppidum Orientis, quo Serica regio, et Tanao rege diclus, et Bloeotides paludes, Magno
veslis, et gens est dicta. Post hanc est Bactra, mari juxta Theodosiam urbem , sejungentes.
a Bactro amne vocata. Huic conjungiiur Hyrcania, CAP. XXin. — De Scylhia.
ab Hyrcana sylva nominala, in qua sunt aves qua A Thanai fluvio est Scythia inferiof, quae versus
rum pennse splendent per noct.es. Huic jungitur meridiem usque ad Danubium porrigitur. In hae
Gothia.
Scythia etHirnia, quarum gentes sunt quadraginta sunt istae provinciae, Alania, Dacia,
quatuor. Ibi sunt Hyperborei montes. Hanc sequi- CAP,XXIV. — De Germania superidre. — Germania
tur Albania, a candore populi dicta, eo quod allio unde dicta. Limiles et fines Gennaiiiw sitperiorh,
crine ibi nascantur. Cui connectitur Armenia, in Suevia, Rethia, Bavaria,Ratispona.Francia Orien-
talis. Thtiringia.
qua est mons Arafh, super quem arca Noe post di- A Danubio usque ad Alpes est Germania superior,
luvium requievit, cujus usque hodie ligna ibi viden- quae a germinando populos dicilur. Versus occasum
tur. Huic copulalnr Iberia. Illi vero Cappadocia, a Rbeno, versus aquilonein Albia fluvio lerminatur.
civiiate ejusdemnominis dicta, in hac equae a vento Ihbac estregio Suevia, a monte Suevo dicfa. Haecet
concipiunt," sed foelus non ariiplius triennio vi- C Alemania, a Lemano lacu appellata. H;ecet Retbia
vunt, dicta. In bae Danubius nascilur, et sexaginta pra;-
CAP. X.X. — De Asia Minore. — Ephestts. Corpus
Joan. Evang. Epliesi quiescit, Nicma civitas. Bi- cipuis fluviis augetur, et in septem ostia ut Nilus di-
thtjnia. Nicomedia. visus Ponticum mare ingreditur. Est in ea Noricus,
Asia minor post lianc constifuitur, quse pene un- quae et Bavaria, in qua est civitas Raiispona. Tum
dique mari cingitur. In hac esl Ephesus civitas, ab et Orieiitalis Francia, cui conjungitur Thuringia
Amazonibus constructa, in qua requiescit-corpus quam sequitur Saxonia.
Joannis Evangelista;; in hac etiam civitas Nicssa, in CAP.XXY. — De Germania inferiore. — Dania, i. e.
qua niagna synodus est faeta. Prima provincia Asiae Norvegia, Messias. Pannonia inferior, Bttlgaria.
Minoris est Bilhyiiia, prius Berica, post Migdonia, Ab Albia fluvio est Germania iriferior, quaeversus
niox a Bitbyno rege Bithynia appellata. In qua est Aquilonem Oceano excipitur. In bac est Dariia et
civitas ejusdem nominis. ln liac est etiam civitas Norwcgia; A Danubio, imo circa Dariubium versus
Nicomedia, a^Nicomederege construeta et dicfa. orienlem, usque ad niare Medilerraneum est Mes-
CAr. XXI. —DeregiotdbiisAsim. — Smyrna, Gala- sias, a Messium provenfu diela, deiude Pannonia
lia. Phrtjgia, Troja, Lycaonia. Caria, Hirnus fl,, iuferior et Rulgaria.
Ltjdia, Thialira, Isauria, Cilicia, Amana inons, D
qui et Taurtis. Tharsus, Lycia, Pisidia, Pamphy- CAP.XXVI. — De Thracia,
lia, Euxinus ponius. - IndeThracia, a Tras filio Japheth dicfa. H,echa-
Bithynia quoque dicilur Major Phrygia, in qua bet Hebrum fluvium, et civitalem Hebron ibi con-
est civitas Smyrna, a Theseo rege conslructa. Huic structam et dictam.
jungitur Galatia, a Gallis dieta, quos Bilhynus rex 'CAP.XXVII.— De Grwcia.— Celhiiii,:lllyricus, Dat-
in auxilium evocavit et post vicloriam eis terram di- malia, Epirus, Fons in Epiro. Chaonia, Molosia,
visit. Hanc sequitur Phrygia, a filia Europae Phry- Elladia, Allica. Athenm. Beolict. Thebani et The-
bwi differunl, Aonia, Peloponesus,Thessalia,Ma-
gia sic nominata. Haecet Dardania a Dardano, Jo-
vis filiodicta. Et in ea civitas ejusdem nominis, ab cedonia, JEmathia. Otympus mons. Thessalonica,
Achaia, Arcadia, Arbastus lapis. Pitnnonia supc-
eodem constructa. Iri hac esl etiam cisilas Troja, rior. Mons Peninus. Histria.
a Troo rege conslructa et nomiiiafa. Ifec quoque A Medilerraneo mari est Groeeia, a Graecorege
Ilium ab Ilo rege est dicla; bujus moenia dicuntur dicta, terra Cethim olim yocata, et versus ausfrum
Pergama. Huic adjacent Lycaonia, et Caria, ubi fluit Msgno mari lerminatur. Quaietiani Illyiicus nomi-
Hirnus fluvius, aureis arenis famcsus. Inde est Ly- riaia, et in ea provir.cia Palmalia a Bahni civifate
dia a Lydo rege, fralie Tyrrhcni appellata. In hac vocala. Est et Epirus a Jilio Achillis Pyrrho sie
129 DE IMAGINEMUNDI LIBRl TRES. — LIB. I. 150
dicta. In Epiro est fons in quo faces accensoe cx- A GAP.XXIX. — DeGallia. — Gallia Belgica. Fran-
cia, Francus rex. Galtia Lugdunensis, Cotnaga,
stinguuntuf, et ilerum exstinclae, accenduntur. Est
et Cbaoiiia, a civitate ejusdem noniinis appellata, Togaia. Gaiiia Narbonensis. Aquitaitia.
A flumine Rlierio est Gallia Belgica, a civitate
quam Heleims frater Rectoris aedificavit, et ob amo-
Belgis dicta. Ilasc a mohte Jovis surgit, el versus
rem fralris sui Chaonis Chaoniam appellavit. Ilaec
aquilonem Britannicuni- oceanum incidif. Haec et
et Molpsia a civitale Molosia dieta, quam Molossus
Francia a Frarico fege est dicta, qui de Troja cu.m
filius.Pyr.rhi, coiistruxit, et a nomine suo Molosiam
jEnea veniens, Trojam juxta Rhenum condidit, ter-
vocavit, Est ibi et Elladia, ab Ellade rege, lilio
occiden-
' Deucalionis et Pyrrhoe dicta- Ipsa est et Attica, ab ram Franciam cognominavit. Hanc verstis
et Coinaga, ob
Atli rege. Ipsa est vera Graecia. In haclest civilas teni exeipit Liigdunensis Gallia, qax
Athenaea Cecrope rege conslrucla-, Ibi cst etBeolia longas comas est dicta, e.l Togata a longis vestibus:
quo3 versus austrum habet Narbonensem Galliam a
a bove dicta, quia Cadmus filius Agenoris illo ve-
civilate Narhona dictam , versus occidentem Aqui -
niens, bovem reperit queni diis immolans Thebas taniam ab
construxit. Provinciam Beotiam nuncupavit, de Iiac aquis dictam Rodano et Ligere.
GAP. X XX. — De Hispania. — Hiberus fl, Sex Hi-
dicuntur Thebani, de alia Thebaei. Eadem provincia '
spaniw provinciw. ,
dicitur A.oriia, a fonte Aon Musis consecrato. Ibi Inde esl Hispahia ab Hispanp rege dicta, prius
est et Peloponesus, a Pelope rege, et civitate ejus- Iberia, ab Ibero fiuir.ine, et Hesperia, ab Hespero
dem nomiiiis dicta. Ibi et Thessalia, a rege Tlies-
rege nomiiiala. Haecvcrsus occasum Oceano termi-
salo dicla. Ibi el Macedonia, a Macedone rege ap- natuf. Sunt in ea sex provincioe: Tarracona, Car-
pellatar Hsec et JEmathia, ab jEmatho reg'e vocata; thago, Lusitaiiia, Galatia, BetiCa, Tinguitania a
in hac est mons Olympus, qui excedit mibes.In hac
praeciptiis civitatibus dictaj.
est et Thessalonica, a Thessalo regefilio Graeeicon- CAP.XXXI. De-Bfilannia. —Britannia, Anglia, Hi-
slructa. Ibi est Acliaia, ab Achseo.rege el civitate bernia. Tanalos terra serpenles perimens. Isole,
ejusdem nominis, dicta. Ibi et Arcadia, qiiae et Si- Orcades, Scotia, Cltile. Mare congelatum.
cyonia a Sicyone rege nuncupata: Arcadia, Arbaston Contra Hispaniam versus occasuhi sunt in Ocea-
. lapidem mittit, qui semel aceensus exslingui non hohae iusulae : Biitannia, Anglia, Hibernia, Tanatos,
potest. Deiiide est PannPnia - superior iisque ad ctijus tefra, quovis genlium portata, serpentes peri-
Periinum montem. Ad aquilonem ejus Histria, ab mit. Isole in qua fit solstifium, Orcades triginta
Iiistrio amne, qui et Danubius, nominala. tres. Scolia, Chile cujus arbores riunquam folia de-
CAP.XXYHI. — De Italia. — Varim Italim appella- ponunt, et in qua sex mensibus, videlicet sestiyis,
tiones, Roma. Civitaluin formw seciiiidum feras. G est continuus dies, sex bibernis eontinua nox. Ultra
' Rqma formain leonis habet. Brundusium fortnam hanc versus aquilonem, est mare congelatum, et
cervi. Garthctgo bovis. Troja equi. Thuscia, Gam-
vania, Apulia,' Imbria. Helruria, Longobardia, frigus perpeturim. Europam perambulavimus. Ad
Padus ei Eridahus. Venetia. Gallia unde sic dicta. Africam transmigrenius.
Rlieni fons. CAP, XXXII. — De Africa.— Libtja. Paratonium
' Italia Oliin civitas. Monles Catabachmonii, Arm Phileiiofum.
magna Grsecia est dicta, postea a Sa-
turno, esl Saturnia appellata. Mox Latium, eo quod Cyrenaica, Gyrene. Penlapolis; Tripolis. Bhace.
Ileusis, Carlhago. Carthaginisdescriptio, Getulia.
Saturhus pulsus a Jove ibi latuit, dicta. Deiiide Au- Cwsaria.'
"' Niimidia, Hypone. Mauritania. Sliffia.
_
sonia ab Ausone rege. Tandem ab Italo rege Siculo- Tingiiania.
rum Italia vocata. Haec ab Alpibus surgit, et in Airica ab Apher uno ex posteris Abrabaj est dicta.
Magno mari terminum.figit. In hac esturbs Roma, Haec in orienfe Indii fluminis surgit, et per nieri-
a Romulo constructa, et sic dicta. Antiqui civitates diem vergeris in oecidentem tendit, Hujus prima
secuiidum praecipuas feras, ob sigiiificatioiiem for- provincia est Libya, a regina ejusdem nominis dicta.
mabant.Unde Roma fofmam leonis habet, qui coe- Hoeca Paratonio civitate et moiitibus Carabachmo •
teris bestiis qtiasl rex proeest.-Hujus caput est urbs riiis initium sumit, et in aris Philenorum finltur.
a Romulo constructa : lateritia vero aedificiautrobi- [) De bac Libycum inare dicitur. Inde est Cyrenaica
que disposita : unde et Lateranis dieilnr. Brundu- a civitate Cyrene nominata; sed a regina ejusdem
siiirii atiteiri forniam cervi, Carthago bovis, Tfoja nominis constructa, et dicta, Haec et Pentapolis a
equi figuram habuif, Est in Italia Tuscia provincia, quinque civitatibus est dieta. Scilicet Berenice,.Ar-
a thure, et sacriiiciis uicta. Est et Campania, a Ca- sinoe, Plolemaide, Apollinea, Cyrene; a propriis
pua civitate dicta, et a Capi regc cortstrueta. Ibi est conditoribus ita dictae. Inde Tripolis a tribus civita-
et Apulia. Est et Iitibria, inde dicta, quod imbribos tibus dicta, quae sunt Oecasa, Berele et Leptis
lempore diluvii superfuit, Est el Etruria ab Etrusco magna. Post haiic Bisace, a duabus urbibus dicta,
rege dicta. Estet Longobardia a longis barbis vo- id eSt Adromeus et Bizanlium. Deinde est Heusis,
cata. Padus, qui et Eridanus Italiae fluvius ab Ap- in qua est magna Carthago a Didone, quae et Elisa,
penniriis montibus orituf, ac mari iminergitur. Ve- conslructa, et Carthada, a Cartha oppido nominata.
netia s. Beneco rege, pfius Benetia dicta, dcinde Sed a Romanis delela ct denuo reeediticata Carthago
Venetia. Gallia a candofe populi dicitur, gala enim est appcllata. Hujus niuri lailtudo fuit septem etde-
Groecelae dicitur. Rbenus ab Alpibus nascitur, et cem cubitorum. Post hanc est Getulia. Inde Nunii-
conti-a aquiloncm vergens, sinu Oceani excipitur. dia, in qua regnavit Jugurtha. In hac est civitas
*x\ HONORIIAUGUSTODCN. OPP. PARS I. — DIDASC. ET IIISTOR. 152
Hippone, in qua fuit Auguslinus episcopus. Inde est A coiumicibus, quae primum ibi visoe sunt. Icaria in-
Matiritania, a nigredine dicta. In hac est provincia sula apuero Cretensi Iiaufrago est dicla, a qualca-
Stiffensis a Stiffi oppido. Aiia Caesariensis, a civitale rium mare dicitur. Naxon insula Dionysii, qui et
Caesaria dicta. Terlia Tingitania a civilate Tingi Bacchus. Melos, quae et Storia, roturida insula. Pa-
nuneupata. ron a civitate ejusdem nominis dicta, aParoJaso-
CAP.XXXIII. -^-De Aiihiopia. — Saba. Garaman- nis nepote constructa. H;ec gignit marmor candi-
tes. Fons apud Garamanles. Troglodita. Gades. dissimuin, quod Parium dicitur, et Sardium lapi-
Gaditanutn tnare. Atlanliciim mare.Aslrologia ubi dem.Cidon est insula :in bac mastix nascitur. Sa-
descripla. niosinsula. a Samo civilate dicta, in jEgaeo est
Versus meridiem vero est- jEihiopia, ab Etlian mari sita. De hac fuit
iina in in Saba de Sibylla, et Pylbagoras. In hac
dicta, Orienle, quaest urbs, qua ficlilia vasa sunt
fuit illa regina quoe ad Salonionem vehit, altera in reperta.
— De Sicilia. — Trinacria dicta a
occidenle. Inter quas sunl Garamantes, a Garama CAP.XXXV. tribus monlibtts. JEina mons. Scylla. Charybdis
civitate dicti. Apud quos est fons tam frigidus die- Commdia v.bi inventa. Yulcanim. Siwchades.
bus, ut non bibatur; tam fervidus noctibus, ut non Sieilia a Sicujo rege dicitur. llalia dicta. Prius
tangatur. Quibus versus orieritem cohabitant Tro- g Syeania, a Sycano rege cognominata, contra Ita-
glodytae, qui celcri cursu feras capiunt. IntrajEtbio- liam sita. Hsec et Trinacria, a tribus montibus di-
piain sunt maxima loca deserta, ob solis ardorem, citur. In hac est mons jEthna cujus sulfurea exse-
et [diversi generis serperitia bominibus incognita. stuant incendia. In hujus freto est Scylla et Cha-
Deiiide est maximus Oceanus, qui solis calore dici- In hac- erant olim cyclopes. In hac inventa
rybdis.
tur fervere ut cacabus. In extremis finibus Africae est comoedia. Eoliee insulse ab Eolo
versus occideiuem est urbs Gades, a Phaeiiicibus Sicifiam rege dicta juxta
positae. Hee et Vulcaniae, quia incendio
construcla, de qua Gadilanum inare dicitur. In ipso sunt plenae.Sunt vero novem Staechadesinsulse cori-
vero Oceano esl nions Allas altissimus, nnde At- tra Massiliarii
sitae.
lanticum mare appellalur. Ailas autem erat rex
CAP. XXXVI. ^— Z)e Sardinia.— Fontes calidi
Africae, frater a
Promelhei, quo mons nomen acce- cmcitatem furibus inferentes. Corsha, Cyrene,
pit, quia in eo residens, Aslrologiam deseripsit, Ebosus, Coittbria. Insulm Baleares. Fundw ubi
unde et ccelum sustinere dicitur. Peragratis Africae inventw. Gorgodesinsulw. Ilesperides.Aureapoma.
Mare concretum, Meroe, Syene. Perditd insula.
iinibus, ad insulas maris accedamus.
Sardinia a Sardino rege, nerculis fiiio, dicta,
CAP.XXXIV, — De insulis, et novo, ut dicunt, orbe.
— Cyprus, Paphus, Crela. Mare Adrialicttm. Aby- contra Numidiam est sita. In hac nee serpenfes,
dos. Hellespontus. Coos. Cyclades. Bodtts. JEreus, nce lupi gignuntur, In ea est solifuga animal ut
Colosstts sepluaginta cubilorum alttts. Tenedus. aranea, morsu homines perimens. In ea est et herba
Carpulhos. Carpalium tnare. Cilherea. Delos.Co-
turnices tibi.prinium visw. Icaria, Naxos, Melos, sicsilis apiastro, quae comedentibus rietus contrahit,
Paros. Pcifium marmor. Lapis Sardius. Cidon, ct quasi ridentes interimit. In hac sunt fontes ca-
Samos. Ficlilia vasa ubi reperta. lidi, inlirmis medelam,furibusinferentes cseeitatem.
Insulae sunt dictas, quasf in salo silsa!In Mediter- Corsica, a Corsa muliere dicta, contra Liguriam
ianeo mari estCyprus insula contra Syriam, a Cy- sila : quae primitus taurum suum qusesitura illue
pro civitale dicta. Hoecet papbus, a civitate ejusdem venit, etreferens loci ferlililatem, a Ligunbus in-
nominis. Creta a Creto rege dicitur, hoecet Centa- habitari ccepit. Hsec et Cyreue a Cyrino Herculis fi-
polis, a centiim urbibus muncupala. Haec sila est lio est dicta, quia abeo est inbabitata. Ebosus in-
contia Lybicuin mare, quod et Adriaticum, ab sula conlra Hispaniam. Hancfugiunt serpentes. Ibi
Adria civitate dicitur. Abydos est insiila in Helle- est et Colubria plena serpentibus. Ibi et Baleares
sponto, in Europa. Hdlespontus ab Helle civilate irisute. In his inventse sunt fundae. Gorgodes insulae
dicitur. Coos insula Atricae.Cyclades dicuntur,quod in Oceano juxta Aflantem. In his olim habitaverunt
in rotundo sint positae. Cyclus enim dicitur orbis. j) Gorgones. Juxta bas Hesperides, ab Hcsperia civi-
Sunt autem qiiinquaginla quatuor contra Asiam tale dictse. In his pves albis velleribus abundabant,
posita?. Harurii prima Rhodus a civitateejtisdeinno- quae ad purpuram opiime valebant. Unde dicitur
minis dicta ad oricntem esl posita. In hac fuil olim fabulose aurea mala habuisse. Miclon enini dicitur
^Ereus colossus sepluaginla cubitorum altus. Te- ovis Graece.Inter has fuit illa magna, quae Platone
nedusad septentriouem ejus posita, a civitate Tene, scribente cum populo est submcrsa, quae Africainet
et ejus conslruclore ejusdem nominis dicta. Garpa- Europam sua inagiiitudine vicit,' ubi nunc est Con-
tlios ad ineiidiem ipsius contra jEgyptum posita. cretum mare. Meroe insula est in Nilo flumine, in
Unde el Carpaiium mare, et Carpatiae naves. Cy- capite jEthiopioe, in quaabsumitur umbra in sestate.
tlieroea ad occasum est sita," a Cithero monte dicfa. In hac est lignum ebenum, juxta quanl esl civitas
Haec et Porphy.ris dicitur. Delos in medio Cycla- Syene, in qua estputeus a philosophis factus,sexa-
dum sita, a civitate ejusdem nominis dicta. Haec gtiita cubiloruin altus : in cujus fuuduiu splendet
tempore diluvii sub Ogygio facto primum apparuif., sol recto radio',in mense Junro. Est qusedam Oceani
unde et Delos nonien aeeepit, quia delos inanife- insula dieta Perdila, amoenitatc et fertilitate om-
slum sonat, Hxc et Ortyga ab Ortygometis, id est riiiimrerum pras cunctis terris longe praestauticsinia,
"
155 DE IMAGINEMUNDI LIMU ITtES. — LIB. I. . iol
liominibus ignota. Quaa aliquando casu inventa, j ^ CAP. XLI. — Dc voragine. — Quomodo fiat vo-
postea quaesita noil est inveiita, et ideo diciturPer- racjo,
dita. Ad banc ferturBrandanus venisse. Ampotis quoque, id est vorago, in Oceano iu
exortu lunsemajori aeslu (luctus involvil et revomit.
CAP.XXXVII. — Deinferno.lnsiilas circumivimits, Haec autem vorago, quse tolas aquas et naves ab-
nuitc inferna etiam petamus. De-nominibusinferni. sorbet et
— Acheron, Styx, Phlegelon, revomit, hinc fit: est in tcrra abyssus
ideo dicitur inferiiis est profundissima, de qua seribilur : Bupti sttnl omnes
Infernus iufernus, quia
Sicut enim terra est in medio aere : ita est fontes abyssi magnm (Gen. vn). Et juxta banc
posilus. sunt cavernosa loca, et speluncse lale patentes. In
iiifcrnus in medio terrse. Unde el novissima terra his venli de spiramine aquarum concipiuiitur, qui
dicitur. Est autem loeus.igne et sulphure horridus, et spiritus procellarum dicunlur. Et bi suo spira-
infcrius dilatatus, superius coangustatus. Hic iacus
' vcl Urra tnortis mine aquas maris, per patentes tcrraruin cavernas,
dicitur, quia animoe Illue descen- in abyssos abstrahunl et ea exundantcs ileium ma-
dentes veraciler moriuniur. Hic ct stagnum ignis
gno impelu repellunt.
dicilur, quia ut lapis niari, ita animae illi immer- CAP.XLIL— De terrwmotu. — Qtwmodo fianl ter -
gunltir, Ilic lerra lenebrosa voeatur, quia fumo et ,n rwmotus.
foetoris nebula obscuratur.Iiic terra oblivionis nun- De liis ventis fit et terrse motus. Nam venti cun-
cupatur, quia sicut ipsi obliti sunt Dei, ita eorum , cavis locis inclusi dum crunipere gesliunt, terram
obliviscitur Deus misereri. Hic dicilur Tartarus ab horribili fremore concutiunt, eamque tremcro
liorrore, el tremore, quia ibi est fleliis et stridor den- faciunt.
tium (Mallh. VIII). Hic et gclienna, id est, terra CAP.XLIII. — De Hialtt, — Causa hialuum terrw
icjiiisnominatiir. Ge cnini terra dicitur, cujus ignis Tremor lerrw qttid, hiatus quid ? Cttr Sicilia
noster ignis umbra esse dicitur. Ilujus profunditas flammas evomat, et arenas, ac lapides egerat.
ct recessus dicilur Erebus,dracoiiibus etigneis ver- Scyllworum canum lairatus unde.
ISnc eliam fitTerrsa hialus, dum loca <ava,et
mibus plenus. Hic palens os dicitur, e( barathrum, conlinuis aquis liigida, yentis concltisa rumpiintur,
quasi atra vorago. Hujus loca felorem exbalantia et inlrorsus cadentia in hiatum dequi-
dicuntur Acheronta, id cst spiracula immundos bus et niultae civitales devorataeaperiunlur, Hoc est
Grace sonat leguntur.
spirilus emitlentia. Hic est Styx quod auiem in terra tremor, quod in nube toiiitruum. Hoc
trhliiia. Dicitur et Pblegeton, qui est fluvius infer- ibi fulinen. Fiuiit autem cum terraa
hiatus, quod
nalis, ob vicinitatem ignis, et sulplmris, fetore et motu inuiidationes maris, eodem scilicet spiritu
ardore borribilis. Sunt et alia niulta loca, sive in C infusi, vel residenlis sinu Intle tellus Sici-
recepti.
insulis pcenalia, autfrigore et vento saevehorrentia,
lise, qtiia cavernosa, et sulphure et bitumiiie strala,
auligne el sulphure jtigiter fervenlia. Ignea inferni ventis pene tota et ignibus patet. Spiiitu inlrorsus
loca inspeximus, ad refrigerium aquarum confu- cum
- igne eoncertante, rmillis ssepe locis fumur.i,
giamus. . . vel vapores, vel flammas eructat, vel etiam venlo
CAP.XXXVIII. — De Aqua. acrius incumbente arenarum lapidumve nioles ege*
Aqua, quse secundum elementum ponitur, ab rit. Inde montis jElbnae ad exemplum gehennaa
sequalilate dicitur, unde et aequor, quod sit plaua. igniuni lam diutinum durat incendium, quotl insu-
Hjec in mari colligitur, in flttmina diffunditur,- in larum /Eolidum dicitur undis nulriri, dum aqtia-
foiues dividitur,' per amnes coniiectitur, per terfas rum concursus spiritum in imum profuiidum se-
dissipalur, per aera aitenuatcr. Totam terram cin- cum rapiens, tandiu suffocat, donec vcnis lerrce
git, timnes regioues, et provincias divjd.it. Hiijus diffusus fomenla ignis accendat, lfuic Scyllaeicaiies
immensa profundilas dicitur abyssus, quasi -abest latrare finguntur, dum procu! navigariles undarum
fundus, habct tamen fundum, quamvis nimis pro- fremore terrenlur, quas sorbente voragine collidit
fundum aistus.
GAP.XXXIX. — De Oceano, " Siniili de causa in aliis etiam terris iucendium
Oceanus dicilur, quasi ocior aimis, vel quasi zo- surgit, et geliennam praeostendit,
— Cur cxtremw Oceani
narum limbus. Quinque enini zonas mundi in mo- CAP.XLIV. —De friyore.
partes perpeluo frigore Iwrrcani.
dum limbianibit. Sicut calorde igui, ita frigus de aqua nascilur,
CAP.XL. — De wstu tnaris. unde extremae partes Oceani rigido gelu, et perpe-
jKstus Oceani, id esl, accessus etrecessus lunam tuo frigore horrent, quia calore solis carent. Pars
«eqiiitur, cujus aspiratione retro trahilur, ejus im- autem Oceani, quae medium orbem dividit ideo
pulsu refunditur. Quotidie autem bis aflluere et calore jugiter fervel, quia solem continuo supra se
remeare vidctur. Ctim Iuna crescente cresc.it, ctim habet.
deerescente decrescit; cum luna est in sequinoctio, CAP.XLV. — De Aqith dulcibus et salsis
niajoresOceanifluctus surgunt,ob vicinitatem lunse; Oceanus fluviorum occursu non angelur, quia
cum iii solstitio, miuores, ob longinquitatem ejus. flueiila dulcia partim salsis vadis consunitinttir, vel
Per decem el novem annos ad principia motus, et ventis, vel vapore solis abripiunlur; partim per
' occiiltos meatus in suos amnes reverluntur, Idcirco
paria incrementa, ut luna revertifur.
133 HONORII AUGUSTODUN.OPP. PARS I. — DIDASC. ET HISTOR. 156
perdurat salsus, tot flumiiiibus, ac pluviis irrigatus, A C.vr. LI. — De animalibus aqtiarnm.— Cur aves in
aere volent. Amphibiw.
quia exhausto a sole dulci tenuique liquore, quem
-facilius ignea vis trahit, omnis asperior, crassior- Pisces et Aves in aquis ideo commorautur, quia
que iinquitur. Ideo summa maiis unda est dulcior, de his facla leguntuf. Quod autem aves in aere vo-
profunda amarior; lunse vero alimentum est in lant, et in terra habitant, ideo fit quia aer est humi-
aulcibus aquis, solis vero in amaris. dus ut aqua, et terra est aquoe permisfa. Quod vero
CAP.— XLVI. — De Mari Bubro. -^Mare unde quaedam animalia de terra creata , in aquis possun-;
dicltim, morari, utsunt crocodili et liippopotami, hoc idep
Mare Rubrum de Oceano exit, sed roseum colo- fit quod aqua esl valde terrae permista.
rem de terra trahit, quaetota sanguineo colore ru- CAP.LH.— De signis.in mari prognosiicis.
bet, acvicina liltoVa iiiilcit. Mare dicilur, quod sit Cum in nocturna navigatione scintillat ad remos,
amarum. Hoc pervenas terrae occullo mealu discur- tempestas erit. Et dum Delphini uiidis saepius exsi-
rit, amaritudinem in terra deponit, dulce in fonli- liunt, quo illi feruutur inde ventus exsurget et inde
bus erumpit. In seipsum tandem relluit, ut scribi- iiubes undis excussoecoeluni aperiunt.
tur : Ad locum unde exeunt f.umina revertuntur, ut De profundis aquarum emergamus, et scriptoria
iterum fluant, Omnia flumina inlrant mare. **penna in aera suspendamur.
CAP.XLVII. — De getnina aquw nalura,— Cur mare " — De. aere. — Dmmones in aere com-
non redundet. Cur fontes -in wstate frigidi, in CAP. LIII.
hieme vero calidi. morantur.
Dicitur tamen, quod aqua natura sit duplex, scili- Aer est omne quod iriani simile, a terra usque ad
cet salsa et dulcis. Salsa maris esl gravior, dulcis lunam conspicitur, de quo vilalis spiritus hauritur.
fontium ct fluniiiium est levior. Et cum legaturquod Et quia est humidus, ideo in eo volant a\es : ut in
Dominus fontem in paradiso produxit, et in qualuor aqua natant pisces. In hoc commorantur daemones,
flumina dividens totam terram in quatuor partibus cum torniento diem judicii praeslolantes. Ex quo
mundi rigare praecepit, dicitur quod eruptio fontium sibi corpora sumunt dum liominibus apparent.
oinnium, vel fluviorum dulcis aquae de illo fonle, CAP.LIV.— De tieiiiis.— Ventus quid ?
vel fiuviis decurrat, et in matricem abyssum ejus- De hoc procreautur venti. Ventus enim est aer
dem fontis refluat. Quss licet universa mare influat, commotus, et agitatus. Et nihil aliud quam aeris
amaris tamen aquis non commiscetur. Sed ut puta fluctus qui in duodecim dividitur : et quisque pro-
levis super graves aqtias labitur, et in occulluni prium voeabulum sortitur, de quibus quatuor sunt
suum cursum revertitur. Hinc est quod mare non P cardinales illorum collaterales,
redundal, cum oninia flumina in illud intrent, Sic CAP.LV. — De cardinalibus ventis. — Septenlrio,
et suprema maris unda non est adeo 3mara quam subsolantts, ausler. Qttare australes venti majores
ea quae in imo est posita. creant lempcstulcs.Attra, Altanus.
Quod fontes sunt in hieme calidi, in sestate a"utem Primus cardinalis septentrio , qui et Aparclias,
frigidi brec causa est: in sestale cahir aeris repellit faeiens frigora, et nubes. Hujus dexter Circius, qui
frigus in terrani, et inde fit aqua frigida; in hicme el Thracius, faciens nives et grandinem. Ejus sini-
vero frigus aeris pellit ealorem in terram, et inde ster Aquilo, qui et Boreas, constringens nubes.
fit aqua calida. •Secundus cardinalis subsolanus, qui et Apelio-
CAP.XLVIII. — Dc Aqua calida. tes, temperatus. Cujus dexter Vulturnus, qui et
Et cuni omnis aqtia sit dulcis, aul salsa , viden- Calcias, cuncfa desiccans. Ejus sinister Eurus, nu-
dum unde qaosdam erumpat calida, vel putida. Sunl . bes gencrans. *
quidam specus subterranei naluraliter sulpbure Tertius cardinalis Auster, qui et Nolus, humo-
pleni. In bis cum venttis concipilur, ejus afflalusul- rem, ealorem, alque fulmina gignens. Hujusdexler
phur acceiidilur, qtiod incendium etiam cructant ' Euroauster, calidus. Hujus sinister Euronotus, tem-
qusedam loca ul fit in Sicilia. Ciiin ergo aqua per Q peratus. Australes venti faciunt majores tempesta-
haec ignea loca ciirrit, calorem et putorem inde tes, quia ex humili flant in mari
trahit, et si prope hunc locum erumpit, flammivonia Quarlus cardinalis Zephyrus, qui et Favonius
ebullit, Si autem longius recesscrit, vix tepescit, liiemem resolvens , fioresque producens. Hujus
deinde penitus frigescil. dexter Africus, qui et Lybs, tempeslatem, tonitrua
CAP.XLIX. — De raortiferis aquis. generans et fulmina. Ejus sinister- Corus, qui et
Sunt alia loca serpenlibus plena, qui viciniam vc- Argestes in orienle nubila, in India faciens serena.
neno inficiunt, quaj dum de ferra exsurgit, bibentes Extra bos suntduo venti, Aura, et Allanus. Aura
iiiferiniit, ul fons Slyx facit, in terra, Ahanus in pelago.
CAP.L.— De tnari Moriuo.— Biluminh nattira. CAP.LVI. — De Nnbibus.-—Nubesquomodo nascan-
Quod aqua maris Mortui a ventis non movetur, et tur. Nubes unde dictw.
in se niliil vivere pafiliir, fit ex foiitibus bituminis, Venti suo spiramine aquas in aera Irahunt, quoe
quibus sedilicala est Babel turris. Bituminis autem conglobaloein nubes densanlur. Dicuntur autem nu-
nalura resistil aquse, et non dividitur, nisi menstruo bes quasi nimborum naves. Quibus dum venti ln—
sanguine. clusi ervmpere nitunfur maguo murmure concre-
fol DE IMAGlNEMUNDl LIBRI TRES. — LiB. L iU
pant, et nubibus collisis ignem terribilem excu- A CAP.LXVI.— De pestiieniia. — Unde nascalur pc
tiunt. stitentia aeris ct ubi. Ignis unciedicatnr.
CAP.LVII. — De lonilriio et fidmimbits: Pestilentia nascitur aere siccilale, vel calore, vel
Strepilus crgo nubiuin et ventorum est toni. tempestate corrupto, qui spirando vel ederido per-
truus. Ignis inde excussus cst fulgur; qui ignis ceptus, luem, mortemque generat. Iloc totum quod
ideo qusecunq«e taiigii penelrat, quia esl subtilior dixi infra lunani fif in aere, superius vero seinper
nPstro igrie, et niagna ventorum vi impelTitui\ Ab serenuni existit.
Aquilone fulgur, et abEuro lonitruus tempesiatem, CAP.LXVH,— De igne.— Angewntm cornora ianea
SWlt:
ctab Ausiro flalus «estumque poftendit.
CAP.LVHI. — De Iride.^— Iris quomodofial. Ignis quarlum elementum scribitur, quasi non
Arcus in aere quadricolor ex sole etnubibusfor- gignis dicitur. A luna usque ad firmamentuni exten-
iiiatur dum i-adius solis cavse nubi immissus re- ditur. Is tantum est aere subliHor, quarilurn acr
piilsa acie i« soiem rcfriiigilur, Siuit dum sol aqua tenuior-, squa terra rarlor. Hie eta>tber, quasi
m vss aqria pieiium Irilget, spleiidor in teclo red^ purtis aer dicitur, et perpeluo spleiidofe ioetatur. De
ditur. De eoslo igneum, de aqua purpureuni, de lioc angeli corpora sumtint, cum ad homines miSsi
aere iiyaeiiithiniim , de lerra colorem gramineum B veniunt.
trabit. CAP. LXVHI. — De planelis.-—-Undeplaneiw di-
cantur. Motus planetarum anomaius.
CAP.LIX. — De plttvia.— QuomPdo fial phtvia. In hoc seplemstelloesiiiguiis.circuliscontrafiiHii-
Ptuvia, nymbils. dum feiuntur, et ob vagumcui\sur.i plane-lie, id est,
iitiber es nubibus descendit; duni enim guttulce erraticoe nominantur. Hse immensa celeiitaie firma -
m majores gutlas coeunt, aeris amplius natura non
nienti, aboriente in oceideniein rapiuntur^ tandcm
ferente, non venlo impellente, non sole dissolyente, nalurali cursu contim niiinduiii ire
ad tefras dilabuntttr, comprobanlui',
sieut musca si in rol-a molendini c-iix;umferreiui',
Lenfa aitieiii, ei jagis defluxio pluvia; repeiriiiia-, tamen proprio inotu contra revolutionem ejus
et prseceps nymbus-in nubibus vocatur, Quoe, licet ipsa ire videretur. Ilac nec inferius nec superius propter
de amaris aquis marissit hausta, de solis igne iu
radiis autem solis
aere decocta dulcescit, ut inarina aqua hunio infusa obliqiiilatem' signiferi -v-agariles,
dulcem saporem sumit. jjr.TgeditK,anomaioe, vel refrogradae, vel slaliouarhe
iiuni.
CAP.LX. -^- De grdndinc. -^- Gfanctinh generaiio. CAP.LXIX. — De tKnc.— Luna mr proprhim himeh
Sfilloe pluvi.-e venlis et fiigore congelatie U\ C JIOIIhab.eal. Ntibectda in iuna mtde. Proprius iume
e.ere coagiilauiur, el in lapillos grandinis au^ molus. Signa prognoslica tempestaium in iwna.
taulur. Luna esl primus planetarum, et minima stella-
CAP.LXL^ De nive. — -Ni&quoinodoficit. rum. Sed ideo major cseteris videtur quia proxim»
Nix aquoe vapore nonduin densato in gutlas, sed terrae in primo circulo ferlur. Hujus corpus est glo-
natura igneum, sed aqua permisfum, unrie
gelu praaipiente, Ibrmaiur, quae in alto mari nott bosum,
cadit, et proprium lumen non babet, Sedin modum specuT
a sole illumiiiatur. Et ideo luna , quasi lucina, id
CAP. LXII. -^ Derore.— Vude ros veniat. Prtiina.
est, a lucenata, nominatur, Quod autem quasi nu-
Ros de acre venit, quando aquis gravatus rigore bccula in ea
videtur, ex aquac nalurp credilur, IH-
noclis el kiiioespleiidore distillat. Si vehemenfius est citur
enim, si aqua perniista ire.ri essct, terram ut sol
frigus noclis, ros iii pruinam albescit. illustraret. liiip «b vicinitatem maximo ardore vasla-
CAP.LXHI.•—De nebuia.— Unde nebuta fiai. ret, Globus nanique ejus multo terra est amplior
Nebula flt, dum liumidsc-exhalaliones vaporaliter Licet :p!i
aLfitudinemcjrculi su.i vix videatur modii
?n aera trahuntur, vcl r-aiiiissolis ad tcrram repeT- fundo
major. TLuna ea parte Iucet <jua soli est op-
lu.it
D Jiosita. Ea auleni parteest cbscura qua a sole aveiss
CAP.LXIY. — De fmno. — Qualis iignorum resolutio est, a sole vero longius remota licet tota sif, faniea
fiat in igne. Fumus cur amarits. crescit, ncc minuilur, sed Pbjectu terrse, lumiiie
Fumus eliam ascendit de aqua, Omne «amque a sole accipit vidualur. Bsec licet qtiotitlie vio-
quod
eorpus conslat ex quatuor eiementis. Lignum au- ienlia firmanienli ab orientein occidentem feraitir,
tein est corpus, quod igni iiijecliim, ignis materies, fameii eontr.a mundum nitens, oninia zodiaci signa,
ijuae ei inest, ardeS. Terrae vero maleiies uritur in vigiiiti septem diebus pervagatur. Circuluin aulc.n
cinerem. Aeris et aquoe maleries per fumum eva- suum decer.i el novem annis perambulare afDrnia-
nescit inaerem, ttir. Luna quarta, si rubeat quasi aurum, ventos
Ideo aulem est amafus-, qaia natura -aquas est
ostendet; si in summo corniculo maculis nigrescit,
calsa, sive quia terraj permista. pluvitim niensis exordium. Si in medio, pleni!u-
CAP.LXV.— Deigiticuiis. .iiiumserenuin. ;
Quod in nocte videntur stelloecadere, non sunt CAP.LXX. — De Mercuriq.-^ Mottts ejits.
stfillae, sed igniciili, a flatu ventorum ab aitbere in Sccundus planeta est Mercurius, qui et Sfilbon,
aerem tracti, el mox in madido aere exstincli. fonna slobosus, natura igneus; lunam magniludiu
PATROI.. CLXXU "5:.
559 IIONORHAUGUSTODUN.OPP. PARS I. — DIDASC. ET IllSTOR. uft
vincens, lunieii a sole accipiens, signiferuni trcceii- A nsiii frigidior in pallorein, ardeiitior in ruborem,
tis 'riginla novem diebus percurrcns. ventuosus in horrorem a terra in obscurifatem.
CAP.LXXl.— De Yenere.— Motus ejns. CAP.LXXIX. — De via planetarum.
Tcrtius planeta est Yenus, Aurorse et Zephali fi- Signifer, id est circulus duodecim signorum divi-
lius, qui et bcsperus, lucifer et vesper, rotundus, ditur in duodecim parles -pcrlalum, sub his feniiitur
-igneus , contra mundum nitens, ut Mercurius septem planetic. Sol sub mediis tanluni duobus; luna
signiferum percurrit trecenlis quadraginta octo per lotani latitudinem; Venus excedens eum binis
diebus. partibus; Mercurius sub oclo partibus, dtiabus in
CAP.LXXIL— De sole.— Soi tinde dicitts. Magni- medio, quatuor supra, duabus infra; Mars sub qua-
ludo solh. Moius solis. Cur wslr.le dies longiores, tuor medius, Jovis sub media, et super eam dtiabus;
hieme breviores. Saturnns sub duabus mediis ut sol.
Quartus planeta sol, vel Phoebus, inde dictus, C,\r. LXXX. — De sono — Cur sontis
planetarum.
fjiiod solus luceat coeterisstellis obscuratis, velquod plaiietarum a nobis non exaudialtir, Musica.
sit super omnia lucens. Forma spboericus, natura Hi septem orbes cum dulcisona harmonia volvtin-
igneus, magnitudine oclies terram vincens, omnibus tur, ac suavissimi concentuDeorum circuilione effi
stellis lunien praebens. Hic ab oriente in occidentem fj ciuntur. Qui sonus ideo ad nostras aures non per-
impetii firmamenti fertur, sed conlra mundum ni- venit, quia ullra aerem fit, et cjus magniludo 110-
lens, per totum zodiacum, treccnlis sexaginta quin- slrtim angustiim audituin excedif. Nullus enim so-
que diebus gradifur. Circulum auleni suum viginti nus a nobis percipitur, nisi qui in hoc aere eStcilaT
octo annis perambulare creditur. Hujus prsesenlia A terra autem usque ad firmamentum coelestis mu -
diem, absentia vero ejus efficit nocteui. Sicut enim siea mensuratur, ad cujus exemplum nostra inventa
lofadiesupra fevram, sic tola nocte lucet sub tcrra. affirmatur.
Aquiloiiareni parteni eoeli peragrans facit nobis lon- CAP.LXXXI. — De cmlestimttsica. — Proporlicncs
gosdies etsesfateni, australem vero percurrens, in- pianetarum. Cur philosophi novemMusas finxerini.
^hicil nobis breves el hiemem. In terra iiamque si in luna A, in Mercurio B, in
CAP.LXXIII.— De signis solis prognoslicis. Venere C, in sole D, in Marfe E, in Jove F, in £a-
Sol in ortu suo maculosus, vel sub nube latens turno G ponitur, profecto mensura musicae iriveiii-
pluvialem diem praesagit; si palleat, tempestuosum; tur, unde a terra usque ad firniameiitum septem toni
si concavus videtur, ita ut medio fulgeus radios ad reperiunlur. A lerra usque sd lunam est tonus, a
austrum et ad aquilonem emitlat, tenipestatem bu- luna usque ad Mercurium, semitonium; a Mercurio
midam et veiiluosam; si pallidus in nigras nubes [_usque ad Venereni, semitonium; inde usque ad so-
occidat, aquilonem ventum. lem, tria semitonia. A sole ad Martem tonus, inde
CAP.LXXIV. — De Marte,— Molus ejus. ad Jovem, semitonium; inde ad Saturnum semito-
Qiiintus planeta esl Mars, qtii et Pyrois, globo- nium ; inde ad signiferum tria semilonia. Quaesimul
cus , igne fervidus. Peiciitrit signiferum duobus juiicta septem tGiioseificiunt, Tonus aulem habet
smnis, quindecim millia sexcenla viginti quinque niilliaria.
CAP.LXXV.— DeJove. Semitoniiini vero septem millia et oclingenta duodo-
Sextus planela cst Jupiler, rotundus, temperatus, cim milliaria, et semiss. Unde el Pliilosopbi novcni
zodiaCum peragrans duodecim annis. Musas iiiixerunl, quia a tena, usque adcoelum cqn-

CAP.LXXVI.— DeSaltirno. Motus ejus. sonautias novem deprelieiidunl, quas honiini natu-
Septimus planeta est Saturnus, qui et Phaeton, raliler insitas invcnerunl.
filius Solis. In cujus exortu post iriginla annos, qui CAP.LXXXII. — De hominemicrokosmo.
iiii.iginem de sere fuderit, loqui verum honiincm pro- Sieut eniin hic mundus septein lonis, ct nostra
iabit. Sphoericus, gelidus ; contra inundum vero su- niusica septem vocibus distinguitur, sic compago
periorem gTadiens,signiferum triginta annis pcrcur- nostri corporis septeni modis conjungilur, dum cor-
rens. Omnes auteni post quiiigcnlos, et triginla ^ pus quatuor elementis, anima tribus viribus copu-
duos annos circulos suos peragunt, et eosdeni ut lalur, quse Musica arte naluraliter reconciliatur.
piitis 1'cpcfunf, Unde et hoino p.iv.por.h<;ii.o;,
id est minor niundtts di-
CAP.LXXVII. — De Absidibus planelaruin, citur, dum sic consoiio mimero coelestimusica; par
A terrse centro absides [a-Aio;?],id cst Circuli pla- cognoscitur.
iietarum, alfissimsesuiit, Saturno in scorpione, Jovi CAP.LXXXIII. — De mensura, sivc planetarum
iii virgine, Marti in leone, soli in geminis, Veneri in dislaniia.
sagiltario, Mercurio in capricorno, lunoe in aiiele, A terra aulem usque ad Iunam sunt duodecim
iriediis omnium parfibus, et e confrario ad lerrcecen- millia et sexcenta stadiorum, quod suntqiiindecim
truni hiiiiiillime, atquc proxime. niillia sexcenta et viginli quinque liiilliaria. A luna
CAP.LXXVIII. — De coloribus planetaruni, ad Mercurium septeni. millia oclingenta duodecim
Stsus cuique color est: Salurno candidus, Jovi miiliaria et semiss. Inde ad Venerem tanfum. Inde
clarus, Marti igneus, Lucifero candens, Vespero re- ad solem viginti millia fria quadilnginta septem et
fulgens, Mercurio radians, lunae blandus, soli ar- triginta ct seiiiiss. milliar. AsolcadMartem quinde-
de;'.s. Mutanl aulem colores a propinquis circulis; cim inillia sescc-ulaet tiigiula niil, Ad Jovemsepieni
lii DE IMAGINEMUNDl LIBRI TRES. — LIB. I. li__
millia oclingenla duodecim mil. et semiss. Inde ad A enim stelloe flrmameiito infixoe, et non cadunt t-o
Sal jTnum lanlum. Inde ad lirmameniom vigiiiti mira celeritate currente. Una autem dicitur stella,
fria nlillia quadringeiita trigenta septem et semisse multoesiiuul astrum vel sidus.
inil. CAP.XC. — Desideribus. — Sidus unde dicatur.
Sunt itaque a lerra usque ad coeluniiiiiHiaiia cen- Sidera dicuntitr a considerando, to quod navigan-
Tiim millia, el novciii nifilia, et liecenta septimgiiifa tes, vcl iiinerantes ca considerent.
quinque -inilliaria. Sunt aulem stellse omnes rotund«c et igneoe: qua-
Igneniper globos planetaruns Iranscendimus; nunc ram dispositio soli Deo cst cognita, qui slcllas nu-
coeleslia penetreiniis. nierat, quarum nomina, signa, poteslales, cursus,
CAP.LXXXIY. — De ta?7o. -- Cmlum unde dicttim, loca, lempora, solus novit. Sapientcs vero muiidi
Prognosika lempeslatum e cwli specie. noiriina animalium, vel hominum eis imposueruiri,
'Coeluiiidiciiur, quasi casa ilios [vAc-u;nt.iov], id ut ah hoiiiiriibus dignosci possint.
«?stdonv.is stiiis; qiiasi vas coelaliim, quia est stellis CAP.XCI. — De zodiaco. — Undc sit dictus.
insigiiilum. Est aulem coeltini sublilis igneaeque In medio Tirmamenti siinl duodccim signa per
naltiroe, rotundtini, et a cenlro terrae aiquis spaliis transversum disposila, xqualiler per circuilum di-
tindique collaium. Unde et convexum mediumque B stincta. Horurii dispositio uieilur Groece zodiacus,
Hiidique cernitur, et iiienarrabih ccleritate^uolidie latine signifer, eo quod fert signa quae animalium "
circiiniagitur, babent nomina. Zwovetiim dicitur animal. -
Coeliimsi vespere rubcl, sereiium dicm. GAP.XCIL — De ariete, — Quare aries vro siguo
Si-maiie,- tempesluosiim significat. ponatur.
Duoesun'1jainne cceli, oririis, qua sol exif. Piinium signum zodiaci est aries, exslahs ex plu-
oocidens qua sol iiilral. •ribus slellis, sccundum fabulam is qui aureo vellere
CAI>.LXXXV. — De citmatibtis. Pliryxum et Hellen tians mare ad Colchos vexit,
Climata, id cstplagoe eceli smvt qualuor-: quare inter -sidera traiislatus csl. Pro signo aulsia
oiientalis &b ortu; poBilur, quia sicut aries, lota aeslate inlaleredextro.
solstitialis ad Iiruinaleiii^ ac tota liieme in sinislro cubal. Sic sol sub illo signo
aastrafis inde ad occasiiin brunrsleni-; gradiens dextram coelipartcm peiainbiilaf.
occideiilalis cx hinc usqtie ad s&lstitialeni, CAP.XCIH. — De tattro.
septentrionalis ab occ-asusolstitialis atl orliim ejus- Saciiiiduni signuni esl taurus, ob id qtiod Jupiter
dem. •in raptu Europae in taurum cst veisus, et intcr si-
CAP.LXXXVI. — De plagis. — Adw nomene qttatitor ^ dera translatus. Qb signiiicalioneni autem quod sol
plagis iiiundi compositumest AAAM. sub illo signo positus radios suos, ut cornua fortius
Oriep.sab ortu solis, exerit, et lerram arabilem reddif.
occidens a'u occasu ejus vocalur; CAP.XCIV. — De geminis.
nieridies quasi medidies dicilur. Tertium sunl gemini, scilicel Caslor el Pollux, i\-
Sejitciiliio aulcm a septeni slellis appellatur. Tiion lii Jovis, a Troja reversi inter sidera iranslali. Pro
dicitur bos, quasi leiiou; inde septentrioncs, quasi signo autein ponuntur, quia sol sub hoc signo duo-
septem teiiones, id est boves. Hse plagae Grsece litis diebus amplius, quam sub aliis moratur.
KvszriJ.n,Svcri;, c/.py.ro;,p.tt7np.$piadicillllur, de qui- CAP.XCY. ;—De cancro.
hiis nonien Adam, qui-csl miiior mundus, compo- Quarlum est cancer, qui maximus Herculem per-
, nilur. cussit dum hydram Nereis [/". Lernoeam] occidit, et

CAP.LXXXVII. De firmamenlo. ideo sider-a promeruit. Siguificat autem, quod sicut
Sitpr-rius coeluni dicitur firinamentum, eo quod cancer retrocedit, sic sol ad illud veniens cursum
sit inter medias aquas firmameiitiiirir Hoc et forma suum retroflectit,
sphsericum, natura aqueum, stellis undiqueversum p, CAP.XCVL — De leone.
ornatum. Est aulem ex aquis instar glaciei in mo- Quintum est leo, qui maximus ab Hercule occisus
duin chryslalli solidalum ; undc et firmamenlum iiiler sideraest translalus. Designal autem quod si-
diciluf; cut leo.in anleriori parte calidse naturae, in poste-
CAP.LXXXYRT.— De qxe. riori est frigidse. Ila sol in illo signo Augtisttini men-
In hoc sunt duo poli a poliendo dicti: unus borea- sem prius facitcalidum, ad poslremum frigidum.
lis, quia nobis semper videtur; alter australis, qui CAP.XCYII. — De virginc.
ijunquam a nobis cernitur, quia in divexo orbis po- S extum esl virgo, scilicet Erigone, filia Icari sa-
siti terrse tumdre impedimur. In his coeluni ut rota cerdotis, inter aslra rapta. Ob signum aulem poniiur,
in axe volvitur.
' CAP.LXXXiX. — De stellis,— Cur slelimtn die non quia sicutvirgo non parit, sicSeptember.illius signi
Slellw unde sic diclce. mensis, nil gignit.
apparectnt, Differunl slella,
sictus et asliutn. CAP.XCYIII.-— De tibra.
Coslumest undique slellatum; sed ideo in die non Septimum autem est libra, quam tenet virgo, sci-
. apparenf, quia fulgore solis viclae latent, sicut sol licet Blance vel Justitia, Aslrsei regis Olia,iib sequi-
nube teclus non iucet. Stella quasi slans Itina. Stanf tatem Justilia dicla, et inter sidera translafa. Merita
UT, IIONORIIAUGUSTODUN.OPP. PARST. — DIDASC. ET HiSTOR. Ui,
liominum pensnl, cl in Hbra Jovi repncsentat, Ilaec: A CAP.CVII. — Bootcs.
pro superiori virgine ponitur. Signat aulem quod Sequifur sidus booles, id esl custos plaustri, quod
soli aequinoctium facial, cum sub ilio signo am- el arctophylax. Eral aulem Calisto lilius, a Jove in~
. bulat. ter sidera posilus.
CAP.XCIX. — De scorpio. CAP.CVHI.— Arciurus.
Oclavumest scorpius, qui maximus Orionem per- Deinde est arctmus, scilicet plaustrnni, quod et
cussit dum bestias tcrroe occidil, ct ol>terrse ^ra- Cynosura dicitur. Hoec etiam a Jove oppressa, a
tiam astra meruit. Pro signo autem grandinum po- Junone in ursam versa, a Jove inter asira est tran-
nitur, quia illo mense, nempe Novembri, in quibus- slala.
dam lerris crebrius iiunt. CAP. CIX. — Pylhon.
CAP.G. — De sacjittdrio. Inter duo piaiislra est serper.sPython,quem maxi-
Nonuin sagiftarius est, qui et arcitenens, scilicet mutn, Apollo post diluviiim Latonae a Junone im-
Aleon Crelensis, qui scorpioiiem, qui filiuhi suum missuni, occi.Mt,et ob insignem virliitem inter aslra
-
rapuit, sagiftavit, nec filium tetigit, et ideo sidera transtulil.
meruit. Designat aulem crebros fulminum ictus, qui CAP.GX.— Corona.
in Decembri conlinguntiii aliqttibus locis. Quod in- B Juxla est corona, a Y-iileaiiofacta, a Baccho vero
feriora membra desunt, significat qnod tum so! in- Adiianoe Minois el Pasipbaoe filise data, cl inler
fera pctit, astra locata.
CAP.CI. De capricomo. CAP.CXL — Hercules.
Decinium est capricornus, Jovem parvulum a pa- Inde Hercules sidus. Cuni gigantes confra dcos
tre projectnm, capra clam aluit; quam ipsepostea pugnarent, diis in unam partem coelivenientibus,
inter sidera Iraustulit. Est autem significatio, quod co&Iumruere voluit, Sed Hercules hoecumAllanCe
sieut eaper altum petit, ita illo lempore sol ad alta suslinuit, ideo coelum promeruit.
cssli conscendit, Quod exlreriia pars ejus desinit in AP.CXII. — Lyra,
piscem, designat liiiem illius mensis esse pluvia- Huic juxta est.lyra a Mercurio invenla.
lem. C.Ar.CXIII. —-Cygnus.
CAP.CII. —Dedquario. Prope hanc cygnus, Jupiter ob amorem Lsedoere-
Undecimuniest aquarius scilicelGaiiymedes,TroiIi ginocin cygnum esl conversus, ct intcr axtia rapfus.
CAP. GXIV. — Cepheus.
regis filius, Jovis amasius ab ipso inter astra loea-
tus, el pincerna deorum factus. Significatautem quod ^ Huic conjungilur Ccoheus rex, et Cassiopaeausor
solulis nivibus undosum est illud tempus. c>us.
CAP.CXV. — Perseus.
CAP.CIII. — De phcibus. Cui associaiur Perseus, filius Jovis, et Danaes,
Duodecimum. sunt pisces. Cum dii Typhseumgi- babens
in Venus et juxta se sidus Andromadse uxoris suse, filke
gantem fugerent iEgyptum, Cupido fi-
lius ejus versi in pisces latuerunt in aquis. Cumque Cephei rcgis.
bomines diu pisces devitarent ne forte deos devora- CAP.CXYL — Deitoton.
rent, illi duo translati sunt in sidera. Designat vero Quihus admiscetiir deltoton, quod et triaiigu.um,
illud tempus esse pluviale. videlicet forma iEgypti, quia servavit deos a facie
CAP.CIV. — Ilyades. Typhaei.
Hyades dicuntur pluviales. liya enim Graeceest CAP.-CXYH.— Serpentarius,
Juxta quod locatur serpentarius, scilicet Eri-
pluvia, unde latine dicunfur suculss, a Suco. Sunt
autem septem slellse in fronte tauri. chthouius qui el auriga, qui primus quadrigani
CAP.CV, — Pleiades. junxit, eo quod serpentinos pedes habuit, Unde et
GraeceOphyucus dicitur, oyi; enim est serpens.
Pleiades dieuntur, quasi plures. Plion enim est D
plus. Sunl atitem septem sfelloein genu tauri. Fue- CAP.CXVIII. — Pegasus.
runt autem fiiia?Allantis i'egis cl Plaiae.A patrc ci'go -Iluicjuxta ponitur Pegasus, scilicet equus alatus
Atlaniides, a malre Pleiades, quasi plaiades; ab in- et cornutus, igneum balilum et ferreos pede&ba-
sula Hesperides. Haj et Vergilioe dicuntur, quia bens, a sanguine Gorgonis creatus.
verno tempore oriunlur. Ex his una fuit Maia, rnatcr' CAP.CXIX. — Detphinus.
Mercurii. Cui jungitur Delphinus, qui Neptuno Amphi-
CAP.CVI. — Arctos. tiltem in conjugium adduxit, et ideo sidera pro-
A dextris zodiaci, versus aquilonem sunt hsecsi- nieruit.
gna :juxta axem Arcton, scilicet plaustrum, quod CAP. CXX. — Aquila.
sidus et Septentrio etHelic;enominalur. Cujus stellae Deinde est aquila; Jupiter in aquilam versus Ga-
sole majores fradunlur. Fui.t autem Calisto, Lycao- nimedem rapuit, quem intcr sidera transtulit
nis regis filia, a Jove oppressa, sed a Junone in ur- CAP.CXXI. — Sagiiia.
sam versa. A Jove vero rapta iterum inter astra Huic subest sagilta, ab Hercule Phyloeteti dafa,
per quam expugnaia est Troja.
- '
115 DE LMAGLNE MUNDI LlBRi TRES. — LIB. H. 1*6
A simslris vero zodiaci versus austruni sunt hoec A CAP.CXXXII. — Ara.
sigua. Sacrarium eliam, id est altare in quo dii jurave-
CAP. CXXII. — Hydra. ruiit, cuiii Sa'turnus et Jupitcr inter sepugnaverunl.
Hydra, quae habuil quinquaginla capka, ab Her- CAP.CXXXIII."—Argo.
cule occisa et ob insigne inler sidera translata. Inde est Argo, videlicet piima navis, apud Argos
CAP.CXXIII. — Crater. civitatem a Typlieo facta, et in coalumrapta.
Super hanc crater, in qu.o Tagalon, id est suni- CAP.CXXXIV.— Pisfria;.
mus Deus pastam miscuit, dequa animas fecit, dc Ad extremum est pistrix sive cbimaera, quse be-
qua adlmc aniniae Letbeum poculum bibnnt, cum stia capite leo, media capra, draco fuit cauda, a
eorpora intereunt. Bellerophohte occisa, el inter sidera traiislata.
CAP.CXXIV. — Corvus. CAP.CXXXV. — Canopus.
Super hanc est cOrvus ab Apolline dilectus et in- Est et cariopus sidus ^Egypli praeclarum, quod a
ier astra raptus. nobis niinime videtur, sicut nec a Trogloditis,jui.ta
CAP.CXXY. — Orion. jEgjptum Septenlrio.
Inde est Orion, qui ab urina natus, inter sidcra Ex his signis semper dimidia pars super terram,
est translatus. Hujus stellae si fulgent, serenum erit; " dimidia est' sub terra, et pars coeli, quae super ter-
si obsciirentur, tempestas. ram apparet hcmisphoeriuin. vocatur, id est, dimi-
CAP.CXXVl. — Proctjon. dium coelum.
Juxta hunc Procyon Anicani, quod ct Anticanis C.vr. CXXXYI. — Laclca zoiia. — Cttr candida t,il,
dicitur, qui cauis Orionis fertur, et ob insigne iute- Lactea aulem zona idco candida est, quia omnes
ritum inter sidera locatus. stellse fundunt in cam sua lumina.
CAP.CXXVII.—Canicula. CAP.CXXXYH.— Decometa
Huie conneelitur eanicula, quae et Syrius dicitur Cometsesunt stellaeflammis crinitse, in laclea zona
<>tab hac dies caniculares nomiiiantur. Fuit autem yersus aquilonem apparentes, regni mulalionem,
canis Erygones filiaeIcari sacerdotis, quee dolens pa- aul pestilentiam, aut bella, vel ventos, sestus, vel
trem necaium, laqueo se suspendit dum eum canis siccitatem portendenics. Cernuntur autem septem
ducatu invenit. Ambo autem sunt inter sidera rapti. diebus, si diutius, octoginla.
CAP.CXXVIII.— Lepus. Sidera fabulosis involula, imo polluta perlustra-
Deinde est lepus, qui a Ganymede agitatus, a Jo- vimus. Altius scandenles astra matuliria, solemque
ve inter astra est translatus. r solis inspiciamus.
CAP,CXXIX. — Eridanus. CAP.CXXXVllI.— Aqueutn cmlum.
Sequitur Eridanus fluvius, qui et Padus. Erat au- Super flrmamentum sunt aquae inslar nebulaesu-
tem Phaeton, Phaebi filius, qui currum regerepa- spensae, quse coelum in circuitu ambire dicuntur,
tiis inscius, mundum incendit et ideo fulmine Jovis uude et aqueum coelumdicitur.
in hoc fliimine interiit. Qui in Eridanum mutatus, CAP,CXXXIX. — Spirituale cmluin.
inter sidora est translalus. _ Snper quod est spiriluale ccelum, liominibus Ir,-
— cognitum, ubi est babitatio angeloruiri per noveri
CAP.CXXX. CefHS.
ordinesdispositorum. In-hoc est paradisus paradi-
Cui assoeiatur cetus, quem Perseus occiditdum sorum, in quo rccipiuntur anihiae sanctorum, hoo
Andromedam devorare voluit, quem Jupiter obju- est in coeluni quod in principio Iegitur cum terra
signe fllii, iiiter aslra Iocavit. creatum.
CAP.CXXXI. — Cenlaurus. CAP. CXL. — Cwlum cmlorum,
Juxtahuiic esl centaurus, scilicet magister Achil- Huic longe supercminere dicilur coelum coelorum
lis, et ob niiniam virluterii in coelo locatus. .iu quo habitat rex angelorum.

LIBER SECUNDUS.
Priori iibello globum totius mundi oculis corporis repraasentaviinus, sequenti jam tem-
pus in quo volvitur, oculis anteponamus.
CAP.I. — Dewvo. — jEvumqutdsii, D CAP.III. — De lemporiliiis mundi, — Similitudo de
jEvum est ante mundum, cum mundo, posl mun- fine temporis. Tempus unde dicaiur et quid sit.
Paftes teinporh.
dum. Hoc ad solum Deum pertinet, qui non fuit,
nec erit sed semper est,
— Terapus autem mundi est Umbra sevi. Hoc cum
CAP.II. De Temporibus wternis. — Angelosante riiundo
miindum cozpisse, coepit, et cum mundo desinet. Veluti si fu-
in
Tempora aeterna sub sevo sunt, et haec ad arclie- riis ab orierite oecidentem exteriderelur, qui qiKj-
typum mundum, et angelos pertinent, quianlemun- tidie plicando colleclus,- landem totus absumatur.
dum esse cceperunt, ct ctim mundo sunt et post Per hoc extendunlur soecula, sub hoc curnint uni-
raundum erunt, versa inhocmundo nosila. Hoc uniuscuiusquevita :
ill HONORHAUGUSTODUN. OPP. PARS I. — DIDASC ET HISTOR. 1-18
iiiensuratur. Hoc Series dierum, et annoruni termi- A visui npstro objicitur, ct tunc quidem nobis dies bre-
natur. viores : illi aulem parti longissimos facil.
Teinpus aulem a temperamento dicitur, el nibil CAP.XIV. — De zodiaci signh, cl parallelis solis.
aliud est, quam vicissitudo rerum. Zodiacus nanique ex duodecim signis corisians, ab
Hocqiie in atomos, ostenta, momenta, partes,mi- aquilone in austrum porrectus, flexuoso lapsu coe-
nuta, ptinctns, horas, quadrantes, dies, hebdoma- lum cingit, sub quo sol incuirens mundum in octo
das, nienscs, vicissitudines, annos, cyclos, oetates, parallelos, id est circulos, dividit, quibus singulis
sa:cula, dividitur. divers.um diem facit. Longiludo autem zodiaci in
CAP,IV. — De atomis: trecentas sexaginla partes sccatur, lalitudo cjus in
Atomus dicitur insecabile.. Est eniiii minus. quam duodeeim parlitur. Partium autem sectio nihil aliud
illud quod volat in so.le. Est autcm minimum tem- est, quam solis unius diei progressio. Unum ergo
jporis spatium, siciit motip palpebrse oculi, quse et quodque signuin per duas horas oritur, per duas oc-
ictus oculi dicitur, et est trecentesim.a septuagesima cidit, et in unoqnoque sol triginta diebus immoia-
soxfa pars ostenli. tur. Qui dum flexuoso draconis mealu sub signis
CAP.,V. — De ostentis. obliqui zodiaci currit, niundiun in oelo circulos di-
Ostentum cst, quod aliqui.dostendit aspicientibus. " sliiiguit.
Est autem sexagesima pars unius horse, habens in CAP.XV. — D.i primo circiile..
se trecentos septuaginta sex atomos. Piimus circulus ab India versus auslrum per mare
CAP,VI. — De mo.mentis, Rubium et Africam ad coluiiinas Ilerculis pervenit.
Momcntum est motus sideruin, unde et dicitur. Herciilcs eni.inorbeiii pertransiens, ibi colunmas fixit
Est autem quadragesima pars horse, coiili.nens osten- ubi fnicm mundi essc pulavil. In Iioc ergo circulo
tuni et dimidium. sequiiiocliali die medio gnomon, id est radius boro-
CAP,VII, — De partibus, logii seplem peduni limbrani, quatuor peduni lon-
Partes a partitioiie zodiaci di.cuntur, qui iu trice- gam reddit, dies longissiinus quatuordcciiu boras
itos dies per singtilos menses partitur. Est auteni a'.(!iiinoctia.!eshabet.
deciiiiaquinta pars horoe, contincns in sc duo mo- CAP.XVI. — De secundo circulo.
liienla et duas parles iiionienti, Sectiiidus ab occasu Indiae per Medos yadil ct
CAP.VI.IL—r De tv.inutis. Pcrsas, Arabiam, Syriam, Cypruin, Cretam, Lily-
Minutum est minus. intervallum in horologio. Est hscuinmontem Sicilise, el septentrionalia Africaepeiv
autem deeima pars, aliquando quinta horse, habcns tingit, umbilicus sequinociio triginla quinque pe-
duo minuta, et diniidium liorse. dum, umbram viginti isiitum peuum reddit. Dies
CAP.XIX. — De pitnclis. inaxima est horaium qualuordrcini, et quinla parle
Punctus aulem est parvu.s transccnsus puiicii in unius horse.
horologio. Est autcm quaiia pars in sole. C.\P. XVII. — De terlio circulo.
CAP.X. — De horis, Terlius oritur ah lndis Iinavo proxinns, el pcr
Hora cst terminiis cujusque rei. Est autcm hora, Caspias portas, Taurum, Pamphyliam, Rhoduia,
quandiu slans aqua, a jactu lapidis movelur, et est Cycladas, Syracusas, Catinam el Gades tendit. Gno-
duodecima pars diei, const.ans ex qualuor punctis, nioriescuiictaeuinbramtrigintaocfo uneiarum faciutif,
niinulis deccm, parlibus quindecim, l.noinentis qtta- Longissimus dies horarum quatuordeciiii, et dimidia
draginta, ostentis sexaginla, atomis viginti duobus ac trigesi.maunius lioroe.
mil. quingeiitis et sexaginta. Et dicitur ab horologio, CAP.XYIH."—De quario circttio.
id esl certu.s limes in horologiis temporis, Quartus ab altcro lalerc Iniavi per Ephesumniaie,
CAP.XI,— De quadranle. Cycladuin, septcii.trionaliaSiciliai, Narboner.sis Gal-
Quadraus cst quarla pars diei liabeus tres horas, li.e exortiva, Africai nialuliiia, lendif ad occasum,
.iiaturalis autem diei horas sex. D Giioiiion tiigiiita quinque pedtim, facit uinbram vi-
'CAP. XII. — De die. — Unde dictus dics. Atia diei ginti peduni. Longissimus dies habel quatuordecim
definitio. horas, et tcrtias duas unius horic.
. Die.-.aulem esl seplima pars hebdomadoevulgaris, — De qninlo circulo.
continens duodecim horas. Naturalis antem viginti CAP.XIX,
Quiiito circulo ab inlioilu Caspii maris conlinen-
quaiuor. Dicilur autcni dies a discernendo, eo quod lur
lucem a teiiebris discernat. Est autcm dies aer sole Bactria, Armenia, iMacedonia,Tliareniuin, Thu-
scum marc, Baleares, Hispania, Media- Gnonion se-
illustratus; curii ciiim sol cst super tcrram , cst hic
dies : cum sub terra est ibi dies. pfem pedum umbram sex pedum reddit. Maximus
CAP.XIII. — De longis ci brevioribus diebus. dies horarum quindeciin.
Sol ciim aquilonarem parfem coeli circuit, nolus CAP.XX. — De sexio circulo.
in devexo terrse posilis, citius surgit et tardius occi- Sextus amplectens Caspias geules, Caucasum, Sa-
dit, et ideo longiores dies facit. Cum vero auslralcm liiolhraciam, Illyricos, Campaniam, Etruiiam, Mas-
parambulat, nobis laidius surgere ct citius occidere siliam, Hispaniam, Taraconenseni, Mediarn, et inde
videlur, q,uia Usmor niedise lcriffi qnaj rotiiiida es! pev Lusitaniam vadit. Gnomon pedum novem iini-
1.49 DE IMAGINEMUNDlLIBRI TRES._-— LIB. II -.." .150
bram octo pedum facil.. Longissiuius dies horarum A . dieni, supreniuni. lilancalj orlu solis usque ad quar-
quindeeim et nona parte liorae. tam horani dictuni a mane, quod est bonum, lilhil
CAP.XXI. — De sepiimo circulo. enim inelius luce; vel a Manibus, id cst diis infer-
Septiinus ab altera ora Caspii liiaris incipil, e( per nalibus, qui diem to.ta nocte inclusum mane emit-
Thraciam versus Venetiam, Grcmonain, Ravennam tunt. Meridies a mediadie; etdicitur quasimera et
Transalpinam, Galiiam, Pyreneum, Celtiberiam va- pura dies. Supremum ab hora nona, tisque ad solis
dit, Gnomon triginta quiuque pedum, umbra trigin- occasum. etdicitur inde : quod .sTipprimatsolis cur«
ta sex. Amplissima dies horaruiii qiiindecim,et quin- sum.
laium paiiium horae trium. CAP.'XXVII. -—De initio et fine dierum. -
CAP.XXII.— De ociavo circttio. Hebrsei, Chaltlsei ct Persae, diem a m.ane inclioan-
Octavus a Tanai per Mceoticuiii lacuni et Sarma- tes in mane fini.unt; JDgyplii. ab occasu, usque ad
tas, Dacos, parfemque 'Gefmaiiiaj. Gallise ingredi- occasum; Roniani a medio noctis, usque in mediuni;
iur. Gnonion, ut supra. Longissimus dies jiorarum Cmbri el Athcnicnses a ineridie usque ad nieiidiem;
sedcciin. clifistiani a vespera usqiie Irivesperam.
CAP.XXIII. — De quaiuor soiis circv.ih CAP.XXVIII.-_—De nominibus.dieru.ih'..— Cur ordo.
Exti a lios facit sol quatuor circulos. Duos in au -.'B planetarum in denominaiione dierutn septimanas
nou servetur.Chrisliani.quomoclo dies nominciii,
stro et duos In aquilone. Uriuni in austro per insu-
Sic autem Ilebrsei lioniihaiit dies : Una Sabb.iti,
lam Meroen, et Ptolemaidam, Rubri maris urbem,
ubi' loiigissimiis dies est boraruiii duodecim, dimi- vel Sabbatorum, vel' prima Sabbati; secuiida. Sab-
dia hora amplior. Alteruui per Syeiiem /Egypti, qui bati; tertia Sabbati; quarta Sabbati; quiina Sab-
est horariim tredecim,Umirii in aquilone per liypei- bali; sexla Sabbati; Sabbatum.
lioreos inontes, etBiitaniiiam, lioiarum septemde- Pagani vero sic : Dies Solis, dies Lunoe, dies Mar-
eim. AlterumScytbicum a Riphaeis jngis inThylen, tis, dies Mercurii, dies Jovis, tlies Veneris, dies Sa-
turni. Sed cum haec nomina a planetis habeanf, vi-
iu quo scx mensibus est dies, sex aliis nox.
dendiim cur non eumdem ordinein serverit. Sedhsec
CAP. XXIV, — De mria.nm.bra clierum,— Puteusin
causa cst: dies nalufalis dividitur in vigintl qua-
Syene. Fiscii popnli,
Adhuc in aliis terrarum locis variat sol umbram. tuof horas, ex quibus si unieuiqiie platietse per cir-
Nani uisbiliciquigiiomoii dicitur umbra, injEgypto, ctiitum ter uiia hora tribuitur, expensis omiiibus,
sequinoctiali dic, meridiepauloplus, quam dimidiam cui planetse prinia itei um obvenil, buicet nomeu
diei ascribilur. Christiani autem sic dies nomiriant:
gncmonis mensuram eflicit. In Roma,noiiapars gno-
mohis deest umbrse, In Ancona, superestquinta tri- C Doihinica dies, secmiua feria, tertia feria, quafta
eesima. In Venetia, iisdem hoiis umbra gnoriioni par fcria, quinta feria, se^ia feria, Sabbatuin.
lit, In Syehe, solstitiali die. medio nulla lil umbia, CAP.XXIX. — De nocfe.
. ibique putcus a philosophis ad hoc ipsum factus fo- Nox dicitur aiioccndo, eo quod noceat oCulis. Est
lus iiiterius illuniinatur. In nieiidie sunt prpuli, Fi- autem nox, solis absentia, terroe umbra. Fit atitein
scii dicti, qui uinbram ex utroque lalere niitiunt. In umbra a corpore et luce. Dum enlni lux solis cs.t sub
India supc-r fluinen Hypanim, in solstitiali die um- tcrra, cofpus terrse umbram superius parit, quse
braabsiimitur. Apud Trogloriytas, quadraginta.quin- usque ad lunam pertingit.
CAP.XXX. ^- De ttnrbra.
que diebus ante solstiiiuni, .e.ttolidem postea umbra
Dicitur auteni umbra, qiiasi ob radium, scilicet
penitus absiiinitu.r. Et his nonagiiita diebus umbra
in meridiem jacitur. In Meroe, insula Nili, bis in solis, ubi Itix par est corppfj, ibi par est el umbra;
anno absuniitur umbra, cuin sol cst in duodecima ubi.lux major corpore, ibi iimbra deficit; ubi lux
ibi unibra in iiirriiitum crescit, Cum
parte tai.iri, ct in decima quarta parte lconis. In In- cofpore exilior,
dia sunJ.--I.ocaAscia liicta, jibi non surit iimbrae, et sol auslralenl eoeli plagam perlnstrat", nobis noetem
septentrip ibi iion vidctur, prolongai. Gum vero aquilohareni, eafli nobis bre-
viat;
CAP.XXV, — De horizonle.
CAP.XXXI. —' De eclypsi. ~- Quomodo fiat,
Horijcon est quantuiii aspectus ciijusque_.in.cir-
cuil.u ci.rcumsciibit, et ^coslnm undique lerrae immi- Cuni luna umbram noctis incidit, a luce delicit, et
nere pulatur. Quod in ialo mari inelius dignosci hic defectus eclypsis dicituf. Sol vcro objectu hinae
eclypsin pafituf, dum videlicet luna sub sole in ea-
potest, ubi n.uilum obslaculum se pfoefert. Extendi- dem linea "
fur autcm horizoh in spatiurii longitudiiiis irecentos gradilur.
rum ct novciii sladio.rum.Ceiilum eniin et octoghita CAP.XXXII. •—,Deseptem iemporibus ndctis:
Habet autem nox septeni tempora. Videlicet, crc-
stadia noii excedit acies contra videntis. Sed visus
cuin ad hoc spalium venit, deficieris in rotunditateni pusculum, vcsperum, cOnticinium, inlenipestum,
rectirvatur. Ilic numcrus geminatus in ante et retro galliciniurii, nialutiiiurn, diluculum.
liorizonteni eflicit. * 1° Crespultimesl dubia lux. Creperum enimi-dici-
CAP.XXVI. — t)e diericm divisione. —. Mane unde tur dubium. Est auteiiiinter teuebras et lucem.
dictum, Meridies unde clicla. Siwremutn unde cli- 2° Yespcrutn, a slella qtise vesperus hominatur.
ctnm. _ 5° Conikinium, ciim omnia conticescunt, id esi
Bies vulgaris habet tres divisiones, niane, meri- silent. -
151 HONORIl AUGUSTODUN. OPP. PARS. I. — DIDASC. ET HISTOR. 152
4° Inlempestum, media nox, cum non est tempus A Tebet. Jcinuarius,
Seba'.. Februariv.s
cperandi.
o° Gallicinium, cum galli caiiia.nt. Adar.. Marthis.
6° Matutinum, cum inaiie aurora adventat, jEgyptii vero, auctoreAbraliam.mensesa Septem-
CAP. XXXIIL — De Rebdomada.. bri computaiit. Sicque eos voeant:
Hebdomada quarla pais lunaris mensis dicilur,. e^e._ Seplember.
Grseee vero a sepfenario. numero : inxi. enim dici- October.
tu" septem. Laline autem dici.tur septima.na, quasi 'AQvp. Noveiiiber,
s. ptem inanes, id est dies. XotKK. December.
Haec habet septem species. Tufit. Januuritts.
Prima est hebdo:fiada divina, in qua Deus sex Mtyjip. ^ebruarius.
diebus cuiicla condidit et in septiino requievit, <bup.vj&iQ. Marlins.
Secunda est in qua hic mundus volvitur, in qua Qc.ppLOvBi.. . Apriiis,
nos exemplo Dei sex diebusoperamur.' liv.yiiv. Maiv.s.
Teriia est septem hebdomadss insimul, priu.squam UavA, Junhts
Penteeoste eelebratur. In qua lex Judseis, Spiri.as B Uirifi, Julius.
sanctus Chrislianis datur. Mscro/ii.. Augustus.
Quarta est septeni mensium, per quos tres festi- Grasci autem, PhorPiieo auctorc, aDecembri meii-.
vifates Tabernaculorum servabantur. ses inchoanl, quos sic appellant :
Qtiinta est sepfem anno.rum, per qtios annus re- 'A-illawc, December,
rnissionis agebatur, in quo populus ab opere cessare Avavw.loc. Januarius,
jubebatur. ll£Ot7TtOf, Februarius,
Sexla a septies septem annorum, post quos Jubi-. A'JOT/;O_T. Murlius.
Iseus annus feriabatur, E«vvtzo;. Aprilis,
S.eptima est septuagies septies annorum, post ApTEp.io-i.oc. Maius,
qttos Christus nasci a Daniele, imo ab angelo pro- iiE-JTtof et Aaicioc. Jiinius.
niittebatur. Jtxiiifio;. Jiilius.
GAP,XXXIV, — De mensibus. Mensis lunaris Aiiooc. Auguslus,
solaris mensis. Toptnaloc, 'Septcmber.
Mensis cst duodecima pais anni. Dicitur autem a 'Xttp6ipi-«.toc-. Oetober.
mensura, vel a Mene, quod est luna, Awc, November.
Lunaris autem mensis viginti novem diebus, duo^ CAP.XXXVI, — De mensibusRoiiianorum.
deci.mhoris inipletur, Romulus Romanis decem. meiises ordinavit, quo-.
Solaiis vero Iriginla diebus, ac decem semis horis. rum primuiri Martium a Marle, qui in boc meuse
Lunaris mensis esl a nova luna usque ad novam, in Phrygia natus est, nominavit, cujus se iiliuia.
Luna autem pervolat zodiacum viginti novem di.e- falso praedicavit,
bus, et duodecim horis :. bis duodecim sunt viginti. Decimuni yero Decembreni appeliavit.
qualuor, quod est integer dies. Hic quia non potest Numa vero Pompilius duos, Januaiiuiii videlicet-
dividi, uni mensi ascribitur. Inde est, quod unus et Februarium adjeeit.
mensis habet tricesimam, alfer vicesimam nonam Sunt autem menses Romanoruiii, ab idolis, a re-
Itinam. g«ibus,a numeris dicli,
Solaris mensis est unius signi progressio. Sol in CAP.XXXYII. — De Januario.
unoqtioque signo moratur triginta diebus et dimi- Primus Janua.rius dicilur, ab idolo Jano, deo prin-
<lio,quia dimidius in duobus signis eflicit integrum cipii, eo quod hic mensis esl principium anui. Di-
diem, Hic quia non potesl in duos partiri, uni ascrir .. citur et a Janua, eo quod per eum intret annus.
bitur mensi, et ideo babet unus mensi.s 'Ltriginta CAP.XXXYHL - De Februario.
unum diem, alter triginla, Secundus Februarius, a Febrtio, id esl ab idolo
CAP.XXXV. — De iiominibtismensium. Plutone deo infeniali, ctii hoc meiise saciificabant,
Mebrsei,auclorc Moyse, sic wenses nominaj;!, m- dum civitatem in cjus hoiioreni luminilius luslra^
cipientesab Aprili, in quo Pascha cclebrant: bant. Dicitur a febie, id esl frigore, quia frigidum
Nisan. Aprilis, est Slud tempus.
Liar. Maitts, CAP. XXXIX. — De Martio,
Sinan, Jttnius. Tcrtius Martius a Marte idolo deo belli, patre Ro-
Thainus. Julitts. iiiiili, aucloris Romanaegentis; cui Marti niilites hoc
Ab. Augusltis, mense sacrificabant. Dicitur efiam n maribus, eo
EIuI. Seplembci, quod cuncla animaiitia huuc mares desiderent.
Thirsi. Oclober. CAP.XL. — De Aprili.
Marhesvan. November. Quartu.s Aprilis, ab Apbrodisi vei Afiili, id est
Casleu. Deceinber, Venere idolo dea amoris, cui consecrafus crat Iiic
1S5 DE IMAGINEMUNDILIBRL TRES. — LIB. II. 1154
iiiensis. Dicitiireliam quasi aierilis, eo quod aperiat A unumquodque Iribus mensibus distinguittir. Dicta
lcrram in flores. autem vicissitudo, quia vices mulal in anuo; vide-
... CAP,XLI. — De Maio. licet in ver, sestatem, autumnum, el liiemem.
Quintus Maius a Maia el Jove, quasi a majestate, CAP.LIII. — De vere.
sive a Maia matre Mercurii, ctii mercatores hoc Ver est quarta pars anni, constans tribus mensi-
iiieiise sacrilicabant. Dicitut et a majoribus scilicet bus; dicitur a vernando, quia tunc prata virent,
priiicipibus Romanorum, qtii boc mense Jovi im- sylvse frorident, Hoc estbumidum etcalidum, et iri
lnolabant. ','-. hoc fit sequinoctium.
CAP. XLII. — De Junio. CAP.LIV, — De wstate.
Sextus Junius a Junone dea regni dictus, Cui erat jEslas est quarta pars anni, constans iribus men-
consecratus. Dicitur et a juniorihus, qui armis Ro- sibus, et dicitur ab aestu, id est calore. Hsecest ca-
mam defendebant, et regni fastigium e Junone affe- lida et sicca. H-ec et messis vocalur et in hac solsti-
ctabant. tium celebralur.
CAP.XLIII, — DeJulio, Unde dicius Quhitilis, CAP.LY. — D.eaiitumno.
Septimus Julius, a Julio Goesare, qui in hoc Autumnus est quarla pars anni tribus merisibus
ineiise imperator creatus cst, elitthoc ih deum esl B coiistans. Et dicifur ah Autumo, id est colligo, sci-
lelatus. Hic prisis Quinlilis dicebalur, eo quod qtiin- licet frUctUs terrae. Hic est siccus et frigidus. Hic
tus esset a Marlio, qui primus erat inslitutus a Ro- etiam vindemia nominalur, et in hoc sequinoctiimi
imilo. *•'-.": librae sequatur.
CAP.XLIV, —De Auguslo. UiideclictiisSexiiiis. CAP. LVL — De hieme.
Octavus Augustus, ab Auguslo Caesare, qui in hoc Iiiems est quarta pars anni; tribtis mensibus per-
mense victor exstitit, Ct Roinanum imperium ad- ficitur, et a rigore dicitiir. Est enim frigida et bu^
-aux.it.--Ideoque diviiiilatem pfomeruit. Hic prius mida, el in hac agitur solslitialis dies.
Sextilis est diclus, eo qtiod a primo Martio esSet CAP.LVII. •—De Inwqiialitaie temporis.
gextus. IIssc autem vicissiludo in nostris tantum partibus
CAP;XLYJ — De Septetnbri. agitur. In India vero, ubi sunt alii ortus siderum_
saiit binae in anno seslates, binse messes. In medio
NoiiusSeptember, quasi septimus iniber.
CAP.XLYL'— De Oclobri. hiems placida. In ^Egypto quoque natura liiemis
media hieme campus lierbis, floribus, sylvaj frondi-
Decimus Oclober, quasi octavus imber.
CAP.XLYII. — De Novembri, bus Vestitur, quandoque arbor pomis oneratur.
C CAP. LVIII. — De elementh.
LTndecimusNovember, qtiasi norius imber',
- CAP.XLYIIL—De Deceinbri.. Quatuor quoque elementa qualitatibus quatiior
fri-
Duodecimus December, quasi decinius imber. temporum coniiectunlur. Terra namque sicca et
Suht enim hi menses pluviales, et ideo a nunicro, gida autumno ; aqua frigida et humida hiemi; aer
buniidus et calidiis. veri; ignis calidiis et siccus
et inibribus riomen habent,
aestali colligatur.
AP. XLIX. -^ De Kalendh.
dicun^ CAP.LIX. — De Iwinine microcosmo.
Kalendsea yerrio ZK/SW, quod est convoco,
Sur. Pontifex namque novam lunam regi nuntiare Iisdem qualitatibtis est humarium corpus "tenipe-
undeet microcosmus, id est minormundus
debuit, posl cujus sacrificium Kalo quinquies, vel 'raium, vere crescit, est hu-
6exies clamavit, per hocque signum populum in cu- appellatur. Saiigiih namque qui
midus et calidus, et hic viget iri infantibus. Chotera
riam, obTIQCCalabriam diclam, ad sacrificium vp-
rubea crescens in seState; est calida et sicca, et
eavit, Et ab hoe verbo^vK)iwprimam diem mensis
Kaiendas voeare placuit. boec abundat in juvenibus. Melancholia a cholera
CAP, L. — De..Nonis. nigra crescens autumno in provectioribus. Phleg-
Inde per novem dies vulgus de rure vocatus in " mafa, quse hieme dominantur in sehibus.
urbem convenit, et ibi feriarum servandarum scita In quibus sanguis pollet sunt hilares, inisericor-
a rege, vel pontilice, accepit, et inde Nonaedicuntur. des, ridentes, loquaces.
Dicuntur et.a nmsdinis, et mercimoniis quae vel in In qtiibus cholera rtibea sunt macilenti, voraces,
urbem deferebant, vel ibidem ernebant, veloces, audaces, iracuudi, agiles
CAP.LI; -A-De Idibtcs, In quibus nigra cholera slahiles, gi-aves,compositi
Idus dicu.Uur-_dies.quimenses dividunl, ab iduare, moribus, et dolosisunt.
Ih"quibus plilegmata tafdi, somnolenti, obliviosi
quod est dividere : Dicuntur etiam ab idsea, quod est
Sunt.
species, quia luna plenam sui s.peelem in medio
mense iironslral. CAP.LX. — De antio.
Ilebrsei, el jEgyplii et Graeci nec Kalendas, nec Annus dicifur ab iniiovando, eo q^uodcuncla trans-
Nonas, nec Idus observant, sed tantum dies a nova cuiitia iitnovat.
luna, ad novam coniputant. Dicilur et annus,quasi annulus, eo quod in se rc-
CAP.LIL,— De vicissiiudinibus atini. volvitur, ut circulus.
Vieissilud.o in quatuor anni teiii.por.adividitur, et Annus autem nitillis modis accipitur..
1S3 HONORII AUGUSTODUN. OPP. PARS. I. — DIDASC. ET IIISTOR. 136
GAP.LXL— De anno tunari. A stigatum, Irecenlissexaginta quinquediebus, etqna-
Lunaris annus quinquevarie dicitur. drante coniicilur. Quadraus auteni est quar-ta pars
Primus lunaris annus est, cum luna omnia signa diei, scilicet sex bone, In quatuor autem annis qua-
zodiaci pervolat, qui viginli septem diebus et octo tuor quadrantes viginti quatuor horas ceiJi-
boris constat. ciiint, quod est iiiteger dies. Hi ergo dies i;i quarlo
Secundus, duobus diebus et qualuorliofis pro- anno sexto Kalend. Martii intcrcalatus et bissextus
lixior, postquam luna a sole reaccendilur, qui pro- nominanlur. Ilunc Julius Caesar iiiterposuil. et tOr-
prie meiisis iiomina'.ur tius computi errorem per hunc correxit. Ilunc
Terlius quidiciluf eommuiiis,.qui duodecim hu- jEgyf.i,ii ct Grseci in fine anni supponunt, Roniani
jusmodi mensibus, in Ircccnlis quinquaginla qua- autem ih Februario, eo quod cseteris brevior est, in.
luor diebus expletur, - serunl. Quia olim ibi inleger .mcnsis iiitei calabalur;
Quartus eiiibolismus, id est superaugmentuin, qui ideo vero non ante sextttm Kalend. Marlii, quia-scpl.
frcdecim mensibus in trecenlis, oclpginla quatuor kalend. Martii magno tripudio civitatem lustrabanl,
diebus eouficitur, Qtii ulerque. ab Hebraeis a Pas- et nihil eis incipere ante transactam feslivitalein !i-
cbali mense incipit, ibiqiie ihiilur. A Romanis au- cebat.
tem a Januarii luna inchoatur, ibique terminatur. Cjclus Bissextilis quatuor inipletur annis.
Quintiis est lunaris, "sive dccemriovennalis, cum Cyclus indiclioualis ab Octobri incipiens quir.de-
liina post novemdecim annos ad easdem reverlitur cim annis.
reiafes. Cyclus decennoveniialis, a Paschali luna, in-
CAP. LX.IL — De sotari anno. choans novendecim annis.
- Solaiis annus est, cuin sol omiiia zodiaci signa
Cyclus solaris a Maitio inchoans, yiginti septem
peiiuslraf, qui trecentis sexaginta quinque diebus aiusis.
et sex horis constat.
Cyclus niagnus, quingeiitis, triginta duobus aa-
CAP.LXIII.— De bissextili. nis perficitur.
Bissextilis annus est, dum quarto anno bissextus CAP.LXXIL — De oiympiadibus.
inseritur, et uno die longior priori coghoscitur. Est Olympias sunt quatuor anni. Apud Elidem civita-
et alius solaris annus, cum sol post viginti octo an- tem Graecioeest iiistitutum,
post quatuof annos ad
nos circulum coiicurrentium complet. niontem convenire, et ibi palaesliales lu-
Olympium
CAP.LXIV. — De Mercurii anno. dos agere, et inde dicuntur olympiades.
kercurius, trecentis triginla novem diebus circu- Q CAP,LXXIII. — De lustris.
Jam suum complet. Lustrum sunt quinque anni. Romanis enim ab
CAP. LXV. — Veneris annus. omnibus gentibus solvebatur tribufuni. Quinque an-
Veneris annus trecentis quadraginta octo diebus nis ses,
quiiiqiie afgeiilum, quinque aurum. Et sem-
perlicilur. per per.quinqueiinium Romam veiiiebant, et urbem

CAP.LXVI. Marlis aniius.
lustrabaiit, et inde unumquodque quinquennium lu~
Marlis annus duobus solaribus constat. strum dicitur.

CAP.LXYH. Jovis. CAP.LXXIV. —. De Indicliotiibus.
Jovisannus duodecim annis exstat. Omnes autem simul indictiones, ab indicendc di-
CAP LXYIII. — Saiurni.
cuntur, quia semper post quiiidecimaiinos ad pri-
Saturni annus triginla annis completur.
mumcensum, id est aes reverlcbatur.-
CAP.LXIX.—Antttis magnus.
CAP, LXXV.— De wtale, —"Hominis widtcs sex. Se-x
Magnus annus quingentis triginta duobus annis mlales mundi.
icvolvilur. iEtas vel generatio, est yila uniuscujusque nomi-
Extra hos sunt duo legales anni. Unus qui dici- vel cenlum anni. Est etiam aetas cum nullus
tur annus remissionis, habens curricula septem an- & nis,
superfuerit, qui nunc vivil, Sunlquoquesex aefales
norum, aller Jubilseus quinquaginla annorum.
bominis. Prima, infantia ad septem annos;
CAP.LXX.— De anno civili. — Cur Plato iot miltia
annorutn ponat. seeunda puerilia, ad quatuordecim annos;
Aiinum civilem, id est solarcm Hebrsei verno ab lerlia adolescenlia, ad viginti, et ununi annum,
sequinoctio, Groecia solslilio, iEgyptii ab aulumuo, quarta juventus, ad quinquagesimum annum;
Roinani a bruma iiicipiunt. Apud Indos unus men- quinta senectus, ad sepluagesimum annum ;
sis ; apud iEgyptios vero olim erat ar.nus qualuor sexla decrepita, ad ceiitnm annos, vel usque ad
mensium ; apud Acarnanas, scx mensium ; apud inoiieni.
Lavinios tredecim mensium ; apud quosdam, unuin- Sunt nihilominus sex selatcs mundi.
quodque tempus auni, scilicet ver et alia pro anno Prima ab Adam ad Noe;
tompulatur. Unde et Plalo ponit novem millia an- secunda a Noe ad Abraham ;
noriim, Tullius vero quindecim millia annorum. teitia ab Ahraham ad David ;
CAP.LXXL —De bissexlo. —Cur in Februarioin- quarta a David ad iransmigraliouem Babylonis;
tcrcalaris dies ponalur. quinta indc ad Christuni ;
Aiinus solsris, ut in horoseopo borologii estinve- sexla usquc in fincni muiHli.
157 DE IMAGINEMUNDl LIERI TRES. — LIB. II. 15S
CAP.LXXVl. — De Smculo. A tur, alter quo ''contra Gimamentuni nitens viginti
Saeculuni sunt mille anni; dicitur autem sseculum octo aniiis graditur.
quod se sequitur, in soeculumsoeculi, CAP.LXXXL— Demagno anno,
Saeculum, tempus Grsece. His cyclis duobus conficitur magnus annus. Nam
Saeculumtemporislegis. vicies, et oclies novcridecim. vcl decies, ct novies
Soeculasaeeuloruiii. viginli octo, sunt quingeiiti. Triginfa vero anni posc
Saecula, tempora Christianoruiri. quos-oniucs planelse, et omnes stellic ad piinlum
SaeculaJudoeorumet paganorum. pnnctum unde digressi siint recurrunl, el per eas-
Est et saeciilum saeculi, regnum coeloruni, quod dein lineas, ut prius rcdeunt. Lur.a nanique quod-
-
sequilur istud sseculum, sicut scribilur Beofi qui libet zodiaci signum duobus diebus, et sex horis,
habitant in dotiio lua, Domhte, in smculum swculi ae besse |unius bor;e luslfal. Omiiia signa viginti
(Psal. Lxxxiil, 5). septem diebus, et oeto horis pervolat.
CAP.LXXVlI. — De decennovennalicyclo. CAP. LXXXII. — De cyclis.
Deceiinovennalis cyclus dicititr, quasi novendecim Mercuriiis quodque signuni viginti oeto diebus, ct
annorum circulus. Per tol enim annos jieragit sex horis; totum zodiaeuni vcro ireceniis tiiciiita
hina cursum suuin, nilens contra firmaineiitum. " iiovem diebus permcal.
Dividilur .autem in duo, Venus vero quodlibet signuni vigiiili i-ovem die-
In duodecim commuiies, et in septem embolisma- bus el quinque horis. Totum .signiferum treceiilis
les annos. quadraginlaoclodicbuscircuir.il.
Communes dicunlur. cum duo sequales, scilicet Sol trigiiila diebus ac decem boiis, et scmisse
duodecim mensium lunarium a Pascha ad aliud siiigula signa lusfral. Oiiineiii zodiaci ainbitum tre-
Pascba concurrunf. ceiitis sexaginta quinquc diebus et sex boris trans-
Enibolismus, qui supercrescens dicitur, est is qui volat.
a Pascha ad aliud Pasclia, Iredecim menses, id est Mars quodque sigriuin sexaginfa diebus et vi-
fredecim novas lunas habet. Hoctotum ideo fit quod giuti uiia horis, omnia siT.a duobus annis perlabi-
Paseba ante oequiiioctiumet ante dccimam quarlam tur
luiiam Apiilis, qui apud Hebrseos primus dicilur, Jovis slella singulis signis annum ununi immora-
agi non licet. tur. Omnia vero duodecim annis pervagafur.
CAP.LXXYIIL ~- De ogdoade. Saturnus in unoquoque signo duos annosetcen-
Dividitur adbuc in duo : in ocloadem, et endeca- „ luni ocloginta dics, et quindecim boras, id est, di-
dem. Octoas suat octo anni, endecas undecim. Duo midium annuni inimoralur ; totum autem signife-
cnim communes semper prsecedtmt embolismum. rum circulum trigiiita annis, propter nimiam al-
Iu octavo autem loco prsecedit unus communis titudiriem conlra cosluni, sicut alii currens, perla-
embolismum, et hic numeius octoas appellatur. bitur.
Deinde iterum semper duos coiiimunesprsecedit ler- CAP.LXXXIII. — De aucioribus cycli.
tius enibolismus. In undecimo yero loco unus tan- Cyclum Eusebius Csesariensis primus coniposuiiV
lum praecedit embolismus. Et hic uumerus endecas poslea Theophilus, Alexandrise episcopus, rogatu
vocatur. Leonis papse lucidius exposuit; deihde Dionysius
CAP.LXXIX.— De cyclo solari. abbas, Romse, ut bodie habetur, scriplo protulit.
Solaris autem cyclus viginti octo annis peragitur, CAP.LXXXIV.-—De wquinoXioel solslilio.
propler septem bissextos. Oportet enim ut bissextus ^Equinoxia, et solstitia faciunt qualuor zodiaoi
singulos dies septimanae langat, et sic jier eosdem in modum crucis aequali spatio locata. Nam
recurrat. Septies auiem quatuor faciunt viginti signa,
signum arietis, in quo sol est. collocif.us, in orienle
otto ; bissextus cnim in quarto lantum anno intcr- esl positum, quod facitvernaleiequinoctium. Libra
ponitur. in qua luna est condila, est in occidenle, huic op-
CAP.-LXXX.— Danntnero articnioriiin. posita, et facit autumnale sequinoctium. Cancer au-
Lunarem cursum sic in arliculis adjuiictis ungui-- lem versus Aquilonem tenet coelum, ubi est'allissi-
bus computabiSi Aradice pollicis lsevaemanus incipe inum, etfacil aestiyalesolstitium ; Capriconuis vero
t-t per singulos articulos, et ungues nuraeraf et in versus Auslrum premit ccelum, ubi est bumillimum,
fiae niinimi digiti iiovemdccim annos habebis. el facit hiemale solstitium.
Solarem sic autem in articulis utriusque manus ^Eqtiinoctiuin dicilur ab aequo et nocte: Grseco
absque uiiguibuscpiiiputabis. A miiiiino digilotsevae veio isemeria,.ab sequo"el die, quasi sequidies.
liianus inclioa, et per transversitm in quatuor digi- Vcrnale sequinoclium non octavo, sed duodecimo
tifinuroera. In quaifo seiiipei'bissexlum npla, In al- Kaleiid. Aprilis habendum lex et Evangeliuni cla-
fera iiianu similiter, et liabeliis aniios viginti qua- niant, ct borologii inspectio inanifeslc probat. Sc-
iiipr. Deinde iit ulrotjue pollice binos aniios, qui, cuiiduiii legcin enim non licuit Pasclia ante sequi-
jiiioribus juncti, perduiil vigiuli octo aiinos. noctium celcbrare. Qui auterii Evangcliuin diligenter
Geniiiiusest autem solaris cufsus, Unus quo quo- lcgcrit, Dominuni liou octavo sed decimo Kalend.
tidie ab oricnte in oecidcntcmiinnanienium sequi- April. passum videbit, Si ergo octavo Kaleiul. April.
159 HONORII AUGUSTODUN. OPP. PARS. I. -DIDASC. ETHISTOR. 180
est oequinoctium, tunc Dominus contra legem Pa- A . qucr.ti mensi, pro regularibus, Verbi gralia: Mar-
sclia ante aequinoctium celebravit, qui non solvere tius babet triginta ununi et quinque regulares, quod
legem, sed implere venit. Sed et Judaei contra pa- sunt septies quinque, et remanet unus. Hic erit re-
trium morem gesserunt, qui Pascha in inconvc- gularis Aprilis. Sic in caeteris. Aliter, quola feria
menti termino egerunt. Veriuntaiiieii cum horum primo anno fuit iii Kalendis mensium, tot eruul re-
neutrum fuerit, transacto duodecimo Kalend. April. gulares mensium. Verbi gratia :TnKalendis Martiis
sequirioctio, DominusSolilo more Paseha cum Ju- sunt quinque : quiiique ergo sunt regulares Kaleiid.
dseis undecimo Kalend. Aprilis celebravit Paschali April., una feria et unus regularis, Sic in csete-
die, quod erat decimo Kalend., suo sanguine nos re- ris.
demit. Octavo Kalerid. resurrexit. CAP.LXXXYHL— De concurrenlibus.
Autumnale quoque sequinoctium non octavo, sed Coiicurrentes autem habent hoc exordium. So-
duodecimp Kalend. Oefobr. habenduni demonstrat laris annus habet hebdomadas quinquaginta et duas
liorologium. ct unum diem. Hic unus erit primo anr.o solaris
Solstitium ideo dicitur, quod sol slet, scilicet quod cycli coiicurrens, quia concurrit regulariter ad inve-
altius eoelum scandere npn valeat, sed retro gradum niendam feriam priniam in Kalendis mensium. Sin-
flectat. 15gulis arniis adde unum, usque ad septimum. Quarto
jEstivale solstitium, non octavo, sed duodecimo annobissextus, pro concurrentibus accipilur.HIo uno
Kalend. JuIiihoroScopushorologii clamat habendum, _amto unus coricurrens tranSilitur, bissextili anna
quod noctem brevissimam, diem facit loii°issiniuni, utere in Januario, et Februario bissexto pro con-
cuiii sol scandit cap.crisignum. currente. In reliquis mensibus concurrente.
Hiemale quoque solstitium non octavo, sed duo- Piiinus annus in creatione mundi fuit sine con
declrno Kalend. Dccembris habendum eadem ratione currenlibus. Quarta feria fuitin nono Kalend. Apri
probatur. Cum sol iii capricorno positus brevissi- lis, vel sexta Kalend, Mart. Tot ernnt concurrentef
mum diem, longissiniam noctem facere non igno- illo anno
rafiir, Concurrentes junge regularibus, si infra septi-
CAP.LXXXY. — De sallti tunw. mam fueril, talis erit feria in Kalendis cujusquf
Luna a sole recedens post viginti novem dies et mensis. Si septimam excesserit, Septem subla
horas duodecim eurii iterum consequitur : sed hora tis, quod remanet eril feria. Hi enim regulares
duodecima nondum peracta, a sole reaccenditur. atque coiicurrenf.es Seplenarium numerum non
Resfant enim cx hora per singulos menses quatuor p_ excedunt.
momeuta, et unica unius momenti, et unus atomus. CAP.LXXXIX. —De regularibtis el epaclis.
Ilsac per singulos annos augmentala, post noven- Regulares et epactae a Septembri sumunt initium,
decim annos integrum diem perficiunt. Qui dies nu- qr.era jEgyptii ponunt anni principium. Ab ipsis
mero lunaj subtrahitur, dum prima pro triginta com- enim sunt inventi. Hi regulares simile habent exor-
putatur. Isque saltus lunoe nominatur.Tdeo autem in dium, ul superiores; et ideo September habet quin-
deeimo nono aiino,.ei in Julio mense fit lunse sallus que.
quia et hoc fccit mater astronomia?, iEgyplus. In reliquis mensibus sic inveniunlnr: prsecedentir.
CAP. LXXXYl. — De minulis. mensis dies cum regulari sume; si trigesimam
Quia hic ssepius minutiae ponuntur, quse forsitan luiiam habet, viginti quinque tolle, quod remanet
a plerisque minus sciuntur, sciendum quod uncia tribue sequenti pro regulari.
esl duodecima pars cujusque rei in duo divisae: bis- Aliter. — Quarta luna in primo anno in Kalend.
saeduse partes alicujus fei in tria parlifaj tertia su- fuit, Undecim sublatis, quot remaneut, tot erunt
Mata. Quselibet autem pars illarum dicitur triens rei regulares lunse: Yerbi gratia : in Kalend. Septemb.
in qualuorpartes divisae. Quarta pars dicitur, qua- luna erit decima sexta, undecim tolle et remanent
drans; reliquse tres, dodrans. 1 quinque : quinque erit regularis. Sic in cseteris
D
CAP. LXXXVII. — De regularibus ferictrum. Epactae autem sic oriunlur : annus solaris habet
Regulares feriarum et concUrrentes, a Marfio su- dies trCcentos sexaginla quinque, luiiaris vero tre-
munt inilium, a quo olim Romani habuerunt anni centos, quinquaginta quatuor : qui numerus ab alio
principium. A fiomanis enim sunt inventae. Regu^ saperatur undecim diebus. Hi undecim epactae, id
lares inde dicunlur, quod calculatores regant. Con- est adjectiones nominantur, quia singulis annis
currentes vero inde, quod regularibus concurrant, regularibus mensium ad inyeniendam lunam adji-
Regulares habent tale exordium. Solaris annus tre- ciuiilur. Singulisergo annis adjice undecim, Si infra
cenlissexaginta quinque diebus peragitur. Sol autem triginta fuerit numerus, ipsoeerunt epactae praesen-
per singula duodecim signa triginta diebus immo- tis anni. Si ultra, tolle triginta, quot remanent, lota
ratur. Duodecies igitur triginta veltricies duodecim, erit luna. Nono decimo anno scilicet octodecim
suiit trecenla sexaginta. Remanent itaque quinque. epactse. His undecim dies saltus lunse addantur, et
Ili suiit regulares Martii. In cseteris mensibus sic erunt triginta epactreprimo anno. Primus ergo an-
oriuiitur. Praecedentis mensis dies cum regularibtis iius decennovennalis habet triginta epaclas. Sed
in se.pteni pai'tes oequas parfirc, quod remanct sc- ideo dicilur, quod nullas habcat uia in singulis
161 DE IMAGINEMUNDtLIBRI TRES. — LIB. II. m
ineiisibas tfiginlarejiciuntur, et luna solis regula- A Ad iriycnieiiduin solarehi annum, aniiis Doininj
iibtis invenitur, Quota luna fuerit in undecima novem adde, quia lot anni solaris cycli cjus nalivi-
Kalehd. Aprilis, tales erunt epaclse illius. tatem prsecesscrant. Hanc summam per yiginti octo
CAP.XC. — Quof horis luna tuceat, divide, quot remanent, totus est, Si nihil remanet,
Luna prima lucel quatuor punctis, secunda octo, vicesimus octavus est.
tertia duodecim, et sie usque ad plenilunium quo- CAP.XCVH. — Concurrenles quomodo invenianlur.
tidie quatuor punela adjicirintur.In decrescendo si- Adinveniendos concurrerifesaiiiios Domini sume,
militer quotidie auferuntur. In plenilunio iofa hocte et propter numerum bissexti quartam parlem totius
lucet, cum est trigesima, nihil, numeri eis adjice. Quatuor regulares adde, quia iot
In lunari computo, quinque puncla faciunt unam concurreiites Christi nativitatem prsecesserant. Hunc
horam.De unaquaque die ergo quatuor punttis acce- tptum numerum divide per septem, et quot super-
ptis. et: quinque unieuique horse distiibutis, quot surit, illius anni concurrentes eruiit. Si nibil, septein
horis Iuna in nocte luceat cilius vidcbis. exisfunt.
Notanduni quod Iigna in decreseeriie luha, vel C-AP. XCVlll. — De hiveniendo bhsexto.
post Juliuin, et Augustum merisehi prsecisa, a ver- Ad invehiendum bissextum. AnnoS Domini pcr
mibus et carie manebunt illsesa. quatuor divide. Quot remanseiint, totus annus a
CAP.XCI. — Qitot parlibus luna a sole distei, bissexto est. Si nihil remanserit, bissextus erit.
jElatem quamcunque lunse per quatuor multi- . Simlliter solarem cyclum sublalo uno, per quatuor
et in a ' '
plica, huhcque numerum ler ducito, quot suni- divide, qui remanet annus bissexto est. .
ma reperies, to.t parlibus zodiaci lunani a sole 110- CAP.XCIX. — Deinveniendo cyclo tuiiw.
veris, et soleni oosl totidem dies ad eumdcm locum Ad inveniendum lunae cyclum, de annis Domini
veiiiuriim. duobus sublalis, qui, eo natp, de eodem cyclo resta--
CAP.XCIL — In qito signo. luna sit, bant, septemdecim enim praecesserant, c«teros per
Sol cuilibet signo triginta diebus immoratur. Vide novemdecini divide. Qui superfuerit, anni lunaris
ergo in quo signo sit, et quot dies adhuc in eo mo- cyclus erit. Si nihil remanserit, decimus nonus erit.
ralurus erit, lot ex. prsedicla summa eidcm signo Hic est proprie Romanorum, sicut decemnovennalis
fribue. Reliquis qui de eadem summa superfueriiit, Hebraeorum, Et sicut per istum Pascha, ifa per illum
sequenlihiis signis, per Iriginta disperties, et cui lunaris ascensio cognoscitur.
sigiio triginta defuerit, in co lunam esse nove- Ad inveiiiendum decennoyennalis cycli arinum,
ris. _'...- Annis Dpmini semper unum adjice, quia ejus se-
_-.
CAP.XCIII. — De annh Domini. cundo anno naius est Dominus, ac per novende-
Ad invenieiidum Doinini annum, ordines indi- cim divide. Qui remanserit instans annus erit; si
ctionum ab Iucarnatione ejus, qui sui.it-septuaginta, nihil remanserit, decerinoyeriiialis erit.
per quindecim mulliplica, addens duodecim, quia CAP.C. •—De amiiset cyciis.
tres indiction.es annum Nativitatis Christi praecesse- Annos ab ihitio mundi muta in deetmurii qtiiiituta
rant, et fiunt mille viginti (M). His adde indictionen Kalend. Aprilis, quia ibi est primus dies sseculi, an.
prseseiitis antii et babebis annum Domini. Domiiii niuta in octavum Kalend. Januar.; CJTIUIH
CAP.XCIV. — De indictione invenienda. lunarem iii Kalend, Januai\; cycliim solarem ibidem.
Ad "indictionem inyeniendam, transaclos ann^s Cyclum decennovennalem in nova luna ApriJis;
Domini, cum tiibus indictidnibus, qui ejus nalivi- concurrentes in Kalend. Martii; epactas in-Kalend.
tatem prsecesserant, per quindecim partire, quot re- Seplem., indictiones iu Octobris Kalend.
niahseriiit, tota est indictio. Si nibil remanserit, CAP.CI. — De clavibus teriniiiorum inveniendis.
quinta decima erit. Ad elayes terminorum inveniendas, sume annos
CAP.XCY. — De epaclh inveniendis. '. . deceohTCnnnalis cycli, et septein dies hebdomadse,
Ad iiivehieiidas epactas, annos Domini per no- D simul juncti fiunt yiginti sex, et hsecest prinia cla-
vemdecim divide, quod remanserit per undeeiim vis. Seeundo vero anno junge decennovennalera
multiplica. Si infra triginta fuerit, epacta illius anni cum prima clave, fiuntque quadraginta quinque.
erit. Si ulfra, triginla sublatis, quot remarieht, pro Tolle triginta, remaheiit quindecim,et hsec est se-
epactis habebis. Quando natus est Dominus unde- cunda clavis. Sic fac per Siiigulos annos usque ad
eim epactsBeranl. deciinurii nonum annum. In aiino decimo noiio,
CAP.XGVL — Solaris annus qtwmodohweniatur. junge octodecim propter saitum lunae, et sic inve-

(64) Nota quo anno DominicseIncaiT.atioiiisauclor Incarndtiom ejus, qui sitnt txxiv (a) per xy (b) mnt-
btinc libellum seripserit. — Hunc locuni sic resti- tiplica, addens xn, quia tres indictiones annum nali-
tuer.duni monet D. Rogerus Wilmans (Prooem. ad vitaiis Chrisii prmcesserunt, et fitint 1122 (c). Nam
Honorium, jfoimin. Germ. Iiist. X, 125, nota 9): Ad Vt XIS=1410 f 12 = 1122.
irtvenienduinannutn Doniini ordines indictionum ab

(a) tx editioprineeps; LXXI?ii/.


" Pafr. et eod. Admun- (b) v editio prineeps. et Sibl. Patr.
tensis sasculixu,- (c) 1120editioprineeps
i'f,3 HONORUAUGUSTODUN. OPP. PARS. I. — DIDASG.ET HISTOR. ifii
nies piiniaiii. Hic autcrii meiftor eslo, ubi cum mi- A lendis Aprilis, sive retro, sive in ante abest, toldie-
niertis suprsdicltis quadraginia exccsserit frieesi- bus septuagesirtiaetermiiius a quinto Kalend. Febr,
iriuin, rursus reinanens esl clavis. vcl in anle, vel relro crit.
CAP.CIL •—De lermino paschaii. CAP.CIV. — De quadragesimali.
Terminus paschalis est decinia quarla luna Aprilis, Post octavum Idus Martii, ubi luria secunda.ob-
eipascba Hebraeorum, Ergo post veinale scquino- yenerit, termihus Quadragesimaeerit, quem a duo-
ciium ubicunqiie decima quarta luua occurrerit, ibi decimo Kalend. Mart. ; ad iustar Pascbalis distare
absque dubio terminus paschalis eril, ot iu seqtienli invenies. Bissextili anno septuagesihiaea quarto Ka-
Dominica iiostrum pascba constabil. Si termiiius in lend. Febru., Quadrages. ab undecimo Kalend.
Domiuico die obveiierit, in sequenti Doniihica Pascha Martii require.
cclebraiidum erit, hunc tcnniiium per vcrstis Nona- : Septuages. qiiidem oriini bissextili anno.
ruin Aprilis, et fcrias facillime reperire poteris. Quadrages. vero tantiim, cmn terminus' anle bis-
Alilcr. — Terniini a diiodecimo Kalend. April. sextilem evenerit.
usque ad terlium decimum Kalend. Maii sunt re- GAP.CV. — De RogationibttSi
quirendi. Quos et sic invenire poleris. Terminum Terminus Rogalionum est vicesima iuna MaiL
proeeedeniis anni pone in prinio arliculo pollicis B Hunc require a Nonis Maii, ut supra.
laevaemaiius, et per singulos: articulos unguesque CAP.CVI. — De Pentccoste,
digilorum ejusdcm manus, dies terminoruin com- Terniiniis Penlecostes est quarta luiiaTunii. Hunc
piita. Qui lerminus ad prTnum arliculum occurrc- vero a decima tcrlia Kalend. require per onihia, ut
ril, termiiius erit. supra. Ad invenieiidam feriani, terminorum concur-
Aiiier. — A lerniino cujusquc anni inchoa, et rentes prsesentis anni regularibus junge; si iufra
retro usque ad duodecimam lilteram calcula, et septimum fuerit numerus, taliserit feria, si ullra,
Iiabcbis lerminum sequentis anni, si communis est sublatis seplem quod remanserit, feria.
aiuius. Si aulem embolismalis est iu anno, compuUi CAP.CVIL — De.Adventu.
ttsque ad vicesimam littcram, ct habebis terminuni. A quinto Kalend. Decemli. usque ad tcrtium. Non
Verbi gralia, a tefniino primi anni, qui est Non. ejusdem, ubicuuque Doininica occurrerit, Auvenfus
April., retro numeia, et in duodecima littera, qusc Dsmini erif,
est octava Kalend. April. leriiiinuni sectmdi aniii CAP. CYIII. — De einbolismo.
habebis, qtii est eonimtinis. Ab bac usque in vige- Primiis cmbolismus qtiarto Non. Decemb. Luna
siinam litieram, in quam incidit, Idus Aprilis coni- priiha iii secundo anno decemnovennalis cycli;
prita, cl terniiiium lerlii amii, qtii esl embolismalis, sccundus qr.aiio Non. Seplemb. in quinlo aniio -
hahebis. lertius secuiido Nou. Martii in oclavo arino.
Aliter. — A radice pollicis inchoa, et per singu- Eodein anno primo Kalend. Maii eril luna vicesi-
los articulos trium digitorum refro calcula, ct in rea septima, ct in Kalend. Julii viginti novem epa-
quarto digito habebis ferminum. Verbi graiia : pri- ctis intcrvenieiitibiis, nisi sil bisse.vtus.
nio annodic Noiiaiuni Apiii., secundo Non., lcrtio Quartus cmbolismus, quarlo Non. Jan. in untle-
Non., quarto Non. Priino Kalend. April., sectiiido cimo aniio.
Kalend., teilio Kaiend., quarloKalend., quinto Ka- Eodem anno erit luna vieesima octava, in Kalen.
lend., sexlo Kalend., septiiiioKalend., octavo Ka- Marl. epacfis intervenientibus, nisi sit bissextus.
iend. occiirrii teriiiihiis. Quintus crit quarlo Non.~Novemb. in decimo ler-
' -: - -
Regulares ejusdem tenniiii sic invonies : Kalend. ~.lio aiiiio.
April. pro prima feria pones, et sic usque ad ler- Sextus erit quarto Non. Aug. in decimo scxlo
mimiin ejusdcm anni dies nuniera. Quota feria crit anno.
leiT.iinus, tot erunt regulares. Vcrbi gralia : Kalend. Septimus crit lcrtio Non. Marlii in decimo noiio
Apiil. da Domiiacam,ct Non.April. obvenieiil quin- r. anno.
que ferioe. Quinque ergo erit regularis. Sic in eoc- Eodeni aiino luna crit vicesinia oclava in Kalen.
tcris. Porro si leiniiiius est aule feriain, retro cal- Maii el in Kalend. August. conlra epaclas, Iuir.c
cula. Si post Kaleiid. in antiphpna computa retro saltu facto in Julio. Quod si terlio Non. Marlii cin-
hocinodo : Domiiiica, Sabbatum, feriasexla, et sic bolismi lunaiio negligitur,in decimo noiio anno fer-
pcr ordineni. In ahliphona auteni hoc modo : Do- iiiinus Paschalis decimo quinto Kalend. Maii ilio
iiiinica, fcria secunda, et lertia; et sic perordi- anno lion eiil.
ncni. CAP.CIX. — De cliebusjEcjyptiacis.
CAP. CIII. — De terinino septuagcsimw. Dies yEgypliaci itleo dicunlur, quia ab ^g5'pliis
Post sepfimum Idus Januarii, ubicunque ilecima Siint iiiventi. Et quia jEgyptus dicitur lenebrw, ipsi
iuna occurrerit, lerniinus septuagesimae cril. Quetn icnebrosi inde noiiiinaiitur, eo quod incautos ad te-
&2Dceperies : quct diebus lerminus paschalis a Ka- iieiiras morlis perducere aluTmanlur.
li.:'5' DE IMAGINEMUNDI.LIBRI TRES. — LIB. III. im

EIBER TEFiTIUS.

EXHORTATIO. -'"_'_ A Decimus ab Adam Noe vixit nongentos quinqua-


Pcr descriptum vojubile tempus, sic volviiur vo- ginta annos. Hujus tempore exstitit diluvium.
iuniiis mundus. Sed r.os teiriporis vohibilitalem jam Hujus etiam teriipOre primil-iis visa est iris, sl
postponamus, «t ad stahiTitatem aevi mentes inteii- pluvia. Ef liominibiis usus carniunl coiicessus.
damus. : PRIMA:^ETAS."':
Non arbitror iiifructuosuni seriem temporum huic Haec priftia setas continet anrios jiixta Hebraicam
verltatem mille sexCenlps qiiadraginta duos.
operi inserere, qtto leclor cuiicta |transacli mundi
Juxta septuaginta Interpfetes, bis mille ducentos
tempora queat,-cuin fructu agnoscere.
Saibael primus archangelus,:signaculitm simililu- sexaginta dtios.
dinis Dei, eonditus plenus sapienlia, et periectus Generalionos decem.
''"
decore in deliciis coelestis paradisi, non plenam ho- SECUNDA JETAS.
Sem filius Noe ipse est idem qui ct Meleliisedec,
ram mansit, atque ob superbiam, cum universis sibi
eonsenlaneis aeternuni exsilium incidit, vjxit sexcenfos et duos annos, Hujus tempore divi-
sum estgenus liumariuni in-tria : in liberos, mili-
Adairi primiis liomo ad imaginem Dei in Hebron servos. Liberi de Sem, milites de Japliet, servi
corii- les,
{ormaliiS.Tn paradiso cum Eva seplcm horis B de Cham.
moratus, ob niandati transgressioiiem, hujiis mundi Arphaxad, filius Sem, vixit treceritos triginfa
exsilium subiit. ln quo trigiiita filios et totidem octo annos; seeundum sepluaginta Interpreies,
iilias, absque Abel et Gain genuit, quingentos, sexaginla quinque.
Ipse vero post nongenlos et trigiuta aiinos in Je- Cainan vixit quadriiigeritos tiigiiita oclo anuPs.
rusalcm obiit. In loco Calvariae sepultus aliquandiu Salem vixit quadringenfds triginta tres annos;
rcquievit, Deinde in Hebron translatus in lerram, liic condidit Soilem.
de-qua sumptus est, rediit. Ab lioc Samaritse et Indi,r
Abel filius Adoe triginta annorum a fralre Cain Tleber, a quo Hebfsei, vixit quadringentos sexa-
apud Daniascuin occiditur. sexaginta quatuor annos.
Seth frater Abelis vixit nongeatos et duodccim Hujus lemppre Bariel coristruitiir.
annos.." Phalegvix.t aucentos Iriginla novem annbs, Hu-
Malaleel vixit oclingentos nonaginta quinque an- jtis tempore divisse suntlinguaein septuaginta duas.
nos, Hujus etiam tempore idololatria exorta est,
Jarelli vixit nongentos sexagmta duos annos, Reu vixit ducenlos trigir.fa novem annos. Hujtis
Eiioch vixit trecenlos sexaginta quinque annos, et tempore regnum Scylliafuiii el ^Egyptipruni exor-
translatus est in paradisum. tum est. .'-" -.--..- -v -
Ilic lilteras reperii, et quosdam libros conscri- Seruch vixil dueentos tiigir.ta annos. Hiijtis fem-
psit. pore regnum Assyriorum et Sicyoniofum naseitur.
fltijus tempore nio.tuus esl Adani. Nachor vixit annos centum quadragenOs et oeto.
Mathusala vixit annos iiongentos sexaginfa no Thare vixit duceutos quinque annos.
vem. ;
Babylonia coiidititr.
Lamecb vixil anuos seplingentos septuaginta se- Haecsecunda cetas coutinet annps a diltivie iisque
ptem. . ad Abrabam, juxla Hebraicain veritatem, iduceiilos'
Gigantes orti sunt, quorum slalura erat quinde liOiiagiiita tluos, generalioiics decem. Jpxta septua-
cim, vel triginta cubitorum, ginia inierpfetes nohgentos quinqiiagiiita quiilque,
Regnum Cain. vel adjcclo Gainan, quem Sepiuaginla et Lucas po-
Cain primus condidit civitalem Enocb, in qua iiunt, mille septuaginta duos, generatioues undeeinii
pse pfimtis reguavit. 4b Adaui usque ai Ninuin saiit-aiiiii ler-jnille cen-
Posl buiic Enoch filius ejus Successit. t) tum octoginta quatuor, qui ab omiiihus Iristoricis
. Iluie successil Gaidat filius iillus. vel omissi, vel ignorali sunt. :
At illi Mseviafilia ejus. Stib Seruch secuiida aefale apud Babel primus re-
Huic Mathusael filius ipsius. gnavit Nemroth, gigas triglnta cubitorum, eui sr.c-
Illi vefo successit Lamech. cessit filius ejus Assur, a quo Assyrii.
Hlciii diluvio periit. Hic el Cain occidit. Regnutn Assyribrum.
Jobel fiiius Lamech reperit usum tabernaculoruiii. Ilu.jus filius Belus regnavit annos sexaginta quiii-
Cj5jus frater Jobal invenit musicam. - que. .
Iilorum frater Tubal inveuit artem fabrilem ferri Belo primum saerificia suntfacta.
et aTis. Hujtis filius Ninus rcgnavit annos qiiinquagiiita
Soror eoruffl Noemarepcrit arlem varise textune. duos.
<.<! HONORIIAUGUSTODUN.OPP. PARS. I. — DIDASC. ET HISTOR. iSS
. Ilie condidit Niniven, A Inde Mesappus, qni et Zephystis.
Hujus tempore inveiita est magica ars a Zoroa- Post hunc Eralho,
itre rege Baclrianorum, quem idem Ninus bello vi- Inde Ptolomoeus.
r.tum occidit, qui et Syrophanem prinmm idoiola- Exin OiThopolis.
iram ^Egyplium subjecit. Post huiic, sub Moyse, Marathos.
Tempore Nini natus esl Abraliam. Deinde Corax.
Sub Abrahain post Ninum regnavit Semiramis, Deinde Hercules.
uxor ejus quadraginta dttos aiinos. Exin Menalion.
Hoeccondidit niagnam Rabyloiiiam et subjugavit Post hunc ParthenopeiiSi
Indiam etiStliiopiam. Post illum Piiincus.
Huic successit filius ipsius Ninias. Deinde Phallax.
Niniati sub Isaac successit Arrius, qui el Erioch. Exin Dodanus.
Huic successit Xerxes. Deinde Polyphidus.
Post liunc regnavit Beioch. Post hunc Pelasgtis.
Deinde Arnianiilrcs. Post Iiuiic Zeu^ippiis, qilefn Occidit Aletlies rei
Post bunc Baal, qui et Baloeus. " Corinthiorum.
Deinde Mainifos. El lunc consuniplum est regnum Sieyoiiiorinn,
Exiii Saporus. quod stefit annis nongeniis.
Post liunc Agatides Deliide sacerdotes populum rexcruiil.
Sub Caleb, Amyntas. TERTIA ^TAS.
Post hunc Lamperes.
Post illum OEiieus. Abraham diiodecimus a Noe.
Dein Eutropis. Abraham vixit ccntum sepluaginta annos.
Huic primo repromissus est Christus, et huic pri-
Exin sub Azafia, qui et Ozias, Sardanapalus.
Sub quo defecit regnum Assyriorum, quod stetlt mitus data est circumcisio. Hic invenit Hebrseas
annis mille centum sexagiiita quatuor. litteras. Hic etiam docuit Cbaldoeos astronomiam,
Post divisionem linguarum sub Reu, surrexif iEgyptios geometriam.
Hujus tempore quinque civitates, Sadoma et Go-
regiium Seytbarum sexaginta annis antequam As- morrha cum aliis submersoesunt.
syriorum, Ubi primus regnavit Tanaus, a quo flu- Isaae vixit centum viginli annos.
men Tanais dicitur. *-• Hujus tempore ortum est regntim Argivorum.
RegnumJEgyptiorum sub regibus. Jacob vixit annos centuni quadraginta septem.
In jEgypto primus regum Pharao, a quo Pharos
Hujus tempore fuit diluvium novem nieiisium in
dvitas, et posteri reges dicti.
HincZoes. Achaia, sub Ogygio rege Thebanorum, in quo Ce-
rambtis volasse fertnr.
Ab hoc decimus septimus Amasis, sub quo venit
Hoc tempore claruit Minerva in Africa.
in
Joseph ^Egyptum.
Post hunc regnavit Hebron. Tempore Jacob morluiis esl Sera, qui MelcbisedeC.
Sexcentesimo secundo anno Memphis iri jEgypfo
Deinde Amenopolis.
conditur.
Exin Mespres. Sub quo moritur Joseph.
Ir.de regnavit Nuffar. Joseph vixil ceiilum el decem annos.
Hoc tempore fuil fames septem annis.
Post bunc Mulhusis.
Caalb filius Levi, fratris Joseph vixit centum tri-
Deinde Thyomosis.
tres annos.
Item Ainenophis, Horus et Hencres, Achoris. Item ginla
Amram filius ejus yixit cenlum triginta septem
€encres, qui siibmersus in mari Rubro.
Arcadnm, r» anhos.
I
Regnum Horum tempore oppi-essililii Israel in iEgypto. Et
Apud Sicyonios, id est Arcades, primus regnavit
sub Serucb: Cecrops Athenas condidit,
. .tEgialeus, qui et jEgelasus. Moyses filius hujus vixit centum viginti annos.
Huic successit Arcbas, a quo Archadia. Hujus tempore percussa estjEgyptusdecem plagis.
Hic eduxil Dlios lsrael de Jigypto, et hic primus
Inde Tantalus,
. Post hunc sub Abraham Europs, qui Europam legem populo conscripsit,
Hujus tempore exstilit diluvium sub Deucalione in
stibjugavil, unde et Europa dicitur ; cujus tempore Thessalia,
Efron, qui et Enac gigas Ebroe condidit, post quam
Pctavo anno condka est Tanais in iEgypto, a Ta- Tempore etiam Moysis Lacedaemonurbs condila a
tiao sub Isaac Cecrope, ei lemplum Delphicum.
Inde exorti Europei. Temporajudicum,
Europi successit Telsion. Jnsue, qui et Jesus, vixil annos centum el decein.
Deinde Tiriacus, cui facta sunt sacrificia. Hujus lempore exsiccatus est Jordanis populo Dci,
Post hunc Leucappus. et sol stetit spatio duorum dicrum.
IC9 DE IMAGINEMUNDI LIRRl TRES. — LIB. III. .170
Caleb siiccessit Josue, qui in morle Josue erat. A Hoc tempore claruit quinta sibylla Cumsea, ad
cenluiii annoruni. quam venit .^5neas.
Hujus tempore ficlaesunt fabtiloe. Samucl judieat Israel duodecim annos. Hujus tem -
Hoc teiflpore claruit Orpheus in musica in Lesbo; poreOrestes el Pilades fuerunt; Lacedaemonum re-
Hoc tempore etiam fuit Saturnus et Jupiter, sicut gnuni tnnc oritur.
Solinus et Yarro scribunt. Saul primus rex Hebrseorum regnat viginti annos,
Prima sibylla Persica claruit. siye, ut Actus apostolorum testantur, quadraginla.
Olhoniel filius Caleb judicavil popiilum quadra- . Hujus tempore occidit David Goliam gigantem.
ginla aimis. Haec lertia mundi setas continet generationes ab
Hujus lempore condidit Catherinus Thebas. Aioth Abraham usque ad Davidjuxta utrainque auclprita-
judicavit Israel octoginLa annos. tem, quafuordeciui, annos vero nongentos quadra-
ginla. _
Primum bellum civile*
Adiluvio tisque ad David sunl bis mille centum
Hujus tempore . fuit bellum inler populum Israel septemdecim anni((i5).
et Benjamin, propter uxorem Levitae apud Gabaam Ab initio mundi usque ad David bis mille cenfum
constupratam, el alsrael qiiidem occisasuntquadra- B viginti quatuor(6S).
ginta millia, de Benjamin triginta quinque et cen- Regnttm Idumworum.
tiim viri. Terfia setate .primus rex Idiimaeorum erat Balasr
Troja construilur. . filius Beor.
Amphion musicus claruil. Post quem regnavit Jobab, qui et Job.
Sangar Judaicum populum regit annos decem. Hoe Deinde Husan.
tempore orlum est regnum Laurentium. Exin alii quinque reges.
BarachcumDeborajudicatlsraelquadraginfaannos Deinde duces.
Hujus tempore fuit secunda sibylla Libyca. Job aulem erat quintus ab Abraham,
Picus rex in Italia. • Abraham genuit Isaac.
Gedeon judicat Israel quadraginla arinos. Hujus Isaac genuit Esau, qui et Edom, a quo Idumaei
tempore erat Hercules. Esau genuit Zara.
Orpheus musicus claret. Ts genuit Job sub Moysc.
Abimelech filius Gedeonis regnat superfilios Isracl Cujus Balaac filius Sefer erat rex Moabet Madiam
tribus annis. , conduxit ariolum Balaam, qui el Eliu in libro Job
Hoc tempore exstitit Theseus. legitur.
Thola judicat Israel annos vigiiiti tres. Hujus lem- Job octoginta novem annorum tentalus est. Post
pore fuit tertla sibylla Delpbica. plagam, rex factus, vixit centum quadraginla annis.
Priamus in Troja RegnutnArgivorum,
Jair judicatlsrael duos et viginti annos. Apud Argos primus sub Isaae regnavit Inachus
Hoc tempOre fuit bellum Thebanum. quinquaginta 3nnos.
Carmenlis nympha. Gujus filia lo a Grsecia navigans in ^thiopiaro,
Jephte judicatlsrael sex annos. veniensin jSgyplum, ibi lifteras reperit, docuit le-
Htijus tempore erant Amazones el Theseus ges. Juste imperavit, uude Isis dc-adicta. Ejus nia-
Abessan judicatlsrael septem aiinos. rilus Osiris sub Jaeob.
Hoc tempore Booz stimpsit Riilh. Phoroneus successitlnacho.
Hoc etiam temporeclaniitsibyHa quarta.Erytlirssa Huic A,pis, qui ct Epaphus, qui postea in jEgynto
vel Babylonica. regnans Serapis diclus est,
Achialon judicat Israel decem annos. Post hunc regnavit Argus sub Joseph, a quo civir
Hujus tempore obsessa est Troja. 1r> tas Argos, et a quo Argivi.
Labdon judicat lsrael oclo annos. Deinde Honoreus, qui primus boves ad aralrum
Hujus tempore capta est Troja. junxit.
Ex parte Grsecorum oceisa sunt octingenta septua- Huic successit Eriasus.
g-nta seplem millia. llli Pborbalus sub Moyse.
Ex paiTeTrojanorumsexceiitaoctoginla sexmillia. Illi Tophas.
^Sneas in Italia pugnavit cum Turno. Huic Jasius, fraierDardani.
Samsoii noii videns judicavit viginti annps. Iloe Illi Stelenus.
tempore regnum Albanorum ortum est. Iluic Danaus, sub Adar, qui babuit quiuquaginla
Ascanius Albaniam condidit. filias. Frater ejus jEgystus totidem filios, qui omnes
Eli sacerdos judicat Israel quadraginta aiir.os. praeter unum a filiabus stinf interfecti.
(8B) Ex borum numeroram collalione seque- titulus Arf de vMfier les dales; ita ul eorum priof
retur diluvium septem tantum annis ab orbe^coniiito fiat mille ducenti sexaginta tres atini, poslerior au-
distare, quod quam absurdum sit, nemo non videt. tem. bis mille nongenii iioveindecim. EDIT.
Hos igilur corfeximus ex opere pvsesiaritissimo eui
PATKOI,.GLXXIL 6
Wi HONORUAUGUSTODUN.OPP. PARS. I. — DIDASC. ET HISTOR. 172
Ab hoctEgysto ./Egyptiis estdicta. A Exin Idomenus, qui cum aliis Trojam obsedit, sub
Post Danaum regnavit Abas. Aiot.
Huic successit filius Acrisius. Liber in India, sub Barach.
llli Eurisleus. Perseus regnavit in Persida qui occidit Liberum.
Illi Eucbippus. Regniun Mycmnoriim.
Al illi Adrassus (sub Jeptbe) per quem Theseus; Apud Mycenas regnavit Tantalus.
Argos destruxit, et sic regnum Argivorum defecit; Dein filius ejus Pelops. _.
Tertia quoque selate sub Moyse Prometheus, rex Exin filius hujus Atreus,
Caiicasi,pi'imusdocuitpliilosophiamin Oriente. Atlas Poslhunc, sub Jephte, filiiAgamemnonetMeiielaus.
frater ejus rex Africsedocttit astrologiam. Hesperus, post lios Orestes, filius Agamemnonis.
eorum frater regnavitinltalia, et Hesperiam vocavif. Regniim Italorum sub Moyse.In Itttlia regnarunt:
Regitum Atheniensium. Primus Hesperus, a quo Hesperia.
Sub Moyse Cecrops, qtii primus ibi regnavit. Enolrius filius Lycaonis,'sub Caleb.
Athenas condidit, jEgyptum subjugavit, cum Pha- Dardanus.
rao submersus est in mari Rubro. Italus, a quolfalia.
Post huiic regnavit Menander. ^ Sabiiius, a quo Sabini. -
Deinde, sub Caleb, Amphitryoii, pater Herculis. Janns Saturnus, a quo Saturnia.
Exin , sub Olhoniele, Eiiclonius, invenlor currus. Latius Picus, qui auguria reperit.
Post hunc Pandion, pater Prognes et Pliilomense. Fauuus.
Deinde jEgeus. Evander, cujus mater Carmenlis Lalinas lit.eras
Exin Theseus. reperit, sub Samsone.
Post hunc Demophoon. Latinus, unde Latini dicli.
Post illum Mnesieus. Post hunc deficit regnum Laurentium.
Dein Melanto.
Exin Codrus,suh Samuele, qui se pro populo hos- [QUARTA JETAS-]
tibus tradidit. Regnum Jerusalem vel Juda.
Post huiie magistralus populo prsefuit. Quarta aelate decimus quartus ab Abraham rex
Rsgnutn Amazoiiuin, Bavid regnavil in Jerusalem quadraginla annos.
Hac aetaleAmazones in Asia regnaverunt. Hoc tempore claruit Homerus, et Carthago ondita.
Iiiprimis Marpesia et Lampelo, quae Ephesum Natban et Gad proplielae.
condiderunt, G Salomon, filius David, regnat quadraginta annos.
Deinde Synope. Iiic fecit primum templum in Jerusalem.
Exin (sub Thola) Anliopa, el Hippolite. Rel.oam, filius Salomonis, regnat annos septem-
Post banc Orelria. . decim.
Post illam Pentesilea. Hujus tempore regnum Israel oritur.
Hanc oceidit Pyrrhus apud Trojam. Smyrna conditur ab Amazonibus.
Regnum Trojanorum sitb Olihoniel. Abia regnat tres annos.
Hac etiam setate Dardanus in Phrygia regnavit. Samus conditur.
Huie sucessit UliusErictonius snb Aiolh. Asa regnat aunos quadraginta unum.
Huie filius Trous, a quo Troja. Josapbat regnat annos viginti quinque.
Ipsi filius, llus : a quollium. Elias prophela claret.
Ei vero filius Laomedon. Hoc tempore non pluit tribus amiis.
Hli iilius successit (sub Jepthe) Priamus pater He- Hic primus mortuum suscitavit.
ctoris et Paridis. Joram regnavil annos octo.
Tunc Graeci destruxerunt regnum Phrygiorum, T Elisseus prophela claret.
quod stetit oclingentos duos annos. Elias translatus.
Regnum Thebanorum. Azarias regnavit unum annum.
Thebas Cadmus condidit, qui primus ibi regnavit, Athalia maler ejus regnat annos septem.
et Graecaslilteras reperit. Joas filius Azariaeregnat annos quadraginta.
Huic successit Pentbeus. Zacharias Joiadsefilius lapidatur.
Illi (sub Gedeoae) Laus. Amazias regnat annos viginli novcm.
liuic OEd^-pus. Ozias regnat annos quinquaginta duos.
Illi Etheocles, et Polynices. lsaias, Oseas, Joel, Amos, Abdias, Jonas, Micbocas
Illi _/.illis] Creon. prophetae clarent.
Post hunc [sub JepliteJ Theseus, qui Thebas de- Hujus tempore sibylla sexla claret.
struxit. Regnum Assyiiorum in Medos traiisfertur, quod
In Creta sub Josue regnavit Saturnus. stetitper annos trecentos quinquaginta quinquc.
Posl hunc Jupiter. Regnum Macedoiiumorilur.
Deinde (sub Aiol) Minos Joatham regnat annos sedccim.
m DE IMAGINEMUNDILIBRI TRES. — LIB. III. A.U
Hunc occidit Manahen.
Hiijus . tempore olympias. instiluiliir a Graicis, A
Manahen regnavit annos decem. Morboobiit.
apud j^lidem civilatem.
Achaz regnat annos sedecim. Phaceia filius ejus fegnavif annos duos.
Roma conditur. Hunc occidit Phaceia dux ejus.
Regnuni Romanum oritur. Phaceia regnavit aniios viginti.
Israel transferltir. Huric occidit Osee.
Ezechias regnat annos viginti octo. Osee regnavit annos novei.i.
Romulussenatuni constituit, et annum. Hunc Salmanassei rcs cum omni populo translu-
Manasses regnat aunds quinquagiuta quinque. lit in Assyrios, et sic defecit regnum Israel, quod
Nuina duo menses adjicit. A servis occlditur. stetit per annos tiecentos quinquaginta.
Amon regnat duos annos. .In hac eaptivitate fuit Tobias.
Arion citbarisia claret, RegnumMacedomtmsub Ozia.
Josias reguat annos triginta unum; a rege J5gy- - In Macedoniaregnavit prinitim Karanus annos vi-
pti occiditur. giriti Octo.
IIujus tempore Ninive destruitur a rege Gyaxare, Gui successit Perdiccas.
quae stetit a Nino annis mille quadringentis et se- Huic Alexander.
"ptur.ginla." Deinde Archelaus filius Perdiccse.
Sibylla Samia claret, et Jeremias propheta. Ilii Amynlas.
Joachaz filius Josiseregnat menses fres. Huic Philippus.
Eliacbim filius Josise regnat aniws undeeim. IUi (sub Dario) Alexander Magnus.
Jechonias, qui et Joachim, filius Joachim, regnat Huic Philippus frater Alexandri.
menses tres. Illi Gassander.
Sedccias filius Josise, regnat annos undecim. Hoc Stetitque regnum Grsecorumper annos septingen-
tempore destructa est Jerosolyma a Babjioniis. Post tos usque ad tempora Ptolomoei Philometoris, et
huiic defecit regrium Juda quod jam stetit per an- lunc defecit.
nos quingentos quadraginta novem. Regnum Albanorumsub Samsone.
Hsecquarta mundi setas a David usque ad transmi- Apud Albam regnavit jEneas annos tres.
grationem Babylonicam continet' juxta Hebrseorum Hic Lavinium condidit, elfuhnine periit, sub EIL
veritalem annos quadringeiitos septuaginta quinque Ascanius.qui et Julius, lilius jEneai,a quogensJul::>.
juxta septuaginta Translatores duodecim, amplius Q Sylvius Posthumus frater Ascanii regnavit aimos
generationes quatuordecim. Ab initio mundi quater triginta novem. Ab hoc omnes reges AlbseSylvii tlicfi
mille sexcenti decem. suiit.
Regnum Israel, jfineas Sylvius regnavit annos triginta uiiiim, sub
flac aelate regnavit in Israel Jeroboam anuos vi- David.
ginti duos. Latinus Sylvius regnavit annos quinquaginta.
Ilunc vicit Abia rex, et obiit. Alba filius regnavit annos trigiiita uovem. Ab boc
Nabatli filiiis ejus regnat annos duos. Albani reges.
Hunc occidit Baasa. iEgyptus, vel Epyrus, vel Atis Sylvius, regnavil
Baasa regnavit viginti duos annos. Morbointeriit. . annos viginli quatuor, suh A.za.
Sela filius ejus regnat duos annos. Capys Sylvius regnavil viginti octo annos. HicCa-
Hunc occidit Zamri servus ejus. puam condidit.
Zamri regnavit septem dies. Carpentus Sylvius regnavit aunos tredecim.
Hunc occidit Amri, princeps militise. Tiberinus Sylvus regnavit annos novem.
Amri regiiavit duodecim annos in Samaria. Hic Ab lioc Tiberis fluvius dicitur, quia in eo est
moi'bo periit. D exstinctus, qui antea Albula est dictus.
A.chabfilius ejus regnavit annos duos. Hic cecidit Agrippa Sylvius regnavit annos quadraginta.
per caneellos, et obiit. Aremulus Sylvius regnavit aniios novemdecim.
Joram frstter Ochoziaeregnavit annos duodecim. Hjcfulmineinteriit.
Hunc occidit Jehu servus Achab. . Aventiiius Sylvius regnavit annos triginta septem.
Jehu regnavit annos vigiuti octo. Morbo interiit. Ab hoc Aventinus mons dicitur.
Joacbaz filius ejus regnavit anntis septemdecim. ProcasSyiviusregiiavilannosvigintitres,subOzia.
Morbo periit. Amulius Sylvius regnavil annos quadraginta tres.
Joas filius ejus regnavit annos similiter septem- Hujus frater eratNumitor;ejus filia Rhea, Rhemum ,
decim. ct Romulum genuit, quioceisoAmulioNuniitorerii in
Jeroboam filius istius regnavit aiinos quadraginta regnum statuit. Sub quo defecit regnumAlbanorum,
unum. quodjam stelilperanuos quadringeiitosquinquaginla.
. Zacharias filius liujus regnavit menses sex. Hunc RegnumRomanorum.
occidil Sellum. Romulus condidit Romam, et primus regnavil an»
Sellum regnavit mensem unum. nos triginta septem. '."...
_>-'5 HONORIIAUGUSTODUN.OPP. PARS I. — DIDASC. ET HISTOR. 176
Ilic fulniine interiit. A Artaxerxes Assucrus, filius Darii, regnavit anno
Nums Pompilius regnavit annos quadraginta quadraginla.
iinum. Eslher claret,
Hic invenit necromantiam. et primus sacra insti- Sibylla undecima Tiburtina claret,
tuit. MorboperiiL Artaxerxes, qui et Ochus, rcgnavit annos vigin-
Tullus Hostilius regnavit arinos triginta duos. Hic ti sex.
etiam fulmine interiil sub Josia. Arisioteies elaret.
AncusMarlius viginti tres annos regnat. HicOstiam Ai-ses, qui et Xerses, regnavit annos quatuor.
condidit. Morbo periit, Zeno stoicus claret.
TarquiiiiusPiiscusregnaviiannos triginta septem. Darius ultimus Persaftim regnavit annos sex.
Hic circum et ludos Romaeinstituil. Hunc filius Anci Hunc oecidit Alexander. Sub hoc regnum Persa-
occidit. rum defecit, quod sletit per annos ducentos triginla
Servilius Tullus regiiavit annos trigiiita quatuor. ocfo.
Hic a Tarquinio occiditur, sub Gyro. RegnumAlexandriw.
Tarquinius Superbus regnavit amios viginli quin- Alexander Magnus Alexandriam condidit, Hic
"
que. Hic regno expellitur, el eonsules creanlur; fuc- vcneno iiiteriit, ct duodecim annos regnavit. HieTy-
runtque reges per annos ducentos quadraginta tres. riim destrnxit.
QUINTA JETAS. Ptolbmseus, qui et Sother, vel Lagides, filius Lagir
RegnumBabyloniorutn. regnavit in Alexandria quadraginta annos. Morbo
Quinla setate apud Babyloniam regnavitNabu- obiit, el ab hoc Ptolomseivel Lagidsedicti sunt reges
chodonosor quadraginla quaiuor annos. caeteri.
Sybilla octava Cumana clartiit. Plolpmeus Philadelphiis alterius lilius regnavil an-
Ezechiel propheta claret. nos triginta oeto. Morbo obiit.
Filius ejus Evilmerodach regnavit annos octo- Septuaginla interpretes clarent.
decim. Hic Philadelphiam condidit.
Daniel, et tres pueri clarent, Ptolomeus Evergetes frater Philadelphi regnavit
Egesar, hujus filius, fegnavit annos quadraginta. annos viginti sex; similiter obiit. Sub hocfiliusSy-
Sejitem sapientes clarent. rach claruit,
Lahosordach regnat menses novem. Ptolomseus Philopator fraler Evergetis regnavit
Abacuc propheta claret. P annos septemdccim. Morbo periit.
Baltazar regnavit annos septemdecim. Hunc Cyrus Ptolomseus Epiphanes regnavit anuos viginti qua-
occidit-,et Babyloniam destruxit. tuor. Morbo perii'..
RegnumPersarum. Philometor regnavit annos triginta quinque.
Cyrus Persarum primus regnat cum Dario annos Plolomoeus Evergetes, frater superioris, regnavit
viginti quinque. aniios viginti novem. Simili modo ofciit,
Hic laxavit captivitatern. Ptolomseus Phiscon, qui et Solher, regnavit an-
Hunc regina Amazonum occidit. nos septemdecim. Hic pulsus est regho, quia filium
Sibylla nona claret. fratiis occidit.
Cambyses, qui etNabuchodonosor, filius Cyri, re- Ptolomaeus Alexander frater Sotheri regnavit an-
gnavit annos octo. iios decem; et hic regiio pellitur, quia malrem oc-
Hujus tempore fuit Judith. cidit.
Hic condidit Babyloniam in jEgypto. PtolomoeusPhiscoii,qui et supra, regnat secundo,
Smerdes magus regiiavit menses septem. annos octo. Morbo periit.
Pythagoras philosopiius claret, Ptolomseus Dionysius regnat annos triginta; hie
Darius regnavit annos triginta sex. J>sororem Cleopatram habuit.
Aggseus, Zacharias et Malacbias clarent. Hic Pompeium occidit. Ipse naufragio periit.
Xerses Glius ejus rcgnavit annos viginti Cleopatra, soror et uxor Ptolomaei, regnat annos
Sibylla decima Phrygia claret. yiginti duos. Hsec a serpente intcriit, et sic re-
Artabaniis regnavit mensibus septem. Herodolus gnum Plolomaidum et Lagidum defecit, quod per
claret. annos ducenlos nonaginta qttinque stetit.
Arlaxerxes regnavit amios quadraginfa. Regnum Syrim.
Hippocrales medicus claret, el Esdras. «n Syria regnavit Seleucus post Alexandrum Ma-
Xerxes filius ejasregnat duos menses. gnum. Hic condidit Seleticiam.
Socrates claret. Hunc Ptolomaeus Lagides occidit, sub Phila-
Sogdianus regnat ccto menses. delpho.
DemocritiiSclaret. Antiochus, qui et Sother filius ejus regnat post
Darius filius Artaxerxis regnavit ar.nos novem- eum. Hic condidit Antiochiam. Morbo obiit.
decim. Antiochus Theos, filius altcrio.s, post hunc re-
Plato clarct. pavit, Similiter obiiL
I"7 DS IMAGINEMUNDILIBRI TRES. — LIB. III 173
Seleucus Callinieus cum fratre Antiocho filio su- A Seditio gravis contra [/. inler] senatores et plebeni.
perioris post illum regnavit. Anno Urbis 271. Fabius et Maiiiliuscoss. Hi cuai
Ilunc Ptolomaeus Evergetes pccidit. Yeientibus pugnaverunt.
Antiochus Magnus cum fratre Seleuco Ceraunio Anno Urbis 2S5. jEmilius et Quintius coss. Hi lu-
filio Seleuci deinde regnavit. strum inslituerunt,
Hic. liliam habuit, et fulmine ambo interierunl. Anp.o Urbis 292. Volumius ct Publieola coss.
Seleucus Eupator filius Autioc_himagni post pa- Hi cum exsulibus et seryis ingens bellum habue-
trem regnavit. Hie veneuo occiditur a duobus sub runt.
Philometore, Anno UrLis 502. Decemviri proconsules crean-
Anlioclius Illustris Romse otsses. tur.
Epiphaues frater Seleuci post hune regnat. Sub Anno Urbis 512. Tribuni mililum procoss. crean-
Iioc Machabaeorumbella. tur.
Hic magno tormenlo doloris obiit. Anno Urbis 516. Iterum dictator creatur Mamer-
Antiochus Eupalor, lilius Antiochi, post patrem tus, et coss. Gorgonius et Sergius.
regnat. Hunc oecidilDeroelrius filius Seleuci.. Hi maximum bellum gesserunt cum Phaliscis el
Denietrius, filius Seleuci, deinde regnayit, Hunc " Fidenis.
occidit Alexauder filius Aiitiochi, Aiino Urbt- 522. Aurelius diclator, Julius elMent»
Alexander Nobilis, filius Antiochi, post hunc re-. coss. Hi cum Volscis,et.equitibus ingens bellum ha-
gnavit. Hunc Plolomseus Philomelor occidit. buerunt.
Denieirius, lilius Demelrii, post illum regnavit. Anno Urbis 527. jEmilius diclator, et quatuor tri-
tltiiic occiditMiliiridatesrex. buni proconsules constituti. Ab his VeienteS septies
Antiochus filius Alexandri, post hunc regnavit. victi; sub Alexandro.
Hunc occidit Tryplion. Anno Urbis 556. Cornelius dictalor. Fabius, et
Alexander filius Antiochi, post illum regnavit. Cossus coss. Ili cum Volscis et equit. pugnave-
Hunc occidit Diodolus dux. runt.
Antiochus primus filius Denietrii, post hunc re- Anno Urbis 548. Camillus ab agro diclafor ; tri-
giiat. Hic in Parthia oceiditur. buni proconsules. Hi Etruscos vicerunt sub Pto-
Aiiiioclius Spondius filius Antiochi, post illum re- lomseo.
gnavif. Hic de regiio aufugit, Anno Urbis 562. Tres Fabii tribuni militum pro-
Demetrius Mario frater Antiocbi, post bunc regna- _ consulescreati. Hi eum Gallis pugnaverunt. Sed Ro-
vit. Hunc Alexander rex Judffiorum occidit, sub manivicti sunt.
Pompeio. Anno Urbis 598, Sulpicius dictator. Popilius et
Antiochus, qui et Dionysius, frater Denietrii regis, Manlius coss. Hi Gallos vicerunt.
regnat.Hunc rex Arabum occidit. Anno Urbis 409. Valerius et Gornelius coss. Ri
Post hunc defecit regnum Syria;, quod stetit per Saniiiitas gravi bello vicerunt.
ar.iios ducentos septuaginta. Anno Urbis 412. Torqiiatus et Decius coss. Hi
T)ECONStiLIDUS ET DlCTATOItlBUS ROMJE, cum Alexandro rege Epiri pugnaverunt et occide-
Romani post reges habueruiu consules, quorum rtint.
picecipuos hic adnolabimus. Anno Urbis 4.67. Fahricius et Curtius coss. (sub
Anno Urbis conditae 244. Primi consules Bru- Philadelplio). Hi cumPyrrho rege Epiri pugnaveruiif,
lus et Tarquinius, Hi cum Porseuna rege bellum et occiderunt.
gerunt. Anno Urbis conditae475. Genulius consui Aphros
Anno Urbis cond. 248. Valerius et Poslhumius et Tareutinos vicit.
Coss. Sabinos et Auruiicos vicerunt. Anno 4-77. Sempronius consul Picentinos vicit.
Anno Urbis_251. Dictator et imperator creatur D Aiiho 485. Claudius et Fabius coss. Hi Siculos, et
Laerlius. Pcenos vicerunt: sub Philadelpho.
Hic prsefuit coiisulibns. Cornelius el Duillius coss. cum Annibale seniore
Coss. Posthiimitis et Comminius. Carthaginensium imperalore pugnaverunt, etoccide-
Anno UrbiS: 253. Posthumius dictalor. Coss, runt.
Brutus et Venusius. Ili cum Tarquinio Superbo Regulus etManlius coss.cum Amilcare Posnorum
pugnaverunt. iriiperalore pugnaverunt et occiderunt.
- Anrio Urbis 258. Valerius dictator. CoSs. Appius
Paulus et Fulvius cum Carthaginensibus navali
et Servilius. Hi cum-.Volscis et equitibus pugiia-
praeliopugnaveruut el vicerunt.
verunt.
Metellus et Furius coss.cumAsdrubale iuiperatore
'Anno Urbis 262. Cincinnatus ab aratro sumplus
dictator elficitur. Carthaginensium pugnaverunt et occiderunt.
Coss.Minutiuset Sempronius.fliUrbemabhosli- Altilius et Manlius coss. Ab Arinibale filio Amil-
bus liberant, caris imperatore vicli sunt,
Aiino Urbis 265. Cassius et Proculus consules. Scipio et Sempronius ab eodem vicli sunt.
173 HONOBIIAUGUSTODUN.OPP. PARS I. - DIDASC. ET HISTOR- ISO
jEmilius et Varro coss. cum.onini exereisu ab Co- A migrationc Babylonica, Josedech. Post reversioiiem
dnrt occisi sunt. Joannes, Joachim, Eliasib, Joaida, Jonatbas, sub-
Seipio, qui postea Africanus, Magonem ducemi Alexandro Magno, Jaddus, Onias, Sinieon, Elea-
fratrcm Annibalis vicit et cepit. zarus, Manasses, Onias, Simon, Jasbn, Menelaus,
Leviniis alter cpiisul Hannpneni ducem Afrorumi Lysimachus, Judas Macbabaeus, Jonatha , Simon
cepit. Joannis filius, Simon, Aristobulus, Alexander,
Scaevolaconsul. Hyrcanus, Aristobulus sub Hcrode, Antigonus. Hic
Gracchus prselor occiditur, ab Antonio Romano consulc occiditur; Herodes Idu-
Marcellus consul Annibalem prselio vicit. Caroi maeus rex conslituitur; qui regnavit triginta sex
Censorinus consul Hispaniam vicit. aimos.
Fabius consul Cartbalnnem ducem Annibalis cuni Sicque defecerunt sacerdofes ex stirpe Aaron, qui
onini exercitu delevit.: prsefuerunt ab Aaron usque ad Christum, annos
Drusus et Flaminius coss. Adsruhalem fratrem An- mille sexcentos et septem.
nibalis cum omni exercitu oecidit. Quinta setas, a captivilate Babylonica usque ad
Laeliusconsul Syphacemregem vieit. Christum, continet generaiioncs quatuordecim, an-
Alter Scipio consul, Annibalem et omnem popu- R nos quingentos octoginta septere,
lum Carthaginis yieit, et Terentium adduxit. Ab exordio mundi usque ad Christum, secundum
Lieinius etCassius coss. Macedones inaximo prae- Hebraicam veritatem, sunt anni 4765. Secundum
lio vicerunt. septuaginta Interpretes 5228.
Censorinus et Manliuscoss. cum Scipione deleve- SEXTA JETAS.
runt Cartliaginem, omni populp occiso, quse stetit DE AUGUSTIS ET C£SARIBDS ItOMAKISUSQUE ADFEDE-
lUCUM I.
septingentos a.nnos. Sexta astate regnavit Augustus Caesar quinqua-
Metelius et-Marius coss. Jugurtham regern variis
gir.te sex annos, et sex menses.
prseliis vicerunt,
Manilius et coss. Cimbros et Teutones Hujus tempore Christus nascitur.
_ S.cipio Hic veneno interiit.
inaximo prselio vicerunt sub Tuiscone.
Joannes Baptista clarus, et Yirgilius, tt Horatius,
Sylla consul Mithridatem regem multis praeliis et Ovidius poetse.
yieit. Colonia ab Agrippa rege conditur.
Cinna consul sena.tumoccidit, et ipse occidilur.
Augusta a Druso rege privigno Augusti condilur.
Tullius cl Aiilonius coss. Catilinam cum suis de- C Tiberius
priyignus Augusti regnat triginta tres
leverunt,
annos; veneno periit.
Pompeius dictator et consul in Oriente ciim vi- Hoc tempore Joannes decollatur.
ginli duobus regibus pugnavit, et vicit. Cliristus crucifigilur.
Crassus dicfator el consul Parthiam vicit, et ihi
Caius Calligula regnat tres annos, et decein men-
occidilur, sub Dionysio. ses, A snis occiditur.
Julius Caesar dictator et consul Galliam vicit, Matthseus Evangelium scripsit.
Pompeium consulem cum omni populo Orientis Philo claret.
devicit. flic primus mouarcba quinque annos re- Claudius regnat tredecim annos, menses octo.
gnavit. Marcus Evangelium scripsit, Et hic veneno periit,
Hic hissextum imo cyclum magnum composuit, Pritna Christianorum persecutio.
Hicasenatu occiditur. Nero regnavit annos tredecim, menses novem;
Ab hoc Csasaressunt dicti.
seipsum occidit.
Lepidus Dictalor, consul, Africam et Siciliam de- Lucas Evangelium scripsit.
vicit, Jacobus apostolus a Judseis lapidatur.
Anloitius dictator et consul jEgyptum devicit et I" Petrus
crucifigilur.
Jiidoeam. Paulus decollatur.
Qctavianus dictator et consul, qui postea Augu- Lucanus et Josepbus clari,
stus, Antonium cum Cleopatra maximo prseliovicit, Galba et Piso regnaut septem menses. Hos occi-
ct lotum orbem pacificavit. dit Ottbo.
Pnsl liunc consules desierunt, qui per quadrin- Oltho tresmenses. Hicseipsum occidit.
gentos septuaginta et quafuor annos fuerunt, His- Vitellius oclo menses, Hunc occidit Vcspasianus.
que Augusli vel Caesaressuccesserunt, Vespasianus novem annos, profluvio ventris mor-
DE SACEKDOTIBDS, tuus est.
III sacerdotes praifuerunt populo Dei, sub lege Hierusalem a Rpmanis destruitur, quce stetit an-
usque adChristum, numero quadraginta sepfem. nosl089.
Aaron, Eleazar, Phinees, Abisue, Bocci, Ozi, Za- Sectinda persecutio.
raias, Marioth, Amaiias, Achitob, Sadocb, Aclii- Titus duos aniios, menses duos. Morbo obiit.
maas, Ar.arias, Joanna, Azachias, Amarias, Achilob, Domitianus fratcr Titi quindccim annos, inciigcs
§<idocii,MosolIa,Hclchias,Azarias, Zaraiasjintrans- quinque. Stalius claruit.
181 DE IMAGINEMUNDI LIBRI TRES. — LIB, III. -.'. ' 182
. Hic a suis coiifossus est. A Secundus Posthumius decem annos in Gallia re-
Nerva uiium aiinum, menses quatuor. Morbo in-- gnat; occiditur.
teriit. . -- Tertius JEmilianus Maguntiaeocciditur,
Joannes Evangeliuni scripsit. ..-':; Quarlus Marius ibidem inierficitur.
Terlia perseculio. .-_ Quintus Vicforiiius a Gallis creatur, et occiditur.
Trajahus noyemdeeini annos, nienses sex et di- Sextus Tetricus a mililibus occiditur.
midium. Yeiilris profluvio irileriit. Nona persecutio,
Joannes apostolus obiits
Helius Adrianus viginti urium annos. Mprbo Claudius: unum anrium, nienses novem, Morbo
obiit, Hic Hierusalem. resedificavit et Eliarii npmi- obiit.
navit. Quintilius frater ejus septemdecim dies regnat et
' occiditiir.
Aquila interpres claret. Arirelianus annds qriinque, menses sex, a suis
Quaria persecutio.
;
Antoninus Pius, cum filiis Aurelio et Lucio vi- occiditur,
Tacitus menses BPX.Hic apud Ppntum occiditur,
ginti duos annos,-meiises tres. Floriarius regnat duos meiises et dimidium, el in
Marcus Ahtoiiirius Verus cum fratre LueioAure- B
Tarso occiditur.
lio CommOdo annos rioveriidecim, niensem unum.
Probus annos sex, mehses qtiatuor.' Hic a militi-
Sub bis principibus Agapitus puer quindecennis,
busocciditur.
maityrio coronatur.
Lucius Antoninus Commodus filius Arilonini, an- Ipse tres tyrannos occidit,. Saturriinum, Procu-
r.os tredecim. - lum, Bonosuni.
Carus cum filiis Carino et Numiano, regnat duos
Theodotion interpres claret.
Helius Pertinax, mehses sex. Hic a milite Ju- annos. Carus fulmine interiit. Carinus a spciis occi-
ditur. .
liano in palatio occiditur
Theophylus Cyclum paschalem scripsit, Decitna persecutio. ",....
Quinta persccutio, Dipcletianus ctim Herculio Maximiniano viginti
Julianus regnat annos septeni. A servo occiditur. annos. Alterregno pellitur; alter occiditur.
Severus Pertinax sepleriidecim annoS; hunc Albi- Constantius cum Galerio Maximino sedecim an-
iius imperator occidit. nos. In Anglia riioritur, seipsum interimens.
Nareissus episcopus claret. Carausius seplem anhos regnat. Ab Allecto pcci-
Aiitonitis Caracalla septem ahhos; ab hoslibus Cditur.
oecisus. Allectus tres menses regnaf. Hunc prsefectus stiris
Quinta editio inveriitur. occidit.
Macrinus uhum ahnum; a militibus occisus. Acliileus imperator in ^Egypto oCciditur.
Sexta editio inveniiur. Maximius Severus aunos quatuor. Apud Tharsum
Arirelius Alexaiider tredecim annos, a milite oc- dolo periit.
cisus. .::..,; CoustahtinusConstantii filius ex concubinaHeleria
Origenes claruit. tiiginla annos, meiises decem. Hic a Sylyestfo ba-
Sexta pefsecutio. ptizatur, et ad hoc Nicaena synodus congregatur.
Maximianus tres annos. Hic a Pupieno occisus, Constantinopolis couditur.
qui et ipse regnum usurpans occiditur. Maxentius et Licinius annos decem.; ambo a Con-
Gordianus septem arinos, a suis Occisus. stantino occiduntur.
Phiiippus cuni Philippo filio septem annos. Hic; Crispus Constantinus Constantii filius, et Li-
Chrisiiaiius per Origenem efficitur. Ambos Decius ciuius Licinii filius, Caesares, a Coristanlino occi-
cccidit. "-".• jj duutur.
Septitna persecutio. Dalmatius imperator a militibus occidilur. Con-
Decius unum annum, nienses octo a diabolo oc- stantius cum fratribus Constantino et Constante vi-
ciditur. ginti quatuor aunos, meuses quinque etditn.idiurii.
Antoniusclaret. Constantius motbo periit. Gonstahtinus a fratre est
Gallus cum Yolusiano filio, duos annos, menses, occisus, Conslans in Hispania occiditur.
quatuor, Ab ^Emilio occiditur. Sub Gonstantio fuerunt hi septein tyranrii.
Jimilius tres menses regnans, pcciditur. 1° Magnentius, qui seipsum occidil,
. Octdvqperseeulio, -_-' 2° Decentius frater ejus, quilaqueO vitam finivil.
Vaierianus cum filio Gallieno quindecim annos. 5° Gallus, quem ipse CPristantius occidit.
Alter a Parlbis capitur et obcsecatur, alter a militi- 4° Silvanus, qiiem etiam bccidit.
*
bus occiditur. 5° Veterion, qui imperium deposuit.
Sub hoc principe, videlicet Gallieno, sex tyrannii 6° Nepotianus, qucm Magnentiiduces occiderunt.
rc-.gnaverunt, . . 7° Juliarius, qui ppslea fit Augustus. 1§ ;ymos
Prinius, Genus apud Jfirsarii pcclditur. duos, mcnses octo.
183 HONORIIAUGUSTODUN.OPP. PARS I. — DIDASC. ETTIISTOR, iU-
Hic idololatra efficitur, et a Mercurio martyre oc- A Anasfasius annos viginii oclo haeieticus fulmir.e
ciditur. periit.
Joviniauus menses octo; niorbo obiit. Fulgentius episcopus claruit,
Athanasius claruit. Justinus Senior annos octo. Obiit.
Valentinianus cum Yalente annnos undecim. Ya- Benedictus abbas, Boetius clarent,
lentiuianus fluxu sanguinis interiit. - Justiniaiius nepos Justiniaiii amios triginta
Procopius tyrannus occidilur. pcto,
Valens eum Gratiano et Yaleiitiniano fralris filiisL Dionysius abbas cyclum Paschalem scripsit.
annos quatuor. Justinus iuinor anncs undecim obiit.
Firmius tyraiinus oeciditur. Totiiarex pcciditur.
Martinus, Ambrosius el Hieronymus clarent. Tiberius Coiistantinus annos octo; obiit.
Gratianus eum Valentiiiiano fratre annos sex; l Longobardi ltaliapi invadunt.
Gralianus igne crematiir. Matiricius annos viginti unum; occid.
Valenliiiianus a Gothisocciditur, vel, ul alii volunf, Gregorius PP. claret.
Gratianus a Maximo lyranno inlerlicitur, Yalenlia-. Phoeas tyrannuS aniios octo p.cciditur. Anglia coa^
nus regno pellilur. B yertitur.
Theodosius, et Vaientinianus, qui supra, annos Heraclius pnnos viginti sex, hydropisi moritur.
iindeeim. Laqueo suspeiiditur. Crux exaltatur,
Maximus el Yictor, filius ejus; imperatores peek Conslantiiius filius Heraclii, mcnses scx, yeiienp
duiilur. periit.
Etiger.ius lyrannus" occiditur. Heraclonas annos duo; naso truncatur.
Areadius filius Theodosii annos Iredecim, obi.it. Isidorus episcopus claruit.
Chrysoslomus, Augustinus clarent. Constantinus Gliussuperioris, annos viginti oc(o;
Honoiius IVaterArcadii cum Theodosio filip fraT occiditur.
tris, annos quindecim, obiit. Constantinus filius iliius, annos vigiuti septein;:,
Alaricus rex Romam devaslat, quse sletit amios obiit,
1064. Synodus sexta Constantinopolitana.
Sub Honprio fuerunt septem tyranni. Justinianus filius Constantini, annos deeem ; naso.
et lingua truncatur.
1° Eucherius, quem Honorius occidit.
Hic regno peliitur.
2° Constantinus, HuncConstantiuscomesoccidit. ^*
5° Constans, filius Coiistantist queni Gprontius Lepniius aunos fres. Hunc occidit Justiniaiius.,
Cudbertus episcopus claret.
comes occidit,
4° Maximinus, bie exsilium snbiit, Tiberius annps seplem. Hunc Jusiinus iu custpdis
5° Jovinianus, qui mox occiditur. perdidil.
Reda claruit in Anglia,
6° Attalus, buic manus ab Hpnorio abscinditur._
7° Heraclianus, hic a militibus occiditur. Justinianus secundo cum Tiberio filio anuos sex;
hic a philosophis.occiditur. Alter detpllatur,
Theodosius, filius Arcadii, qui minor, viginti sex Pipinus rex Francorum,
annos, Philippicus. annum unum menses sex.
Augustinus tunc ohiit. Hic ab Anastasip excaecatur.
Gildo tyrannus occiditur. A.naslasius annos sex.
Yalentiiiianus filius Constantil comitis, aimos dup- Hic a Tlieodosio captus presbyter ordinatur.
dccim, Theodosius annum unum. Hic Calbolicus, obiit..
Attila rex Hunnorum, Leo annos oefo, hsereticus.
Martianus et Valeiilinianus annps seplem, occi- j, Constantinus filius Lepnis annos triginta quinque.
duiitur ab Attila. hsereticus.
Angli Britanniam iuvaduut. Leo filius Constantini annos. quinque.
Leq Major, annps seplemdecim, pbiit, Constantinus filius Leonis cnm matre.
Yittorius cyelum paschalem scripsit, (66) Karolus ' magnus s-s annos 4 47 s.
Zpnon annos septemdecim, obiit. Brema consiruitur 6.
Thepdoricus rex Golhorum, Dania ' convertitur a Willibrordo 8 episcopo ".
VARIyELEGTIONES.
1 Carolus 8.11. 12, s add. Pippini 1 A. 1 B. Pippini filius 6 ^. 8.9. 10.T2.filius
Pippini*9a. 11. 3i);{-
peratorum nominibus adjiciunt ubique verbum regnavit codices 6
Kaisersh. 1 G. 9. 10. 11. annis 2. 5. 4*.
6. 9 a. 11. ann. 1 C. 4, 6 '. ? quadraginta sex 1 A. 12. coiistituitur 8. 9. r Dacia 1 B. 8 vrillechado
1 B. vyillahado i, -ftillibaldo2. 5. 6 b. II. vyillihardo l. vviliwordo4*. willivvoldo5. biliboldo 6. Vfilliliado
0 c. 7. 8. willihaldo 9 a. vvillibrodp 9. 10. V>rilliado:12. s Dania;— episcopo desttnt i A,
NOTJE.
(86) Qtisesequuntur exstanfin Monnmentis Ger- fiagmentis in procemio.monuil- D. Rogerus. AVil-
¥aani,x Georgii Jlrinrjri Pertzii. Vidc q.uxde his inans, supra. pag. 11.
1*5 DE IMAGINE.MUNDILIBRI TRES, — LIR. III. ISG
Lodewieus 10 magnus " filius ejus " annos " A Babenberg" construitur.
07 iV.lt-' Ruzi B4, Polani u, Ungari e° facti sum chri-
Ansgarius 10episeopus Suevos " convertitls, stiani ", ..'
19 "
Lolharius filius Ludewici aimos !1T7 '-• Cuonradus annos 15.
Rabanus episcopus claruit, Spira C8conditurB9.
Lodewicus filius Lolharii cum fratribus Lothario, Heinricus pius filius Cuonradi 60annos 1/
Karolo !3 et Pipino s4 annos 36. Heinricus filius ejus 6l regnavit annos -496S.
Karolus s" filius Lodewici cum fratribus s6 Karle- Roudolfus 63,Hermannus, Cuonradus 64tyraniii6t
manno " et Ludcwico annos 11. exstiterunt °6.
Arnoldus S8filius KarlemanniS 9 annos 12. Heinricus filius superioris regnavit annos 18 ".
Lodowicus so filius Arnoldi 3112 3Sanrios s3. Lotharius regnav.itannos 12 68, ebdomadibus 12,
. Cunradus 3>filius CuiifadiS 5 principis 7 annos !e. diebus 12.
Heiuricus 3Tcomes regnavit anrios 18 3S. Cuonradus 13annos es.
ss
Oudalricus episcopus claruit.
Otto 40magnus HenriciTilius 41anuos 08 4S. CONTINUATIOI'°
Parthenopolis 43construitur. B Fridericus imperalor in expeditione lerosolimi -
Ofto 44filius ejus 4° aimos 9 4e. tana submersus occubuit. Heinricus filius ejus suc-
Otic filius superioris annos 18. cessit, quiApuliam, multis primatibus ejusdem terre
Notger 47abbas claruit. captivalis et diversis penis afflictis, sibi subjugavit.
Heribertus avcbjepiseopus Colon.ensis claref 48. Tandem cum post multas victorias fortuna arridente
lleiinicus 4S dux Bawarise t0 annos 23, men- culmen honorum tocius orbis amplecteretur, ad
ses <"5 ". perturbationcm multortini, prohdolor , occubtiit.
VARLE LECTIONES.
10Ludewicusl A. 1
C.semperl.i. 6 b.S. Ludwicus2.5.7. Leudewicus4*.Ludwicus5. 6.6C.9 a. Lriodeuui"
cus9. LodwicuslO.Ludouicus 11.12. "rfeest 1— 6.6 b—12. "KarolU*. "amiise. 6 b. 11. l4 XVII.
3. 5. 4. XXYIH. 8. is hwc ita 1C: Ludewicus magnus qui et pius filius Karoli regnavit ann. XXVII.
16Aiischarius 1 B. 1 — 3. Ansgardus 1 C. 5 — 7. 9—12. Angarius 4. Angaurius 8. Aiisgaitus
Ansgarius
cod. Kahershehn. " Swevos 1 C- Suedos 2. 5. 5. 6 b. 6 c. 7. 9 a. 12. ^Suetes 4. Snedos 6. Svedo corr.
Sveuos 8. Suuedos 11. 189 ef 10 ila conlinuant: „ Ludeuuicns (Lodwicus 9.) filius ejus regnavit annos
XXYI. Rabanus episcopus claruit. Ludeuuicus (Lodvicus 9.) filius ejus regn. ann. IV. 1SLotarius fi. add.
episcopus (!) 5. 6. 20ejus 3. S1annis-'*4. 11. as Ansgarius annos 17 desuiit 1s!A. XVII. 6 c, 23elKarolo
1, KaruloSG 5. 6. 8. Carolo 11. 12. pippino 4. 6 c. 7. 11. pipihno 8. Karulus 5. Carolus 7, 8.,
10—12. fratribus deest 4. a? Kroloriiaiinti 1. Karlomanno 1 G. 2. 4. 4". 7. 9. 9 a.'i0. Kartlioloinaniio
3. Karulomaniio 5. Karolonianno 6. 6 h. 6 c. 8. Carolomanno 11. Caralomaiiiio 12. 28Arnolfus I C. 6 c.
8. 9. 10. °9 KaTTmanni1. 6 b. Cailomaiini 1 C. 2. 4. 4'. 7. 9. 10. Kartliolomanni 5. Kalmanni 5. Karo-
lamanni 6. 6 c. 8. Carolomanni 11. 12. 4crLudewicus1. 6 h. Lvdvuicus 2. Ludiwicus 5. Ludwicus 5. 6.
Lvdowiciis 8. Luodeuuicus 9. Lodwicus 10. Ludouicus H. Lod. f. A. XII. a. clesunt12 31Arnolfi 6 c.
8. 9. 10. S2XI, 8. aimos XXII. 4. 33Lodewicus — 12 annos destint 1 A. 34 Chvonradus 1. Conradus
1 C. el ila dehiceps; Conradus 4*. 10. 12. Chunradus 5. 6. 11. Counradus i. 6 b. 6 «. Cltuoiiradus 7.
Chovnradus 8. Cuonradus 9. S5Chvnradi 1.2. 5. G. Chuonracli 7. Covnradi 4. 6 t. 6 °. 8. 3Bann. XII,
4. s' Henricus 1. 5. 11. 12. Hainricus 6. 3SXYI. 1 C. S9Udelr. 1 B. Odalricus 1 C. Uodalricus 1. 9a.
Vdalricus i' — 6. 9—12. 40Ottho 3. Otto magnus et Hainricusfilius ejus a. XXXVIII. 6. a. 41 filius.
Heinrici T C. ** XXXIX. 1 C. 4? Parilionopolis 9. 10. Pafthelis construitur. parlheno claruil 9 a.
41Qttlio 4*. OU1011, 4Sdeesf i. k\ « YIIL 1 B. 3. 6 *. 6 c. 8. 9 a. 11. " Noetker 1 B. Nodger 1—5.
5.11. Notgerus 1 C. Nother i. Nodher 9 a. Notus 4*.: Nodacker 6. Nodker 1 A.--6b.-6 c. 7. Noribertus.
COIT.Nolher 6 a. 8. Notbgerus 9. 10. Rodicker 12. 4S Ileribertus — claret ex 1 A. recepi.
49Henricus 1. H. Hainricus 5. 6. Haiiirichus 12. E0Babarie i". Bajoarise 4. Bauarie 6. Bauwarie 6a.
Bauuarie 6 h. Bauuarice 7. Bauaria"1.11. 12. Bawariae6=. ^1mensibus 4*. cs sex 11. *'*Babenberc 1. 6a,
Ravinspec 1 C.. Babinberc 1 A. 2, 3. Babinburc 1 B. Babenberch 4. Babenberckli 4". BambercS. *'
4
6. Babim-.
Iierc GKBabiriberch7. Babenberhc 8. Babemberc 9.10. Babingerg 11. Babeubergb 12. Pluei 1 A. Rvzy 5a
Rubi 12. Ruzzi 1 C. 6. add. et-8. 9. 10. " Poloni 5. Poloni 6. 9a. 12. add. et 1. 2. 3. 5. 6-ii. C6un-.
garii 2. 3. 5. 6h. 6C. 9. vngary 5. 7. 10. C7Ruzi— christiani desunt 1 A. 6S Spbira 6°. 69 conslitui^
tur 9. 10. add. Gotehardus episeopus clar. 9. Gothardus episcopus claruit 10. G0Conradi 1'. 61eju&
deest. 4. 6SXLYHI, 9. 10. 63Rvdolfvs1. 4. Rodolfus 1 C. Ruodolfus 7. cl Conradus 4. m tiraimi 4._
7. 66obieruiit 1 A. occidilur 4. 7; deesf 1 B. 6a. 6b. Rudolfus occiditur. Hermannus occidilur. ChutH
radus tyranniis 5. 6. Chounradus tyrannus. Rudolfus Hermannus tyranni occiduntar 8. Rudolfus occiditar,.
Hermarinus occidilur. Cunradus obiit. lj-ranni 6C. 9. 10. Anno episcopus claruil addunt. 9. 10. Rutlolfus.
pcciditur. Hermannus occiditur. Conradus. TjTanni 12. Rudolfus et Hermaiuius reges occiduniur. Cbun-
radtis rex obiit 9a. 11. 6VXS71I.1 A. 1-12. annos tieest 4. Hic quinto anno regni sui accepit Malild-.^
filiam Heniici regis Anglie in CQiijugiumamio ab incarnatione Doniini lliO. Expliciunt chrooica ab Adam
usque ad Henricum iniperatorem add. I A. Iste poteiis fuit et terre motus factus est 1. Robertus abbas
Tuciensis claruit 4. Gsannos YHI.1.1 B. TC. 6a. 6C.Counradus firannizabat. Isdem dehinc secundum.
apt aiinum Indictione secunda. Reliquuin sexta?,setaiis soli deo pa.tel. addunl 2. 3 ef verbo tirannizaliat
omissp 4'. Lptha.iius aiin. XII..III menses, dies XII. Conradus deliinc secundum agit annum indiclipne
secunda. Reliqutim sexte etatis deo soli patet i. LothariusT. a. XII. Hic Ruzerium coartavit 8. 69desunt
5. 6«. 6b. Coriradus Suevus annis 7. Imperator Fridericus regnavit annis 40 et interiit in aqua que dicilur
Salef. Henricus iniperator filius Friderici regnavit annis 5 addit 1 B. a/ia manus s. XII. ex.velXIII,
ineunth. Conradus rex 6f. Chunradus successit XIV ann. Quis post hunc regnum adeplurus sit posteritas.
videbit. Fiidericus filius Fiiderici Sweiioruni dticis regnavit fg Sa. annos XIY. 1Q et 11. 70 6e. a{ia
nianu addita.
187 IIONORII AUGUSTODUN.OPP. PARS I. — DIDASC. ET HISTOR. 188
post eujiis inortem seditiones pluriine' ubique terra- t\ ctus regnavit annis 55. Hic fuit deposilus per Iuno"
rtim sunt orte. cencium IV papam. De Parma veniens Apulliain,
CONTINUATIOII ". veneno exlinctus in Fungia sepullus. Quis auterti
Counradus regnavit annis 15. Fridericus regnavit post hunc regnum adepturus sit posteritas videbil.
annis 58. Hujus lemporibus Saladinus Hierosolimam CONTINUATIOVI 77.
occnpav.it. Chuiiradus in regeni eligilur.
Anno 1187 Ileinricus filius ejus regnavit annis 7. Anno ab incarn. Dom. 1146 Chtinradus et Lud-
Huie Scilia et Apulia subjectaesunt. vius reges Iherosolimam pergunt.
CONTINUATIOIII 7S. - 1152. Cunradus obiit et Friderieus ei succedit.
Fridericus 38. Heinricus filius ejus 8. Philippus 1156. Fridericus rex ordinatur.TioS. Mediolanum
rexfrater ejus 11. HicBabenberch a Ottone palatino potenter subegit, 1162 funditus delevit.
fraudulenler occidilur. flic Venetiam venit papa Alexander et synodum
CONTINUATIOIV 73. habuit et persecutio paciflcata est.
Post bunc eligitur Fridericus 7i. Cui filius ejus EXPLICIT LIBER HONORIIINCLUSIDEIMAGINE
Heiiiricus imperalor successit, qui in Aptilia 3 MUNDl7<s.
Kal. Sept. obiit. Phylippus rex ab Ottoiie palatino B A. 1189. Fridericus imperatoramictus signaculo
occidilur. Ollo imperator regnuin oblinuit, quod per crucis ad expugnandos crucis inimicos Ilierusalem
prineipes tocius terre in brevi amisit, et Fridericus profectus est. Sed et antequam attingeret fines
rex Apuliaeeligitur. Quis ™vero post hunc regnum Iherosolimitanse terre, finein dedit vite 79.Obiit au-
sdepturus sit, posterilas videbit. tem 1190; cui Henricus rex filitis ejus successit et
CONTINUATIOY 76. imperialis dignitatis gubernacula anno 1191 Rome
- Fridericus imperator regnavit annis 55. Muros ordinatus suscepit.
cuni luribus Mediolanensium ..deposuit. Post hec 1197 obiit Henriciis impefator.
cxpedicionem lerosolimilanam aggreditur, transiens Anno so Dom. [1547].... obiit imperalor Ludwi-
Ungariain subegit Greciam, et soldanum Yconie el ctts. Eodem anno factus est terre motus magnus
gentes multas paganorum vicil igne et gladio. In anle conversionem sanctiPanli.
vigilia Barnabe apostoli in fluvio Saleph, cum cor- CONTINUATIOVn 81.
pus vellet refrigerare balneo, diem clausit extre- Counradiis.Fridericus. Heinriciis. Philippus. Otto.
nium. Heinricus filius Friderici imperatoris regna- Friilericus. Hcinricus. Cuonradus frater ejus. Cuon-
yil annis 10. Apulliam, Calabriam, Siciliam subjccit radus filius ejus regnavit annis duobus. Ruodolfus
imperio. Hujus tempore pacem et judicinm christia- comes regnavit annis 18. Adolfus comes regnavit
nitas habuit. Auxilio vero et consilio suo piincipes annis 6, nienses duos. Alberlus dux Austrise, filius
AUeniannie amore crucifixi Turum obsident, et Ruodulfi regis, regnavit annis 10. Ileinricus comes
dum ipsi obsiderent, ipse Ade debilum in Apullia de Luzelburk regnavit annis 6. Post hunc Ludewi-
exolvit. cus de Bawaria regnavit annis 25. Adlmc illo vi-
Fridericus II. quinli Heinrici imperaloris filius, venle cepit regnare Karolus rex Bobemia; qui hodie
rex Sicilie, anno Domini 1221 eonlra Ottonem ele- imperat.

SDMMA TOTICS DE OMMMODA HlSTflM

AB ANNO 726.

(PEUTZ,Monum. Germ, hist. Script. l. X, p. 128.)

In vineaDomini stans conspexi plurimos pio opere D vivos lapides per vinutes adaplare; istis vero cou-
vclut examen apum ferverc, quam plureSvero adhuc patiebar denario per desidiam privando, ab hujus
pigro otio torpere. Jllis quidem congralulabar seter- praeclari sedificiise moeniisabalienare. Sed cum co-
nam Ilierusalem vivis actibus scdificando, se ipsos gnovissem inslrumenta eis deesse, sollicitus ftti eo-
VARIJH;LECTIONES.
71eisfaf I C. "'- e.r cod. Lun. in4° 81, 73 ex cqd.Ad-
jatn Vindob. 818 a Wallenbachio dcscripta,
iiiunt. 400. inqu, s. XII. Etiam hanc Waltenbachio debemtts. 74 Qtiis vero post huiic crasa. Qum se-
qttuntur alia manu sunt addita. 75Quis—videbit addidit tertia tnanus. 76codici 8. manu juniore medio
s. XIII. adnumeranda el quidem prioris hnjus codicis possessorh Nicolai Slaglini, ut ex nola aulographa in
tiiiepaginm legenda patet, addita. FORJNGER. '7 coclici1. eadem manu qua exaratus esl addita. 7Squa
Mqiiuntur atia quidetn scd cowvamanu exarata sunt. 70ad tnarg. in llumjne Saleph submersus cst inter
duos iDdnlesCoriiiin ctCornitem. S0inaiutswc, XIV. acldita. 81codici Kaisersli.rccettlioribnsswculiXIU
ci XIV. manibus adjccla sunt.
189. SUMMATOTIUS. 190
rum - "iiidiger.tiaeprodesse. Ne itaque proposilum A i rii ad Laurissam afferlur. Pippinus rex-moritur.
amittant deriarium, singulis contuli quod libet ad A. D. 768 8G.Karolus Magntis filius Pippini cmn
cpus necessaiium. Sutit liamque plurimi qui velut fratre Karlomanno annis 5,poslea solus 44, Karolus
iiisias suae vgnofanliae causas Oblendunt, dum sibi Saxoniain petit. Longobardos ctim Italia subjecit,
congeriem librorum abesse ostendunt. His pie con- et cum triumpho Romam venit. Deinde in Ifalia
sulens de tota scriptura hoc collegi compendium, in Routgaysuni occidit, Hispaniam cepit, Saxoniam
quo ad patriam vitae properantibus sufiiciens jtidi- sepius rebellantem armis compescuit. Item Romam
cavi stipendiulii. Et ideo hoc Summam totius placuit venit, et filius ejus Pippinus ab Adriano papa bapti-
vocitari, cum in eo series tolius seriplursa videatur zatur. Fames et morlalilas Franciam vastat. Episco-
suiiimatim notari. pium Bremense a Karolorege construitur 67,et "Wil-
Tola sacrse auctoritatls scriptura unus liber dici- lihadus primusepiscopus constituitur. [Chr. Wirzib.]:
tur, etc. Saxones rebelles niagna plaga occidit et chrislianos
A. D. 7268S[Chr. Wirzib. SS. VII, 26]. KarolusPi- fecit. Eclipsis solis facta est. Karolus Romam per-
pini filius (filius 83Anchise filii Arnolfi episcopi Me- git, etcruces iii veslibusejus apparent. Deinde Scla-
tensis) principatum majof um domus 27annis tenuit. yos et Hunos bello vicit. Gerolt dux et signifer in
Hic contra Sarracenos pugnavit, Fresiam vastavit, B 1 bello occiditur. Tempore magni Karoli Constantinus
Wasconiam invasit. Gregorius III, papa claves se- imperalor a Grecis excecal.ur ; similiter papa Leo a
pulcri sancti Petri etvincula ejusdem cum magnis Romanis noii tameu penitus excecatur, lingua am-
muneribus ad Karolum misit, ut a partibus impera- pulalur. Qui ad Karolum in Saxoniam venit, auxi-
toris Constantiiii qui Leoui successit recederet; sed lium petit. Cujus causa Karolus Romam cum exer-
Karolus legatos cum honore suscepit, munera eis citu profecltis papam resliluit, cririiinatofes ejus oc-
contulit, atque cum suis nunciis Roinam remisit. cidit seu in exilium niisit. Papa vero divinilus visum
Deinde contra Sarracenos in Gothia pugnat, Saxo- recepit [cf. Chr. Bernoldi]. KaroluS auguslus Ro-
niam intrat, et moritur. Grcgorio III, succedit Za- manorum acclamatur, et in die natalis Domini a
cbarias papa. Leonepapa coronatur, cum quo Greci pacem feee-
A, D. 74284.Pippinus filiusKaroli cum fratreKari- ruiit. [EiNn. Aiin. Fuld. 807.] Aaron rex Persarum
manno iiiajprdomusannisll.KarlmaiiuusAustriam, Karolo teiitorium bissinum et pallia serica pretiosa
Aieinanniam atque Ttiringam sortilur. Pippinus et balsamuni et elepliantem, riec non et Iiorologium
Burgundiam, Neaustriam atque Provinciam. Karl- ex auricalco arte mechanica mire composiluni, in
mannus "Wasconiam et Alamanniam vastat, cum quo 12 horarum cursus ad clcpsidranl verlebatur,
Saxonibus paceni facit. Deinde Romam pergens a cum lolidem sereis pillulis quse complela Iiora de-
Zacbaria papa clericus factus est, monasterium cidebant, et casu suo cimbalum sibi subjecttim lin-
sancli Silvestri ip monte Soracte construxit, iu quo uire faciebant, additis 12 equitibus qui per 12 fene-
se monaclium fecit; postea ad nionasterium sancli stras complelis hoiis exibant, et impulsu egressionis
Benedicti profectu s est. Isdem tempofibus Rada - suae totidem fenestras quse prius erant aperte clau-
gaysus rex Longobardorum similiter fecit. Zacha- debaiit. Classis 200 navium de Nordmannis et Da-
rias papa caput Georgii martyris in capsa recondi- nis venit, Fresiam et omnes adjacentes insulas va-
tum reperit, in pitacio litteris Grecis exaralo, et in Stavit, tribus prselils Fresones vicit, vcctigal centum
Romanarii urbemlraiisiulit.Hiceliamdialogum beati libras argenti eis imposuit. Terrae motus factus est,
Gregorii in Grecum translulit. Legatione Burchardi et mortalitas subsecuta est. Eclypsis solis facla est,
episcopi et Folradi abbatis Zacharias papa jussit et Karolus moritur.
Pippinum regem constitui. A.D. 814 8S.Ludewicns Karoli filius annis 27. Hic
A. D. 745 SB.Pippinus aucloritale Stepharii papse a Stephano papa qui Leoni successit imperator fa-
qui Zachariss successit rex Francorum est appella- ctus est. Stephano morluo Pascalis papa efficitur.
lus, et a Bouifacio Mogontino archiepiscopo oleo D [Chron, Wirzib:] Berhhardus rex rehellal Ludewico
unctus et in civitate Swessona in solium regni ele- qui mox interiit. Nix magna diu permansit. "Wethi
valus, regnavitque anriis 16. Hildericus rex tonso monachus in Augia mirabilem visionem vidit. Tem-
capife in monasterium missus est. Pippinus Longo- pore Ludewici filii Karoli in Turinga cespis 50
bardiam hosliliter petit. Saxoniain bello premit, pedumlongus, 14 pedum latus 89, 6 pedum altus 90,
Wasconiam invadit. Othmarus ahbas iri insulam de terra sine manibus prsecisus et sublatus esi, et
Rlieni relegatur. Eclipsis solis facta est. Caput spatlo 25 pedum in alio loco projeclus est. Item in
Johaiuiis baptistae invenitur. Corpus sancti Naza- Saxonia quidam locus in riiodum aggeris intumuit,

VARLE LECTIONES.

88Bedamoritur, in marg. S3sitperscripta. 84Fulde construitur. Burchardus episcopus claruit. Audoga-


rius abbas Cjmpidoiie. In marg. 85BonifaciuspasstiS. In marg. S6Corpora Gordiani et Epimacln m Ala-
nianiiiam ferunlur. in marg. 87constituitur cod. Adtn. SSAnsgarius episcopus convertit Danos et buedos.
Eclipsis solis in Gehiinis facta est a. i. 1518, et statim posl in principio anni 1519 clementissimus csesar
Maximilianus obiit in marg. manu swcitli xvi. 69altus cod, Adm. 90ped. alt. destinl cod. Adnu
191 HONORIIAUGUSTODUN.OPP. PARS I. — DIDASC. ET IIISTOR. 192
ct spalio unius legwige sl sub una nocte inslar valli A instar nivis operuerunt, cuiicta quae in pratis erant
se subrexit9S. Eclipsis solis facia est, et Ludev.icus devastantes. Erant autem ore lato et exlenso inte-
lnoritur. stino, duosque habebant dentes lapide duriores, qui-
A. D. 851. Lotharius filius Ludewici annis 17,. bus duras arborum cortices corrodere valebant,
Hic a Paschaii papa eoronatur. Hujus tempore[Ei.NP. Longitudo et grossitudo quasi pollex viri, tanltcque
/. c. 824,. 825. SIGEBERTUS a. 825] subita tempestate ejant niuUitudinis ut una hora diei centum jugera
facla ingens fragmen glaciei cum grandine de coelo frugum prppe urbem Mogontinam consumerent..
cecidit, cujus longitudo 1S pedum, iatitudo 7, cras- Quando autem yolabant, ifa totum aerem per unius
situdo 2 pedum fuil, Eodem lempore qusedampuella miliarii spacium velabant, ut splendor solis in terra
duodennis post acceplam in pascha communionem positis vix appareret. Quarum iioiinullsein diversis
ab omni cibo et potu triennio abstinuit: post hsec locis occisse, spicas integras cum granis et arislis in
sicut alii homines vivere coepit. x\bbas SancliDyo- se habuisse repertse sunt. Quibusdam vero ad occi-
nisii ossa sancti Sebastiani martyris de Roma ad dentem profcctis, supervenerurit aliae, el per daos
Suessonani civitafem adduxit, et in basilica saneti menses paenecottidie suo volatu horribile cerner.ti-
Medardi posuit. Qusacum adhuc inhumata jacerent, bus praibuere speclaculum". Tunc ct in Italia tribu',
"
ianta signa et prodigia ibi claruerunt, ut a nullo diebus et tribus noclibus sanguis de cselopkusse
mortalium numerus miraculorum compreliendi vel narratur. Terraa mofus factus est, et cometa visa
varielas valeat enarrari. Lotharius imperator judi- est. Lotharius rex frater Ludev.ici imperatoris ohiil,
cio episcoporum aima depusuil. quia uxorem reli- et Karolus rex Galliarum regntim ejus invasit. Mox
quit, et ad agendam pcenilentiam inciusus est; po- bellum in Triburia inter Ludewicum imperalorem
stea absolutus, apud lngilheim moritur, et Meltis etKarolum comniittiliir. Ludewicus rex Germaniss
sepelitur. moritur, et Mediolani sepelitur. Post quem Karolus
A. D. 841. Luciewicus filius Lotharii cum fratri- rex Gallise augustus coronalur, sed a Karlomanno
bus Lolhario Karplo et Pippino annis 56. [Ann. impugnatur.
Wirzib. SS.TI, 258 sq.] Bellum inter fratres depar- A. D. 877. [Chr. Wirzib.] Karolus filius Lude-
titione regni excanduit, et ingcns prsslium fit, et wicicum fratribus Karlomanno etLudcwicoannisll»
tanla csedes ex utraque parte, ut numquam prse- Karlniannus et Ludewicusmoriuntur, et Karolus di-
sens setas tanlam stragem in gente Francornm fa- misit regnum. Karolo mortuo, Karlomannus inva-
ctam ante ineniinerit. Deinde regnum inter se di- dit Romanum imperium. Boum peslilenlia magna
sperfiunt, el Ludewicus Germaniam, Karolus Gal- eontigit. [SIGEDERT. 877.] Dum vero canes cadavera
liam, Lotharius Italiam opliuuit. Tempore hujus ^ laniando comederent, quadam die universi in unum
Lotharii Nordmaniii et Dani usque Paiisius navigio locum congregati indediscesserunt, ita ut nullus eo-
venientes, regnum Karoli vastant, in Fresia tribus rum neque yivus neque morluus inveniri potuis-
prseliis confligunt et vincunt. Pippinus rex Aquita- set.
nise comprehensus a suis Karolo regi cum regno A. D. 888. [Chr. Wirzib.] Arnoldus lilius Karl-
tradilutr, effecfusque clericus in morrasteriiimextru- nianni annisl2. Karolus imperaior obiit, Arnoldus
ditur. Homo quidam fulmine tactus totus est con- exercitum Nordmannorum prorsus delevit, Ifaliam
sumptus, et veslis illsesa remansit. Lotharius mo- et Burgundiam suo regno subjecil, Roinam veniens
r.achus efficittir in Prumensi monaslerio, in quo et imperaior cfficitur. Magna fames boiiiines se invicem
inorilur, pro qup Lotharius filius ejus imperator comedere persuasit. Ungarii Italiam vastant, etAr"
efficilur. Lotliaiius dimisit legilimam uxorem, et nolt morilur,
duxit alteram coiisenliente Theogaudo Treverensi A. D. 800. Ludewicus Arnoldi filius admodum
et Guntliario Coloniensi archiepiscopis. Pro qua re puer annis 12. Uhgari Bavariam ingrediuntur et
a papa Nicolao depoiitiiilur, rex autem ad sjT.odum plus miile ex eis occidunlur. Karintbiam invadunt;
vocatur, Qtii veniens et.judicium cum corpore Do- r, commissa pngna occidunlur plurimi utrimque, sed
niini cum 70 principibus pro imposifo crimine fa- amarius Ungarii. Deinde Saxoniam et Tiiringam
ciens, subila morte cum omnibus inleriii. Tempore vastant. Bellttm Francorum cum Ungariis. Ludewi-
Ludewici fratrisLothariiquadam nocle nubes asceu- cus rex morifur.
dit ab aquilone, allera ab oriente et meridie venit, A. D. 912. 93 Coimradus filius Chounradi illius
quse ignea spicula in invicem miserunt; deinde quem Adalbertus Babenbergensis inlerfecil, in re-
cocunles quasi exercitus in prselio se confuderunt. gniim elevatus regnavit annis 7. Ungarii ab Ala-
Hoc tempore mulier panes allios venales in fcsto niannis elBawariis juxta flumen IiiejocciduiiPir. Co-
sancli Laurentii coxit, ct atramento nigiiores de metse videnlur. Ungarii Alanianniam depopulantur
fornace protulit [SIGEDERT. 874.] Quodam tempore ferro et igne, et Alsaliam invadiint. Counradus rex
iustaiite messe vermes quidam in Germaniam quasi nioritur,
ioeusfse.4 pennis volantes et6 pedes habentes ab A,'D. 919. Heinricus comes rex effeclus regnavil
priente veuerunt, et uuiversam superliciein icrra 1. aiiiiis 18. Ungarii tolam Frahciam, Galli.am, Alsar
VklUM LECTIONES.
" C1leuge cod. Adinunt. •' subvcxit cod. Adm, 53Ileriger episcopus claruit, ht marg.
193 SUMMATOTIUS. 194
tiani atqiie Alamanniani gladio et igne devastant, A cuticta devastat, rebeilem ducem jure jurando sibi
quos Heinricus in Suirbia interfecit. Buchardus dux subjugat. Deinde Ungariam cum exercitu ingreca-
occiditur. Herimaniio Alamannia commitlilur, et tur, Ovonem tyrannum viClum fugat, Petrum regem
Heinricus moritur. ab Ungariis expulsum in regnum restituit, subjuga-
A. D. 957. OttoMagnus Heinrici filius annis 58. loqiie sibi regno Uhgariorum ctim stimmo honorere-
UiigariiFranciam,;Alamanniam, Galliam usqtte ocea^ - vertitur. Agnetem Willehelmi Pictaviensis principis
num et Burgundiam devastantes,per Italiam redie- Tiliain sibi in conjugio copulat. Pac(.m maximam in
runt. Monasteria sancti Galli et Sancli Bonifacii cre- toto regno firmat, Pestis pecudum magna, hiems
riianlur. Hyeinps valida et mOrtalilas animalium fa- "dura. Heinricus Italiani ingressuspacifice a Ronianis
cta est. Ungarii cum Bawariis pugnant et vineuiitiir» suscipitur, papas tres non digne conslitutos synoda-
Ofto Ilaliam sibi subjecit, Berngerum regem expu- liter deposuit, Swidgerum Babenbergensem cpisco-
lit. lgiiituSlapis"quasimassa caiidentis ferri ab oc^ pum papam consliluif, Clementem noniinavif; a
cidente volvens venit, et draco vistis est. Ungarii quo ipse imperator et augustus consecratur, et per
Noficam, Franciam Iialiamque petunt, el lotani Ba- -Apuliam mullasque provincias felici victoria ex:er-
wariam devastant; juxta -Augustam Alamannise ur- citum ducens, magiio honore revertitur, et COIJJUS
bem abOttone rege pugna victi imriiensa caide ne- B sancli Wicdonis deltalia ad Sphiram atlulit. Petrus
canlur. Cruces in vestibus apparent. Otlo Romani rex Uiigariorum a quodam tyranno captus et excse-
veniens imperator eflicitur. Hic in Saxonia Parthe- catus est, isque regnavit pro eo. Swidgerus papa
nopolim civilatem condidit. Sigiiuiit in sole, deinde obiil, cui Poppo successit; post bunc Bruno qui et
eelipsis solis facta est. Signum quoddam ignei colo- Leo Tolanensium antistes.papa ordinatur. Synodus
ris in ccelo apparuit, et Olto rooritur. Sanclus Ou- Magontise congregalur, cui praifuit Bruno apostoli-
dalricus obiit anno episcopatus sui 50. cus et Heinricus imperalor. Barlho archiepiscopus
A. D. 975. OltoTL Otloiiis Magni filius annis 9. obiit, et Herimannus contractus. Leoni papa Gebe-
Hic apud Galabriam occiso a Grecis exercitti de navi hardus qui et Yictor sttccedit. Fames mullas pro-
exiliens, natando'aufugit. DeindeRomss moritur et vincias afflixit, egestas et penuria undique pfseva-
luit, et Heinricus yitamfinivit.
'sepelitur.
A. D. 984. OttoIII, Ottpiiis II filius admodumpuer A. D. 1067. Heinricus filius Heinrici imperatoris
annis 18. Fames magna fuit. Wenzlas dux passus admodum puer ecepit rcgnare, regnavitque annis49.
est. Adalbertus episcopus de Rraga civitate a Pru- CujiismaterAgnesstiscepitducalum Bawarise.Yictor
cis maityrio coronatur. Nodker mOnaclnis clarus ,-, papa moritur, el Fridericus qui et Slephanus con-
habetur. OttoTnoritur, et Aquisgraiii sepelitur. «stituitur; post hunc Alexander ordinatur. [Annal
A. D. 1002, Heinricus dux Bawariai rex effectus, -Wirzib.] Cometa videtur, et Anglia Nordmaunis
regnavit annis 23 nienses 5. Hic llaliam, Boemiam subicitur. Olho dux Bawariae rebellat regi. Mox el
et Bolizaum ducem cum omni gente Sclavorum piincipesconjurant contraeum. Saxones Hartesburc
subjugavit. Hunc Benediclus papa coronavit. Ba- destruunt, sepulchrum UliiHeinrici violant, ossaque
benberc condidit, cujus ecclesiam Benedictus papa -ejus dispergunt. Alexander papa obiit, cui Hildi-
dedicavit, Ruzi, Polani et Uiigarii 94facti sunt chri- brandus qui et Gregorius succedit. Belluin juxta
stiani. Fanies niagna exorta est, et terrse niotus ex- Uiistruhl commiftitur. Rondolfus dux in regem eli-
tilil. Heinricus moritur et Babenberc sepelitur. ^itur. "Wirsiburcobsidetur. Bellum juxta Strowi, et
A. D. 1025. Gounradus fere 15 annis regnavit. aliud juxta Fladecheim conimiltilur. Aliud bellum
Contra bunc magna dissensio in regno efficilur, sed juxtaElslrel fuit, in quo Roudolfus rex occisusest.
ipse lieinricum filium suuni regem fecit, ipse vero Tleiiiricus Romam obsedit, WTcbeiium papam con-
Romarii pergens iniperator efTicitur.Cum exercitu stituit. Herimanntis rex elevatuf, et bellum intef
Paiiiioniam pelit, sed rex Stephaims cum eo pacem Swevos et Bawarios juxta Hostetin geritar. Roma
fecit. Roudolfus rex Burgundise moriens diadema p capta, et pestilentia magna est facta. Herimannus
stium Counrado imperalori misit. Counradus orien- rex orientalem Franciani hostiliter ingreditur. Hein-
talem Fraiiciam contra Ottonem petit: deinde Bur- ricus de Italia reversus -Augustam obsidet, capit,
gundiam vastat, Slaviam premit, eique Sclavi qiii deinde Saxoniam vaslat. Bellum juxta Bleichfelt ge-
Liulici dicunlur, facti sunt tributarii. Pilgriinus Co- ritur. Herimanhus rex occiditur. Aliud bellumfuit
loniensis episcopus obiit, cui Heriman successit. juxta Glicbo oppidum inler Heinrlcum regem et
Chouiiigunt regina et Ilerimmannus dux obiit. Ste- Egchebertuni marcliionem. Ecljmsis sOlisfacta est.
phaiius rex Ungariorum cum onini gente sua ad fi- Counradns filius Heinrici rex constituitur, et patri
dem Chrisli coiiverlilur. Eclypsis solis faeta est, et rebellat. Pestilentia maximafaclaest. Gregorio papa
Counradus moritur, ac Sphiraj sepelitur, quam ipse defuncto, ordinatur sumnius poiififex Otlo Ostien-
condidit. sis episcopus qui et Urbanus. Hoc tempore globi
A. D. 1040. Heinricus rex pius Counradi filius'" ignei in caelo emicuerunt, rursunique alia in cceli
aniiis 17. Hic Boemiam ingressus igne prssdaque parte se condiderunt. Mox de occidenlis partibus
VARIJE LECTTONES.
84Luzi etiam ef Polani cod Adinunt, ss deest in cod.
195 HONORIIAUGUSTODUN.OPP. PARS I.— DIDASC. ET HISTOR. 196
Hyspanise et Gallisepopuli et nationes, tribus et lin- A iilius sororis Heinrici imperaloris. Tres soles visi
jguae,omnis sexuset setas egressi orientem pefierunt, sunt in eaelo hora nona. Nortbertus episcopus iu
sepulchrum Domini Iherosolimis multo sanguine vi- prsedicatione et reiigione clarus bahetur. Lotharias
sitaverunt. Urbanus papa moritur, et Pascbalis cum exercitu Poemiam aggredilur, sed victus et
constituitur. Heinricus filius Heinrici rex eligitur, et multis de suis occisis regreditur, Counradus frater
patri rebellans patrem capit, regalia ei tollit. Conieta ducis Friderici a Swevis rex elevatur. Sphira a Lo-
diu visa est. Heinricus junior Coloniam ohsidet: in- thario conlra Fridericum obsidefur, nec oplinetur.
lerim pater ejus moritur, et Sphirse sepelitur S6. [cf. AKSELM.Gemb. 1128.] Eo tempore visum est
A. D. 1106. Heiuricus filius Heiiirici annis 25 caelumardereprima hora noctis. Deindemedia nocte
[cf. Ann. Saxo 1107]. Hic duni in Goslariensi oppido iterum incendium visum est in cselo.Iterum atque
convenium " habuisset s8, et jura regni prout vo- iterum idem a pluribus visum esf. Quadam nocte
luit disposuisset, subito ss niinia tenipestas et hor- nimius splendor ut ignis visus est a multis de cselo
ribilis ftilgurum et coruscationum et tonitruorum le° cecidisse; ferlur etiam grando niagna ut ova anse-
exorta regem et pmneni populum perterruit. Mox- rum in aliquibus locis pluisse, inter quam et glaeies
quecapulusmucronis regis tactus ut ccra liquescens prsegrandis cedidit. Qusedam villse eontra flatum
evanuit et pictura clipei ejus deleta est. Deinde rex venli ex toto conflagralse sunt, et multa ircendia ex-
Flandriam cum valida manu intrat, ferro et igne titerunt, inter quse Trajectum exustum est, et Par-
cuncta vastat, Roupertum comilem cum omni po- dirbergensis ecclesia el multa sanctorum monaste-
pulo subjugat. Post baec Pannoniam eum excrcilu ria. [cf. ANSELH.1151.] Lotharius denuo Sphiram
aggreditur, sed nihil dignum memorise ibi geritur. obsidet et victor optinet. Pestileiitia sequitur el ho-
Poloniam quoque cuni multitudine ingreditur, qua minum et animalium, Honorius papa morilur, et
prseda et incendio vastata reverlitur. Deinde cum duo papse ordinantur, scilicet Anacletus qui et Leo,
omni copia Italiam iiigredifur, oppida, castella, mu- quem Roma suscepit, et Innoeentius quem ecclesia
nicipia ferro ignique depopulatur, Romaa a Pascali recepit. Item prima hora noctis ca^lum visum est
papa augustus consecratur, sed ipsepapam compre- quasi sanguine perfusum in aquilonari parte. Inno-
hendit, clerum et populum terrore dispergit. Despo- centins papa venit iu Gallias in civitatem Leodium,
liala Urbe revertitur, in saeerdoles Domini et priu- cui Lotharius rex occurrit cum omnibus epi-
cipes crudeliter grassalur. Ob boc principes contra scopis Germaniae, qui Innocenlium papam eli-
eum jurant, et a regno armis propellunt. Bellum gunt, Anacletum respuunt, expeditionem in Italiam
juxta Welfesholz contra eum gerilur, in quo vicfus P conjurant, ut Romam papamperducant. Inlerim Lo-
patria pellitur. Terraj motus factus est, et plnra tbarius cum exercitu Daniam adit, regem Danorum
incenia corruerunt, Paschalis papa moritur, et Ge- Nicolaum liliumque ejus Magnum in deditionem cum
lasius ejusloco constiluitur. Quem Heinricus a Ro- obsidibus accepit, et viclor rediit. Deinde collecto
nia expulit, et Gregorium qui et Burdinus papam exercitu Italiam petit, Romam cum papa Imiocentio
conslituit. Defttncto Gelasio Calistus subrogatur, a coronandus pergit. In itinere insidias ut dicilur Fri-
quo Heinricus cum suo papa exconimunicatur. Bur- derici ducis incurrit, unde offensns Augustam civi-
dinus a Calisto capitur, monasterio cui nomen est latem incendit, plures de civibus occidit, pluriiiios
.Cavea intruditur. Post hsec Heinricus ecclesise con- de suis ainisit, in Italia vero maximam partem suo-
cessit, ut jure ecclesiastico episcopos et abbates rum amisit. Post mullos labores Romam ingredilur,
electione cleri et populi constituat, eleclus a rege hoiiorifice a senatu et populo Romano suscipifur,
regalia accipiat, et ipserex a Kalislo papa a banno ab lnnocentio papa augustus cum regina coronalur,
absolvitur, et ecclesise pax redditur. Kalistus defuii- cum pace regreditur (an. 1153). Eclipsis solis fa-
gilur, Honorius subrogatur. Deinde facta est fames, cla est 4 Nonas Augusti media die per unam fere
quam secuta est tempeslas horribilis miiltis diebus liorsm, qualis per mille annos non est visa. Deni-
tonitruorum et fulgurum et grandinis, et eclypsis D I que totum caelum obscuratum est instar noclis, ct
solis per unam horam. Heimicus moritur, et Sphirse stella; toto psene caelovisaesunt. Tandem sol egres-
sepelitur. Lotharius dux Saxonum in regnum eli- .sus de lenebris in niodum stellse apparuit, deindein
gitur. modum novselunae, ad extremum propiiam forniam
A. D. 1125. Lotharius dux Saxoniae regnat induit [cf. Co«f. Mariani Scoti SS. V, 562].
anu. II. Huic rebellat Fridericus dux Swevorum,

YARIJE LECTIONES.
96Anshelmus in Anglia claret. in ntarg. " principum add. cod. Admunt. °8 haberet c. Adm.
episcopus
ESetjura — subilo desuni cod. Aclm. 10°et cor. et ton. desimf cod. Adm.
TP7 DE SCRIPT. ECCLES. LIBRI QUATUOR. — LTB, I. *98

DE LUMINAMBUS ECCLESLE

SIVE

DE SGRIPTORIBUS ECCLESIASTICIS

LIBELLI QUATUOR.
(FAMtic, Bibliolheca ecclesiaslica, Hamburgi 1718, ToL, pag. 75.)

LIBELLUS I EX HIERONYMO SUBLEGTUS.

Rogo te. lector (si tamen prse doiio invidise au- ^ CAP.V.Paulus apostoius, qui antea Saulus, extra
dias), ne hujus opusetili laborem vilipendas. Ego numerum duodecim apostolprum, de tribu Benja-
quippe vigilavi ut tu dortnias, ego Taboravi ut tu min, et oppido Judaea? Gischali, scripsit decem
quiescas. Tuus soluminodo labor erit, ut perlegen- Epistolas ad Ecclesias : ad Romanos unam, ad Co-
do intelligeritia replearis, et pfseditus, clarus ari om- rinthios duas, ad Galatas unam, ad Ephesios unain,
nibus habearis. Si autem (quod magis timeo) tabido ad Philippensesunam , ad Golossenses unam, ad
corde et nebulosa facie his flosculis ornate contextis Thessalonicenses duas, ad Hebrseps uham: prseferea
lividum dentem iinprimis , ac rosigerum serlum, ad discipulos suos. quatuor, Timotbeo duas, Tilo
candiilulis liliis connexum, venenata lingua carpis, unam, Philemoni unam, ad Laodicenses unam, qu33
invidia quideni-te ut pfoxiinum servum caligini quidem legilur, sed ab omnihus exploditur. Hic
ignorantiae ihvolvet, nie autem benevolenlia per quarto decimo Neronis anno, eodem die quo Petrus,
lumen scieiilise.ad glpriam et honorem perducet. In RomaeproChristocapite truncatur, et iiiyia Ostiensi
lioc libello omnes ecclesiasticps scriptores a tempore sepelitur tricesitno septimo anrio post passionem
Christi usque ad nostra fempora nominatim expres- Domini (Hieron. c. 5).
si, quos ex Hieronyiiio, Gennadio, Isidoro, Reda et CAP.VI. Barnabas, Cyprius, qui elJoseph, levi-
aliis cognoscere polui. B tes cum Paulogentium apostolus ordinatus, unani
CAP.I. Simon Petrus, filius Joannis, provineiss ad sedilicationem Ecclesia; Epistolam composuit,
Galilseaa,yico Bethsaida, frater Andreae apostoli, et quse inter apocrvuhas scripturas legitur. (Hieron.
princeps apostoloruro, scripsit duas epistolas, quse c 6).
canonicse npminahlur. Evangelium qtioque Marci CAP. Vn. Lucas, medicus Anliocliensis, seetator
ejus esse dicitur. Libri autem, de quibus unus Acto- Pauli apostoli, Scripslt Evangelium et Actus aposfo-
rum ejus inscribitur, aliusEvangelii, tertius Prsedi- lorum Romaa. Hic octuagesimo et quarto anno in
cationis, quartus Apocalypseos, quintus Judicii, in- T3ilhyniamoritur, et postmoduni Constantinopolim
ter apocryphas scripturas repudiantur. llic post transfertur (Hieron. c. 7).
episcopatum Anliocbensis Ecclesise, ad expugnan- CAP.YHL Marcus, discipulus et interpres Pelri,
dum Simonem Magum Romampergit, ibique viginti Romanis scripsit Evangelium. Hic passus est oclavo
annis cailiedram episcopalem tenuit, usque ad quar- Nerouis aiino, et Alexandrise sepultus (Hieron.
tum decimuin aniiuni Neronis, a quo et crucifixus c, 8).
est, Romseque sepultus (Ilieron., De virh Ulustri- CAP.IX. Joannes apostolus, filius Zebedaei, et
bus, c. 1). frater Jacobi, scripsit Asise episcopis Evangelium,
CAP.II. Jacobus, frater Domini, cognomenlo Ju- C et Apocalypsim, et tres canpnicas Epistolas. Hic
stus, Joseph, ut quidam existimant, ex alia uxore, sexagesimo octavO anno post passionem Domini sub
ut alii, Mariaesororis matris Domini filius, scripsit Trajano moritur, et apud Ephesum sepelitur (Hier
unam de septem canonicis Epistolam. Hicpost pas- ron. c. |9).
sionem Domini ab apostolis Hierosolymorum ordi- CAP.X. Hermas, cujus apostolus Paulus ad Ro-
natus episcopus, triginta annis rexit Ecclesiam, et manos meminit, scripsit librurri qui apellatur Pastor
juxta lemplum Doniini, ubi prsecipitatus fuerat, se- (Hieron. c. 10).
pelitur (Hieron. c. 2). CAP.XI. Philo Judseus, natioue Alexandrinus, de
CAP. III. Matthseus, qui et Levi, ex publicano genere sacerdotum, scripsit librum unum de Vila
aposloltis, primus in Judsea Evangelium Cbristi nostrorum sub Marco degentium. Hujus exslaiiE
Hebrseis litteris-composuit (Hieron. c. 5). prseclara et innumerabilia opera : In quinque libros
CAP.IV. Judas, frater Jacobi, uriam de scptem Moysi; De confusione linguarum, liber 'tf*3|fg#A;-_
canonicis reliquit Epistolatn (Hieron. c. 4j. natura et iuventione, liber unus; De his p.useVVsars^'
109 HONORITAUGUSTODUN.OPP. PARS I. — DIDASC. ET IIISTOB. 200
precamur et testamur, liber unus; Dc erucutione, A ad Philadelphios et Smyrnseos. Hie passus est sub
liber unus ; De hscrede divinarum rerum , liber Trajano (Hieron. c. 16).
unus; De divisione aaqualium ol conlrariorum, liber CAP.XYIII. Polycarpus, Joannis apostoli discipu-
unus; De tribris virtulibus, liher unus; Quare quo- lus, ab eo Smyrnse cpiscopus ordinatus, scripsit ad
mmdam in Scripturis niulata sinl nomina, liber Philippenses valde utilem epistolam, et quaetlam de
unus; De pactls, libri duo; I»e vita sapientis, liber "-•-die Paschse. H°c sub Coinmodo pro Ghristo igni tra-
unus; De tribus virtulibus, liber untis; Quod somnia dimr (Hierpn. c. 17).
liiitlaiittir a Deo, libri quinque; Quaestioiium et so- CAP,XIX. Papias, Joannis auditor, Hierapoliia-
lutioiium in Exodum libri qttinque; De tabernaculo niis iii Asia episcopus, quinque scripsit volumina,
elDecalogo, libri qualuor; De victimis et repromis- quse prsenofavit : Explanatio sernionum Domijii
sionibus; De maledictis; De providentia; De Judseis; (Hieron. c. 18).
De conversalione vilse. Alexandri; Quod propriom CAP.XX. Quadratus , aposlolorum discipulus ,
ralionem habeant luuta animalia; Quod oninis insi- Alhenarum episcopus, scripsil librum pro Christiar.a
piens servus sit; De apostolicis yiris, quem inscripsit religione valde ulilem, aposlolica doctrina tlignum
Dc contemplativa vila; De agricultura duos; De " (Hieron. c, 19).
ebrietate duos. Hic conscripsit secundum librum CAP. XXI. 'Aristides, Atheniensis philosophus
Machabseorum (67-69). eloquentissimus, sciipsit yolumen, nostri dogmatis
CAP.XII. Lucius Aiiiiseus Seneca, Cordubensis, ralionem eontinens (Hieron. c. 20).
Pholirii Stoici discipulus, et patruus Lucani poetae. CAI. XXII. Agrippa , cogiiomento Caslor , vir
Scripsit quasdam epistolas ad Paulum apostolum, et valde doctus, adversus vigiiill quatuor voluniina
Apostolus quasdam rcscripsil (Ilieron. c. 12). Basilidis hserelici, quse in Evangelium confecerat,
CAP.XIII. Josephus, Mathathise filius, ex Hieroso- forlissime disseruit (Hieron. c. 21).
lymis sacerdos, a Vespasiano captus, scripsit Romse CAP.XXIII. Egesippus , vicinus apostolicorum
septem libros Judaicse captivifatis, ct alios viginti temporuiii, omnem a passione Domiiii usque ad
quatuor Aiiiiquifafum libros , ab exordio mundi suam setatem ecclesiaslicorum actuum texens -Iiislo-
usque ad quarlum deciiuum annum Domiliani Cse- riam, quinque libros composuit (Hieron. c. 22).
saris, el duos conflictus advei'sus Appionem, gram- CAP. XXIV. Justinus, pliilosopbus, de Neapoli
maficnm A-lexandriinim, et unum qui inscribilur De urbe Palsesfinse,patre Prisco Baechio, scripsit libros
polenlia , in quo digesta sunt Machabseoruni marly- quatuor pro religione Chrisii conlra genfes, et unuin
ria (ilieron. c. 15). o de monarchia Dei, el uiium queni prsenotavit Psal-
CAP.XIV. Juslus Tiberiensis, de provincia Ga- ten, el ununi de aiiima, et dialogum contfa Judssos,
Tdseae, scripsit Bisloriam Judaicarum rerum, et et insignia volumina conlra Marcionem, et librum
quosdam comnientariolos de Scripfuris (Hieron. conira omnes hsereses. Ad uliiiiium pro Chrisio
c. 14). saiiguiiiem fudit (Hieroii. c. 25).
CAP.XV. Clemens, cnjus Aposlolus ad Philip- CAP.XXV. Melito, Asianus, Sardensis episco-
penses meminii, quarfus post Petrum aposfolum pus, libruni pro Clirisliano dogmate composui!.
Romse episcopus (siquideni secundus Linus, terlius Scripsit eiiam de Pascha duns libros; De vita pro-
Anaclelus fuit), scripsit Epislolam ad Corinthiorum phelarum librum unum;De senibus unum; De cor-
Ecclesiam, valde utileni, ct Iiinerarium Petri, et pore et anima ununi; De baptismate uniim; De vc-
Dispiilationem Pefri et Appionis, et multa alia qtise ritate unum; De generatione Christi unum; De
'inter apocrypha immerantur. (Hieron. c. 15). prophetia sua uiium; Be liospitalitatc iiinim; rt
CAP.XVI. Dionysius areopagita, phiiosopiius, a alium librum qui Clavis iiiscribitur; De dia'.olo
Paulo apostolo conversus, Atheiiis episcoptts or- unum; De Apocalypsi Joannis unum; eclogarum li-
dinafus, scripsit librum De hierarchia, et miilta bros sex (Hieron. c. 24).
alia (70). ]) CAP. XXVI. Theopliilus, sexlus Aiitiochense Ec-
CAP.XYIL Ignalius, Aiitiochense Ecclesise post clesiaeepiscopus, conlra Marcionem librum conipo-
Pelrum apostolum lertius episcopus, scripsit Eccle- suit, et ad Auetolyciim lria volumina, et contra hss-
sise Ephesiorum epistolam, alteramadMagnesianos, resiiii Hermogenis librum unum, et alios tractatus
terliam ad Trallenses, quartam ad Romanos, deinde {Hieron. c. 25).

(67-69) Videllierori. c. TI,etBellarniimini in Cala- legitunn eodem Marlyrologio: vn/rf«s(9) Octobrh,


logo, ubi agit de Pliilone et de auctore librorum Parisiis, Dionysii episcopi, ctim sociis sttis, a Fc-
Macliabseorum. scennino gladio animadversi. Yetus itaque Romanum
(70) De S. Dionysio Areopagita sic legitur in ve- Martyrologium duos Dionysios constiluil; unum
leri Romano Martyrologio, ab' Herilierlo Rosweido Areopagilam, S. Pauli apostoli discipulum; alterum
lypis Plaiitinianis 1615,°edito : v Nonas (5) Octobris, Parisieiisem episcopum, jussu Fescennini gladio
Alhenis, Dionysii Areopagitw sttb Adriano diversis percussum Decioet Gralio consulibus (hoc est,"Cbri-
lernientis passi, ut Arisfides lestis estin operc quod sti 250 anno), ut Gregorius Turoiieiisis lib. i Hist.
de vCbristiana religione composuit. Hoc onus apud Francorum narrat. Ha?.cvisum fuit verbo indicare;
'Ailieiiiensesiiileranliquorum inenioriasclarissimiini reliqtia ciijusqttejtidicio relinquo.
leiietur. De sancto Dionysio Parisiensi episcopo sic
201 DE SCRIPT. EGCLES, LIBRI QUATUOR. — "LIB. 1. 202
CAP. XXYIL Apollinaris , Asiae Hieropolitanus 4. versus Cataphrygas insigne volunien. Sub Commodo
episeopus, insigne yolumen pro fide GhrisiianoTum fioruit (Hieron. c. 37).
edidit, et quinque libros adyersus gentes, et tres de CAP. XXXIX. Clemens , Alexandrinse Ecclesise
veritate, et duos adversus Cataphrygas (Hieroii. prcsbyter. Panta;ni_auditort po.st eum ecclosiasticam
c. 26). scliblani teriens, scripsit insignia vplumina , plena
CAP.XXVITI. Dionysitis,"Corintliiorum Ecclesise eruditioriis et eloquentise, tain de Scripturis dhinis,
episcopus, multas epistolas ad Ecclesias scripsit: in quam de ssecularis liftcratura. iiistrumento. E qui-
quibus est una ad LaodicenseS (71), alia ad Alhe- bus sunt illa -Stromalum et Informationum libri
nienses, tertia ad Nicomedienses, quarla ad Creten- octo, De paedagogis unus, De Pascha unus, De je-
ses, quinla ad Ponli Ecclesias, sexta ad Ignosia- junio unus, De diseeptatioiie unus, et alius qui in-
nos (72), septima ad Romanos, octava ad Chryso- scribitur : Quisnam ille dives sif qui salvetur; De
piioram, sanctam feminam. Sub Marco Aiitonino pbtrectatione liber unus; De canonibus ccclesiasli-
claruit (Hierpn. c. 27|. cis linus. Hujus '.discipulus. fuit Origenes (Hieron.
'- .
CAP. XXIX. Pinytus, Grelehsis, Cnossiss nrbis c. 58). .
CAPIXL. Miltiades scripsit prfficipuum volumen
episcopus, scripsit ad Dioriysium episcopum valde '*
adversus Montaiiiim et Priscam et Maximillam, et
elegarilem epistolam (flieron. c. 28).
alios lihros adversus gentes et Judajos (Hieron.
CAP. XXX, Tatianus lissresiarcha irifmiia scripsit
c. 59).
volumina. Hic Justihi philosopbi discipulus fuit;Tn GAP.XLL Appllo.nius, vir-diserlissimus, snripsit
liielorica quam maxime floruit; novam hseresim
adversus Montanum et Priscam et Maximillam in-
coiididit (75).
signe et magnum volumen. Contra liune scripsit
. "CAP.XXXI. Philippus, Creterisis, Gortinse urbjs Tertullianus. Hic claruitsub Severo (Hieron. c 40).
episeopus, prseclarum adversus Marcioneni edidit GAP:XLH. Serapiori, Anliocliise episcopus', scri-
libf uni (Hieron- c. 50). sit epistolam ad Caricum et Pontieum de liseresi
CAP. XXXII. Musanus _ no.n ignobilis scriptor. Mpntartii Ad Domnipnerii qtioqae libfum compo-
eor.fecit librum adversus quosdahi, qui ad hseresiui suit, et uiium Dc evarigelio, et aliasbreves epistolas
Tatianam deelinayeruiit (Hieron. c, 51)» (Hieron. c. 41).
CAP. XXXIII, Modestus tadversus MarciOnemfe- CAP. XLill. Apolloiiitis, Roniaiioe urbis senatof,
cit librum, et alia qnsedam (Hierotii c. 52). irisigne voliimeii pfo fide nostra composuit. Hic seii-
GAP. XXXIV. Bardesanus, in Mesopotamia cla- n tentia senatus pro Chrislo eapite truncatur (Hieron,
riis, infinita adversuS pene omnes hsereticos scripsit %.42).
volumina. flic nimis eldquens fuit, et novani hssre- CAP, XLIY. ThedpIiiluSjCajsareiePalaestihse,qtia;
slm condidit (Hieron. c. 55). olim Ttirris StratOnis vocribatur , episcopus , c!e
CAP. XXXV. Yictor, tertius decinms Romanse Pascba synodicam et valde utilem composuit epi-
urbis episcopus, de Pascha; et alia qusedam scripsit stolani (Hieron. c. 45).
volumina (HiefOm c. 54). . _ CAP. XLY; Baechylus, Gofinthibfum episcopus,
CAP. XXXVI. Irenseus, Lugduneiisis Gallise epi^- elegahtem librum de Pascha composuit (Hieron,
scopus, scripsit adversus hsereses libros quinqtie, c. 44).
cantra genles volumen breve, De disciplina aliud, et CAP. XLVI. Polycrates, Ephesiorum" episcopus.
ad Martianum fratrem de apostplica.prsadicatione, Scripsit synodicam epistolam ad Victorem Romanurii
libruni variorum tractatuum, ad Blastum :de schi- episcopum (Hieron. Cs45)i
sriiate, adFlorinurii de monarchia. de ogdoade egre- CAP. XLYlL Heraclius in Apostolum commenta-
gium doeumentum; etiqusedam ad Yiclorem papam rios composuit (Hieron. c. 46).
de Pascha (Hierom C; 55). CAP. XLYIIL Maximinus famosam qusestionem
CAP.XXXYIL Pantsenus, Stoicse sectae discipii- D insigni voluriiine ventilavit : Unde malum, etquod
lus, tarii in sanctis Scripluris quam in sseeulari lii- materia a Deo facta sit (Hieron. c. 47).
teratura eruditus, Alexandrise mullos eoirimentarios CAP. XLIX. Gandidus in Hexaemeron puleheni-
in sanctam Scripiuram fecit. Hic ad Indiam missiis, mos tractatus edidit (Hieroii.c. 48).
ubi Bartholomaeus dOcuit, ubi Evangelium Matthaei CAP.L. Appion similiter in Hexaemeron traetatus
reperit, quod et secum detulit (Hiefon. c; 56). feeit (Hieron. c. 49).
GAP. XXXYIIL Rhodon, genere Asianus, a Ta- GAP.LL Sexlus sub Severp scripsit librum De
tiano in Scripturis Romse eruditiis, edidit plurima, resurrectiona (Hieron. e. 50).
prsecipuuinque adversus 'Marcionem opus; sed et in CAP. LII. Brabianns quaedam opuscula ad Chri-
Hexaemeron elegaiftes tractatus composuit, et ad- stianum dogma pertinenfia edidit (Hieron. c. 51).

(71) Lege Lacedwmonios, 85 in Catalogo agitv ineQdem tpirip exstat liber Bia-
(72) "LegeCnossianos. lesseron EwaiiaeiiontHiiciijus.auClorfuit lric Tatianus
(75) Harmonia I? Evangeliorum non qtise tomo VII Syrus, Encratitarum pririceps. Vide Hieron c. 29
Bibliotliecse veterum Patrurii exstat, est Tatiani et55. : .;: : - ...,-- -
-•'.;
sea Ammoriii Alexa.ndrini, de quo Hieronymus cap. '"
PATROL.CLX5JI, A"
105 HONORn AUGUSTOBUN.OPP, PA.RS I. — BIDASC. ET KiSTOR. 204
CAP. LIH. Judas plemssime disputavit de septua- A itiCanlica canticorum ; in Genesiin; in Zaciiariam; de
ginta hebdomadibus apud Baiiielem, et Chronica Psalmis; in Isaiam ; iu Danielem; in Apocalypsim;
usquc ad Severum perdusit (Hieron. c. 52). in Proverbia; in Ecclesiasten; de Saul et Pytbc-
CAP. LIV. Tertullianus, presbyter provincise nissa; De Aiiticlirislo; De resurrectione; oontra
Africanse, civitatis Carthaginiensis, patre ceiiturione lilarcionem; De Pasclia; adversum omncs baireSes
proeonsulari, acris et vehementis iiigenii, mulfa narrationem; De laude Salvatbris (Hieron. c. 61). «
scripsit.volumina. Specialifer autem aJversus Eccle- CAP. LXIIl. Alexander, Cappadocise episcopus,
siam texuit volumina : De pudicilia, De persccu- scripsii epistolam ad Aniiochenses, aliam ad Oiige^
tione, De jejuniis, De monogamia, De ecslasi libros neni, aliani ad Deinetrium, et alias ad diveisos epi-
quinque, et sextum adversus Apolionium, et muT.-a sto!as. Hic sub Decio marlyrio coronatur (Hicron-.
-alia, quai non exstant, volumina (Ilieron. c. 55). c. 62).
JCAP.LV. Origenes, qui et Adaniantius, Leoinde CAP.LXIY. Julius Afrieanus scripsit quinque de
patre, niatre , Alexandrise, a Denietrio ejusdem temporibus voluiniiia. Hic sub Aurelio imperatoie
iirbis-episcqpoin locum Clementis .presbyteri confir- suscepit legatioiiem pro insiauratione urbis Emaus,
jnatus, tantuni in Scripturis liabuit studii, ut He- quoa postea Nicopolis * cst appsllala 'JHieron. cap.
bfseam tinguaiu coritra ajtatis geiitisque sosenaiuram 8 65). - . '
edisceret; et exeeplis septuaginta Interpretibus alias GAP.LXV. Gcminus, Antiocher.seEcclesise .pre-
puoque editiones in unuin congregaret, Aquilsesci- sbyter, qusedam iugenii sui monunienta composuit
licet Ponlici proselyli, et Theodotionis Ebionsei el (Hieron. c. 64).
Symmacbi ejusdemdogmatis.-In Evangelium quoque CAP.LXYI. Theodorus, qui postea Gregorius ap-
>:«T«Malthseum scripsit commeiitarios. Prseterea pellatus est, Neoesssarea;Pontl epis^fpus, Origenis
quintam, et sexlam, et septimam editionem cum auditor, scripsitMelaphrasin in Ecclesiasten, brevem
cseteris comparavil. Dialeclicam quoque et geome- quidem, sed valde utilem, et alias de fide epistolas
lilam, et arithmelicam et astronomiam, musicam (Hieron. c. 65).
-et grsiiimaticam, et rbetoricam, onihiumqiie philo- CAP.LXVII. Cornelius, Romanseurbis episcopus,
sophorum sectas ita didicit, ut studiosos quoque scripsil epistolam ad Fabium AniiochenaeEcclesiss
sseeiilarium litterarum sectatores haberet, concur- episcopum, de synodo Romana et Italica, aliam de
siisqiie ad eum mirifice fierent. Sex niillia librorum Novatiano, et de his qui lapsi sunl: lertiam de ge-
scripsit. Sub Severo floruit (Hieron. c. 54). stis s^nodi, quartam adeuriidem Novalum etFabiuni.
CAP. LVL Ammonius, vir disertus et valde eru- „. valdepiolixam (Hieron. e. 66).
ditus. in philosophia clarus, Alexandrise inter multa CAP. LXYIII. Csecilius Cypriaiius, Africus, Caf-
ingenii sui praeclara monumenta etiam de consonan- thagincinsis episcopus, mulia composuit opera qiue
tia Moysi et Jesu elegans opus coniposuit, e't evan- sole sunt clariora. Passusest sub Yalentiniaiio, quo
gelicos canones excogitavit, quos poslea secutus est 'Cornelius Romse (Ilierori. c. 67).
Eusebius Csesariensis (Hieron. c. 55). CAP. LXIX. Ponlius, diaconus Cypriani, egre-
CAr. LVIL Ambrosius , prinium Marcionites , gium yolumen Yitse et passionis Cypriani reliquit
deinde ab Origene correctus, EcclesiffiAlexandiinse (Hieroii. c. 6S).
ijiaconus, niulfas epistolas ad Origenem scripsit. Ad CAP.LXX. Dioriysius, Alexandrinse urbis episco-
Miunc Origenes infinita dictavit volumina (Hieron. pus,Origenis insignissimus auditor, scripsit quatuor
e 56). lihros ad Dionysiuin Romanse urbis episcopum, et
CAP. LVin. Tripbo, Oiigenis auditoi, in Seriptu- adLaodicensesDepoenitentia;itein Canoncm de poe-
Hs erudilissimus, multa fecit opuscula, praecipueli- nitentia; ad Oiigenem De niartyrio; ad Armenios
brum quem composuit De vacca rufa, in Deutero- De pceiiiteiitia et de ordine delictorum ; De natura
nomio; De divisione columbaeet turturis ab Abra- _ad Timotlieum, et De tentafionibus ad Euphano-
Jiam(Hieron. c. 57). JD rem, ad Basilidem quoqtie multas epislolas(Hieron.
£/iV. LIX. Minuliiis Felix, Romse insignis causi- c. 69).
dicus, scripsit altercationis Dialoguni, Christiaiii et CAP.LXXI. Novatianus, Romanae urbis presby-
-lisBieticidisputantis, et librum De fato contra ma- ler, adversus Coriielium eathedram sacerdoialem
themalices (Hieron. c. 58). invadens, lapsos recipere nolens, scripsit De Pasciia,
CAP.LX. Gaius adversus Proculum , Montani de Sabbato, De oratione, De cibis Judaicis; De At-
seetatorem, valde insignem habuit dis-iutaiiouem lalo, multaque alia, et De Trinitate graiide volumeii,
(Hieron. c. 59). quod plurimi Cypriani existimant (Hicron. c. 70).
CAP.LXI. Bcryllus, ArabioeBostreiiiis episcoptis, CAP. LXXII. Malchion, diserlissimus Aiitiochena;
in quamdam h;eiesim lapsus, ab Origene correctus, Ecelc-sisepresbyler, dialogum adversus Paulum Sa-
seripsit varia opuscula, et maxime epistolas. Exstat mosatenum disputavit (Hieron. c. 71).
et Dialogus Origenis et.Berylli (Hierou. c, 60). CAP.LXXIIl. Archelaus, episcopus MesopotanuiB,
CAP. LXII. Hippolytus,ciijusdam urbis episcopus, librum adversum Manichseum coiupcsuil (Hieron.
seripsitde Pasclia el teniporibus,etnoniiullos in Scri- c. 72).
piuias ccainieiitaiios; in llexaemeron; in Exodiiin ; CAP.LXXIY. Aiiatoliiis Alexandrir.us Laodieese
205 DE SCRIPT. ECCLES. LIBRI QUATUOR. — LIB. I. £05
Syrise episcopus, volumen de Pascha composuit; A . rum liber unus : pro Origene libri sex : De vita
decemlibros de arilhmetica, geometria, astronomia, Pamphili martyris tres; De martyribus, et alia opu-
grammalica, rhetorica, dialectica (Hieron. c. 75). scula, et in centum quinquaginta Psalmos eruditis-
CAP.LXXV. Yictorinus, Piclaviensis episcopus, simi commentarii, et alia mulla. Floruit maxirae
scripsit commentarios in Genesim, in Exodum, iri sub Constantino, et ob amicitiam Pampbili marty-
Leviticum, in Isaiam, in Ezechielem, in Habacuc, ris, eognomenlutii ab eo Eusebius Pamphili sortitus
in Ecclesiasten, in Cantica eanticorum, in Apoca- est (Hieron. c.8i).
lypsim Joannis, ;et adversum omnes hsereses, et CAP.LXXXIII. Relicius, Augusiodunensis episco-
multa alia; ad extremum martyrio coronalur (Hie- pus, scripsit cohimentarios in Canlica canticorum,
ron. c. 74). et aliud grande volumen adversus Novatiahtim (Hie-
GAP.LXXVI. Pampbilus presbyler, Eusebii Gse- ron. c. 82).
sariensis episcopi necessarius, tanto bibliothecse CAP. LXXXIY. Methodius, Olympi Lycise, etpo-
divinse amore flagravit, ut maximam partem Orige- stea Tyri episcopus, nitidi eompositique sermonis
nis voluminum sua manu conscripserit, et in duo- adversus Porphyrium confecit libros, et Symposion
decim prophetas viginti quinque qusestionurn Orige- jj decem virginum; De resurrectione opus egregium;
nis voluinina. Sub Maximo passus est martyrio pro contra Origenem, et adversus eumdem dePytbonis-
Christo (Hieron. p. 75). sa; De animse exitu ; in Genesim; in Cantica
CAP.LXXVIL Pierius, AlexandrinseEccfesisepre- eanticorum commentarios , et multa alia. Sub
sbyter, scripsit longissimum tractatum ,in Osee Decio et Valeriano maiiyrio coronalus est (Hicr.
prophetam, et alios diversos tractatus, tanta ser- c. 85).
monis elegantia, ut junior Origenes vocaretur (Hie- CAP.LXXXV. Juvcncus, nobilissimi generis Hi-
ron. c. 76). spaiius presbyter, quattior Evangelia hcxametris
CAP.LXXVHI. Lucianus, vir disertissiriius, An- versibus quatuor lihris composuit, et nonnulla eo-
tiochense Ecclesiae presbyter, postmodum Nicome- dem metro ad sacramentorum ordinem pertinentia
diae episeopus,magno Scripturarum studio laboraiis, Floruit sub Constantino (Hieron. c. 84).
scripsit librum De fide, et epistolas ad nonnullos. CAP. LXXXVL Eustathiiis, genere Pamphylius,
Passus est sub Maximino, et Helenopoli Sepultus primum BeroeaeSyriae, deinde Antiocbiaeepiscopus,
(Hieron. c. 77, ubi non vocatur episcopus). mulia coinposuit adversus Arianorum dogmata, et
CAP.LXXIX. Phileas, de urbe iEgypli qusevoca- De anima volumina, et adversus Origenem; et irifi-
tur Tbmuis, nobili genere , magtiis opibus , ele- nitas epistolas (Hieron. c. 85).
ganlissimum librum de martyrum laude com- CAP.LXXXVIL Marcellus, Ancyranus episcopus,
posuit. Hic pro Christo capite truncatur (Hieron. sub Constaiitino et Constantio multa diyersarusB
c. 78).
expositionum scripsit volumina, et maxime adver-
CAP.LXXX. Arnobius rhetor scripsit adversus sum Arianos
(Hieron. c. 86).
gentes duo volumina (Hieron. c. 79). CAP.LXXXYIH. Athanasius, Alexandrinss urbis
CAP. LXXXI. Firmiarius, qui et Lactantius, Ar-
episcopus, sub Constante scripsit drios libros ad-
r.obii discipulus, scripsit in scholis Africseltinera- versum genles; contraValenlem etUrsacium librum
rium hexamefris versibus : et alium Iibrum qui ,in-
unum; De virginitale librum ununi; De perseculio-
scribitur Grammaiicus, et alium pulcberrimum De iiibus Arianoruni
plurimos; DePsalmorum titulis;
ira Dei, et Institutionum diviiiarum adversus gentes Historiam Anlonii monacbi, et mulla alia
(Hieron.
libros septem; ad Asclepiadem duos; ad Demetrium, C.
87).
auditorem suum, epistolarum libros septem; Be per-
CAP.LXXXIX. Antonius monachus (cujus Vitam
secutione unum : ad Probum epislolaruru libros
Athanasiiis insighi volumine prosecutus est) misit
quatuor : ad Severum epistolarum libros duos; ad
ad diversa monasteria, apostolici
Deriietriadem DeopificioDei, vel formatione hominis septem epistolas
sensus et sermonis (Hieron. c. 88).
librum unum. Hic magister Csesaris Crispi, filii
CAP,XC. Basilius, Ancyranus, episcopus arcis
Constantini, fuit (Hieron. c. 80).
sub Constantio scripsit contra Marcellum,
CAP.LXXXII. Eusebius, CsesaresePalssstinse epi- Mechaeae,
etDe virginitale librum, et nonnulla alia (Hieron.
scopus, [in Scripturis divinis studiosissimus, et.bi- c. 89).
bliothecse divinaecum Pamphilo Martyre diligentis-
simus investigator, edidit infinita volumina, de qui- CAP.XCI. Theodorus, Heraclise Tliraciarum epi-
bus hsec sunt: Evangelicseespositionis libri viglnti; scopus, elegantis apertique sermcnis edidit sub
in Matthseum, in Joan-
evangelicarum QusBslionuni libri quindecim; Theo- Constantio commenlarios
iii c.
phaniaj libri quinque; ecclesiasticse Histprise libri "nem, Apostolum (Hieron. 90).
decem; omnimoda Historia, et ejus breviarium; De: GAP.XCII. Eusebius, Emisenus episcopus, ele-
Evangeliorum dissonantia, et in Isaiam libridecem, ct gantis et rhelorici ingenii, innumerabiles confecit
contra PorphjTium, qui eodem lempore scribebat in libros ; e quibus praecipui sunt, adversus Judseoset
Sicilia (ut quidam ptitanO, libri trigir.la- Topico- gentes, ad Novatianos, in Epistolam ad Galafas libri
207 HONORIIAUGUSTODUN.OPP. PARS I. — DIDASG. ET IIISTOR. 208
dccem, in Evangelia homiliseplurimae, sed breves. A las, et librtim in Cantiea canficorum(Iiieron. C;100).
Floruit sub Constar.lio (Hier. c. 91). CAP. CII. Yictorinus, natione Afer, Romse sub
CAP.XCIIi. Triphyllius, Cypri Ledrensis (74) sive Conslantio rhetoricam docens, seripsit adversus
AEVWWVTOC, episeopus eloquentissimus, sub Constan- Arianum libros niore dialectico valde obscuros,
tio sciipsit commentarios in Cantica canticorum et qui inde ab cruditis non iiiteiligunlur; el commen-
multa alia (Hier. c. 92). tariosinApostolum (Hieron. c. 10i,Geniiad. c. 60),
CAP. XCIY. -Donatus, a quo Donatiani per Afri- CAP. CIII. Titus, Bostrenus episcopus, sub Ju-
cam, sub Constaiitio multa seripsit opuscula, ad liano fortes adversus Manichseosscripsit libros et
suam hceresiin pertinentia, et de Spiritu sancto li- nonnulla alia volumina (Hieron. e. 102).
brtim, A.riano dogmali coiigruenlem (Hier. c. 95).] CAP.CIV. Damasus, Roniseurbis episcopus, sub
CAP. XCY. Asterius, Ariana. factionis philoso- Theodosio, multa et brevia volumina herpico metro
phus, sub Constanlio scripsit in Epistolam ad Ro- edidil (Hieron. c. 105).
niar.os : in Evangelia; in Psalmos commentarios et " CAP.CV.ApolIinaris, Laodicenus
SjTiseepiscopus,
alia innlfa (Hier. c. 94). . patre presbj-fero, sub Tbeodosio iunumerabilia in
CAP.XCYI. Lucifer, Calaritanus episcopus, con- sanctas Scripturas eoniposuit, et conlra Porpliyrium
tra Conslantium imperatorem scripsil libros (Hier.
trigiuta libros (Hieron. c. 104).
c. 95). CAP.CVI. Gregorius, Bteticus, Eliberi episcopus,
CAr.XCVH. Euseuius, iialione Sardus, ex lectore
diversos tractaius cpmposuit et Be fide elegaulem
urbis Romse Vereellcnsis episcopus, ob confessio- librum
nem fidei a Constantio principe Scvlhopolim, inde (Hieron c. 105, Geiinad c. 16).
CAP.CYIT.Pacianus, in Eyrensaisjugis Barcinonaa
in Cappadociam relegatus, sub Juliano imperatore
tam vita quam sermone clarus, scripsit
reversus, edidit in Psalmos conimentarios Eusebii episcopus,
varia opuscula contra Novatianos, sub Theodosio
Csesariensis (ilier. c. 96),
CAP.XCVIII,Fortunatius(7o), nationOAfer,Aqui- (Hieron. c. 106).
CAP.GYIII. Photinus, Marcelli diseipulus, Sirmii
leiensis episcopus, sub Consfantinoscripsit commen-
tarios in Evangelia, titulis ordinatis (Hier. c. 97). episcopus ordinatus, in hssresim Hebionis lapsus,
CAP.XCIX. Achallus (76), CsesariensisPalaestinse plura scripsit volumiiiD, in quibus vel prsecipui
sunt conlra gentes; et ad Yalentiniaiinmliber (Hie-
episcopus, elaboravit in Eeclesiasteii octodecimvo-
ron. c. 107).
lumina, ad dogma populorum sex. Prseterea multos
CAP.CIX. Piioebadius, Agenni Galliarum episco-
diversosque tractatus coinposuit. In tantum autem
sub Constantio imp. claruit, ut in locum Liberii C pus, edidit contra Arianos librum, et alia multa
c.
episcopi Felicem Arianuni episeopum constituerit (Hieron. 108)
CAP.CX. Didynius Alexandrinus, captus a parva
(Hier. c. 98).
CAP. C. Serapion Themuseos (77)episcopus, qui setate oculis, et ob hoc quoque elementorum penitus
ob elegantiam ingenii cognomeii Scholaslici acce- ignarus, tantum miraculum sui omnibus prsebuitrut
diaiecticam et geooie.triam,qusevel maxime visu in^-
pit, charus Antonii monaclii, edidit adversus Mani-
chaeum egregium librum ; De Psalmorum litulis diget, usque ad perfectuni didicerit. Hic plurima
unum ; et ad diversos utiles epistolas. Sub Constan- opera liobiiiaqiie conscripsit; commentarios in Psal-
tio .claruit (Hier. c. 99). mos; commenlarios in EyangeliumMatthsei et Joan-
C.ir. CI. Hilarius, Pictaviensis episcopus, facfio- nis; De dogmatibus, et contra Arianos libros
ne Saturnini Arelatensis episcopi, de synodo Biter- duos; De Spiritu sancto librum uiumi, in Isaian»
rensi in Phrygiam relegatus, sub Valenliniano con- tomos octodecim; in Osee libros tres; in Zacharianr
fecit duodeeim libros advcrsus Arianos, et alium quinqiie, et commeiifariosin Job et miilta alia (Hie-
librum De synodis, quem ad Galliarum episcopos ron. c. 109).
scripsit : in Psalmos commentarios, in primuni vi- D CAP,CXI. Optatus, Afer, Milevitanus episcopiis,
delicet ct secundum, et a quinquagesimo primo us- sub Valente scripsit libros sex, aaversuin Donatianae
que ad sexagesimuni secundum, et a ceiifesinio partis caliimniam (Iiieron. c. 1.0).
octavo usquc ad extremum. In quo opere imitatus CAr. CXIL Aquillius Severus, Hispanus, sub Va-
Origenem, nonnulla eliam de suo addidit. Scripsit lentiniano composuit volumen, quasi Hodoe.pori-
duos libros ad Conslaiitiuin, etunum adversus Ya- cum, tolius vifse suaestalum contincns, tam prosa
lentem et Ursacium, historiam Ariminensis et Se- quam versibus, quodvocavit Catastrophen (Hieron.
leuciensis synodi continentem : et ad praefectum c. 111).
Sallustium, sive contra Dioseoruni, et librum Hym- CAP.GXIII.Cyrillus, Hierosolymseepiscopas, stepc
Rorum, et alium Mysteriorum, et commentarium in pulsus ab Ecclesia et receptus, sub Theodosio seri-
Matthseuni, et tractaius in Job, et elegantem librum psitqussdam volumina (Hieron. c. 112).
Jcoutra Auxentium, et nonnullas ad diversos episto- CAP.CXIV. Euzoius episcopus varios el mulfipli-

Aiopivvin Gypro.
(74) Fortunatianus. (76) Arcadius.
(75) (77! Thmueos.
209 DE SCRIPT. ECCLES. LIBRI QUATUOR, — LIB. I. 210
ces tractatus composuit (Hieron. c. 115). A liano, diversis metris edidit mulfss opera. (Ilieron.
CAP.GXV. Epipbanius,Cypri Salaminseepiscopus, c. 122).
scripsit adversus omnes hsereses libros, et liiulta alia CAP. CXXIV. Tiberianus, Bsetieus, scripsit A^po-
(Hieron. c, 114). logelicum tumenti compositoc{uesermone (Hieron..
CAP. CXYI. Epbrseni, Edessenae Ecclesise diaco- c. 125).
nus, multa composuit opuscula, et de Spiiitu sancto GAP.CXXV. Ambrosius, Mediolanensis .episco-
(Hieron. c. 115). pus, scripsit Hexaemeroii, et librum De ofllc.iis, ct-
CAP.CXYIl. Basilius, CsesareseCappadocise, quav ununi De sacramentis, et multa alia egregia (liierou.
prius Mazaca vocabatur episcopus, 3gregios contra c. 124). .
Euiiomium elaboravit libros, el De sancto Spi- _ CAP.CXXYI. Evagrius, Antiochisecpiscopus, acris.
ritu volumen , et in Hexaemeron homilias novem, et ferventis ingenii, diversarum expositionum tracia-
et varios tractatus. Claruit sub Gfaliaiio (Ilieron. tus edidit, et Vitam B. Antonii de Grsecoin Latinum
c. 116). transtulit (Hieron. c. 125).
CAP. CXVIH. Gregorius Naziarizenus, vir elo- CAP. CXXYII. Amhrosius Alexandrinus, auditor
quenlissimus, a'd triginta rnillia vefsuum, tiiritiia Didymi, adversum Apollinarem volumen multprum
opera sua composuit. E quibus illa sunt: De morte •" versuum de dogmatibus scripsit, et conimentarios in
fratris Csesarii; laudes Maciiabseorum; laudes Cy- Job (Hieron. c. 126).
priani; laudes Athanasii; laudes Maximi philo- CAP. CXXYIIL Slaximus philosopbus, natus
soplii, el postea episcopi, ef librum hexametro Alexandrise, Constantinopoli episcopus ordinatus
versu Virginitatis et Nuptiarum, contra se disse- et pulsus, insigtiem De fide adversum Arianos
rentium; adversus Eunomium Hbriduo; De Spi- scripsit librum , quem Graliano imperatori edidit
ritu sancto liber unus; cpntra Julianum imperato- (Hieron. c. 127).
rem liber unus. Sab Theodosio fforuit (Hieron. c. CAP.CXXIX. Gregorius, Nyssenus episcopus, fra-
417). ter Basilii Csssariensis, Hieronymo et Gregorio Na-
CAP,CXIX. Lucius, jUexandrinus episcopus, Aria- zianzeno Iegit libros contra Eunomium; qui et alia
risBpartis, composiiit solemnes epistolas de Paseha, multa scripsit (Hieron. c. 128).
et non paucos variarum expositionum libellos (Hie- CAP. CXXX. Joannes (78), Aiitiochense Ecclesise
ron. c. 118). presbyter, Eusebii Emeseni, Diodorique [al. Theo-
CAP. CXX. Diodorus, Tarsensis ep.scopus, com- dorique] seclator, multa coniposuit opuscula (Hie-
mentarios in Apostolum fecit, et niulta alia (vide .p ron. c. 129).
Hieron. c. 119, et Suidam inLexico). CAP. CXXXL Gelasius, Csesareaj Palspstinse epi-
CAP.CXXI. Eunomius, Arianse partis Cyzicenus scopus,post Eunomium (78) episcopum , accurati
episcopus, multa contra Ecclesiam scripsit. Respon- limatique sermonis scripsit qusedam capitula (Hie-
derunt ei Apollinaris, Didymus, Basilius Csasarieu- ron. c. 150).
sis, etGregorius Nazianzenus, elNysssanus (Ilieron. CAP.CXXXIl. Tlieotimus, Scylbiaj Tomorur.i epi-
C..1.20). scopus, in morem dialogorum et y.eteris eloquentise
GAP.CXXII. Priscillianus, Abilas episcopus, qui breves commaticosque traclatus edidit (Hieron. e.
factione Idacii et Ithacii Treveris a Maximo csesus 151).
e3t, edidit multa opuseula (Hieron. c. 121). CAP.CXXXIII. Dexter, Paciani filius, clarus apud
CAP. CXXIII. Latronianus, provincise Hispaniae , sseculum, et Christi fidei deditus, texuit omiiimodam
vir valde eruditus, et in metrico opere veleribus liistoriam (Hieron. c. 152).
comparandiis, csesus et ipse Treveris cum Priscil- CAP.CXXXIV. A.mphiIochitis, Icor.ii episeopus,
(78) S. Joannes, Cons.tantinopolitaiise urbis epi- de eodem Chryspstpmo oratip. Suidas, vel quisquis
scopus, ob auream sermpnis prsestantiam Chry- fuit qui Suidse Lexicon post iilum auxit, etsi bre-
sostomus, hocestatireumos.agpellaius, patria An- Q viter, elegantissime tamen qtise sunt iii Clifyso-
tiochenus, et Antiocheha_ quondani Ecclesise pre- stomo prfe.cipua, perstrinxit. Quod si quis tameii
sbyfer, nobilibus parenlibus. ortus , in eloquentiae plura velit, Metaplirastem , item Nicephorum in
studiis Libanii sophisl.ae,in-philosophiaAiidragalliii, Hislorise ecclesiasticse libris xi, xii, xm, xiv, et
et in sacris Scripturis Diodori episcopi Tarsensis Baronium in Annalibus consulat. Obiit autem exsul
auditor, Basilio Magno et Gregorio..Nazianzeno ar- Comanis ad Poiitum Euxinum vm Kal. Octob.,
ctissima faiuiliaritale cpnjunctus,_ edidit in sacras. anno quadringentesimo seplimo. Vixit annos quin-
litteras plurima tam conimentariorum quam homi- quaginta duos, nienses oclo; sedit vero annos no-
liarum yolumina; Grseco-Latihe Parisiis tomis IX, vem , menses sex, dies viginti. Itaque nalus est
' et Latine AntVF.erpise1619, tomis VI edila. Ejus. anno trecentesimo quiriquagesinio quinto, circa
YTtam fusissirrie scripsit Palladius,; ejusdem disci- Martinni meiisem, ut Sozonierius 1. i, e. 26, prc-
pulus, et Helenopolitanae EccIesiK episcopus,. in didit. Gaeterumin suis D.e sacerdotio Iibris Clfry-
dialogo quem cum Theodoro Ecclesise Romanse sostoinus. non: Basilium Magnum, ut Sjxtus Se-
diacono instituit. Eamdem vero Cassiodoius ex nensis putavit, sed Seleuciensem inlroducit loquen-
Socratis, Tbeodoreti et SQzomeniTripartila historia tem, ut Aiidreas Scliottus. ex suo ins. Suida
contexuit. Georgius quoque, patriarcha Alexandri- adnotavit. Cicero Aristoteleni dicendi flumen au-
riiis, tum ex superiore Palladii dialogo, tum ex reum appeliavit; simile elogium GrseciaChrysostom».
aliorum scriptis amplissime omnia coriiplexus esl, attribuit.
quse de Ghrysostomi vita desiderari possuhl. iluc (78) Etizoiuui.
specfat etiarii imn. Loor.is, cognpmcE.o Paci.fici.
2!I IIONORII AUGUSTODUN. OPP. PARS I. — DIDASC. ET HISTOR. 212
etlidit librum de Spirifu sancto (Hieron. c, 155). A de virginitafe servanda unam; ad Marcellam epi-
GAP.CXXXY. Sophrouius, vir apprime erudiT stoiarum librum unum; consolatoriam de morle
tus, laudes Bethleliem adhue puer, et de sub- filiae, ad Panlam, unam; in Epistolam Pauli ad
versione Serapis insignem librum composuit, et Galatas commentarioruni libros quatuor; item in
opera Bieronyml in Grsecum transtulit (Hieron. Epistolam ad Ephesips libros tres, in Epistolam ad
c. 154). Titum librum untim ; in Epistolam ad Philemonem
CAP.CXXXYL Hieronymus natus patre Eusebio, librum urmm; in Ecclesiasten commentarios; Qua>
oppido Stridonis in Pannonise confiniis, scripsit sub stionum Hebraicarum in Genesim librum untim ;
Theodosio^Vilam Pauli monachi; eplstolarum ad —de locis librum unum; de Spiritu sanclo librum
diversos librum unum; ad Heliodorum exhorta- ununi; in Lucam homilias triginta oeto; in Psal-
toriam; allercationem Luciferiani et orthodoxi; mos, a decimo usque ad sextum decimum, tractatus
Chronicon omnimodae historiae; iu Hieremiam et septem; de captivo monacho; Vitam beati Hilario-
Ezechielem homilias Origenis viginti sex vertit; De nis, Vitam Paulse. Novum Testameiitum de Graeco,
Seraphin, De Osanna; De frugi et luxurioso iilio; Yetus de Hebrseo in Latinum transtulit; duodecim
De tribus qusestionibus veteris legis homiiias tres, prophetas exposuit, infinitas epistolas et alia innu-
in Cantica canticorura duas; adversus Helvidium mcrabilia composuit (Hieron. c. 155).
unam epistolam de sancta Maria; ad Eustochium

UBELLUS II EX GEKMBIO SUBLECTUS.

GAP. I. Jacobus, cognomento Sapiens, Nisibense perat. Scripsitet ad collegas praepositurse suse epi-
nobilis Persarum civitatis episcopus, sub Maxi- stolas, in quibus alphabetum riiysticis tectum my-
niiano confessor, scripsit viginti sex libros; item . steriis, vel humanse consuetudiuis excedetitem in-
De lide eontra omnes haereses, De charifate gene- telligentiam clausit, solis, credo, eorum genere vel
rali, De jejunjo, De oratione, De dilectione erga meritis manifestatum. Scripsit et de Pascha (Gcn-
proximum speoiali, De resurrectione, De vita post uad. c. 7).
mortem , De humilitate, De patientia, De pceniten- CAP.YIII. Theodorus presbyter, successor Pacho-
tia , De satisfactione, De virginitate, De seusu ani- mii, scripsit ad alia monasteria epistolas, sanclarum
m8e_Decircumcisione,Deazymo benedicto in Isaia, Scripturarum sermone digestas (Gennad. c. 8).
De Christo quod Filius Dei sit et eonsubstantialis CAP,IX. Qriesiesis moiiacbus, amborum supradi-
Patri; De castitate adversus gentes, De constru- ctorum collega, yir in Scripturis ad perfectum in-
ctione tabernaculi, De gentium conversatione, De strucltis , composuit librum divino conditum sale,
regno Persarum, De persecutione Christianoruni. tptiusque monasticae disciplinse linslrumentis cou-
Scripsit et Cbronica. Sub Constantio moritur (Geii- structum; in quo totum pene Vetus et Novum Testa--
nad. c. 1). C mentum compendipse est comppsitum (Gennad. c. 9).
CAP.II. Julius, urbis Romse episcopus, scripsit CAP.X. Macarius ille jjlgyptius, signis et virtuti-
ad Dionysium quemdam de Incarnatione Domini bus clarus, unam tantuni ad juniores suse professio-
epistoiam iinam (Gennad. c. 2). nis scripsit epistolam (Gennad. c. 10).
CAP. III. Paulonas presbyter, discipulus beali CAP.XI. Evagrius monachns, supradicti Macarii
- Ephrsem, honio valde acris ingenii, et in divinis d.o- familiaris discipulus, divina et .humatia litteratura
ctus Scnpturis, ab Ecclesia se separans, scripsit insignis, Seripsit multa necessaria monachis, scilicet
multa fidei contraria (Gennad. c. 5). Y.itasPatrum, et adversum octo principalium vitio-
CAP.IV. j.Vitellius, Afer, Donatianorum sclusma rum suggestiones, octo ex sacrarum Scripturarum
defendens, scripsit adversum gentes, et adversum testimoniis libros. Composuit et ccenobitis ac syno-
nos, velut traditores, in persecutione, divinarum ditis doctrinam aptam vitse comniuni : et ad vir-
Scripturarum; et ad regulam ecelesiasticam perti- gines D.eo sacratas libellum unum, competentem
nentia multa disseruit. Sub Constantc claruit. (Gen- religioni et sexui. Edidit et paucas sententioias valde
nad. c. 4). obscuras, et, utipseait, solis monachorum cordibus
CAP.V. — Macrobius prcsbyter, et ipse Donati- cognoscibiles (Gennad. c. 11).
sta, postea in urbe Roma occulte episcopus, scri- CAP.XH. Theodorus, Antiochenae Ecclesiaa pre-
psit ad confessores et ad virgines librum unum, sbyter, vir scientia catitus, et lingua diserlus, scri-
moralis quidem, sed valde necessarise doctrinse psit, adversus Apollinaristas et Eunomianos, De In-
(Gennad. c. 5). carnatione Domini libros quindecim, ad quiudeciiti
CAP.VI. Heliodorus presbyler scripsii librum De millia versuum coutinentes (Gennad. c. 12).
nafuris rerqni exordialium (Gennad. c. 6). CAP. XIII. Prudentius, vir sseculari litteratura
CAP.YIL Pachomius moiiachus, fundator cosno- eruditus, composuit Diltocboeum. de tofo Veleri
biorum JEgypli, scripsit Regulam utrique generi Testamento, personis excerptis. Comnientatus est
mouachorum aptam, quam angelo dictante perce- autem et in morem Graocorum Ilexaenieron de
215 DE SCRIPT. ECCLES. LIBRI QUATUOR. — LIB. L. 21*
iimndi fabrica. Compostiit et liaellos, quos Grajce i\ unum et longum volumen; et hoinUiam.de caecoua-
'A[t.a.pziy£vsiK;to. Sub Arcadio moritur (Gennad. c. 20).
praetitiilavit. \A^oOiua-tc,1'vyop.oi.yJ.v.,
ld est, De divinitate, De compugnantia animi, De CAP. XXI. Severianus Gavellensis (80) ecclesiai
oilgine peccatorum. Fccit et in laudeni martyrum Episcopus, in divinis Scripturis eruditus, et in ho-
librum: unum,, et aiierum adversus Symmachum miliis mirabilis declamator, frequenter a Joanue
(Gennad. c. 15) episcopo, et imperatore Arcadio, ad faciendum ser-
CAP.XIV. Audentius, episcopus Hispanus, scri- monem Constanlinoporim vocatus, scripsit exposi-
psit adversum Manichseos, et Sabellianos, et Aria- tionem in Epistolam ad Galalas, De baptismo et Epi-
nos, maxime contra Photinianos (Gerinad. c. 14). phaniae solemnilate libellum gratissimum (Gennad.
CAP.XV. Commpdianus quidam scripsit librum c. 21).
adversus paganos (Genuad, c. 15). CAP.XXII. Niceas, Romacianse civitatis cpisco-
CAP.XVI. Faustinus presbyter scfipsit, ad perso- pus, composuit simplici et nitido sermone sex com-
riam Flaccillae reginae, adversum Arianos et Mace- petentes ad baptisnium instructionis libellos. Ex
donianos libros septem, et uiium Yalentiniauo et quibus primus est de competentibus baptismi; se-
Theodosio imperaloribus (Geiinad. c. 16). cundus de -gentilitatis erroribus'; tef titis de fide uni-
Ti
GAJP.XVII. Ruffinus, Aquileiensis Ecclesise pre- " cae majestatis; quartus adversus genealogiam (8i),
sbyter, non minima pars doctorum Ecclesise, in quintus de symbolo; sextus de agni Pascbalis vicfi-
transferendo de Grseco in Latinum elegans habens ma. Condidit et ad lapsam virgiiiem libelluiri, pcna
ingenium, maximam partem Grsecorum bibliothecae omnibus labenlibus emendatiouis iuceulivum.(Geii-.
Latinis exhibuit: Basilii videlicet Csesariensis epi- nad. c. 22).
scopi, Gregorii Nazianzeni eloquentissimi bominis, CAP.XXIII. Olympius, natione Hispanus, episeo-,
Clementis Romani Recognitioiium libros, Eusebii pus, scripsit librum Fidei adversus eos qui natu-
Csssariensis Palaestinse historiss novem libros, qui- ram, et non arbitrium in culpam vpcant (Gennad.
bus duos addidit; Sixti philosophi sententias, [Pam- e. 25).
phili] adversus mathematicos. Origeuis autem non CAI>.XXIY. Bachiarius, vir Christianse pbiloso-
omnia, quia et Hieronymus aliquanta transtulit. phiae nitidus et expeditus, edidit grata opuscula De
Syntbolum sic exposuit, ut in ejus expositione alii fide (Gennad. c. 24).
nec exposuisse credantur. Disseruit et Benediclip- CAP.XXV. Sabbatius, Gallicanae Ecclesiae episco-.
nein Jacob super patriarchas, triplici modo, id est pus, rogatus a quadam casta et Deo dicata virgine,-
Iiislorico, morali et mystico sensu. Scripsit et epi- n Secunda nomine, composuit librum De fide adyer-.
stolas ad limorem Dei hortatorias multas. Suo sus Marcionem.,. et.Valentinum ejus auclorem, et
obtrectatori duobus voluminibus respondit (Gen-. adversus Eunomium^ et. ejus magistrum Aetium
nad.. c. 17). (Gennad.. c, .25).
GAP.XYIII. Tichonius, natione" Afer, in divinis GAP.XXVL Isaac scripsit De tribus personis san-
Ijlteris eruditus, in ssecularibus non ignarus, in ec- ctse Trinitalis et Incarnatione Domini librum ohscu-
clesiasticis negoliis studiosus, scripsit.De bello in- rissimse disputatiouis et involuti sermonis (Gen-
lestino libros tres, et Expositiones diversarum cau-: nad.c.26).
s.arum. Composuit et regulas octo ad Investigandum CAP.XXVII. Ursinus monachus scripsit adversus
intelligenfiam Scripturarum, quas in uno-volumine eos qui hsereticos rebaptizandos decernuut (Gen-
conclusit. Exposuit et:ApoeaIypsim Joannis ex inte- nad. c. 27).
gro, nihil in ea carnale, sed totum [intelligens spi- CAP.XXVHI. Macarius.alius monacnus scripsit in.
rilale. Sub Theodosio floruit (Gcnnad. c.18).. urbe Roma adversum. mathematicos librum (Gen-
GAP.XIX. Severus presbyter, eognomento Sulpi- nad. c. 28). _
tius, Aquitanicae provincise, vir genere et litteris CAP.XXIX:..Heliodorus alius, Antioehise presby-
nobilis, scripsit Vitam Martini Turonensis episcopi, D ter, edidit de.. virginitate egregium et.sanciis Scri-
pt Paulini Nolensis (79); et sorori suse epistolas ptuiis instructum volumen (Geniiad. c. 29)*
inu!tas_ hprtatorias ad amorem Dei et contemptum CAP.XXX. Joannes (S2), Hierosolynioruni epi-
inundi. Seripsit et ad Paulinum duas, et ad alios scopus, scripsit adversus obtrectatores studii sui
alias. Sub Arcadio claruit (Gennad. c. 19). librum; dicens se Origenis uigenium,. n.onTIdemse-
CAP.XX, Aritiochus scripsit adyersus avantiani cutum (Gennad. c.50).
(79) Labitur hic Honorius (tit et alibi) dum scri- Baronius in Annalibus. Sed Idatius in Chroiiico di-
bit, vitam S. Paulini episcopi Nolani a Severo Sul- cit Joannem Ilierosolyniitaiium episcopum usqne ad
pitiolitteriscotisignatamfuisse. Y.idel,9,48,Gennadii. annum Chrisli 418 vel'419 superfuisse. Joannes
(80) Gabalensis.. Vvastclhis Alostanus, doetor theologtis Duacensis ex
(81) Genethliologiain. ordine Garmelitano,-ad prelum paratos babet libros
(82) Joannes Nepos Silvanus, Hierosoiymorumi tres Yindiciarum pro Joamie liierosolymitano : in
episeopus XLIY, cum annos triginta sedisset, vivcrei quibus opera va-ria, Joanni Cbrysostomo, Origeni
desiit anno Christi quadringentesimo decimo sexto. aliisquefalso ascripta, conalur Joanni Hiei osolymi-
ln cujus locum subrogatus est Praylius, cujus; tano asserere. Libro primo iiiquirit de auctore ope-
exstant litterse ad pontificem Romanum anno se- ris seu commentarii imperfecti in Matthajum, et.
quenli data;. Sic ex Theodoreti libro v, cap. 57,, concludit pro Joanne Hierosolymitano. Eidem ascri-
215 HONORII AUGUSTODUN.OPP. PARS I. — DIDASC'. ET HISTOR. 216
CAP.XXXI. Paulus episcopus scripsit depceniten- A lias deNativitate Domini; De Epiphania; De Pa-,
tia libclium (Geiuiad, c. 51), scha; De Pentecoste multas; et-alia plurima. Sub
CAP.XXXII. Helvidius, Auxentii discipulus, Sym- Theodosio claruit (Gennad. c. 40).
machi imitator, scripsit de S. Maria libruni erforis CAP.XLI. Petronius, Bononiensis ecclesiaeepisco-
plenum. Cui Hierpnymus respondit libello doctrina pus, vir sanctse vitse, et monachorum studiis ab ado-
pleno (Gennad. c, 52). lescentia exercitatus, scripsit Vitas Patrum ^lgypti
CAP. XXXII!. Tbeophilus, Alexandrinse civitatis nionaclioruni. Floruit sub Theodosio. (Gennad. c.
episcopus, scripsU adversiis Qrigewemgrandevolu- .41).
men, et aliud adversus Aiithroppmorpliifas hssfeti.- CAP.XLH, Pelaglus hajresiarcbes scripsit tres li-
cos, qui Deum liumana figura et membris constare bros de fide Trii.itatis, et pro actuali vita librum,
credunt, etPasciialem Cyclum, et tres libros Befi- pro haeresis suse faventia. Ctii respoudit Augustinus
de edidit (Gennad. c. 55). (Gennad. c. 42).
CAP.XXXIV. Eusebius scripsit De crtieis Domini CAP.XLIIL Iiinoceritius, urbis Roriiae cpiscopus,
mysterio et apastplorum constantia (Gpnnad. c. 54). scripsit decretum|Occideritaiium et Orientalium Ec-
CAP. XXXV. Yigilantius presbyter, natione Gal- clesiarum adversus Pelagianos, quodpostea sricceG-
lus, Hispaniie Bai.cilonensis parpchiae e-eclesiam te- spr ejus papa Zosimtis latius promulgavit (Geunad.
nens, scripsjt qii_edam hseresi plena : ctii Hieroiiy- c. 43). .-'.'
jpus respondit (Gennad. c. 55). CAP.XLIV. Coelestiusscripsit ad parerites sups de
CAP. XXXVI. Siiiipliciamis, episcopus Mediola- monasterio epistolas, in modum libellorum, tres
nensis, multis epistolis horlatus est Augustinum, morales (Gennad, c, 44),
ddliuc presbylerum, agitare ingeniuni, ut flovus CAP.XLV. Juliarius, episcopus Capuanus , vir
.midam Ambrosius, Origeuis compulbor operis, vi- acris ingenii, ih divinis Scripturis doclus, Grsecaet
deretur (Gennad. c. 56). Latina lingua scholasticus, in hasresim Pelagii la-
CAP. XXXVIL Vigilius episcopus scripsii, ad p.sus, scripsit adversus Augttstiiium libros quatnor,
Simplicianum, in laudem martyrum libros quinque et iterum libros septem. Est et liber altercationis
(Gennad. c. 57)/ _ amborum,partes suas defendentium (Gennad. c.4-5).
CAP. XXXVHI. Augusririus, Afer, Hipppnensis CAP.XLYI. Lucianus presbyter, vir sauctus, scri-
oppidi episcopus, vlr eruditione divina et humana psit revelationem S. Stephani Grascosermone. Hanc
orbi clarus, fide integer, et vita purus, scripsit Avitus presbyter, Hispanus genere, in Latinum trans-
tanta quanta nec inveniripossuiit; quindecim libros Q tulit sermonem (Gennad. c, 46),
De Triuitate; viglnti|duos De_ciyitate Bei; et.alia CAP. XLVII. Paulinns, Nolse Campaniae episco-
innumerabilia (Gennad. c. 58). pus, composuit brevia, sed multa, et ad Celsum
CAP. XXXIX. Qrosius presbyter (85), [Hispanus .quemdam, epitaphii vice, consolatorium libellum
genere, vir eloquens et histpriarum cognitorj scri- supermorte Christianiet haptizati infantis; et ad
psit septem librps, in quibus descripsit historiam ab Severum plures epistolas, et ad Theodosiuni impe-
origine niundi usque ad sua tempora. Huric misit ratorem'Pansegyricum super victoria tyrannorum.
Augustinus ad Hieronymum, pro discenda ratioue Fecit et Sacramentarium etllymiiarium; ad sororem
animse. Sub Honorio claruit (Geiinad. c. 59). quoque epistolas multas de contemptu mundi, et de
CAP.XL. Maximus, Taurinensis Ecclesiae episcp- diversis catisis diversos tractatus ; etlibrum de pos-
pus, vir in divinis Scripturis satis intentus, compo^ mteniia, et unum De laude martyrum. Sub Honorio
suit in laudem appstolorunrtractatus, et in Jpannis claruit (Gennad. c.18).
Baptistse; et generalem omniuniniartyrumhomiliani. CAP;XLVIIL Eutropius presbyter scripsit ad duas
Sed et de capitulis Evangeliorum et Actuum aposto- sorores, ancillas Cbristi, duas epistolas; in modum
lorum niulta sapienter exppsuit. Fecit et duos de libroruni consolatorias, eleganti et aperto sermone
conversatione S. Eusebii Vercellensis episcopi et D (Gennad. c. 49).
confessoris tractatus. De S. Stephano ; De baptismi CAP.XLIX. Evagnus alter scripsit altercationem
gratia librum edidit; De avaritia; De bospilaiitate; De Simonis Judaei, et Theophili Ghristiani, quae[pene
defectu lunsi.; Deeleemosynis ; De passioneDoniini; onniibus nota est(Gcnnad. c. 50).
T)e jejtinio seryorijni Dei generali; De jejunio spe- CAP. L. Vigilihs diaconus eomposuit, ex traditio-
ciali Quadragesimse; De Kalendis Januariis; Homi- ne Patrum, nipnach/mim, Regulam , breviato e»

bit varias Homilias, itemque commentaiiorum in Iinquimus.


Marcum et Lucam excerpta ac fragmenta, tituio (85). APauIo Orosio scriptum fuisse Apologeti-
Chrysostomi edita. In secundo libro tueri conatur cum contfa Pelagium, ad Gennad. c. 59 irieiriora-
librum Joannis Hierosolymitani nomine editum, t.uni, yulgp credifur. Sed Petrus Wastelius, lib. ui
De institutioue primorummonachorum in lege vc- Vindiciarum pro Joanne episcopo XLIV Hierosoly.-
teri exortorum, ac in novaperseveranlium, ad Ca- mitano, contendit illum Applogeticum sciipluni esse
prasium monachum. Libro lertio pugnat pro S. Au- ab aliquo impostore, Pelagii et Nestorii enorihus
gustino, eumdem Joannem Hierosolyniitanum lau- favente; licet verbis vel alio paululum sensu Pela
dante. Qti^; quidem oniiiia , ut etalia eo spectantia, gium damnarevideatur. Examen Iiujus rei criticis
Bbi prodierint eriiditiorum judicio discuiicnda re^ ecclesiasticis coinmiffimus.
DE SCRIPT. ECGLES. LIBRI QUAT-UOR.-—LIB. II. _ 218
217
etiam Collationes cum pa-
apertosermone, totiusnionasticse professionis in se , , yitiis expediens. Digessit
tenentem disciplinam-(Geniiad. c. 51). tribus jEgypti habitas, hoc est, de destinatiorie mo-
CAP, LI. Atticus (84.), Constantinopolitanus epi- nachi ac fine ; de diseretione ; de tribtis ad servien-
de pugna carnis adversus
scopus scripsit ad reginas, Arcadii imp. lilias, De fide dum Deo vocationibus ;
et virginitate librum valdeegregium'(Gennad.c.52). spiriium, et spiritus adversus carnem; de' natiira
CAP.LIL Nestor liseresiarches, AntiochenseEccle- omniuni vitiorum ; de nece sanctoruni ; de mobili-
siajpresbyleryiiisignis in dicendo declamator, com- tate animse ; de octo principalibus vitiis ; de. quall-
• de castitate ; de prote-
infinitps tractatus diversarum vtroBheav. Po- tate.orationis; "cle
perfectis
;posuit
"steaGonstaritmopolitanaiEcclesiEe episcopus, scri- ctione Dei; de scientia spiritali; de divinis cbafisma-
psit librum D.e,Incarnatione Domini, haeresi plenum tibus; de af.iieitia; de definiendo velnon defiiiieiido;
(Gennad. c, 55.) de tribus antiquis generibus monachofum, etquar-
CAP.1.111. Coelestinus, urbis Romse episcopus, to nuper exorto; de fide coenobitss et eremitso; dc
scripsit adversus Nestoriiim yolumen. Sixtus, suc- satisfactione pceniteiiiiai; de remissione Quinquage-
cessorCcelestini, scripsit etiam adversus Nestorium sima); de nocturriis illusionibus; de eo quod dieit
c. 54). Apostolus, «Non enim quodvolo, facio borium ; >
(Gennad. '
CAP.LIY. Tbeodorus, Ancyranus Galatise episco- de mortificatione. Ad extreinum rogatus a Leone
scri-
pus, scripsit adversus Nestorium librum dialectica archidiaeono, postea urbis Rpmse episcopo,
arte compositum (Gennad c. 55). psit adversus Nestorium, De Incarnationc Domini
CAP.LV. Faslidius, Bfitannprttni episcopus, scri- libros septem, el in his scribendi apud Massiliam et
c.
psit ad Fatalem quemdam De vita Ghristiana librum vivendi fineni fccit, sub Theodpsio (Gennad. 61).
unum, et aliumDe viduitate servanda, sana et Deo CAP. LXI. Piiilippus, presbyter, auditor Hiero-
digna doctfina (Gennad. c. 56). nymi, edidit libruin in Job, et plures epistolas(Gcn-
CAP.LVI. Cyrillus, AlexaiidririaeEcclesise episco- pad. c.62).
pus, edidit vafiarum vwofieo-Ewv fractatus. Homilias- CAP.LXII. Eucheriiis, Lugdunensis Ecclesise pre-
etiam composuit plurimas, et libros De Synagogse sbyter, disseruit Salonio et Verano episcopis ob-
defectu; De fide pdversum hssreticos, etlibrum spe-_ scura quseque sanctarum capitula ScripUuariini.
cialiter adversus Nestorium (Geniiad. c. 57). Sed et scripta Cassiani, longo scrnioiie dislenta,
CAP. LVH. Timotheus episcopus composuit li-? breviter coarctavit. Sub'Vaiciiliaiano floruit (Geri-
Lrum De Jiativitate Doniinisecundiiin cariierii, quam. nad. c. 65).
credidit in Epiphania factam (Gennad. c. 58). CAP.LXIII. Yinceritius, natione Gallas, apud ino-
CAP.LYIII. Leporitis, adhuc monachus, postea ' nasterium Lirinensis insuiae presbyter, vir lii Scri-
presbyter, secutus dogma Pelagianum, sed per Au- pturis sanclis doctus, scripsit yalidissiinam dispu-
gustinum correctus, scriosit iib-runi emeiidatibnls tationem. quam, absconso noinine suo, attitulavit
suse (Geniiad. e. 59). Peregriiii adv.ersum hsereiicos. Sub Tlieodosio cla-
CAP.LIX. Victorinus, rhetor Massilicnsis,: edidit ruit (Gennad. c. 64).
libros in Geriesim (Gennad. c. 60).: CAP.LXIY, Syagfius, scripsit de lide adversum
- CAP.LX. CasSiantis, natione Afer, Gonstanlino- biereiicos (Geiinad. c. 65).
polia JoanneMagno episcopo diaconus ordinatus, CAP.-LXV.Isaac, presbyter Aiiiidcheiue Eeclesise,
apud Massiliam presbyfer corid.dit duo moaasteria, scripsit iiiulta adversum Nestofiarios etEulychianos.
id est vlrpfum et muUerum, quse usque hodie ex- Ruiuara etiani Aritiochiseloiigo Cafiriiiie planxit, eo
stant. Scripsit, experientia magisirahie, litteralo auditofes iitibuehs sono, qud Epbraem diacoritiSNi-
sermone, et, utapertius dicam, sensu yerba irive- comedise lapsum. Sub Leoue moiituf (Geriuad. c
niens, et actione linguam movens, res omnium mp- 66),
nachoruni necessarias professioni, id est, De babitu, CAP.LXVI. Salvianus, Massiliensis-Ecclesia; pre-
inonachi, et De carionico pralionum modo atque j sbyter, humana et divina lilteratura instrucftis, et
Psalmorum, quiinmotiasteriis -'Egypti die noctuque (ut absque iriyidia loquar) episcopofum magisler,
tenentur, libros tres; Instriietionuni librum untim; scripsit scbolastico et apefto sefnione iriulta ; id est,
De origiiie et qualitate ac remediis principaliuni De virginitalis bor.Oad Marcelluni pfesbylefum li-
vitiorum libros octo; singulos qtiideni de siugulls brostres, adversus avaritiamlibrosquatuorjDeprse-

(84). De Atlico Cp. episcopo. _Arsacii suceessore, insiilulus, cautus etprudens evasit. Laborabat in an-
ita Suidas in suo Lexico: Atticits, epheopiis Con- iiqiiofum scriptorum leeiioiie, iiiipsh voluiandhper-
stantinopoiitdnus post Arsacium, qiiipost Chnjsosto- noctans. Postea vero scriptione longurn vdlere jussa,
tnum rerum ecclesiaslicarum procuralionem habu.it-, itd vitw.genus oratorih exercitationibus addicium se
genefe quidein ftiit Sebdsid, urbe Armeniw ; ab adb- contulit, Ex his Suidse verbis yidelur setas Ipsiiis
lcscehtulo vero in philosophia eruditus fuii a mona Suidas (a) colligi posse: dicit eljim se Pognovisse Eu-
cho Macedonicm sectw. Qui autemtuncSebaslw in stathium Sebaslae episcopuiii, Attici inagistrtim :
philosophia exceliebunl, ex Eustaihii schota prodi- qui Alticus sub annuni Cluisti 425 vivere desiit, ct
erant, quem ephcopuin et ducetn hujus loci monacho- Sisinium iti.cathedra Go siiccessorem habuit.
rum cognovimus. Atlicus, poslquam liberaliter fuil

(a) Imoscriptoris.cujusverbaSuidas adducit.


219 HONORII AUGUSTODUN. OPP. PARS L - DIDASC. ET IIISTOR. 220
senti judiciolibiosquinque, adSalpnium episcopum A . peritus, scripsil adversus NestGrium elegaiiter et
librum unum, iit Genesiiri Hexaemeron uiium, Hp- fortiter.
milias episcopis factas multas, et Sacrarnenforum GAP.LXXXL Samuel, Edessena?Ecclesise presby-
plures (Gennad. c. 67). ter, mulla adversus Ecclesise inimicos hasreticos
CAP.LXYII. Paulinus, composuit tractatus De composuit (Gennad. c. 82).
initio Quadragesimse. De die Domiriico Paschse, De CAP. LXXXII. Claudiaiuis, Viennensis Ecclesise
obedienlia, De poenitentia, De nepphytis (Gennad. presbyter, vir ad loquendum artifex, et ad dispu-
^ landum subtilis, coinposuit tres quasi De statu vel
c. 68).
CAP.LXYIII. Hilarius, Arelatensis episcopus, in substantia animseUbros (Gennad. c. 85).
sanctis Scripiuris doctus, absque persoiiarutn acce- CAP.LXXXRI. Prosper, episcopus Aquitanicse re-
ptione, omnibus castigatum opus prsedicaliouis in- gionis, sermone scholasticus, et assertionibus ner-
gessit. Sub Yalentinianp floruil (Gennad.. c. 69). vosus, multa composuit :- Chroiiica a conditione
CAP.LXIX. Leo, urbis Romse episcopus, scripsit primi hominis usqtie ad captam urbem Romam a
ad Flavianum Constantinopolis Ecclesiae episCopum, Genserico, Vandalorum rege, Fecit et librum adver -
adversum Eutychen presbyterum, epistolam. Sub , sum opuscula Gassiani quse Ecclesia Dei probat salu- -
Leone olaruit ('Geniiad. e. 70). B taria, ille infamat nociva. Et revera Cassiani et Pro-
CAP.LXX. Mochimus , Mesopotaniius "presbyler speri de gratia Dei, de libero arbitrio, senteiitise sibi
apud Anliochiam, seripsit adversum Eulychen egre- contrariss inveniuntur. Epistolaequoque Leonis pape
gium Iibellum (Gennad. c. 71). De lucarnatione Christi adversus Eutychen ab ipso
CAP.LXXI. Timolheus, Alexandriae episcopus, dictatse sunt (Gennad. e. 84).
^scripsifad Leonem imp. librum valde suasoriuni CAP.LXXXIY. Faustus, ex abbafe Lirineusis mo-
fGennad. c. 72). nasterii, apud Regium Galliseepiscppus factus, vir
CAP.LXXH. Asclepius Afer, in Bajensi [al, Ya- in divinis Seripliiris satis intentus, Composuit li-
giensi] territorio episcopus, scripsit adversus Aria- brum De Spiritu sancto, et egregium opus Degratia
nos (Gennad. c. 75). Dei, qua salvamur, et alia (Gennad. c. 85).
CAP.LXXIII. Petrus, Edessense Ecclesiss presby- CAP LXXXV. Csesarius, Arelalensis. urbis. epi-
ter, deelaniator insignis, scripsit yariaruni causa- scopus, vir sanctifa.te et virtutibus.celebris, scripsit
rura traetatus : et in morem sancti Epbrsem diaconi egregia et gi'ata, et monachis valde necessafia opu-
psalmos metro composuit (Gennad. c. 74). scula : De gralia quoque et libero arbitrio. Floruit
CAP. LXXIV. Pelrus (85), naliorie Pannonius, _ sub Anastasio (Gennad. c. 86).
presbyter, scripsit duos libros de virginitate et con- CAP.LXXXVL Servus Dei episcopus scripsit ad-
temptu mundi. versus eos qui dicunt Christum in hac vila degen-
CAP.LXXV. Pastor episcopus composuit libellum tem non vidisse carneis suis oculis
Patrem,;'sed
in modum Symboli parvum (Gennad. c. 76).
post resurrectionem ex mortuis et ascensionem in
CAP.LXXYI. Yictor, Cartennse Mauritanise ci- coelos, cum translatus est in
gloriam Patris, hoc
vitatis episcopus, scripsit adversum Arianos librum dantis ei in remunerationem
marlyrii, ostendeiiSiex:
unum, De pcenilentia unum, ad Basilium qiiemdam Scripturis Domiimm Jesum semper carneis oeulis et
super morte filii consolatoriumTibrum. Homilias Patrem el Spiritum sanclum vidisse (Gennad. c. 87).
eliam multas composuit (Geunad. c. 77).
CAP.LXXXYIL Victorius,, natione Aquitanicus,
CAP. LXXVII. Buconius, Castellani Mauritanise calculator studiosissimus, composuit paschalem cur-
oppidi episeopus, scripsit adversum Ecclesise inimi- sum, post quatuor priores cornputistas, id est Hip-
cos, Judaeos et Arianos et alios haereticos. Compo- polytum, Eusebium, Tiieonhilum etProsperum (Geii--
suit etiam Sacramentorum egregium volumen (Gen- nad. c. 88).
nad. c. 78). CAP.LXXXVIII. Theodorelus, Cyri chitalis epi-
CAP. LXXYIIL Musseus, Massiliensis Ecclesiss scopus, a Cyro rege Persarum conditse, scripsit Da
presbyter, in divinis Scripturis doctus, excerpsit de Incarnatione Domini, adversum Eutycheii presbyfe-
sanclis Scripturis lectiones, totiusanui feslivis die- rum, et Dioscorum Alexandrise episcopum, qui hu-
bus aptas, responsoria et Psalmorum capitula, tem- manam earncm in Clnislo fuisse negant. Seripsit-et
poribus et lectionilitis congruentia, et Sacrameiito- decem librog eeclesiaslicae Histoiiaj. Sub Leone fip-
rum egregium volumen, et homilias quasdam (Gen- riiit (Gennad. c. 89).
nad. e. 79). CAP.LXXXIX. Gennadius, Conslantinopolitanus
CAP.LXXIX. Yincenlius presDyter, natione Gal- episcopus, vir lingua nitidus, et ingenio acer,. Da-
Tus, in divinis Scripturis exercitatus, feeit commen- nielem ex integro commentatus. est; homilias etiam
larium in Psalmos (Gennad. c. 80). multas scripsit (Gennad. c. 90).
CAP. LXXX. Syrus (86), genere Alexaiidriims, CAP.XC. Theodorus (87), preshyter in Coelesy-
arte medicus, ex philosopho monachus, vir dicendi ria, composuit lilirum adveisum hseieticos De con-
(85) Gennadio c. 75 Pattlus. (87) Gennad. c, 91 Tlicodttlus.
(86^ Gennad. c. 81 Cyrus.
221 DE SCRIPT.ECCLES. LIBRI QUATUOR. — LIB. II. 222
sonantia Veteris et Noyi Testamenli. Clarult sub A CAP.XCIY. Honoralus, CohsfantinaeAfriesecivi-
Zenone. tatis episcopus, scripsit ad Arcadium quemdam epi-
CAP.XCI. Sidonius, Arvernorum episcoptis, scri- stolam exhortatoriam (Gennad. c. 95).
psit varia et grata opuscula ad diversos, diverso CAP.XCY. Cerealis episcopus, natioiie Afer, edi-
metro vel prosa, et epistolarum insigne volumen. <jitlibellum De catholica fide c. 96).
(Geiniad.
Sub Zeuoneclaruit (Gennad. c. 92). „ vr,v, ~ , ,»,» _-.",, '•«_..
^ -tr^.r T ... ,. CAP. XCvL Eusebius (8S), Cartliagmis Afncssci-
CAP. XCII. Joannes, Antiochense parochiss - ex ..... . r ,.• • •.
, . . , vitatis episcopus, et conlessor pubhcus, scnpsit ex-
grammatico presbyter, scnpsit qussdam adversus " .. „. . _ ,. ..
f . ., T.. , . . ,„ positionepi fidei et altercaliones quas cum prsesuli-
hsereticos, De Der et homims persona (Gennad. bus_"_'.'",,.
„„,
c. 9o). Ananorum habuit.
CAP.XCni. Gelasius, urbis Romseepiscopus, scri- CAP.XCYII. Gennadius, Massilisepraesbyter, scri-
psit adversus Eutychen et Nestorem grande volunien psit adversus omnes hsereses libros octo, adversus
ac prseclarum, ettractatus diversaruni seripturarum Nestorem libros sex; et adversus Eutychen libros
et Sacramentprum, elimato sermone et adversus Pe- undecim; adversus Pelagium libros tres : tractatus
trum et Aeacium epistolas. Fecit et hymnos in simi- D"emille annis, in Apocalypsin et epistolam de file
litudinem Ambrosii. Sub Anastasio claruit. (Gennad. (Gennad. c, 100),
c. 94).

LIBELLUS. III- EX ISIDORO SUBLEGTUS.

CAP. I. Osius, Cordubensis civitatis episcopus B CAP. VII. Sedulius presbyter edidit tres Iibros
scripsit ad sororem suam de laude virginitatis epi- heroico nielro compositos : quorum primus signa
stolam, pulchro ac diserto comptam eloquio. In_ etvirtutes Veteris Testamenti potentissimeresonat;
Sardicensi etiam concilio quamplurimas ipse edidit reliqui vero gestorum Cbristi sacramenta vel mira-
sententias. Hic in senectute a Constautio perteni- cula intoiiant (Isidor. c. 7).
tus, Arianse impietati consensit. Qui cum contra CAP.YIII. Possidonius (89), Africseprovinciseepi-
GregoriuiaEIibeiifaiiurii episcopum, residens fasfu scopus stylo prosecutus est Yilam S. Augustini; in
quasi regalis imperii, sentcntiam conaretur expri- qua plusquam quadringenlos libros ejus enumerat.
mere, os vertit, distorquens pariter et cervicem, ac CAP.IX. Primasius, Africanus episcopus, compo-
de sessu in terram elidilur, atque illicQexspiravit siilt sermone scholastico De haeresibus libros tres,
(Isidor. c. 1). directos ad Foiiunatum episcopum (Isidor. c. 9).
CAP.H. Idatius, Hispaniarum episcopus, cognor CAP.X. Proterius, AlexandrinaeEcclesiaeantistes,
niento et eloquio Clarus, scripsit adversus Priscil- scripsit epistolas ad Leonem Romansesedis antisli-
liani dogma, et maleficiorum ejus arles, librum. Hie tem, de festivitate Paschali (lsidor. c. 10). .
cum Ursacio episcopo, ob necem ejusdem Ursacii, . CAP XI. Pascbasinus, Siciliensis episcopus, edi-
cujus accusatores exstiterant, Ecclesiss communione'C dit unam Paschalem epistolam, ad Leonem supra-
privatus, exsilio condemnatur (Isidor. c. 2) dictum papam (Isidor. c. 11).
CAP.III. Siricius, Romana; urbis episcopus, scri- CAP.XII. Joannes Scotus vel Chrysostomus, in
psit decretalia Opuseula (Isidor. c. 5). Seripturis insigniter eruditus, scripsil eleganti stylo
CAP.IV. Paulinus presbyter edidit libellum De be- librum Utpiyu<r£<»v, id est De natura omnium rerum.
nedictionibus Patriarcharum, triplici intelligentia. CAP. XIII. Theodulus, natione Italus, scripsit
Hic scripsit Vitam Ambrosii, petente Augustina unam eclogam de Yeteri Testamento et fabulis
(Isidor. c. 4). gentilium contextam, in qua veritatem fidei aslruxit,
CAP. V. Proba, uxor Adelphi proconsulis, eom- p.erfidissfalsitalem dexlruxit.
posuit cenlonem de Christo, Virgilianis coaptatum CAP. XIV. Julianus, cognomento Pomerius, na-
versibus; qui inter apocryphas scripturas computa- tione Maurus, in Gallia presbyter ordinalus, scripsit-
tur (Isidor. c. 5). octo libros De animse natura, in dialogi morem :
CAP.VI. Joannes Constantinopolitanae sedis epi- quorum primus continet, quid sit anima, vel qualiter
scopus, cognomento Chrysostomus, scripsit mulfa credatur ad imagiuem Dei facta. In secundo loqui-
et praeclara opuscula, et diversos tractatus. Cujus lur, utrum anima corporea sit, an incorporea. In
qtiam plurima eloquentise fluenta de Graecoin Lafi- '" tertio disserit, unde primo homini sit anima facta.
jium sermonem translata sunt. Hic Theophili Ale- ln quarto, utrum nova anima sine peccato fiat, ac
xandrini episcopi discordia oppressus, ab Arcadio peccalum primi hominis, ex illo jiropagata origina-
imp. innocenter damnatus, atque ab episcopatu Titer trahat. In quinto describit, quae sit faculfas
ejecttis, Porito in cxsilium retrusus morifur (Isidor. animae. Iu sexto loquitur, uhde sit ea discordia, qua
c. 6). carni spiiilus, vel caro spiritui adversatur. In septi-

(88) Gennad. c. 97 Eugenius. (89) Isidoro c. 8 PossidiuSi


225 HONORIIAUGUSTODUN. OPP. PARS I. — DIDASC. ET HISTOR. 224
mo aufem scribit de differentia vitarum ae mortium, A CAP.XVII. Eucherius episcopus, elegans senten-
vel resurrectione carnis et animas, sive de morte liis, ornatus in verbis, edidit uiium opusculum
cainis, ac de ejus resurrectione. In octavo loquittir De laude erenii, dulci sermone dielatum (Isidor.
d.e liis quse in-fiiie niundi futura sunt: vel de quse- c. 15).
stionibus quse solent de resurrectioiie proporii, sive CAP.XYHI. Hilarius, Arelatensis episcGpus, scri-
de finibuS boiiorum atque lhalorum. Coudidit etiam psit Yifam praideccssoris sui Honorii (00) episcopi,
ununi libelium Be virginibus iuslituendis, aliOsquo- suavi ac prseclaro eloquio (Isidor. c. 16).
que tres prognosticos De fuluraj vitse contempla- C.ir. XIX. Aprigius, Pacensis Ecclesise Hispania-
tioiie, vel actuali conversafione : necnon etiam De rum episcopus, diserta lingua et scientia eruditus,
vitiis atque virtutibus (Isidor. c. 12). exposuit Apocalypsim Joannis apostoli, subtili sensu
CAP.XV. Eugippius abbas composuit Yitani san- atque illustri sermone, melius plane quam velMvs
cti Severini inonaebi, el Regulam nionachis (Isidor. ecclesiaSlici viri exposuerunt. Scripsit el nonnuila
c.TS). alia (Isidor. c. 17).
CAP. XVI. Fulgentius Afer, Ecclesise Ruspensis CAP.XX. Justinianus iniperator , quosdain libros
episcopus, iu confessione fidei clarus, in Seripturis De Incamafioiie Domini edidit, quos etiam per di-
copiosissime eruditus, loquendo quoque dulcis, in versas provincias misit. Condidit et rescriptum con-
docendo ac disserendo subtilis, scripsit multa, ex tra Illyriciauam synodum (Isidor. c. 18).
quibus lrsee sunt: De gratia Dei et libero arbitrio; CAP.-XXLCassiodorus (91), ex senatoribus Ra-
libri responsionum septem contra hajreticos; ct unus vennaeprsafectus, arte philosopbus, professione mo-
libcr De sancta Triuitate; et liber Regulseveraefidei; naehus , translulit de Grseco Tripartilani Histo-
et alius De sacramenlo Ineariiationis Christi; et duo riam; exposuit magnifiee Psalterium, et mulia alia
libri De veritate praedcstinationis; liber De qussstio- scripsit.
nibiis; liber altcrcalioiiis, plurimi tractatus et ser- CAP.XXII. Boelius , (92) pafricius vel consul,
mones. Sub Anastasio claruit (Isidor. c. 14). scripsit librum De sancfa Triiniale, et alium De con-
(90) Hoiiorati. pendium cor.cinnavit Jofdaniis sive Jornandes Ra-
(91) Magnus Aurelius Cassiodortts Senalor omni- vennse episcopus, quianno quingenfesimo liicesinio
bus nPminibus dictus est Yariarum aucfor, vir scii- vixit. Qusequidemomniacummss.codicibus collata,
plis et bonoribus c!arissimus, quem Cassiodorum notisque illustrala Guilielmus Fornerius, jureeon
inolito, si dicere licet, errore appellamus. Audiendi sultus Aurelianensis, 1600 Lutelise edenda curavit.
qr.ippe non sunt, qui Senatorem -/.</-'tioyrrjdicfum Scripsit insiiper Commentarios in Psalmos ex
"ptitaiit, quasi proprium ejus nomen ftierit, Cassiodo- Augustino fere desumptos, et Basileaaan. 1491 t}'-
rtis. Nam verum ac proprium ejus nomen fuii Se- C piseditos: itcni in Cantica, cum Aponio, Friburgi
naior; quod ipse suis omnibus epistolis prsefixit 1558 excusos. Tiipariitain denique HiStPiiani, ex
lib. xi et xn Yariarum, et quod unum suis ipse tribiis Graecis auctoribus, Soerate, Tbeodoreto et
Fastis indidit anno 515, cum de suo consulatu age- Sozomeno, per Epiphanium Scolasticum in Latinam
ret. Sed invaluit erro.r, ex ea, quain dixi, opinione linguam versis, confecit. Chronicoii eius primus
natus, quasi Senator erilhetum esset, non nonien, edidit Joannes Cochlseus,et ThomaeMoro inscripsit.
ut Cassiodorus tanquam proprio noiiiine vocitetur, Divinarum litterarum Institutiouem Jacobus Pame-
cum id cognomen revera fuerit a patris noniine du- lius a Planlino edeiidain curavit. Omnibiis dcnique
ciuni. Patri enini Senatoris liomen fuitCassiodorus; honoribus in repiiblica. Romana et Theoderici regis
a quo filius Cassiodortis Setiator est nuncupatus, et aula perfuiictus Cassiodorus, demuin sseeulo valere
oiunibtis iiominibus. ut dixi, Magnus Atirelius Cc;s- jusso, nionaclium indiiit, Vivariense prope Rhegium
siodorus Senalor. iiiCalabrio co3iiobiuhi condidit, ciqiieut abbas prse-
Noster itaque Senaforpatrem habuit Cassiodorum; fuit, ac scholam sacrarum lilterarum ibidem insti-
cui palriciatus, post prsefecluram prsetorii, a Theo- tuit, et sub annum Christi quingeinesimuui sexage-
derico Gothorurn rege est delatus, et de quo, ejusqtie simum senex decessit.
avo ac palre multa lib. i, episi. 5 et 4, ipse aucfor (92) Anicius Manlius Seyerinus Boetius, philosc-
Variarum narrat, et ad quem etiam scripla est epi- pbus et orator, sapientia, cloqucntia, pictate, niar-
stola vicesima oclava libri tertii. Senatoii siquideni iyrio illustris, ab Ennodio, Cassiodoro, Procopio,
iiiio, de quo Houorius hoc capite agif, praifccturam aliisque exiniie laudatus, anno Chrisli quingente-
ac deinde patriciatum detulit non Tlieodericus, sed D sirno decimo consul ordinarius "sine collega fuit. A
Athalaricus rex,- ejus nepos, ut ex lib. ix, cpist. Theoderico OStrogotlioruni in Ilalia rege, uua cum
21 et 25, liquet: in quibus recfo nominc Senator Symmacho socero suo, anno quiiigeiitesimo vicesimo
nuncupaiur; Ciimv.lavhnus, inquit, P. C. beneficiis sexto, interfici jussus, Ticini gloriose oceubuiJ. Er-
noslrh copiosum virltilibus, divilem moribus,plenum rat auiem Onuplnius Panviiiius, qui ipsum ann'0
magnis IwnoribusSenatofem. quingentesimo vicesimo secundo iierum consulem,
Scripsit antem libros xn Variarum epistolarum; cum Synimaclio socero, ftiisse censet. Nam anno
item libruni De anima maxime piuiii, De institulioiie isto Boelii duo filii, Symmaclius et Boetius, consu-
divinarum Scripfurarum seu lectionum libros duos ; les ordinarii fuerunt: quoruni uni noiiien a soceip,
De schematihus et tropis sacrse Sciiplurae, ex Beda filii avo : alteri suum imposuit. De horuni copulato
(a); De orthograpliia, Desepteiri disciplinis; Deami- consulalu lib n De consolalioiie ipse Boelius sic
citia; De compulo paschali : Chroiiicon breve, ab scribit: Citm duos pariter consulesHberos iuos doino
jnitio mundi usque ad tempora Theoderici Ostrogo- provelii, sub freqtientia Palrtim, sub plebis alacrilqte
thoruin in Italia regis, hoc est, usque ad annum vidisti. Et qtiid dicam liberos consules, quorutnjam
Christi quiiigentesimuin decimum nonum. Scripsit ul in id wtaiis pucris vel paterni, vel aviti spechnen
ilem libros xu HisforiaiGolhorinii, ut ipse in prologo citicel ingenii ?
epistolarum suarum asserit: cujus Historise com- Scio aliter visum Jul. Martiauo Rofse, scriptori
(a) Deda post Cassiodorumrixit.
225 DE SCRIPT. ECCLES. LIBKI QLATUGR. — LIB. III. 226
sclaiione; et Quadriviam de Grseco transtulit, id __,Filium adoptivum et r.ori proprium dicunt; tertia de
est, aiithmeticam, musieam, geomeiriaiii, astronp- baptismo Cbristi, qtiod iiefare non Tieet. quarta de
miam; dialecticam vero explanavit. A Theoderico distinctione baptismi Joannis et Cliristi; quitita,
Gothortim rege Mediolani infeificilur. quod Filitis siciit Pater invisibilis sit (Isidor.
CAP. XXIII. Facundus, Hermianeiisis Eeclesise e. 20).
• CSp.XXV. Justus, Urgelitanai Ecclesise episcopus,
cpiscopus, dtiodecim libros De professione catholicae
Eeelesia. edidit (Isidor. c. 19). etfrater prssdicti Justiniani, edidit libeiium exposi-
CAP. XXIV. Jusiinianns,. Yaleiithisc Ecclesise" tionis in Canlica canticorum. Hujus quoque fratres
episcopus, ex quatuOr ffatribus et episcopis, eadem Nebridius el Elpidius qusedam scripserunt (Isidof.
matfe progenitis Unus, scfipsit lih''um Rcsponsio- c. 21).
nufn ad querndam iliist.ictim, de interrogatis qnse- CAP.XXVI.' Maftinus, Dumiensis nipnasterii san-
stionibus : quarum prima responsio est de Spirifu clissimus pontiiex, ex Ofientis partibiis navigans,
sancto; secunda cor.tra Bonosianos, qui Ghrislum in Galliaiii venit, ibique conversis ab Ariana impie-
Vitse_Boetii,qai filios ejus eonsules facit Patricium ad Symniacbuin filium , cum paucis epigrammalis,
et Hypatiurii, qui ahno Christi quingentesimo con- quse stipefsiiiit ex:-iis quas in octoginta illuslres sui
sulatiim una gesserunt. Yeruni lisec.profecto.n.i.iiiia.;3 sscculiviros scripserat.
est haljucinatio. Prseterquam enim quod menurii.sse IL Q. Aurelius-Symmachus L. F. orator. ilujus
opoitebat, Gracos et Ofientales illos consules fuisse, sunt Epislolariini libri riovem, ac decimus Tlelatio-
et a'd Boetil familiam nibiiperttiiere, eviaeere pote- lium, qiias in prsefeciufa Urbana scripsit. In qiiihus
rarit quse modo cilata sust verba Boetii. Ex quibiis etfariiosa relalio de ara Yictorise lcgifuf, cui S. Am-
liquet, -hiisce ejus fiiios consulares aetate pueros brosius et Prudetitius responderunt. Proeoiisttl porro
fuisse, cum exsilii sui Cohsdlationem scriberel. Qiiod Africse anno 570,.Prsefectus Urbi anno 584, Consul
sane"dici non poterat, si ante viginti, eoque plures denique ordinarius, cum Tatiano, amio 591 ft.il.
annos, consules"fuisserit. Uxor illi Rusticiana Orfili filia; niater, Acyndini
Cseterum aiii Boetium scribunt, alii Boelliium; consulis, quem aviinculum propterea vocat, sorpr
quod quidem , si Grsecsevp.cis' origo speetelur, fe- gerniana. Is est, qui apud Macrobium dispulat in
ctius erat. Sed usus obtinuit ut Boetium potius Saturnalibus : cul Griplium mitlit AuSonius; de
dicariitis. Scripsit autem, prseter Philosophica, li- qtio loquitur S. Augustinus, cum a Symniaeho P.V.
briirri De 5. Trinitate, ad Syinmachuni, socertiin Mediolaiiuhvad riietorieam professiorieni niissum se
stium; librum De unitate Trinilatis; librum D.e lib. v, Cotifess., cap. 13, scribil. De quo ilem
duabus Christi naturis, adversus Eutychen ; librum Prosper lib. i.u De promiss., cap. 58; Sidonius
De fide; libros quinque De consolalione PhilOso- epist. T, et alis locis; Saerates lib. v, cap. 14, et
pliise, seu exsilii sui, quos, post Rudolpiiuni Agri^ Cassiodorus lib. xi, agunt.
eolam et Joanoeni Mtiriiiellium, Joannes Bernartius III. Q. Flavianus Memmius Syiiimachus, utiicus
cominenlario illustravit, et Planliiiiaiii 1607 edide- i[j oraloris fifius, a qup et palris .epistolaj, post ejus
runt. Opefa ejus.unctihi Yeneti 1491 et Basilienses morlem, digestse et editae. Proconsul itideiii Africas
1546 typis evulgarunt. anno 415, praeTeelusUrbi riiino 420 fuit.Tlujus sunt
Ut aulem Boetius versii e.l prosa valuit, sic et. Relaliones, quse de Eulalii adversus Boriifacium
Graecani simul Latinamque eiuditionem complexus papam cpnteiillprie ad Honorium Aug. scriptse, a
fuit. fjuod omnia ejus opera, itenique Eunodius lib. Bai'OiiioAiirtalibiissunt insertae. Quaestofetiam can-
viii Epist. et Cassiodorus lib. i Variaruni, epi.st. didatus, et prsetor ineunte salale fuerat. Nam ulrius-
45, tesfantur. Ejusdem dies natalis anniversarip que filii sui lipnoris crebro in episiplis Symmaclms,
rilu a Ticitieiisibus 25 pctobris celebraiur; condi- et sumptiuim ejus prselurae meminit OSympiodorus
tiisque est ibidem ia sede S. Petri in Coelo Aufeo Tiiebaiiiis, apud Phptium, Symmachos inter Ro-
(tibi et S. Augustinus quiescit) ut Phil. Ferrarius niaiisa urbis ditissirhos iiumefa.ns.
in Catalogo sanctorum Italise narrat. Sunt qui no- IY. Q. Aurelius Symmachus (sic enim appellalur
tarur.t, velerem Romanoipm eloqu.enliam una cum novella 4 Valeritiniani), coiisul ordiriarius cum A.e-
Bqetio deslisse. Ejus Yitaiii, post Maiiianum Ro- lio IlTconsule aano 446 fult; avus, lil ppinor, Galisa
tam, Franciscus Moncada , Aitonse marchip, Grsece viduse iu epistpIaFuigenlii, qua Gallahi Symmachi
Latineque doctissimus (qtiem 1655 piaepropere patrici iiliain sic affattir : Eliicel aiio, palre, socero,
'"sibi -ereptuni Belgse luxerunt), Ilispano. senrioiie tnqrilo coitstiiibuspridem fueris inter swculares iilu-
coriscripsit; quain utinarri auis in iucem profe- siris.
rat. V. Q. Aitrelins Memniius Symmachus, patricius,
Quod ad Symmachunr, _Boetii soceriim, atlinet. «-.Boeiii socer (qui aliquot ei opuscula sua iuscribil)
exstat ad ipsiimlib. yii, Eniioaii epistoia nuniero .aiino-485 consul.prdinarius, sine-collega sub Odoa-
vieesima qiiinta. Eumdem Bpetius hoc Prnat elogio Gre fuit. A Theoderieo regc judex in"causa Basilii
lib. II De consolalione: Viget-.incolutnis,iliud pre- et Prsefextati, qtii magicarum arliuhi aeciisabanlur,
tioshshnum. generis hnmani decus, Syinmaehus so- ihter alios dclecttis, cpist. 22, lib. n, apud Cassio-
cer, vir ioitts ex sapientia viriutibusque faclus. Enno- dorum. Apud quem et aliaesunt Theodorici ejusdem-
diiis originariam Symmachoruni - familisa eloquen- acl Symmachum epistola;. De eodem Hormisda pon
tiam, nobilitatemque fuisse prifidicat. Nec frustra : tifex epist. 28 et 66. Caeterum ab eodem Theode-
quia docti fere omnes fuerunt, et stimmis dignita- rico, impiis-delatorum criiniiiatioriibus incitato,
libus illustres. Atque hpe quidem loeo non abs re erudeliter una cum Boetio genero, ciestis cst, ut
faclurus videor, si Syminachos, qui Boetii setate, et Procopius lib.-r-De bello Gothico narrat. Hujtis
supeiiore sieculo vixerunt, suis singulos notis dis- iilise diise memofantur, Rusliciana uxpr Boetii, et
tinxero; ducto exordio a^parte Symmachi oratofis. Galla; de qua, prseter Fulgenlium, Gregorius-Ma-
Is flii't. •gnus I. iv Dialog., c. 14, agit.Filium nullum reli-
1,-L. Aurelius Auiaitus Symmachus, praeiectus quit. Nam qui sequitur. -'____
Urbi anr.O564 cujusmeritorum series, et eloqtisf.tise VI. jSi/niniae/ms,."Collega Boefii in consuiatu anni
te5iirnonium in statuss inscriptione continelui', qaairi .quingentesimi vicesimi secundi, non hujus S^TII-
illi daplicem, Romae seilicet ae Constantinopoli niachi patricii iilius , sed nepos fuit, ex filia Rusti-
principes ppiii jusseriint. Viriiiii doctiim Marcellinu.s ciana et Severino Boetio prognalus. Sic fere Sir-
lib. sxvii appellat. Sed ejus resfat unica epi.sXoia mondus in suh dd Enncdium nolis.
527 HONORIIAUGUSTODUN.OPP. PARS I. — DIDASG. ET HISTOR. 228
tate ad fidem catbolicam Suevorum popuiis , regu- A suisse dicifur et viginti bomilias in Ezechieleni, et
lam fidei et sanse religionis constituit, ecclesias in- itifinitas epistolas, quarum collectio Registrum dici-
formavil, monasteria condidit, copiosaque prsecepta tur. Floruit sub Maurilio (lsidor. c. 27).
pise institutionis composuit. Librum quoqueDediffe- CAP.XXXIII. Gregorius (94), episcopus Turonen-
rentiis quatuor virtutum, prudeulia, fortitudine, ju- sis scripsit librum Historiae.
stitia et lemperantiajscripsit; et aliud volumenepisto. CAP.XXXIV. Leander, ex monacho Hispalensis
larum, plenum cultura omnium virtutumj(Isidor. c.22)j Ecclesise, provincise Bselicse, episcopus, vir suavis
CAP.XXYII. Avitus episcopus, scientia sanctarum eloquio, ingenio prsestatis, vita atque doctrina cla-
lilterarum doctus, edidit quinque libellos heroico rus, composuit duos libros adversum haereticortim
metro compositos : quorum primus est de origine dogma; et unum ad Florentinam sororem de insli-
mundi; secundus de originali peccato; tertius de tulione virginum; et uninii contra Ariauos;.et uiiuin
sententia Dei; quartus de diluvio mundi; quintus de contemptu mundi; et multas epistolas ad Grego-
de transitu niaris Rubri. Scripsit et ad Fulcinam so- rium papam, et ad alios coepiscopos : et orationes in
rorem De laude virginitatis librum unum pulcher- toto Psalterio, et in sacrificii laudibus muita dulci-
rimo carmine compositum, et eleganti epigrammate sone composuit. Floruit sub Pboca (Isidor. c. 28).
coapfatum (Isidor. c. 25). CAP. XXXV. Licinianus Carthaginis Sparlarise
CAP.XXYIII. Dracontius compostiit heroicis ver- episcopus, in Scripturis doctus, scripsit epistolam
sibus hexaemeron creationis mundi (Isidor. c. 24). De sacramento baptismatis, et alias multas de di-
CAP.XXIX. Yictor, Tununensis Africse Ecclesise versis causis. Claruil sub Mauritio (Isidor. c. 29).
episcopus, scripsit a principio mundi usque ad Ju- GAP.XXXVI. Severus, Malacitanaesedis antistes,
slini tempora nobilem Historiam (lsidor. c. 25). libellum adversus Vincentium episcopum Arianum,
CAP.XXX. Renedictus (95) abbas monasterii Ca- ct unum De virginitate, qui dicitur Annulus. Sub
sini, scripsit Regulam monacliorum, per tolum mun- Mauritio floruit (Isidor. c. 50).
dum promulgalam; qui [Iiber] omnium justorum CAP.XXXVII. Joannes, Gerundensis ecclesiaeepi-
spiritu plenus scribilur. scopus,JiationeGothus, seripsitllegulam monachiset
CAP.XXXI. Joanues, Constantinopolis episcopus, omnibusDeum timentibusnecessariam (Isidor. c. 51).
natione Cappadox, edidit ad Alexaudrum episcopum CAP. XXXYIII. Eutropius, Valentinse Ecclesise
librum De sacramento baptismatis (Isidor. c. 26). episcopus, scripsit epistolam De unclionechrismatis,
CAP.XXXII. Gregorius, Romanseurbis episcopus, etaliam De distinctione monachorum (Isidor. c. 52).
organum sancti Spiritus, incomparabilis omnibus _ CAP.XXXIX. Maximus, Csesaraugustansecivitatis
suis prsedecessoribus, multa prse sole prseclara, ac episcopus, multa composuit versu prosaque, et quam-
prae obrizo auro pretiosa, seripsit ad supradictum dam bistoriam Golhorum (Isidor. c. 55).
Joanncm: Pastoralem curam; ad Leandrum episco- CAP. XL. Isidorus, Hispalensis episcopus, innu-
pum librum Job triginla et quinque voluiniiiibus mera scripsit opuscula, ex quibus hosc sunt : libri
largo eloquentisefonte explicuit; Dialogum de mira- Elymologisrum viginti duo, liber Glossarum, libcr
culis sanctorum, ad Petruni arehidiaeonum. Qua- Sententiarum, Synonyma, liber De difierenlia. To-
draginta oracula EvangCliorum, imo totum texlum tum Yetus Testamenluni dupliciter exposuit, histo-
quatuor Evangeliorum sermocinando, populo expo- rice et allegorice, et multa alia. Floruit sub Heraclio.

LIBELLUS IV DE VARIIS GOL.LECTUS.


CAP.I. Beda (95), monachus et presbyter AnglicseD tione lempli libri duo; in librum Regum liber unus,
provincise, scripsit infinita, ex quibus sunt hsec : In Qusestionum triginta; in Proverbia Salomoiiis libri
Genesim libri qualuor; De tabernaculo et vasis ejus tres; in Canlica canlicorum libri septem; in Esaiam
ac vestibus sacerdolum libri quatuor; De aedifica- et Danielem et duodecim Prophetas et in partem
(95) Benedictus, natione Italus, palria Nursinus, rum libros duos, De miraculis S. Juliani librum
monachorum in Occidente antesignanus ac prin- unum, et De miraculis S. Martini libros quatuor.
ceps, coenobii Casinensis conditor, ibidem anno sa- Scripsit insuper libros decem Historise Francorum,
lutis qningentesimo tricesimo nono in Doniino ob- quos anno ordinationis suai vicesimo primo, Chrisfi
dormivit. Ejus res geslas S. Gregorius I papa fuse quingentesimo nonagesimo quarto absolvlt. Atquo
prosequitur lib. n Dialogorum. Quem Gregorii li- eos quidem, post editiones varias, Andreas Querce-
brum Ingolsladienses Grteco-Latinum annis supe- tanus ope quinque codicum mss. diligenler emenda-
rioribus publicarunt. De variis Regulis et Conslilu- vit, et tomo I Scriptorum Historise Francorum anno
tioiiibus asceticis fuse disserui in Codice nostro 1656 Luteliae Parisiorum publicavit. Subjunxiteo-
Regularum, Antuerpise anno 1658 edito. dem in tomo Fredegarii Scbolastici Chronicon, quo.i
(94) Georgius Florenlius Gregorius S. Euphronio ille, jubente Childebrando comite, Pipini Francorum
Turonensi episeopo defunclo in calhedra successit, regis patruo, scripsit, et a line Hisloriac Gregorii
anno duodecimo Sigeberti Auslrasise regis, anno Turonensis usque ad Pipini ipsius consecrationem
cenlesimo septuagesimo tertio a fransitu seu obitu perduxit; quodque hactenus nomine Appendicis ad
S. Marlini, hoc est, anno Cbristi quingentesimo se- eumdem Gregorium fuit vulgatum. Apud eumdem
piuagesimo tertio : ut ex eodem Gregorio lib. l, <;.1, Quercetanum reperies Marii Aventicensis episcopi
miraculofuin S. Martini datur colligi. Scripsit De Chronicon.
gloria mariyrum librum unum, De gloria confesso- (95) S. Beda, origine Anglo-Saxo 754 obiit, v.t
£29 BE SCRIPT. ECCLES. LIBRI QUATUOR. — LIB. IV. 250
Ilicrcmios, in Esdram et Neemiani Iibri tres; in Ii- X pturse. Sab Lc-onefloruit, Rornsemoiituret sepelitur.
brum Tobise libri -duo, in Cantieum Abacuc liber CAP.II.Aleuinus (95 * ),natione Anglus,Eboraicse
unus; item iu libros Regum et Paralipomenon, in civitatis diaconus, oflicio scholaslicus, dignitate ab-
Job_,in Panlateuclium Moysi, et Josue, el in Para- bas, magister Caroli imperatoris, scripsit breviter
bolas, in Ecclesiasten, in Cantica canticorum, in onnies liberales artes ad praedictumimperatorem, et
Esaiam, in Esdram capitula multa, in Evangeliuni mulfa alia prseclara.
Marci Iibri quatuor, in Lucam sex, in homilias CAP.III. Amalarius(96)Metensisepiscopus, subLu-
Evangelii libri duo, in Aposiolum multa capitula, in dovico, scripsillibrosquatuorde divinis sacramentis.
Actus Apostoloruni libri duo, in Epistolas canonicas CAP. IV. Rabanus (97), ex monasterii Fuldensis
libri septem, in Apocalypsim tres; in capitula de abbatf Moguntiiiensis episcopus , scripsil mirabilem
toio novo Testamento ; epislolarum liber ad diver- Iibrum De mysterio sanctsecrucis, et totum Yetus e<
sos, de _sex setalihus unus, de mansionibus filiorum Novum TeStamentumexposuit. Sub Ludovicoclaruit-
Israel libri riovem, de Isaia unus, de raliene bis* CAP.V. Palerius (98) quidam redegil in librum
sextili, de sequinoctio novem, de liistoriis Sancto- testimonia Scripturarum, quse beatus Gregorius
rum. Librum vitseet passionis S. Felicis confessoris iiitroducendo exposuit.
de metro in prosafri translulit; vilam et passionem R i CAP.VI. Sniaragdus (99), abbas monasterii Sancti
sancti Anastasii de Grseco in Lalinum correxit; Michaelis, Lectiones et Evangelia in divinis officiis
Yitam sancti Cutberti monachi et episcopi metro et legenda per circulum anni exposuit, et librum nio-
prosa composuit; Historiam Anglornm quinque li- naslicae professionis congruuin composuit, quem
bris edidit; Martyrologium de natalitiis sancloruro ; Diadema monachorum vocavit, et Grammalicam
librum Hymnorum diverso metro sive rhylhmo, li- majorem, Donatum exporierido, explicuit.
bruni Epigrammatuin elegiaeo metro, De natura re- CAP.YII. Haymo (100), quidam Homilias in Evan-
rum,et De temporibtissiiigulos libros, item alium De gelia solemnia fecit. Hic et librum de voluptate
temporibus majorem, libruni De orthographia alpha- niiiiidi composuit.
betijlibrum De metrica arte, De schematibus et tro- CAP.VIII. Henricus quidam Homilias in Evan-
piSjhocest, deflgurisetinodis loculionum sacrseScri- gelia fecit.
liistorise ejus Ahglicseconlinualoret MatthaeusWest- ricalium, edendam ctiravi. Quod ad Amalarium For-
monasteriensis tradunt. Opera ejus oinnia, qusein- tunatum, episcopum Treverensem, attinet; is a Ca-
veniri potueruut, tomis octo Colonienses 1612 edi- rolo Magno Constantinopolim ad imp. Michaelem
derunt. : sed utinam Britaniius aliquis in iis recen- Balbum, cum Pelro abbateNonanlulse, dicecesisMu-
sendis ad fidem mss. codicum prsestet operam! In (C tinensis, missus fuit. Successoiem in cathedra ha-
toniis istis sunt non pauca Bedsefalso ascripta : de buit Hettum, cujus epistolam ad Frofarium Tullen-
qnibus Bellariiiinuin in Catalogo, et Posseviimm in scm episcopum citat Sirmondus in notis ad tom. II
Apparalit sacro, et Baronium in Annalibus consulc. Coiicilioruni Gallise.
Yitam certe S. Vedasti nou Beda, sed Alcuinus, S. (97j Rabanus Maurus, Fuidensis in Hassia vel
Patricii Probus, S. Columbani Jonas monaclius. S. orieiitali Fraiicia abbas, non Bedae, sed Alcuini au-
ArnulQ MetensisPaulus diaconus, scripserunt. Com- ditor, amto octingentesimo quadi-agesimo septimi
mentaria in Epistolas S. Pauli, non Bedae,sed Petro in locum Otgarii arcliiepiscopus Moguntinus est or-
Tripplilano abbati, a Cassiano laudato, Baronius ln diiialus,ohiitqueaiinooctingentesiraoquinquagesimo
geslis aniii 562 altribuit, sed pro Beda pugnat Bel- sexto : ut Pitliseani Annales et Lambertus Schafiia-
larminus libro citato. Yixit autem et obiit Beda burgius testantur. Opera ejus omnia quse a Jacobo
in suo ad fluvium Tinam monasterio, in dioecesiDu- Pamelio, etGeorgio Colveuerio reperiri .potuerutit,
nelmensi. tribns tomis 1627 Colonise sunt edila.
(95 *) Flaccus Alcuinus, patiia Britannus, Bedse (98) Paterius, Gregoiii Ipapse discipulus, S. R. E.
diseipulus, a Carolo Magno in Galliam evocalns, et secuiidiccrius (cujus Beda in Commentario ad Can-
abbas monasterii S. Martini apud Turones creatus, tica memihit), collegit ex ejusdem S. Gregorii ope-
anno octingentesimoquartovivere desiit. Opera ejus ribus tres libros Explanationum in varios utriusque
omnia, quae reperiri potueruiit, Andreas Querceta- Teslamenti libros Romse1555 in folio excusos. Cla-
nus 1617 Lutetise evulganda curavit, praelixa ejus- ruit aiiiio Christi sexcentesimo. Ita Molanus in sua
dem vita, quam per annos digessit. I ms. Bibliolheca sacra.
D
(98) Amalarius, Melensis Ecclesise diaconus, Lu- (99) Smaragdus, abbas monasteiii S. Micliaelis
dovici Pii jussu, iibros qualuor De divinis officiis in Saxonia, ordinis Benedietini, scripsit inter alia
contexuit. Quos quidem libros Amalario Fortunato, Diadema monachorum, Antverpiae anno 1540 typis
Treverensi episcopo, hactenus falso typographi attri- editum; Conimeiitariuin in Regulam S. Benedicti,
buerunt. Amalarius pnrro Metensis, ut dixi, diaco- Goloiiisel575: Collectiones in Epislolas et Evangeiia
nus (quem Honorius hoe capite episcopum Meten- tolius anrii, Argentorali 1556 in fol. excusas. Claruit
sem nonrecte appellat) Amalario Treverensi episcopo anno iioningentesimo oclogesimo.
setate suppar, vir fuit longe eriiditissimus. Ab isto (100)Haymo, monachus Fuldensis, Rabani Mauri
Amalario Metensi (facta e palatio Aquisgranensi li- discipulus, demum Halberstadensis tertius in Saxo-
brorum copia) Forma institutioiiis canonicorum et iiia episcopus, scripsit iu Apocaiypsim libros se-
sanctimonialiumcaiiOpice viveiitium, ex diversis ve- - plem; De amore coelestispatiiae libros sex ; Epito-
lerum Patrum ae doctorum seiiteutiis concinnata," inen historise sacrse, Coinmentaria in XllPropIiel.as,
conciliique Aquisgranensis judicio et auctorifale, Cantica, Psalmos et Epistolas omnes S. Pauli; iteia
anno Ctiristi octingentesimo decimo sexlo, compro- Homilias in Evangelia : ex quibus nonnulla Colo-
bata ftiit : quod ex Ademari Chrotiico Engolismensi niss, alia Antverpise, Parisiis, et alibi sunt excusa,
Sirmondus observavit. Dictam por:o Formam insti- Baronius censet illum obiisse anno octingentesimo
tuiioiiis canonicae notisa me illuslratam, Antverpisa qisinquagcsinio terlio : alii ad annum octiiigentesi-
1838 euin codice Regulariim et Constitulionuni cle- nium trieesinuim quarlum refesunt ejus deeessum.
231 HONORIIAUGUSTODUN. OPP. PARS I. — BIDASC. ET KISTOR. 252
CAP.IX.Notgerus (101), abbas monasterii Sancti A conlra Berengarium baereticum. Sub eodem Ilenrlco
Galli, Sequentias et trppicos yersus et multa alia floruit.
CAP. XV. Anselmus (107), ejusdem Lantfranc:
composuit. Sub Othone floruit.
Domini discipulus, ex abbate ejusdem Cantuariensis Eccle-
CAP.X. Paschasius (102) librumDecorpore
sise, Anglise provincise, episcopus, multamemoranda
composuit. ex quibus hsec sunt: Liber qui dicitur
Damiani, ex conscripsit;
CAP.XI. Petrus (105), coguomcnto Cur Deus homo; Monologii liber, scilicet de saricta
rrionaclio: et ercmila episcopus, scripsil librtim
Trinitate, unus De Incarnatione Verbi, unus De
eontra illos cpji Simoniacos reordinare ccnsue-
processione sancti Spiritus, uiius De lapsu diaboli,
riint, et.nuilta alia."Sub Henrico Pio floruit.
unus De lihero arbitrio, De gratia Dei, De praedesti-
CAP. Xtl. Hermannus (104) monachus, cogno- natione, et multa alia Deo digna.
mento Contracius, qusedam scripsit et dulcisonum CAP. XVI. Rupertus (108), Tuitiensis monasteiii
cantum COmposuit. Srib eodem Henrieo floruit.
abbas, a Spiritu sancto per visionem illuminalus,
CAP.XIII. Bernolnus (105), Constantiensis Eeele-- totam pene Serinturani egregio stylo exposuit. Sab
sise presbyter, Romanum Ordinem sub quartp Heu- quinto Henrico floruit.
rico composu.it. P CAP.XVII. Honorius (109), Augustodunensis Ec-
CAP.XIY- Lantfrancus (106), Cantuariensis ex clesiae presbyter et scholasticus, non spernenda ppu-
abbate episcopus, scripsit librtim de corpore Domini scula edidit: Elucidarium in tribus HbeHis; primum

(iOI)Noigerus, abbas ccenobii S. Galli apud Hel- Chronicon ab anno millesimo qiiinquagesimo quarfo
vetios, hahetur iuventor Sequentiarum. ut vocant, (iiiii Hermannus Contraefus desinit) usque ad an-
quas Nicolaus papa in Missis decantari permisit. num millesimimi deduxit; quique varia opuscula
A!ii hane inveiuionem Notgeip Leodicensi episcopo pro Gregorio VII, papa contra schismalicos scrips.il;
(qui annoiiiillesimo seplimo vivere desiit) ascribunt. parlim a Gretsero iii Apologia pro eodem ponlifice,
Zionnulli suspicaiittir unum eumdemque Notgerum partim a Sebastiano Tcngnagelio 1612 Ingolstadii
- -
primo in Helvefiis abbatem S. Galli, et poslea episco- edita.
pum Leodici fuisse : quod lamen non probatur re- (108) Lantfrancus, patria Papiensis, ex abbafe
rum Leodiccnsium scriptoribus. Codomensi episcopus Cantuariensis, Romano con-
(TQ2)Pascbasius R.atbertus, Corbeiensis in Pi- cilio contra Berengarium Iiabito interfuit, et contra
cardia, regni Galliie provincia, abbas, teinporibus eumdem scripsit librum De Eucharistisp. sacra-
Ludovici Piiimp. fioruit, et primus serio ac copiose ment-i : qucm, a Joanne Ulimmerio ad iidem mss.
De veritate corporis et sanguinis Domini in Eucha- codicum castigatum, Lovanienses et aliiexcuderuni.
risfia contra Bertramum presbyterum scripsit. Ope- Siatuta ab eodem monachis in Anglia Benedictinis
ra ejus, post Nicolaum Mameramum et Joaniiem Z prsescripla Clemens Reynerus Duaci edenda curavit.
Ulimmerium, Jacobus Sirmondus ad fidem mss. (107) S. Anselmus, Seduni apud Rhaetos nalus,
codicum recensuit. e'tjunctim edenda Lutetisecuravit. Laittfranci Canluariensis episcopi discipulus, ex
(105) Peirus Damiani (sic a fratris sui Damiani abbate Beccensi episcopus Cantuariensis, anno mil-
nomine vocaius), S. R. E. cardinalis et episcopus lesimo ceiitesimo nono ad vitam meliorem transiit.
Ostiensis, priinum monacbus fuil in cremo Fontis Opera ejus junctim 1575 tribus tomis Colonienses,
Avellani: exinile varia monasteria condidit in Ca- el post aucliora Lugdnnenses ptiblicarunt: de qui-
merinensi, Perusina, Favcntina, Arimiiiensi, aliis- bus yidejudicium Bellarmini in Catalogo. Ejusdem
que dioecesibus; ac denmm Favehtiae, in monaste- libros tres Epistolarum seorsim Joannes Picardus
rio sui instituti, anno 1080 in Domino obdormivit. Lutetise edidit. Exstant et alise ejusdem epislola;
Res illius jgestas scripscrunt Joannes monachus, plurimae in Bibliotheca Joannis Cottoni in Angfia,
ejus discipuius, Joannes Antoiiius Flaminius, Au- etalibi. Vitam ejus scripsit Eadmerus seu Edmerus
gustiiuis Fortiuiius nionaehus Camaldulensis, et (corrupte Edinerus), monaclms Canfuariensis; qni -
llieroiiymus Rubeus in Historia Ravennate. Opera el res in Anglia potissimtim geslas ab aimo I066;usque
ejusdem omniaCo:istantiiius Caetanus iu tres lomos ad milesimum centesimum vicesimum secunduiii
redegit, et Romse annis superioribus publicavit. lilteris consignavit. Alius ab isto fuit Ahselmus
(104) liennannus Coniractus, ex Yeringensiurn Laudunensis scholasticus.
in Suevia comitum stirpe oriundus, in Augia Ma- (108) Rupertus Tuitiensis abbas (quod est moha-
jore monachus, scripsil Chronicon a Chrislo nato sterium Benedictinorum ad Rhenum, in ripa Ger-
usque ad annum millesimum quinquagesitiium quar- -j inanica, cx opposito Goloni_RAgrippinse situm),
ium, quo et obiit. Chrislianus Urstisius vulgatse anno millesimo centesimo tricesimo quinlo, iv No-
Hermanni editioni aliam locupletiorem adjunxerat, nas Martias decessit. Scripsit mnlta, tribus tomis
e regione respondentem : sed Henricus Canisius, Colonise 1577 et anfea A.niverpiLeet Lovanii excusa.
toiiio I Lectionis antiquse, lertiam cditionem, aliis Suorum operum ipse calalogiim recenset in epistpla
longe auctiorem atque emendatiorem, ex maiiu- ad Cunonem cpiscopum Ralisponensem, cui libros
scripto codiee Augustani monaslerii SS. Afrae et suos De divinis officiis dedicat. Errat autem, cuni
Udalrici,1601 publicavit. Ul auteni diversitatis bujus scribit, non converli panem in cof ptis Chrisii, dum
causam inquiramus, sunt qui censent, Hermanno conficitur Eucharislia, sed assumi a Verbo divino,
in conscribendo Chronico id eyenisse, quod olim et quemadmodum assumpta est humanitas. Hunc eiv
hodie multis scriptoribus qtti fefum lambendo for- rorem Bellarminus in Calalogo, el lib. ni De sacra-
roare, variare et subinde augere solent. Sunt qui mento Eucharistise cap. 11 et 15, itemque alii passiir/
varietatem istam descriptoribus attribiiunt : quo- refulant.
rum alius nonimlla atljeccrit, resecuerit alius, pro (109) Ex variis Honorii Augustodunensis operi-
suo quisque oaplu. Id enim anliquitus plerumque bus exstant Commentaria in libros Salomonis, Go-
factum fuisse observo in illis libris quos monachi loniae 1540; Dialogus de praedeslinatione et libero
in suum privatum aut publicum usum describe- arbitrio 1552, etalia ejusdem opuscula 1551 ibideni
bant. excusa; Gemma animae; De officioMissae ejujque
(105) Bernoldus, alias Bcrnaldus et Berloldus, coeremoniis, Lipsise 1514 ; De imagine muncii libri
- Coiislaatieiisis presbyter, idem, nisi failor, qui tres, Spirse 15-83et alia alibi cdita. Opus ejiis De
255 . LIBER DE HJERESIBUS. 254
de Christo, secuiidum de Ecclesia, tertium de fu- A Auguslo; Scalam eceli, De gradibus visionum, De
tura vita distinxit. Libellum De sancta Maria, qui anima et de Deo quaedam de Augustino exeerpta,
Sigillum sancta; Mariaeintitulatur : umim De libero sub dialogo exarata; Expositionem totius Psalterii
arbitrio, qui Inevitabile dicitur: unum libellum Ser- cum Canticis miro modo; Cantica canticorum ex-
monum, qui Speculum Ecclesise nuncupatur : De ita ut ptius exposifa 11011yideaniiir. Evan-
incontinenlia saccrdotum, qui OfTendiculumappel- posuit,
latur; Summam lotius, de omniinoda historia; gelia, quae beatus Gregorius non exposuit; Clavem
Gemmain aiiimae de divinis offlciis Sacramentarium physicse de naluris rerum; Refeclionem mentium;
de sacramentis, Neocosmum de primis. sex diehus, De festis Domini et sanctorum. Pabulum yitae, de
Eucharistion de corpore Domini; Cogiiilioiiemvitoe prsecipuis festis; hunc libcllum De Luminaribus
deDeo et aeterna vita; Imaginem mundi de disposi- Ecclesise. Sub quinto Henrico floruit. Quis post bune
tione orbis; Summam gloriam- de Apostolico et scripturus sit, posterilas videbit.
Luminaribus Ecclesiae sive De scriptoribus eccle- leres liomenclatores desiderantur, partim intexuit,
siasticis, quod nunc dedimus, visum fuif in libellos partim subtexuit. Subinde etiani in hac ipsa anace-
quatuor parliri: eo quod tres priores ex Hieronymo, phalae si aliqua admiscuit, quse mullum lucis afle-
Gennadio et Isidorofere sintdecerpti, adeoque velut B runt. Vixit autem Augustoduni in Burgundia, Hen-
ppitomen conlineant. Huic tamen suo operi Hono- rico Y imperante, sub anaum salutts miilesimum
rius non paucos scriplores, qui apud tres islos ve- centesimum vicesimuni.

INDEX SGRIPTORUM ECGLESIASTICORUM,

Quos Honorius Hieronymo, Gennadio et Isidoro adjecit.

Alcuinus, lib. iv, c. 2. G Hermannus Contractus, lib. iv, c. 12.


Amalarius Metensis, lib. iv, c. 5. Honorius Augustodunensis, lib. iv, c. 17.
Anselmus Cantuariensis, lib. iv, c, 15. Joannes Scotus, lib. m, c. 12.
Beda, lib. iv, c. 1. Lanfrancus Cantuariensis, lib. iv, c. 9.
Benedictus abbas Casinensis, lib. m, c. 50. Notgerus abbas, lib. iv, c. 12.
Bornoldus Constantiensis, lib. iv, c. 5. Paschasius Ratbertus, lib. iv, c. 10.
Boetius, lib. m, c. 22. Paterius Secundicerius S. R. E., lib. iv, c. 5
Cassiodorus, lib. in, c. 21. Petrus Damiani, lib. IV, c. 11.
Dionysius Areopagita, lib. i, c. 16. - Rabanus Maurus, lib. iv, c. 4.
Gregorius Turonensis, lib. m, c. 55. Rupertus Tuitiensis, lib. iv, c. 16.
Haymp Halberstadensis, lib. iv, c. 7. Smavagdus abbas, lib. ly, c. 6.
Henricus Homiliarius, Iib. iv, c. 8 Tbeodulus Italus, lib. m, c. 13.

LIBER DE. OfflRESIBCS.

IBibl. Pair.XX, 1058.)

DfLEFATIO. D sequitur eligit. Fit autem hsereticus errore et con-


Cum eos summatim notavimus, qui claro lu- tenlione, dum quis errorem suum contentiose de-
mine Cafholica*.doctrinse Ecclesiam illustraverunt, fendit, et sapientum dicta vel scripta contemnit.
restat ut etiam illos strictum notemus, qui eam Is quippe Ecclesise contradicit, et ab ejus lide alie-
quasi tetro fumo haeretici dogmalis obfuscave- nus existit. Non est autem hserelicus judicandus
runt. Hseresis igitur dieitur eleciio. Inde hsereti- qui Scripturam aliter quam est intelligit, si modo
eus dicitur eleclor, quia quisque hanc sectam quam sese correxerit, cum a doctore audierit.
PATRCL. CLXXIl. 8
§55 IIONORII AUGUSTODUN.OPP. PARS I. — DIDASC.ET HISTOR. 256
DE IIJERETICIS JUDJEORUM. A sophanfur, pudenda taiitum contegunt. Hi se in
Apud Judseos fuerunl hse octo hasreses. igneiii projiciiiul, amore alteriiis vitse.
Pharhmi erant clerici Judseoruiii, et dicuntur Quidam philosoplii dixerunt bunc niundum esse
divisi. Horum hsercsis erat quod traditiones suas Deum, ut Dionysius; quidam mentem dixerunt
praeferebanl mandatls Dei. Deum, ut Thales Milesius; quidam animum in
Sadducwi erant monachi Judseorum, et dicun- hominibus manentem, et luciduni, ut P}'tiiagoras;
• tur justi. Horum hseresis erat, quod resurrectio- quidam sine tempore inconimutabilem, ut Plato;
nem corporum negabant, animam cum corpofe in- quidam solutam mentem, ut Cicero I Tusculana;
tcrire prsedicabant. Legem Moysireceperunt, scri- quidam spirilum et menlem, ut Maro, iEneid. li-
pta prophetarum respuerunt. bro sexto, vers. 726, 727.
Esseni quidam Judaeorum hseretici, dicentes Item alii philosophi, ut Platonici nitmdum afTir-
liunc esse Christuni, qui docuit illos onineni ab- mant incorporalem; Stoici corporalem; Epicurus
Etinentiam. ex atomis; Pythagoras ex mimeris; Heracliius ex
Marbonwi alii haeretici, qui dicunt ipsuni esse igne. In Ecclesia Chrhtiana fueruiit hi hmretici.
'Cliristum, qui docuit illos iu omni re sabbalizare. , Simoniaci a Simoiie Mago dieti, qui pecunia
'
Genhtw haeretici de semiiie Abrahse se gloriau- tentavit donu.m Spirifus sancti, ab apostolis com-
les. In Babylone quippe alii Judsei paganis mulieri- parare. Hi dicuut creatuiam non a Deo, sed a qua-
bus, alii Israclitis misli, reversi in Jerusalem, ab dam superna virtute creatam. Omnes qui emunt
omni populo se diviserunt, et hoc nomen jactantise spiritualia, sunt Simoniaci, cum Sinionemago dam-
sibi sumpserunt. nandi '. qui autem vendunt, sunt lczitw, cum
Meristw haeretici quosdam prophetas recipiunt, Iezi. servo Elisei reprobandi, qtii salutem vendi-
qttosdam non reeipiunt. dit, quam Eliseus gralis dedit, ct ideo lepra Naa-
Samurilw hseretici solam Iegem custodiunt, pro- man ei adhscsit.
pheias respuunt. .' Menandriani a" Menandro discipulo Simonis di-
Etnerobapthtw hseretici quotidie vestimenta et cti. Hi mundum nou a Deo, sed ab angelis factura
corpora sua lavant. asserunt. Hi Christum passum negant. Hi conjugia
DE HJERETICIS PAGANORUM. communia habent.
Philosophi erant patriarchse hserelicorum, lnter Nicolaiiw a Nicolao diacono, Stephani socio di-
quos plures fuerunt bsereses. cti, qui uxorcs suas communes feccruiit.
Plalonici a Platone dicti. qui Deum animas, an- .-. Gnostici ab exeellentia scientisedicti. Hi animam
gelos vero eorpora creasse, et post mulia saecula naturam Dei esse dicunt : bonum Deum et malum
animas in diversa corpora redire, et omnia in pri- fuiguiit.
stinum statum reverti, dixerant. Carpocratiani a Carpocrate qtiodam dicti. Hi
Stoici a loco dicti. Stoa quippe porlicus erat Chrislum bominem lanlum de utroque sexu na-
Albenis, in qua sapientium et fortium facta erant. tum dicunt.
In hac Zeno philosophus discipulos suos instiluit. Cirinihiani a Cirintho quodam dicfi. Hi cir-
Hi omne peccatum uiiiforme dicunt; lam grave cumcisioiiem observabant, niilie annos iri voluptate
esse triticum quani aurum furari. Beatitudinem carnis post resuiTectionem fului'os prsedicabant. '
in sola anima conslare, animam cum corpore inter- Nazarwi a Nazaretli vico dicti. Hi Clirislum fl
ire aOirmabant. lium Dei confitentur, omnia lamen veteris legis
Academici, a villa Platonis Academia dicti. Hi cuslodiunt.
omnia incerla opinantur. Hujus seetserepertor fuit Ophis dicitur colubcr. Inde Ophiiw hseretici quia
Arciselaus, et sectator ejus Democritus, qui dixit colunt serpentem , eo quod in paradiso induxerit
ita veritalem in occulto lalere, ul aquam in alfo virtutis cognilionem.
puteo sine fundo. I 1 Valeiitiniani a quodam Valentino dicti. Hi ssecula
Peripatelici a deambulatione dicti, quia auctor qusedam in origincm Dei crealoris inducunt, Cbri-
eorum Aiistoteles deambulando disputabat. Hi di- stum nihil corperis de Yirgine assumpsisse, sed per
cnnt aiiimam ex parte seternam, ex paite morla- cam quasi aquam per fistulam transisse.
lem : fortuito casu agi ferunl.
Apellitw ab Apelle qundam dicti. Hi Christum non
, Cynici ab immunditia dicti. Hi ut canes in vicis Dcum in
ct in plateis cum uxorihus coibant, dicentes con- verilate, sed hominem in phantasia appa-
ruisse dicunt.
jugium esse justum, et ideo honestum, jure in
Aconthiani a principibus dicti. Hiomnia opera Dei,
publico agendum.
Epictirwil ab Epicuro philosopho dicti. Hi sum- opera angelorum dicunt.
iiiuni bonum in volupfate corporis constittiunt, Adamiani dicti, quia Adsc imitantur nuditatem.
animam nihil aliud quam corpus esse dicunl : Nudi euim oranl et nudi coeunt.
muiidum non a Deo regi, sed ex atomrs, unde pro- Caiani dicti, quia Cain oderant.
ductum dicunt. Seihiani e Seth lilio Adam dicfi, qui dicunt eum-
Gytnnosophisicc.,nuii in deserfis in die piiilo- dem esse Christum.
257 LIBER DE H/ERESIBUS. 258
Melcliisedianidicli, quia Melcbisedeelinon Dei sa- A Foliniani a Folino Smyrnse episcopo dicti. Hi
cerdotem, sed Dei virtutem prsedicant. Chiistum a Maria per Joseph. nuptiali coilu conce-
.- ,. . '
Angelici, dicti, quia angelos colunf. ptum prsedicant.
A,poslolici dicli, qui nihil proprium possiden- Aeriani ab Aerio quodam dicti. Hi offerre sacrifi-
tes, non recipiunl eos qui aliquid in hoc mundo cium pro defiinclis spernunt.
uiuntur. Idem Aetiani ab Aetio nominati.
Cerdonianis. Cerdone quodam dicti. Hi duo prin- Ettnomiani ab Eunomio quodam dialectico Aetli
cipia contraria asserunt. discipulo dicli. Hi asserunt Patri Filium similem, et
Marcionhtw a Marcione quodam diclh Hi allerum Filio Spiritum sanctum dissimilem; dicunt etiam
bonilm, alterum justuni Deum asserunt, fanquam nulluni imputari peccatuni in fide manentium.
duo principia Creatoris dicuut. Origenistm ab Origene dicti. Hi dicunt quod noa
Artotyritw ab oblalione dicti. Hi panem et ca- pOssit Filius viderePatrem, neque Spiritus sanctus.
seum offeruntr, dicentes a primis hominibus obla- Dicunt eliam animas in mundi principio peccasse, et
tionem a fructibus terrse, et ovium celebratam. pro diversitate peecatorum e c.celis lapsas, corpora
Aquarii dicti, quod aquam solam offeruntin calice diversa in te.rris intrasse quasi vincula: etT.iaccausa
Sacrameiiti. " mundum factum fuisse.
Severiani a Severo exorti. Hi viiitim non bi- Noeliani a Noeto quodam dicti. Hi dicunt Cbri-
bunt, Yetus Testamentumei resurrectionem nou stum eumdem esse et Patrem et Spiritum sanctum.
recipitint. Trinitatem in ofliciorum nominibus, non in personis
Tatiaiii a qtiodam Taliano dicti, qui et Creathitse. accipiunt; unde et Palripassiani vocanfur, quia
Hi cames abominantur. Patrem passum dicunt.
Alogii, tanquam sine verbo dicti. Hi Deum ver- Sabelliani a Sabellio discipulo Noetl dicli. Hi
bum non credunt, Jbannis Evangelia, et Apocaly- unam personam Patris et Fiiii et Spiiiliis sancti
psim non recipiuiit. astruunt.
Cataphrygw a Phfygia provinciadicli, undeMon- Atiani ab Ario Alexandrino presbytero exorti.Hi
tanus. Hi spiritum sancium, non in apostolos, sed diversas subslantias in Trinitale faciunt.
in se traditum asserunt. Macedoniani a Macedonio Conslaiitinopolilano
Catari a munditia dicti. Hi poenilentibus "veiiiam episcopo dicti. Hi negant Spiritum saiictum Deum
peccalorum negant, viduas , si r.upserint, tan- esse.
quam adulteras damiiaril, mundiores se cseteris prse- „ Apollinaristm ab Apollinare vocati. Hi dicunt
dicant. Christuiii corpus tanlum sine anima suscepissc, et
Pauliani a Paulo Samosateno episcopo exoiii. Hi deitatem pro anima habuisse.
dicunt lion semper Christum ftiisse, sed a Maria Antidicomoritw contradicunt rirginitati Mariae,
initium sumpsisse. dicentes eani post natum Ghristum viro commi-
Hermogeniani-&\>Hermogene quodam vocati. Hi stam.
niateriam mundi Deo sequalem faciunt. Meiangositw [forf., Metangiotm], a.vase clicti. An-
Manichwia Manes quodam Persa dicti. Hi duas cjioseniin vas dicitur. Hi substantiam humanse car-
naluras et substanlias, id est bonam et malam, in- nis a diabolo conditam dicunt.
troducunt, animas ex Deo, quasi ex aliquo fonte Coliciani a Colico qiiodam nuiicupati. Hi dicunt
manare asserunt: Yetus Testamentum rcspuunt, Deum non facere mala, contra illud : Egq Dontinus
Noyum ex parle recipiunt. crcans mala.
Anoniia-ii!sine Iege viventes. Floriani a Florino quodam dicti. Hi dicunt Deum
Anthropomorphilw ab homine dicti. Anthropos creasse mala, contra illud : Fecil Dominus omiiia
enim honto dicitur. Hi Deum humana membra et bona.
humanaiti formam babere aiiluhiaiit, cum Deus sit „ Donatistw a Donato.quodam Afro vocati. Hi as-
spiritus et iucorporeus. serunt Filium Patre minorem, et Spiritum sanclum
Heraclitw ab Heraclio quodam exorti. Hi mona- Filio majorem, et rebaptizabant Catholicos.
chos taiilum recipiunt, conjugia respuunt, parvulos Bonosiaci a Bonoso quodam cpiscopo exorti. Hi
regnum coelorum habere non credunl. Christum Tilium Dci adoptivum, non proprium as-
Novaiiani a Novato urbis Rom. presbytero dicti. serunt
Hi lapsos ad poenitentiam non recipiunt, et baptiza- Circiincelliones,id est agrestes, iidem Coropitae,
tos rebaptizabant. superiorum hseresim sectantes. Hi amore niarlyrii
Montani a monlibus dicti. Hi tcmpore persecu- semetipsos interimuntj ut martyres iiominenlur.
tionis in montibus latuerunt, ct se a corpore Eccle- Prhciilianistw a Priscilliano episcopo vOcati. Hic
siaediviserunt. iu Hispania.ex hseresi Gnoslicorum et Manichseorum
Ebionitw ab Ebione sive a paupertatefan a TZVJIU.?]permistum dogma composuit.
voeali. Hi Christum perfectum taiitum el juslum Luciferiani a Lucifero Smyrnm [Calaris] episcopo
virum pulaiit.Hi semijudseisunl, Eyangelium tencnf, exorti. Hi in hseresim lapsos, et postea ad catholi-
et legem carnaliter servant. cam Ecclesiam reversps recipere nclunt.
2S9 HONORilAUGUSTODUN.OPP. PARS I. — DIDASC.ET HlSTOii. 240
Jovinianhtw a Joviniano quodam monacho dicli. A Eulycbiani ab Eutychete Constantinopolitano
Hi asserunt nullam dislantiain esse inter nuptias et abbate ita nominaii. Hi negant in Cbristo duas
virgines; inter abslinentes et epulantes. naturas esse, sed solam divinain in eo post as-
" Elvidiani ab
Elvidio quodam presbytero nominati. sumptam carr.em, scilicet carnem in deitatem
Ili dicunt Mariam alios filios post natuiii Cliristum versain prsedicant.
de Joseph peperisse. Acephali sine capite dicti; a quippe sine, cephale
Paterniani a Paterno quodam exorti. Hi iuferiores dicilur caput, Hi sine auctore stint, et duas sub-
corporis partes a diabolo dicunt fact3s. stantias iu Christo negant, uiiam naturam in ejus
Arabici ab Arabia provincia dicti. Hi animam cum personam prsedicant.
corpore mori, et utrumque in novissimo resurgere Theodosianict Gaianitwa Theodosiano et Gaiano
asserunt. episcopis Alexandrise exorti. Hi ex duabus uuam
Tertullianhtw a Tertulliano Africse provincise in Christo naturam asserunt.
Carthaginensis civitatis presbytero dicti. Hi animaui Gnoiiwab ignorantia dicti. Hi dicunt quod Cbri-
non immortalem, sed corporearo prsedicant; aninias sti divinitas ignoret fulura de die novissimo
peccatorum post mortem in dsemonesconverti aflir-
mant. 'g Triiheitw a tribus dicti. Hi sicut tres persotias
in Trinilate ita asseruut tres esse deos.
Tesserescwdecaditwa quatuordecini dicti: Tessera
enim quataor, decadicilur decem.Hi pascha quarta- Sunt et alise hsereses, el sine nomiiiibus : ex qui-
decima luna cum Judseis celebiabant. bus aliae triformem putant esse Deum, aliseClnlsti
Nycliges a somno vel a nocte vocati. Hi vigilias divinitalem passibilem dicunt, alise Christi nalivi-
noctis respuunt, dicentes noclem ad requiem tati de Patre initium dant, alianunam operationem
datam, et unam volunlatem iu Chrisio deitatis et huma-
Pelagiani a Pelagio quodam monacho exorti. Hi nifaiis prssdicant, aliseliberaiionem bominum apud
liberum arbitrium gralise Dei anteponunt, dicentes, inferos Christi descensione negant, aliae Dei ima-
sullcere volunlatem ad implenda divina jussai ginem habere non sestimant
Nestoriani a Nestorio Constanlinopolitano epi- Item alise de mundi statu dissenliunf, alise in-
scopo nuncupati. Hi sanctam Mariam non Dei sed numerabiles mundos opinantur, aliae aquam Deo
hominis tantuni geiiitiiceni prsedicanl; .aliani perso- coseternam faciunt, aiise nudis pedibus ambulaiit,
nam carnis, aliam deilatis facientes, nec unum alise cum hominibiis non manducant, alisede cor-
Christuiu in verbo et carne, sed alium Filium Dei, pore Clirisli dubitant, quas omnis caliiolica Ec-
alium filium bominis, aflirmant. clesia damnat.

CATALOGUS ROMANORUM PONTIFIGUM.

(Biblioth. Patr. Litgditn., XX, 1026.)

Petriis Galilaeus sedit annis yiginti quinque, men- C Hyginus Atheniensis annos quatuor, menses qua-
ses duos uies tres. Coepit Christi anno quadrage- tuor, dies qualuor.
simo quarlo. Pius annos novemdeeim menses sex, dies viginti
Linus Etruscus annis duodecim menses tres, dies UllUlll.
duodecim. Anicetus Syrus annos undecim, al. novem, men-
Cletus annis duodecim, mensem unum, dies un- ses quatuor, dies sex.
decim. Negant alii papam fuisse. Soter annos novem, menses sex, dies viginti
Clemens Romanus aniiis' novem, menses duos, unum.
dies decem. S. Petri fuit discipulus. Pauli auditor. Eleutherius annos quindecim, menses tres, dies
Hinc protonotarii cceperunt. -duos.
Anacletus Graecus Atheniensis annisiiovem, men- _.". Yictor annos undecim, menses duos, dies
ses duos, dies decem. duos.
Evaristus Bethlemius Syrus, amiisnovem,menst!s - Zepherinus Romanus annos novem, aliis viginti,
decem, dies duos. menses sex, dies decem.
Alexander Romanus annos duodecim (aliis sepfeni) Calixlus annos sex, menses duos, dies decem.
menses seplem, dies duos. Urbanus Romanus annes quafuor, menses tres,
Sixtus Romanus annis decem, menses duos, diem dies duodecim.
unum. Ponlianus Romanus annos novern, menees quin-
Telesphorus annis deccm, menses tres. que, dies quinque.
241 .-....'.' CATALO.GUSROM. PONT. 242'?
AutlierosTirseeuS annos undecim,mensem unum, A -Gelasius AfeT annos.,quatuor:I menses octo, dies
dies duodecim. octodecim.
Fabianus Romanus annos tredecim, menses unae- Anastasius IIRomanus annum unum, menses un-
eitii, dies undecim. decim, dies vigitifiduo<r
Cornelius Romanus aniiOs duos, menses duos, dies Symmachus Sardus aniios jjuindecim, menses
tres, :.-.-" septem, dies. yiginti sex.
Lucius Romanus annps tres, menses tres, dies Hormi-sda Campanus aflHOsLp.cto, dies octo-.--
tres. decim. .:..-
. Stephanus Roman, annos septem, merises sex. ^
Joannes Etruscus anncs duos, mefises octo, diesiv
Sixtus' II Atheniensis ahnum unuin , menseni quindeeim.
ununi, dies decem. Felis III Beneventanus annos septem, meilses"
Dipnysius annos sex, menses duos, dies qua- quinque, dies qnindecim.
tuor. Bonifacius II Romanus annos duos, dies viginti
Felix Ronianus annos quatuor, menses qualuOr, sex. .',-.-
dies quindecini. Joannes HRomanus amios duos, dies quinque.
-
Eutychianus annum unum, meilsem unum, diem Agapitus menses undecim, dies noyemdecini. J
unum. Silverius Prusinas anrium unum, menses quinque,
Gaius Saloneiisis aunos undecim, menses qualuor, dies undecim.
dies duodeciin. Vigilius Romanus annos septemdecim, menses
Marcellinus Romanusanhos quatuor, nienses qua- sex.
tuor, dies sedecim. Pelagius Romarius annos duodecim, menses de-
Marcellus Romanus annos quinque, menses.se- cem, dies viginti octo. '.
ptem, dies viginli unum. Joannes III Romaiius annos duodecim, rrienses
Eusebius Grsecus annos sex, ineiisem unum, dies uhdecim, dies viginti sex.
tres. Benedictus Romarius annos quatuor, mensem
Melchiades Afer annos quatuor. taiium, dies vigihti octo.
Sylvester Romanus annos viginti tres, mer.ses de- Pelagius II Rpmanus annos decem, menses duos,
cem, dies decem. . dies decem. ; . .. .
Marcus Romanus aiinos duos, menses octo, dies S. Gregorius Magnus Romanus annos tredecim,
viginli. - - p menses sex, dies decem. Coepit an. Ghristi 590.
Julius Roman. annos duodecim, menses duos dies Sabinianus Tusctis annum unum, meuses quin-
seplem. que, dies npvem.
- Liberius B.oiiiaa. anrios Bonifacius III Romanus annos quinque, menses
s&x-,nienses tres, dies
quatuor. decem.
*Felix annum
unum, menses septem, dies un- Bonifacius IV Marsus
deeim Deusdedit Roman.
Damasus Hispanus annos octodecim,.menses sex, Bonifacius V Neapolitanus.
dies decem. Honorius Campanus annos duodeeim, menses de-
Syricius Roman. annos qulnderim. cem, dies septemdeeim.
Ahastasius Romanus annos quindecim. Severinus Roman. menses duos, dies quatuor.
Iniiocehtius Albanusannos quiudecim, nienses un- Joannes IV Dalmata annuni unum, menses novem,
decim, dies viginti unum. dies novemdecim.
Sozimus Cappadox annOs tres, menses tres, dies Tbeodorus Hierosolymita annos sex, menses de-
undecim. __ cem, dies octodecim.
S. Martinus Tudertiims,Etruscus, annossex,men-
Bonifacius Romanus aunos sex, mensesocto, dies Q
sem unum, dies viginti sex.
septem. Vitalianus Signinus, Latinus, annos quatuordecim,
Coelestinus Roman. armos quatuor, menses decem, niensessex.
.,-......-
dies quatuordecini. . Adeodatus Roman. annos qualuor, menses quin-^
Sixtus UI Ronian. annos septem, diem octo- que, dies quinque.
decim.
Domnus, alias Domnio, Romanus annum unum>_
Leo Magnus Roman.annosviginti unum,mensem mehses quinque, dies decem.
unum, dies tredecim.
Bilaiius Sarius'atmos sex, menses tres, dies Agatho Siculus, monachus, annos duo,.menses.
decem. sex, dies oclo.
SiihpliciusTibusliriUS annos quindecim,mensem S. Leo junior seu secundus, Siculus, menses de-
imum, dies septem. ceiil, dies septemdeeim
Felix II Ronian. annos octo, meiiscs undecini, tiies Benedictus II Romanus lijenses.deceni, dies quia-
septemdccim. clecim.
243 IiONORII AUGUSTODUN.OPP. PARS I. — DIDASC. ET HISTOR. 214
Joannes V Anliocheiitis, Syrus amium unum, dies A Bonifacius VI Romanus dies quindecim.
r.ovem. Stephanus VII Romanus annis quinque, nienses
Conon Thrax menses undecim. tres.
Sergius SyrusPanorinitanus aunostredecim,meii- Romanus Phaliscus menses quatuor.
ses octo, dies viginti quatuor. Tbeodorus ITRomanus dies viginti.
Joannes VI Grsecus aunos sex, menses quinque, Joannes IX Tiburtinus monachus annos duos.
dies septemdecim. Benedictus III Romanus annam unum, menses
Joannes VII Grsecusannos duos, menses sex, dies quinque.
quiiidecim. Leo Y dies sexaginta septem.
Sisinius Syrus dies triginta. Christopborus Romauus menses quatuor.
Goiistantinus Syrus, annos septcm, dies quin- Sergius III annos septem, menses tres, dies se»
decini. decim.
Gregorius II Romanus annos sedecim, rnenses no- Anastasius III annos duos.
vem, dies undecim. Lando Sabinus menses sex, dies triginta qutn-
Gregorius III Syrus anuis decem, menses octo dies qtte.
viginti quiuque. B Joannes X Ravennas annos quatuordecim, menses
Zacharias Grsecus monachus annos decem, men- duos, dies tres.
ses quatuor, dies quatuordecim. Leo VI menses septem.
Stephanus II Romaiius et Stephanus III annos Stephanus VIII anuos duos, mensem unum, dies
quinque, dies vigi-ntiocto. duodecim.
Paulus Romaiius, annum unum. Joannes XI annos quatuor.
Slephanus IV, Siculus nioiiachus, annos quatuor. Leo VII Romanus annos tres, menses sex, dies
Adrianus Romanus annos viginti quinque, men- decem.
ses decem, dies quatuordecim. Stephanus IX Romanus annos qualuor, menses
Leo III Romanus annos viginti, menses quinque, ires, dies quindecim.
dies sedecim. Marinus junior, aliis III Romanus annos tres,
Slephanus Y Ronianus menses septeni. meuses sex, dies duodecim.
Pasclialis Romanus anr.os septem, dies septem-
Agapitus junior Romanus annos decem, menses
decim. .
II seu annos nicnses septem, dies decem.
Eugenius junior quatuor, __ Joannes XII annos novem, menses tres.
septem, dies viginti duos.
Leo VIII annum unum.
Yalantinus Romanus dies quadraginta.
IV Romanus Joannes XIII annos sex, menses decem.
Gregorius septemdecim annos.
Benedictus V Romanus dies sexaginta.
Sergius junior Romanus tres annos.
Bonifacius VII Romanus anno uno.
Leo IV Romanus annos octo, menses tres, dies
Benedictus VI, ex comitibus Tusculanis annoa
sex.
menses octo, dies viginli novem.
Benedictus III Romanus annos duos, mer.ses sex, decem,
Joannes XIV Papiensis annum urium.
dies sex.
Petrus Joannes XY et XYl aniium unum.
Nicolaus Romanus annos noveni, menses sex, dies
Gregorius Y Saxo, Germanus sedit aunos tres.
triginta.
j^drianus junior, seu secundus anrios quinque, Silvester II qui et Gerbertus, Floriacensis mcua-
Joannes VIII annos decem, dies duos. chus.
Martinus II vel Marinus Phaiiscus, annumunuui, Jpannes, Joannes , Sergius, Benedictus, Joan-
menses quinque. nes XVII, Nicolaus, Gregorius VI, Leo IX, Yic
Adrianus III Romanus amium unum, menses qua- } lor II, Stephanus X, Alexander II, Gregorius Yil,
tuor. Urbanus II, Paschalis II, Gelasius II, Calixlus II, Ho-
Stephanus VI Romanus annos quinque. norius ,11, Innoccntius II, qui fuit pontifex ordine
Formosus Poituensis, annos quinqse, menses 165, Cbrisfi anno 1150,
ses.
215 COMMENTARIITNTIM^EUMFRAGMENTA. 246,

60MIENTARIUS1 IIMIUI PMTIIS

AUGTORE, UT YIDETUR

- HOITO&IO JOTOTSTOBOTIIISI*

(Victor CousiN, Ouvruges incdils d^Abailard, append., p. 646.)

On sail que le Timee de Platon etait connu par le Commentaire de Chalcidius, au inoins des 10 vur: et
le ixc siecle, puisqifon le trouvedatis des manuscrils qui remonleiit a cette epoque. On sait aussique les
doctrines qui y sont exposees etaieut deveiiues, au xne siecle, un sujet cTetude et de controverse. L'in-
fluence des tbeories platoniciennes est visible dans Bernard de Cliartres. Cependant c'est une quesfion
iiicertaine si ce dernier connaissait Platon autrement que par Macrobe. Abailard ne cite jamais que Ma-
crobe, et il n'y a quTui seul auteur du xnc siecle queTon sache positivemeut avoir commentc Platoii: cet
auteur est Honore d'Aulun. Non-seuleinent dans le premier livre de Ylmago iniindi (cc. ST.et 83)_,.ils'oc-
cupe de Texplicatiou des fameux nombres du Timee; mais dans le premier livre de sa Philosophia mundi,
(1. i," c. 15), apres avoir rapporte plusieurs opinions qui avaient cours de son temps sur 1'ame dti monde,
il renvoie, pour Texplicalion de la doctrine piatonicienne sur ce point, a des gloses quil aurait ecrites sur
Platon : Ilanc dicil Plato ex dividua ei individiia subslantia esse excogilatam el ex eadem naliira el divcrsa:
cujus exposilionemsi quis qtiwrat, in glosulis nostris super Plalonem inveniel. 11serait donc possible que le
conimentaire contenu dans le manuscrit tle Sainl-Germain, 1195, fut celui dTIonore. En effet, Tauleur
(f° 60 v°, c. 1) IIOUSapprend quiiavait compose sur la pbysique un livre qu'il appelle noslra Phitosophia,
oii il avait demontre qu'il ne peut y avoir de corps silues dans une region supeiieure a celle du feu. Nul-
lum ergo nalurali aspirationc superius debel esse igne. Quod enim dicunl aquas congelaias esse.ibi, iia absttr-
dum quod illud dedignatnnr refellere. In nostra Philosophia satis idem diximus. Or-nous. retroiivons cette
idee en plusieurs endroits dela Philosophia mundi (1. iu, c. 5, 6, ctc.). Enfin, les auteurs dftnt. il est fait
mftiitioiidans le comnienlaire que nous avons sous les yeux, sont precisement les. memes que cite ordi-
nairement Honore d'Autun dans ses eerils sur la physique : ce sont Boece Macrobe e.t Constaiitin 1'Afri-
cain. Yoici quelques exlraits du Commenlaire sur le Timee :
t Incipientibus ThimseumPlatonis inquirendum est quoecompositioiiis illius causa fuerit, et unae m eo
« agatur, el qtialiter, efc., et cui parti philosopbise supponafur, et titulus. Causa vera coinpositionis hujiis
t operis falis fuit: cum inter omnes recte philosopliantes juslitiam in conservatione reiptibiicaepilncipa-
« lum obtinere certum sit, circa illius inquisitioiiein maxima fuit eorum intentip. (Juorum Trasymacbus
t orator sic ipsam delinivit: Justilia est quse plurimum prodest ei [supplevimus ei] qui plurinium potest,
t illud attendens quod propter conservationem justitiae ad illum qui pluiimuni potest gubernaiidae rei-
c publicse traiisferuntur. Cujus deiinilione relata in scholis, [Socrates ait:Non;imo justitia est qu;e
c plurimum prodest ei qui miiiimum potest. Qpi enim plurimum potest, se ct sua sine omni justitia con-
t servat; sed qui miiiimum, minime. Etquia lam perfeelam de ea dederat senteiitiam, rogaverunt eum
« sui discipuli utdeilla traclatum compor.eret. Quorum satisfaciens voluntati, de parte ipsius justilise, id
« est de posiliva justitia fractavit. Justitia enim alia positiva, alia haturalis. Et est positiva quse ab ho-
« minibus iiivcnfa, ut suspensio latronis, naturalis vero quse non est ab homine inventa, ut parentuiu
J dilectio, el similia. Sed qttoniam positivajustilia circa ihsliluta reipublicse maxime.apparet, in traclatu de
t ea ad rempublicaiii se transtulit, ut circa eam juslitiam ostenderet. Sed quia in nulla republica perfectam.
< potuit invenire justiliam quam in exemplum praetenderet, novam secundum veterem Atbeiiiensium con-
« finxit. DeindePlato, ejusdem discipulus, cum decem volumina de republica composuisset, volens per-
• licere quod magister suus prsetermiserat, de naturali justitia boc.opus composuit. Sed quoniam il!a circa
« creationem mundi niaxime apparet, ad illam se transferf. Unde possumus dicere quod materia luijus li-
< bri esl naluralis justitia vel creatio mundi. De ea enim propter naturalem justitiam agit. Agit hoc raodo
<tde tali materia : ostendendp eflicieiitem, fornialem, finalem, materidem causam mundi, deinde cau-
< sanl excogitationis animse, et.modum et conjunctionem ejus cum corpore, et potenlias in eo- cxercet;
« postea crealioiiem coeleslis animalis, aerii, aquatilis, reptilis. Deinde agit de selatibus hoininis, de oflti-
« cio el utililate membrorum ejusdem, ad ultimum de primordiali niateria. Hac utilitate agit de tali mate-
« ria, tali modo, ut, visa potentia divina et sapientia el boiiilate in creatione reruni, timeamus tam po-
c tenteni, veneremur tam sapientern, diligamustam benignum. Non uni tantum parti philosophise suppo-
c nitur, sed de pluribus aliquid in eo continetur. Quod ut melius intelligatur., part.es phiiosopiiiae divisibne
« prodamus. Philosophia igitur eorum quae sunt et non videntur, et eorum quae sunl et videntur vera
« comprehensio. Hujus duse sunt speeies : practica et llieorica. Practicse vero sunt tres : ethica de inslru-
« ctione morum, eihos ciiim mos, ethonomica (sic) dispensatura, ethonomus enim est dispensalor; po-
« Iitica, civilis, polis enim est civilas; hsec cloeet qualiter respublica tractetur. Theoricae simililer sunt
« species tres : theologia, malheniatica, physica; et est theologia de divinis; theos enim est Deus, logos
« est ralio. Mathematica quadrivium conlinet, dicta malliematica, id est doetrinalis. Mathesis cuni aspi-
« ratione esl doclrina, sine ea est vanitas ; et dicilur doclrinalis anioiiomastice, quia seiiicet perfectior sit.
t doclrina in quadrivio qiiaih in cajteris artibus. In a.iis eiiim spla voce fil doctrina; in isl.a ut et voce
2*7 HONORIIAUGUSTODUN.OPP. PARS I. — D3DASC.ET IIISTOR. 243
« et oculis; ut enim dicitur ab ore regula, oslenditur sub ocuiis in figura. Mathemalicre sunt quatuor
< species : aritbmetica, musica, gcometria, astronomia. Physica vero de naturis et complexionibus corpo-
t rum est, physis enim est natura. Musicsesunt species fres : iiistrumeiitalis, mundana, humana. lnstru-
« menlalis t.rc-s: melica, metrica, rithmica. Melicsetres : diatonica, enarnionica, cromatica. De omnibus
< igilur artibus in hoc opere aliquid continetur; depractica in recapitulatione posilivsejustitise; detheo-
« logia, ubi de efficiente, formali et linali causa mundi et de aniina mundi loquittir; ubi vero de numeris
« et proportioiiibus, de maihemalica ; ubi vero de quatuor elementis et creatione animalium, et de pri-
< mordiali maferia, physicse. Titulus lalis est : « Incipit Thimseus Plalonis, dicfus a quodam discipulo
< suo. t Mosenim Platoni fuit inlitu.are volumiiia a iiominibiis discipulorum ; ut conferret lionorem di-
« -scipulo, ut et vitaret arrogantiam, et ul subtraheret semaiis occasionem repreliendendi. Yel Thimaius
« dictus est quasi flos : thimio (sic) enim esi floreo ; quia in eo esl fios philosophise. Isocrates, etc. Thi-
< maeusPiatonis diu difficilis habitus csl; non quia tam pcrfeclus auctor aliquid obscure dixissei, sed quia
< lectores ignorabant artes quarum ex necessitate facit rtientionem. Cum enim de creatione mundi ager.et,
« de diversis artibus mentiOnemfacere cportuit, juxta un.iusctijusque proprietates probationes inducendo.
« Est igitur ignoratus a Latinis usque ad tempus Osii papse, qui cuni sciret.in eo mulfa utilia nec fidei
« contraria conlineri, rdgavit Chalcidium archidiaconiim suuni, in utraque lingua peritiim, ut de Grsecoin
« Latinum illud transferrel. Cujus aucloritati obediens primas partes iilius iraiisliilit. Sed quia ignorabal
i uti-um placeret an non, misit ad illum ut de illis judicaret, ut, si piacerenl, cum majori audacia csetera
« aggrederetur. Et quoniam difiiciles eranl ad intelligendum, super illas coniment.ini fecit, ef cum parte
< translata et commento has lilteras misit, quarum continentia haec est. In principio excusal se de igno-
« rantia, postea captat ejus beiievolentiam;. deinde ostcndit quarc tofum iliam non transtulit, et quare
« super parfeni trarislaiam conimenium fecit.
« Descensus ad liiteram talis est. DifilciUsres erat transferre Iibrum Piatonis de Grsecoin Lalinum;
« sed virtus tua et amicitia fecit eam mihi facilem. Sed ad hoe qiiidem aliq-aisposset dicere : Polestne vir-
« lus hoc facere? Probat quideni... aucloritaie Isocratis, sic tlicens : Isocralcs : Isocrates ille rhetor de
< quo in lhetorica legitur, in Exlwrtaiionibus stiis, id est in eo libro sic vocalo, lav.dansvirtutem, virtus
< est liabilus animi modo naturse rationi conseniaiieiis. dixii « penes eam (virtulem) consislerc causam to-'
< lius prospcriuttis : i ex virlafe enim oninis prosperitas, qaia, utprobal Bocthius, oinnia quse coiitiiigiiiit
< bonis bona sunt;qii_evero malis mala simt; etoainium bonorum, idesl temporalium etselernorum. (Sic.)
< Et cinri h.-eedicerct, addidil eam (virtutem) solani esse qura redigerei ad possibilem facililatem ; id cst
« faceret faciles res impossibiles, nonnalura sed usu. El ne putaret aiinuis euni iiieiititum esse subjungit
< praiclare, id est aperte et vere: Quid enim. Probat quoti yirtuti res difficilis facilis est, removendo a vir-
.« tute ea qiire generant difficul.tatein.Haecsunt inviia incoeplio, impaticmia laboris, el boc est quod dicit:
< qttid enim generosaniinagnanhniialctn, id esf virtutem, et est periphrasis, aggrcdi, id est incipere, ac si
< dicerct niiiil honestum. Velquid cwpium, \a est incceptum, fatiget, niliil sciiicet. Antequam enirfl inei-
« piat, providet an ad perfieienduni sufucial. Ut temperet se a iabore. Sed quia quod caret aUeriia requie
« tiurabile non est, subjungit : tanqnam vicia difficuliatibus. Inierpolare enini labores nafurae est necessi-
< tas, sed vinci fiagiliias. Eaciem cst. Prob.alo quod virfus facial rem difflcilemfacilem, hocidem cle ami-
« citia, qii.-equsedam virfus est dieens : cadem esl vis amicifioe qtiae et virlutis est. Est amicitia voluntas
< iionoruni erga aliquem causa illius ipsius qui diiigilur, cum ejus pari volunlate. Exponit qualiter sit ea-
< tiem vis, el est pcir extricaiio, id est expositio, rerum penc hnpossibilhun, id est difTicilium. Tricse sunt
< maciihc reiis : inde inlricare dicitur invplvere, extiicare evolvere. Cum aller. Subjungit qualiter amici-
« fia rem difiicilemfacial facileni, scilicet cum a/i"ercx amicis, interduos euim ad-minus est amicitia re
< ipsa. Religiose iniperare est debita et bonesta imperare et possihilia: adminiculentur, id estsnbveniaiit
< eiiectui complaciti operis, id est ad efficieiitianioperis iitrique placiti. Alter voto purendi, id esf ex voto
« tt voliintale obediendo. Ex voto obedire esl sine spe reniuncralionis, sine coaclione timoris, sine con-
< juiiciione sangtii.nisobedire. Conceperas, etc. Huc usque escusavit sede arrogaiilia, modo captat benevo-
< lentiaiii Osii ej.usdem,per lioc.quod ufilem rem prajvidcat. Conccperasanimo, id est praevideras; sed
< antequam osteiidat qaideni, ne viderctur mala ccnccptio, conimendal Osium sic : Fiorcnle omnibus sttt-
< diis humanitatis. Studiuin est vehemens applicalio aninii ad aliquid agenduni cuiii magna voluntale. Sed
« "siudia-aliasunf. liunianifatis, ul practicse, alia divinitatis, ut theoricse. Sed cum iste in omnibus floreret,
t maxiinc in sludiis bumanitalis, quia biimanus homo eral. Yel studia liumana dicuntur oninia quse ab
< hoinine sciri possunt, iiiquibus onmibus iste fiorebat. Sed quia sludium siiie ingenio non suflicit, se-
t cundum illud Horafii :
Ego nec sindium sine divitc vena,
c nec ruoe qnid possit video iiigeniiim, addit et ingenium. Iiigeniiim esl nafuralis vis ad aliquid cito in-
< tclligendum; uiide dicitur iiigeiiiuiri quasi intus gcnituni. Sed quia ingeniorum alia sunt summa, alia
<-minima, alia media, ad cuniulum laudis addit exccllsnti. Deinde, commendato eo, ostenriit qttod conce-
< peral dignam spem operis proventu, id est operis Platonis de Grseco in Latinum proventuri. Sed nevide-
« retur superllua hxc translatio, atldil inl-enlati; nullus enim adhuc translulcrat. Et quanquam. Alio modo
« captatejiisdem benevolentiam, scilicet remo.vendoab ea arrogantiam. Continuo, hoc quod mibi injun-
< xisti melius qi-am ego posses facere. El quanquani hoc ipse, id est lianc translationem posses facere
< faciiius, quia doetor, commodius, qiiia majoris auctorilalis, tamen ei polius malucrh injungere, id est
< r.iihi, qtictnjudicares ulterum te,U' est qiiein til fe diligcbas. Et traclum esla Tullio qui in libro amiciliae
< (iicil: .4i»icHsmeuscsi altcr ccjo.Sed, ne viderclnr iiijunxisse vel propterigiiorantiam, vel propler indigna-
« tionem, ait: credo propter adinirabileni verecundiam.Est enim qusedam verecundia bona, qusedam mala.
« Mala est quando in bono frigidi mabim quod fecinms conliteri vcl dimillerc erubescimus; liona est
< qua malum peipetrare crubescinms, et scientise vel virfuti qua* in nobis sunl nos impares judicanms.
< Posscmne.A:i lioc quidein aliquis posset dicere : etsi iste imperasset, tamen ex arrogantia inccepisti
< c:in) te posses excusare; probat quod non possel, et hoc est : Oro le, o aliquis, vel, o Osi. Excusare tntt-
< KMS, id est hoc oliicium, injuncititn mihi a te, quamvis res, id esl translalio operis illius essel ardua, egc^
i da quo ila senseras (sic e.od., eclit. censeres), quem te allerum jtidicabas, ac si dicerct :i>on.Et qtii
t nunqumn : probat quod non possef, argumento a minori, quia nec in aliqua parva rc volimlali illius un-
< quam contradixerat, nedum in ista; et hoc est : et ego contradicerem huic tanio; ad quantiiateni, quia
t multa masna vilia sunl, sub.urigit : cl tam honcstodesiderio qui nunquam.... id esl ofiicium ad to per-
t tir.ens; oflic'u:n id est congriiiis aclus, quem juxta niores et iiistifuta civifalis, vel ex lcge vcfex natura
249 COMMENTARIIIN TiJLEUM FRAGMENTA. . 2S0
« oportet nos adimplere. Necetiatn in solemnibus, id est communibus; Solon (sic) enim est commune ;
< inde solemnia qnasi festa coniinunia dicuntur. Usilalis, id est quolidianis, in quibuslamicus.amico quasi
( in nugis contradicit saepe, sed in seriis nunquam. Inqtto. Diceret aliquis : et si ita non posses excusare,
« diceres te ignorare. Responsio : nolui quia putaretur callida simulatio scientiie. Quidam enini sic negan-
< tes callide simulant, et hoc est : in quo, id est in qua petilionedeclinatio, id est evilatio liiijus speciosi
( muneris excusaiioneignorationis, id est exetisanilo per ignofantiam, scilicet dicendo me ignorare fuiura
( essel, id est repulari possel callida simuia.tio sciculisc. Itaque, etc/Noirerat coiiveniens excusatio; pa-
< nti, et inaxime quia sciebam te, Deo voicnte, hoc iniperare, etiioc est : certus id tntimis, id est litijus
« translationis oflieiiini, non injungi miliia te sine divino inslinctu. id est divina voluntate. Proplerea,
< quia non eiat causa e.xcusalionis, et quia non-imperabas sine diviiip iustiiictu, aggressus primas parlcs
c ThimwiPlalonis alacriori tneniede incoeplione,spe confiriiinlorie fle pei'feclione,uon solum transtuli, sed
« etiam partis ejusdein translatse, coimn.eiilariumfecL.Ul ail Priscianus sttper exercitalionibus piicrorum :
< comminisri est plura sludio vel doclrina in mente babila in uiium colligere. Unde conimentum possit
< dici pluiiimi studio vel doclriiia in mente habitorum in anum colleclip; et quia secunduni hanc defmi-
<•tionem commentum possit dici quislibet liber, tamen non hodie vocamtis coriinienium nisi alteiius Iibii
< expositorisim, quod differt a giosa. Commentum enim soluin senfeiitiam exsequens, de contiimatioiie vel
« expositione liiterse nibil agit. Giosa vero omiiia illa exsequitur : unde dicilur giosa quasi lingua. lla enini
e' a.perle debet exponere ac si lingua doctoris videretur decere. Pulans, etc. Hucusque excusavit se de
« arrogantia, reddiditque benevolum illum laudando; deinde dociiem, quod transtulil Thimseuin Platonis
« oslendeiido, Modooslendit quare super eas partes comnieiilarium fecerit, scilicet quia per se ad intelli-
< gendum eran.t di.ffieiles, et ita reddit attentuni, dicens : feci commeiilarium et superflue, scilicet pn-
< tans, etc. Est exempluin vel res recondita liber Platonis ui Graeco, simulacrum vero ejusdem in Lalino.
< Sed siiiiulacrum est obscurius ipso exemplo, quia obscurior est cujuslihet libri translalio quam ejusdeih
< in prinia lingua coinposilio. Causa vero,efc. Quare librum divisit et non totum simul transtulit, oslendit:
< esi operis prolixiias, el utrum placerct an npn dubietas, el boc est csiusa, » elc. .
On pourrait croire, d'apres ce debul, que nofre commentaire ne sera qu'une paraphrase du commen-
laire de Chalcidiiis. Mais il n'en est pas ainsi. Cbalcidius ne s'est propose que de donner Tinterprelalipn
despassagesduTiniesquisupposeiitlaconiiaissar.ee des sciences, telles qtie Tarilhmelique, la geome-
trie, la musique, etc. Ici, au contraire, nous avons un commentaire regulier qui suit le lexte pas a pas
et sans rien omettre.
« <7HUS, duo, tres. Plato traclalurus de nafurali justilia, recapitulat ea quse dixerat de positiva justitia,
t ut sit tmtis el continiius justitise.traclaius, quod facit lali niodo, iiiiroducando qnatuor peisonas, Sncra-
« tem,.TIiirii33um,.Hermocrateni, Critiam, sub tali figmeulo. Cum esset id moris Athenieiisium ut in festa
< diePalladis in domsini alicujus philosophi coiivenirenl, ut ab eodem in aliqiio ii.islruerentuf, confiiigit
« Tliimseum, Hermocratem et Critiam quartuinque, cujus nomen hic relicct, die festo Palladis in domuni
< Socralis convenisse, et ab eodem in posiiiva juslilia instructos esse, finitoque iractatu, qusesitoque ab
« eis liiufuo, id est tractatu ciejustitia,promissoque, in craslinum venit. Sed quartum de soeiis 11011 inveiiiens
« sic iiicoepil nafrare, wrias, cluo, tres. Sed quserittir cur Plato, quem constat nihil sine causa fecisse, cuf
< libruin snuni a rmmeris inccepit; et si a ntinieris fuerit incipiendus, quare ab islis nuineiis potius (sup-
< plevinms poiins) quam ab aliis, et quare tres numeros, riec plures posuit, el quare per cardiualia no-
< mina, nOii ordinalia illos vocavit. Prinip igitur, ut Pythagoricus, seiens maxiniam perfectionem in nu-
< ineris esse, quippe cum nulla scilicet creatura sine iiumefo possit existere, numeriis tariien sine qrioli-
« bct potest existere, ut perfectionem sui operis ostenderet, a perfectis scilicet numeris inccepiUAb istis
< vero nuiiicris idcirco qtiia sunt partes perfecti nunieri, id est senarii. Perfectus est numerus cujus
s partes aggregatse reddenl aequalem summam. Pars autem senarii seeunda sunl tres, tertia duo, sexta
< unuin, quse aggregata talem suinmam reddunt, id est sex. Propter ergo peifeclionem, a parlibus per-
< fecti incoep;t. Aiiipliiis inier hos numeros inveniuntur proportiones quse musicas reddunt consoiiaiitlas.
« Interduo enim et uiium est dupla proporlio • c-xbac liascitiir diapason; inter tres et unum sesquiquarta,
< ex qua diapente; inter quatuor et tres sesquilertia, ex qua diatessaron. Quia igit.ur de creatione rerum, quse
< eoncorditer, et proportionaliter facta est, tractare disposuerat, recte a iiumeris oblineiitibus propor-
< tiones incoepit. Ties vero-tantum numeros ponil, quia de tribus simplici modo, secuuduni auctoritatem
< Boetii, agit; de divinis iiiteHecttialiter, de niathemalicis doctrinaliter, de physicis naluraliter. Tractare
< de divinis intellectualiter est, remota onmi opiiiione, quidquid dicatur de divinis certa ratione subjecta
« confiriiiare. De mathemaiicis doctrinaliler agere. est de eis quse pertineiit ad quadrivium sic tractare,
< ut quod regula dicifur sub oculis in ligura osleudatur, ut in quadrivio agitur. -Deph)'sicis vero nalura-
< liter agere est de naluris corporum, suhjecta pbysica ralione, tractare. Pei' cardinalia nomina illos vocat,
« non ordinalia, ne uui alium prseferre videretur. Et hsee suntverba Socratis in crastinum venientis,! nec
«' omnes soeios invenientis : untis, dno, tres, o Thimaee,requiro quartum de numero vestro. Quarlus ille
« Plato fnit, qui quasi ab opere se subtraxit dum non sibi, sed Thimseo, propter pfsediclas rationes, illud
t attribuit. Qui besterni, > etc.
L'autcur contiiiue de commenter longuementle preambule du Timee. II est inutile de le suivre.dans
ses developpements sur le deluge de Deucalion, fondes sur tine mauvaise physique, et absolument depour-
vtis diiiieiet. Ses cxplications sur forigine (TAilieneset la fable d^Ericllionius riont pas plus de valeur.
Le commeniaire sur le discours menie de Timee commence aux deux tiers de la premiere coloime dudit
feuillet 56 verso. En voici le debut:

t Est igitur Tliimseusde naturaii juslitia traelatus ad creationem niundi circa quam rnaxime apparet se
.«iransfcrre. Ut eum perpetuitati illius causas, scilicet eflicientem, formalem, linalein, mate-
« rialem ostendil, ut ex lalibus causis quatnor
quoiidam jierpelutim posse creavi manifestct. Est efliciens eausa di-
e vina essenlia, formalis divina sapienlia, finaiis oivina bpnitas, materialis qualuor elementa. Quse, tit ine-
« iius iiilelliganlur, bimenibrem proponil divisionem, in cujus altero membro efficiens, formalis, finalis
« catisa iriundi coiilinelur, in aii.ero malerialis et effectus. Qusedivisio lalis est, quidquidest vel est carens
< generalione et semper cst, ve! habcl generationem, nee semper est. Iisecut melius intelligamus, dica-
e mus ciuid sit generatio, quid sit haberc generationem, quid carere gencrationc, quit! semper essc, nec
251 HONORIIAUGUSTODUN.OPP. PARS II. — EXEGETiCA. 252
< scmper esse. Generalio igilur, ut ait Boelhius, in quinto super categoiias, est ingressus in subslantiam,
< id est pvincipium exislenliae; carere vero generalione est carere principio exisfeutia;. Semper esse est
s sine prsetcrito el futuro existere; non semper esseesl per temporales successiones transire. Caret ergo
« generalione et semper est, quod nunquam inccepit esse nec aliquid prseteritum necfuturum habet. Hoc
f convenit divinaeessentiaj: ea enim nec habuit principium exislentise, nec vices temporis. Ifec est effi-
c ciens causa mundi, ipsa enim est oninium creatrix. Hoc idem convenit divinse sapienlise. Si enim Deus
< carel principio, nec potuit sine sapientia esse; idem est enim illi et .esse, et sapientem esse. Ergo et ejus
« sapientia caret principio. Semper vero est quia illi niliil praeteritum, nihil futurum est, sed omnia prae-
< sentia. H;ec formalis causa a creatione mundi dicitur, quia juxta eam mundum formavit. Ut enini fa-
« bricator, volens aliquid fabricare, prius illud in mentc disponit, postea quaesita materi3, juxta mentem
« suam operatur, sic creator, antequam aliquidcrearet, illud inmenle habuit, deinde opereiflud adimpicvit.
«Hajc eadem a Platone dicitur archetypus mundus : mundus, quia omnia conlinet quaj in mundo sunl;
« archetypus, id est principalis forma. Arclws(sic) enim est princeps, hjpos (sic) forma vel figura. Idem con-
« venit divinse bonilati, ea cnim caret principio et semper est prsesens. Illa est finalis causa mundi, quia
e sola bonitate,ut in sequenlibus apparebit, omnia creavit. Ita sub hoc membro, efiiciens, iormalis, finalis
c causa mundi continclur; sub alio vero malerialis et eifectus, et duo elementa; et quidquid ex eis est prin-
< cipium, habet essentise el per successiones temporales variantur, i etc
Nous ne croyons pas necessaire de pousser plus loin ccs extrails. Nous nc donnerons plus qu un passage
qui presente un iuteret parliculier, puisqu'il y est question des idees. 11 s'agit de cette phrase de
Plalon : c Sensilcmnnmdum in quo omnia gencra et quasi quidam fontes continentur animalium
< intelligibilium. c Et.hic periphrasis archetypimnndi, id est divinsesapientisein qua continentur intelligibi-
« lia animalia. 5ios fuit Platonis divinam cognitionem de aliqua re nomine ipsius rei vocare, sed eliam
< differentiam adjungere intelligibilem. Unde divinaro cognitionem de homine vocat intelligibilem homi-.
< nem, de lapide, inlelligibilem vocat lapidem, quaj eadem vocat ideas, id est formas. Ita enim ut cogno-
« vit res formavit. In divina igiftir mente, quaa est archetypus mundus, genera intelligibilium animalium
« continentur, id est cognitiones de diversis generibus auimalium. Ei qnasi quidam fontes. Ut enim rivns
< est a fonte, sic omnia ab eis sunt quje sunl in divina mente, si quidem vere in eo conlinentur. r
Le commentalre ne s'etend pas dans notre manuscrit au dela du feuillet 60. verso, a la fin duquel il est
tout a coup interrompu. Ainsi, nous ne possedons de 1'ouvrage dllonore d'Aulun, qu'un fragment ^ui com-
prend a peine la moitie de la premiere partie du Timee. En voici les dernieres lignes:
< Nec vero manus fuerunl ei necessuria;cum nihil, etc, nec pedes, quia nullus motus ad quem pedes sint
t necessarii ei convenit. Quod ul sil facilius, dicamus quod motus alius localis, alius non. El estiocalis
< motus cum tola res modo in uno loco, modo in alio invenitur. Sed localis motus species sunt seplem :
« ante, retro, sursum, deorsum, dextrorsum, sinislrorsum, in circuilu. Ad hoc pedes sunt necessarii. Sed
< nullus istorum polest.mundo conveniie, extra quem nullus locus esi. Motus non localis, qui etrationalis
« dicitur, alius spirilualis, alius corporalis est; qui raiionalis motus, coiporalis moius in eodem loco est,
« id est habere parles aliter, simul in eo loco qui lirmamento convenit, quia pars illius modo est in Orienle,
« modo in occidente. Spiritualis veio motus animse est: movenlur-enim ad inlelligendum, ctc. Ita ratio-
« nalis molus convenit animse et firmamento, spiritualis animse, et hoc est; nec pedes duxit ei necessarios,
< quoniam a nullo modo motut localis ei competebat ut expositum est, sed ratiunulis, id est in eodem
« loco, qui dicitur ralionalis.
2S5 HEXAEMERON. 254

HONORII AUGUSTOBUNENSIS

OPERUM PARS SECUNDA

EXEGETICA.

HEXAEMERON.

(Ex codice ms. inclytse Carthusise Gemnicensis in Austria eruit venerabilis D. P. Leopoldus Wydemann
ejusdem loci presbyter et bibliotheearius, edidit R. P. Rernardus Pezius Thesauri Anecdot. novissimi
tom. II, parte i, pag. 69.)

PR^EFATIO. A introducturus erit. Igitur, quia Dei Filius, per quem


Quadraginla ^t sex annis sedificalumest templum omnia, hominem misericorditer dc interitu redemit;
Iioc. Maria duodecim annorum fuit, cum Christum angelum vero in reatu juste deseruit, Mpyses re-
genuit: Christus autem triginta et quatuor annorum dempti lapsum describit; deserti autem casum si-
in passiorie solutus oecubuit. Duodecim autem et lentio premit.
triginta et quatuor, quadraginta sex fiunt, quibus Maieria aulem sua est hic sensibilis mundus, in
annis templum corporis Christi aedificabatur,quod a quem homo post lapsum est pulsus; et adventus Dei
Judaeis solvebatur. In nomine quoque Adaequadra- unigeniti in hunc mundum, mundi fabricatoris et hu-
ginta et sex inveniuntur: nam apiid GraeeosA unum mani generis liberatoris : quem variis et mysticis
signilicat, D quatuor, Aiterum unum-quod.sex flunt: sententiis prafsignat, et ipsis rebus praifigurat: dum
M vero quadraginta significat. Quadraginta ergo et populum de ^Sgypto per paschalem agnum liberat,
sexannistemplum Eedificatur,dum Chrislus ab Adam et ad amissam patriam revocat; alque universum
generatur. Eeclesiai glatum per mirabile tabernaculum prseno-
CAPUTPRIMUM. tat: cunclaque ejus sacramenta per legalia sacrificia
De neocosmo. praenuntiat. Unde et Novum Testamentum sic Yeteri
Quia multi mulla de primis sex diebus disserue- B continuatur; ut quidquid Vetus proponit, Novum
runt, et diversa sentientes, obscuriora simplicibus solvere videatur. 01) quam rem etiam utrumque a
reddiderunt;.postulat coetus vester litteris promen- principio incipilur, cum illud, in principio creavit
dum, quid potissimum de liis sit sentiendum. Majo- Deus cmlumet terram, istud, in principio erat Ver-
runi ilaque sequens auctoritatem, pando vobis hujus buin, inchqatur. Joannis quippe Evangelium in ca-
textus obscuritatem. Cui vero hoc placeat, elucida- none primum ponitur. Et notandum, quod Moyses
rio nostro in capite praefigat Hexaemeron. propheta Filium principium, et in eo omnia creata
primis quaeritur, cur Moyses de lapsu hominis commemorat : Joannes aiitem apostolus Palrem
scripserit, casum vero angeli reticuerit? sed scien- principium , et Filium in eo semper, ei cosequalem
dum est, auclores librorum praecipueconcordiam in mansisse, et omnia per ipsum facta praidicat. Quia
scriptis suis attendere, quo possit iiitentio cum ma- nimirum unam utriusque substantiam concorditer
teria uniformiler concurrere. Intentio quippe Moysis nobis denuntiant. Dicitur itaque (Gen. i): hi princi-
est restaurationem humani generis per Christum pio creavit Deus cmlumel terram, lioc est, Deus Pa-
iiguraliler narrare, quam inlentionem omnimode ter ereavilrin Filio simul coelestia, et terrestria, vi-
satagit SU33materiae adaptare. Cum in principio, Q sibilia et invisibilia. El Spirilvs 'Domini ferebalur
id est in Christo, bmnia asserit creata, et postmo- super aquas, vel-aquas fovebat, id est cuncta
dum cuncta in eo astruit reparata. In loto quo- de aquis procreanda animabat. Et nota Trinitatemv
que texlu suse narrationis niliil aliud ponitur, Deo Patri ascribitur mundi creatio, Filio rerum
nisi quod Christo vel Ecclesiae figuraliter con- dispositio , Spiritui sancto omnium vivilicatio, vel
gruit. Unde etiam narrationem suam usque ad libe- ornatio. Simpliciter autem sic ad litteram exponilur.-
rationem populi de Pharaone et principium Jesu In principio creavilDeus ccelumei terram, boc est, in
perducit: Qui populum in terram repromissionis momento fecit Dcus omnia eorporalia etincorpbralia.
introducit, significans videlicet verum Jesum, qui Coelietenim appellationc, incorporea, ut sunt angeli,
populum credentium de diabolo cripuit: cui Pater intelliguntur, et cuncta spiritualia qua? a nobis ntiti
piincipalum super ccelestiaet terrestria tribuit, et in cOBspiciuntur.Terrce autem vocabulo corporea, ut
iiovjssimo leiiipore Ecclesiam in 'tcrrain viveni.ium lioc coolumet terra, innuuntur, et cunclaqure anobis
255 HONORIIAUGUSTODUN. OPP. PARS II. —. EXEGETICA. 236
cernunlur. Aliter : In principio, id est in prirnis, fe- A quatuor borse fiunt, et.unum diem conficiunt. Ideo
cit Deus coelum et terram, deinde csetera. Terra aic- autem non piimus, sed unus dies dicitur, quia idem
tcm erat inanis, scilicet a fructibus, ctvacua, videli- semper repetitur; ut scribitur: Ordinationetua pcrse-
cel ab animalibus. Hoc ideo de coelo non scii- verat dies (Psal. cxvnn 91). Illo primo triduo nox
bitur, quia superius ccelum, quod ccelum coeli prorsus tenebrosa manebat; quia eam nec luna, nec
dicitur, mox creatuni plenum suis laudatorihus, sidera illumiuabant. Nolandum autem, quod dies a
id est angelis reperitur. Ipsi enirn astra matulina' ex^ luce inchoatur et in luce tefminatur : quia omnia
slilerunt, quse in crealione mundi Deum laudave- opera Dei a Christo, qui est lux vera, inchoantur, et
runt; et pro rnirabili opere Dei, quod subito ex ni- in eodem cuncta consummantur.
hilo processisseviderunt, omnes iilii Dei magna vOce Dixiique Deus VFiat firmamentum in medio aqua-
jubilaverunt. Astra vero vespertina arl laudeni Con- ruin. Hoc est |: flrmamentum, quod in rnedio
ditoris processerunt, dum homines elecli postmo- aquarum locatur, atque coelum appellatur, de
dum creati sunt: qui in morte, ut.sidera, o.ccubue- ipsis aquis in modum crystalli induratum aflirma-
runt, et ad-hoc.in exortu seterni diei ad congauden- tur : quod ideo apud Josephum crystallinum coelum
dum per resurrectionem effulgebunt. nominatur. Aquse autem, qusesuper hoc coelumre-
Et tenebrceeranl super faciem abyssi, hoc est, terra « manseruntjformam piioris aquse in raritate retinue-
erat abysso irmnersa, id est profunditate aquarum runt. Quas autem i.nferius spalium occupaverunt, in
operta: quseaquaeraltenebrosa, quia adhucnullaluce densitatem, quam hodie babent, collectsesunt. Unde
illustrata. Nullaautcm crealura erat, qusetenebrse ap- sequitur : Congregenturaquce,qnce sub ccelo-sunt, in
'
pellaretur, cum tenebrse nihilaliud, quam absentialu- locum unum, et appareat arida. Jussu quippe
cis comprobentur. Sed bsee letra rerum imago chaos Dei aqua;, quse prius instar nebulae rarse dif-
velinformismateria cognominatur. Porro forma ele- fundebaniur, in unum locum spissando subito eolli-
rnentorum tunc iemporis erat talis: Terra ipsis, qui- gebantur. Qui locus oceanus appellatur, et terra
busnunc, termiuis erat circumscripts, sed tota aquis prius limosa arescens, apta germihibus reddebatur.
operta: et ejus species talis, qualis adhuc sub pro- Pcstquam autem niedia spatia inter coelumet terram
fundo maris. Porro ignis in lapidibus et ferro late- vacua apparuerunt, ignis et aer, quaeprius sub aquis
bat; aer verd el lerrae et aquse mistus inhoerebat, pressa in terris latuerunt, congrua sibi loca libere oe-
Aqua auiem nniversam superficiem terrse contege- cupaverunt. Et ignis quidem altiora, aer veroinferiora
bat, el tolum spatium usque ad ccelum replel)3t; mundi naturaliter repleverunt, et tunc luce nuper
seque aquis superioribus, quae adhuc supcr coelos „ creata clayius cunctaillusirarimeruerunt. Sciendum
sunt 'conjungebat. Non autcm crassitudine uti autem quod omnes fontes yelfiuminade oceanofluunt,
nunc spissabatur sed in modum nebulse tenuis dif- et in eumdem eliam refluunt. Amaritudinem vero na-
fundehatur turalem in terra deponunt, per quam occultis mea|i-
CAPUT II. tibuscurrunt. Simililer aufem aquaa tractu spirami-
Et dixifDcus :'\Fiat lux. Cum de Deo, dixit, nis ventorum in nubes tollitur, ct iterum ad terram
scribitur, nostro more dicitur, et eiTicacia ju- per pluviam deponitur. Flumina autem, qus? hodie
bentis exprimitur. Dei autem dicere nihil est aliud, regiones dirimunt, maxima ex parte in diluvio eru-
quam per verbum suum omnia condere. Per hoc perunt. Quseritur, cum flumina omnia mare intrent,
verbum hanc corporalem lucem de elemento ignis cur mare non redundet ? Sed tradilur, quod sol na-
protulit, et eam huic mundo inlulit. Quse lux tunc turali atlractu lotum in die ebibat, qnod Tota nocte
talem claritatem, qualem nunc anle solis exortum, de duleibus aquis mari inlluirt, ilerumque per plu-
exhibuil: et fenues tunc aquas, ut nunc aerem, il- vias ad tcrras .deseendit.
lustravit. Per duodecim autem horas super terram, Et vocavil Deus aridam terram, congregationesque
ut nunc sol mansit: per duodecim vero, inferiora aquarum appelluvil maria : hoc est, sic appellari
orbis illuminavit. D fecit, sicul jam dictum est.
Etvidit Deus lucerti, quod esset bona. IIoc est, Et vidit Deus, quod esset bonum : hoc est, menti,
ralionali crealurse intelligere dedit : quam bona rationalis creaturae indidit, quam boua sunt cuncta,
sint cuncla, qua?.per lucem cernit. El divisit lucem quae Deus condidit. Et ait: Germinet lerra lierbam
ac lenebras : scilicet ut lux. duodccim horas super viridem et tignum pomiferum. Mox ut aqua a
terram, et duodeeini sub terra splendesceret: tene- terris recessit, confestim terra jussu Dei cunctas
brse quoquc a luce fugatse duodecim horas sub terra species herbarum et arborum, insuper et fructus
totidemque super terram delilescerent. Zona quoque, .earum jam maturos protulit.Notandum autem, quod
quse. in medio orbe, igne candet, per eum gequino- hoc verno tempore contigit: et ideo eodcm tempore
clio gaudet. ''. Iioc idem annus observare consuevit.
Appcllavitque lucem diem, el tenebras noclem : Dixit aulem Dens : Fianl luminaria magna in fir-
ld est appellare fecit. Sicut nos dicimus, do- mamento cceli : hoc esl, infra lirmamentiim coeli.
nium fecit cum-ijiiis facere jnsserit. Faclumque est Sol quippe in medio mundo locatus, luna au-
vespere el mane, dies unus. Ycspcre est finis diei;. lem in hoc aere constitula; planelse quoque suis
manc autem (inis noctis : quce duo juncta, viginfi circulis aflixi traduntur : sidera solummodo firraa-
S5T HEXAEsiERON. 23S-!
Jiiento lmpressa ieruntur. Notandum autem, quod A . verit; quia nimirum primum de hcc elemeiito vo-
cuncta ternis,' et ternis diebus in creatione absol- luit animantia producere, et cuncla hujus admi-
Tuntur; quia videlicet omnia per Trinitatem perfi- slione feeundare. Genera erga piscium et reptiiium
ciuntur. Tribus enim diebus elementa, et tribus quae in aqujs natare permisit, volucrum vero in aere vo-
infra ea sunt, sunt perfecta, In principio namque Iare jussit. Aeris etenim natura nihil aliud, quam
ccelum et terra, ad materiam ex niliilo creanlur, aqua esse fertur, et hsee cunctis animantibus vita-
ignis el aer in terra aquis operiebantur. Deinde lem flatum dare perhibelur. Atqueidcirco tempesta-
prima die lux ab igne sererialur, secunda eoelumex tes in aere, uti in mari. procreari traditur. Aqua
aqua instar erystalli solidatur; tertia lerra fundatur quippe in nubes condensatur, et iterum ventis in
et aqua ab ea segregatur, ipsaque terra floribus et pluviam dissipatur. Ex ipsarum quoque liubium
aemoribus condecoratur. Quartacoelum etaer supe- collisione tonitrua concrepant, et ex ignis exctis-
rior sole, luna et stellis ex igne productis, illustra- sione fulgura coruscant. Ex procellis. aulem venii
tur. Quinta aer inferior, avibus, aqua piscibus fe- procreantur, ipsorumque in imbr.es, in giandinein
cundatur. Sexta terra animalibus ex ipsa procreatis formantur , ex frigoris vero inclemenlia pluvia irt
r-nustalur. Primi autem (res dies , qui ante solis nivem commutatur. Haecautem turbulentia in aere
•exortum transierunt, sequinoctiaii lege , id est ^* tantum versatur. Caeterum spatia inter coelum ct
(squali diei ac noctis spatio, praeleriermit. Sed et aerem perpetua luce et tranquillitate pleiia credun-
tiuartus, qui lampas solis et lunse protulit, aequino- tur. Aer quoque iste nocte lantum obscuratur, quae
ctio insignisiuil. Quseritur quid de luce nuper creata ab umbra terrse generatur. Saperior vero sether jugi
actum sit, quae post jubar solis cffulsit? Fertur die laetatur. Quod autem in nocte stelise videnlur
quod, sicut raritas aquarum in spissitudinem oceani cadere, stellaenon sunt, sed igniculi ab scthere flatu
prius est redacta, ita tenuitas lucis in corpolenliam ventorum in aera tracti.
. solis sit compacla, et in globos lunseac stellarum sit Dixilque Deus :. Producat terra jumenla'' et
densata, ejusque clara glqria his pfaeclaris gemmis repiilia, et beslias lerrce. Notandum, quod de
sit amplius adornata. aquis duo genera producuntur, scilicet natantia et
CAPUT III. volantia : de terra autem tria formantur videlicet
Et fecit duo luminaria magna : mqjus ut prwcsset gradientia, reptantia, serptntia.
diei? et minus ut praiessel nocli. Magna lumina- Igitur omnibus creatis ad usum hominis necessa-
ria ideo dicuntur, quia nobis magna videnlur. riis, ipse etiam de terra educitur, qiii caaierisonmi-
Gseterum luna minima slellarum fertur; septentrio- bus ut dominus praeficitur. Qui eliam ad imaginem
nales autem stellae majores sole scribuntur. Quseri- et similitudineni Dei creatus memoratur, ut cceleste
tur quidnam obscuri in corpore lunse conspiciatur ? animal intelligatuf : dum ratione etintellectu a css-
Sed dicitur lunaegiobus ex igne et aqua esse forma- teris animaiitibus sequestratur. Et quia ei Dominus
tus. Quia si totus esset igneus, terra ejus vicinitate quandoque couniri disposuit, ei participium cum
exusta torreretur; nunc autem ejus calor aquae ele- omni creatura tribuit : Scilicet discernere cum an-
mento temperatur, et inde obscurum illud in ea vi- gelis, sentire cum animantibus, crescere cum herbis
deatur. Hincquelit, quod, luna propria luce careat, et arboribus, esse cum lapidibus. Corpus ejus de
nec, nisi a sole illuslrata, respleudeat, et ab ea etiaia ' quatuor elementis compegil, animam scientia replc-
ros nocturnus perilual, et super terram luceat. Ali- vil, et omni eorporali creaturae prsefecit. Traditur
quando quidem super terram lucent; aliquando op- etiam, quod quasi triginta aunorum fueiit, quando
positis nubibus non lucenl; semper autem illa loca creatus sit, atque sapientiam Salomonis, Samsonis
splendore replent, quo fixa manent. fortiludinem, Absalonis pulchritudinem habueiit.
Jif sinl in signa et tempora : In signa sunt, Dixiique Deus : Ecce dedi vobis potestatcm su-
quia pascha nobis certo tempore celebrandum , per universa. Ante peccatum homo oinnia subjecta
aliquando quoque tempestatem vel serenitalem D ] habuit; post peccatum vero ipse omnibus subjacuit.
aliquando etiam aliquid futuri ostendunt. In signa Ante reatum hominis terra nil noxium, nullam her-
sunt quoque naviganliBus et iu arenosis regie- bam venenatam, nullam arborem sterilem protulit:
nibus iter agenlibus. In lempora vero sunl aequi- quse postmodum in poenam hominis venenum herbis
. noclia; et solslitia certa dimensione veris, aestalis, intulit, fructus arboribus abstulit. Aves quoque nort
autumni, et hiemis proferunt. In dies sunt, quia raptu alilum vivebant, nec ferse bestiolas ad esum
nunc longiores, nunc breviores suo ortu vel occasu lacerabant, sed omnia communiter de herbis terrs
cfficiunt. In annos sunt, quia luna suum annum alimenla sumebant. Unde sequitur.
communem. trecentis quinquaginta quatuor diebus Et erunl lani vobis, quani illis in escam. Postea
-
peragit; sol vero trecentis sexaginta quinque diebus vero non solum aves avibus, vel ferse bestiis in
suum annum percurrit; stella Martis duobus annis, sidias ponunl; sed eliani ipsi homini domestica
. Jovis duodecim, Saturni triginta annis suum cursum animalia violenter rapiunt. Et vidit Deus cuncia,
perficit. . quce fecit, el erant valde bona. Cuncta, quae
' fecit Deus
DixiiqueDeus: Producant aquce.reptilia ei volalilia. per se considerata, sufit bona singula, ia
liic Scriplura aperit, cur Spiritus Dei aquas fo- universisate autem riumerata sunt val-ie bona :
259 IIONORII AUGUSTODCN. OPP. PARS II. — EXEGETICA. 260
quia licet unum alteri' contrarium videatur, unum- A de munda lerra lormatur, et sexta aatate Lhnstus
quodque tamen neeessarium comprobatur. Hinc de Yirgine generatur. Ea etiam die Deus animalia
quaeritur, cum diabolus inter bonas Dei creaturas fecit, et sextasetsite fldeles, animalia sua, ad pascua
sit creatus, qualiter dicatur bonus, cum ullra quani vitse vocavit, quae pastu corporis sui refecit. Hsec
dici polest, sit malus ? Simililer quseritur de ser- dies per vesperam complebitur, cum hic mundus
penlibus vel aliis animantibus, quse sunt nociva et igne extremO delebitur. Septima die requievit Deus
ideo putantur esse mala. Sed sciendum est, quod ab omnibus operibus suis, ct septima setate requie-
diabolus a Deo quidem bonus sit creatus, a se ipso scet in Sanclis omnibus pro sex dierum operibus,
autem in malum commutatus. Qui tamen aliquo cumDeus eritomniain omhibus. HaecdiesVesperanon
modo dicitur bonus, quia in D.ei republica compro- terminatur, quia illa rcquies nullo line coangustatilr»
batur necessarius; dum advcrsarios Dei justepunit, CAIJUT IV.
velut tortor crudelissimus. Serpentes vero vel caetera Quid vero beatus Augustihus sentiat de his die-
animalia his similia comprobantur bona; quod bus, quam brevissime studiosis dieerhus. Suas
justa ab hominibits exigant supphcia, vel ad diver- aulem sententias nostro stylo permutamus, quo le-
sas medicinas suntutilia. ctori fastidium tollamus. Si enim ipsius verba po-
Ei reijuievit Deus die septimo, et sanctificavil il- B suero, nec pagina capit prolixitatem disputantis;
lum (Gen. n). Scpiimum diem Deus Pater anti- nec infirmus intellectus gravitatem argunientantis..
qno populo celebrandum inslituit: octavum vero, Jn principio creavit Deus ccelumetterram. IIoc est,
qui et priiiius est, Deus Filius novo populo obser- in Filio suo, scilieet in Sapientia sua, Deus Pater
vabilem fecit. Uterque aulem maximo sacramento creavit omnia simul spiritualia et corporalia; sicut
gravidus exislit. Sicut enim seplimo die Deus opera scriptum est : Qui manet tn wtermim, creavit omnia
hujus mundi consummasse scribitur, ila hie mundus simul (Eccli. xvm, 1). Et iterum : Omnia per ipsum
per septem millia annorum extendi dicitur. Et sicut factasunt, elsitieipso faclum esfniliil, quod faclum
septima die Deus ab opere. suo requievisse legilur, esl; inipso vita erat (Joan. i, 5, &). Hoc est diccre :
ita justorum corpora in sepulcris, animse vero illo- Omne quod postmodum factum est, inaterialiter ac
rum in gaudio post laborem requiescere creduntur. formabiliter, semper in verbo Dei fuit causaliier ac
Per diem etiam septimum dies judicii designatur, proedestinaliter. Unde scriptum est, qui fecifquse fu-
in qua ornnc opus Ecclesise consummabitur, eique tura sunt. Coeli aulem ac terrse nomine^Uiiiversaliter
requies seterna recompensabitur. Per diem vero Do- oinnis cveatura comprehenditur. Non est autem
minicam, quse et prima et octava notatur, seternitas sestimandum aliud insensibile a Deo ante aneelos
C
prajfiguratur : quando finilo labore post septem cj'eatuni : omne enim sensibile dignius insensibili
niillia amiorum octavum secundum inchoatur; in prsedicatur. Angelica itaque natura, quse esl intelle-
quo una dies melior super millia speratur, quae pef ctualis. in primis condilur, ubi Deusin principio coe-
solumFilium omnibuscrcdentibusdatur. Ergoperre- lum creasse Iegilur. Sicut de primo angelo scribitur:
quiem septimi diei requies animarum in septem do- Jpse esl principium viarumDei (Job XE,14). Quae id-
nis Spiritus saucti innuitur, per requiem octavi diei circoccelum appelIatur,quiaDeusin ea habitat,etdi-
requies selerna in oeto beatitudinibus exprimitur. vinasecretain eacelantur:ethsec coelumcoelidicitur.
Sex quoque dies primi designant sex states mun- Terra aulem erat inanis el vacua : Hoc est corpo-
di. Prima die lux creatur, et prima setale bomo in ralis crealura adhuc informata, sed in verbo Dei
paradiso ad perfruendam seternam lucem collocatur. causaliter posila. Et tenebrm erant super faciein
Hsec dies vespera clauditur, quando humanum genus abyss;"; Hoc est, cuncta ab aquis creanda non erant
in diluvio mergitur. Secunda die firmamentum inlra a." hoc per formas discreta. El Spiritus Domini fe-
aquas solidatur, et seeuuda aetale humanum genus rel-c%,rsuper aquas : Hoc est Spiritus Domini cun-
in Arca ab undis conservatur. Daecdies vespera fl- cta in formas discrevit, quse de aquis vel pef aquse
nitur, dum Penlapolis cum omnibus incolis suis in- T. [) commistionem lieri disposuit. Sciendum vero quod
cendio consumilur. Tertia die terra ab aquis sepa- Deiis non prius materiam, deinde'formam fecit; sed
ratur, el terlia aetate fidelis populus ab infidelibus simul omnia formata protulit, sicut canlus cum voce
segregatur : dum Abrabam et sua poslerilas circum- simul procedit. Porro quod hoc vel hoc, illa vel illa
cisione, deinde filii Israel lege a gentibus seque- die fecisse legitur, hoc nostro mofe dicitur : a qui-
stranlur. Haec dies vespera terminatur, dum idem bus minime inteHigitur, quod omriia simul fecisse
populus a gentibus undique vastalur. Quarta dies scribilur. Nullum aulem hominum. scire posse pu»o,
sole et luna illuslratur, et quarta aetas regno David quantum inler creationem angelorum et hujus
et templo Salomonis decoratur. Hsec dies vespera muiidi lenipus defluxerit, nisi cui Deus revelaverit;
concluditur, dum desfructo templo populus in Baby- praesertim cum adhuc tempus non fuerit, sed cum
loncm captivus ducitur. Quinta die aves de aquis isto mui.ido cceperit, el nihil aliud tempus sit nisi
producuntur, pisces inibi relinquuntur; et quinta diei ac uoclis, vel anni, ut puta veris, oeslatis, au-
setate multi de captivitale rclaxantur, -plurimi in ea tumni, liiemis vicissitudo ; vcl rerum de prseterito in
retentantur. Kaecdies per vespei-am desiii, dum Ju- pracsens, de praesenti in futurum transmutatio. Om-
daea genlili regi subd; ijromcruil. Sexta die homo nia enim quse Dcus crcavit in aeternum permanerc
2Si HEXAEMERON. 262
creduntur, licet alia in alia permutentur. Et cum hic A dum quod non primus dies, sed unus dicatur, quia
mundus vix,anle sex millia annorum formaius sit, angelica natura, quaedies vocatur, sic ab aterna die,
frivolum videtur, quod angelica natura cum eo esse Dco incboatur, quod nullo fine terminatur. Et haec
cceperit. Igitur angeli diu ante hunc corporeum est illa. unus dies melior in atriis Dei super millia,
mundum in beata et seterna vita Iraduiitur; unde quia profecto particula angelicsevitae melior com-
etiam in creatione hujus Deum magna voce Iaudasse probatur, quam multa millia annorum, quse hic in
scribuntur. Ad Job nnmque Deus creator dicit, cum afllictione peraguntur. Quserilur, cum corporca lux
ponerem fundamenta terrse et ca.rdines orbis , lau- non esse in coelo dicatur , cujusmodi splendor an-
daverunt me astra matutina et jubilaverunt omries gelis lucere crcdatur? et utrum illa patria obscura
fllii Dei, sit et angeli in tenebris latere arbitrandi sint? Sed
. Et dixit Deus : Fiat lux, el appellavit lucemdiem. sciendum est, quod iiinumerabilia angelorum sunt,
Quaeritur ulrum Deus aliquam spiritualem vel cor- qui singuli hunc solem sepluplo sua claritate vin-
poralem lucem fecerit, cujus visione angeli frue- cunt, el ineffabilem splendorem ab aeterno reci-
rentur : vel aliquam diem formaveril, cujus praesen- piunt. Nam civitas illa non eget sole , neque luna,
tia delectarenlur? Sed hoc ab intellectu excluditur, sed Deus omnipotens lumen ejus est, cujus pulchri-
cum intelligibile melius insensibili couniatur. Ergo B tudinem sol et luna mirantur, et iri quem angeli de-
ipse Deus lux intelligitur, qui lux vera scribitur : siderare prospicere praedicantur. Si autem bic mun-
de cujus visioneita angeliea natura illuminatur, ut dus tot solibus illuminaretur, quot diebus annus
hic corporeus dies a sole illuslratur. Dicitur ilaque : volvitur, qua gloria pulas peroniaretur? et revcra
Dixil Veus: Fiat lux : Hoc est per verbum suum si ita esset, tola illa lux illi supernse luci collata te-
Deus lucem suse sapientiae angelicsenaturae infudit, nebrae essent. Ergo nulia alia lux vel dies ibi cre-
et dein adhuc omnibus creandis scientiam dedil. Et ditur, quam claritas Dei et splendor angelorum
factaest hix. Vera quippelux et seterna Dei sapien- atque sanctorum, qui ineffabiliter vincunt omnem
tia lucidam sapientiam, scilicet lalioualem intelle- fulgorem visibilium.
ctum condidit, quem angelicis spiritibus indidit; Quseritur etiam quid sit regnum coelorum, vel
quo creaturam a crealura discernere possinl; "sicut quod prsemium ibi tribuatur spiritibus bealorum? si
scriptumesl, i prior omnium creata est sapientia. ibi anicena loca aut splendida moenia sestimanda
Deus itaque dixit, fiat lux, cum angelos luce sa- sint, vel vestcs pretiosse, aut variaedelicioe ibi prae-
pientiae illustravit. lpsa est enim candor lucis seter- sentandse sint? Sed ciim regnum coelorumnon aliud
nae. Facta est aiitem ltix, eum cognoverunt Deum quam pax ei gaudium legatur, nulla Iocorum vel
. 111
. . . . „ . i
omnta sapientia jam fecisse, quae adhuc futura sediflciorumamcenitas aut pretiosissimarum rerum
erant; In quo omnes causas et rationes rerum jam corporalium vel incorporalium consuetudo esse
. conspiciebant. Et vidit Deus quod essel bonum: sci- comprobalur; sed sola visio omnipolentis Dei dccla-
licet quod Creatorem a crealu.ra discernebant, et ratur, in cujus contemplationc Deatiaeterna pace et
creaturam despicientes, Creatorem laudantes, dili- pleno gaudio et omni abundantia omnium bonorum
gebant. El divisil lucem a tenebris: Hoc est forma- perpetualiter perfruunlur, et perfruendo semper
tam et inlelligibilem creaturam ab informata discre- insatiabiliter sine flne saturabuntur. Unde et vespere
vit, dum ei adhuc creandse scientiam dedit. etmane hic nomiiialur, nox autem in his sex diebus
Appellaviique lucein diem,.et tencbrgs noctem. Hic non memoratur. Quasi enim in vespera, sic illa
quoerilur utrum ante hunc mundum dies vel nox seterna dies inclinat, cum angelica natura creaturam
fuerint quse hoc vocabulo appellata sint, et quse sibi per se considerat. Quasi vero in mane exsurgit,,
per vices successerint. Sed cum ante hunc sensibi- cum in laudem creatoris prO mirabili creatione
lem muiidum tempus nou fuisse comprobetur, diem erumpit. Quasi autem dies clarescit, cum hanc in
autem et noctem lempus esse non dubitetur : non verbo Dei per ipsam veritalem aeternaliter subsistere
Mc temporalis, sed seternus dies iutelligi necessario ]D conspicit; nox vero non interseritur, quia illorum
monetur. Angelica quippe natura cst aeterna dies, scientia nulla ignorantia obtegilur. Sacra Scriptura
quam fecil Dominus, in qua nos lsetabimur et exsul- se conformat hominum intellectibus, utmater infan-
labimus, quando post resurreclionem aequales an- tium moribus aul veluti cera reversis sigillorum
gelis erimus, et Deum facie ad faciem, sicuti est, impressionibus. Materno namque incessu cum tar-
videbimus. Lucem itaqueDeus diem appellavit, dum dis ambulat, cum capacibus ad alta volat, altitu-
ij)se vefa lux habitans lucem inaccessibilem et sem- diue superbos irridet, profunditate attentos ter-
piterna dies angelos luce sapientise splendentes cla- ret, verilale magnos pascit, affabilitate parvulos
ritate sua aeternus Sol ut hic corporeus sol hunc nutrit,
. diem illuslravil. Tenebras quoque noctem appella- Hsecergo una die Deum cuncta insimul creasse
vit, quia eorpoream creaturam adhuc in informi sapienlibus narrat, hsec tardioribus sex diebus
materia latentem maxima dislantia spirituali separa- Deum opera sua explevisse commemorat: a capaci-
vit. Omnis namque corporea creatura, si spirituali bus quippe vix intelligitur, quod Deus una die, imo
comparalur, jure tenebroeappellatur. uno ictu oculi, omnia insimul creasse legitur. A tar-
Factumaue estvespere el mane dies unus. Notan- dioribus autenl facile capitur, ut pomuni fractum a
£63 HONORil AUGUSTOD.UN.OPP. PARS II. — EXEGETiCA. £6i
parvulis manjlitur, quod sex diebus oinnis factura A Et congregata est aqua, quse apparuit arida ; postea
absoluta traditur. Ergo per unam-dicm, in qua videlicet in ea forma, qua nunc ulraque crealura
cuncta creata indicat, lucidam angclicoe subslanlise producit germina vel animalia. Et factum est vespe-
naturam insinuat, quam aeternus sol justilise suo re, cum creatura aquae et terrse per se ab angelis,
splendore irradiat. In qua die ipse cuncta condidit, qui dies nuncupantur, consideralur ; Et fa.ctum esl
dura angelis in verbo suo cuncta adhuc creanda mane, cura Creatorinde iaudatur. Filquedies teitius
praenoseere tribujt. Per sexautem dies, quibus Do- cum ipsa intelligibilis natura a Trinitate illustratur;
minum opera sua perfecisse dicit, perfeciionem tan- el ei singula condenda prsemonstrantur. Sic quoque
tam facturae Dei innuit, quantam per senarium nu- de cseteris"diebus sentiendum. Notandum aulem,
merum exprimit. Qui in numeris ideo perfeciissi- quod seplimaediei mane, el non vespere, ascribilur;
nius memoratur, eo quod suis partibus per omnia et in hac die Deus requievisse dicitur : qnia nimi-
complcatur. In unitalem quippe et hinarium et ter- rum omnis creaiura inane per exordium ab seterno
narium solvitur, etab eisdein in inlegrum restitui- die Deo habuit; sed nullum vespere alicujus flnis
tur. Unum enim et duo et tria sex faciunl. Quam habebit, et per septiformem Spiiitum in factore suo
regulam -peritissimus philosopboruro Plato non seternalilef requiescit. Sacra Scriptura Deum oinn.ia
ignoravit, qui ob perfeclionem cjusdem numeri li- " insimul creasse aflirmai, el ecce, eum sexdiebus
brum suum sic, unus, duo, tres inchoavit: Per uni- opera sua consummasse denuntiat. Omnia eum
tateiii ilaque ipse fons et principium omniuin reriim 'shnul creassc in yeritate accipitur. Sex autem
Deus inlelligiiur, qui verc solus unus esse dicitur, a : dierum dislributio nihil aliud inlelligitur, quam
quo binarius nascitur, dum spiritualis creatura ab qusedam diseretio, vel quidam rerum ordo contexi-
eo producitur, a quo item ternarius gignilur, dum tur; cum quseque-creatura ab alia vel a Crealore, in
corporcus niundus condilur. Qui numerus replica- inlelleclu angelicae rationis discernitur : unde et
tur, dum omnia ex Patre per Filium in Spirilu san- vespere et mane interseritur. Te:pere, cum crcatura
cto subsistere intelligibili naturre manifestatur. Se- in sui natura ab angelis conspicitur; mana, cum
narius ergo numerus consummatur, dum iriplex Creator inde laudibus exlollitur. Dies autem ideo
factura, scilicet spiritualis, sensibilis, insensibilis, nominantur, cum ab ipsis cuncta in-Ycrbo Dei con-
a triplici factore, Patre videlicel, et Fiiio et Spiritu lemplantur.
sancto contineri considcratur. Unde ctiam scplima Primo itaque lux in ordine ponitur, qiise dics
"
dieDeus ab operibus requievisse describitur , quia etiam nuncupalur, et angelica substanlia declaralur;
poEtperfectionem Deus a creatura sua in se re- f, quseque aluce octernoesapieniiseillustratur. Secundo.
quiescere, et ipse iu eo solummodo requiem habere flrmamentumlocalur, aquohiccbrporcusmundusin-
cognoscitur. choatur.Terlio species maris et tcrrse, in qua non rea-
CAPUT V. liler, sed polenlialiler herbarum et lignorum natura
Dixil quoque Deus: Fiat fmnamenium in medio formatur. Quarlo solet luna cum sideiibus in igneo
aquarum, el dividal aquas ab aquis. El faclum csl elemento, potentialiter quidem, locantur. Quinto
ita; et fecil Dcus firmamentum, ct vocavil illud de humido aerc volatilia, de aqua vcro natatilia,
ccelum.Quod lotum sic iteratur : Dixit Deus : Fiat iteruiii potentialiter educunlur. Sexto de terra ani-
firmameniu.m, id est in verbo suo seiernaliter malia, cum homine nihilominus polenlialiter, pro-
constituit fiendum. Et factum est ita : scilicet in ferunlur. Qui ordo, quia ab angelica natura, quoe
cogniiione angelica, qui videlicet conspiciebant jam dies dicitur, in verbo Dei per scnarium numerum
in verbo Dei subsislere, quod adhuc futurum erat discernilur; recte idem dies sexies repetitus descri-
in re. Et fecit Deus firmamenlum, postea videlicet bitur. Quem eumdem septimum Dominus benedicit,
in ea forma, qua hodie cernilur. Et vocavil illud ct in eo requiescit: quia angelicam naturam Donii-
ccelum: id est-ab hominibus sic appellari docuil. Et nus sepliformi Spiritu replens sancliflcat, alque eam
factum est vespere; cum angelica societas, quse lux I) in se requiescereproeslat, Haeccuncla sic intelligen-
vel dies appellatur, creaturam firmamenti in pro •• da, sequeus Scriptura manifestat
pria-natura consideravit; et factum esl manc , cum Hic est, inquit, liber generalionis cceli et terrce in
Creatorem inde laudavit. Et sic factus est dies se- die; quando fecil Deus coelum et terram , et omne
cundus, cum ab aeterno die Dei' de luce sapienlioe virgultum agri, anlequam orirctur in terra. Hoc uti-
angelici illustranlur spiritus : qui ab eo dies vel lux que de illa una et seterna die dicitur, in qua omnia
denoniiiiantur; et adhuc ccndenda, eis per ipsum insimul Deus creasse scribitur. Ergo sicut homo ad
revelantur. Dixit vero Dcus : Congrcgeniuro.qum, similitudinem Dei conditur; ita eliam isti tempora-
quw sub ccelosunt, in locumunum; el appareat arida. les dies, ad_ similitudiiiem illorum sex, vel potius
Factumque estita. Congregataque est aquain locuni seplem, m verbo Dei seternaliter manenlium, cr.eaii
unum, el vocavil Deus aridam terram. JIoc eodem dicunlur; et omnia ctiam in hoc, in mundo, formala
modo, ut superiusj.interpretatur. Dixil Deus , con- ad similitudinem formarum in Deo consistentiuni,
gregentur aqnce, id esl in verbo suo ab seterno eas creala non absurde dicuntur.
congregandas praefixit, Factumque est ita, scilicet Abhinc jam series corporeoecreaturse texitur, ubi
natura angclica ita fiendum in verbo Dei cognovit. fons erunipeiis dc lerra, tofam icrram irrigasse- et
265 DE DECEMPLAGIS J5GYPTI. 2G5
Deus hominem formasse, et paradisum plantasse A centos septuaginta sex dics seaifieavit. Hoc eniih
asseritur; et animanlia et ligna de lerra produxisse tempus computalur ab octavo Kalendas Aprilis
legitur. quando couceptus est, usque ad octavam Kalendas
Qua autem die hebdomadse,vel quoordine, ntrum^ Januarii, quando natus fuit Christus, Natusestergo
ne uria die vcl pluribus, cuncta in species formave- vii Kal. Januarii, indictionetertia, dominicavelin-
sil, ignoratur. Sed prius facta mundi machina cum fra, nocle. A qua nativitate, dic octava circumcidi-
himinsrihus , deinde in primis homiuem in hoc tur, et die quadragesimo in templo prsesentatur. In
siiundo, ulputa, dominum mundi; et ejus Iiahila- quo templo duodeiinis adolescens, sapientes interro-
Jionem,-scilicet paradisum, fecisse; dcinde ad ejus ga"nsinvenitur;-etannovicesimoocfavo (110), et ter-
subjectionem, animantia volucrum, piscium et be- tia Christidie tricesimi anni a Joanne baptizalur, et
sliarum, et eorum victum, videlicet herbas et arbo- tricesimo tertio anno el dimidia oclava Kal. Apriiis,
res, produxisse putatur. Quseeuncta mox creala, ad qua die conceptus fuerat, a Judaeis comprehenditui':
hominem ducta legunlur : post quae el mulier for- quorum lingua primum, liora tertia cruciflgilur, et
mata, et cuncfa ei subjecta referuntur. Utrum vero sexta per mililes in cruce sustollitur. In qua cruce
homo diutius in paradiso manserit, dubitatur; licet per tres horas, id est sextam, septimam et octavam,
iiralie-lejiiporeinibiliabitasse a pluribus astrualur. fuit, atque hora hona exspirayit. A qua hora usquc
Igitur in his seterais sex diebus Deus cuncta causa^- ad diluculum resurreclionis sunt quadraginta borse,
iiter creavit, el ab onini opere iii septimo requievit. ipsa quoque hora nona connumefata. His enim horis
In istis autem temporalibus omnia temporalia et cor- corpus Christi exanime jacuit, quod posilum est in
'p