You are on page 1of 633

Hugues de Saint-Victor (1096?-1141). Hugonis de S. Victore,... Opera omnia... Editio nova... accurante J.-P. Migne,...

[Cum praefationibus abbatis Fl. Hugonin : "Essai sur la


fondation de l'école de Saint-Victor" et "Étude critique des oeuvres de Hugues de Sa.... 1854.

1/ Les contenus accessibles sur le site Gallica sont pour la plupart des reproductions numériques d'oeuvres tombées dans le domaine public provenant des collections de la
BnF.Leur réutilisation s'inscrit dans le cadre de la loi n°78-753 du 17 juillet 1978 :
*La réutilisation non commerciale de ces contenus est libre et gratuite dans le respect de la législation en vigueur et notamment du maintien de la mention de source.
*La réutilisation commerciale de ces contenus est payante et fait l'objet d'une licence. Est entendue par réutilisation commerciale la revente de contenus sous forme de produits
élaborés ou de fourniture de service.

Cliquer ici pour accéder aux tarifs et à la licence

2/ Les contenus de Gallica sont la propriété de la BnF au sens de l'article L.2112-1 du code général de la propriété des personnes publiques.

3/ Quelques contenus sont soumis à un régime de réutilisation particulier. Il s'agit :

*des reproductions de documents protégés par un droit d'auteur appartenant à un tiers. Ces documents ne peuvent être réutilisés, sauf dans le cadre de la copie privée, sans
l'autorisation préalable du titulaire des droits.
*des reproductions de documents conservés dans les bibliothèques ou autres institutions partenaires. Ceux-ci sont signalés par la mention Source gallica.BnF.fr / Bibliothèque
municipale de ... (ou autre partenaire). L'utilisateur est invité à s'informer auprès de ces bibliothèques de leurs conditions de réutilisation.

4/ Gallica constitue une base de données, dont la BnF est le producteur, protégée au sens des articles L341-1 et suivants du code de la propriété intellectuelle.

5/ Les présentes conditions d'utilisation des contenus de Gallica sont régies par la loi française. En cas de réutilisation prévue dans un autre pays, il appartient à chaque utilisateur
de vérifier la conformité de son projet avec le droit de ce pays.

6/ L'utilisateur s'engage à respecter les présentes conditions d'utilisation ainsi que la législation en vigueur, notamment en matière de propriété intellectuelle. En cas de non
respect de ces dispositions, il est notamment passible d'une amende prévue par la loi du 17 juillet 1978.

7/ Pour obtenir un document de Gallica en haute définition, contacter reutilisation@bnf.fr.


CURSUS COMPLETUS
MVEt
BIBLIOTBECA UNIVERSALIS, INTEGRA,UNIFORMlS,€OMMODA, OECONOMICA,

OMNIUM SS. PATRZJM, DOGTORUM SCRIPTORUMQUE ECCLESIASTICORUM


QUI
AB ^VO APOSTOLTCO AD INNOCENTII III TEMPORA
FLORUERUNT;
RECUSIO CHRONOLOGICA
OMNIUMQUJE EXSTITERE MONCMENTORUM CATHOLICJETRADITIONISPER DCODECIMPRIORA
ECCLESliE SiECULA,
JCXTAEDIfIONESACCURATISSIMAS, INTERSE CCMQUE NONNULLIS CODICIBUS
HANUSCRIPTISCOLLATAS;
PERQUAH DILIGENTER CASTIGATA;
DISSERTATIONIBUS,COHMENTARIIS LFXTIONIBUSQUEVARIANTIBUS CONTiNBNTER ILLUSTRATA
;
OHNI8DS OPERIBUS POSTAMPLISSIHAS EDITIONES QVJETRIBUSNOVI8S1MIS SdXtlLISDEBENTUR AIISOLUTAS
DETECTIS, AUCTA;
INDICIBUSPARTICULAnlBUSANALYTIClS, SINGULOS SIVETOMOS, SIVBAUCTORES HOHENTI
ALICUJUS
SUBSEQUENTIBUS, DONATA;
CAPITULI8
IHTRA IPSUMTEXTUH RITEDISPOSITIS, HECNON ETTITULISSINGULARtH PAGIHARUMMARGINEM SUPF.RIORKM
DISTINGUENTIRUSSUBJECTAMQUE HATERIAH SIGNIFICANTIBUS,ADORNATA;
OPERIBUS CUUDUBIIS TUMAPOCRYPHIS, ALIQUA VEROAUCTORITATE 1NORllINEADTRADITIONEM
EfCLESlASTICAH POLLENTIBUS, AMPLIFICATA;
DOOIIUS
INDICIBUS GEHERALIBUS LOCUPLETATA : ALTERO SCILICET KERUM, QUOCONSULTO, QUIDQUI»
UNUSQUISQUE PATRUHIN QUODLIBET TBEHASCRIPSERIT UHOINTUITU ; ALTEIlO
CONSPICIATUR
SCKIPTUK./E SACRiE, EX QUOLECTORI COHPERIRE SIT OBVIUH QUIHAU PATRES
ET IH QUIBUSOPERUH SUORUM LOClSSINGULOS SINGULORUM LIBROltUH
SCRIPTURjE TEXTUS COMMENTATl SINT.
, EDItlOACCURATI8SIHA,C-ETERISQUEOMNIBUS FACILEANTEPONENDA, SI PERPENDANTUR: CHARACTERUM HITIDITAS
CHART/E QIALITAS,1HTEGRITAS tEXTUS,PERFECTIO CORRECTIONIS, OPERUM RECUSORUM TUMVARIETAS
TUMNUUERUS, FORHA VOLUMINUM PERQUAM CONMODA SIBIQUEINTOTOOPERIS DECURSUCONSTAN""'"
PRETIIEXIGUITAS,
SIHILIS, PRJESERTIHQUE ISTACOLLECTIO,UNA,UETUODlCA ETCIIR0N0L08ICA,
SEXCENTORUH FRAGMENTORUM OPUSCULORUMQUE IIACTENUS BIG ILLICSPARSORUM ,
PRIHUM IH
AUTEM NOSTRA BIBLIOTBECA, EX OPERIBUS AD OMNES £TATSS,
LOCOS,LIHGUAS FORHASQUE PERTINENTIBUS, COADUNATOROH.
SERIES SECUNDA,
IN UUAPRODEUNTPATRES, DOCTORESSCRIPTORESQUE ECCLESIJELATINJE
A GREGORIOMAGNOAD INNOCENTlUM IIL
ACCURANTE J.-P. MIGNE,
BIBX.IOTHBCJS CX.ERI 0HIVBRM,
SIVI
CURSCUMCOMPLBTORUM RAMOSEDITOI
IN SINGULOSSCIENTI£! ECCLESIASTICiE
PATROLOGIABINA EDITIONETTPIS MANDATAEST, ALIA NEMPE LATINA, ALIA GRiBCO-LATINA.—
VENEUNTMIL-I.EFRANCISDUCENTAYOLUMINA ET
EDITIONISLATIN.BJ OCTINGENTIS
MILLE TRECENTAGR.ECO-LATIN.».— MERELATINAUNIVERSOSAUCTORESTUMOCCIDENTALES, TLM
ORIENTALESEQUIDEMAMPLECTITUR ; Hl AUTEM,IN EA, SOLAVERSIONELATINADONANTUR.

PATROLOGI^ TOMUS CLXXVII.

HUGO DE S. VICTORE

EXCUDEBATUR ET VENIT APUD J.-P. MIGNE EDITOREM,


IN YIADICTAVAMBOISE, PROPE PORTAMLUTETLE PARISIORCMVULGOPENFER NOMINATAM,
SEU PETIT-MONTROUGE.

ism
. SJECULUM XII

HUGONIS

DE S.VICTORE

CANONICI REGULARIS & VICTORIS PARISIENSIS

TUM PIETATE, TDM DOCTRINA INSIGNIS

OPERA OMNIA

TRIBBSTOMJSDIGESTA

EX MANUSCRIPTK EJUSDEM OPERIBUS QVM IN BIBLIOTHECA VICTORINA


SERVANTUR ACCURATE CASTIGATA ET EMENDATA, CUM VITA IPStDB ANTE-
^AC NUSOUAM EDITA
STUDIO
ET INDUSTRIA

CANONICORUM REGULARIUM
REGALIS ABBATIiE S.VICTORIS PARISIENSIS

(RothomagH6i8, fol.)

EDITIO NOVA

SPURIIS ET ALIENIS IN APPENDICEMAMANDATIS,ORDINE POTIORI DONATA, PRvEFATIONIIil«


AMPLISSIMISVARIISQUEOPUSCULISAUCTAET ILLUSTRATA

ACCURANTi J.-P. MIGNE


BIBLIOTHECJB CLEBI UNIVEBSfE
SIVE
ASTICfi RAMOSEDITOHK
1N 8INGULOSSC1ENTIJ5HCCLESI
CIJRSUCHCQMPLETORUM

TOMUS TERTIUS

TENEUNT3 VOLUMINA21 FRASCISGALLICIS

EXCUDEBATUR ET VENIT APUD J.-P. MIGNE EPITOREM


iy VlADICTAD'AJ/BO/SE,PROPE PORTAM LUTETIjE PARISIORUMVULGUCEiV FER NOMINATAM
SEU PETIT-MONTROUGE
1854
ELENCHUS

AUCTORUM ET OPERUM QUI IN HOC TOMO CLXXVII CONTINENTUR.

HUGO DE S. VICTORE.

ApPENDIT. AD OPEBA DOGMATICA.


De bestiis et aliis rebus libri quatuor. Col. 9
De anima. 165
Priorura Excerptionum libri decem. 191
De unione corporis ct animaa. 285
Apologia de Verbo incarnato. 295
De Verbo incarnato collationes tres. 31&
De filia Jephte. 323
Speculum de mysteriis Ecclesise 335
De caeremoniis ecclesiasticis. 381
De canone mystici libaminis. *®°"
Miscellanea. ^69
APPENDIX AD OPERAMYSTICA.
Sermones cenlum. ™

Ex typis MIGNE, au Petit-Montronge,


APPENDICIS

AD

HUGONIS OPERA DOGMATICA

CONTINUATIO

DE BESTIIS ET ALIIS REBUS

LIBRI QUATUOR

Quorum primus et secundus Bugonem de Folieto^ ut videtur, auctorem agnoseunl;


posteriores duo ab anonytnis compilatu

INDEX. Trium librorum sequenlium de naturali bislorin, sive de proprietaiibus reriim, qni Bestiariorwn
nouiine viilgoinsuribUiilur; quarli autem, qui de proprielalibus et epilhelis rerum esl, quia serie lille-
raria scriptus est, non collegimus tabellam. Horum auiem trium labella secundum liileras collecta esk
sub duplici numero, quorum prior est libri, poslerior capitis, hoc modo:

A Aspis,nt 18 et 30. Cedrus,iv, 26,• etin, 56.


Abifes,lib. m.cap. 56. Aspidochelone,u, 36. Cervi,xl,14.
Assida,i, 37. Cervix, m, 60;
Accipiter,lib. i, in prolugOel cap.13. Avesgeneratim sive ta genefej ra, CefasteS,m, 42.
Aceipitrumspecies, i, 14. Curatio, 27.Aves hercinise,ui, 31. Cbaradfinus,i, 4S, et Hb;n, cap. 31;
i, 15. In laevagestatio,i, 16. Perti- Auster,i, 12. Chrysolithus,m, 58.
ca, I, 17.Pedicse,i, 18.Lora et cot- Auditus,m, 59. Chrysopassus,etc. ibidem.
rigia, i, 19 Ciconia,i, 42.
Adamasu, 34. B Cilla,ni, 60.
Adotesceos,m, 61. Cimaeet cimata, m, 56.
jEtates hominis,m, 61; Balam», m, 55. Cimex,m, 51.
Agnus,iii, 15. 60. Barba,m, 60. CinnamuIguS, lit, 30.
Ala et axillse,ui, Basilicus,m, 41. Cirri,m, 60.
Alcion. Vide Halcion. Batracha,ni, 50. ClassisSalomonis,i, 54
Alnus,m, 56. Berillus,m, 58.j Clunes,m, 60.
Aluus,m, 60. Boa, m, 45. Collum,m, 60.
Amethyslus,m, 58. Bombyx,m, 54, Columba,i, in prologO.Columbietres,
Ampbibiipisces,m, 58. Bonasus,m, 5. et earumpennse,i,l. Columbae dor-
Amphysibena,m, 44 Bos, m, 19. sum.Ibid. cap.2. Oculiet aliB.c 3.
Amygdala,iu, 56. Brachia,m, 60. Colnmbamrespicientia. Vide lib. i,
Anas,m, 36. Bubo,i, 48. usq. ad c. 11;
Anguilla,lii. 55. Bubulus,m, 19 tomsB,ui, 60.
Anuna,m, 59. Buxus arbor, m,BB. Compagia,m, 60.
Animaliumnaturae,nt, 11 Conchamargafitifefa,n, 35. Concha
Animus,m, 59. c et coclese,et earum genera, m, 55.
Anser,i, 46. Cor, III,60.
Antulasivi antu»sive antolops, n, 2. Cadaver,m, 61. Cornix,m, 35;
Anus, III,61. Caecumihtestinum,m, 60.
Aper, m, 17. Caesaries,in, 60. Corum,m, 60.
Caladrmsseu caladrus,i, 48et n, 51. Corpus,m, 39, 6t m, 61. Corpohshu>
Apes,m, 38. maniratio, m, 60<et61;
Aqualicus,m, 60. Calcedoniusseu Carchedohius,m, 58. Coftex, m, 56,
Aquatiliumgenera,m, 85 Cales,m, 60. Corvus,i, 35.
Aquila,t, 56. Camelus,m, 20. CostsB,m, 60.
Aquiloventus,1,12. Cancer,m, 55, Coturhix,i, 51.
Aranea,m, 54. Calvaria,m, 60. Coxs, m, 60.
ArborIndica,m,39. Arborumspedes, Canes,n, 17, et m, 11. Crines,m, 60.
m, 56. Canities,m, 61. Crocodilus,u, 8, et itffum.m, 85.
Arca, m, 60. Caper, n, 13. Cfura, m, 60.
Ardea, i, 47. Capilli,m, 60. Cnbitus,m, 60
Arimaspi,m, 58. Caput, m, 60. Cutis,m, 60.
Aromata,n, 23. Caro, m, 59. Cygnus,I, 53.
Arteriae,m, 60. Cartilagines,ni, 64 Cypressusra, 56
Artus articuli,in, 60. Castanea,m, 56.
Arvina,m, 60. Castor,ii, 11. D
Asinuset Asellus,m, 22. Catusmurilegus,m, 24. Defunetus,m, 61.
PATROL.OLXXVII. 1
II APPENDIX AD HUGONIS OPERA DOGJIATICA. 11
' '
Delphini,m, 55. :* ; OnooenUuius,n, 4 et 33.
'. ?... '.«
Dentati pisces,m, 55. Jaculus serpentis species,m, 46. Qgni ensuum nostrorum,m, 59.
Denteset eorumspecies,m, 60. Jaspis,m, 58.
Dextera, laevaet sinistra, in, 60. Jecur, m, 60. O^pk.m',59.
gPQigitus, m , 60.
Disseptum,m,60. Jejunurointestinum,m; 60. Ossa, ii!, 60.
Juniperus, m, 56. Ovaet i Hjenata, m, 57.
Dorsura,m, 60. Juvencus,'ui, 18.
Dracomaximus,n, 24. 61. Ovis, m, 13.
Dromedarius,m, 21. Juvenes, v, P
49. I.' ."
Dypsas,ra, Palse, ui,60.
E Labia,m, 60. Palatum,ui,60.
Lac, III, 60. Palma, u, 60.
Ealse,m, 10. Lacertuset lacerta, n, 28. Laeertus Palmse
Echineis,m, 35. et ejus geneia, ui, 50. ... •• 1 Ecclfti rbori comparatusjustus, i, 21.
Echinus,m, 55. Lacerti.iu, 60." lia,et anima fideliseidem,i,
Elephas,II, 25,el iteruro, 26. 21. P ftp» rursus,m, 56 et 60.
Lacrymae, m , 60. PalpebTi, m, 60.
Epops, i, 52. Lapidesigniferi, n, 19. Panthei», u, 23.
Equus, m, 23. Laquei venanlium tres, , 30. Pardus !t leopardus,m, 2.
Equi dotes, m. 55. Latus III,60. Parentun unde cum prole similitudu,
Erinaeeus,u, 4. Jtfirus, rat56. ... . ^ .^«j
Eruea,m, 54. - '> - EeV.n; 1, :' : .LjU^i'. _«**¥'•
**'* m&, taor..
$* Leoparduset pardus,m.,2r^' Passer ilfamis cedririidracans,i, 26.
Leucrocuta,m, 7. ' Passer mystice,i, 27. Ejus domus
Facies,m, 60. Libanus, i, 26. et m >res,28. Vigilia,29. Ad ani
Fauces,m, 60 Liber cortgx,m, 56. mam somparat,50!Passerum
Fel, m, 60. Ligna, m, 56. pretia,
Femina,m, 60et61. i, 31. Immolatio,i, 52.
Lingua,m, 60. Pavose i pavusavis,i, 35.
Femora,m, 60. Lucus,III, 56. 60
Fetus, m, 60, Lumbi, 60. Pectus, m,
iri, Pecjis, tecudes,m, 13.
Fiber, n, 11. Lumbricus, 54. Pedes, |i. 60.
Fibrse,m, 60. Lumina,iu, 60, Pediculi, m, 54.
Ficus, m, 56 Lupi, II, 20. Lupiaqualiles, m, 53. Pelicanis, i, 33et 51. n, 27,
Flagella, ms 56. Luscinia,m, 33. Pellis, u,60.
Flores, in, 56. Lvnx m 3. Perdix, i, 50.
Folia, m, 56. M
Formicae,n, 29.Formiea et ejuspro- Phagus m, 56.
prietates,u, 29. Malse,maxillae,mandibu.s,m, 60. Phcenix.i, 49.
Fraxinus, m, 56. Maluset malumPunicum,m, 56. Pica et picus,m, 32.
Fron»,io, 60. Mamilla,m, 60. Picea, i v36.
Fructus, fruges, in, 56 Manticora,m, 8. Pinula, m, 60.
Folica, i,58? Manus,m, 60. Pinus,nj.36.
Funus, m, 61. Margaritiferaconcha,n, 35. Margari- Pisclun diversorum naturae,m, 53.
Piscei amphihiiseu amphivii.Ibid.
tarum inventio,III,57.
G Matrix,ra, 60. Pisciun varU genera et in fetus
Matrumcrudelitasin natOssuosIn ca- amor Ibid Piseiumeastitas el vi-
Gallus gallinace«s,i, Avis,i, 56. 55. cttis, et piscesdentati.Ibid.
Genltalia,ro, 60. ptioneHierusalem,in, Pistace i, m, 86.
60. Meatus,m, 60.
Genua,m,
• Genus,m, Medullae,m, 60 Piantae,etplanteria, m, 56et 60.
59. Membrahominis.m,60. Qnsesint, m, Platanus,m, 36.
Germen,m, 56 60. Polypw, m, 55.
' Gense,m, 60. 59. Poma, in, 36.
Gingivse,m, 60. Mens,m,
55. Menstruum,m, 60. Populu;arbor, m, 56.
Gladii,m, Mentum,m, 60. Porci n arini, m, 53.
Gustus,m, 59. Merula.i, 43. Pori, u, 60.
Graculus, i , 45. Posteri>rabonis,m, 60.
Grues,i, 59. Milvus,i, 40. Praecoriia, m, 60.
60. Monoceros, n , 6.
Gula, m, Morus, m, 56. Psittac is,m, 28.
Gurguliopars guttuiis, m, 60. 61. Puer e puella. Ibid.
Grypnes;«n, 4. Mors,m,
Mortisgenera. Ibidem. ' Puerperae.Ibid.
H Mortuorumgenera, m, 61. Pugnu!, iii, 60.
Mugilis, m, 53. Pnlicesui, 54.
Hsedus,lii, 16. MoBer.m,61. Pulmo,in, 60.
Hala, m, 60. Multorumgeneratio impudenler ab Pulpa, n,60.
Halcion,m, 29. homineexcogilata,ni, 55. Pulsus,m, 60.
Heroiniseaves, m, 51. . Muleus,m, 55. gnpjlla,in,60
Hericiusseufterinaceus,u,
' "" 4. Multipes,m, 54. Pupilli et orphani,m, 61.
Herodius,i;5T. Murena,m, 55. PupereijUi, 61.
Hiena,n, 10. Murex,m, 55. Q
Hirundines,i, 41. Mus,III,25.
Hircus.m. 15. Musculi,m, 60. Qualeaavis,quseet coturnixet ortyx
Homo,ui, 59. Hominisimpudicitia ini Musio,IU,24. dicitur, i, 51.
mulorumcuratione.m,'"55. Hominis i Mustella,u, 18. Quercut aut quernus,seu querna af-
formandiordo,m, 60. .-,''. N bor, et ejusannosltas,m,56.
Humeri,m, 60. v" '. Quacrupediaammaltt,in, 12.
Hyadnthus,m, 58. ' Nares,m, 60 Quisqute, m, 56.
Hydriaet Hydrus,n, 7. Nates, m, 60.
' Naturain R
communi,m, 59,
I Nemus,in, 56. Radlxi)t ramus, m, 36.
Nervi,m, 60. Ranse,n, 55.
Ibis avis,i, 57. . Nidusturturis, i, 25, Renes, m, 60.
Ibix fera, n, 1S. Nux,ni,56. Ricynu»,m, 34.
Igniferi lapides,n, 19. , Nycticoraxseu noctua, i, 43. . .., Rumei, m, 60.
Ilex, m, 56.
IMa.m,60. o\-_. \ _[ S
Indica arbor, m, 59. Occipitium, m, 60. r Saramsnara,ii, 16.
Infans,n, 61. Oculi, ibid. Sallx, n, 56.
lnsitio, m, 56. . Olor,i, 53. Saltus,ui; 56.
Intcrcilium,m, 60. Omentum,m, 60. SangnU,m, 60.
lulestina, ui, 60. Og. Ona»er n, 11. Sanguiinga,m, 54.
13 DE BESTHS ET ALIIS REBUS JLIBEKrAlBlJS. . U
Sapphirus,m, 58. Stomachus,m,60. Ungues,m, 60
Sapphirinuscolor in alis columbse,m, Slruthioet
37.
ejus pennseatque natura, Unicornis,u, 6
i, Uniones,n, 35
Sardonixseu sardonycfaus, m, 58. Sublinguium,m, 60. Upupa,i, 32.
Sardus,m, 58. Succinum,m, 56. Urina,m, 60. , J^
Sarra, m, 55. Suflragines,in, 60. Ursus,m, 6.
Saura, m, 35. Supercilia,ni, 60. tlrus, m, 19.
Scapula,m, 60. Surculus,in,56. Ustula,m, 54
Scarus,m, 55. Sycomorus,in, 56. Uterus,m, 60.
Scitalis,n>,43. T
ScorpiuS)m, 54. Scorpiusmarinus/tn, Vacca.III, 19.
55. Tactus,m, 39. Vense,m, 60.
Scrotum,m, 60. Talpa, m, 26. Venter, m, 60.
Semen.m, 60.Vide Sperma. Talus, m, 60. \ermes et vermesCafmuni,m, 54;
Senectutisbonaet mala,m, 61. Tarmi m, 54; Veretrum,m, 60.
Senes. Ibid. Taurus,m, 18. Vertex, m, 60. .
Sensushominis,m, 59. Temporacapitis,m, 60. Vertibula,m, 60.
Sepultus,m, 61. Teredo,m, 54. . Vervex,m, 14
Serpentumgenera, m, 40. Serpentes Terga, m, 60. Vespertilio, m, 34
sireni, iii 43. Serpentum naturae, Testiculi,m, 60. Vesica,ni, 60, 61.
m, 52et 53. Testudo,m, 53. Vimen,m, 56.
Serra,m, 55. Tharandus,m, 9. Vipera,n, 21.
Serra bellua, n, 22. Thorai,m, 60. Vir, vira, virago,v»gO> in, 61.
Sepsserpens,m, 48. Tibise,m, 60.. Virga,ra. 56.
Sibilusserpens,m, 41. Tigris, ui, 1. Virgultum.Ibid.
Simisevel simii,i, 12. Tinea, m, 54; Virus,m, 60.
Sinistra,i, 60. Topaziusvel Topantius,m, 58\ Vlscefa,m, 60.
Sirense,i, 32. Sireni serpentes, ni-,47. Tori, m, 60. Visus,m, 59.
Smaragdus,in, 58. Torpedo,m, 55. Vita, m, 59.
Solum,m, 60. Torris, m, 56. Vitulus,m, 19.
Sorex, m, 23. Truncus,ra, 56 et 60. Vulpes, n, 5.
SortesquatUor,i, 3. Turtur, i, 20,23, 24, 2». Vultur,i, 58.
Spermatumdifferentise,m, 60. Vultus,m, 60.
et
Spina spinasacra,ni, 60. U Vulva,ui, 60.
Spiritus,iii, 59. Ubera,m, 60.
X
Splen, m, 60. TJlmus,m, 56.
Spondilia,m, 60. Ulna. m, 60. Xilycon,quaevulgO terte pefperamdi-
Stellio,u, 16et et
28, m, 52. Umbilicns,m, 60. dtur siliqua,m, 36.

DE BESTIIS ET ALIIS REBUS

PROLOGUS

AD RAtNERUM CONVERSUM.

HUGORAYNERO suo salutein.


Desiderii tni petilionibus, charissime, satisfacere Cupiens, columbam , cujus penritesunt deargehlaim,
tt posteriora dorsi ejiis inpallore auri (Psal. LXVII),pingere, et per picturam menies aedificare decrevi, ut
quod simplicium animus iiuelligibili ooulo capere vix polerat, saltem carnali discernat; et quod vix con-
cipere poterat auditus, percipiat visus. Nec lanlum volui columbam formando pingere, sed etiam diclando
describere, et per scripluram demonslrare picturam, ul cui non placuerit simplicilas picturae, placeat sal-
lem moralilas scriplurae".Tibi ergo, cui datae sunl pennse cblumbae, qui elongasti fugiens, ul in soliludine
inaneres et requiesceres, qui non quoerisdilatiohem in voce corvinn, cras, cras ingeminante, sed contii-
tionem in gemitn columbino, tibi, inquam, non lanluni ad praesens columbam, sed etiam accipitrem pin-
gam. Ecce in eadem perlica sedenl accipiler el columba. Ego eniin de clero, lu de militia ad conveisioiicin
venimus, ut in regulari vila quasi in perlica sedeamus, ei qui rapcre consueveras domesticas aves, nunc
bonaeoperationis manu silvestres ad conversionem trahas, id est saaculares.Gemat igitnr collimba, gemat
Cl accipiter vocemque doloris emiltat. Voxenim columbae, gemitus, vox accipilris, queslus. In principio
hujns operis idcirco pr.Tposui columbnni, quia Spiritus sancli gralia semper praeparatur pcenitenti., nec
nisi per graliam pervenitiir ad veniam. De accipitre vero post colmnbain subjiingilur, per quem nobilium
persiime designaniur. Cum enirn aliquis nobilium coiivertilur, per exeinplum bonse operationis pauperi->
bus prsesentaiiir. De qnibusdam vero, tam voliicribus qtiam animnlibiis, qux ad exemplum morum divina
Scripiura cummemorat, qnanio ciiius potero bi-cvitcr »ssig'iare tentabo
1» APPENDIX AD HUG0NI5 OPERA DOGMATICA. t#

PROLOGUS ALTER. I

Per qutm tnnutt auclot, quisquis ««(,se animalia ipsa el lapiltos depinxisse, sed ia imprmendo non poi-
«umu* colorts obseroare, et animalium plurima per se nola sunt, eorum picluris s ersedebimus.
Cum scribere illitterato debeam, non miretur diligens lector, si ad aediOcaiioem iUitlcrati de subtilibu»
simplicia dicam. Nec iniputel levilati, quod accipitrem vel columbam pingam, cu beatus Job el propbeta
David hujusmodi volucres nobis reliquerint ad doctrinam. Qnod enim docliori os innuit scriptura, hoc
simplicibuspiciura. Sic ut enim sapiens delectatur de subtilitate scripturse, sic si licium animqs delinelur
simplicitale picturse. Ego aulem plus laboro ut simplicibusplaceam, quain ul do lioribus Ioquar el quasi
vasculo pleno laiices infundam. Qui enira sapientem verbis inslruit, quasi plen vasculo latices infundit.

' **-. -•'

LIBER PRIMUS.

Cir. I. De tribus columbis, quarum Scriptura me- A CM>.II. Decolumbm a4 Ecclesiam coltatione.
mtnti. 5t dormiatis inter medos cteros, pentue columbd
Si dormialis inter mediot cleros, pennm columbce deargentalas, et posteriora dorsieius in pallore auri
dsargewatm et posleriora dorsi ejus in pallore auri (Psal. ixvli). Columba de irgentala est Ecclesia, do-
(Psal. Lxvn). In sacra Scriptura, frater, tres coluin- clrina divini eloquii erudila, quaeper similitudinem
bas legendo reperi, ex quibus, si altente considerea- fertur hahere praedicalion»rostrum ratione divisum,
lur, simplicium menles adj perfeclionem poteruat quo graria congregal hon lei et frumeiiti, sentenlias
edoceri, colunibaro scilicet Noe, columbatn David, scilicet Veteris et NoviTislamenli. Habel dextrum
•ntumbam Jesu Christi. Noe requies, David mann ct sinislnim oculum, mor ilem et mysticum sensum:
fortis, Jesus Salvator interpretalur. Peccatori aulem seipsam resplcit sinislro, Deum vero contempla-
dicitur: Peccasti (Eccii. vxl), quiesce. Siigilur vis tur dexlro. Duas alas ibalet, activam el conlempla-
esse Noe, quiesce a peccatts. Ut David esse possis, livamvitam; bis duabu» nlis sedens tegitur; hi»
operare fortia. Sisalvari desideras, a Salvatore sa- dnabus volans ad ccelestia sublevatur. Volamus, cum
lutem poslula. Diverte igilur a malo, et fac bonum, mente excedimus. Sedem is, cum inter fratres sobrii
inquire pacem (Psal. xxxm). Diverte ad. arcam Npe. sumus. In.his siquidem alis pennae sunt. Pennrc
Pmeliare ctim David prseiia Domini. Inquire pacem B vero sunt doctores, alis reetae acliouis et divina
cum Jesu in Jerusalem. Diverte ad quietem mentis, contemplalionis inbaerenies. Cleros vero [GraeceJ,
resiste teiitationibus, exspecta palienter salutis be- sortes vocamus Latine. Djua?sortes, duo sunl Tesla-
nelicium. De columba vero Noe dicitur : Reversa menia. Inler quas sortes idormiunt, qui aw.torilaii-
est cotumba ad vesperamferens in ore ramum virentis bus Veleris el Novi Teatamenii concordant el ac-
otivoj(Gen. vm). Ad arcam Noe«olumba revertilur, quiescunt. El posleriOTaoorsi ejus in pnllore auri.
cum ad quielem menlis ab exlerioribus aninius re- Dorsutn colambx illanj pirlem corporis esse dicunt,
vocatur. Reverthur ad vesperam, cum deficienle cui radices alarura^.sesei invicem naturaliler con-
luce mundanae felicilalis, vanae glorke fugil pora- Jiingiint. Ibidem cor ponitur, quod dorso proximura,
pam, limens ne incurrat obscurilaiem nientis, id cst auro perpetuae beatiludinb in futuro operietnr. Sic-
profuriditatein perpetuse damnationis. Olivam gerit, ut atirum preliosius est jargento, sie et beatitudo
quia ihisericordiam quserit. Olivam in ore porlat, * futuri saeculi prelioslor est felicitali prxsente. Pc-
dum indnlgere sibi quod deliquit precibus exoral. steriora igitur dorsi colujnbse in pallore auri erunt,
l>ecolumba vero Davld tficilur. Et posteriora dorsi quia justi in aeterna beatlta^ine nimia claritate ful-
ejus in pailore aiiH. In posterioribus dorsi aurum gebunU r
**
habetafv quia bene operanii, in futuro venia pro- CAV.10. De eolumvosatyfdetem dhimam compara-
mittitar. Siraililer et de Salvalore legitur quod in
descerisu colutobae super eum hsec vox audiretur: Si dormiali*4nter medWs'eferos, penncecolumbm
Bic est FHiut meus dileelus, in quo mihi bene cpm- deargentalx, et posteri%rkdorsi ejut in pallore auri
placui. (Mallh. nr). Columba esl Spirilus sancti gra- (Psal. LXVJI).Coluraba ejst qnaelibet fidelis et sim-
tra, qwe super Jesum in Jordane descendisse cer- plex anima; deargentata in pennis, declarata iit
«itur; quia cuilibet buroili a peccatis mundato gra- virtutibus per famam boLe opinionis, quse tot in
tia prseparatur. Pcenilenii igiiur (it misericordia, cibum colligit in •Bminjqm grana, quot ad bena
operanti promitlilur venia, diligenli datur gratia. operandum assumilsibi juslorum exempla. Duosha-
17 DE BESTIIS Ef*ALUS REBUS LIBER PRLMUS. 1»
betoculos, oexlrum et sinistrum, memoriam scilicet A Gunt, quibus imagines regum imprimunlur. In mo-
et intellectum. In hoc fulura praevidet, in illo trans- neta notatur imitatio formae, in corona signum vi-
acla deflet. Hos oculos clauserunt in iEgypto patres ctoriae. Monela siquidem divini eloquii docel imita-
nostri, quoniam non intellexerunt opera Dei, nec lionem viite Chrisli, corona vero victoriae. Post la-
fuerunt memores muliiludinis misericordiae ejus. bores preesentis sceculi (iunt pugnoe.lbi igitur quasl
Duas vero alas babet, amorem proxiini et ainorem in posterioribus aurum, hic in pennis praedicationis
Dei. Una extenditur per compassionem ad proxi- argenlum, quia cum adilla dona columba pervene-
mum, altera erigilur pcr conlemplaliouem ad Deum. rit, jam praetlicalionis eloquio non indigebit, sed in
Ex bis alis procediinl pennae, id est virtutes aniinae. eo quod pro retributione percipiel, in puritate per-
Has pennae argentea clarilale resplendent, quando fectionis sine fine vivet.
per famam bonaeopinionis audienlibus argenti more CAP.V. De columba;habentis pedes rubros ad Ecsle-
dulcem tinnilum prxbeut. Cleros vero Graece, sortes siam comparalione.
dicimus Latine. Quatuor aulem sunt sorles, limor De qua columba bic agilur, rubros pedes nabere
et spes, amoret dcsiderium. Sortes sunt, quia pa- perbibctur. Hscc columba est Ecclesia, quse pedes
ternae haercditatis locum distribuunt. Timor et desi- babuit, quibus loiius mundi spatium perambulavit.
derium sortes sunt extremae, spes et amor medi». B Pedes sunt martyres, qui lot passibus terrain perara-
Titnor animum conlurbat, desiderium mentem cru- bulant quot bonorum operum exemplisviam juslilke
se demonstrant. Terram langunt, cum
ciat, et nisi aliquid meriitim intervenerrt, animus a sequentibus
recedit. ut inter desiderium dignis increpalionibus actus et volunlales terrenas
quiete Oporlet igitur
et limorem, spem ponamus et amorem. Spes igitur repreheiidunt. Sed, dum terra premilur, asperitato
timorem recreal, amor desiderium temperat. lnter terrse, id est terrenorum crudelilale, pedes vulne-
el sic pedes Ecclesia?.rubri facti sunt, quia
spem igitur et amofem , quasi inter medias sortes rantur,
scilicet limo- sanguinem suuin pro Chrisli nomine marlyrei
quietus dormit, qui inler exlremas,
rem et desiderium, vigilai et obstupescit. Si igitur effuderunl. Rubor igilur pedum est cruor martyrum.
CAP.VI. De pennis deargentath columbce,ad prm-
es columba, vel columbae penna, dum times et de- dicatores collatis.
sideras, inter extremas sortes vigilas. Dum spetas ^Qusecolumba pedes rubros babere dicitur, pennas
et diligis, inter medias quielus dormis.- linbuisse verbis propbeticis demon-
deargenlulas
Et posteriora dorsi ejus in pallore auri. In dorso stratur.
Pennm, inquit David, colutnbae deargentatm
solent onera porlari. Et per hxc eadem pos- Pennae columbae deargenlalae sunt
(Psal. LXVII).
suni operum labores designari. Per posleriora vero ~ Ecclesiaj. Esl aulem argenlum, divi-
dorsi denotatur exspectalio prcemii. Post toleran- num praedicatores
tiam siquidem prsesentium laborum , in fuluro sub- eloquium; linnilus argenli, dulcedo verbi!
calor, candoi. Candorem vero argenlum retinet,
scqui credimus justis meritorum praemia. Reddet dum tjuilibet doclor mundiliam verbis prscdicat, et
enim Deus sanctis mercedem laborum suorum, et mundiliam in sc balie!, dum quod docet diligit, et
deducet eos in via mirabili. El hoc in pallore auri
quod iutus amat, foris operibus ostendit. Haec sunt
esse credimus, quia pretiosa est in conspeclu Domini
eloquia Domini casla, argentuin ighe cxaminalum.
mors sanclorum ejus (Psal. cxv). In pennis igilur
in in Eloquia Domini casla, quia nulla sunt simulalione
argenlum, quia Iinguis eloquium; posteriori- corrupta, nuilo sunl seminc cupiditalis iinpraegnala.
bus vero aurum, id esl post labores praemium.
Argentum examinalum igne, solidatum in qualibet
CAP.IV. De columbwad prmlatum comparatione.
perturbatione. Candor igitur argenteus in pennis
Si dormiatis inler medios cleros, pennm columbm est in linguis docenlium Ienc blandimentum ser-
et
deargenlalm posleriora dorsi ejus in pallore auri monis.
(Psal. LXVU).Columba deargentata est absque felle CAP.VII. De sapphirino colore alarum columbasad
maliiiai quaelibel adhuc vivens praelatorum persona, contemplativoscotlato.
quae inter medios cleros donnil. Cleros Graece, La- rj Alarum colorem non reperi scriptum, sed ex si-
tine sors. Unde el cleronomia proprie vocatur haere- miliiudine materialis columbaepotest assignari, ut si
dilas quae defertur ex testamento. Inde conlingit ut columbam pictam respicias, colorem materialis co-
lilii Levi, inler filios Israel non haberent sortem, id luinbx eam babere non contradicas. Alarum enim
est hxredilalis partem, sed ex decimis vivereut. superficies sappbirino colore superfundilur, quia
Duai autem sunt liseredilates, terrena Veleris Testa- coeli speciem animus contemplanlis imitatur. Sed
menti, et scterna Novi. In medio igilur islnrum dor- color sappbirinus candidis lineis distinguitur, nt
mit, quiin contemptu terrenorum.et ipse coeleslium. sappbirino colore niveus misceatur. Color enim ni-
vitam finit, duni nec nimis ardenter prasenlibus veus sapphirfno mistus designat miinditiam carnis et
inbiat, et fulura palienler exspeclat. El posleriora amorem-coiilcmplationis.
dorsi ejus in pallore auri. Oculi enim juslorum vide- CAP.VIII. De coloribus columbx ad mores collatis.
bunt regem in decore suo. Tunc enim aurum in Posteriora dorsicolumbaedeargentata?(Psal LXVII)..
poslerioribus habebis, cum apparuerit in futuroglo- f Propheta commemorat,etpostea finem vitoe prae-
ria divinae majeslalis. Coronse siquidem regum ex senlis in quolibet homine moraliter demonstrat. Iu
auro purissimo fabricanlur, ex argento vero monelae auro puritatem mentis, in pallore vero auri designat
19 APPENWX AD IIBGONIS OPERA DOGlfATiCA. s 50
Tnortiftcatfonemcarnis. Est enim pallor animi pa- A felle, id esl irascibilitalisamaritudine. mstat osetihs,
tientis, et mortificata) carnis innalus color. Poste- quia delectaiurin multitulinepacis. Gregatim volat.
riora igitur columbae deargentatas in pallore auri quia conventus amat. N<n vivit ex raptu, quia non
erunt, dum purilas menlis et mortifrcalio carnis fi- deirahit proximo. Colligil grana meliora, id est me-
nen> cujuslibet morienlis. obtinebunt. Sed et ideo liora dicta. Non vescitur adaveribus, id est deside-
color aurens in posterioribus dorsi columbae colori riis carnalibus. Nidificat in foraminibus petrae, quia
sapphirino jungitur, quia contemplantis animum fu- spem ponit in Christi pasi ione. Super iluenta aqua-
liirte beaiitudinis gloria subsequotur. Color igitur rum residet, ut, visa accipitris umbra, venienlem
aureus in poslerioribus designat oeternaBrelributio- cilius devitet, quia inScipturls studet ut superve-
nis raunus. nientis diaboli fraudem declinet. Geminos nutrit
CAP.IX. De oculit crcceis et cautioue columbm ad pullos, id esl amoremDni etamorem proximi. Qui
Ecclesim cautienem comparaiis. igitur has naturas babel, assumat sibi contempla-
Qculi tui columbarum (Cant. i). Colmiiba super tionis alas, quibnsad ccelim volet.
aquas sedere ssepissime solet, ut cum viderit um- CAP.XII. De aquitime el austro ventis.
bram supervenientis accipitris fngiens declinet. „ Svrge,aquilo, et veni,ai tter (6anl.iv), etc. Aquila
Ecclesia vero scripturis se munil, ut insidianiis frigidissimus ventus est. \b aquitone, inquit, Jere-
diaholi,fraudes evilare possit. Haec igitur columba mias, pandetur omne miium (Jerem. i). Ibi sedes
croeeos oculos habet, quia Ecclesia matura conside- Saianae. Jnderuinse principium. Venlus aquilo gra-
rattone fjilucos casus ostendjt, etprovidel.Col.or vis est tentalio. Flatus aq illonis suggestio tentalio-
itaque croceus in oculis dUcrelionem desigoal ma- nis ; frigus, negligentiseKfpor. Aquilo igitur venit,
turae consideralionis, duro enim aliquis quid agat, quarido gravis tenlatio iientem cujuslibet invadit.
vel qtiid cogitei malurc considerat, quasi croceo spi- Aquilo verosurgit, quanda ab animo lentalio rece-
rituales oculos adornat. Habet enim crocus cojorem dil. Ab aquitone, inquil, vtnknt et mari (Isa. XLIX).
maturi fruclus. Croceus igitur oculus est maluritas Aquilo tentalio, mare mur chi8.Ab aquilone igitur et
sensus. mari Chrislus suos congrei ;at, cum a lumu|lu tenlatio-
CAP.X. De colore reliquo columbmmutabili ad tnare nuro non lantumjustos, stdet peccatores sequestrat.
turbalum, elde mariad carnem comparalo. ., Ponam, inquit, sedem metm ad aquitonetn, et etosii
Color reliqui corporis imitatur colorem lurbati mitis AUissimo(Isa. xiv). Sedem ad aquilonem po-
niaris. Mare niotafluctuum sxviens eLulljt. Caro nere desiderat, quera peniia superbise sursum levat.
molusensuum ebuIlieosssevit.Mareperturbalionibus G EssesimiUs Aliissimo coacupiscit, cum illicuisu-
suis arenas movet et subleval, Caro deleclationibus 'besse debel, per arrogantije spiritum se aequalem
suis. animi levitatem pulsat. Mare terminos suos 'raciL,et, ut plus dicam, ron tantum se magislro suo
i
egrediens aquis dulcibus occurrit. Caro lasciviens ''equiparat, sed eiiam se Uo meliorem esse putat.
'Cecidit diabolus, cum se «xaltare voluit. Humiliatur
laerjtmarum ^ulces rivulos obluadit, Mare diversis
proceUaram lurbinibus navigantiuin cursus inipe» bomo, cum se exallare co gcupiscit. Auster calidis-
dit. Cano procellosa recte viventium mores in pro- !simus venlus est. Deus inquit ab autlro veniet
fundum mergii. Duni taniis mare tempestatibus agi-. '[Habac. m). Ibi sedes Aliii siini, ibi dilectionis ardor.
veritatis. Ausler a serena regione
tatuct undarum collUsione lerra fluctibus immisce- lude sincerilas
in se enitale morum requiescit,
tur, evsicex coltisione maris et lerroe, colorem !procedit. quia Ueus
misUim recipit mare. Similiter dura caro suggerit 'ibi pascil, ibi cubat, ibi quies menlis, ibi refectio
et auimus non>conseniit, quasi ex nigro et niveo eoniemplalionis. Auster Jpiritus sancli gratiam de-
'
quidam in corpore color efficitur, qui ex diversis siguat, flatus austri bem gpltalem Spirilus sancti,
fucuis color medius appellatur. Marinus igitur color t' calor amorem.^ Auster ijitur venit, quoties gratia
in pectore columbs tribulalianera designat in huma- Spiritus sancti menlera :ujusUbet accendit. Surgit
iia menie.. * quoties a menle gratia recedit. Deus, inquii, ab
austro veniet. Ab aquilomi diabolus, ab anslro Deus.
C*P. XI. De divertit cotumbm propr, elajibjug. Ille ignorantia tenebras nlnabilat, iste serenitatem
ln diversis locis diversas columbaeproprietates re- charitalis amat. Frigus a juilonis poros carnis strin-
peri, quas inserens huic operi, libi, fraler, annoiare git, calor auslri clausos aperit. Quod enim frigus
cucavi. Prima vero columbaeproprielas esl quod pro avatitiae slriugendo relin<t, apertis eleemosynx ma-
cantiigemilumprofert;secunda,quod fellecarel; ter- nihus charitas larga prael et, Penna siquidem vetus
tia ,.quodogculis inslat; quaj-ta, quod gregalim volat; ui ijifernum
morgit, ROVI ^vero animum ad ccelestia
iIiiiata,quodexraptunonvivit;.sexta, quodgranamer desideriasuslojlit. Peccaia. eninj gravant, virtules
liora colligit; septima, quod non vescitur cadavere; vero suhlevant..
octava^quod nidificat in pelrae foraminibus ; nona. CAP.XJJI, De accipitre fuomodo plumttcat expan-
quodsuper fl.uen.taaquarum residet, ut, visa accipi- dens ala* su<tad austrum.
tris ucnbra, venienlem citius devilet; decima, quod Nunquid per,sapieniian tuam ptumescit accipiter.
geminos nutrit pullos..Columba pro canlu utilur ge- itxpandens alas tuatad mtftfum? (Job xxxix.) Unde
UtUP, uiaquod libens f«?cit,plangendo gemit. Carel- !beatus Grogorius : t. Agrestibus accipilribus mori<
M DE BESTHS ET ALIIS REBUS LIBER PRIMUS. t%
est ulflante austro afas expandant, qualenus eorum A cium dissipare non eessat. Domesticus vero accipi-
membra ad laxanriam pennam ,velerera venti tepore lerest spirituaiis paler, qui loties silvestres vo-
concalescant. Cum vero venlus deest, alis coritra lucres rapit, quoties saeculares ad conversionem
radium solis expansis atqne percussus tepentem sibi pradicando trahit. Captas occidit, dum sseculares
auram faciunt, sicque apertis poris vel veteres pennae mundo mori per carnis morlificationem cogil. Do-
'
exsiliunl, vel novaesuccrescunt. » Quid esl ergo ac- minus autem ejus et omnipotens Deus ventres
cipitrem in auslro plumescere, nisi quod unusquis- earum aperit, quando mollitiem carnalium per
que sanclorura tactus flatu sancli Spiritus conca- Scripturas iucrepando solvit. Corda vero exlrahit,
lescit, et usum vetustae conversalionis abjiciens, dum cogilationes ssecularium per confessionem:
novi hominis formam sumit ? Quod sanctus Paulus manifeslas facil. lnteriora ventris cum liino ejicit,
apostolus admonet, dicens: Exspolianlet vos veterem quando memoriam peccanli fetenlem reddit. Ad
hominemeum aetibus suis, et induenles novum(Coloss. mensara ilaque Domini caplae volucres veniunt,
tit). fil rursum : Licel is qui foris esl noster liomo dtim in corpus Ecclesiae peccalores doctorum denii-
corrumpatur, lamen is qui ihtus est renovatur de die bus masticati sese convertunt.
in dieth (11 Cor. n). i Vetustam autem pennam pro- CAP. XV. De domesticorum accipitrum curatione^
jicere est inveterala studia dolosoeaclionis amitlere. B
Domesticis accipitribus, quo melius plumescere
Et novara pennam sumere est mitem, et simplicem debeant, munita ac tepentia requiruntur loca. Loca
bene vivendi sensum tenere. Penna namque veteris munita sunt claustra, in quibus dum silvesler acci-
conversalionis gravat. Et pluma novabimmutationis piler ponitur, ut domesiicus fiat, clausus leneiur.
sublevaf, et ad volatum taulo levioreiri, quanlo no- Ibi veteres pennas amillit, et novas assumit, quia
viorem reddil. El bene ait: expandens ala&suas ad quilibet claustralis, qui prislinis vitiis spolialur, nou
Auslrum. Alas quiope nostras ad auslrum expan- hominis virtulibus adornatur, nec inde extrahittr,
dere est per adventura saricti Spiritus nostras con- nisi prius ejectis veteribus pennis, novaesolidenlur.
lilendo cogitationes apertre , ut jara non libeat Sed cum flrmus involatn fuerit, ad manum venit.
defendendo nos tegere, sed accusando pubJicare. Similitersi aliquis conversus de claustroexeat ne-
Tunc ergo accipiter plumescit, cum ad austrum cesse est ut ad manum bonae-operalionis accedat, et
alas expandit, quia lunc se unusquisque virtutum inde emissus volet, ut ad desideranda coelestia lolo
pennis induit, cum sancto Spiritui cogilationes adnisu menlis seipsum level.
suas confitendo substernit. Qui enim confilendo
CAP. XVI. De accipilris in lceva gestatione.
vetera non detegit, novscvitae opera minime pro-
ducit. Qui nescit lugere quod gravat, non valet Accipiter in siuisira manu gestari solet, ut iu
volet: Lmva,
proferre quod sublevat, ipsa namque compunctio dextram ad aliquid capiendum emissus
et daxlra illius amplexa-
poros cordis aperit, plumas virtutum funclit, inquit, ejus tub capite meo,
sunt bona teinporalia.ilex-
cumque se studiose mens de pigra vetustate re- bitur me (Cant. n).Lseva
sunt aBterna. Iu la?va igilur sedet qui bo-
darguit, aliqua novitate juvenescit. Dicalur ergo tera vero
cum beato Job : Nunquid per sapientiam luam nis temporalibus praesidet. In dexteram vero volat
Ibi capit
plumescit accipiter, expandens alas suas ad Au- qui toto menlis affeclu aeierna desideral.
strum? Id est, nunquid cuilibet electo tu inlelli- accipiter columbam, id esl quilibel mutatus in me-
genliam conlulisti, ut flante Spirilu sancto cogi- lius sancti Spirilus gratiam rccipit.
tationum alas e-xpandal, quatenus pondera vetu- CAP.XVll. De periica, super quam slat aut sedet
stae conversationis abjieial, et virluiiim plumas in accipiler.
usura novi volatus smnat, ut hinc videlicet colli- Pertica accipilris designat nobis reclitudinem vitae
gat, quod vigilantiam sensus in semelipso ex se regularis, quae a terra longe suspenditur quia a ler-
non habel, qui hanc ex se conferre aliis inequa- rcnis desideriis hujusinodi vtta separalur.Tn hac
quam valet. r i pertica ligalus sedet, qui regularis vitae slalnta
CAP.XIV. De duabus accipiirum speciebvt: (irmiter lenel. Duobus parietibus inhaerere dicitur,
Duae sunt species accipilrum, domesticus sci- a quibus ex ulraque parte sustentatur. Duo parieles.
licet el silvester, iidem tamen sunl. Sed diversis qui perlicam susleniant sunt activa etcontempla-
lemporibus polest esse silvester et domesticus. liva viiai, quae pie vivenlium rectiludinem porlant.
Sitvesler rapere consuevit domesticas volucres, et CAP. XVIII. De accipitrum pedicis seu compedibus.
domeslicus silvestres. Silvesler quas rapit con- Quasi compedes in pedibus accipiler habcre cou-
tinuo devoral, domesticus caplas domino suo re- suevit, ne cum voluerit, exorta qualibet occasione
linquendas servat. Porro dominus ejus capta- volare possit. Pedes accipitris quasi compedibus
rum volucrum ventres aperit, et eorum Corda acci- stringit qui limore judicii et dolore supplicii menlis
pilri in cibum tribuenda sumit. Interiora ven- aflectus premit. Et humiliaverunt, inquil Psalmistu,
tris cum fimo cjicit, qui intus remanens pulredinem in compedibuspedes ejus (Psal. civ). Pedes Josepli
carnium cum fetore gignil. Moraliler : silvester in compedibus bumiliat qui, ad memoriam reducens
accipiter captas volucres et rapit et devorat, quia praasentem et aeternam poenam, ne ad oplata pio-
quilibet perversus actus el cogitationes simpli- grediantur affectus animlligal.
m APPENDIXAD HUGONISOPERA D06MATICA. 24
~€*t,$&$..? De laro se» corriyia, et tigathine acci-A k pitis, sentire debet^ palroa crevit in altum.
: 5;-fe-".-' pitrit. Jam cacumen ilhu? pen vit ccelum. Jam cum ca-
GBrrigia,per quam accipiter ligalur in pertica, pite sunt canilis com qnae sunt elatae palmarum,
eslmortificalio carnis, per quam quilibet conversus id est electaeanimarum. Adhuc stipes rugoso corlice,
lenetur in regulari vita; Corrigia siqiudem.quse.fit id est Ecclcsta circum iribulattonum asperiiate,
de corio mortui animalis, designafcmorMfcationein in terra figitur, et ram, id eslsancti in selerua fe-
carnis. Non rumpitur b«c eon^fgu se^l solvitur, Ucitale glorianlur ; Ju enim ut pnlma ftorebit
cum ad capiendum aliquid ««cipi^ Bopelhiur. Si- (Psal. xci). Juslus pla tnr, floret et fert fruclum,
militer *i quilibet frater ad aliquid lemporaie exeat, plantatus indomo Dom i, in alriisdomus Dei no-
non rumpitur propositum, sed «um revcrtitur, ea- siri. Domus Dei noslri t domus convcrsionis. Est
dem corrigia, qua prius, «ipsum flrroiusiigat. autem atrium aate inte *orem domum. Ante domum
CAP. XX. De turture et passere. isiquidem conversionis est atrium renuntialionis.
Post columbaegemitum et accipitris questum, rp- Qui < enim muado renu tiat, palmam victoriie, qua
gas charissime, ne diuliusdilTeram, sed planclum imundum vincit, iu al is domus Domini plantat.
turturis et clamorem passeris tibi yelocius scribam. _ Plantalur
] igitur in d conversionis, florel per
Nec tantum scribam, sed eliaro pjngam qualiter lur- **jfamam bonaeopinionis, ert fructum bonac operatio-
lur eremi secretum diligat, et passer solitarius in nis. i Scd quorsum figil dicem? quomodo crescit ?
tecla clamare noa desinat, ut sub exemplo turturis < qnoroodo roboralur? R eatur per fidem, crescit
teneas mundiliam caslitatis, et suh exemplo passeris ,|perspem, roboraiurpe charilatem. Mirum est ta-
ames custodiani caiilae circuraspeclionis, ut et vivas men i qnod de justis di tur : Piantati i» domo Do-
caste, et ambufes caute. i
miri,intHrtis4omusDeit tri florebunt(ibid.). Mirum
G*p. XXI,.De palma, quomodoei comparatur justut, i quod plantantur in
est o, et florent in alrio. Sed
Skut palma muUiplicabo diet (Jah xxix). Palma fortasse I per fidem plain ntur intus; per exemplum
multiplicat dies, quia tarde proficit, priusquam in ]boni operis florent ext s, et sic per faroam bo-
altum ciescat' Simijjter justus larde- profieiti prius- nae i opiftionisforas exit floris. Vel aliter : Plan-
'
quam ad hoc perveniat ad quod lendit. Est enim lantur i in domo, florent alrio, quia jusli plantan-
. justi desiderium, ut. perveoiat ad .ctelesle regnum. lur i in prsesenli Ec a, et flore. immarcescibili
Sed boc desiderium mundns impedit, ne ad optata florebunt I in seterna vi , Ibi enim cum flore reci-
nisi tarde pervenire possit. Palma dies multiplicai, pient ] frucium, id eslcu munditia carnis et animae,
nec tamea eam frigus hienris vel nimius calor arstatis C; futurae
' retribuUonis prae ium.
fmpedlunt, quin semper viridescat. Similiter justus CAP.XXTII.
< De nido tu uris, id est pdelis animm
vivit; nee ab aliquo impeditur, quin in proposito in palma.id est arbor ctueis per fidem patsionit.
bonae operationis perseveret. Frigus biemis est tor- Et quomodopalma pa telur in manu victoris.
por vel negligeniia refrigeratae menlis. Niraius calor Ascendam in palma , et apnrehendam frudus
aestatisest calor libidinis,.vel iracundiar flainma, seu < ejus (Cant. vii). Palma J ta lerram est graciiis et
iriceridium cupiilitatis. Sicut igitur palma nee roar- laspera. versus coelum g sior et pulchra. Esl igilur
cescit biemis frigore, nec niffiioaeslatis riritur calore, ascensus
'> difficilis, sedfr clusdulcis. Minuilurascea-
sic juslus non perimitur qualicunqtfe pfosperitatia denlis ( labor, dum fruc s in arbore senlittir odor,
<
vel adversilatis tentatione. Aliler patrna dies ihitU difficultatem ascensus a fert dulcedo gusius. Paima
liplicat, quia jusrus dies anthjUoa ad memttriam re- est ( Cbristus, fructus ej ssalus : Dic, inquit Darid,
ducit et anoos seternos in mente tractat. Paucitalem animm < mem iSdlu* lu ego sum (Psal xxxiv); el:
enim dierum suorum nuntiat sibi, ei ex alia parte Gustau < »t videte quatti tuavis est Dominus (Psal.
longiludinem dierum in futuro sperat. Qui baec igi- iXXXHI).Spes salulis in o crucis. Ascende igitar
tur inira se collig'rt, mllltjpficando dies sicut palma in > palmara, id est altend crucis victoriam. Per sca-
vincendo mundum m arrlum crescit. - Di lam
' siquidem crucis as des ad solium victoris.
CAP.XXII. Quomodoel comparentur Eeciesia et 1
ToIIeet tu cgrueemtuam et sequefe eum. Qui aflli-
anima fidetis. j carnem suam, lollit ucem suam.
git
, Slalura tua assimilata estpalmm (Cant. VH). Sta- Palma manum vicloris ornat, et justus palmam vi-
t«ra Eccl^slai, vet cujuslibet fidetis animaeassimila- clorisec in manu bene o rando poitat. Tria dicuntur
tnr palinoe. In slatura cujuslibet hominis nolatur . esse, e de quibus juslus ictoriam debet acquirere,
parvilas vd magniludo in merobris per Iineajr.enla sciltcet. s mundus, caro, abolus. Juslus muudum
corporis. Habet aulem staturam. paJmae juslus, si > vincit, eiim eum stiis leclationibus conlemuil;
apudiSe est modicus, apud Deum magnus, in se-hu- camein ( superat, dum per abstinenliam domat;
milis, coram Deo sublimis. Haeopalma cst Ghrislus, diabolo ^ dominalur, et e subjicil, cum eum a suis
cui assfmilaiur jusius. Dum epim tribulationes, finibus f expelliJ. Palmam ^itur in manu gestat, qui
quas passus est Cbrislus, pat'lur, slatura^ palma ,; his tribusbene opera o triumphat.
de
juslus assimilalui-. Unde Apostolus : QMIerunt par- CAP. ( XXIV.. Devoce tttrt "'.' ad animam comparata,
lictpestribula;iionum,eruntparticipesetglorim{lJCor. et de lerra tra et aliena.
v}, Qui igiiur membrum corporis est, quaj sunt ca- Vo#turturis audita est ?n itrra nostra (Cant, nfr
«5 DE BESTllS ET ALHS REBUS LI8ER PRIMUS. 25
Vox turluris est dolor laesaemenlis. Vox lurturis ge- A CAP.XXVI. De Libano et cedro myslicis Ei de
mitura designat cujuslibel animae poenitentis. Terra passeribus in ramis cedri nidiftcantibus.
de qoa bic agitur, esl animus, qui terrenae fragili- In bona significatione Libanus et cedrus quando*
talis occupalionibus irrelitur. Esl aulem lerra no» ique ponunlur, sicul in Canlicis canlicorum per
stra, etlerra aliena. Terra aliena est mens diaboli ;Salomonem dicitur : Species ejus ut Libani, electus
dominio suhjiigala. Unde: Alieni insurrexerunt ad- ut cedri (Canl. v). Libanus est mons Plu/sniciaeler-
versumme,et foriet qumsierunt animam meam (Psal. minus Judaeaecontra septenlrionem. Arbores illius
LIII). Terra aliena esl Babylonia, terra nostra Jeru» proceritate, specie et robore cxterarum silvarum
salem. Babylonia confusio; Jerusalem visiopacis in- ligna praecelluiit.Per montem Libanisaneinlelligere
lerpretatur. Terramnoslram alieni devoranl, quando possumus eminentiam virtutum. Terminiis est Ju-
daemones suis incursionibus mcnlem vastant. In daeaecontra seplenlrionem, ne diabolus mentes vere
Babylonia tenemur captivi. In Jerusalem sumus Ii- confiieniium intret per tenlationem. Arbores illius
beri. Quomodo canlabimus canlicum Domihi in terra proceritate, specie et robore alias arbores praecei-
aliena! (Psal. cxxxvi.) Terra esse nostra diciiur, lunt, dum quaelibet fideles aiiimae procerilate desi-
dum nibil in mente nostra proprium reperilur. dcrii, specie castilalis, robore perseveranliae alias
Terramnoslram esse dicimus, dum mentem noslram B anlccedunt. Per cedrum intelligimus Christum. Iltec
cum magistro el frairibus possidemus, ut aniinus iest cedrus alta Libani, conformata byssopo, qui,
Deo devolus, serviat per dileclionem fratribus, per icuni essel sublimis, laclus esl humilis. De hisdicium
compassionem proxjmo, per modestiam sibi, et sic iest per Propbetam : Salurabunlur ligna campi, et
communis fial. In lerra igitur noslra vox turluris ,tedri Libani quas plantavit, iltic passeres nidiftcabunt
acdilur, dum ad pcenitenliara auris interior liumili- |[Psal. cni). Passeres sunl prtedicatores. Pulli sunt
ter inclinalur. 1ii qui verbo prsedicalionis sunt procreati; nidus,
CAP.XXV. De lurture Ecelesim, et fideli animm '^uietae mentis locus. In hac ergo cedro nidificant,
comparata, et de nidu ejus, et de Chrislo marito <qui tranquille vivendo, de aeterna bealiludine nou
talis turluris. (desperanl. Sunt cedri Libaniquas plantavilDominus
Turlur secretum deserti diligit, quandoque taroen iCedri libanisunl diviles hujus mundi. Passercssuut
ad hortulos pauperum, el agros cultorum descendit, icoenobiorumrcctores; pulli, discipuli; nidus, offi-:i-
' ul
grana seminum colligal, unde vivat. Turlur est i[laruin locus. In his ceilris passeres nidificant quia
Ecclesia, vel quaclibel fidelis anima; secretum de- ireclores animaruminpossessionibus divitumcoenobia
serti, solitudo claustri; grana seminum, sententiae r 1locant, ibi passeres clamare non cessant, ul sibi a
doctorum. Horluli vel agri sunt doclorum libri. Ex ' ]Qeoescam quaerant. A Deo sibiescam quaerunt, qui
his animus reficitur. In iis vita spirilus. Sic enim irerbis divini eloquii quasi cibo saliari volunl. Die
vivitur, et in talibus vita spirilus mei. In locis lulis» :ic nocle clamitant, quia pro suis benefaclorihiis
simis et dclectabilibus invenil (urtur sibi nidum, lolo nisu memis Deum rogant. In nido trunquillae
ubi reponat pullos stios. Inter ramos arboris con- ineniis peimas contemplalionisnutriunt, quibus ad
densaeniduni collocat, ova ponit, unde suo tempore Jiraedictam cedrum, qiiaulo cilius possint, advolare
procreentur piilli. Per arborem intclligimuscrucem; <:onteiidaiil.Circaligna Libani volilant,quia vitamseu
per nidum, salutem; per ova, spem; per pullus ge- inores vivorum sublimium scire desiderant. Ex bis
niiuam charitaiein, amorem scilicet Dei et proximi. 1ignis Libani Salomon ferculuin fecissc Iegilur (Cant.
Qttaeramusigitur nidum turluris, quaeramus ovura in), <|uiaEcclcsiade virissublimibus etinfatigabilibus
in nido, nidum in arhore, id est spem salutis in ligno :edificalur. Suntcedri quas non planlavil Doiuinus.
crucis. Notuin etiam coinpiuribus esse reor naluram Isou plaulavit in propria voluntale, non dilatavit
turturis esse talem, ut si semel socium amiseril, ciiipiilitute. Omriisautem plantatio, quam non planta-
ahsque socio semper cal. Christus est sponsus Ec- i>itPater meus ctelestis, eradicabitur (Malth. xv). H»
clesiae, vel cujuslibet fiilelis animae.Ascendens Chri- D <:edri Libani suiit divites superbi. In bis nidificam
stus iu arborem-crucis, undiqiie nidum conlraxit. Ilerodii et accipitres (Psat. cin;, id est raptores.
Ascendiim,inqiiit, in palmam (Canl. vn), id esl cru- ISiclosconiponuiit, quia in possessionibus diviium
cem, et: 6'um exultaius fuero omnia iraham ad i-aptores niuiiitiones conslruunt. Pulli sunlcomplices
tneipsitm(Joan. xn). Mortuus est Chiislus.exspeclat i aploiiini seu minislri. Hae volucres in cedris, ut
eum Ecclesia, vel quaclibel fidelis anima, donec re- r•apiani, latent, quia raptores nocendi polenliam a
deal, et osla? societalis interim legem servat. Re- \uincipibus pervcrsis habenl. Sed Dominut confringei
dil sacpiusad arborem, frequenlat nidum, viriet ef- cedros Libani(Psat. xxvm), id est diviles mundi,
fusioncm saiiguinis, judicium videlicel mortis, dum <:luosdam per pienitentiam, quosriam per vindi-
haec altemiii, gemit. SimiHter quaelibet aniina fide- clam. Per Pcenitentiam, quia sicut vilulum Libani
lis saepiusad memoriam reducil myslerium crucis, comminuet. Comminuet sicut vitulum Libani (Psal.
altendit pretium sanguinis, quse, dum allente con- s xvm), ad imitalionem vitae Cbristi, ut lial vitulus
siderut, muliiplicatis gemilibus mentem ad Iamenta sacriGciis aptus, ut carnem mortificet, el cum Cliri-.
vocal. sto crucem porlet. Per vindictam confringel ajios,
uia ceterno igui reservabit concremandos. Praidicta
37 APPENDIXAD HUGONISOPEttA DOGMATnA. 23
oedrtis succisa multum proficit. qttia Christns morle. A ceilrus
ci Libani, .jcAtif«-niala Uyssopo, illic passercs
profriainundiini rcdemit. iVt*t enim grahum fru- nnidificabunt. :'
. Mtftti&tdent in lerram, mortuum [uerii, iptum tofum CAP.XXIX.
C De rigilm passerit, idesl monachi nuper
tnanel. Si autem moituum ftserit, mulium fructum cunversi.
affert (Jean. xn). Cedrus ergo succiditur, dum Chri- Yigilavl, el factut sum ticut patter tolUariut in
stus moritur. Mqrs siquidem Chrisii multis profuit. .*tecto (Ptal. CL).Locim manendi in domo fidei pas-
Dcscendensenim ad inferos captivam abduxil capti- ser 8' invenit, et qui pi ius instabilis fuerat, ne ab acci-
vitatem; surgens a mortuis, et ascendens ad ccelos, - pilre
P rapiatur, vigilake non cessat. Sic a quoUbet
spem resurgendi morienlibus dedit. Quid enim pro- "fideli agilur, nea diabolo raptus leneatur. Vigilat
desset miscre vivere, Iribulatiouibus conculi, ad ex- sibis per custodiam, vigilat proximo per doctrinam.
tremum mori, nisi sequeretur spes resurgendi? El In '' lecto passer habitat, ut a terrenis longe fial. In
quid prodesset resurrexisse, nisi ,fides constans es- "domo manet, in tecip residel, qui fidei firmilaiera
set hominem immortalem, absque supplicio, siue ltenet, de culmine vi rtutum subjectos docel. Ecce
fine manere? Simililercum eedrus, quara plantavit quomodo 1 passer, qi i prius ad monlem periidue
Dominus, succiriilur, mullum proficit, quia ad seler- ltransmigrare consuiverat, nunc pro veritate fidei
^
lue beatitudinis acdiliciumtransfertur.-Si autem ce- Btvigilans, de excelsj clamat. Qui ideo dicitur
s
drus, quamnon plantavil Dominus, succisa fuerit, solitarius, quod a tei renis desirieriis procul sil re-
' • c
iioii ininimae utilitatis erit, quia quaenullum fructum moius.
ferebal in Libano, id est in saeculo, pondus sedificii CAP.XXX. Quomtdo patter assimiletur animm
vitmdo laqueot.
«uccisa suslinei iu spirituali templo. 'tadico, si cedri
Anima nostra sicut patser erepta, ett de laqueo ve-
superbiam succidas, per pcenilenliam. Si vero per nantium.
vindiclam succidas, gehennseincendiis illam concre- Laqueut cmtritus ett, el not liberati tu-
maiiriamin perpetuuin servas. - tnut (Psal. CXXIII).lepet anima similitudinem pas-
tseris, dum in his quai agit utilur exemplo callidita-
CAP.XXVU. Quis per patterem tit tnyHice , Dum enira anima saepius seipsani consideral,
tis.
inteUigendut. <
conlingit quandoque ut ex usn assiduae considera-
In Dominownfido, quomodo dicilis-animm mem, (lionis animus eaUidi»r fiat, ut in via positum vitet
Trantmigra tn montemsicut passert (Psal.x.) Sub |laqueura. Sunt auteir tres laquei venamium. Primus
passeris nomine designatur instabilitas mentisin ]laqueus est fallax s iggestio daemonum; secundus,
quolibel homine. Esl entm passer avis inconstans ', subtilis deceptio haerilicorum ; lerlius, dulcedovitae
et irislabilis, et ideo designat mobililateni mentis. cj carnaliuiQ.
, Hi laquei ponuntur in semita, in via, ia
Porro per montem inielligiraus elationis altituriinem. ,campo. Semita esl a rclior vita; via est lata vita;
Quasi passer enim in montem transmigrat, qui de ,campus, spaliosa. P ir arctam et arduam religiosi,
valie huinilitalis menlem in superbiam levat. Potest . latam el rectam i
onjugati, per spatiosam et de-
et aliter dici, ut per passerem' intelligamus quemli- per viam voluptuosigrad untur. Laqueus passerera ca-
belinlidelein,raonsvero supradictussiteminenliasen- ,ptum relinet, dum c iabolus mentem possidet, vel.
sus. Si quisin huncraonlem irapingit, navem frangit. dum , dulcedo vitaepiaesentis placet, seu dum baere-
Quasi passer igitur in huuc montcni transmigrat, qui licus blanditiis decep um fovet. Sed laqueus rumpi-
humililalem Ineaniationis Chrisli deserens, Christum lur,
etpasser liberatir, si, abjectiscarnalibus desi-
Deum et hominem esse negat. Hiereticis itaque fldei deriis, anima ad Deum
convertatur; boc autem non
lepngnanlibus Propheta respondens dicit se non dis- fit per noslram potet liam, sed per gratiain, Adju-
cessurum a fide, quia iu Domino confidit. Non lorium euim nottrum in nomineDomini
tnim in virlute sua conlidit, neu in raultitudine divi- CAP.XXXI. De (Ptal. cxxiu).
past trum duorumet quinque juxia
tiarum suarum gloriatur. Evangelium prstio mgstiie explicando.
'
CAP.XXVIII.De domo quampatserinvenitel de Juxta seriem Evanj;elii duo patteret asse vmneunt;
pasteris mantuefacti moribut. Del qhinque dipondio Malth. x ; Luc. xu). Passeres
Q
Passer invenitsibi domum (Psal. LXXXIII)./»donto sunt homines vagi ei inconstantes. Dipondium ex
Patrit mei mansionet multm tunt (Joan. xiv). Passer duobus assibus consU t, utrumque tamen parvi pou-
qui de ramo in ramum volare noveral, nunc de silvis deris est. Asse igitur et dipondio passeres veudun-
ad domtim volat. Sic mulli, qui saeculidiversis acti- tur, dum pro transi oriis et lemporalibus selerno
bus inbaerebani, nunc meniem in jdomum manulac- igne cruciaudi peccalores diabolo subjiciuntur. Et
lam qua>in ccclis est, levanl. Passer.JquI vestieba- tamen non eril in oblivione coram Domino unus cx
. lur levibus plumis, id est saecularibus curis, nunc illis; quia peccatori JUSsemper parala est miseri-
incedit pennatus virtutibus et praeceptis. Ascendit, cordia redemptoris. Vos autem, inquil, muliis pasu-
et nidum ponit. Dat autem Deus unde fiat nidus. ribut plurit eslis (Mat h. x). Hoc de discipulis dixit.
Verbum siquidem Patris induit se feno carnis. Et Sunt justi majoris pietii. Dum enim jusli se el sua
sic in altum nidus erigitur, quia supra angelicam pro Domino in pnesnnli saeculotribuunt, in futura
creaturam humana natura collocatur. Nidificat in beatiludine pro transi oriis el comniulabilibusaiieriia
loraminibus peirae, quia spem ponit in Christi pas- possidebunt. Sunt quidam, qui diios passeres con-
sione. Petra eiii,nieral Chritius (I Cor\ x). Haecalla jiincte aniiuam el c.crpus intcrprctaulur. Qniiiqn»
W DE BESTIIS ET ALIIS REBCS LIBER PRIMUS 30
vero passeres ad quinque [sensus corporis referunt. A dicat et 'confundil, dicens : Dixi; confitebor aitver-
Ilem : Nonneduo patteret atte vmneunt, et unut ex sum me injuslitiam meam Domino,el tu remisisiiim-
iffti non cadet tuper terram abtque Patre vettro ? ptetalem peccati mei (Psal xxm). Super eos tridua
(Ibid.) Unde Hieronymtis(1): < Si parvn, inqnit, deflet, quia quidquid cogilatione, locutione, el opere
alia, et vilia absque Deo actore non decidunt, vos male gesserint, lacryrais delere docel. Et sic,pullos
qui aeterni estis, non debetis limere ne absque prp- suos aspersos sanguine vivificat, dum carnis ct san-
videnlia vivatis. » Notite ergo timere eos qui oc- guiuis opera minuit ac delet, el aclus spiritales bene
cidunt corput, animam autem non possunt occidere vivendo servat. Hujus etiam volucris natura lalis
(Ibid.). dicilur esse, quod semper afficitur fame, et quid-
CAP.XXXII. De duobut phsseribut ex lege immo- quid glulit, cilo digerit, quia venter ejus nullum
landit pro mundatione a lepra. habet diverticulum, in quo retineat cibum. Non
Lex Moysipraecepit quod si quit a lepra munda- igitur cibus ille corpus impinguat, sed tantum su••
tut fuerit, offerat duos patteret vivos, exquibut siinet el confortat. Huic siquidem pelicano eremita-
unum immotettacerdot in vate ficlili tuper aquat vi- vita fit similis, qui parvo pascilur, nec quacril rc-
tas, allerum vero inlingal in sanguine passeris im- plelionem venlris, qui non vivit ut coraedai; seil
tnolati, et eum tiberum in agrum avolare permiltat 1' comedil ut vivat.
(Levit. xiv). Duopasseres sunt corpus et anima. Vas CAP.XXXIV. De ngcticorace, id est hoctua.
liciile fragilitas carnis moribundae, aquae vivaeflu- Factut sum sicut nycticorax in domicilio (Psal.
mina divinae Scriplurae, quae nobis praestant potum ci). Nyclicorax esl avis, quae amat lencbras noctis.
spiritalem, et ablutionera. Duos passeres offerimits, Jn parielinis habilat, quia in ruinis maceriarum,
cum corpus et animam Deo consecramus. Quod vero quaesunt sine lecto, domicilium serval. Lucem re-
uiitis passer immolabatur, relorto ad pennulas ca- fugil, In nocte volitans cibos quaerit. Myslice nycti-
pite, ita nt sanguis efiiinderelur, nec tamen capul a CoraxChrislum significat, qui noctis tenebras amai,
collo abrumperelur, designat quod ita caronostra quia non vult mortem peccatoris, ted ut converlatur
aflligenda est perabslinentiam, ut non pqenitus ex- el vival (Exech. xvin). Ita enirn Deus dilexit mun-
stinguaiur a vila. Quod vero aller passer liber in dum, ut pro redemptiene mundi morti traderel Fi-
granum avolare permitlitur, moraliter designat quod lium suum (Joan, m). Quod autem peccatores te-
anima noslra concupiscenliis carnalibus edomitis, pebne vocentur, Aposlolos lestalur, dicens : Fuistit
pennis contemplationis ad coelesiiasit sublevanda. aliquando tenebra), nunc autem luxin Domino(Ephet.
CAP.XXXUI. he pelicani natura. _ v). Habitat nyclicorax in ruinis parietum , quia
Similit factus tum pelicano totitudinit (Psal. ci), Cbristus nasci voluit de populo Judaeorum. iVoit
Pelicanus est iEgyptia avis, habilans in soliludine tum , inquil, missus nisi ad ovesqum perierunt do-
Nili fluminis.Haecavis roslro pullos suos fertur oc- mus Israel (Mattlt. xv). Sed Chrislus opprimitur a
cidere, et per tres dies gemere super eos, post tres ruinis, quia, occiditur a Judaeis. Lucem refugit, quia
dies seipsam rostro perculit, et suo sanguine pullos vanaro gloriam deteslatur ct odit. Cutn enim lepro-
aspergit, et sic quos prius occiderai, asperso san- sura curaret, ut nobis exemplum humililatis darei,
jraine v.ivificandolavat, Myslice pelicanus significat dixit leproso : Vide, nemini, Aixerit (Matth. vm).
Chrislum; JSgypius inundum. Pelicanus habitat in De hac luce dicilur : Auferetur ab impiis lux tuu
soliludine, quia Cbristus solus de Virgine nasci di- (Job xxxvui), id est, praesenlis vitae gaudia. Ipse
guatus est sine virili copulatione. Esl enim solitudo auteni est lux inaccessibilis, qum illuminat omneni
pelicani, quod imnmnis est a peccalo vila Christi. hominem venienlemin hunc mundum (Joan. i). Lux
Haecavis rostro puilos suos occidit, quia verbo prae- igitur refugil lucem. id est veritas refugit mundanae
dicationis incredulos convertil. Super pullos suos gloriae vanilalem. In nocte volilans escas quaerit,
gemere non desinit, quia Christus, cum resuscitaret quia peccalores in corpus Ecclesiaepraedicando con-
Lazarum, misericorditer flevit. Et sic post tres dies D vertit. Moraliter autem nycticorax ;uon qdemlibet
sanguine suos pullos lavando vivificat, quia Chrir- justum innuit nobis, sed eum qui, inter bomines de-
slus proprio sanguine suo redimendo lavat. Mors gens, ab intuilu hominuin se, in quanlum potesl,
enim pelicani, passio esl Christi, moraljter autem abscondit. Lucem refugit, quia humanae lamlis glo-
per pelicaqum inlelligere possumus non quemlibet riara non altendit; de qua luce dicitur : Nonnelux
jiistuin, sed a carnali voluptale tonge remotum. Per impii exslinguetur, nec tplendebil (lamma ignis ejus ?
JDgyplum vilain nostram ignoranliae tenebris invo- (Job XVIII.) Lucem dicil praesenlis vilae prosperi-
Iiitum. iEgyptuseniin tenebrminlerpreiatur. In .#gy- lalom. Sed lux iinpii exstinguilur, <]iiia fulurae viiac
pto igitur sojitudinem facimus, dum a curis et vo- prosperitas cum ipsa terminalur. Nec splendebit
luptatibus sasculi longe sumus. Sic et justus in ci- fjamma ignis ejus. Ignem dicit lemporalium desi.de-
vitate solitudinemfacil, dum se immunem, in quanr rioruin fervorem. Flamma est decor, vel polestas
lum humana nalura palilur, a peccato custodil. exieiior, quae de internoejus ardore procedit. Sed
Rostro pelicanus pullos suos occidit, quia juslus co- non splcudebit, quia in die exilus omnis exlerior
giiationesei opera quae male gessit, ore proprio ju-- ilecor, et poleslas peribit. ln nocle vigilat, dutn pec-
(1) S. Ilicron Comment. in Mallli., cap x, lib. i tom. XXVI Palrologise.
21 APPENDIX AD HUGONIS QPERA DOGMATlCA. »
calorum lenehras attendens, eorum errores vitat. A sa;culo nequaquam se abjecisse eonsiderat. Et quo
^l^jurumis parietum, diiiri mundi defectum se a lemporaii gloria minus evacuant eo magis a
cpnsiderat, et exspectat occasum. Escam in nocte ispiriluali refectione iejunant. Si vero in confessione
qnaeiit, quia neccantium vilam recogitans, de exem- vitaeprseteritae,lamrnti sui gemilus velul nigrescen-
plisjustorum menlem , et vitam pascit. tes piumas proferani, illico in confemplatione doctor
: Gi». XXXV. De corvo. adescam de suolfmilms deferendam quasi pullorum
'
Corvus in diyina pagina diversis modis accipitur, refectionem cogilan:, ut corvus volat eisque bianti-
ut per cofvriiri ali|uaridp praedicalor (corvus eiiim bus in ore cibum nvocat, dum exea intelligenlia,
crocitans esl doclor praedicans) aliquandopeccator, quara ipse cepit, eiurientibus discipulis alimenta
aliquando diabolus inlelligalur. Isiilorus in libro vitae loquerido subiuinistrat. Quos lanto ardentius
Elymologiarum dicit quod corvus primumincada- de superioribus reliiilqiiantoverius a inundi nitore
veribus oculiim pelit. Corvus autem eSt diabolus, nigrescere poeiiiteiiliselanienlalione cognoscit. PuIIi
qui in cadaveribus priino oculura petit, quia in ho- autem, dum nigro Sii pennarum colore vesliunt, de
minibus carnalibus inlellecluiri discretionis exstin- se etiam volalum promitlunl, quia quo magis di-
guit, et sic per oculuni cerebrum extrahil, quia ex- scipulj abjecta de se sentiunl, elsese despicientes
siiiicto discretionis inletlectii, sensum mentis ever- B :affligunl, eo amplius spera provenlus sui in altiora
tit. Ilem per corvum quilibet peccator iwlelligilur, polficentiir.
' > .'..:" Unde ; ei
- )curat
' ' doclor festinantius alere,
' V-!.
qui quasi peccatorum plumis nigrescentibiis vesti- quos jam per quaedam indicia providet posse et aliis
tur. Sunt anlera quiriarii peccalores, qui de miseri- prodesse. Quaedoctr me discretio dura caute a prae-
cofdia Dei desperant. Sunl et alii, qui ad hoc ut dicalore custoditur, tunc ei divinitus largior copia
religiosorum precibiis adjuventur, orant, de quibus pra;dicationis datur. Undeenimpercharilalem com-
diciiur : Corvi paverunt Elidm (III Reg. xvii). Per paji afllictis discipul g novit, dum per discretionem
corvos igitur peccalores intelligi volunt, qui de sua congruum doclrinaeIempus inlelligit, ipse non solum
substarilia religjosos pascunt. Illos enim Elias signl- prp se, Sed etiam pf >eis, quibus laboris sui sludia
ficat, qtios loeus et habiluS religionis occultat. impendil, majora inti Uigentiaemunera percipit. Unde
Snnt auiein alil, qui desperanl, terrenis inlriarit, aple dicitur : Quis praeparat -corvo escam suam,
cum intusdeberent esse, foras speclant, de quibus , quanilopulli ejus a I Deum clamant, vagienles eo
Scriptura dicit' ": Corvus ad arcdm non iettiit quod IIOIIhabeantc 6um?Cum euimpulli utsatien-
(Genes. viti), quia forsitan aquis diluvii inlerceplus tur cjamant, corvo esca praeparaiur, quia, dum
periit vel cadaveribus inventis forsitan siipersedit. verbum Dei boni am liiores esuriunt, pro reficien-
Siiriiliter pcccalor, qui carnalibus desideriis pasci- 9 diseis majora dridoribus iutelligentiae dona tri-
tur, quasi corvus qui ad arcam non rediit, cufis buuntur. »
extefioribus detinelur. Sed in bona signilicalione Cujus^pulli, id esl praJdicatores ex eo editi, non
corvtts accipilur, ut per corvuni quilibei doctiis iri.se praesumunt, • siiS in viribus Redemptoris sui.
praedicatoriiitejfligalur. Unde pef beatum Job, dici- Uridebene dicitur: ( Uando pulii ejus ad Deumcla-
tur : Quis praparal corvo escam ttiam, quandopulli mant, nihil eninjf sia virtute posse se sciunt. El
ejus adDeum clamant, vagientes eo quodnonkabeant quamvis animarum lucra piis vocibus esuriant ab
cibosf (Job xxx\iii.) <Corvus, sicutait 8. Grcgornis, illo tamen qul cuinta inlrinsecus operatur, haec
(2) est doclus quisque praedicalor, qui magna voce fieri exoplant. Ver» cnim fide comprehendunt,
claniat, duiri peccaiorum suorum memoriam, quasi quod neque qui plan ,at est aliquid, neque qui rigat,
quamdam coloris nigredinem portat. Gui quidam sed qui incremeiiluii dat Deus. Quod vero diclum
nascunlur iri fide dlscTpnli,sed forlasse adhuc consi- est: vagientes eo qm idrionhabeant cibos, in hac va-
derare infirmitalem propriam nesciunt, etfortasse a gltioineriihil aliudqiiam piarum meiiliura ad cibum
peccalis prseteritjs memoriam averlunt, et per hoc , salutarem per praedicationem, aut sacramentorura
eam, quam assumi oportet contra hiijns iriundi n susceplionem vola si rnantiir. Innalum est enim uni-
gloriam, huminialis riigredinem non oslendunt, Hi cuiqlie salulis Suse, <l sciendi, ac cognoscendi desi-
velut adcaplcndas escas os aperiiint, cuni doceri de defirim; qtiocirca du ai idboni praedicaiores animad-
secretis subliinibiisquserunt. Sed eis doclor alimenta vefluui, omnes pullos suos, id est populos sibi
praedicationumsublimium lanto mirius tribtiit, quanlo subditos in Eccfesiae sirium recipere ambiunt, ma-
illos peccata praeicrila raiuus digne deflerecognoscit. gnoque ardore succeisi, nunc ad bos, nunc ad illos
Exsp&lat quippe atque arimonet, ut a nilore vilae colligendos desiderii m emitlunt. Quasi eriim, qnae-
praesentis prius pef pcenitentiae lamenta nigrescant, damvagitioestipsa ;ogilationis aestuatio. Sunt qui
et lunc demum congrua prsedicatjonis subtilissimse legaht vagantes, el ad corvos, idest praedicatores
wujfimeiiia percipiarii. Cbrvus 1h pullis"bra hiantia referant, qui ad locivaria miilatis nutibtis trans-
respicit, sed arite in eis pennarum liigredine indui eiint, dum pro abt ndanilis aniinabus in modos
corpus qiiacril. Sic discretus doctof interna mysleria innumeros, acinpirtes diversas esuriecli mcnto
eorum sensibus non minislrat, quo? adbuc ab hoc discurrunu

(2) S. Gregor. Moral. lib. xxx, »i cap. xxxvm, Job, vers, 41, cap. 10, 33-35, tom. LXXVT Patt
losri:».
Ss DE BESTHS ET ALllS REBUS LIBER PlllMUS. 14
Potesl hxc aucloritas etiam aliter exponi, til per A genfia considerare debemus, quod videlicet profun-
corvum inlelligantur quidem Ecclesiae praelati pec- dioribus horis noclis valenliores ac productiores
calorum fuligine nigri, qui non tanlum escam suam edere cantus solet. Cum vero matiiiinum jam tem-
sibi parant, sed eliam praeparant, ut prae caeleris pus appropinquat, leviores acminuiiores omni modo
delicalius vivanl. Quorumpulli suuteorum discipuli, voces format. In quibus galli hujus intelligenlia,
qni ad Dcumclamant,etinde murmurant,quodeorum quid nobis inniiat considerala praedicalorum discre-
magistri in cibum delicaliora sumant, v.igantes a lio dcmonstral, qui cum iniqtiis adhuc menlibus
clauslris exeunt, et sic abundantiam viclualium sibi praedicant, altis et magnis vocibus aeterni judicii
quaerunt.Suntelalii corvi, potestate majores, digni- terrores intimant, quia Videlicetquasi in profundae
late sublimiores, qui quandocunque populos in Ec- noctis lenebris clamant. Cum vero jam audiiorum
clesiis congregant, jejunia praedicant, ipsi lamen in suorum cordibus vcritatis iucem adesse cognoscunl,
diebus jejuniorum carnes edunt, elsic simplices scan- clamoris sui inagniludinem, in lenitatem dulcediriis
dalizanicl oflendunl.Inde populivagantes mente dubi- verlunt, et non tam illa quae sunt de poenis terribi-
tantutrumpraelati.qui jejuniadocenl, ea pooulispro- lia, quam ea quac sunl de praemiisblanda proferunt.
dessecredant, autvagienlesboniingeiiiunljcibumboni Qui eliam minulis tunc vocibus canlant, quia ap-
exempli esurientes, mali illorum exemplis corrupti, B propinquante mane divinae lucis, subtilissima quae-
consimilem indulgentiam desiderantes. Ethaec ad que de mysteriis cceleslibus prsedicant, ut sequaces
praesens de corvo sufficiant, donec aliquis de eo po- sm eo subtiliora et arguliora de ccelestibus audiant,
tiora dicat. quoluci verilalis jamcertius appropinquanl. Et quos
Cip. XXXVI. De gatli gallinacei nalura moradter. dormienles longus galli clamor excitaverat, vigi-
Quis deriil gallo intelligentiam? de gallo quaerilur lanles succisior et modulatior seculus deleclel,
a quo ei intelligcntia tribuatur. Sed haecqueslio cito quatenus correcto cuilibet cognoscere de regno sub-
solvitur, si beatus Gregorius loquens in Moralibus tilia et dulcia libeat , qui prius de judicio ad-
audialur. < Intelligentiam enim ( sicut ait beatus versa formidabat. Quod bene per Moysen expri-
Gregorius) (3) gallus accipil, ut pritis nocturni miiur, cum ad producendum exercilum tubse clan-
temporis horas discernal, et luiic demum vocem gore concisius jubenlur. Scriplum namque est:
excltationis emitlat : quia videliet sanctus quis- Fac libi duas tubas argenleas ductiles (Num. x). Et
que praedicalorprius in audiloribus suis qualitalem paulo posl: Cum concisus clangor increpuerit, move-
vilae consideralet lunc demum ad erudiendum con- buntur castra (Ibid.). Per duas enim tubas exer-
gruam vocetnpraedicationisformal. Quasi enim ho- _ citus ducitur, quia per duo praeeepia charilatis
ras noctis disccrnere est peccalorum merita dijudi- ad procinctura fidei populus vocatur. Quoeidcirco
care, quasi horas nnclis discernere est aclionum argenteae fieri praecipiunlur, ut pracdicatorum verba
lencbras apta increpalionis voce corripere. Gallo lucis nitore paleant et anditorum mentes nulla sut
itaque inlelligenlia desuper tribuilur, quia doctori obsuurilale confundant. Iricircoaulem ductiles, quia
veriiatis.discreiionisvirtus ut noveril, quibus.quid, necesse esi, ut ii, qui venluram vilam praedicant,
quando, vel quomodo inferat, divinitus ministratur. praesentium tribulationum conlusionibus crescant.
Non enim una eademque cunctis exhortalio con- Beneautem dicitur: Cum concisus clangor increpue-
venit, quia nec cunclospar morum qualitasaslringit. rit, movebunlur castra, quia nimirum praedicationis
Sacpeenim aliis officiunl quae aliis prosunt. Nam et scrmoquo subtilius, ac minuliusagittir.eoauditoriim
plerumqiie herbae quae haec animalia reficiunt, alia corw contra lcntalionuin certamina ardcnlius «x-
occidimi; et lenis sibilus equos mitigal, catulos ciianiur. i
insligat; et medicamentum , quod hunc moibum Esi adhuc aliud in gallo solerler intucndiim, quia
imminuit, alleri vires jungit; el panis, qui vitam cum jnm edere cantumparat, prius alas exculit,
forliiim roboral, parvulorum necal. Pro qualitate et seinetipsum feriens, vigiluntiorcm reridit. Quod
igilur aiidienlium formari debet sermo doctorum, .. pnienler eernimus, si sanclorum pracdieatorum vi-
IIt el sua singulis tribuat, et lamen a commiinis tam vigilanter viriemns. Ipsi quippe cum per verba
.-eriificatioiiisarte nunquam recedal. Quid enim sunt praedicationis moneut, prius se in sanctis actionibus
intentae mentes auditorum, nisi quasi quaedamin exercent, ne in semelipsis torpentes opere, alios
ciibara lensiones chordarum? quas langendo artifex, excileril voce, sed ante se per sublimia facta exeu-
ut uon dissimilem concentum facianl, dissimiliter tiunt, et tunc ad bene agendum alios sollicilosred-
pulsal. Idcireo enim chonlae consonam modula- dunt. Gailus enim alis sepercutiensesl doctor bonae
tionem reddunt, quia uno quidem pleclro, sed non vitae exemplum praebens. Prins cogitalionum alis
uno impulsu feriunlur. Unde et doctor prudenlb- semelipsos fcriunt, quia, dtun quod in se inuliliter
simus quisqne, ul in una cunctos virlole charilalis torpet, sollicita investigalione deprehendunl, dis-
aedificel,ex una doctrina, non unaeademque exbor- tincta animadversione corrigunl. Prius sua punire
latinne tangere corda audientium debet. letibus curant, et tunc quaealiorum sunt punienria
• Habemus et aliud, quod de galli hujus inlelli- denuntiant. Prius crgo alis insonant, quam cantm

^) S. Gregor., ibid., vers. 36, cap. 5, ll-lt,ibid.


55 APPENDIX AD HUGONIS OPERA DOGMATCA. 30
emiltaiu, quia anlequara verba exhorlalionis profe- A. actionem, quia al per figuram sanctilalis exten-
ranl pmne quod locuturi sunl, operibus clamanl. diinl, sed curarum cnlariuin pondere praegravali,
Et profecto dum in semetipsis vigilanl, tunc dor- nullatenus a terra sriblevantur. Speciem namqup
mientes alios ad vigilias vocant. Sed unde haec Pbarisaeorum repfo Sns Dominus, quasi struthionis
tantar doctori inlelligentia, ut et sibi perfecle vigi- pennam redargui.t, uae in opere aliud exlerius, ei
let, et dormienlesad vigilias sub quibusdam clamoris in colore aliud ost ndit dicens : Vm vvbis, Scribm
proventibus vocet, ut et peccatorum tenebras prius el Phariscei liypocri m (Matlft. XXIIJ).Ac si dicerel:
eaute discutiat.et discrete poslmodum lucempraedi- Sublevare vos videt r species pennae, sed in infimis
cationisoslendat, utsingulisjuxtamodura ettempora vps deprimit pond s vit»; de Iioc pondere per
congruat, et simul omnibus, qui illos sequanlur os- Prophetam dicitur ; Filii hominum, ittquequo gravi
lendat? Unde ad tanta et tam subtilia efficax tra- cordet (PsaU iv«) ujus strutliiohis hypocrisim se°
dittir, nisi inlrinsecus ab eo a quo est condilus do- conversurum ad sui giorificatioiiem Doininus pplli-
ceatur? Quia igitur laus lantae inlelligentiae non cetur» per Propbeta dicens : GlorificabUme bestia
ti hionet (Isa. XLIII).Quid eiiini
praedicaloris virtus est, sed auctoris, recte per agri, draconestel ' i in
cumdem auctorem dicitur : Quis dedit gallo inlelligen- _ draconum nomine, aperto malitiosae mentes
tiam ? ac si diceret: Nullus alius nisi ego, qui do- exprimuntur( quae er lerram semper in infimis co-
ctorum mentes, quas ex nihilo condidi, ad inlelli- giiaHionibus repunt Quid vero per strulhionis vo-
genda quas occulla sunlniirabilius instruxi. cahulum, nisi ii qui se bonos siinuiant designalur?
Potesl etiam de gallo dici, quori sunt quidam Ec- qui sanctitalis vit m quasi volatus pennara per
clesia?pfaslali, quibusa Deo inielligenlia datur; nec speciem retinenl per opera non exercenl, Unde
tamenjuxla intelligeniiam a Deo sibi datara aliquid strulhio in deserto tsimulatio in converso. Glo-
operantur. Non seipsos alis excitant, nec alips rificari itaque se. inus a dracone vel strulbiofie
monent, ut ad bene operandum surgant. Seipsos asserit, quia et ape malos, et ficle bonos plerum-
amanf, et sic olio et volupiali vacant. Horas noctis quead sua obsequi ex inlima cogitatione conver-
sicul gallus non annunliant, quia culpas delinquen- lit.
tium non accusant. Confessionis et pueniteniiaedi- Habemus adbuc uid in considefatione slrulhio-
slrictionem non atlendunt, sed in acquirendis rebus nishujus, de accipi reetherodio attentius perpen-
iransitoriis intelligenliam a Deo sibi dalam ponunl. damus. Accipilris q |ppe et Herodil parva suiit cor-
Animarum lucra quxrere nolunt, ea tamen, qua* ad pora, sed pennis de ioribus fulta, et idcirco cum
delectationem carnis perlineant, tola mente quse- p celerilale transvola t, quia eis parum inesl quod
runt; Sunt et alii nimis slmplices, et iltitterati, aggravet, muUum uod levet. At contfa strutliio
qui quasi gallus sedent in pertica regiminis, id est raris.pennis indujtu , el immani corpore gravatur,
in catbedra praelationis locum occupanl, et tamen ul elsi volare appe t, ipsa pennafum paucitas mo-
offlciumdivlnae iegis ignorant. Sedent, el tacenl, lem lanli corporis i aere nOnsiispendat. Bene ergo
et seipsos pascunt, nec gregem sibi cominissuin ad in herodio et accipi e electorum persona significa-
pnscua aelernx viririilatis ducunt. Et hic igitur, cui lur, qtii quandiu in ac vita sunt, sine quaritulocun-
inlelligeiitia datur, nec populo verbum Dei praedicat, que culpaecontagio sse non possunt, sed cum eis
et hic qui tacet, quia nescit quid dical, utcrque parum quid inest q pd depfimit, multa virtus bon»
caveat, ne quasi galius de perlica cadat. Filios suos actionis suppetit, nae illos in superna suslollit.
Heli corripuit saepe, sed quia manum correclionis Econlrafio hypoCri ,, et si qua facit pauca qU* le-
non adhibuit, fraclis cervicibus, de sella cecidit, vent, perpetrat mu a quae gravent. Neque enim
atitequain morerctur, moriem filiorum vidit, et nulla bona agit hyp rila, sed quibus ea ipsa depri-
arcam Domitii ab allophylis captara cognovit mat multa pervefjsa ommiilit. Paucae igitur pennae
(7 Reg. tv). slrtilhionis corpits n n sublevant', quia parvum bo-
CAP. XXXVII. De ttrulhione, et ejut peniiis, quibut D num hypocritx m ltitudo pravxe actionis gravat.
nolantur hypocritm, et accipitrit ac Rerodii, qui- Haecquoque ipsa st thionis peuna ad pennashero-
but tignificantur eleeti. dii el accipitris sinii iludinem coloris habet, virtutis
Penna ttruthionit timilit etl pennmlierodii et acci- similiiudinem non bet. Illorum namque conclusae,
pitrit (Job xxxix). Quis herodium el accipitrem ne- et ideo firmiores su i, el volafu aerem preraere vir-
scial aves reliquas quaula voialus sui velocilate lule suaecolligationi possunt. Al econtrario siru-
transcendanl? Slrulhio vero penme eorum similitu- tliionis pennaedissol lae, ideo volatum sumefe ne-
dinem bahel, volatus celeritalem non babet. A terra queunl, quori ab ips , qucm premere noii polueruiii,
siquidem elevari uon valet, et alas quasi ad volalum aere transcenduniu Quid igilur in bis aspicimiis,
specie tenus erigit, sed tamen nunquam se a terra nisi qnod elecloru virlutes srilidae evolant, ut
roramio suspendit. Ita sunl nimirum omnes hypo- venlos bumani favo preraanl? Hypocritarum vero
critae, qui dum bonorum vitam simulant, imila- aclio quatnlibet rec videatur, volare laraen nou
lionem sanclae conversalionis [visionis] babenl, ve- suflicit, quia videli fluxaevirtullspcnnam humanse
ritatem sanctae aclionis non babent. Habcnl quippe laudis aura p^erlran it. Sed ecce cUm unuiri eUm*
volandi pennas per speciem, sed in lerra repunt per demque bouorum alorumnue habilum ceiniutus,
tt DE BESTHS ET ALlIS REBUS LIBER PRlMUS. 38
tum ipsam iiieleelis ar reprobis professionisspeciem A\ versa, sese ad ccelestia conteinplando, id est vo-
videmus, el unde nostrae intelligentice delur, ut ele- lando, suspendant.
ctos a reprobis, ut a falsis veros comprehendendo Nolandiim vero est quod in his verhls non solum
discernat, perspicimus. Quod tamen cltius agnosci- hypocritaruro aclio perversa reprobatur, sed bono-
iniis, si inlemerala inmemoriam praeceptoris nOstri rumetiam magistrorum, si qua forlassesuhrepserit,
verba signaraus, qui ait: Ex fructibtit eorum cogno- clatio premitur. Nam ciim de se Dominus dicil quod
tcetit eot. Neque eniin pensanda sunt quaeoslendunt defelicta ova in pulvere, ipse cnlefacit, ipse profecto
in imagine, sed quae servant in actionc. Uude hic aperte indicat, quod ipse operatur intrinsccus per
postquam speciem slruihionis hujus inlulil, mox verba doctoris, qui et sine verbis ullius hominis
facla subjungil, dicens : Qum derelinquit in terra ova calefacit quod voluerit in frigore pulveris. Ac si
tua (Job xxxix). Quid enim per ova nisi lenera ad- aperte docloribus dical: Ut sciatis quia ego sum,
huc proles exprimitur? quaediu fovenria est, ut ad qui per vos loquenles operor, ecce cum voluero,
vivuin volalile perducatur. Ova quippe insensibilia < cordibushominumetiamsinevobisloquor. Humiliata
in semetipsis sunt, sed tamen calefacta in vivavola- iigitur cogitatione doclorum, ari exprimenriura hypo-
tilia convertuntur. Ita nimirum certum esl quod par- critam ' sermo convertitur, et qua fatuiiale torpeat,
vuli auditores, ac filii lrigidi insensibilesque rema- ' :adhuc sub struthionis facto plenius indicalur. Nam
neant.msidoctorissuisollicita exhorlatione calefianl. '• sequitur : Obliviscitur quod pes cOnculcet ea, aut
Ne igilurderelicli in sua insensibilitate torpescant, 'bestia agri conteral (ibid.). Quid in pede, nisi trans-
assidua dociorum voce fovendi sunt, quousque va- ilus • operationis acripilur? Quidin agro, nisimundus
leant el per intelligentiam vivere, el per conlem- iistesignaliir,dequo inEvangelioDoininus dicit: Ager
plalionem volare. Quia vero hypocritae, quamvis aulem ' est mundus? (Matlh. xm.) Quid in bestia,nisi
perversa semper operentur, loqui tamen recta non 'quodantiquushoslisexprimilur, qui hujus munriirapi-
desinunt, bene autem loquendo, in fide vel conver- nis i insidians, humanaquolidiemortesalialur. Dequa
satione filios pariunt, sed cos bene vivendo nulrire per ] prophelam pollicente Domino dicilur : Et mala
non possunt, recle de struthione hic dicitur: Quae bestia ' non transibit per eam (Isa. xxxv). Struthio
derelinquit in lerra ova sua. Curam namque filiorum iitaque ova sua deserens obliviscilur quod pes con-
hypocrila negligit, quia ex amore inlirao rebus se culcet ' ea quia videlicet hypocriuc eos, quos in con-
exterioribus subdit, in quibus quanto magis extol- versione generanl filios derelinquunt, et omnino non
litur, tanto minus de prolis suae defeclu cruciatur. <
curant, ne aut exhorlalionis sollicitudine, aul disci-
Ova ergo in lerra dereliquisse esl natos per conver- r, plinae
I cuslodia destitutos, pravorum operum exem-
sionem filios nequaquam a lerrenis aclibus interpo- pla ] pervertant. Si enim ova quaegignunt diligerent,
silo exborlalionis nido suspendere. Ova in terra nimiura > meluerenl ne quis ea per opera perversa
<
dereliquisse est nullum cceleslis vilaefiliis exemplum demonslrando calcaret. Obliviscitur cliam quod
praebere.Quia enim hypocrilaeper charitalis viscefa hestia1 agri conterat, quia nimiruin si diabolus in boc
noii calent, de lorpore prolis editae, id est de ovo- 'mundo saeviens edilos in bona couversione filios
rtim suorum frigore non dolenl, el quanto seliben- 'rapiat, hypocrita omuino. uon cural. Habent eigo
tius terrenis actibus iiiserunt, tanto negligenlius iverocesmngistri super discipulos suos limoris visce-
eos quos generant, agere lerrena perniiltunl. Sed ra > ex virlute charitaiis; hypocritse autem lanio mi-
quia dereliclos hypocritarum filios superna cura non nus i commissis sibi metuunt, quanlo nec sibimelipsis
«leseril(nonnullosnamque etiani ex lalibus intima (qtiod limere debeant, deprehendunt. Et quia obdu-
electione praescitosIargitaegraliae respeclu calefacit) 'ratis cordibus yivunt, ipsos etlam quos generant
recle subjungilur : Tu forsitan in pulverecalefacies filios
f nulla pielate debili amoris cognoscunt. Unde
a
ea (ibid.). Ac si dicat : Ul ego, qui illa in pulvere arihuc sub slruibionis speele subdilur: Inriuralur ad
calefacio, quia parvulorum animas praedicatorura 'lilios quasi non sint sul. Quem enim chariias gratia
suorum sollicitudine deslitulas, el in medio peccan- D\ non' infundil, proximum suum, eliam si ipse hunc
liumposilas Dominus amoris sui igne succendit. Deo I genuil, ut exlraneum respicit ut profecto sunt
Hinc est enim quod plerosque cernimus et in medio omnes < hypocritaequorum videlicet mentes dum sem-
populorum vivere, cl tamen vitam torpentis populi perexleriora
| appetunt, intus insensihiles fiunt, et
noii lenere. Hinc esl eliain quod plerosque cernimus in i cunclis, quae agunt, dtim sua semper expelunt,
ct malorum lnrbas non fugere, el lamen superno «erga aflectum proxitni nulla charilatis compassione
ardore flagrare. Hinc quoque esl quod plerosque mollescuni.
r Et quia cbaritatis viscera nesciuni,
cernimus (ut ila dixerim) in frigore calere. Unde eorum c mens quantum per mundi concupiscentiam
enim nonnulli inter lerrenorum hominum torpores in i cxteriora resolvitur, tantum per inaffeclionem
positi supernae spei desideriis inardescunt? Undc snam s interius obduratur, et torpore insensibili fri-
etiam intcr frigiria corria succensi sunt, nisi quia gescil
JI intrinsecus, quia amore damnabili mollescit
omnipolens Deus derelicla ova scli eliam pulvere fforis, seque ipsain considerare non valet, quia cogi-
calefacere, el frigorispristini insensibilitatediscussa, t
lare se minime sludet. Cogitare vcro se mens non
per scnsum spiritus vilalis animare, ut ncquaquam rpotest, quae toia apud semelipsam non est. Tota
jacentia in infimis lorpeanl, sed in viva volalilia vvero esse aputl semeiipsam non suflicit, quia per
3» APPENDIX AD HUCONISOPERA DOGMATIC. KJ
quot cPncupiscenlias rapitnr, per tol a semetipsa ^ altiludine divinilatis s , .quasi quodam volatu su-
species dissipatur, et sparsa in infimis jacet» qnae blimicadayermortajit nostraeconspexitin infimis,
collecia si vellet, ad summa consurgeret. Unde ju- et sese de ccelest^hus d ima deriiisit. Fieri quippe
slorum mens, quia per «ustodiam disciplinaea cun- propter nos homo di tus esl, et dura mortuum
ctorum visibilium fluxu appelilus conslriiigilur, animal petiit, morie apud nos, qui apud" se erat
collecta apud semetipsam inlrinsecus iiilegratur, immorlalis, invenii. d hujtis vulturis oculus fuit
qualisque Deo vel proximoesse debeat,plene conspi- ipsa inlentio nostrae rrectionis, quia ipse ad tn-
cit, quae nibil suum exterius derelinquit. Et quan- duum morUius, ab aet rna nos morte liberavit. Ille
tum ab exlerioribus astricta compescitur, taritum enim perlidus Judaeae ulus, quia morialem vidlt,
auda in inlimis inflammatur. Et quo magis ardcl, , sed quomodo rnorte.s mortem nostram destrne*
eo ad deprehendenda vitia amplius lucet. flinc est rel, minhne atlendit, conspexil quidem vulttirem,
epim quod sancti viri dumse inlra semetipsos colli- sed oculum vullurisno aspexil. Qui duni bumilitalis
gunt, mira ac* penetrabili acie occulta eliam aliena ejus vias, quibus nos d alta sublevaret, corisiderare
delicta deprehendunt. . noluit, semitam avis i rioravit. Neque enim perisaro
Sequilur : C«onlemput fuerit.in atlumalat erigit studuit, quod ejus non umilltas levaret ad ccelestia,
(Jub xxxix). Quiri enim peralas hujus strulhionis B et monis ejus intenti reformarel ad vilam. Semi-
arcipimus, nisi pressas hoc lempore quasi cotnpli- lam igitur ignoraylt vis, nec inluitus est oculis
catas hypocritae cogilaliones? Quas cum tempus vu|luris, quia, etsi dil eum quem morte lenuit,
lueril, in alium elevat, quia oppmuunitate comperia videre noluit quaftta lae noslrae gloria de morte
eas superbienrio manifestat. Alas in altum erigere ejus seqtterielur. Unde id crudelitatem quoqtie per-
est per effrenatam superbiam cogitalipnes aperire. secullonis exarsil, Ver vitae recipere renuit, prae-
Nonc aulem quia sanct.um se simulat, et quasi in , dfcntPres regni ccBlOru" prohiberirio, saeviendo, fe-
semetipso stringit quaecogilal, qtiasi alas In corpore riendo repulit. Qui icatores, scilicet apostoli
per humililatem plicat. Eat ergo hypocrila, et nunc repiifsi, Judaeamad q m missl fuerant deserentes,
sui laudes appetat, postmodum vitam proxiraorum in genlilitatis Collectio m dispersi sunt; sed et na-
premat, et quandoque se in irrisipne sui Conditoris tura vUlturis talis e \ dicilur, ut per vulturem
exerceat, ut quo elaliora semper excpgitat. eo se qiiisqiiepeccator ifitel gi videatuf. Vultur siquidem
spppliciis atrociorihus iramergat, Unde el subdilur:. exercitum sequitur,'u moriuorum cadaveribus sa-
Obtivisciturquod pes concuket ea, et betlia agri cpn* tietUr, quia peccator vos homines, qui sunl hi
terat (Ibid.). Tunc ova pes calcat, et bestia agri _ exercitu diaboli,'se^ju , ut pravos eorum mores
conterit, cum in lerra deseruniur, quia videlicel imltetur. MPrtuo^fum avoribus vescitur, quia car-
humana corda, dura semper terrena cogitanl, sem- natibiis desiderihi; qii morlem generant rielectatur.
perquae ima sunt agere appetunt, ad conterenduro Vullur etiam pedibus ter graditur. Unde et a
se bestiae agri, id est djabolo sternunt, ut cum diu quibusdanrgradipesap llatur, quia lerrena peccator
iufima cogitatione abjecla sunt, quanrioque etiam amat et terfenis inbia Quandoque etiam vultur in
majorum criminum perpelratione franganlur. Se- , alturii volat, quia lor ad coelestia mentem
quitur: lnduraiur adfilios, quati non tint tui (Ibid.). qtiartdoque levat, qua intentione hoc faciat,
Qitasi npn suos respicit, quos aliter viyere quam alter ignorat. QuiSeni intuetur oculos vuliuris, id
iloctiit ipsa deprehendit, et durescente saevitia terro- est iritentionem cogila bnis ? Hoc eriim Omnipotens
res admovet, seque in eorura crucialibps exercet, srbi rdiquit, qdi cogit ones bominum solus novit.
alque invidiae facibus inflammala, in quibus npn la- Nota «tiam quod VOll , ut ait feidftrus, a volatu
boravit ut possent vivere, laborat ut debeant jnler- tardo nommetor. Tar enim cum volare cceperit,
ire. Ilypocritaj ergp, qui per strutbionem inlelli- a terra recedit quia p tor aulvix aut nunquam
gtintur, consueludinis talis esse perhibentnr, ut de terrena desideria dere nquit.
niillo alip cimm habeant, sed de bis quaeagunt, in j) i CAP*.XXXIX., De gr ibut ordtne litteraio unam
se glorientur,. et sibi solis bonum quod agunt, pfae yprmvaiaM sequentibus, elc
cueteris ascribunt, . fifnes dum pergtlht, unam sequunlur ordlne litte-
CAP.: XXXVHLDe vulture, et ejut natura Christo raio? Excelsa antein 'tunt, quo facilius videant,
applicala. quas petant terras.Ca at autem reliquas acri voce
. Semitam ignoruvit avit, nec intuitus ett oculot ea quaecogit agroeu. tiibi faucesctt, snccedit alia.
[Vulg. oculus] vulturis (Job xxviil). Quis hoc loco Nocteautem excubfas dividunt, el ordinem vigilla-
avis nomine sigrialur, nisi ille qui corpus carneum, rumpervices factum lenentes lapillos suspensis
*
quod assuinpsit, ascendendoad aethera libravit? Qul a terra pedis altefius ' 'tis, quibus somnos areeant,
apie quoque vulluris appellalione exprimitur. Vultur Quld cavendum erii c or indicat. jElatem in ilBs
quippe dum volat, si jacens cadaver conspicit, ad color prodit. Nariii'1n seneclute nigrescunt. Grues
escain cadaveris devolat, et plerumque sic in morte cum de loco ad locum transvolant, ordfnem proee-
capitnr, dum ad morluum anfmal de summis labitur. dendi volando servan llios autem significant, qui
Recte efgo mediator Dei et homlnum, Redemptor ad hoc student, Ut iuaie vivant. Grues enim
iioster, vtiituris appellalione signatur, qui manens in ordineiillerato volanl designant ordinate viventc&.
41 DE BESTIIS ET ALHS REBUS LIBER PRIMUS. 42
Cmu auiem ordinate volando procedunt, ex se lit-. A non i audet, domesticis autem insidiari solet, insidia-
teras in volaln fingunl. Illos autem designant, qui < lurpullis tit eosrapi.it, et quos incaulos reperil ve-
iu se praeceptaScripturx bene vivendo formant. Una Ilocius necat. Sic molles et voluptuosi teneros pullos
esrtim reliquas anlecedit, quae clamare non desinit, ]rapiunt, quia simpliciores et providos suis moribus
quia praelatus, qui primum locuni regimiuis obtinet, :aptant, el ad perversos usus protrahunt. Supereos
suos sequaces moribus et vila prseire debet, ita ta- lente' volando incaulos decipiunt, rium eos blandis
!
nien ul semper clamet, et viam bonae operationis sermouibus adulanrio seducunt. Ecce quomoilo vo-
sequacibus suis praedicandodemonstrel. Quaeautem 'lucrcs, quse ratione carcnt, peritos homines, et ra-
'
alias antecedit, si rauca facla fuerit, lunc alia suc- lione ulentes, per cxempla perrersae operationis
cedit, quia praelatus si verbum Dei subjeclis non sibi ! cavere docent.
praedicet,vel pracdicare nesciat, cum raucus fuil, CAP. ' XLI. De hirundinis natnra, moraliler animai
necesse est ul alius snccerial. Si atitem nox accesse- poznitenii addicia.
rit, illa, quae praeceriit,cum aliis ad lerram descen- Turlur el hirundo el ciconia cognoverant
' tempus
adtentus sui; Israel autem non cognovit judiciuih
dens, lncum quietis petit; lunc simul omnes ari
custodiain sui vigilias ordinant, ul rcliquae securius* 'Domini (Jerem. vm). Dc luriure superius diximus.
somni quietem sumant. Possumiis autem per vigiles U Restat aulem ut nunc <le hirundine, ct postea da
'
inlelligere quoslibei discrelos fratrcs, qui commimi- ciconia disseramus. Undelsidorus: < llirundo, inquit,
ter fralribus lemporalia providenl, et de singulis 'dicta est qtiod cibos non sumat resirieus, scd in
specialiter curam habent. Ad obsequia fratrum pro aere ' haerenrio capiat escas, et edat; garrula est
posse suo vigilant, ut ab eis incursus daemonum, avis, ; ct per loriuosos orbes et flexuosos circuitus
et accejsus saecularium repellnnl prudonter. Grues 1pcrvolans, et in nidis construendis, educaudisque
'
vcro, quaead hoc eligmitur.ul pro aliis vigilen!, in fetibus solerlissima, habens etiam quiridampracscium,
pede a lerra suspenso lapillum lenenl, limentes lie 'quod delapsura sinl deserut, nec nppctnt ciilminn;
si qua earum dormial, lapsus a pede lapiilus cadat. ab aliis quoque avibus non impetitur, nec unqiiam
Si autem cadat, evigilans clamat. Lapis, est Chri- Iprscdaesi, maria trnusvolat, ibique bieme commo-
stus; pes.menlis affectus.Sicut enim aliquispedibus ratur. i Custodit aulein tampora adyentus sui, novit
incedit, sic mens suis affeclibus quasi periibus ari etiam quanrio venial, et quando revertatur. Novit
oplata lendit. Si quis igilur ad custoriiam sui vel pia avis amiuntiare adventus sui tcstimonio vcris
fratrum vigilat, lapillum in pede, id est Ctirislum inifium. Per hirundinem, sicul auctoritas lestatur,
in mente portet. Ulud autem suinraopere caveal, aliquando superbia meiilis, aliquando conlrilio eon-
ne si in peccato dormierit, lapillus e pede decidat, tribulali cordis intelligitur. Quod per biriindiuem
id est Cbrislus a raeiiie recedat. Si aulcm cecitkrit, siiperbia designetur per Tobiam dicilur : Cum ja-
'
per confessionemclamet, ut dormientes excilet, id ctasset se, inquit, Tobids juxta parieiem, etpbdor-
cst fralres lam pro se quampro eorum exeessibus ad niissei, conligil ut ex uido hirundinum dormiemi illi
'
vigilanliam circumspectionis invitet. jElatem ia calida slercora inciderenl super oculos ejus, fieretque
illis color prodit. Wam m seneclute nigrescunl. Hic cmcus(Tob. n). UndeBeda super Tobiam : i Hirunrit»
enim color in seneclute seni compelit, cum pro propler levem volatum superbiam cordis levitaiem-
pcccatis plangenrio gemit. Cum enim quae male quufigurai. Ctijusimmtindilia confestim excaecat.nec
Htssit, senex commemorat, in seneclule colorem enim videre permitlit qiialis fuerit. i Quod anlimi
mulat. Mutat enim amorem prislinae delectationis per birundinem contrilio cordis intelligi debeat
in dolorem contritionis. Ecce qualiter per naluraui propheta demonslral diccns : Sicut pullus hirundinis
volucrum doceri potest via religiosorum. sicclamabo(Isa. xxxviii).Inlelliginiusigitur perhiruit-
CAP.XL. De naiura milvi ad viliososapplicata. dinem quemlibet discrctumdoctorcm, perbirundinis
Milvus, mollis est viribus et volatu, quasi mollis pullum clamanlem discipulum, per clamorem mcntis
avis, unde etiam niincupattir; rapacissimus lamcn j). conlrilionem.ClamatpuIIus hirundinis.dumqtuerii a
est, et seinper domesticis avibus insidiatur. Sicut magistro verbum praftdicationis.Clamal pullus birtin-
enim in libro Etymologiarum lsidori legilur, milvus dinis, diim per confessionem magisiro manifestat
a molli volalu nominatur. Esl igilur milvus mollis affeclum conlrili cordis. Si nosti clamorem birun-
viribus, illosque significatquos mollilics voiuptatis dinis, nisi fallor, questtim riesignal animse poe-
tcntat. Cariavcribus milvus vescilur, quia carnali- nitentis. Clamor enim birunriiiiis csl dolor pcen>
hus desidcriis volupluosi deleclanlur. Milvus enim tentis. Iliriindo cibos residens non sumit, sed in
carnes rapiens esl, desiriiosus, voluptuosa quoerens. aere hacrcns cscas edil, quia qui lerrena non <li-
Circa coquinas et macclla milvus assidue volilat, ut Iigit, remotus a terrenis ccelestia quaerit. Gar-
si quiri cruriaecarnis ab eis projiciatur foras, veloci- rttla avis riicitur, quia qnerulosis oratiouibus sse-
ler rapiat. Per hoc autein inilvus eos nobis innuit, pius dolectatur. Ideo flexuosos circuilu» pervol.at,
quos cura ventris sollicilos reddil. Qui igitur hu- ut ad diversa obcdientiaepraecepta mei.tem suhje-
jusmodi sunt, voluptuosaquaerunt, macclla frequen- ctus fleclat. In nidis construendis, educanriisque
lanl, et coquinis inhiant. Milvus limidus est in ma- fetibus solertissima, nidum in allo construit, quia
g.iis, sutlax in minimis;silveslres volucres rapere ju fidc passionis Clirisli spem fixam ponil, solers*
PATROL.CLXXYII. 2
J3 APPENDIX AD HUGONISOPERA DOGMATICA; 45
cst in educandis felibus, id est in docendis subjeclis A niaeeos nulrire debeitl, quia, qnandiu erudiri indi-
fralribus. HabClcliam quiddam praescium, quod de- gent discipuli, tandiu verbo doclrinae debent eos
serat lapsura, nec appelat culniina. Quiddam eliam alere praelali. Simililer subjecti praelatos suis labo-
praescium habent quos vere poeuitei, quia casura ribus fovere debent, ut eis ministrent necess.iria
praesenlis sacculi fugiunt, el permansura sine fine quibus indigenl. Turlur igitur, et ciconia, el hi-
quaerunl. Hirundo ab aliis avibns non impetitur, nec rundo illos reprehendunt qui Cbristum in carnein
unquam praeda est; rapaces enim aves nunquam hi- arivenisse non credunt el judiciura Domini iuturiira
ruiidinem rapiunt, quia contriti corde nunquam dae- non perliraescuni.
roonibus praeria fiunt. Hiiundo maria iransvolat, CAP.XLIII. De merulm natura moraliler.
quia, quem vere pomilet, aniariiuilines et tumullus Isidorus de mcrula :\t Merula, inquit, antiquitus
hujus mundi exire desiderat. lbique hieine commo- modula vocabatur, eo quod meduletur.i Alii merulara
ratur. Cum enim hiems ingruil cl frigus accedit, vocalam aiunt, quia sola volal, quasi mera volans.
tunc justus ad calorein charilatis Iransit, ibique pa- Haec cum in aliis Iocis nigra sit, iu Achaia lanten
lienler exspectat, donec fiigus ientalionis a mente candida csl. Merula eU avis parva et nigra. illos
recedat. Novit pia avis aiuuintiare arivenius sui jiilem iuiiuil, qtios pcccali nigrcdo lingil. Merula
testimonio veris inilium. Revei titur hirunrio posl B dulcedine propriae vocis uieiitem movet in aifectum
frigus hiemis, ut annuniiei initiuin veris. Similiter delectalionis. Illos autem figurate demonslrat,
jusius post frigus niiniae.lentalionis revertitur ad quob voluptas carnis per suggestionem tenlat. De
lemperanliam nioderalae mentis, ut qui frigus tenla- ea siquidem bealus Gregorius, in libro Diulogorum
tionis evaseral, ad ccslatem, id est dilectionis calo- scribil: <Qualiter bealp Bciicriiclovulilans occurre-
rem moderale per ascensus boni operis accedat. Haec rit, qualiler vir lantus posl discessum volucris tcn-
esl igitur naturahirundinis, idest animaepcenitentis, tatusfueritardorelibidiiiis. >Aiilenim.< Quadam vero
quae semper quaeril veiis initium, quia in omnibus die dum solusessel beaus Beneriiclus, lentatio arifuit.
tenet discretionis e; lemperanliae modum. Ecce qua- Num nigra parvaque aris, quae vulgo merula voca-
liier simplex a\is eos instruit, quos ab inilio divina lur, circa ejus faciem volilare ccepit, ejusque vuliui
providentia discretos facil. imporlune insistcre, iln ut capi manu posset, si hauc
CAP.XLII. De ciconim natura. vir sanctus leuere volu sscl; sed signo crucis edito re-
'Ciconiae vocatae sunl a sono quo crepitant cico- cessitavis, tanta aulem camis lentatio avi eadera re-
itiae, quem sonum oris potius esse conslat quam cedente secuta est, quaulam vir sanclus antea nun-
tocis, quia euin qualiente rostro faciunl. Hae veris _ quara fuernl expertus. i Quamdam namquealiquando
nuiitix, sociclalis comites, serpenlium hostes, maria feminara virieiat, qiiam mangnus spirilus anl»
trausvnlanl, in Asiain colleclo agmine pergunt. ejus nieiilis oculos adduxil, tantoquK igna servi
Cornices duces eas praecedunl, el ipsaequasi exer- Dei animum in specie illius accendil, ut se in ejus
cilus prosequunlur. Eximia illis circa filios pielas. pectore arnoris flamma vix caperet, ut eliam pene
Nara usque adeo nirios impense fovent, ul assiduo deserere eremum vchiptate vicltis dcliberarel; cuiu
incubilii pltimas exuant. Quantum autcm tempus subito supema gratia respecttts, ad semetipsura re-
impenderint in fetibus educandis, lanlum et [ipsae versus est, alque urticarum et veprium juxla deiisa
inviccm a pullis suis alunlur. Ciconiae sonum oris succrescere fruticeia cbnspiciens, exutusindumenlo
pro voce quatiente roslro faciunl. lllos aiiiem prae- quo veslitus erat, nudum se in illos spinarum acu-
tendunt qui cum fletu el stririore denlium quod leos illaque urticarum incendia projccit, ibique
male gesserunt ore proniuni. Hacsunt nunliae veris, diu volutatus, tolo ex:eis corpore vuhieralus exiit,
quia caeteris deroonslrant lemperantiaui conversae el per culis vulnera eimxit a corpore vuluus raen-
menlis. Societalis sunt comiles, quia libenter ha- lis, quia voluptatein traxit in dolorem. > Merula
bitant inler fralres. Dicilur etiam de ciconia quod igilur volitans est suggesiio voluptate tenlans. Qui
sit serpentibus inimica. Serpentes sunt perversae D igilur abjicere cupiunt voluptalem merulac, oportet
cogitaliones, sive pcrversi fratres, quos ciconia ut ad beati Benedicti (ranseanl correctionem disci-
rostro percutit, iliim justus pravas cogitationes plinae, et slc delcclaiionera mentis exirahant per
restringii, vel perversos fratres pungenti inve- aflliclioiicin carnis. In regionibus Achaias sunt,
ctione reprehendit. Maria transvolantes, in Asiam sicut Isidorus lcsutur, candidac merulac. Candida
colleclo agmine pergunt. Asia inierprclatur elevaia. mcrula est volmilas inunria. Achaia vero soror la-
Maria igitur transvolant, et in Asiam pergunt qui borans inierprelatur.'Duae suiit sorores Rachel et
spretis mundi lumullibiiSad altiora teiidunt. Eximia Lia, activa scilicetel lcoiilemplaliva vita. Lia labo-
illis circa filios pielas, ut assiriuo incubitu super riosa inlerpretatur. Acliva vila docet eleemosyuas
eos plumas exuant. Assiduo incubitu super pullos impendere, rudes et simpljces docere, mundiliam
ciconiat plumas exuunt, quia dum praclati subje- caslitalis habere, prcjpriis manibus laborare: bic
ctos nutriunt, superfluitatis et levilatis a seplumas cst labor aclivae vilx, haec cst soror luboraus, haec
evellunt. Quanlum aulem tcmpus impenderinl in csl Achaia, scilicet acliva vila. In Achaia igiiur
fetibus educandis, lanlum el ipsae invicem a pullis quasi candirix merulae sunl, qui in activa vila pure
,alunlur. Quandiu pulli earum indigent, tandiu cico- vivuut.
15 DE BESTIIS ET ALHS REBUS LIBER PRIMUS, 46
CAP.XLIV. De bubonis natura moraliler. A lus, qui clausus leitcba ur, cvadat, et qui prius
Isidorus de Bubone: < Buho a sono vocis com- garrulus fueral, post egrcssionem magis clamet.
positum nomen hahct. Avis feralis, onusta quidem Eodem modo garrulus homo cum vltam religionis
plumis, sed gravi semper dctenla pigritia, in se- accipit, vix linguain suam rieseril, sed si forte re-
pulcrts die nocluqiie versatur, et semper commo- licto habilu foras cxierit, bonum religionis in par-
rans in cavernis. i Unde Rabanus : < Bubo, inquil, tem malam detrahenrio quasi garriendo verlit. Mo-
tenebris peccatorum dediios et lumen juslilia; fugien- • neat igitur natura volucris, quis recipi debeat ad
tes tignifical. > ldeoque inlcr immunria animalia in consortium religionis. Providus igitur doctor cum
Levilico dcputatur (Levil. xi.) Unde per buboncm aliquera recipere debct, sallem euin' piius per ali-
intelligere possumus quemlibet peccatorem. Bubo qiianlulam coliahilaiionem probet. A quodam viro
a sono vocis dicitur, quia ex abundamia cordis os prudciite et rcligioso diriici quori sunt quxilam di-
loquilur. Nam quod cogitat liienle, profcrt voce vcrsilates hominum, qua1 vix orriinate in religione
(Maith. xi.) Avis fceda esse dicilur, quia stercore possunt deiineri. Si autem quceras qui sinl, ul evi-
ejus locus in quo habitat commaculatur, quia pcc- lari possint. lii sunt pictores, meriici, joculatores,
cator illos, cum quibus habilat, excmplo pcrversi ct quidain alii, qui per divcrsas regiones discurrcre
™sunt assueti.
operis dehoncstat. Avis esl onusia plumis, id esl, Uujusmodi honiinesvix possunt essc
superfluitate carnis, el levitale mentis. Sed gravi stabiles. Ars picloris valde est rielectabilis. Cuni
quadam delenta pigrilia. Dclinetur inerlia, el pigri- eniin pictor Ecclesiam, capiliiliira, refectorium, vel
tia gravi, quia peccalores ad bene operandum sunt aliquas oflicinas pinxerii, ad aliud monasleriuni si
inerlcs cl pigri. Diu noctuque moraiur in sepulcris, ei coucessum fuerit, rogntus ab aliquo, causa pin-
liam dcleclaliir in peccato, quod csl felor bumanae gendi transit. Opera Christi pingit in paricle, sed
carnis. Habitat eliam in cavcrnis, nec per confes- uiinam ea teneret in mente, ul ea scirct pingere
sionem exit foras, sed lucera veritalis oriit. Ab coloribus, id est exemplo, et moribus. Ars vero
aliisavibus visus, inagnis earum clamoribus prorii- nieriicinai multis indigel, et vix unquain propria re-
tur, magnis etiam incursionibus vexalur. Si enim rum possessione carel. Qui eniin eam exercet, ne-
peccator ad lucem cognilionis, ubi peccata sua ccsse est ut aromatibus el pharmacoruni specicbus
cognoscantur, veniat, mngnam hene agentibus de- abundet. Cum aliquis Ecclesiae viciuus inlirniiiaie
risionem praesiat, ct cum in peccalo deprehensus premilur, medicus, ut ad inlirinuiii venial, rogalur.
fuerit, ah aliis verba reprehensiouis audit, plumas Si aulem abbas eum ire non permiserit, iram ct
enim ejus evellunl, et rostro lacerant, quia el car- r. indignaiionein lam aegri qtiani niedici incurril. Me-
nales actus peccaloris bene agenles reprehendunt, dicus quandoqtie viriet quod decenter eiim viriere
el siiperfluitalem levitalis ejus damnant. Infelix non licct. Tangit quod religioso langert non convc-
ergo bubo dicitur, quia infelix est qui ea quae prae- nit. De incerlis per experiinenta loquitur, sed cxpe-
diximus operalur. rinieiiliim est fallax, ideo saipe fallitur. Sed hoc re-
CAP. XLV. De graculi nalura moralilcr. ligioso non expedil, u( alia quam vera loquatur.
Rabanus de Giaculo: < Graculus a garrulitale Promillil Ecclesiae sua?lucruin si eat ad inlirmum,
nuncupatus, non ul quidam volunt, graculi dicti seri tacel scanrialum, el animaesuaedamniiin. Nosti
quori gregalim volenl, cura sil raanifestum ex vocc forsilan, frater, de monacho meilico, Justo nominc
eos nuncupari. Est enim loquacissimum genus, et sed utinam justo operatione, qui in medicamine tres
vocibus importunum, quod vel philosophorum lo- atireos absconderat, quid de eo beaius Grcgorius
quacilalem, vcl haereticorum vcrbosilalem noxiam dicat, qni licct ci in infirmilate sua servierit, in
significare polcst. i Polesl tdhuc el aliud dici dc correctione tamen ei non pepercit : < Fralres ante
nalura graculi. Graculus enim garrulos dcsignat, et morlem cum eo loqui probibuit. post mortem voro
gulosos. Qui enim gulositati sludcnt, post cibum eum in sterquilinio sepeliri jussit. Sic autem est
inanes rumores libenter referunt, et vcl delrnhtint, rj absolutus post mortem : Pecuma tua tecum sil in
vel aures delractioni pracbenl. Graculus in silvis perditionem (Act.wn). t Sed et joculatores, anto
degit, dc una arbore in aliam garricndo transvolat, conversionem leves, cum ad conversionem veiiiuni,
quia honio garrulus dc iis cum qtiibus habitat, cliam sacpius usi levitate, levitcr receriunt. llli vero qni
lurpia quas de eis novcrit, aliis narrare non cessat. per riiversas regiones discurrere sunl consiteii , si
Graculus cum aliquem transire conspicit, garrit, ct tacriioclaustri fuerinl aggravali, cilius a clauslris
cum occullos repcrit, simililer agit, quia garrulus exeunt, quia lerrarum diversitates norunt.
hrimo non (anlum detrahit saecularibus, scri ctiam CAP.XLVI. De anseris naiura moralite.r.
eisquosreligionisoccullat locus. Graculus aliquando Anser vigilias noclisassiduitale ciangoristestatur.
caplus cavea includitur, ut articulala vcrba loqui Nullum autem animal ila odorem hoininis sentil, ut
doceatur. Simililer cum aliquis saccularis ad con- nnser. Unde el clangore ejus Gallorum asccnsus in
versionem venerit, verba religionisi adriiscil ut Capitoliuin deprebensus cst. Unde Rabanus: tllaec
lingua volucris verba Ioqualiir bomrnis, ul qui avis providos bomiues, el crga sui custoriium beuc
inordinate loqui consucverat, orriinate loqui deili- vigilantes significarepotest.i Aiiseriiiu.duaesuntspc-
ceps assuescat. Quandoquc lamen evenit, uf gracu* < cies.domcstici scilicetel campestrcs, Campeslrcs io-
1,1 AWENDiX AD IIUGONTSOPERA DOGMATiCAj. «8
eltum ct ,Kdinal* volanl, illosquc desigiiant qui \ CAP. XLVIIl. De caladrio ave.
venioli a lerreuis, ordinem bene vivenrii servant. Physiologus de calaorio dicitquod totus albus sil.
Portieslici vcro in vicis siniul habitant, freqnenler cujus femoris pars inlerior caliginem auferl ab
rxclamanl, seipsos roslro laceraut, illosque signifi- oculis. Natura igitur caladrii lalis esse dicitur, ut si
cnnt qttielsi convcnttis amenl, loquucitnli tameii ct ad infirmum bominem aliquolics adducalur, utrum
ilelrnctioni vacanl. Campeslres anseres omnes sunt infirmus mori, an viyere debeat, astantes cerlos
roloris cinericii, nec aliqttem eoruin varium seu . redriat. Si enim faciciu hnniinis respicil, nec ocu-
niveuin vidi. In domesticis vero non solum habe- los averlit, seri iiilirmi. facicm diligenter consirie-
lur color cincricius, sed eliaui varius vel albus. ret, signuin esl quod vivet. Si aulem oculus a faci-i
In cnmpeslribus habctur color ciiicricius, id csl in iiifirnii hominis avettal, signum esl morlis. Per
iis qui a sacculo sunl rcmoii, pcenilcniiae vilis liabi- calaririum inlolligimus Chiistum.qui venit in niun-
tus. li vero qui in vicis vcl in urbibus habiiant diiin, ut salvuni facerel genus hunianuin. Qui dici-
pulchrions coloris vestem portant. Auser prae caete- lur esse nivei coloris, quia ab omni peccato fuit
ris auimalibussupervenienlishominisodorem senlit, immunis. Cujiis iulerior pars femoiis nbslergil ab
qtua discretus homo per bonam, vel per malnm oculis obsciiritatfjm ca igiuis. Per feinur propag?lio
fnniam alios, licet longe rcmolos, cognoscil. Cum B generis intelligilur. Inteiior igitur pars femoris est
igilitr anser supervciiienlis boniinis odoivemsentit, incnrnatio Salvatoris. Inleiior siquiriem et occulta
nocte clamare non desinil, quia cum negligenlins liiil incarnatio Salvato iF,<|itaeeiiamdiabolum laluit.
igiioranliae circumspecms fraler in aliis videt, cla- Venil Chrislus in inunilum, 111saUum facerelgeuus
niare dcbct. ln Capitolio quondam Romnnis profuit humaniiin. Facieui sui in a Judaeis averiit. Gentiles
ciunior anseiis, et iu cnpitulo quotitiie prodesl, cum respexit, iniquilatcs noslras siisiinuit, el qui pec-
negligentias videril, clainor prudcnlis fratris. Cla- eatum non feceral, iu ligno crucis peccata noslra
nior anseris a Capitolio repulit hosiem Gallum. A porlavit. Sed el quotidie piaefatus caludrius inlir-
capitulo vero clanior provirii fraliis hpslem repellit mllates nosiras visila,. menlem per coiuessionem
antiquum. Clamor anseris urbem Romam ab impc- considerat, eleos sanst, quibus gratiam pcenitenrii
tu bostium servavit immunem ; clamor prudentis praestat, ab illis vero iaciem avertit, quorum cor
fralris, iic tuibetura perversis, cuslodit vitam aoin- impoeiiitens novit. Isios respuit, sed illos, ln quoa
Hiuniler viveiiliuni. Divina autem providenlia na- faciem intenriil, sanos reriditt
mras voliicrum nobis, ut opinor, non proponeret, CAP. XLIX. De phanice.
nisi eas in aliquo nobis prodesse vellet. Phcenix Arabiaeavis dicla, quod colorem pliceni-
C ceum habcat, vel qu<d sit in lolo orbe singularis
CAP. XLVII. De natura ardem.
el unica. Nnin Arabes rem siugiilarem vocant pbce-
Ardea vocata quasi ardua propler altos volatus. nicem. Haec quingenii; el ullra arinis vivens. dum
Formidai enim imbres et supra nubes evolal. ut se viderit scnuisse, colleciis aromalum vitgulis
procellas imbriiim senlire non possil. Cuin autein rogum sibi inslruil, et conversa ad radium solis
evolaverit, significat teinpestatem. Hanc multi lan- alaruin plausu voluntarium sibi incendium nutrit,
laluin vocanl : iinrio Rnhanus: < Haec avis polest sicque itertim de cineibus suis resurgit. Unde Ra-
significare animas eleclorum, quae formirianies hanus: < Phoenix, inquil, potcst significaic resur-
periurbalionem hujus saeculi, ne forte procellis leclionem justorum, qUi nromaiibus viriulum colle-
persecutionum insiigaute diabolo iiivolvanlur, in- ctis, reslauralioncm pioris vigoris posl mortem sibi
tenlionem suam super oinnia temporalia efferentcs, reparanl. Plnenix esi Arabiae avis. i Arabia vero
ad serenitalem palriae ccelestis ubi assidue coiispici- est bic mundus,
suas elevant. i Licet auleni iulerpretatur campcslii*. Camptis
tur Dei vultus, menles Arabia saecnlaiis vita, Arabes sacculares. Arabes
-ardea cibos in aquis quacrat, in sylvis tamen et in
phcenicein appellant singuluiem. Singularis est qui-
allis arboribus nirium locat, quin juslus, qui rebus libot a curis faecularibus omnino remolus.
iu rebus E justus,
labentibus el transitoriis seipsum pascit, Pbcenix per quingentos annos vivere creriitur, sicut
tamen divinis et ila sublimibus spem pouil, ct licel
caro sustenlctur transiloriis, anima lameii Scriptura leslalur. (pcntenarius vero numerus iu
ejus aniiis moraliter designat termimim pcrfeclionia.
deleclatur aclernis. Ardea pullos in nido rostro de- autem aiinorum numerus assignari
ne ab aliis avibus rapiantur. Eodem Quingentorum
fendere nilitnr,
forti inveclione perversos polesl quinque corpcris sensibus. Cum eniin visus
modo juslus percutit, quos
delicit, primus ccnlu n annorum numerus transit,
ad decipiendum subjectos novit. Quaedam vero Cum vero deficit transit scctindus. Cum
habent colorem album, cinerif ium, auditus,
caruin quaedam
bonam tres reliqtii scnsus, id est laclus, gustus, orioraltis
titerque lamen color in parlem accipitur,
deficiunt, tunc anni moraliler transacli
si per albuni munriilia, per cinericiura pcenitentia snni. Cum vero quingoiili
sunt morli phaenix appropinqual, tunc
designetur. Ejusdem generis etqui pceniien-
diversas species aroriiatum parat. Aromata suut
liara agunl, et qui munde vivunl. El color igilnr
salutis bona opera, diversae species diversae animacvirlu-
ardeae, el modus vitae exemphm religiosis
les. Congeriera aromatum conslruit, et se in mediis
dcmoiislranl viris.
aromatum speciebus componit. tloc lolies justus
40 DE BESTIIS ET ALHS REBUS LIBER PRIMUS. 50
«git, quoiies ad memoriam suam bonorum operum A te lempora. Nam acslale depuka, maria transvolant.
suoriim rr.ullitudinera reducit. Ari rariium solis alis 0Ortygometra dicitur avis, quae gregem ducil;
iprnemvolinilaiiuin excilat, quia meiilcm alis con- cam cs lerrae propinquaniem accipiler videns rapii,
teuiplaiinnis exciiatnm juslus arriore snncli Spiii- ac a< proptereu cura est universis ducem sollicilaro
tus iiiflanimat. Sicigiiur phceuix inceiiililiir, scd externi ei generis, per quam prima cavcanl discriinina.
ex ejus c nere plnjenix ileriim procreatnr. Cuni ergo Sola Si h;cc avis, sicul el huiiio, cnriucum patitur mor-
fdioeiiix moritur, et cx ejiis cinere phoeuix ilermn bum. bi Cottiriiiccs adven.iendi habent tempora. Nam
iiascitur, hoc exemplo agiiur, ut fiiiiirae lesurreclio- mariam trunsvolant a:slule depulsa. Cottirnix maria
nis verilas a siugnlis lieri credalur, el resurreclio traiisvolaus
tr csl aniina omnia lnbcnlia calcans.
phcenicis est spes, ei species, seu specimen futunc Calor C a-statisesl ardor charilatis. Frigtis biemis est
resurrectionis. Non esl crgo raajus miraciiliim firies tcntaliotc refrigerataj menlis. Abaiuore iaitur proxiini
fiituravresurrectiouis, quaia ex cincre facla resu.r- per pi mare inumli bitjiis traiismcat jiislus ari amorem
rectio phcenicis. Erce volucrum natiira simplicibus D Dei, ut inealiria rcgione sempermaiieat, qui semper
restirrectionis argiimeiiliiin prxstal, el quod Scri- caloredileclionis
ci in semelipso flagrnt, ul vitct iiigus
ptuia piacdical, opus nattirae (onlirmat. bbiemis, proccllas scilicet et venlos improvisac tenta-
CAP. L. De perdicis natura. i lionis. Oriygometra tlicitur, qu;c gregem riiicil. Eani.
Bii
Clamnt perdix , el congregans fovet ova qnaenon lerrac l< propiiiqtiantem accipiter vidcns rapil. Teri"A
pepcrit, fatiun.s sibi non cuiu judicio divilias : <ln sunt s: lerrcna riesiriciin, niaiia nittnrii pericula, acci-
medio enim dicriini siiorum derr.liiiqucl eas, el in piter p iusiriiuns (tinbi)lus pcr siiggesiioneni lentans.
novissimis suis erit iusipions (Jer. xvn). i Unde P Propinquanlem igitur tcrrae accipiter viriens rapit,
lsidorus : < Pcrriix de voce iioinen babet, avis est quia q eos qui terrena quacrunl, diabolus secuin ira-
dolosa, arieo aiiteni fratiriuleuta, ut allciius ova hit. h Praelattis igitur, qui gregem anlecedil, diligcu-
diripieus foveat. i Sid fraus fructum uon lialiet. ter ti proviricat qua inlenlioiie lerrena pctat, iitrum in
Nam cum pulli vocem propiie genilricis aiidierint, suos s usus ea reriigat, an ari necessilatem fratrum cn
naturali quodam inslinctu hunc, qu;e cos fovil re- quaerat q , ne accipiler, iri esl diabolus eum rapiai,
linqnunt, et ad eam, quae gcnuit, reverluntiir. q
qui postpositis spiritalibus, terrenis inhiare non
Unde Rabanus: < Diabolus per piincipes haeretico- cessat. c Prcpter quod cura esl universis, duccm sol-
rum congregavit populo.i, quos noti pcporit, el de- licitare 1 generis exlerni, per quem prima cavcant
ceptorura sihi muliitudincin consociavit, quos discrimina. c Duo sunt hominum scnera bonorum,
postea riimisit, ct omnium jndicio sttiitissimus esse , scilicels et malorum. Generis externi sunt boinines
:oraprobatur. i Possuiniis ergo inltiligere diabo- "" perversi.{ Justi igitur perversos sibi praiponunt, dtim
lum per perdiccni, per ovum spem. Perdix vero casus < et evenlus eorum diligenlcr attendunl. Dmii
illa cujus ova diabolus furalur, Ecclesia procul iigitur h;cc altente consirieranl, prima peccandl
dtibio inlelligilur. In pcrdice igilur Scriplura discriininaconsiderando
< vitanl. H*c avis sicul homo
diabolum nobis innuil, qui ova alterius perdicis, id cariucum < morbuni patilur, qtiia spirilualis horno
csl hubenles spem salutis fiiralur, fovil et nulrit. ssicut carnalis aliquolies peccare perhibetur, nec
Furatur, dum spem snlulis eis subtrabil, fovel < quotics peccat, moriliir, quia ei pceniteurii gratiu
olio, el delectitlione nutril, fovet lerrenis desirieriis, non i negaiur. Unrie scriptiim csl: Septietin die cudit
uutril carualibus illeccbris. Cum autem pulli vocem justus j (Prov. xxiv), ncc lamen desinit esse justits.
propriac genitricis audiunl, quodain naturali inslin- 1Quolies enim jusltis peccat, tolics ailjicit ul resurgal.
ctu eam recognoscitnt. Siiniliier cum aliquis diabolo ' CAP.LII. De upupai natura.
subjcctus fuerii, et vocem ecclcsiasticac praeriicalio- Upiipam Gra?cis tWoi|i[epops] appellalur, ab
nis audil, ad Ecclcsiam quasi ad genilriccm pro- iiito^itjioii [epopsaomai] quod est obsonium facio, eo
priam reliclo diabolo tr.msvolal, ul sub alis divinse iqiincl slercora huniana considerel ac congregel, ct
protcctionis uiterius in pacc vivat. Ecce qualiter pP feteuti I pascatur fimo. Avis est spurcissiinn , cristis
perdix ova, quse furatttr ct "congregat, in pullis exstaiitibusi galentn, semper in sepulcris, et liiiinaiio
pcrriit, quia non esl mirum si quos malc congrega- stercore : coininorans. Unrie Rabanus : < Haec avis
verat diabolus, jtiriicio veiitatis perilul. In novissi- isceleratos peccatores signilicat hoinines , scilicel qui
mis ergo suis riinbolus insipiens eril, quia in die sorriibus peccatortim assiriue dclectantur. i Upnpa
judtcii aclcrna beneriiclione carebil, et tunc audiel eiiain luclum nmarc dicitur, quia saeculi tiistilia
perriix ciim pcrriitis, itl esl diabolus cum subjcctis: mortein spiiilus operatur. Propter lioc oportel emn.
Discedile a me, maledicli, in ignem mlernum qui < qui diligit Deum, semper gaudere, sine intermissione
paratns esi diabolo, et angelis ejus (Matih. xxv). Ad orare, in omnibus gratias agere (1 Thess. v), quia
hoc enim lendunt qui in hac vila diabolo scrviundo gaudium fructus est spirilus (Gatat. v). De upupa
succuiiibiint. ctiam pbysiologus riicil quod cum senuerit et vOlare
CAP.LI. De colurnice, seu qualea ave. iion possit, lilii ejus ad eam veiiiunt, et pennas ve-
Cotnrnices a souo vocis ilictas conslat, quas ttislissiinas e corpore ipsius evellunl, camque fovere
Grasci oriygas vocant, eo quod visac fuerint pri- iion cessant, et donec ilcrum peniias novoecrcscant,
mum iu Ortygia insula. Hae adveiiiendi habeiit cibis suslentant, ut Sciiplura dicil, dotiecsicut ame
51 APPENDIX AD HUGONISOPERA DOGMATICA. S2
assumplis viribus eyolare possit. Exemplo igilur A Per tres annos semel classis Salomonis per mare
suo upupaepcrversos homines aiguunt, qni patres millilur n in Tharsis. Salomonis est virius
jilassis
suos, ctiin senuerint, a domibus propriis expelluril, confessionis.
c Hac clasSe ,per hujus mundi mareve-
qui eos, cum deficiant. sustentare renuunt, qui ta- hhimur, ne submergamjur. In Tharsis ergo classis
nifii ipsos, cum adhuc parvuli essent, eilucaveriini. nmillitur, qua»inde aurum, et argenlum, dentes ele-
Videal igitur homo ratioiialis creatura quid patri phantorum, p simias, rit pavos deferre perhibetur.
vel ninlii debeat, cum irrationalis creatura quod ^Aurum ct argenlum in Tharsis esse dicilur, id est
praediximus,in necessitate cum senuerint, parenti- viri v sapicntia clari, eloquentia praedili, qui dum
bus reddat. praessntis saeculi guudium exploranl etexquirunt,
CAP.LIII. De oiore vel cygno. sseipsos cognoscunl. Eldum per classem Salomouis
Olor avisesl, quam Graeci xuxvovcygnutn appd- d Tharsis ad Jerusalejra veniunt, et aurum purum
de
lant. Olor aulem dictus est quia OAOC [olos] dicitur advehunt,
a in paceEcclftsirspcrconfessioneni puriores
totus, qtiod sil toius albus in plumis. Nullus enim fiitnt. f De hoc auro purissimo fecil rcx Salomon
meniinit cygnum vidisss nigrum. Cygnus atitem a scuta s atirea. Scula aurea sunt qui pure vivunt, et
cancnrio est appellatus, co quori carminis dulcerii- alios ? ab iucursu diabolijdefendunt. Ex praedicloetiam
nem moriulalis vocibus funriit. Ideo aulem suavitar B :argenlo fiunt lubac arsenteae, id est doclores Eccle-
eum canere perhibent, quia longnm collum et in- siae. s Altulil etiam simiiaset pavos, id est derisores
fkxum habet, et necesse est eluctantem vocem per el < delicatos, ut qui in Tharsis derisores et delicati
longum et flcxuosuro itcr varias reddere niodula- fuerant, I in pace conversionis humiles existant.
liones. Ferunt in Hyperboreis partibus praecineuti- Altulit j etiam classis Salomonisdentes «lephantorum,
hus citharceriis olores pluriraos advolare, aptequs iriest i detractiones suf erborum. Dum enim vcrbis
admodum concinere. Gygiius plumam habet ni- delractoriis < bonis operibus siraplicium deirahimt.
veam, sed carnem nigram. Moraliter olor niveus in (quasi dentibus eorum c>ssarodunl. Nota quod dentes
plumis designat effeclum simulalionis, qua caro ni- < clephantis materia fituit eboris, ct de materia eboris
gra tegitur, quia pcccaiiim camis simulatione ve- fit i thronus Salomonis. Qui enim ex rapina vivere
latur. Cygnus, dum iu fiumine natat, cervicem ca- consueverant,i subjecli vero Salomoni seipsos postea,
pitis erectam geslat, quia superbus qni cum rebus ut , sint thronus ejus , per virtulem justitiac et cha-
transitoriis ad iuteritum Irahitur, eliam de laben- ,rilatis parant. Per tres annos semel classis Salomo-
liiini rerum possessione ad teinpus glorialur. Feruiit nis ] ire consucverat.in Tharsis. Primus annus niora-
in byperborcis partibus praeciuenlibns citharcedis , liter est cogitatio.secundus loculio, tertius operalio.
olores plurimos advolare, apieque admodum con- ' {Cum igitur de his tribus siinul confessio agiltir,
cinere, quia qui voluptatihus toiis desideriis inhiant, quasi a servis Salomonis per tres annos semel in
quasi advolantes volupluosis concordant. Sed et in Tbarson ilur. ;
extremis cum cygnus morilur valrie dulciler canera Sed etJosaphat r«xJ««(a,siculhistoria dicil,c/a<s««
perhibetiir. Siniiliter cum de hac vila superbus in mari fecit, qum navigarent inOphir propter aufum,
eyrediiur, adbuc dulcedine praesenlis saeculi de- et ire non potuerunt, quia confraclmtunt in Asion-
lectatur, el quae male gessit, ad memoriam moriens gaber(lll Reg. xxu). Josaphat judicant, Asiongaber
redncil. Cuin vcro nivea pluma cygnus exuitur, in lingua viri, id esl confessio interprelatur. Josaphat
veru positusad ignem (orretur. Simililer cum dives rex Juda esse inielligjtur vel esse dicitur, quando
superbns moriens exuitur mundaua gloria , descen- judiciura confessioni riominatur.'Cum eniin peccator
dens ad flamroas in/crni cruciabilur per lormenla, in confessione seipsum judicat, tunc rex Josaphat
et qui cibum sumere consueverat nirais, in abynsum in Judaea regnat. Ophirjvero herbosum interpretatur,
descendens fit cibus ignis. herbosa terra dicilur quse ab aliqtio non elaboratur,
CAP.LIV. Dectasse Saldmonis et Josaphat. in qua nascitur abundantia graminis, ut moveat
Classis Salomonit per mare temel per tres annot D) aftectum delcctationis. In hoc Ophir, id est berboso
ibat in Tharsh deferens inde aurum, el ergentum, voluptuosi sedenl, desjdiosi jacent. Sedentassidui-
dentes elephantorum, et timias, et pavos seu pavones late, jacent dissolutione. Hoc herbosura esthic mun-
(/ Reg. x). Tharsis interprelatur exploratio gaudii. dus sterilis et infecundus. In Ophir igilur classis
Est aulem gaudium pracsentis sseculi,est et futuri. Josaphat ire propter atirum nilitur, ut dtim mundi
Gaudium prsescnlis vilae fine clauJilur, gaudium casus attendilur, menlis purilas acquiratur. Scd
vero futurae neqtiaquam fine lerminaiiir. Gaudium cum hoc agilur, in Asiongaber classis Josaphat fra-
pra?senlis vilae dolor et tristitia sequitur, gaudiiim cla fuisse perhibetur. (laber, sicu( dicil Hieronymus,
vero fulurae nec dolor nec trislilia subsequilur. juvenis sive forlis interpretalur. Non est igitur mi-
Gaudium praesenlis saiculi esl honoribus sublimari, ruin si classem confeisionis frangal impetus juven-
rebus transiloriis ad lempus perfrui, abundarc pa- tutis.
renium copia, et eorum deleclari praesentia.-Cum CAP.LV. ID*pavonit natura.
antein aliquis privatur honoribiis , spoliatur rehus,
cum aliqnis amicorum moritur, luiic dolor sequitur. Quoniam de quibusdam praeinissis jam diximus,
doloribus immiscetur. festal ut de pavone, de quo ?gc:e inteiidiinus, ali-
Horgauriium igitur scmper
65 DE BESTII3 ET ALIIS REBUS LIBER PRIMUS. 31'
quiddicamus. <Pavo,sicut dicitlsidorus, a sonovocis A iv). Persecutores enim nostri aquilis cctli velociores
nomen accepit. i Cum enim ex improviso clamare sunt, cum lanta conlra nos maligni homines faciunt,
coeperit, pavorem subitum auriientibus incutii.Pavo ul ipsas etiam aereas potestales inventionibus mali-
igitur a pavore dicitur, cum per vocem ejus pavor lise praeire videantur. Aquilaj vocabulo polestas ter-
auriieiilibiisinferaiur. Pavo rium in Thaisis habilat, rena figuratur. Undu per Ezechiclem propbelam di-
delicatos desiguat. Curn vcro per classem in Jeru- cilur : Aquila grandis magnarum alarum, loncjo
salem delalus fuerit, doctorum praedicantium figu- membrorum ductu, plena plumis et varietale, venit
ram gerit. Duras habet carnes, et pulredini resislen- ad Libanum, et lulit medultam cedri, et summitalein
tes, quae vix a coquo coquuiilur igni, vel a calore frondium ejus evulsit (Enech. xvn). Qua videlicet
hepatis coqui pussuut in stomacho. Tales suul for- aquila quis alitts qtiam Nabuchodonosor rex Baby-
lium doctorum mentes, quas nec flamma cupiriitaiis ; lonis designalur, qui pro imraensitate exercitus
exuril, ncc calor libiriinis accendit. Habet pavo vo- magnarum alarum , pro diulurnilale lemporum
cem terribilera, incessum simplicein, caput serpcn- longo niembrorum ductu, pro mullis vero divitiis
tinum, peclus sappliirinum, habet eliam in alis plenus plumis, pro innuinera autera terrenae glo-
plumas aliquantuliim ruffus, habet caudain lougam, riae compositione plenus varielate describitur? Qui
etut,ita clicaiii,qnasiocnlis plcnam. Habel, inquam, 6 venit ad Libanum, el lulil medulhm ccdri, et
pavo vocera terribileni, quando prnedicator peccato- sumraitalem frondium ejus evulsit, quia Juda;oflcel-
ribuscomminaiur inexslinguibilein gehemiaeignem. situdinem petens, nobililatem regni ejus quasi me-
Simpliciter incedil, quolies in operibus suis Immili- dullam cedri abslulit, et dum tenerrimam regum
taletu non excedit. Habet caput scrpenlinum, dum prolem a regni sui culmine captivando siisiulil,
caput mentis lenetur sub cuslodia callitke circum- quasi snmmiialem frondium ejus evulsit. < Aquilae
spectionis. Color vero supphirinus in pectore, coe- vdcabuJostiblilis sanclorum intelligentia exprimitur.
leste desiderium dcsignal in huinana nienle. Color Unde idem prophela, dum sub animalium specit»
ruffus subrubens in pennis aiiiorem signilicat con- evangelistas qualuor se vidisse describerel (Etech.
templationis. Longiludo caudx longiliiriincm innuit i), in eis quartum animal, id est Joanncni per
futuraevitae. Qttod aulem qnasi oculos in cauria ha- aquilam significavit, qui volando lerram deseruit,
bel, ad hoc pertinet quori unusquisqiie rioclor prae- qtiia per subtilem ititelligentiam interna mysteria
viriet, quori periculum in fine singnlis imminet. Est Verbi viriendo penetravii. » Simililer, qui haec ter-
in cauriacolor viririis, ul iuitio convcniat finis. Va- rena mente deserunl, velut aquila cum Joanne' per
rielas igilurcolorum designal riiversiialcmvirlultim. conlemplationem coeleslia qiiaerunl. Item beatus
Nota etiam quod pavo, duiii Iniiriuiur, cniitlam eri- Gregoritis rie aquila : < Sicul aquila volans ad
gil, quando praelalus qtiilibcl adulantiiim laudibus escam. Moris quippc est aquilae ul irreverberata
pervanam gloriam mentem leval. Pennas in ordinc acie ratlios solis aspiciat, sed, cum refcclionis indi-
ponit, quia quidquiri rioctor agit, se ordinale fe- gentia urgettii', eamdem aciem oculorum, quam ra-
cisse credit. Cum aiitem cnuria eiigilur, posleriora diis solis inlixernt, ad respectnm cadaveris inclinat,
uudantur, et sic quod laudatiir in opere, deridetur et qunmvis nd alta evolel, pro sumendis tamen car-
in elatione. Oportet igitur ul pavo cauriam submis- nibusterram pelit. Sicetantiquipatres fuerunt.qui,
sam gerat, ut id laudabile, quod dector agit, cum iuquantum humanilatis infirmitas admittcbat.Crealo-
huiniliiale fiat. ris lucem erccta menle conlemplati sunt. Sed hunc
CAP.LVI. De nalura aquilm. incarnandum in fine mundi praescienles,quasi a solis
Aqnila ab acumine oculorum vocala. Tanti enim radiis deflexerunl. Et quasi de stiinmis ari ima ve-
visus aut contuitus esse dicitur, ut ciini super maria niunt, rimii Deiim super omnia, el hominem infra
immobili penna feralur, ita ut humanis pateat obtu- oinnin ngnoscunt. Quem prb Immano genere dum
tibus, de lanta subliniitute pisciculos nnlare videal, passuruin, moriturunique suspiciunt (qua scilice-t
ac turbiuis iustar descendens raptam praedain pen- n morte semetipsos refici, atque reformari ad vitara
nis ad lillus pertrali.it. Nam et conlra radium solis noverunt), quasi more aquilae post contemplalos
fcrlur obluium non flectere, unrie el pullos suos un- solis radios, in cadavcre escam qtusrunt. » Aliter :
gue suspensos, rariiis solis ohjicil, et quos virierit < Sicul aquila volans ad escnm. Aquila etenim alto
immobileni lenere aciem, ut riignosgenerc conser- valrie volalu suspenriiiur, ct adnisu praepeti »d
vat, si quos vero pcrspcxcrit reflecterc obtutum, ntthera liberatur, sed per appetilum venlris terras
quasi riegeneres abjicit. Unde beatus Gregorius : expeiit, seseque a sublimibus repenle deorsum fun-
< Aquilaevocabtilo iu Scriplura sacrn aliquando ma- tlit. Sic hiimauum geuus in primo parcnle ad ima
ligni spiritus raptorcs aniiiianiui, nliquanriopracscn• de sublimibtis corruit, quori nimirum condilionis
tis sseculi polestates, aliquanrio vero vel subtilissimac suac dignitas in rationis cclsiludine quasi in aeris
sanclorum inlelligemi.e, vel incarnalus Doininus, libertate suspenderat, sed quia conlra pracceptum
ima celeriter traiisvoluns, et mox sunima reprlens cibum conligil, pcr venlris concupiscenliam ad
designatur. i Aquilarum nomhe iusidialores spiri- lcrras venit, ct quasi post volalum carnibus pa.sci-
tus expriinunlur; Jeremia allestanle qui au . VJ.3- tur, qui illa libera contemplalionis inspiracula per-
:iorcs fuerunt persecutoret nostri aquilis cali (Jer. didit, et dcorsuin corporis voluplatibus lxiatur.»
55 APPENDIXAD HUGONISOPERA DOGMATICA. 5»l
ltcm de aquila : Renovabitur ut aqtiilmjuvemus mea A ccelorum, velut quietissimtim porlum. Ne'scicntes
(Psal. cn). Solel dici de aquila diim senectule autemspiriliialiler nalare cxcludentura regno coelo-
premitur, quod rostrum illius aduncetur et incur- rum,et mortui cum mortuis peribunt, sicut dicitur
vetur, ita ut suinere cibum neqiieat, et macie Ian- in Evangclio: Dimittemortuos sepeliremortuos(Matth.
guescat, sed veniens ad petram roslrum acuit, el vui). Convenienler ergohoc de ibi physiologus dicil
cibum capiens, ilerum juvenescit. Petra est Chri- et quod serpentesviolentjerfugat.El tti.ctim oras, ex-
stus, aquila quilibet justus, qui ad pelram rostrum tende manus luas ad ccelos.qttia virtus crticis semper
acuit, dura seipsum Chrislo per bonaui operationem detendil orantes el dieehles : Signatum est super not
conformcm reddit. lumen vultus tui, Domini (Psal. iv). Nam e( sol ipsc,
CAP.LVU. De ibe seu ibide ave. nisi extendefit radios suos, non lucct, et volucres,
!
Est rolalile quod dicitur ibis, hoc secundum le- nisi expanderinl alas suas, volare non possunt. Na-
ves nisi levaverint vela $ua, vento flanle non niove-
gem imniundugi est prae omnibus volalilibus, quo-
niam mortuis et morlicjnis cariaveribus vescitur, el buntur. Denique dum Moyses levabat manus suas,
Israel, cum remillere: manut suas, conva-
super liitora maris vel flumiiium, vel slagnoriim die superubat
moriuos lescebat Amaleih (Exod. xvn).
nocteque moratur, quaerens pisciculos, vel B
aliquod cadaver, quod ah aqua jain pulridum vel CAP.LVIII. De fulica.
lnadiduin ejeclum fuerit foras. Nain in aquam in- Est volatile, quod dicilur fulica, satis intelligibile
gredi timet, quia natare nescit, nec dat operam ut ct prudenlissimum supcr omnia volatilia. CadaVe-
discat, quia mortuis cadaveribus deleciatur, ideo ribus non vescilur, non aliunde alio pervolans at-
11011potest in allitudinem aquae ingredi, uhi miindi que oberrans, sed in unj loco coramoralur et per-
pisciculi demorantur, ut inde sibi capiat cibum, manel iisque ad finem, ;t ibi escam suam habel, el
.sed semper foris oberrans circuil refugicns puritv- requicscit. Sic ergo omnis homo fidelis secundum
res et altissiiuas aquas, unde possil mundus vivere. Dei voluntalem conservatur el vivit. Non Imc atqtie
Tu igilur, Christianc homo, qui ex aqua et Spiritu illuc per diversa loca oberrans circumvolat, sicut
sancto renatus cs, ingredere ad intelligibilcs et faciunl h%retici. Nec saecularibus desideriis ac vo-
spirituales aquas, id est in altitudinem praeceptorum luplatibus delectalur corporalibus, sed sicut ilia
Christi, quae sunl charitas, gaudium, pax, palientia, volucris, quac carnibus non vescitur, semper in. tmo
trenignitas,tonganimilas,bonitas, mansueludo, fides, eodemque se conlinet ef requiescit loco, id esl :n
modeslia, continenlia, castitas (Galat. v). Quia, si Ecclesia catbolica el apostolica, et i.bi perinanet
nolueris in altiores ingredi, el de ipsis spirilualibus C1usqtie in finem, sicul dicitur in Evangelio : Qui
cscas tibi capere et sumcre, sed circuiniens foris et aulem perseveraveritutque in finem, hic talvut erit
oberrans morluis, elfoedissimis cadaverjbussaginari (Mntth. x). Ibi ergo se continet, et ibi Dominus iu-
volueris, de quibtis dicilApostoIus: il/ant/esiaauiem habitare facit ununimes in domo, et ibi habet quoli-
sitnt opera carnis, qum sunt immunditia , adutteria, dianum panem inmioriatiiaii.s, potum vero pieiio-
]ornicatio, impudicitia, luxuria, ebrietas, commessa- sum sanguinem Christi,'reficiens se sanctis epulis,
tio, avarilia, cupiditas (ibid.), ari immuudoruin eistipermel et favum suavissioiis eloquiis Domiui.
societaleiri pervcnies. Hae sunt carnales et morti- Non enira in tolo pane vivil homo, sed ex omni verbo
ferae escae, quibus infclices animac nulriuiilur ad Dei (Matth. iv). Fulica aivis esl slagnensis, habens
puenam. Disce igitur natare super hoc taare ma- nidura iu medio aquae, vel iu pelris quas aqua cir-
. gnum, et spatiosum manibus, sunt illic replilia quo- cumdat, maritimoque semper delectalur profuudo,
rum,non est numerus (Psat. cm). Nec eos aliter su- dum teinpestaleni praesenscrit, fugiens in uidu
perahis, nisi per signum crucis. Sancti igilur lan- luriil. I
quam naves pertranseunles perveniunt ad regna

LtBER SECUNDUS
QUI EST PRJICIPUE DE NATURIS ANIMALIUM,|

PROLOGUS. D beraeeorum voiuutates, et liuc atque illucvaganlur,


Bestiarum vocabulum propric.convenil parriis, et quo animus duxerit, co feruntiir.
vulpibus, ligribus, lupis, simiis, ursis, et caeteris, CAP.I. De leone.
quac vel ore, vel unguibus saeviunt, exceptis serpen- Leo ex Graecovocabulp iiiflexum est in Laihiuiu,
libus. Bestiaeautem dicuntur a vastando, et vi qua /iwvenim dicitur Gracce.Est rex feriruin, et bni-
sicviunt. Ferae appellantur eo quod nalurali utanlur niuin quadrupeduiii princeps, cujus genus trifariura
libertale, et desiderio suo ferantur. Sunt enim li- dicitur. E quibus breves acjuba crispa iinbellessiiiit.
57 DE BESTHS ET ALIIS REBUS LIBER SECUNDUS. 58
longi ct coma simplici acriores. Auimos eorum A que arborum cedendo secat, in nullo rcslans. Qiinndo
frons et cauda indicnt. Yirtus cornm in pectore, vero sitit, vadil ad flumen magnum Euphratem, et
lirmitas in capite. Septi auiem a venaloribus ler- bibil. Sunt autem ibidem virgie vimineae viriries et
ram conluenlur, quo minus conspectis vcnabulis molles. lncipit autem illud animal ludere in virgulis
terreantiir. Rotarum strepitus timent, sed magis illis, et lurienrio obligat semelipsum cornibus, obli-
ignem. Et cum ;id niillum paveant occursum, fernn- galisqtie cornibus vociferatiir ingenti rugitu, quia
lur album gallum valde timere. Physici denique di- evadere non potest gracilibus virgulis circumscptus,
cunt quinque naturnlcs res sive naluras habere el tunc qnilibet venator absconse venans, auriiens
leonem. Prima est, qnod pcr cacumina monlium vocem ejtis cnrril, cl invcniens ligatum occidit.
amal ire. Si vero conligeril quod a venatoribus Cave ergo, homo Dei, ebrictalem, nec obligeris luxu-
quaeralur, oriorem eorum seniii, atque sua vestigiat rise volupiaie, ut non interficiaris a diaholo. Ftitttm
cautla sua tegil, ut per ejus vesligia venatoreseum enim el mulieres apostatare faciunt homines sapientet
investigare neqneanl. Sic et Salvator nosler, spiri- (Eccli. xix). Verum vlr sapiens et prudeiis a vino
tualis Leo de tribu Juda (Apocal. v), radix Jesse, el a muliere se avertel. Sunt aulem duo lapides
filius David, missus a superno Palre, cooperuit igniferi, masculus el femina. Tu igitur professor
"
vesligia deitatis suae, carnem assumens ex Maria 1prudenliae , inlcllige mullos periisse proptcr vinum
virgine, ut etiam diabolus humani generis inimicus, tanquam virum , et propter feminas, id est voltipta-
niyslerii incarnalionis ejus ignarus, quasi purum les, et cautus esto ut salvus evarias. Ergo hoc ani-
hominem eum conatus sit itentare. Cum enim Do- mal supra scriptum significat viros habentes cornua
miuus nosler Jesus Chrislus diu jejunans in deserto bonorum operum, sive scientiam duorumTeslamen-
pro noslris peccatis esuriret ex parte carnis, acces- torum, qui quandiu in his sluriiierinl, non soluiii
sit ad cum lentator dicens ei: Si Filius Dei es, dic ut modica, seri etiam grantlia vitia resecanl. Si vero
lepides isli panes fiant (Mallh. iv). Quando autem inde rcversi, ari illecebras bujiis vilseet voluplates
pro nobis pati voluit, traditus a discipulo in manus altenrierinl, gulaeac lenocinio servierinl, non solum
Judocortini, ratns est diaboltis eum morte vincere, virtulem boiiorum operum sed eiiam prsemia per-
quem vivtim non valtiit superare. Scd cum propria dunt habenda.
virlute a morluis resurrexisset, non soltim ab in-
CAP.III. De onocentauro.
feris rediit, sed etiam capiivam duxit capliviialem,
suam demonslrans deilatem. Secunda nalura leonis Onocentaurum duabus naturis constare physiolo-
cslquod cum dorniit,' oculos apertos habero vitle- „ 1gus asserit, dicens : Superior pars centauro hOmini
tur. Qtiod bene dicitur de Christo in Canticis canli- similis est, inferior vero ono, id est asino. Huic as-
corum. Ego dormio, et cor meum vigilal (Cant. v). similatur vecorries atque bilingues homines. Uuric
Dormivil enim caro in cruce moriendo, divinitas Paulus dicit : Ilabenles promissiones pietatis, factis
vero vigilabal cuncta proiegenrio, unrie psalmus : autem ubneganles (II Cor vn); et Psalmisla : Homo
Ecce non dormilabit neque dormiel, qui custodit cum in honore esset, non inletlexit, comparatut est
lsrael (Psal. cxx). Terlia ejus nalura , quori cum jumenlis insipienlibus, el simitis factus est illis Psal.
leaena parit, suos calulos morluos parit, el ita XLVIH).
custoriit tribus diebus, donec veniens paler eorum CAP.IV. De herinaceo, seu hericio
in faciem eorum exhalet, ul vivificenlur. Sic omni-
polens Pater Dominuin nostrum Jesum Christum Physiologus dicit de herinaceo, quod figuram ha-
Filium snum teriia riie suscitavita mormis, dicenle bet porcelli laclenlis, et csl totus spinosus, qui
el ubi in-
JacoLo: Dormitabit lanquam leo,el sicut caiulusleonis lempore vinriemiarum ingreriilur vineam,
suscilabilur (Genes. XLIX).Quarta nalura lconis ost, venit vitem oneralam.ascendit supra et exculit race-
mos ad lerram, deinde descendit et involvil se super
quod nisi Isesus fucril, non facile irascitiir. Palet
cnim ejus misericorriia, quod prostralis parcit. Unde £ congregatos racemos, ut infigantur in spiiiis suis,
versus: et sic fert escam catulis suis. Est autem aptus me-
Parcere proslratis scit nobilis ira leonis. dicinae, coctus et comestiis proficit. Tu vero, homo
Tu quoque fac simile quisquis dominaris in orbe. Dei, custodi vineam tuam et omnes fructus ejus spi-
Captivos liomincs sibi obvios repedare permittit, riluales, ne te occupet islius saeculi solliciludo, et
ct non nisi prae magna fame inlerimit. Ad cujus temporalium bonorum voluplas, et spinosus riiabolus
exemplum rationabiles homines respicere debent, infigat suis spinis omnes fructus ejus spirituales, et
qtii non laesi irascunlur el innocenles opprimuiit, faciat escam besliis, et fiat anima ttia nuda, vacua
cum eos Cbristiana lex dimiltere juheal liberos. el inanis, sicut pampinus, sive vilis ablatis tivis.
Post boc enim frustra clamahis >Vineam meam non
CAP.II. De anlula seu anto aut anlelopeanimali. custodivi (Cant. n). Hujus hcrinacei eiiam natura
Est animal. anlula noniine acerrimum, ita ut nul- est, ut si quando senseril hominem, contra omnes
lus venalor ei possit appropinquare; habet eniin insidius ejtis protegit se suis spinis sepiens, et se in
cornua longa in simililudinem serrae, quibus secare globum colligens, et velttt plauslrum striricl. Tu,
putest maximas quercus, conden&ael superflua quae- aulein salutis tuoe iniroicum prarsentjscens, dalis
59 APPEXDIX AD HUGONISOPERA DOGMATICA* 60
libi virlulibits 01 Ecclesiae sacramenlis contra eum A intantum acerrimus i!s(, ut subtilissimus diabolus
teinuni, et ut Deo vivas, mundi, carnis et diaboli intelligere el invesligire Incarnationis ejus mysle-
operibus mortimm te finge. rinm iion valucrit, sed sola volunlate Patris descen-
CAP.V. De vulpeet ejus naiura. dit in uterum Virginii;, et Verbum caro factum est,
Vulpes dicta est quasi volupes. Est enim volnbilis et habitavit in nobis (Jian. 1). Haedoautem similis e»t
pedibus,et nunquam recto itinerc, seri lorluosis unicornis, quia Salynlor, secundum Aposiolum, fa-
anfractibus currit. Esl autem animal frauriiilentiim ctus est in simililiiriinem carnis peccali, ut de pec-
el ingeniosum. Cum enim esurit, et non inveuil quod cato riamnaret peccati m (Rom. vm).
manducet, involvit se in rubra lerra, ut nppareal CAP.VII. J>« hydro el hydra.
quasi cruentata, et projicit se in terrnin, retineique Esl animal in Nilo flumine, quod dicilur hydrus,
flatuni suum,ila ul non spirel, aycs vero videntes aquaticiis serpens, id cst in aqua vivens. Graeci
eam non flanlerii, et quasi cruentatam, et linguam enim hydor [vSap] aqnini vocanl. Inde hydrus aqtia-
bre ejus ejeciam, putant eam esse inorliiam, el des- ticus serpens, cujus ictu obturgescunl, qnem mor-
cendunt sessum super eam. Ulu nuiemsic rapiteas biim boam [liboamj dictini, eo quod fimo hovis cu-
et devorat. lslius auleni figurnin diabolus possidet. retur. Sccundtim poe as hydrn esl draco mullorucn
Omnihus enim viventibiis secundum carnein fingil B cnpitiim, qualis fuit in Lerna paludeprovuiciae Arca-
se esse niortuiiin, quousque intra giittur suum eos diae, quem cum Ilercules occidere vellet, uno capite
liabeal el puniat. Spirilunlibus tamen viris in fide eaeso, iria cnpila exsurgebanl. Sed hoc fabolosum
viventibus, qnae dilectionem operatur, vere morluus cst. Nam constal quol hydra dicla^nultorum capi-
est et ari niliiium retiactus. Qui autem volunt exer- tiim.csl locus evpmims aquas vaslantes vicinnm
cereopera ejus, moriunlur, dicente Apostolo: Scien- civiialem, in quo tino meatu clauso niulli erumpe-
tes hoc quia si secundutncarnem vixcriiis, moriemini. biiiil, quod Hercules viilens loca ipsa igne exussit, et
Si auiem spiritu facta carnis morlificaverilis vivetis meulus clausit. Al bic hydrus praefatus inimicus est
(Rom. vni); et David : lntroibunt in inferiora lerrat, crocoriilo, etjianc lialiet naturarn ct consuetudinem,
tradenlur in manns gtadii, parles vulpium erunt (Psal. ut cum veneril el viderit crocodiluiu in liltore dor-
LXH); et Dominus de Herode : Ite, el dicile vulpi illi lnienlem, variil et involiiit se luto, quo possil faci-
(Luc. xin); et in Canlicis canlicorum : Capite nobis litis illabi in fauces crocoriili.Crocoriilus igilur subito
vulpes parvulas exterminanles rineas (Cant. n). emn viviini iransgliitii, ille vero dilaninns omnia
CAP.VI. De monocerolesive unicorni animali. viscera ejus, non soltim vivus, sed etiam illaesusexit.
Esl animal quori riicilur monoceros. Monoceros r Sic igilur mors et infeijniisfiguram habenl crocodili,
[ftovozs/jwf]atitem Graece, iinicornis riicilur Laline, qiiorum inimicuscst Dpminus nosler Jesus Chrislus.
eo quori unum cornu habcl in meriio capite. Physio • Nam assumcns humankm carnem, descendit ad in-
logus dicit hanc uiiicorneni habere nalnram quod fernum, et disrumpens omnia viscera ejus, eduxit
sit pusillum animal, et hiedo simile, acerrimumqtie eos qui injusle ab eo detinebnntur in morte. Morli-
habet in capite cornu unum, ipsumqiie nullus vena- ficavit euim ipsam mojrtem resurgens a mortuis, et
lor vi aut praevenire aut capere poiest, sed hoc illi insultat per prophetjam diceus : 0 mors, ero mort
duntaxal commenio ac dolo capiunl illud. Puellam lua, morsus luusero, infeme (Ose. XV),quia et cor-
virginemque speciosam riucunt in locum illum uhi pora multorum sanciorum cum Chritio eo tempore
uioraiur, el dimittimi eam solam, cum auicm ipsa resurrexere (Matlh. xvii,27).
\iderit illuri, aperit siuuin suum, quo viso, omni CAP.VIII. De crocodili natura.
ferocitaie deposita, caput suum in gremium ejus de- Crocodilus a colore croceo dicitur, et nascilur in
ponit, et sic dormiens deprehendilur ab insiriiatori- Nilo flumine, quadrupesanimal, terra etaqua vivens,
hus et exhibetur in palatium regis. Sic et Dominus longiiiidine plcrumque! viginli cubitorum, dentium
Jesus Chrislus spiritualis unicornis descendens in et unguium immanilale armatum, cujus culis tanlae
ulerum virginis per carnem ex easumptam captus D dtiriliae dicilur, ul quajmvis percutiatur in lergo la-
a Judaeis, morte cfucis damnatus est, rie qtio David : pidum ictibus, nibil laedalur. Nocle in aquis, die ic
El dilectus quemadmodum filius unicornium (Psal. humo quiescit; qui si aiiquando inveniat hominem
xxvm); et alibi: Et exaltabitur sicut unicornis cornu comedil eum, si vincere potest, et postea eum semper
meum ( Psai. cxi); et Zacharias : Sutciiavil cornu plorat. Solus aulem prtacomnibus animalibus supe-
salulis nostrm, indomo David pueri sui (Luc. i). Quia riora oris movet, inferiora vero immota lenet. Ster-
vcro liabet hoc animal unum cnrnu in capile, signi- cus ejus fit ungiienliiro, unde vetulae et rugosae mu-
ficat hoc quod Salvator ait: Ego et Pater unum su- lieresfacies suas perungunt, fiunique pulchrae donec
mus (Joan. x). Caput enhn Christi Deus est (II Cor. sudor defluens facicm
javet. Cujus figuram portant
xi). Quia acerrimum dicitur, significat quori neque hypocritae sive luxuriosi atque avari, quia, quamvis
principalus, neque. Doteslates, neque throni, neque vento superbiae inflentur, tabe luxuriae.maculeniur,
dominalioncs inlelligere Deum valent sicut esl. Quia avaritiae morbo offiiscejntur tamen rigidi ac velut
tfulem dicilur pusillura, propler incarnalionem ejus sanctissimi in sanctificationibus legis coram omnibus
et humiliiatem dicitur, dicenle ipso : Discite a me incedere hominibus sese oslenriunt. Nocte in aquis,
quia tnitis sum et humilis corde [Matlk, xi). Qui die humi quiescit, quia quamvi3 hypocritse luxuriose
T;I DE BESTIIS ET ALIIS REBUS LIBER SECURDUS. G2
tivant, lamen sancte el jusle vivcrc dici delectanlnr. A qni foras egressi subito ab ca devoranlur. Huic
Ci/nsciistisemalitiaecordc plangtiiil, licet usu seinpcr bellu.c assimilantur filii Israel, qui ah initio Det
retrahanlnr et consuttudine ari perpelrata. Superiora vivo servierunt, poslea diviliis el luxuriae deriiti,
oris ejus movet, quia hi sanciorum Palriim vitae idola coltierunt : propler hoc prophela Synagngam
exempla.vcrborumque rioctrinain aliisin verbooslen- immunrio nnimali comparavil, dicens : Facta est
dunt, tamen ne iiiininiutn quidem eorum quae dicuut mihi limreditas mea quasi spelunca hymnm [Vulg.
in se ostendunt. De stercore cjus fiiiiiigueiitum, quia quasi leo in sylva\ (Jer. xn). Quiciinqiie igitur in-
plerumqne mali.de perpetralo malo ab imperitis lau- ter nos Iuxuriae el avnriliac inserviunt, huic bestiae
dantur, ac ab hujus niunrii favoribus exlollunlur. comparanlur, cuni nec viri uec feminac sinl, id cst
Seri cum districlus judex perpetralis malis irara nec plene fideles nec perfidi, sed sunt sine dubi»,
suam ad feriendum promovct, lunc oimiis ille decor de quibus ait Jacobus apostolus : 1't'r duptex anii.io,
laudis velul fumus evnnescil. inconslans est in omnibus viis suis (Jac. i), de quibus
CAP. IX. -DeCssloris naturm. et Doiuitius : Non poleslis Deo servire et mammonm
Est animal quod dicitur castor vel liber, nimis (Malth. vi). Ilaecbellua lapiriemhahel in oculis no-
acri ingeuio, el nimis niaiisuetum aninial, cujus minc hyaeniiiin,quem, si quis sub lingua sua tcnuerit,
tesiiculi in medicina proficiunt ad diversis vale- ftilura praeriicere posse creriiiur. Verumtamen Ju-
ludines , morbosque varios curandos. Physiologus lius Solinus refcrt de hoc Iapide quod in vcntriculis
nuiurani ejus exprimens refert quod, cum invesliga- pullorum hyaenac invenitur, et si cujus lingua co
lus fuerii, et insecutus, ac acerrime tiniens capi a lacta fuerit, divinnre dicitur.
venatoribus, respicit ad cos, morsuque suos testicu- CAP. XI. De onagro.
losabsciuriit, el ante eos prp,icit fugiens, venalor- Est animal quod dicilur onager, id est asinus
quc veuiens colligil illos, etultra pon sequilur eum, silvestcr scn indomilus, el in deserlo vagans: ovo?
sed reverlilur. Si au(em evencrit ul alter venator enim, iri csl ouos, dicilur asinus et asinn, et xypio;
euui inveniat, cum virieril se non posse evatlcre, (nsjrios,) agrcsiis, immilis, ferox, Singuli aulein fe-
erigit se, demonslrans renalori sua virilia evulsa. iiiinarum giegibus praesunl. Nascentibus masculis
Venator vero hoc videns disccriil ab co. Sic el ille, niasculi zelant, et corum lesticulos morsibus de-
qui secundum nianriatum Dci vult viverc casls (ruucant, quod caventes matres eos in secretis oc-
abscindit a se oninia vitia, et omnes impudicos cullanl. Physiologus dicit de onagro quori undecimo
aclus ahjicil in faciem diaboli. Ttinc diabolus videns die mcnsis Famochi, id cst Marlii duodecies in noclct
eum sine lcsticulis viliorum, eonfusus discedil ab o rugit. Siiiiililer et in die, et ex hoc cognoscitur quod
eo. Sic sine dubio omnes, qtii voluiil CASlevivcrc, aeqiiinoclium cst, el numcrum horaruin diei vel
oporlet ut resccenl omnia vitia cordis et corporis a noclis a rugitibusonagri semel rugienlis per singu-
sc, el projicianl in faciem diaboli, et vivant in las coguoscunt horas. Figuram hujus diabolus habet,
Cbristo. Nihil ergo commiine habeat homo Dei cura qui cum scicrit noctem et diem coaequari, id est
diabolo, ut tutus dicere cum Domino valeat : Venit cum viderit populum, qui arabulabal in tenebris,
princeps mundi hujus, et in me ntn naoet quidquam converti ad Domiiium, et coaequarifirici juslorum,
(Joan. xiv). Unde dicil Aposlolus. Reddite omnibus sicut coacquatiir nox cum die, illico rugit nocte ac
debita, rui tribulum, tributum; cui vectigul,vectigal; die per sitigulas horas, quaerens cscam suam. Ne-
cui honorem, honorem (Rom. xm). In primis redda- que eniiii rugit onager, nisi quando quacrit escam
mus diabolo qux sunl ejus, renuntiantes illi et omni- sibi sicut dicit Job : Nunquid rugiel onager cum
bus operibus ejus, et lunc denium ex lolo coiri* habuerit herbaml (Job. vi) Simililer el Aposlolus:
conversi ad Dctim, reddamus illi lanquam Patri Adversarius vester diabolus tanquam leo rugiens cir-
nuslro honorem, el cum ejus arijutorio riisculianius cuit qumrens quem devorel (I Petr. v). Africa habet
a nobis vecligal et (libuium diaboli, ul adipiscamur hos inaguos.
fructus spirituales, et chariialem in operibus bonis, D CAP.XII. De Simiis..
in cleemcsynis, in visitationibus infirinorum, iu SimiaeLaline vocantur eo quod in cis similitudo
consolatioue pniipcruin, in luuriibus Dci, el ora- ralionis huniaiiaesenlilur. llae elementorum sagcres,
tionibus assiduis. Cnslorcs a caslrando dicli, sunt in nova luna exsultant, in media tristanlur. Ha-
eiiam fibri, qui et ponlici caries vocaulur. rum genera siiut quinque, ex quibus cercopilheci
CAP.X. De hyiuna, de qua vuigati sunt versiculi. caudns habcnl. Ccrcopilhccus enim simia cnuriala
Hunc vocniex causa noclem per nomen hyaina : est quam quiriam diiram vocanl. Sphingcs sunt
Accitumqueravit, el swvo vulnere carpit. villosac ct docilcs ad fcritaiis oblivioneni. Cynocc-
Hyaenaest aniinal quod dicitur in sepulcris mor- phali el ipsi sunt similes simiis, Ionjamque caudara
luorgm babitans, eorumquc corpora devorans, cujus habcnlcs, et faciem admoriuui canis, unric et sic
nalura est, ut aliquando masculus sit, aliquando nuncupantur. Salyri facie admodura £tala, et gesli-
femina, et ideo esl iinmundum animal. Refcrl etiam culalis moiibus inquieti. Gallitriches lolo pena
Julius Solinus quod circuit domos per noclem, et aspeclu dislant a caeleris; stint cnim facie acula,
quacdamverba exprimit, ul suspicetur esse honio ab longa barba, et lata cauda. Nalura siiiiiab taiis
iis uui in dorao sunt. eo quod Ioquitur ut homo, est ut cum poperit geminoii catulos, unuia dili-
C3 APPENDIX AD HUGONIS OPERA DOGMATICA. 64
gat, et aitcrum odiat. Qnod si aliquando eveneril A vobisme traditutus esl \^alth. xxvi). El mamfestius:
ul a vsnatoribus quaeralur, anle se ampleclilur Juda oscutotradil fitium hominis? (Luc. xtrii.
quem diligit, et alterum quern odit collo portat. CAP.XIV. Decervorumnalura.
Sed cum lapsa fuerit bipes eunrio, projicit nolens Cervi dicli sunt iml r&v r.tpxzuv,id est a comi-
qncin diligit, scrvaique nolens quem odio habet. bus, dictinturque riongenlos annos vivere, alqno
Cnjus figuram diabolus habet qui caput habet, ctim infirmitate vel senectute deficere se sentiunt,
caudam vero non babet, et licel totus lurpis sit, spirilu nariiimserpenlejsdecavernisextralnini.et sm-
lainen posleriora ejus impcr.se tiirpia el horribilia perata eorum pernicie veneni eorum pabnlo reparan*
siint. Diabolusenim initium babuil cum angelis in lur. Sagitlasinfixaspns|ludictamiexciitiunt.Mirantur
ccelis, sed quia hypocrita fuil cl riolosus iiitrin.seciu, autemsibilum fistularuin. Ereciis auribus acute au-
perdidit caudam, quia totus in fine pcribil, sicut diunt, submissis nihil ;si quando immensa fliimin»
dicit Apostolus : Qiitm Deminus Jesus interficitt vel maria trasnatant, clunibiis praccerientium ca«
tpirittt onif sui (11 Thess. xxv). Simia vcl siuiiu» pila superponunt, sibi invicem succedentes, nttllum
secundum alios Graecumnoiuen esl. Nam o-iuoi, id pontlerislaborem seiilit nt. Lacrymaeeoriini colleclac,
est fimus dicilur, eo quod pressis naribus sil besiia ei ossa in eoruin corde inventa, apta sunt potni,
ttirpis etfcaria rugis, Iicel etiani capellaruin sit " cordis pulsu laboranliUus. Cervus quoque significat
Iiabere pressum nasum, dc qua Ennius antiquua Doiiriiiumnostrum Jesiim Christum, qui diabolum
poela : humani generis inimicUm,quasi spelunca lalitantem
Simia quam timilis turpissima beslia noblt. in omni nalione, spiriitt divinae sapientiae abstra-
CAP. XIIl. De capri natura. hens, virlutis pede caiut ejus contrivil, pabuloquo
Est animal quod dicilur caper, eo quod captet veneiiimortis quam spontc subiil, nosiram naturnm
aspera. Nonnulli a crepilu crurura vocarii, voluol- peccaminum senectutel pfaegravalam rcnovavil. Ad
que eas capieas vocilalas, qua5 sunt agrestes ca- ipsum enira Psahnographus dicil: Levavi oculos
prae. Hiis Cr.£ci eo quod acule vidcut, dorcades ap- meosin montet,unde vcnietauxUiummihi (Psal. cxx).
pellaverunt. De quibxs physiologus dicit quod Montes, aposlolos el pirophetas dicit, cervos vero
ainaut niouies allos, et pascuntur in convallibus fideles homines, oculosin montes, id est preces ad
uiontium. Est enirii valrie proviriura animal, praevi- aposlolos, ex quibus veniet nobis auxilium, lcvun-
ilens omuia a longn nimis hene, ita ut si in aliqua les. ltem duo sunl genera cervorum. Unum, quod
regione homines viderit ambulantes, mox inlerno- ut invenerit serpenlem in caverna ubi tlatitat,fla-
scil iitnirii sint venalores necne. Sic et Dominus Q>(um immillil. ul exeat, et cgredientis collum percu-
uoster Jesus Climtus amat excelsos monies, hoc liens hinc et inde, occiriil serpenlem, et rievorai;
est prophetas, e( patriarchns, et apostolos om- postea autem propter jtuniorem currens ad aqcas
rosqtie sanctos, et, ul in Canth-is canticorum dici- purissiinas, veiienum evomit, sed propter bunc
tur : Ecce fralruelis meut venit sicul caprea saliens lumorem pilos niutat, et cornua abjicit. Cervus
in momibus(Cani.ii). Hic est Dominus noster Jesus figuram pcenilenlium habel, qtii poenilentes cou-
Christus, qui pascitur in Ecclesia per opera pielalit., slringuniiir intririsecusiconscientia peccaioium, et
quae faciunt firieles, ut in Evang.lio suo dicil: Esu- vadtini ad fontes, ad doctiinam Scripturarum, lo-
rivi, et dedistis mihi mauducare (Mailh. xxv), et rasque projiciunttir, qliia segregant se per pceni-
rcliqua quae ibidem eiiilmcraiilur laiidnbilia. Con- tenliam a corpore et stinguine Ciiristi usque dum
Vallia vero moiniuui Ecclesiam per diversa loca recipianlur per reconc liationem sacerdotis. Aliud
figuranl,, ut iu Canticis cauticorum : Convertere, est genus cervorura, quod si invenerit serpentem,
(ratrueHt \meus, et timilis eslo caprem, hinnuloque occidit eum, et posl v cloriam pctit montem, ubi
cervorum tupra tnontes convallium(Cant. II). Caprea pabulum inveniat. Sic et untisqiiisque sanctus ubi
igilur aculissiinani habens ai-iem oculorum, aspi- sentil diabolum in se vel in alios vcnena malaeper-
ciensque a longe venatorum insidias, significal Do- Ib suasionis inliindeniem, cum virlute Domini eun>
mihura nostrum Jesnm Christum, quoniam ut, Scri- inlerficere ct a sc projicere sludeat, ct veniat ad
plura dicit: Deut scientiarum Dominusest(I Reg. n); montcm Christum, ubi animae pabulum quaerat, et
et alibi : Excehut Dominut, el humilia respicit, et invenial.
altaa longe cognoscit (Psal. cxxxvn). El sicut pru- CAP.XV. De ibice.
dentissimus creaturam, quam creavit ad honorem Est animal quotl dicilfir ibex, duo cornua habens,
sui nominis, prospicil, videl, et regit, anteqnam quorura lanta visest ut, si ab alto montis deniissiim
incidamus in laquciim diaboli nos interius praevi- fiierii adima, tolum corpus suslenlelur ill.-esumhis
tlendo conlegit, seri ne telis cogitaiioiiunipremamur, cornibus. Significa( aiuem erudiios homines, qui
innuit et suariet nobisalla monliura petere, ctsensits duorum Teslamen(oruni consonantia qnidquid ad-
'divinoruraeloquioruindiscutere.utibiquasiinspeculo versi eis accideril, quasi quodam salubri tempera-
consideremusquiri placeal, quid displiceat in nobis ip- mento lemperare soleiU, et veltit dnobus cornibits
sis Conditori nostro. Nam sicul caprra venaloreia fulti, bona quae perpetjrant, veleris ac evangeliciC
praevidel,ila DominusnoslerJesus Chrisluslonge ama lectionis alleslaiione suslentant.
urospiciens Judam prodilorem, sic aiebat: Unus ex
C5 DE BESTIIS ET ALIIS REBUS LIBER SECUNDUS. 65
CAP.XVI. De stellione et salamandra. A ivulnus, sanal, quia peccatorum in confessioneemun-
Est reptile quoriam, quori ab aliis pulalur sala- dnntur
d vulnera saceriloli facta confessione. Inlestina
mandra, ab aliis slellio. Hoc siinile est lacertulac quoque
<] homiuis curat caliilus applicaltis, quia se-
pHSillaecolore vario, dc quo Snlomon dicit: Slellio cretac corriis saepe munrianiur in operc vel scrinone
manibus nilitur, et moralur in domibus reginn (Prov. drioctoris. Moilicoarimorium viclu cnnis esse riicilur,
xxx). Physiologus ,<licit de eo quori si casu unde- quia q qui pricest aliis, sapientiacque studiis invigilat,
eunque inciderit in caminum vel fornacem igriis, aiu ccrnpulam omnimodo vilare riebel. Nam ex saluriialc
in quodciinqiiu incendiiim stalim exslingiiiturignis. p
panis Sodoma periit. Nullo denique adilu lam cito
lta sunt jusli adtnirabiles omnibus hominibus, sicul hiuimicus possiriet Cbrislianum, qtiain vornci aula.
fuerunt in camino ignis ardeulis Ananias, Azarias, Quori C canis ari voinitum reriil, significat post per-
a
Misael, elnon tetigit eos oninino igr.is Justos au- actnni confessionem quosdam incatiteari eadcm psr-
tem inlaclos et incontaminatos exire posse de ca- petranda
f facinora redire. Quoricarnem in flumine per
mino ignis evidenlius declarat et Paulus apostolus cconcupitam umhram relinquil, siguificat homines
dicens : Tribulalionem palimur, sed non angnstiamur. propter
P amhilionem iguotae rei, iri quoque quod
Dejicimur, sed nen perimus (II Cor. iv). Item : Ob- proprii
V est juris, relinquere. Unde fit ut diim non
struxsrunt ora ieonum (Ilebr. xi). Ila et omnis qui- valent
^ ariipisci iri quori cupiunl, pcrricrc frustra
cunque ex lola fitle sua credirierit in Denni, el in noluul
r, quori reliquerunt.
opefibus honis perseveraveril, transit gehennam CAP. XVHI. De muslela et aspide.
ignis, et non tangil euni flamma, dc qtia scriptum i»st De mustela praecipit lex non inanducarc eam, eo
in lsaia prophela : Si Iransieris per ignem ftamma rquod immundum anima^est [Levil. xi). Miislelu di
non le comburet (Isa. XLIII).Ilcin de codem. Sala- cciturquasi itius longus. Nam teios [TS),OS-] Graecelon-
nianrira riicta esl eo quod contra incendia valeat, gus j dicittir. Haecingenio subriola, in doirto ubi ha-
ctijus intcr omuia venenata vis maxima est. Caetera Ibilat, cum catulos genuerit, de loco ari locum trans-
cnim singulos feriunt, ha?c plurimop paritcr interi- ffert, mulataque serie locat. Serpentcs eliam, ac
mit. Nam si arbori irrepserit, omnia poma ejus mures i persequitur. Duo autem sunt genera miisic-
veneno inficit, et eos qui ex eadem poma comede- larum. 1 Allerum cnim silvestre est, dislans magni-
rinl occidil. Quaeeiiam si in puteuin cecideril, vis tudine.
t Has Graeci ictidas vocant. Alterum in rio-
veneni ex eo potantes interficit. Isla contra incen- mibus
i oberrans. Quidam dicunt eas aure concipcie,
dia repugnans, sola animalium ignes exslinguit. Vi- et < ore parere. E conlrario dicunt quidara ore semcn
vit enim in mediis flammis sine doloreet constim- r < concipere, et per aurem parere. Dicuntur aulem
ptione, et non solum non uritur, sed etiam exstin- perilae
f esse meaicinae, iia ut si forle occisi fiierint
guii incendium. c
earum fetus, si eos invenire poluerint, reriivivos
CAP.XVII. De canibus et eorum naturis. i
Jaciant. Sic nonnulli fidelium lih^-ler quidem a<ci-
Canum sunt plura gcnera. Alii eiiim ad capien- piunt j divini verbi semen, sed inobcdientes cffecli
duiii feras silvarum invcstigant, alii volucres, alii praetermitlunt,
j et dissimulant quae audierunt. lsti
ab infestationibus Iuporum greges ovium cum pasto- tales t non solum niustolae comparantur, sed etiam
ribus cuslodiunt, alii cuslodes >domum substan- aspidi ; surdae el obturanti auros suas, ut non au-
lism dominorura suorum vigilando custodiunt, ne diat < vocem incantantis. Pbysiologus dicil quod aspis
furto rapiantur in nocte. ViTere quoque non posse hanc 1 habet naturam, ul si quando venerit aliquis
dicunlur sine homine, quapropter intanlUm feriin- homo 1 ad speliincam, ubi habitat aspis, et incinia-
tur diligere domiuos suos, ut regem quemriam ca- rit l eam omnibus carminibus ut cxeat de cavernis
ptum ab inimicis, ac in cuslodia delentum, ejus fsuis, illa ne attdiat vocem incantanlis, ponit capul
canes agmine faclo pcr medias acies inimicoruiri ab siium i ad icrrara, el itnain aurcm premit in lerrain,
cxsilio reduxerint, otcisoque homine, dum ejus ;allernm vero cnuda sua obtural. Tales sunt istius
amici in qtiem impingerelur hoc facinus ignorarcnl, DI miindi
i homines riivites, qui unam aurem depiininnt
in meriio populi interfeclorem ejusdem, et auclorem in i (errenis suis desirieriis, alii vero poslcrioribus
morlis canis patefecit. Lingua canis dum lingit vul- peccatissuis
] peccata nova semper aridentes, obriu-
nus, curat. Victus admodum dicitur cssc modici. rant i corria, et ita lit ut nonauriiani vocetn iiicantaiilis,
Catulus denique ligatus vulneralorum solct esse id i est, pracdicanlis veriium Dei. lsiriorus : t Falso
salus iuleslinorura. Natura ejus est, ut ad vomitum < opinantur qui dicunt mustclain ore concipere, aura
siium revcrtatur, iterumque comedat, ctimque fiu- < effundere parlum. »
vium irausvarierit carnem in ore vel aliqiiid lale CAP.XIX. De lapidibus igniferis.
teuens, cuni viderit umbram, os aperit, alque, dum Sunt lapiries igniferi in qtioriain nionte Orientis,
sperat aliam veram carnem habcre, ipsam quam < quos Graeci vocant cbirobolos, id esl manipulos.
tenel perdit. Cnjus figuram in rebus quibusdam Dicunturquc masculus et femina. In islis quando
pracdicatores habent, qui sempcr admonenrio sitqye ab invicem separantur ignis non accenditur Ctini
exsequendo quae recla sunt, insidias diaboli propel- autem adinvicem casu aliquo approp' ruaverint,
lunl, ne tliesaurum Dei, id est Christianorum ani- staiim in eis tnntus ignis acccnditiir, iia ut om-
n,as rapiendo ipse auferat. Lingua canis dtrai liugit nia ardeant qucc circa illos sunt. Unrie ct vos,
n AFPENDIX AD HUGONIS OPERA DOGMATICA. C8
Iiomines Dei, qni vitam geritis monasticam, sc-A grcssu polenteni, sed, si rcstileris a te lugilurum.
paratc vos longc a mulieribus, quoniara si illis ap- Oculi ejus nocte. Iucejit, quia quaedara diaboli opera
propinquaverilis, slatiin noxius ignis accendelur in caccis, el fatuis viris vidcnttir esse pulchra atque
vohis, et consumetur omne bonum qtiod Chrislus saluhria. Ciun catulos nutril, non nisi in longinquo
Dominus vohis conlulil. Sunt eniin angeli Satanac, pivedam capit, quia eOsdiabolus bonis lemporalibus
qui seinper iinpugnant viros sanclos, sed ct ferai- fovet, de quibus certus esl quod in gehennalibus
nns castas. Memores enini esse debelis bcllorum ctauslris poenas sint perpessuri aeternas. Ulos autem
quaepercgerunl sancti viri, sicut Samson et Joseph. omnino insequilur, qiii bonis operibus ab eo elon-
Ambo siquideni tenlnli sunl per mulieres, sed alter gantur, sicul de boiio Job legilu1-,cui omnem sub-
vicit, aller victus esl. Eva quoque ct Susanua ten- slantiara ejus abslulii, nec non filios et filias per-
latas sunt, altcra victa est, altera vicit. ldeo nolite cussit.ul a Dotninorecedcrel eor ejus (Job. i). Quod
securi esse, nec confirierc in solila castitate, sed dunquam capite relrorsum sine (oto corpore vertitur,
muniie corda praeceplis divinis, ul vos 11011 deler- diabolum denionstrat ad poenitudinis correctionem
reat fallax amor mulierum, quarum peccatum ab nunquani flecli. Quit vero agendum est homini,
inilio, id est, ab Adam usque nunc in lilios inobe- cui lupus vires abistulit clamandi ? Qui enira non
dienliae debacchalur, ncc vos incenriant opera dae- B habet potestalera vodfcralionis, perdit auxilium
monioruin.' longe stanlis. Sed quid agendum ? Deponat homo
CAP.XX. De luporum nalura. veslimcntum suuin, [cdibus suis terrain concul-
Graece Mxo?lycos dicilur, elWxij lux inalu- cando, sumens manibus duos lapillos, eosque con-
na, quaeesl apta rapacibAS, el sic a rapacilale di- culiat. Quid posten ? Ltipus audaciam suae virlulis
(ur. Unde et meretrices lupas vocitaraus, quia perdens fugiel; homo vero lutus suo ingenio liber
ILupus
amalorum bona devaslanl. Alii auteni lupos voca- erit, sicut in principid. Spiritualiter auteni hoc in-
tos aiunt quasi sint leopedes, quod ulleoni ila sit telligendum esl, alquefad superiorera sensum allc-
illis virlus in psdibus. Unrieet quiriquid pede pres- gorice esl ducendum. Quid enim per lupum nisi
serint non vivit. Rapax est bestia, et cruoris appe- diabolum, quid per bominem nisi genus humanum,
tens. De quo ruslici aiunl vocem homiiiera perdere, 'quid per vestimentuni nisi peccaluin, quid per la-
sieomlupusprior viderit. Undeelsubilo lacenti dici- pidcs nisi aposlolos seu caeteros sanclos vel ipsura
lur:Lupuseslin fabula. Certesisepraevisumsenserit, Dominura nostium Jesum Chrislum.sigiiificare po-
deponil ferocilatis audaciam. Lupi toto anno non am- terimus? Omnes enin sancti alii a prophetis ada-
'<
plius quam duodecim dies coeunt. Lupus in armisseu r manliuiet vivi lapides dicti sunt. Ipse eiiam Domi-
bumeris vires habet, vel in ore, in renibus autem 'nus noster in lege vocatur oflensionis lapis et petra
ininime. Physiologus haec animalia mortifera de- 'scandali (/ Pelr. u), de quo dicit prophcta : Virum
scribit. Colluin imnquam valet retro inflectere. 'vidi stanlemsupra montem adamanlinum. Antcquam
Aliquando praeda fertur vivere, aliquando terra, 'dcnique redempii essemus, sub ,potes(ale inimici
nonnunquam vento. Lupa denique in iiullo mense < eramus, vocera quoqjie clamandi perdideramus,
nisi in Maio quando fil tonilru, catulos suos gignit, 'quoniam peccalis nos^ris exigenlibus, a Deo non
cujus astulia lanla est, ul in vicino locp suis caiulis ;audiebamur, neque aliquem sanctorum in auxilium
praedam non rapiat, sed in longinquo. Quod si opus > nobis interpellabamus. Poslquarn vero clemens
fuerit ut noctu pracdam quaerat, lanquam canis 'Deus gratificavit nos in Filio suo, deposuimus in
mansuelus passim ad ovile ovium pergil, et ne 'haptismo veterem hominem cuni aciibus suis, ac
fetorein sui ffatus fortuilu canes senliant, ct excitent iinduimus novum, qui, juxla Apostolum, secundum
paslores, contra ventum pergit, et si aliquando Deum creatus ett in Justitia (Ephes. tv). Dcinde
rairius vel lale aliquid sub ejus pede frangendo so- !Sumpsimuslapidcs alteiuirtira fericnlcs, quia sanctes
nuerit, ipsum pedem morsu aspero castigat. Oculi 1Dei, qui jam in ceelis rcgnant, ipso nostri oris fe-
ejus in nocte lucenl velut lucernac. Cujus natura D' rinius alloquio, ul et ipsi aures pulsent judicis, ac
talis esl, ut perdat homo vires clamandi, si prius veniam crimiuum impeirenl nobis, ne nos quera
lioraincm viderit, quam videalur ab eo ; ut autem >nescimus absorbcat c<rberus, gaudens nostro in-
Jtilius Solinus referl, qui plura de naturis bestiarum Iteritu.
dicit, amalorium villum ac pilum in caudaesummi- CAP.XXL, pe vipermnatura.
tale portal, quem ipse denlibus evellit, si forte Physiologus dicit de vipera quod quando coilum
capi limuerit. Ejus ligurara diabolus portat, qui ifacit, masculus infert os suura in os ferainae, et ill»
semper bumano generi jugiler invidet, ac circuit < deglutiens semen, abscindil caput masculi, et ma-
Ecclesias fidelium ut mactet et perdal animas eorum. isculus moritur slalim. lntelligu ergo quid faciat con-
Quod vero gerieralur tonilruo primo mensis Maii, <cubilus meretricius. Cqm autem creverint caluli in
significat diabolum in primo superbiacmotu ruisse ivcnlre, viperam perforant mordcntes et sic exeunt
de coelo. Quori autem in anterioribus membris vires imortua inalre. Hoc exemplum direclum est ad Pha-
liubet, et nonin posterioribus, eumdem diabolura irisaeoshujusmodi rera perpetrantes: Progenies vipe-
significat prius in coelo angelum lucis fuisse, nunc irqrum, quis oslendel tobis fugere a venlura ira ?
vero rieorsum apostatam fr.ctum esse, ei prirao in- ([Malth. in.) Viperae enim comparali suiit Pharisaei
69 DE BESTIIS ET ALHS REBUS LIBER SECUNDUS. 70
obscenis operibu» el desideriis servienles. Occide- A vel prope snni, congrcgantcs se, nimiam suaviiateiu
runt enim palrem suum Clirislum.el matrem Eccle- ejus sequunlur. Sotus autem draco ciiin aiiriicril vo-
siam persecuti sunt. Physiologus eliam dicit:Tria cera ejus, tiinore pcrterfilus absconriit sc sub icrre-
stint gcnera viperarura nocenlium, tresque ejus na- nis speluncis. Ibi atilem non ferens viin odoris cjus,
turae. Primum, cum scnuerit, impedimenluin habet in seinelipso conirnctus obstupeseil et 'lorpcscil, ek
oculorum, ut non videat; scd vide quid faciat. Jeju- nianet immobilis cxMiimusquc vclut mortuus; cae-
nal quinquaginta diebus atque noctibus, douec iaxe- tera auleni animalia sequuutiir eatn quociiiiqiie va-
tur pellis ejus, luncque vadens querit excisam et dit. Sic el Dominus nostcrJcsus Cbristtis vcruspan-
asperam petram, et transit per ipsnm, sicque pelle theroiniiegenushiiiiianum.quoda riiabolocapiuraftic-
illa spolialur et juvenescit. Angusta est porta, et rat, ct morti eralobnoxiuni.per incarnalioncin stmm
arcla via qum ducit ad vitam (Matlh. vu). Secundse ariselraheus eripuit,elcupiivnm tlucenscaplivitatcm,
viperae nalura estquod,quando pergit ad bibendum, dedil dona hominibus (Ephes. iv). Pnnihera eiiim om-
aut ad coeuudum cuin anguilla, evoitiil piius vene- iiisfera,quasi omne animal odore capiens interprcla-
nura suum in spelunca sua vel fovea. linitcmur el lur. Sic cl Deus, ut dixiuius, viriens oinne genus
nos hujus soleriiain, ut, quando veniemus aquam liumaniini riaeuioiiibus captuin idolisque mancipa-
bibere, id cst diviuos sermones m Ecclesia Dei B lum, omneque simul praedam dinboli fnclum, de-
audire, non affcramus nobiscum pulvereas et ma- scendil de aelo cum niniio incnrtintionis suaeodore,
culosas saecularium rerum concupiscentias, sed et eripuit nos, sequimurque Dutnimiiii ct Agnum
mundalis conscienliis noslris, per humililatuin et qtioquo. ierit, inipleturque prophctia : FaHus sum,
veram confessionem ingrediaraur in templum Do- inquit, haic pantltera [iinea\ Ephraim, el sicut teo
mini, orantes et psallentes in cordibus Domiito. [putredo] domui Juda (Ose. vn). Ac per hoc signi-
Terliae vero viperae nalura est talis ul. cum vi- ficabatur jam tunc, quia Ephraim idolis serviebat,
derit hominera nudum, limens fugiat eum. Si au- quori vocatio gentitim, ct plcbis Judaeorum debuerat
lem vestitum perspexerit, insilit in eum. Sic et per adventum Christi impleri. Et quia panthera va-
nos spiritualiter inlelligamus, quia quanriiu pa- rium est animal. significat Cluislum. qui csf incom-
Ur noster in paradiso eral nudus, non praevalebat prehensibilis sapicutin, loltis siinplex, bonus, clc-
adversus eum diabolus, serpens antiquus. Sed post- incns, firmus, etstabilis,ct diversa sapientia fulgens.
quam lunica est indutus, id est mortatitate corporis, Et etiam quia speciosum est animal panlhcra, sic
tunc exsilivit in euni serpens. ciiim cst Christus, veluti David dicit iu spirilu :
Cap. XXII. De serra bellua marina. Speciosus forma prmfiliis hominum (Psal. xuv), llem
Belluaestin mariquaedicilur serra, habens pennas quia mansuetum est animal, sicut dicit Isaias ria
immanes, quae, cum viderit navera velificantem, Chrislo : Gaude el tattare, filia Sion, quia rex tuus
eleval alas suas, ct currere contendil contra navem venil tibi mansuelvs salvans (Malth. xxi; Zach. IX ;
trigiuta vel quadraginta slariiis. Cum vero deficit, Isa. LXII). Etiam quia sicut panthera cum satiata
ponit alas suas, et eas taiidem ad se retrahens lassa, fuerit, slalim quiesctl et dormit, ila cl Dominus
subsislii, ipsara vero fluclus in profiindura -naris ad noster Jesus Chrislus, postquam satintus csl Judaicis
locum suum lunc temporis reporlare consuevil. illusionibus, et flagellis, alapis, injtiriis, contumeliis,
Mare autem hujus saeculifi^uram habet. Naves ergo spinis, spulamiiiibus, ad ultiimim in cruce suspcn-
justorum habent exemplum, qui sinc ullo periculo sns, clavis aifixus, felle et aceto polatus, lancea per-
vel naufragio firiei transeunt pei mediasliujus mundi foralus, his, inquam, violentiis Judaeorura saliatus,
procellas et lempestates, et mortiferas vincunt un- Cbrislus dormivit et qtiicvit in scpulchro, descen-
das, id est bujus saeculi contrarias potestates. Serra densque in infernum, rcligavil illic riraconem ma-
aulem, quse vult velificare conlra naves, liguram gnuiii, gencris humani maxiimim inimicum, anli-
gerit eorum qui inilium habenl in bonis operibus» quuiii videlicet scrperitem. Quod aulem (erlia die
poslea non permanenles in eis sunt cupiditatc victi, *. istud aninial post satielalcm ct somnum surgtt, et
ebrieiate, et luxuria ac diversis vilioruin generibus rugilum magnum emillit, et fragrnl odor suavitalis
quac tanquam fluctuanles unriae maris mergunt eos ex ore ejus, significat quod Doininiis noster Jesus
usque ari inferos. Chrislus teriia die surgens a mortuis, implevit pro-
CAP. XXIII. De pantherm nalura. pheliam de eo David dicentis : Excitalus est tanquam
Est *nimal, quod dicilur panihera, vario quidem dormiens Dominus tanquam potens crupulalus a vino
colore, sed speciosum nimis, et mansuetum valrie. (Psal. LXXVII). Staiim exclamavil, iia ul in omnem
Physiologus diiil quod inimicum est solis dracoui- lerram exauriirelur vox ejus, el iu lines orbis lerrae
bus. Cum ergo comederii et satiaverit se de uni- verba ejus dicendo : Gaudete jam, et confidite, et
versis venationibus, revertitur in speluncam suain, noliie timere : Ego vici mundum (Joan. xvi). Et
ponensque se dormit per triduum. Surgens autem a ilerum: Paler, quos dedisli iiii/ii, cuslodivi (Joan. xvn).-
somno, stalim emiltit rugitum per allum, simulque Vado ad Palrem meum, et Pairem veslrum, Deum
odorem nirai% suavilalis cum rugilu, ita ut orior meum,et Deum vestrum. llerum veniam ad vos, et
liujus praecellat onmia aromala et pigmenta. Cura non dimiltam vos orphanos (Joan, Xiy). Heui iri fme
crgo audicrinl vocem ejus oranes bestioc, quaelonge Evangelii sic dicebaf £c-fe ego vobitcum sum ostnt-
71 APPE.NDIXAD HUGONISOPERA DOGMATlicA. Vl
>-
ad
lus diebus usque aa consummatioriemsaculi (Matth. A 1Iiuic niorteni facienriam non est vencnum rieces-
xxvm). Et qtiid suavius aut dulcius esse poleslodore isarium, quia, si quem Iigaverit, occidit. A quo ct
Domini noslri Jesu Cbrisli? Ila enim suavis est, < elephas soluta sni corporis magniludine inlerimilur.
ut omnes qui prope per fidem et per opera sunt, 1Nam circa seinilas leliiesccus per quas elephantes
et qui adliuc fragilitate gravnti longe sunt, aiidiant isolito gradiuntur ilincri-, crura eorum canriae nedis
voeem ejus. Repleli enim el recrenti suavissimo iilligat, ac sutTocandoperimii. Srint autem in JEthio-
oriore mandatorum cjus reqiiirimus eimi, sempcr ]pia et in India, ubi ex ipso solis incendio est jiigis
scqiicnles eum, clainando cum Propheta. Quam '.aeslns qnasi aeslas. I nic draconi assimilalur diabo-
ttulcia faucibus meis eloquia lua, Domine! tuper mel 1lus, qui esl immanissimns serpens. Saepe in aerem
ort meo (Psat. cxvm). Et cum sapienie in Canticis :a speluiica sua 'concilalur, et lucet per cuin aer,
canticorum : In odore unguentorum tuorum curri- tquia dinbolus ab initio se erigens iransfigurat sc iti
mut (Cant: i). Et paulo posl. Inlroduxil me rex in tangeliim lncis, ct decipil slulfos spe falsae gloriae,
cubiculum suum, exsullabimus et Imlabimur cum eo 1laeliliaequehumanae. Cristatus esse dicilur, quia ipso
(ibid.). Oportet itaque nos qiianlo cilius detur, sicut < csl rex superbiae. Vcheiuiin non iri dentibus, sed in
adolcscentutas in Chrislo renalas aninias, et per 1lingua hahct, quia siiis viribus [juribus] perriitis,
buplismuin ail novilalem viias vcnicntes, post un- G :menriacio decipil, qups ad sc trahit. Circa scinitas,
guenta manriatorum Chrisli currcre, el dc lerrenis |per quas clephaiiles graditinltir, delitescit, quia dia-
ail coeleslia transmigrare, ul nos iiilroducal iix in bolus semper magnlficos viros insequilur. Crura
palatium suuin , Uierusalem civitaiem Dominivirlu- eorum caudae nodis illigat, et si polest illaqucat,
tum, ct montem sanctorum omnium. Ibique exsul- quia iter eorum ad ccelum nodis peccalorum-illa-
lanles dicamus -.Gloriosa dicia sttnt de ti eivilas Dei queat, ac suffocando ierimii, quia quisquis vincuio
(Psal. LXXXVI). Sicut audivimus, sic et vidimus tn criminura irretitus niorilur, sitie dubio in infernuni
chilateDomini virtutum (Psal. XLVII). damnatur.
Panthera cst bestia minulis orbiculis superpicta, CAP.XXV. De elephantis natura.
ita ut oculatis ex ftilvocirculis nigra vel alba riislin- Est aniraal tiephas iiamiuc. Pliysiologus dicit de
gualur varietate. Hssc semcl omnino pai-imit, cujus eo quod magnura iiilelleclum babet in se, concupi-
causat ralio manifesla est. Nam cum in utero matris scenliam carnis minilne in se habcre diciiur. Tem-
concrsti cattili maturis -viribus ad nascendum per- pore quo volucrit pullos procreare, vadil in Oricnlem
vensrint, oueratam matrein lanqiiani partui obstan- cum femina sua usque in locum proximumparadiso.
lem, uiiguibiis lacoranl, el effundit illa partiim, seu Est autem ibidem herba maiidragora noinine, de cu-
polius dimitlit, dolore cogcnle. Ita corruplis inatris .jus fruelu feniina pricjr degustat, et tuuc innsculuin
flnibttset luculis, genitale postea semen infusum non illuni deducit ut peijsuasus manducet. Pnslqiiam
|iaerrt acceptum, sed irritiim resilit foras. Unde vcro manducaverinl ambo, coeunt sibi invicem, sla-
Plinius dicit animalia acutis unguibus frequtnter limqite femiua concipll. Cum aulcm venerit tempus
parere non posse. Vitianiur enim iniiinseeus sc pariendi, pcrgit ad lacum magnura, et ingredilur
loovcntibiis catulis. lsiriorus autem sic i t Panthffr usque ad ubcra, cl ibiriem parturit sup«r aquara, et
dictus esl sive quod omnitim animalinm sit amicus, hoc propter draconem facit, quia insidiatur pnllis
excepto dracone, quem valric oriil; sive eo quod ca ejus, et illi ipsi. Masciilusautem non recedit a fc-
iui generis societate gaudet, quod ari eamdem simi- mina, sed cusloriit eam super stagnum aquarum pa-
liludincm quiriqiiidaccipit redriit. >Pan [nv.v]Graece liciilem, ad arcenriunj draconem, uldixi, inimicum.
omnedicilur Laline, et iher [9»/>K]fera. Itcm lsido- Isli autem duo elepbaiites masculus et fcmina figu-
rus rie aromatibus : < Aromala, inquil, snnt quie- rain habenl Adam ct Evac,qui erantin parariiso Dei
cunqiie fragranlis odoris , qu» Inriia vcl Arabia atite praevaricationem gloria circumriaii, nsscientcs
niitlit, sive aiia quaevisregio. > Nomcn aulcm aro- ullutn malum, non cdncupiscentiaedesirierium, non
niata traxisse virientur, sivc quod aris imposita di- j)j commistioniscoitum. Cum vero de intenlicla arbore
viuis invocationibus apla vidcanlur, sive quod sese gustavit mulier, dbdit viro suo qui niaiiducaiis se-
aeri inscrcre ac miscere probentur. Nam quid est duclus esl. Tunc pr:;cipitati suut de paradiso in
odor nisi aer naribus attractus poslquam ab re odo- hunc mundum quasi in stagnum aquarum inttlta-
rifera fucrit imbuius? rum. Quod enim aliqijando aqua, prascns sacculuin
CAP.XXIV. De dracone animantium maximo. siguificct propter diversas perturbaliones et volti-
Draco niaximus csl omnium serpenlium sive om- ptales, David insinuai cum dicit: Salvum me fac,
niuui aiiiraantium super lerrain. Hunc Gracci dra- Deut, quoniam intravcfunt aqum usque ad animam
conta [fyixM-jj vocant, Lalini vero draconem, qui meam (Psal. LXVHI). Et alibi: Exspectans exspectati
sacpca speluiicis abstractus fertur in aera, concita- Domitmm, et respexit tne, el eduxit me de lacu mise-
tusquc percuin lttcet aer. Est autem cristalus, ore rim, et de luto fmcis(Pial. xxxix). Cum ergo profecti
parvo, el apertis fistnlis, per quas trahil spiritum, sum in biinc miscriaelicum, cognovii Ariainuxorem
lingiiamque exseril. Vim autein non in denlibus, suam Evam, ct genuil Cain in lulo faecis.Ideoque
sed in cauda babe( e( verbere potius quam morsu pius et misericors Dominus noster Jesus Christus
rictuve uocet. Innoxius est enim a venenis, sed ideo descendens de sinu Patris, assumpsit carnem 110-
75 DE BESTIIS ET ALflS REBUS LIBjERSECUNDUS. 74
'
slraoi,6t eriuxit nos de lacu miseriae, et de lutofaecis, A scienles et non experti ullura malum, non concupi-
staluensqnc supra petram pedes nostros, immisit in scenliae i desideriura, nec commistionis araplexiim.
os nostrum canticum novum (Ibid.), dicens : Ita < Cum aulem de interdicta arbore gustavit mulier,
orabilis: Pater noster, qui es in calit (Matth. vi), elc. virumque seduxit, et manducavit, ae paradiso exsti-
llunc hymnum docuit nos ipse, qui supra petram Ies ' et miseri exierunt in hunc mundum, tanquam in
slaluit pedes nostros. Petra aulem erat Chrislut '• stagnum aquarum multarum, in vallem lacrymaruin
(l Cor. x). Dominut autem pacis tanctificet vot ad el < in locum miseriae. Ossa et pellis de elephante
perfectum, ut integtr spirilut vesteret anima elcorput 'in quocunque loco incensa fuerit, odor eorum inde
sine querela in, adventum Domini notlri Jesu Chritti 'fugat serpentes, vel si qua noxia fuerint vencna,
servetur (I Tness. v). Quid auteiii ossa et pellis ele- ^venenosa replilia eo non accedrint. Sic mandnta Dei
phanlis faciant, dicam. In quocunque enim loco vel eum ' purificant et cor ejus, qui ea intra se cuslodit
domo incensa fuerint, odor eorum expellit inde sta- et < observat, et nulla suggestio inimici eo praevalet
tim omnem serpentem, vel quodque animal veneno- invenire ' adilum. Isidofus : t Mandragora dicitur
sum. Sic denique mandata Dei, et pia opera faciunt. eo ' quod habeat mala, id est, poma suave olentia
Si enim accenduntur in corde hominis, efliigant ad '' magnitudinem mali nucum avellenarum. > Unds
omne opus veuciiiferum diaboli iri quacutique parte. B et < eam Latini malum lerrae vocant. Hanc poetae an-
CAP.XXVI. De elephanlis nalura iterum. 'tropomorphon appellant, eo quod habeat radicem
Item est animal, quod Graccedicitur elephas [Dri?*;] formamf hominis iraitantem, cujus cortex vino im-
a magnitudine corporis. Apud Indos aulem a voce 'mislus, ad bibendum datnr iis quorum corpus pro-
barrus vocatur, unde.et vox ejus barrilus dicitur. pter ] cnrationcm secandum est, ut soporali dolorem
Denles ejus ebur, roslrom autem promuscis dicitur, non > senlianl. Hujus species sunt duae, femina foliis
quoniam illo pab>rfunicolligit, el ori admovet, et lactucac ' similibus mala generans ad similitudinem
est ungtii simile, vallo m.unitur eburneo. Hos boves _ prunorum.
1 Masculus vero foliis betae similibus.
lucas diclos putant ab antiquis Romanis. Boves, Cip. XXVII. De pelicani nalura.
quia nullura animal majus videbarit. Lucas, quia in Pelicanus avis est ^Egyptiaca, habitans in flumiBe
Lucania illos Pyrrhus in. praclio primus objecit "Nili. ^ Tradunt aulem duo genera policanorum : unum
Romanis. Nam hoc genus aniraanlis rebus bellicis in ' aquis habitans, et esca cjus animalia venenata
aptum est. In illis enim Pdrsae et Inrii ligneis turri- !sunt, hoc esl Iacerlae, serpenles, crocodili, et ono-
bus collocatis, tanquam de muro jaculis diraicanl. 'crotali, id est ayes longo collo et rostro, dum bibunt
Inlellectu autem e( memoria multum vigent, grega- asininum '• rudilum et crepilum imitantes. Physiologu»
tim inccdunt nulti quo valent, salulant horaines, refert ' de pelicano quod amator est nimins filiorum.
murem fugiunt, aversi coeunt. Quando autem par- Ciim ' enim genuerit pullos, et incipiunt crescere,
turiunt, in aquis vel ih sylvis non dimittunt felus parentes 1 suos in faciem pcrculiunl, qua dc re pa-
propter dracones, quia eis valde sunt inimici, et ab 'rentes irati repercutiunt eos.et occidunt. Mater vero
eis irapliciii necantur. Cum autem lempus pariendi lerlia ' die mortis eortim, prae compassione rostro in
veneril ingreditur femina slagnuin vei aliain aquam cosla ' seu latere aut pectore sc vulnerans, sanguinem
usque ad ubera, et ibi paril propler draconem, qui !super.pullos suos effundit, et sic a mortuis eos rc-
insidialur illi. Quod si exlra aquam vel eliam sil- suscilat > ad vitara. Avis isla significat Domimim per
vam pepererit, slatim draco fetum ejus rapit et Isaiam I prophetam dicentem : Filios enutrivi ei exal-
devorat. Masculus autem ejus custodit illam parien- 'tavi, ipsi autem tpreverunt me (Isa. i). Omnipotens
tem. Biennio portant felus, nec amplius quam semel ]itaque Deus Paier totius crenturae nos cura nou
'
gignunl, nec plures, sed unum tantum. Vivunt au- esscmus, fecil ut ipsi serviremus. Nos yero percus-
tem trecenlos annos. Apud solam Africara el Indiam !simus eum in faciem, quia et eum et mandata viise
elephantes prius nascebanlur, nunc sola India eos 'relinquentes sprevimus, qui tamen propter nos
gignit. Dorinientes nunquara recubant, sed quando D Filiura ' suum tradidit, et perforato Iatere ejus lajicea
'
sopori dediii, vel labore defatiganlur, recreant se mililis in cruce, conlinuo exivit sanguis et aqua in
'
salutem et redempiionem noslram. Aqua enim ba-
maguis arboribus applicati, et ipsis suffulti dormiunt.
est gratia, sanguis vero ejus calix esl novi et
Quod eorum venatores vel insidialores diligenlcr ptismi '
:
considerantes, Jocum et arhores nolant, et eas pene aeterni Teslamenii, quam in sanclis manibus (enens
'
succidunt; quibus cum inniti juxta consueludinem benedixit gralias Deo Patri ngens, et dedit illum
'
pulant, ruunt arbores, et elcphantes cum eis ad ter- hobis hibere in remissioneni peccalorum nostrorum.
ram prosiernundir, sicque capiundir. Cum autem CAP. XXVIII. De lacerlo, stellione et lacetta.
tcmpus venerit eorum procreationis, ut ad fetum Lacertus est reptile genus animantis, vocattim il.t
facienriumconvenire debeant, femina adinvenit raan- eo ( quod quasi lacertos et brachia habeat. Gencra
dragoram sibi, et prior manducat de illa, et postea aiitem : lacertorum sunt plura, i;t botrax, salamandra.
<lcfructu triandragorae dat mascnlo suo, el sic sedii- !saura, stellio. Stellio a colore inditum nomen habet.
cit mjscultim ut manducel, et sic coeunl, el stalim Est ' enira tergore piclus lucentibus gultis in modum
fcinina concipil. Isti duo elephanlcs, raas elfcmina !
stcllnrum. Est volatile animal quod lacerta dicitur,
ligmanf Adam et Evam, qui eranl in paradiso, ne 'iiirisque oculis clnra ut sol. Phys;oIogns d:ci( de ca,
PATBOL GLXXVIl. 3
75 APPENDIX AD HUGONIS GPERA DOOkttTflfi*. _ 7fi
quori quando sennit, luinen ejus ita imperiitur, ut A lemque MfiilfiMMMr c ohtemnenles, factl suntpmpbe-
nec sblis lumen videal, sed suae naturae hujusmOdi tarum CcWtiSftptores,ac sui Domini inlerfeclOres el
praestat hiedicanientum. Inqiifrit parietem lenricn- idea nt«ii<;usque fame pereunt qiiia inanibus paleis
tem contra orientem, et per, foramen arctiim exit vacantes, iriticuiri perdiderunl. Tu ergo homo Dei
npcrlis Oculis, et sic renovntur. Et lu bomo.qui radevirgas, et lolte corticem earum , ut oves tuae
veteri tunica inriuttis es, quando oculi liti cordis ca- mundos ac spirituales, non cnrnales, ac viliosos fa-
ligant, quaere locum tendentem orienlera versusr id ciant,fetus. Haec autiim omnia spirilualibus quidem
csl nd solem juslitiae Chrislum Douiioum noslrum le credentibus sunt inlc lligibilia, non credentibns vero
converte, cujus nomen Oriens dicitur (Zach. m)i., non intelligibilia. "erapore messis inler segeles
itualenus orintur in corde luo per Spiritum sanctum, ex oriorc inteHigit formica , an hordeum sit in
«(Iucem misericorriiaesuaeostenriel libi, qui iltumi- spica illa, an triticun, et si fueril hordeum, triiisit
nat omnem hominem venienleni in huiic mundum ad aliam spicam, el odorat, et cum senserit, quae
(Joan. 1). spica tritici est, asciridit sursum in spicam, el lol-
lens indc granum deponit, et portaf illud in cubi-
CAP. XXIX. De formicm natura.,
culum suum. Hprdeim antem brutorum animalium
De formica Salomon ila dicit: Vade ad formicam, B cibus est, unde et haerelicos significat, qui pravo
o piger', ei meditare eam, qumicum tif tiribut infir- cibo animas hominim pascenles occidunt. Fuge
mior, multum per 'mstatem frumentum reponit (Prov. igitur, o Chrisliane, uge Sabcllium, et Donatum, ct
vi). Physiologus dicil (reshabere virtules formicam. Photimim, a quibus anqtiam ex utero draconis ser-
Prima ejus virtus esl quori, cura forraicacexierint peniini fettis prodierint. Horura hominura dograata
de spelunca sua, ambulant ordinatiin, et qnaerunt falsa siint, itaque ini nica veritati.
grana cujuslibet seminis. Cum autem invenerint, Eiyiiiologia. Formica est dicta quasi ferens nii-
ore apprehenduiit singula grana, porlanies ea in cas farris. Cujus solertia multa esl. Providel enim
speluncarii suam. Aliacvcro formicae non habentes in fulurum, et praepa -at sibi in aestale, quod in hieme
graria in ore suo, sed vacuae obviam venientes eis, comedat. In messe eligil trilicura, hordeum vero
quae vehunt cibaria in ore suo, non dicunt eis : Date iion langit. Dum plu t super frumentum ejus, lotuni
nobis de annona vestra, sed vadunl quaerenies per ejicit. Dicunlur et ii ../Elhiopia esse formicaead ma-
vestigia illarum, et sumunl sicut et illae,et afferunt in gnitudinem canis,qu earenas aureas pedibus eruunt,
speluncani suam. Et baecquidera dicta sunl de irra- quas cuslodiunt ne ipiis aufefal, auferenlesque ad
lionalibus auimantibus alqiie infirrais reptilibus, necem persequunlur. Sed ii, qui volunl ab eis aurura
ijuod tara prudenter agUnt quoil nulla illarum stulta abripere, accipiunteqfuas cum pullis suis, et famc
temanet, sed omnes arguta! et sapienles inveniuntur afHigimt eas tribus diebus, deinrie religanl pullos
aut efficiunlur. Quanto niagis illac quinque virgines earuin ad littus aqt ae quas currit inter eos el for-
rationales, quae per negligentiam suam facta? sunt micas, et equas agtu t tra-ns aquara illam impositis
slullse, debuerunt imitari illas quinque sapientes, clilellis snper dorsuii illarum.quac ubi vident trans
<t sumereetiani oleura in vasis suis unde illaesum- flurnen hprhas vifenies, pascuntur per campos ultra
pserunt, el non per desidiam, ac per stuliam spera flunieii. Formicae aui em videnles scrinia el clitellas
suara pelere ab illis sapientibus, dicenles : Date no- super dorsum earuni comporlant aureas arenas in
bit de oleo vestro (Mallh. xxv). 0 qiiam fatua stul- eas, volentes eas ibij econdere. Vesperascente autem
tilia! na111si ex se non potuerunt intelligere, ut die, postquam satia ae sunt equae, et auro onuslac,
inde petefent unde el illae petierunt, vel formicarum audiunt pUllos suos hinnienles propler famen, et
solerliam imitari dehuissent. Sed dum de alienis . ila regrediuntur ad cos cum auro multo. Esl el aliud
vasis oleum speranl, snperveniente sponso foris re- animal, quod formic tleon dicitur, quod est vel for-
inaiiscruntstultae cum lampadibus exstinclis. Recpn- micarura leo, vel ce te fornrea pariter el leo. Esl
dit autem graiia in spelunca sua, ne ex humore n enirii aninial parvun , forraicis ila infestum, ut se in
niadefacla germinerit, et ne biemis tempore fume pulvere abscondat, :l formicas frumenta porlantes
pereat. Et tu homo Dei, Scriptufam Veteris Testa- inlerficiat. Proinrie ho et formica vocatur, quia sicut
inenti riivirie iri riiias parles, lioc est secundum hi- aliis animalihus lep, ta forraicis aliis haecfortior esL
sioriam, et securidum spiritualerii intelleclum. Di-
CAP. XXX. De aspidis natura.
videverilatera a iignra. Separa corporalia a spirilua-
libus et spiritualia a corporalibUs. Transcende a Aspis secundum Isidorum vocata esl, quod mor-
littera occidentead spirilum vivificanlem, ne lit- su veneiia iinmitlat ct spargat. As enim ut vult, vei
tera germinanie in die hierais, id eslin die judicii, poiius tof Graecis vinenum dicilur. Hujus diversa
faine percas. Dicit enim Apostolus : Lex spiritualis sunt genera et spec es, et dispares ad nocendum
est, ego cariialis (Rom. vii). Lillerd occidit, spiritus " efleclus. Aliis sic dic.Laraplacet a defendendo; naui
tiiuem vivifical (II Cor. iu). Et alibi. Hmc auiem in aspiso
|«ff7tt?a)] drcilur defendo, eo quod aspis
figurd contingebanl illis. Scripta dulem sunt ad corre- [«o-Trif] etiam scutum dicituf. Fertur enim aspis
clionem hoslrdin, in quos fines smculorum devenerunt cum cceperit pat-i incantatorem, qui eain quibus-
U Cor.x), Judaei enim litieram seqiientes, spiritua- dam caririinibus evical, ui eara de cavcrna sua
77 DE BESTUS ET ALIIS REBUS LIBER SECUNDUS. 78
producat, citm illa exire noluerit unam aurem in A nostra, exallatus est in crucem, ascendens autem
terram premit, alteram cauda oblurat et operit, at- in altum, caplivara duxit captivitalem, dedit dona
que ita voces illas magicas non audiens non exit ad bominibus. ln-propria ac tua venit, et sui eum non
incantatorem. Dipsas genus esl aspidis, quae Lalinc receperunl, quotquot autem receperunt eum, dedit eis
scyihale dicilur, quia is, quem momorderit, sili pe- poiestatem filios Dei fieri (Joan. 1).Jam si est aliquis
ril. Hypnale etiam genus est aspidis dicla eo quod dubitans, cur immunda animalia ad significalionem
somno necat; hanc sibi Cleopalra apposUit, et ita rei bonae ut raundandse conscieritiae et erudiendae
moite quasi somno soluta est. Hemorrhois eliam as- referantur, ut serpens, draco.Jeo, el aquila, et his
pis nuncupalur, eo quod sangttinem sudet qui ab siniilia sciat quod quandoque fortitudinera el re-
ea morsus fuerit, ila ut dissolutis venis quidquid gnum Christi significant, quandoque vero rapaci-
vitae est persanguinem effundat. Graeceenim san- tatem diaboli, atque ita variis posse applicari.
guis bema [UI/M]dicitur. Praester esl aspis semper CAP. XXXII. De sirenarum seu sirenum nalura.
ore paienti et vaporante currens, cujus poeta sic Dicente Isaia de Babylonia : Syrenm habitabunl in
meminit. delubris voluplatis ejut (Isa. xin). Syrenae aniraalia
Oraatte distendens avidut fumantia prmster. sunt ipsis acquiescenlibus mortifera quae ut physio-
(LUCAN. Phars^ lib. ix, vers 715.) B logus describil, superne usque ad umbilicum figu-
Is quem percusserit, distendilur, enormique cor- rara muliebrem habent, inferna vero pars usque ad
pulentia necatur. Extuberatum enim putredo sequi- pedes piscis habet figuram. Mirificum quoddam ac
tur. Seps, tabificus serpens etiam de genere aspidum dulcisonum melodiae carmen cantint, ila ut persua-
est, qui si momorderit bominem, eum slatira consu- vilalein vocis, audilus longe naviganlium invilent,
mit, ha ut liquefiat tolus in ore serpentis. In aspi- et ad se irahant, ac jiimia suavilale modulationis
dum mtturam est quod imitemur, et est quod vite- perlectent aures, eteos ac sensus eorom delinieiiies
mus; quod imitemur, ulcontra Syrenum, id esl vo- in somnum verlant. Tunc demum cum viderinl eos
luptatura illecebras, et fraudulentas blanriitias inte- gravissimo somno sopitos, invadunt eos, et dila-
riores occludamus aures, ut simus, juxta verbum uiant carnes eorum, ac sic per suavis soni voces,
Domini, pradentes, ut serpentes. Quod vitemus, ne ignnros et insipienles homines decipiunt, et necant.
serpens antiquus nos ut dipsas avaritiae siti feriat, Sic et illi, qui deliciis hujus saeculi, et pompis et
aut pigritisesorano obruat ut hypnale, aut irae san- iheatralibus voluptatibus deleclantur, tragcediis et
gulnolentia maculet ut hemorrhois, aut ambilionis comcediis dissoltili, velut gravi somno sopiti adver-
hialu alleriusve peccati veneno turgentes ut praester Q sarium praeda efflciunlur. Syrenas tres fingunt fuisss
distendat. :x parle virgines, et ex parte pisces, habenles squa-
CAP: XXXI. De charadrio seu charadro ave mariti- ' mas et caudam pisi-inam, quarum una voce, aller.t
ma. ldeo dittincte ponitur, quod Theodorut gaza Libiis,tertia lyra canebat, quae incautos per ea lOca
eam charadrium vocat. Suidat eharadrum, qui dicit laviganles canluum illecebris naufragio perkiitari
esse avem marilimam magnam et ingtuviotam,
quam aspicienles iiteri tiberantur, quod Plinius de ' aciebant. Secundum autem verilatem meretrices
ic.ero ave asseruit fortasse eudem et ab effeclu lic liierunt, quac transeuntes ad egeslatem adcgeruni,
dicta. Sed audiamus auclorem. ideoque illis diclae sunt inferre naufragia. Ilabuisso
Eslvolatile quod dicitur cbaradrius. Hic scribi- lutem squamas, el in fluctibus babitasse dituntur,
tur in DeUleronominonon manducandus (Deut. xiv). ijuia Uuctus Venerera creaverunt.
Physiologus dicit de eo quod est totus albus, nullam CAP. XXXIII. De onocentauro rursus.
parlem nigri in se habens, cujus inlerior fimus Idera dicit: onocentaurus et pilotut clamnbil alter
oculorum caliginem curet. Quisquis autem aegrilu- .id atierum (Isa. xxxiv). Onocentorum, ut cliam
dine detinelur, per hanc volucrem agnosci solet iupra diximus, duobus naluris constare physiolo-
nirura vivere an mori debeat. Si enim infirraitas jus asserit; superior enim pars centauro, id est
adest ad morlem, mox faciem suam charadrius £ bomini equeslri similis esl; inferioris vero parlis
avertit ab illo homine, el nou" dubitant. qiiio moria- membra sunt onagri, id est asini agrestis. Huic assi-
tur homoille. Si autcm convalescere et sauafi tlebet, milantur vecordes atque bilingues specie homine 5,
inlenriit in eum diligenter charadrius, et accedens, inoribus autem informes, dicente Apostolo: Habemet
os suum ponit super hominis os, affJaluque suo abs- tpeciem pielatis, virtutem auiem ejut abneganlet
trahit omnem infirraitalem hominis intra se, volans- [II Tim. 111).Unde in Psalmo : Homo eum in hotto-
que in aere conlra solem, comburit ejus infirmi- re esset, non inteUexit, comparatus est jumentis in-
taiem et dispergit, et sanalur infirmus, et fit incoltt- tipientibus, el timilit factus ett illis (Psat. XLVIII).
inis. Sic et Christus de seipso proiestaius est: Fe- CAP. XXXIV. De adamantit virtute.
nil enimprincept mundi hujus, et in tne non habet Physiologus dicit quodestlapis qui dicitufadamas,
lamen
quidquam [Joan. xiv). Quia peccalum non fecil, nec <;t in quodam monle Orientis invenilur, ita
invenlut etl dolut inore ejut (I Petr. 11).Veniens 11 nocte quaeratur, non in die, quia nocte lucel, et
aulem ipse ad infirmilatem populi Judaeorum aver- indicatur ubi fuerit. Per diem autem 11011 lucet, quia
tit se ab eo, et convertii faciem suam ad gentes, iol oblundit lumen ejus. Contra hujus Iapidis dtiri
tollensque nostras iniquitates, et portans peccata liem non ferrum, nec ignis, nec alius lapis potesl
79 APPENDIX AD HUGONISOPERA DOGMATICA. 8C
prxvalere. Deiioc lapitle dicit.propliela, ut adaman- X nomen interpretatio le Graeca indomita vis ejus
lem, et utsilicem dedi faciem tuam (E«ec/t.in).Eiquia accepit. Sed cum sil. invictus ferro, ignisque con-
Creatori creatura praevalere non potest, ideo ada- tempior, hircino tan en sanguine recenti, et calitlo
nias Christus est. Ex illo vero adamante omnes maceratur.sicque mu tis ictibus-ferri frangitur, cujus
sancti adamanlini Iapides a prophela dicti sunt, si- Jragraentis insculplor sspro geramis insigniendis per-
cut a npmiue Cbristi Chrisliani vocantur, et nomi- forandisque udinlur. iic autem dissidetcum magnele
iiantur. Ergo mons, quem dicit physiologus Orien- lapide, in tanlum ul j txta posilus ferrum non patia-
talis, in quo lapis adaroas invenituf, est Chrislus, tur abstrahi in mag letem [magnelij. Sed si fuerit
qui sicut in Palre agnoscilur, ila Pator in Filio. araotus adamas, tnn magnes ferrum rapit, et com-
lpse enim dicit: Ego in Patre, et Paterinme esl; prehendit el aufert. I ertur quoque electri more ve-
(Joan. iv); et iterum: Qui videt me, videtet Patrem nena depellere, met is yanos expellere, maleficis
(Ibid.). Quod lapis pcr diem non invenilur, significat resistere artibus. Genera ejus simt sex, quibus quia
Chrislum occultasse descensionem suairi ccelestibus ad institulum nosiium parum faciunt, superse-
virtulibus, et dominalionibus etpotestatibus, qui tan- deo.
quara Iuminaria Dei assistunt, sed nunquam scive- CAP.XXXV. Be coichateu concha margaritifera.
runl myslerium descensionis, et incarnalionis ejus B Est inter conchas margaritiferas, id est concbas
qupd faclurus erat in terris. Denique jam trans- et margarilas quae Latine uniones, et vulgo perlae
aclis oranibus mirabilibus ejus, quaefecil pro humani vocantur ferentes, s [teciesquaedara, qux ab aliis
generis redemptione, cum ascendisset incoelos, in- marniaetholion, ab I atinis concha Sabaea dicitur,
tegrum atque perfeclum hominemilluc se inducens, quia concava est el rclctnda. Est aulem in duas par-
, videntes eliam supefnse civitalis exercilus dixerunt. les.divisa, ita ut, cum voluerit, aperiat se, et, cum
Quis est isle rex glorim ? (Psal. xxm.) Quis estitte qui voluerit, claudat. Hae<ergo de fundo raaris ascendit,
venit de Edom, linclis vestibusdeBosra f (Isa. LXIII.) et matulino rore alit inlra se carnem. Ergo cum
quasi dicat: Quis est iste qui ascendit ex sanguine, ascenderil de loco su i super mare, aperil os suum,
ct rubor veslimenti ejusex carne? Et in nocte inve- et suscipit inlra se de rore coelt, et circumfulget
nitur ille lapis, quoniani in islius cocli tenebras de- eam radiis solis, et. lic inlra eam margarita pre-
scendit, et illutninavil omne hoc genus, quod sedebat tiosa el splendida va ee, quippe.quae rore cceli con-
in tenebris, et in regione umbrae morlis, sicut cepta est, el de radi< solis clarilicala. Lapis autem
David prophela in persona totius huraani generis. iste, quidiciturconcbis, figiiramgeritsanctacMaria?,
Quoniam tu itluminas lucernam meam, Domine, Deus de qna propheta Isaiai dicit: El egredietur virga de
meus, illumina tenebras meas (Ptal. XVII). Venit radice Jesse (Ua. n). El iterum: Ecce virgo conci-
ergo Dominus, et lucernam quam*exstinxerat dia- piet, tt pariet filium (/««, vu). Qifaeviga virgo
bolus, id est auimam, et corpus in se suscipiens illu- sancla Maria est dii ta. Flos vero, qui de sancta
minavit splendore suaegraliae vivilli-anset reparans Maria est natus.Dpra OUsnosterJesus Christus esu
manifeslius, dicenle Apostolo de tara admirabilis Sicut enim de mari i scenuu concha, in qna nasci-
raysterii sacramenlo: Etenim manifeste, inquit, tur conehus lapis, sic i ancta Maria ascendit de domo
magnum est mysterium pietatis, quod manifestum est patris sui ad templum Dei, et ibi accepit rorein coc-
incarne,justificatum est in spirilu, apparuit angelis, leslem. Haec sun( veiba, quae aicta sunt ad eam ab
prmdicatum ett ingenlibut, creditum esl in mundo, angelo Gabriele: Spiritut' Domini supervenietin ie, et
astumptum tst ingloria (I Tim. m). Quod autem de virtut Altitsimi obvmb-abit libi, ideoque quod natce-
co lapide dicit physiologus, quod neque ferrum illi iur ex te tanctum, voctbitur Filius Dei (Luc. i). Ecce
prmvalet, jd est morsilii non dominabitur, deluvit hi.sermones sunt, hic ^os coelestis. Sicui inulto anie
enira e.t conculcavil mortem, sicut Apostolus testatur, pniriarchalsaaibenerii lensfilininsuum, et significans
diceris : Devietaest mors in vicloria.Ubi est mors con- quod Christus ex seniine ejus nasceretur, ait ad
tentio.[vicloria] lua ? Ubi est mors aculeus [ttimulus] D eum dieens: Dellibi Leus de rorede cmli, etde pin-
tuus? (I Cor. xv.) Sed neque ignis illi poiesl nocere guedine terrm (Gen. xxvti), castam atque intaciam
id est diabolus, qui ignilis jaculis suis succendit om- Mariam virginem sigiiiflcans, malutinus autem ros
nem terram, ct civiiaies, id est luxuriosos, ebriosos qnem concipil lempu: brationis malutinum descri-
et iracundos, de quibus Isaias dkit: Terravetlra bit. Quod autem apeiit ossuum concha, significat
deserla, cimlales veslrm igni tuccensmsunt (Isa. *). uhi Maria dixit a* angelum; Ecceancilta Domini,
Dominus enim Jesus Chrislusinterficiet eum tpirilu fiatmihi secundum vebum luum (Luc. i), el stutim
orit tui (II Thets. n). Sed neque alter lapis illi po- accepit Spiritura sanc um in se, et virtus Ailissimi
cuit, id est nullus homo peniius, neque ulla creatu- tanquam sol jusliliae clarificavit eam, a(que quod
ra prsevaluit adversus eum. Omnia enim periptum natuia estefe», vita e A, et lux. Ven\t lux verq, qttm
facta suht, auid sine ipso faclum ett nihit (Joah 1). Uluminalomnemhominm veuientemin hunc mundum
Adamasparvus est, et indecurus, ferrugirieum habens (Joan. i). De quo et 1'aulus : Qtti cum sit tplendor
colorem, et splendorem cryslallinum, et in modum glorim,elfigurasubtlan'imejus(Hebr.\),elc. Etalibi:
nwlei avellahi ihvenitur, ac nulli cedit maleriae, In quocomplacuitotnneii pleniiudinemdivimlatis inha-
wocltjrro^ necigni,riecuriquam incalescit. Unde et bilars (Cotoss.i). De i;ta igitur margaiitn legilur in
81 DE BESTHS ET ALHS REBUS LIBER SECUNDUS. S2
Evangelio, quod timile ett regnum cmlorumhomini A et potestate (orquenlur e( cruciunlur, et invisibi-
negoiiatoriqumrenii bonat margaritat. Inventa autem libus flugellis verberantur, quousque ejiciantur e<
una pretiota margarita, vendidit omnem substan=> effugentur ab hominibus, sicut ipsi dacmones ati-
tiam suam, et possedithancmargaritam(Jlfa«fe.xiii). dientibus nobis exclamant vociferantes, et rogantcs
Isle aulem negotialor est ulique cliorus apostolo- eos ul cessent torquere eos, lam vaiii et multifur-
rum. Omnes enim aposlolos unum negoliatorem mes. Alii enim clamantes, alii rugientes, sicut ser-
dicit, propter unitatem fidei. Elenim non est Ju- pentes sibilanles fuganlur ab obsessis hoiiiinum
dmut, neque Grmcus, neque tervut, neque liber, corpoiibus per aposlolorum hominumque sancto-
nequeScytha, neque barbarus, neque masculus, neque rum virtutes, quae illis secundum merila sua a
femina, omnesenim sumusunumin Christo Jesu (Co- Domino dalac sunt. Honorcm vero illum transcen-
lott. m). Idem ergo bonus et sapiens negotiator, id denlem et superimentem omnibus lerrenis lionor'-
sst sanctus chorus apostolorum, quaerit bonas marga- httS, sortiti sunt ab ipso prelioso lapide, pro quo
ritas, hoc estlex etpropheta, sive omnisanima cre- omnia sua bona dimiscrunt, ut illum ccelcstem tlic-
«lens quxril Deum. Quaerit eliam vir juslus bonas saurum possiderent, qui dicunl ad Salvatorem: Ecce
margarilas, hoc est aposlolos et prophelas et pa- nos quidem dimisimusuxores et filios et omnesposses-
triarchas, per quos possil ad illam veram el prelio- B siones propler te, quid facies nobis in regno ttio?
sam pervcnire margaritam. lsli sunt lapides sancli, (Malih. xix.) El ille dicit illis: Amen, amen dico
qui volvunlur super terram. Ciimergocommeinoralus vobis, cum sederit Filius hominis in sede majestalh
ille bonus negolialor invenit illaiu preliosam et bo- sum ai judicandum orbem terrm, sedebitis et vos su-
nam margaritam, id esl Dorainum nostrum Jesuiii per sedes duodecim, judicantes duodecim tribus
Christum Filiura Dei vivi, erait eam venditls omni- hrael (Ibid.). Unde satis confidenler Paultis apo-
hus facultalibus suis, id est contemnens et spernens siolus dicit: Nescilis quoniam angelos judicabimus?
non solura istius vilae subslantiam, sed eliam uxo- et a nobis judieabilur hic mundus (I Cor. vi). Tauta
rem el filios, et omnera cognationem carnalem, insu- eniin gloria, tanlo honore remuneratus est aposto-
per et corpus suum el animam, sicut Verilas dicit: iorum cliorus, ut in hoc saeculoadhuc positus legi-
Quicunque perdiderit animam tuam propter me, inve- timus ille atheleta Chrisli Paulus praeviderit in coclis
niet eam (Matlh. x). Haec omnia videns aposto- jiistitiae suse coronam, sicut exsultaus ail: Bonum
lorum chorus non aurum accipit, neque argenlura, certamen certavi, cursum consummayi,fidem servavi;
sicut bcatus Petrus ad illum claudum slipem peten- de cmtero reposita est mihi coroua juttilim, quam
tem: Argentum, inquit, et aurum noh est mihi; reddel mihi Dominus in illa die justus judex, non so-
quod autem habeo, tibi do. In nomine Domini noslri luin mihi, sed et omnibus qui diligunt prmtentiam
Jesu Chrisli Natartni surge et ambula(Act. m). Et regni ejus (II Tim. iv). Talcm coronam mereiur a
Paulus. Omnia, inquil, qumcunque erant mihi lucra, Christo honorura aposlolorura chorus, lalemquo
hwc propler Chrislum arbitralus sum detrimenta, rctribulioiiem aposloli recipient pro corrupiibi-
propter eminenlemtcienliam Christi (Philip. m). Qui libus.
ergo confitenter contempseril omnes facullales suas, CAP.XXXVI. De aspidochelone,belluaaqualica, haben-
uxoremque el filios et oinnem cognalionem snani. te parlem figurmaspidis,partem tesludinis; cheloiii
cheloneenim est tesludo betlua marina; cujus eliam
insuper corpus et animam propter unitis marga- in sequeniiopere mentio fiel.
ritac acquisitionem; si certissime confisus ftieiit, Esl bellua in mari, quacdicilur Graece Aspidoche-
et crediderit posse unam margaritam acquirere, lone
[«anSox^uvd], Latine autem aspidolcslurio.
longe raajores et meliores divitiarum facultates prac- Cetus autein esl magnus, habeus super corium sui-.m
cellenlioremque honorem, insuper et gloriae coro- lanquain sabuli seu nrenae aggurem, juxla ntaris
nam hahebit, quac oinnia ille negotiator possidei, lillus frequetiicr viclitans. Haec in ineriio maiis
qui est apostolorura chorus, per unum illum lupi- elevat dorsum suum super undas niaris sursuin, ita
dem pretiosum Dominum nostrum JesuinChristum, D ut
navigantibus naulis non aliud credalur cssc qtiaiu
qui est verae margarila, via, veritas et vila nostra instila, praccipuc cuiu vidcriut totuni illura locum
(Joan. xiv). Denique audi ipsum in Evangelio rii- sicul in omnibiis litloribus maris sabulo esse ob-
centem: Ecce dedi vobispotestatemspirituum immun- lectum. Pulames autera insulain esse, applicant na-
dorum, el calcandi super omnes terpenles el scor- vem suara jtixta eara, el descendenles, figtint illic
pionet el tupra omnem poteslatem diabolieam, el sa- palos, et ailiganl naveni, deinde ul coquant sibi
nandi omnet languoret et infirmitatem (Luc. x). Et cibos post laborem, faciunt ihi focos el ignes super
jlerum : Eunlet prmdicale quoniam appropinqnavit arenam, quasi super terram. Illn vero, ut scnserit
regnum cmlorum, infirmos curale, leprosos mundaie, ardorem ignis, subito mergit se in nquam, et navcm
cmcot illuminate, mortuos suscilate, dmmonia ejiclie secum trahit in profunriuin inaris. Sic patiiiniiir
[ilutlh. x). Videte nunc quani inaesliinabilissi( isia omnes qui increduli stint, el qtiicunqiie ignorant
niargarila sanctis marlyribus, qui non solum cum astutias diaboli, qui spem suam poueiites in eutii,
in bac vita essent, sed etiam post lnijus vitae exccs- el operibus ejus se ojiliganics, simul incrguiiiur
sum raira egerunt, sicut nunc videmus quomorio in ciiin iilo in gcheniiain iguis arrienlis. Isla est astuii»
ousessis rorporibus spirilus imraundi illorum virlute ejus. SecunJa iiujus bcllux naiiira est lwc. Quantlt»
83 APPENDIX AD HUGONIS OPERA DOGMATIC. 84
csuril, aperit os suum, et quasi quemdam odorem A resistunl; ille vero git ab eis. Dubii autem et
suave olentem exbalat de ore suo, qucm mox ut modicae fidei homines dum vadunt post voluptates
senserint minores pisces, congregant se intra os et luxurias diaboli, d ipiuntur, cricente Scriptura :
ipsius. Cum aulem repletum fuerit os.ejus diversis Unguenloet variis ad 'bus delectanlur (Prov. xxvu)
piscibus pusillis, subito claudit os suum, et trans- El stc confringitur a inis ariima. Getus dicilur ab
ghittit eos. Sic patiuntur omnes qui sunt modicae immanitate corporis. Habent enim irigenlia corpora
fidei. Volupialibus enim ac lenociniis quasi quibus- liaecgenera belluar , aequaliamonlibus, in tantum
dam odoribus diabolicis inescati, subilo absorbentur ut eliam ibi naves asi ad insulam applicenlur,
ah eo sicul pisciculi minuti. Majores enim se conti- sicut ille qui excepil am, cujus alvus tantae ma-
nent ab illo, neque appropriant ei. Sic etiam qui gniludinis fuit, ut pu retor infernus, dicente ipso
Clirislum semper in sua mente habent, magni sunt Jona propheta; <Dev re inferni etamavi, et exau-
apud eurii, etsi sunlperfecti, agnoscunt muliiformes distivocerh meam (Jo *u).
astulias diaboli, et custodiunt se ab eo, et magis

LIBER TERTIUS,

Jn quo quiaplurima eadem cum iis quce in superioribus dieta mri\ reeitantur, nolui eadem
repetere, sed ubi dtcta sint, indicare.

Bestia unde dicta sil, et qumsint beslim,vide tibro B De panthera videlil. n, cap. 25,
tecundo, in prologo. De anlalopeseuanttla, lib. n, cap. 9*
De leone, et ejut naturit, lib. u, cap. i. De unieorni vide lit. n, cap. 6.
CAP. PRIMUM. De tigride. CAP,JLII.De lynce.
Tigris vocala est propler volucrem ftigaiii; ita Lynx dicitur, quia in luporum genere numeralur,
enira nominanl Persce et Medi sagiilara. Est autem bestia maculis lergo <istincta ut pardus, sed similis
bestia variis dislinctis maculis, virtute et velocitnte lupo. Hujus urinam converli in duriiiam pretiosi
mirabili, ex cujus nomine flumen Tigris vocalur, lapidis dicunt, qui ly gurius seu lycurius ut a Plinio
quod is rapidissimus sit omnium fluviorum. Has etSoIino appellatur; raod et ipsas lynces boc modo
magis Hircania gignit. Tigris vero ubi vacuum raptae probatur seutire, naro egestum liquorem arenisquan-
sobolis reperit cubile, illico vestigiis ruploris insistit, tum possunt coriteguit, invidia quadam naturae, ne
aique ille, quamvis equo veclus fugaci, videnstamen talisegestio transeat i i usum humanum. Lyncesdicit
velocitate ferae se posse praeverti, nec ullura eva- Plinius extra felum inum non adraittere secundum.
dendi suppetere sibi posse subsidium, ligrim hujus- Ckf. IV. De gryphe.
modi fraude amollitur : ubi se contiguum viderit, „ Gryphs, seu, ut lsidorus scribit, gryphes est ani-
spliseram de vitro, id est speculum rolundum pro- mal pennatum et qi «dnipes, quod in hyperboreis
jicit; at illa imagine sui ludilur, el sobolem putat, nascitur monlibusi o ntii parle corppris, leoni, alis
levocatque impetum, colligere fetum desiderans. et facie aquilis siroih, equis vehementer infestum.
Rursusinani specie deiecta, lolis se adcomprehen- Namet homines vlvcs disceroil. el inlegros in ni-
dendum equitem viribus fundit, el iracundiaeslimulo dum «sportat.
velociter fugienti iraminel. Iterumque ille appro- De elephante videt\b. n, cap. 26.
pinquantem sphaerae objectu relardat, nee lamen De castore videlib. II, cap. 9.
sedulitaiem mairis, memoria fraudis excludit. Cas- De ibice vide lib. u, cap. 15.
sam versat imaginem, et quasi lactatura fetum De hiena videfib. i\,-cap. 10.
residei. Sicque pietalis sui studio deeepta. et vin-
diclam amitiit et prolem. CAP.V. De bonaso.
In Asia aniraalnascitur, quod bonasura vocant,
CAP.II. De pardo, et teopardo. cui caput laurinum, ac deinceps corpus omne
Pardas est ferarum genus varium, ac velocissi- rectum, juba equiha, cornua autem ita babet niulti-
niHin, et praeceps ad sanguinem. Saltu enim ad pliei flexu in se reci rrentia, ut si quis in ea ofien-
mortem ruit. Leopardus ex adulterio leaenaeet pardi da(, non vulneretur, sed quidquid praesidii monstro
nascitur, et terliam originem efficit, sicut et Plinius illi frons negat, alvns sufficit. Nam cim in fugam
in naturali hisloria dicit leonem eum parda, aut vertitur, proluvie cil venlris flmum egerit per lon-
pardum c»m leaena cencumbere, et ex utroqne gitudinem trium jitjferum, cujus ardor quidquid
coitu degeneres parlns creari, quales sant ex di- conligerit, adurii. 1ta egerie noxia submovet in-
versis speciebus progenili multis et burdo. sequenles.
8S DE BESTIIS ET ALIIS REBUS LIBER TERTIUS. 86
De timiis vide lib. n, cap. 12. A cie hominis, glaucisoculis, sanguineo colore corporc
De cervis vide lib. n, cap. 1-4. leonino, cauda velul scorpionls aculeo spiculaio,
De capro vide lib. n, cap. 13. voce tam sibila ul imilelur fisttUarum moriulos. Hu-
De monocerotesive unicorni vide lib. i\, cap. 6. manas cnrnes avidissime affectat, pedibus sic vigct,
CAP.VI. De urso. saltibus sic polest, tit morari eam nec exlenlissima
spatia possint, nec obstacula latissima.
Ursus fertur dicius, quod ore suo formet fetus, CAP.IX. De tharando. •
qnasi orsus. Nam aiunt eos informes generafe par- ^Ethiopia mitlit besliam tharanrium nomine, boum
ius, et quamdam carnem nasci quam mater lam- magnitudine, hisulco vestigio, colore ursi,, ramosis
bendo in membra componit, sed haec immaltiriias cOrnibus,capite cervino, villo profundo. Hunc tha-
facit defonnes partus. Denique tricesimo die gene- ranrium affirmant habitura melu verlere, et, cum
rat, unde evenil ut praecipilata fecundilas informis delitescii, fieri nd similitudinem cujuscunque rei cui
procreetur. Ursorum caput invalidum, vis inaxima se approximaverit, sive illa sit alba ut saxnm, sive
iu bracbiis et lumbis, unde eliani interdura erecli virens ut frutetum, sivequem aliuni moriumpracferat.
iusislunt. El medendi induslriam non praetermillunt. De vulpe vide lib. n, cap. 5.
Siquidem grayi affecli caede et sauciati vulneribus, Q CAP.X. De eale animali.
mederi sibi solent, berbae cui nomen floinus, ulcera Est beslia quae dicitur eale, raagnn ut cqutis,
suhjicenles sua, ut solo curenlur altactu. Ufsus cauda elephaiilis, nigro colore, maxillis aprinis,
aeger formicas devorat. Numidici ursi caeteris prae- cornua pracferens ultrn modum longa, ad obsequium
slant rabie duntasat, et villis proftinriiorihus. Nam velul molus accommodata, nec enim rigent,
ejus,
genitura par est quoquo loco edilis. Coeunt non sed moventur ut usus exigit pracliandi, quorum alle-
eodem modo quo aliae quadrupedes, sed apti mutuis rum et cum allero pugnat, ul si iclu aliquo
replicat,
amplexihus velut humanis conjunctionibus copulan- alterius acumen oflendatur, acies succedal alterius.
iur. Desideriura veneris hiems suscitat. Secreti • De
in iisdera lupo videtiu. u, cap. 20.
houore reverentur mares gravidas, et . CAP.XI. De cane, et ejus natura.
licet foveis, partilis tamen per scrobes seciibalioni- Canis notnen Latinum Grrecam habere videtur
hus dtviduntuf. Lucinae illis teinpus properanlius
etymologiam. Cynos [xuwv] enim Graece canis
est, quippe nlerum tricesimiis dies liberat, unde dicitur Latine, licet quiriain a canore latratusappel-
evenit ut praecipilala fecunditas informes procreet latum existiiiient, eo quod canore insonat, unde et
partus. Carnes pauxillas edunt, quibus color can- canere dicitur. Nihil aulem sagacius canibus.PIus
didus, oculi nulli. Hos iambendo sensim figurant, C enim sensus caeteris animalibus habent; nam soli
el interdura ad peclora fovenl, ut assiduo incubalu sua riomina dominos suos diligunt.
recognoscunt,
calefactaeanimalem trahanl spiritum. lnterea Cibus Canum sunt
plurima genera. Alii ad capienrium in-
ntillus. Sane diebtts primis quatuordecira raalres
vestigant silvarum feras. Alii custodes domorum,
ita in somnum concidunl, ut nec vulneribus excilari suhstantiam dominofnra suonum cuslodiunt, nefoiie
queant, ita de cavernosis in quibus latent moutibus rapiantur iu nocte a lalronibus. Pro dominis snis
tiiox egressac in diem liberum, tanlam paliuntur eliam niorti se objiciunt voluntariae, ad praedam
insolenliam lucis, ul putes obsilas capcitnte. Insi- cum domiiio suo currunt, corpus etiam domini sui
dianlur alvearibtis apum, maxime favos appetuiit, morluum custodiunt, et non derelinquunt, quoruiii
nec avidius aliud quam mella caplant. Cum gusta-
postremo nalnra est cxtra homines esse non posse.
verint mandragora; mala, moiiunlur; sed eunt ob-
Leguntur canes in (antum suos dilexisse dominos, tit
viam, ne malum in perniciem convalescat, et formi- Garamunlum regem ab iiiimicis caplum, etcusloriiae
cas devorant ad recuperanriam sani atem Si qiianrio. raancipatuin, ducenti canes agmine facto per meriias
cum tauris pngnant, seiunt quibus poiissilnum parti- acies inimicornra ab exsilio reriuxerint, praelianles
btis miiiorenlur, nec aliud quam cornua et nares _ adversos resistentes. Jtsone Lycioinierfecto, canis
appetuut comua, ut arraatura deficianl, nares, ut ejus ns,ernatus cibuin, inedia obiit. Lysimnclii regis
dolor sil in loco tenerriino. cauis flnmrais se injecit accenso rogo domini sui,
CAP.VII. Deleucrocula. eipariter igni.absuniptusest. Appio Junio, etPuhiio
In Imiia nascitur beslia, quae velocitate praeceriit Silio consulihus damnatum dorainuin, canis cum
universas feras, et dicitur lettcrocula nomine, ipsa abigi non posset, comilalus est in carcerem, elmox
asini magniludine, cervi clunibus, peclore ac cruri- percussum ululalu prosecutus est, cumqtie ex mise-
btis leonis, capite equi, bisulca ungula,. ore usque ralionc populi Romani ei cibus daretur, nd os de-
ad nares dehiscenle, denliuin locis osse perpetuo. fuiicti cscam tulit, ullimo abjectum iu Tiberim tu-
Haecqnidem quoad formam, nara voce loquentium mulo cadaver adpatans suslentare conabatur. Can:£
hominum sonos aemiilalur. vero ubi vesligium leporis cervive reperit, et ad di-
Decrocodilo vide lib. n, cap. 8. verticulum semitae venerit, et qnoddam viaruut
CAP.VIII. De Manticora. compilum, quod partes in plurimas scinditur, am-
In liulia nasciiur animal, quod manlicora dicilur, biens singularum semitariim exordium, lacilus se-
triplici dentium orriine coeunte vicibus aliemis, fu- cum ipsepertractat, veltHsyllogisticara vocem sags-
87 * APPENDIX AD HUGONISOPERA DOGMATIC'. 88
citale colligendi odoris»dimillens. Aul cerle, inquil, A adipisci quod cupiunt fruslra nolint perdere idqued
in banc parleni defl&it, aut in illam. Ant cerie in reliquerunt. Lycisci ' untur canes qui ex Iupis et
hunc se arifractunfconlulit, sed nec in istam, nec canibus nasctintur, c inter se forle misceniur.
in illam ingressus est, superesl igitur ot in istam Solent Indi feminas c nes alligare in silvis, ut ad-
partem se contiilerit, el sic falsilale repudiata in misceantur ad tigres bestias, a quibus insiliri, et
verilatem prolabitufi Saepe etiara vocis illalae evi- nasci ex eodera felu nesacerrimi dicunlur, adeo
deiilia cafhesad redarguendos reos indicia prodide- fortes ul complexui nes proslernant.
runt, ut riiuto eorum lesiimonio plerumque sii cre- CAP.XII. De animali in generenominibus, tt spt-
ditum. Anliochiabferunt in rernofiore parle urbis ciebut c proprietalibut.
necatum virum quodam crepusculo, qui canem 6fbi X
Oranibus animanti s Adam primus vocabula in-
adjurictUm habebat, iniles quidam praedandi sludio nnic ue nomen ex praesenti iristi-
minister exstiterat caedis, tectus idem adhuc lerie- didit, imponens
broso dlei exordio, in aliaspartes secesserat. Jacebaf autem luliohejuxla conditio m naturaecui serviret. Gentes
alium cx propria linguadede-
inhumatiim corpus, frequens erat spectantium vul- runt unicuiqueani ai tem
vocabula, non secundum iinguam Lati-
gns astabat queslu lacrymabili canis, dominique narii, atque Grseram, aut
flebat aerumnam. Forte is qui necem inlulerat, (ut 8 quarumlibet geniium bar-
bararum nominailla i posuitAdam, sed illa lingua,
se habet versutia humani ingenii) vitandi incom-
arite diluviuhi u fuii oriinium quae Hebrsea
modi avidilate, et ut ejus praesentia fidem faceret quae
Latine a manimalia sunt animanlia
innocenliae, ad illam circuraslantis populi accessit nuncupatur.animantur
coronam, et velut miserans apprppinquabat ad fu- . dicta, quae ita.et moventUrspiritu. Qua-
nus. Tunc canis sequastrato. paulisper doloris que- drupedia vocata, quod quatuor pedibus gradiantur,
etsi simitia sint oribus, tamen non sunt sub
stu, ultionis arma assumpsit, atque apprehehsum quae
tenuit et velul epilogans quoddam miserabile car- cura humana, ut cervi damae, onagri, etc.Sedneque
bestiae sunt, ut leones neque juroenla, ut usus bo-
men murmurans, universos convertit in Iacrymas,
rainum juvare possin Pecus dicimns esse, quod
et
fldemque probalionem detulit, quia quem solum
humana lingua et efil e caret. Proprie autem peco-
tenuit ex pluribus non dimisil. Deniqne perturbaius
fuit ille, et tam manifestiim rei indicium,nequeodii,' rum nomeri iis anima ibus accommodari solet, quae
sunt ad vescendum ap ut oves et sues; antiriusus
neque inimicitiarum, neque injuriae alicufus vel in- hortiinunl commodata ut equi et boves. Differf au-
vidiaeobice, propler objeclionem nalurae, vel cri- leminter
men repellere potuit. llaque quod erat ratione con- pecora el p des. Nam veteres in signifi-
catione omniurn ani iium pecora dixerunt, pecu-
sonutn, ultionem perpessus est, quia defensionem des autem tantum ani lia illa
sibi prxstare non poluit. Lingua canis dum lingit quae eduntur, quasi
Generalitcr aulera omne animal pecus a
vulnus, sanat illud. Lictus ejus admodum medicus pecudes. vocatur. Ju enta
esse fertur. Catuli denique lingua, vulneratorum pascendo inde nomen traxerunt,
nostrum labore vel onus suo -adjulorio sub-
solet esse intestinorum salus. Natura ejus ul ad vo- quoil
vel arandoj Vanl. Nambos carpenta tra-
mitum suum reverlattir, ilerumque comedat. Cum- vectando
flumen tranaverit carnem aut hit, et durissimas gle as vomere vertit. Equus et
que aliquid (ale in asinus onera portaiti, t homiiiiim in gradiendo la-
ore suo lenens, cum viderit umbram, os suum ape-
borem temperant. Un e et jumenia appellantur ab
rit, alque dum properat aliam carnem sumere, eo quod homines juva ; sunl eninr magnarum vi-
ipsam quam tenet perdil. Cujus figuram in quibus- rium animalia. Item d nlur armenta, vel quod sint
dam rebus praedicatores tofbent, qui semper admo- armis id esfbello v.elquodhis in armis uiimur,
nendo et exercendo quaerecta sunt, insiriias diaboli vel apta,
quod raagnos arm habent. Alii armenta boves
pellunl, ne thesaurum Dei animas Cliristianorum tanlem intelligunt, ab ando, quasi araraenla, vel
ipse auferat. Lingua canis dum lingil Vulnus, sanat quod sint eornibus ar ata. Discretioautein esl inter
illuri, quia peccatorum vulnera dom iu cdhfesslone D1armenta et
sacerdotum correctione mundantur. ln- greges. Na lantum majorum ut equo-
nudnntur, rum et bouin sunt ar enla, greges vero etiam ca-
teslina quoqUe hominis curat lingua cariis, qUia
secrela cordis ipsius mundantur opere et sermone vivenlium. praruin, et ovium,et terorutnminorura gregatim
doctoris. Medicus admodum canis diciltir esse, quia
studiis omni- CAP. I. De ove.
qui prxest aliis, sapienliae invigilare,
que modo crapulam vitare debet. Nam in saluritate Ovi»moIIe pecus Ia to corpore, inerme animal,
panis Sodoma periit. Nullo demum ambilu tam cito anirao placidum, ab o lione dictum, eo quodapud
possidet hominem iniraicus, quam voraci gula. Quod veteres in initio non ri, sed oves in sacrificio
canis ad vomilum redil, quosdam post peractam maciarenluf. Ex his q sdam biderites vocant eas.
corifessionem incaute ad perpelfata facinora redire quae iriter oclo denle duos altwres babent, quas
demonslrat. Quod carnem in flumirieper cupitam inaxime gentiles in s rificio offerebant, vel quae
umbram relinquit, significat homines stultos. qui esseulbiennes.Ovissii adventuhiemis.quia inexple-
propter ambitionem rei ignola?, id saepe quod sui bilis ad escani, insatia iliier herbam carpit, eoquod
jurhresl, derelinqunt. Unde flt-ut, dura non valent prcesenliavasperilatem hiemis adfuluram, ut prius
89 DE BESTIIS ET ALIIS REBUS LIBER TERTIUS. SO
herbae pabulo se faciat quam gelu adurente omnis A ' CAP.
XIX. De bove, et uro, et similibus.
berba deficiat. Bos Grairis jSoi3?,hic et haec boys, hujus boos di-
CAP. XIV. De vervece. <
citur, hunc Lalini trionem nominnnt, eo quod ler-
Vervex vel a virihus dicitur, eo quod cacteris iram terat, quasi terionem. Boum in sOcios eximia
ovibus sit forlior, vel quod sit vir, id esl masculiis, ,diluctioest; nam alter alterum inquirit, cum quo
emasculalus tamen, nam masculus aries dicitur, ,ducere collo aralrum consuevit, et frequenli mu-
vervex castralus, vel quod vermes in capile habeant, gitu ainicum testalur alfectum, si forte dcfuerit.
quorum ipsi ut arietes excitati prurilu, se invicem Boves impendenti pluvia ad praesepia se lenere no-
concutiunt. Unde aries eororou Spsoc,id est a matre, verunt, atque, ubi naturali sensii collegerunt niuia-
vocalus, quo nomine apud nos in ovibus masculi tionein cceli, in serenitateni foras spectant, et ultra
vocanlur, sive quod hoc pecus a gentilihiis primo praesepia cervices exlendunt suas una in omnes
esl aris immolatum, ut aries dicerelur eo qnod im- partes, ut prodire se velle leslenlur. Uri agrcsles
poncretur aris. Unde illud : < Aries maclalur ad boves sunt,habenles cornua immensa, in laiilum ut
aram, >sed id minus placet, et primac syllabaequan- inter regias mensas ob insigueni cupacilatera ge-
lilas non approbnt. rulaepoluum fiant.
CAP.XV. De agno. B Sunt etiara -in India
hoves unicornes, solirios un-
Agnus dicitur, quasi bagnes ayjvs, id est castus. gulis, nec bisulcis, sed atrocissimi. Bubali inde no-
Laiini autem sic dictum piilant, eo quod prae ciele- men sinlsimiles boum, atleoindomili,
ris animalibus matrem agnoscat, adeo ut eliamsi ut trahunt,quod
prac feritate jugum non recipiant.
in magno grege erre(, s(a(im balaiu recognoscat Vacca dicta quasi boacca; est enim ex genero
vocem parentis, festinelque ad matrem, laclis quo- nominum a masculinis
materni formalorum, sicut leo leaena,
que nolos sibi fontes requirat. Mater vero draco dracena, etc. vilulus et vitula a viiidilate
iuter mulia millia agnellorum solum filium noscit,
vocali id est actale viridi, sicut et virgo, vitu-
et Iicet unus sil plurimorum balatus, el eadeiri spe- lara sunt,
enira parvam essedicimus, et nondum enixam ;
cies, IJIa tamen felum suum recognoscit, et discer- nam enixa
iilt a caeteris, et solum fiiium tacilae pietalis studio juvenca est, id est vacca juveuis.
CAP.XX. De cameli natura.
rea»gnoscit. Camelis xupa cama, id est labor nomen dedit,
CAP.XVI. De hirco et hmdo.
Hircus lascivum animal est, petulaiis et fervens quod jumentum sit laboriosum, vel a chamse [xvpuxi]
semper ad coitum, cujus oculi ob libidinem in trans- quod Graecorum est adverbium significans humi;
versum aspiciunl, unde noinen traxit; nam hirquii nam quando onerantur u( breyiores e( humiliores
stint oculoriim anguli, secundum Suetonium. Cujus fiant, accubant, et sic chamelus scriberedir, sive
natura adeo calida est, ut adainanlem lapidem, quia curvus esl dorso a chamiro, id es( incurvo.
quem nec ignis nec ferrum domare valet, .solus hu- IIos licet et aliae regiones mittanl, Arabes tamen
jtis cruor riissolvat. Hoedi secundum quosdara ab plurimos, et Bactri forlissimos cameios niilttint.
erientlovocali sunt; parvi enim pinguissimi sunt et Verum in hoc differunt quod Arabici bina tubera
saporis jucundi, unde et hcedus et lioedtilusnomina- in dorso habent; Bactriani singula. Hi nunquam
tur, sed quia hoedus scribilur sic, aliis dici videtur pedes atterunt; sunt enira illis reciproca quibusdam
quod, si /t in ^mutetur, fiat fcedus. pelliculis vestigia carnulenta; unde et contraria
CAP.XVII. Deapro. sunt illis ambuianlibus, nullo favente praesidio ad
Aper, id est porcus, vel sus silvesler a ferilate nisum insislendi. Habentur autem ad duplex mini-
vocatur, ablata scilicet littera quasi asper, ut vult sterium. Sunt enim alii oneri deferendo accommo-
Varro. UndeiapudGraecos,agrioS, ay/>ioj,id cst agre- dati, alii perniciores el ad iter faciendum prom-
slis, ferus dicitur et ferox, omne eiiiin quod ferum pliores. Sedilli ullra inodum pondera lecipiunl,
est et immite abusive agreste vocamus. Aliis vide- p isli amplius quam solita spatia egredi nolunl. Geni-
lur dici a nomine Graecoaypof, quod est spuma, eo lurae cupiditate efferuntur arieo iit saeviant cuin ve-
quod spumam ore emiltat. nerem requirunl. Oderunt equinum genus. Silira'
CAP.XVIII. De juvenco, et lauro. etiam per triduum toleranl; verum cum datur oc-
Juvencus dictus eo quorijuvare incipiat tistis ho- casio bibendi, tantum iinplenlur, quanlum et riesi-
minura iu lerra colenda, vel quia apud gemiles sein- deriapraeteritasatiet, et in futurum diu prosit. Lu-
per iibique immolabalur, et nunquam taurus; nam tulenlas aquas captant, puras refugiunt. Denique
in viclimis etiam actas considerabalur. ubi ccenosior aqua defuerit, ipsi a'ssidua proculca-
Taurus [-raSpor]nomen Graecum est, sictit et bos. lione Jimum excitanl, u( turbelur; durant in annos
Lidicis tauris color fulvus esi, volucris pernicilas, cenlum. Si forle iranslali fuerint in loca peregrina,
pilus in contrarium versus, hiatus magnus. Hi quo- propter insolitam mutationem aeris,morboslrahunt.
que circuraferunt cornua, oinnique caput flexibili- Ad bella femin* praeparantur, iuvenlumqiie est ul
tate qua volunt tergi duritia omne telum respuunt; desiderium eis coilus qiiadam castraCione ex(raha-
tain imraani sunt feritale, ut cnpli animns ne do- lur; pu(ant enim fieri validiores si a coitibus ar-
meutur prpjiciant. ceaulur.
> ' APPENDIX AD HUGONIS QPERA DOGHATIC».
0: 93
CAP.XXI. De dromedario, A ln hujusmodi animaljs genere aetas lengior maribus.
Droinedarius genus'esl camelorum, minoris qtii- Legimus sane equum ad annos vixisse septuaginla.
dem slalur;e, sed velocioris, unde et noinen habet, Nolatum eliam advertimus, Opunlem [Opinicem]
Nam dromos [Sjto.uo;]Grxce, cursus et velocitas noraine, equum ad gieg-ariamvenerem durasse ad
appcllalur, centum euiin milliaria et amplius una annos quadraginta. Ei[»iarumlibido exstinguitur ju-
riie peragere solet. Quod animal, sicut ovis, bos, et bis lonsis. liirquarum |«rtu amoris -nascittir venefl-
camelus, riiminat. Ruminatio autcm dicta est a ru- cium, quod in fronti!ms praeferunt ridili filii; fiilvo
miue eminente gult iris parle, per quam yiam. mis- colore, caricis mole, Juod hippomanes nominatur,
sus cibus a multis revocatur aniuialibus. quod si praeraptumsla im fuerit, pullo mater nequa-
quatn ubera praebet. Q10 equus sanior fuerit, et spei
C»p. XXII. De atino et atello.
rnajoris, eo profundiut nares mersital in bibendo.
Asinus et asellns ab assidendo dicttis, quasi asses- Iiilerfeclisvel morieniibus dominis lacrymas iufii-
sus ab homine, sed hoc nomen, quod magis equis defunt. Dicuiitenim eimum solum propter homuiem
conveniebat, ideo hoc animal sumpsii, quia prius- lacrymari, et doloris effectura sentire. Unde el in
quam equos homines equilarent, htiic insidere cce- senliendo equorum et 1ominum natura permista est.
perunt. Animal quippe lardum est e^ nulla ratione B Solent etiam ex eqiicrim moestitia vel alacritale
mandatis renitens; staiim ut voluit sibi homo sub- evenlum futurum dimisaturi colligere. In gerierosis
stravil. Asini auieiri Arcadici dicti sunt, eo quod ab equis, nl aiiinl vetefes, qnaluor exspectanliir, for-
Arcadia primum vecli sunt, magni et alti. Minorau- ma, pulchritudo, mer Uim atque color : forma, ut
tem asirius asellus dictus est, ei plus necessarius est, sil validum corpns et solidnm, robori convenieus
quia et laborem tolerat, et negligeniiam moliisedu- altitudo, latus longura et suhstrictum, clunes niaxi-
cntionis propemodum non recusat. mi et rotunrii, pes nodnsuset siccus, cornu concavo
De onagro vide lib. u, cap. 11. consolidatus; pulcbritido, ut silexiguuni caputet
CAP.XXIII. De equo, et ejus natura. siccum, pelle prope oss bus adbaereiite, aures breves
et argulae, oculi niagni nares patulae, et erecta cer-
Dicti equi rietracla prima littera, id est a quae cst vix, coma densa et caida, ungularum soliriitas, fixa
in mquut, mqua, mquum, ab aequalilate, eo quod rotunditas; meritum, nt sit animo audax, pedibus
quando bigls aut quadrigis jungebantur, pares sta- alnrer, trementibus menbris (quod esl foriituriinis
(ura, viribus et Cursu copulabaninr. Caballus airtem inriicium), quique ex tiimma qniete facile concite-
a cavanrio diclus, eoqtiod gradiens ungula impre&sa lur, et excitata feslinslionc non difficile leneatur.
terram cavet, quod reliqua animalia non habenl. G Molus autem equi in auribus iutelligitiir virlus in
Inrie diclus est sonipes, quod sonat pedihus. Viva- membris trementibns; k)lor est hic precipue cxspe-
citas equorura et induslria mulia. Exsultant enim clandus, badius, aureu 1,roseus, myrleus, cervinus,
in campis, odorantur bellum, excilantur sono tubae gilvus, glkiicus, scutul itiis, canus, candidns, albus,
aJ praelium. Voce accensi ad cursura provocanlur. gullalus, niger, scquenti aulem ordine varius ex
Dolent cum vicli fuerint, exsultant cum vicerint. nigro bagioque distindus, reliquus aulem varius
Qtiidam equi hostes iri bello sentiunt, adeo ut ad- color, ut cinereus deler fimiisest. Badium autem si-
versarios morsu pelant. Alii eiiam proprios dominos ve, ut vulgo dicunt, bajuin el bajadum aniiqui
lecognoscunt, oblili mansuetudinis, si dbmini mu- quasi vadium dieebant, eo quod ejus coloris equi in-
tantur. Aliqui praeler doniiuum, nullum dorso reci- ter caelereaanimalia forliiis vadant. Ipse est et spa-
piunt. Uude exeniplum dabimus Alexandri Magni, dix, qtiem phcenicalunivocant, et est dictus spadix
cujus equiis Bucephalus dictus, sive ab aspeclus tor- a ccJore palmac, xjuari Syrii spadicem vocani.
vitate, siveab insigni nobilitate, eo quod laurinum Glaucus vero est velu.i picios habens oculos, et
caput habebat, seu quod a fronte ejus quacriamex- quodam splendore perl osos. Gilvus autem meriius
slanlium corniculorum minae protuberabant. Cum 0 color est«ubalbidus, gultatus esl aibus nigris inler-
abequario suo alio lempore molliter insiderelur, venieiilibus punctis. Caddidus autem et albus invi-
nccepto regio stratu, nerainem unquam practer do- cera sibi differunt. Nam albus cum quodam pallcre
minura vehere diguatus esl. Documenta ejus in prae- esl; canriidUs vero est niveus, et majore albore
iiis plura sunt, quibus Alexandrum sospitem e cru- perfusus. Canus dictos <st, qui ex candido colore et
ttelissimis certaminibus ope sua ex-lulil. Equus Caii nigro est. Scutulatus <:s dictus propter orbes quos
Caesaris nulluin praeler Caesaremdorso recepit. Re- habet candidos inter piifpureos, varius quod vias
geiri Scylharum singulari cerlamine interemptura habet imparium coloruil. Qui autem tantum pedes
eura ejus viclor spoliare vellet, ab ejus equo calci- albos babenl, pedici appjllalur, qui frontem albam,
biis iriorsuque laceratus est. Nicomede rege inter- candidi. Cervinus est qiera vulgo' griseum dicunl.
fecto equus ejus inedia vitam expuiit. Cum praelio Onosimtsautem diCtus,«uod sit colbr ejus communis
AntiochusGalatas subegisset, Centerelrii riomiiie du- cum asinOi idem est el c mereus. Snnt autem equi ue
cis, qui in acie ceciderat, equum iiisiliit ovatwus; is agresli genere orli, qu» equos feros dicimus, et
autem adeo sprevil lupala, ut de industria acerbalus proinde ad urbanam dirnilalem transire non pos-
<t\turbatus riiina pnriier, et se et equitem affligeret. sunl. Baurus niger esl. Mauron enim Graeci nigrun»
93 DE BESTllS ET ALHS REBUS LIBER TERTIUS. 91
vocant. Mannus vero equus brevior est. Verhedos A ca(i insitlinntur, mures mnjtis quod non recte glis
vero anliqui dicebanl eo quod rhedas veherent, id pulalur.
est ducerent, vel pervias publicas irent, per quas et De muslela vide lib. n, cap. 18.
rhedas ire solilum erat. Equorum tria sunt genera. CAP.XXVI. De talpa.
Unum generosum, praeliis et oneribus aptum. Alle- Talpa bestiola est nigra damnata caecjtnteperpe-
rum vulgare atque gregarium, ad vehendum, non tua;cstcn'nn in tenebrisabsqueoc-ulis, etsemper ler-
ad equitandum aptum. Terlium ex permistione di- rain foriit, et huinumerigil, et subter frugibus radices
versi generis orlum, quod eliam bigenutn dicilur, comeriit, qnse Graece kunat,^ aspalax vocalur
quia ex diversis nascilur, ut mulus. Mulus a Graeco De formica videlib. n, cap. 29.
flctum vocabulum habet, eo scilicet quodjugo pisto- De hericio seu herinaceo, tib. n, cap. 4.
rum subaclus, tardas in gyruin molcndo ducat mo- CAP.XXVII. De avibus in gettere.
las. Judaeiasserunt quodAna abnepos Esau equarum Avium unum quidera est nomen, sed diversa sunt
greges ab asinis in deserto ipse prius fecerit ascen- genera. Nam sicut specie differunt, ita el naturae di-
di, ul jumentorum contra naturam nova animalia versitale siquidem aliaesunt simplices, ut columbae,
nascerentur. Onagrosquoque ad hoc admissos esse aliae astulae, ut perdix, aliaead manum sC subjiciunt,
ad asinas dicunt, elipsum istiusmodi reperisse con- B ut accipilres, aliae reformidant, ut garamenles, aliaa
cubitum, ut ex his velocissimi asini nascerentur. In- hmninum conversalione deleclantur, ut hirundo,
diistria quippe bumana diversum animal in coitus aliae in deserlis secretam vilam diligunl, ul vtilitir,
coegit, sicque adulierina commistione genus aliud aliae canlus edunt dulcissimos, ut cygnus et niernla,
reperit: sicul et Jacob conlra naturam oviumcolo- aliae verba et voces hominum iraitanlur, ut psitta-
rum dissimililudines procuravit. Nam tales fetus cus etpica; sed et aliaesicut genere, ila et moribus
oves illius procreabant, quales virgas arietes desu- innumerabiles. Nam volucrum quotgenera sint, in-
per ascendentes in aquarum speculo contemplaban- venire quisquarn non polest. Neque enim omnis Iu-
tur. Denique et hoc ipsum eqUarum gregibus fieri diae, ^Ethiopiae, aul Scythiac deserta quisquam pe-
ferlur, ut generosos objiciant-equos visibus conci- nelrare potuisset, qui earum genus vel differentias
pientium, quo eorum similes concipere et creare nosset. Avesdictae eo quod rectas vias non habenl,
possint. Nam eliam columbarum dilectores depictas sed per avia quaequediscurrttnt, alites, quia alis ad
et pulcherrimas columbas ponunt iisdem locis, qui- alla tendunt, et a<l sublimia alarura remigio con-
bus illae versanlur, quo rapiente visu limiles gene- scendunt. Volucres a volando. Nara unde volare, in-
rent. Inde est quod quidam gravidas mulieres jubent de el ambulare dicimus. Vola enim dicitur media
nullos intueri lurpissimos animalium vultus, ut cy- ^ pars pedis sive manus, et in avihus vola media pari
uocephaloset simias, ne visibus occurrentes similes alarum quarum motu pennaeagitanlur; inde et vo-
felus pariant. Hanc enim feminarura naturam esse lucres. Ptilli dicunlur omnium avium nati. Sed cl
dicunt ut qualem prospexerint, sive mente concepe- animalium quadrupedum nali pulli dicuntur, ei
rint in extremo voluplalis aeslu rium concipiunt, la- liomo parvus pullus aut pusio. Recentes igilur nati
lem sobolem procreent. Etenim anima in usu ve- pulli dicuntur, eo quod polluli sint. Unde el vesiis
nereo formas exlrinsecas transmiltit, eorumque sa- nigra pulla dicla est. Aliae sunt, in quibus pennae
tiala lypis, rapit species earum in propriam quali- per ordinem fixae Volandi exhibent iisum; vocalae
tatem. In animanlibus bigena dicuntur, quae ex di- aulem.sunt alae, quod his aves complexos alant, et
versis nascunlur, ut malus ev.equa et asino, buido foveant pullos. Penna a pendendo dicta, inde et
ex equo et asina. lbridae ex apris et porcis, lilyrus pendere. Volucres enim pennarum auxilio moven-
ex ove et hyrco: musino ex caora el ariele, qui est lur, quando aeri se mandanl. Pluraa quasi piluma.
dux gregis. Nam sicul pili in quadrupedum corpore, ita plumae
CAP.XXIV. De calo, seu musione. in avibus. Avium niulta nomina a sono vocis con-
Musioseu niuscio a plerisque innriceps seu inuri- r, slat esse composila, ut sunt gpus, corvus, cygnus,
legus appellatur, quod muribus infestus sil; hiinc bubo, milvus, ulula, cuculus, graculus, etcaetera;
vulgus catum a captura vocal. Alii dicunt quod varielas enim vocis earum docuit qualiter easdem
oculis res captat, id esl videt. Nam tam acule cer- homines nominarent.
nil, ut fulgore luminis lenebras noclis superet. Ca- De aquila vide lib. i, cap. 56.
tus enim aculus et callidus dicilur. De vuliure, lib. i, cap. 38.
.CAP.XXV. De mure et sorice, etc. De gruibus, lib. i, cap. 39.
Muspusilium animal est, Graecura illi uve uomen CAP. XXVIII. De psiitaco.
est; quidquid vero ex illo trahilur Laiiuum esl. Alii Sola India millit psiltacum, colore viridi, torque
dicunt mures,quod ex humore terrae nascantur. Nam punicea, grandi lingua, et caeteris avibus latiore,
humusterra, el inde mus; his in plenilunio jecur unde el articulata verba exprimit, ita ut si eam non
crescit, sicut et quaedam maritima augentur, quae videas, hominem loqui putes. Ex naliira autem sa-
imminente plenilunio augentur, et rtirsus deficiente hitnt, dicens ave, vel %«Xpi.Caelera nomina ex insti-
Juna deficiunt. Stmt qtii inter soricem el murera di- lulione discil, unrie illud Mnrtialis :
scrimcn ponani, ut sorex sit minus illud aniinal cui Hoc per me didici, dicere : Cmsar, ave.
SS APPENDIXAD HUG0NI5 OPERA DOSMATIC 93
Cujus roslrum tanta durilia est, ut cum e sublimi At pendulae, importuna rrnliintc sonanles. eui ne-
praecipitalur in saxum, nisu oris sui se excipial, ct que.unt Iinguas in se mone eiprimere, sonum ta-
quodam quast..fiindamenlo utatur ordinariae firmi- inen bumanae vocis i nlur, dc qua congrue qui-
latis. .Sludet ut loqualur quod honiines, et cum dam(Martial.)ait:
ndhttCipulIus,esl, el adHucinfra alterura suaeaelalis Piea loquax cert dominum te vece salulo.
anmlm, puaitriojttstrata sunt, et citlus discit ei lena- Simenonvid t, etse negabisaiem.
v• "- Picus a Pico Satum filio nomensumpsit, eo quod
clttif^r^ieii^- '-•.; .
De^0i0^elib.t,cap.^. ipse inauspiciis ca av ulereiur. Nam ferunl bane
Decfcohiitlib.i, cap. li. autemquiddam habe divinum, indicio illo quod -
De'holore aut cygno lib. i, eap. 53» in quacunquearbore 'ficaverit, clavum vel quitl-
De ibideteu ibi. lib. i, cap. 57. quid aiiud ei infixpm. u - haerere non posset quin
De assida seu struthione tib. l, cap. 37. siaiim excidal, ubi illa insederit.
De fulica tib'. i, cap. 58. DtMcipitre vide lib. , cap, 13.
CAP. XXIX. De hatcyone. -. , CAP. XX 1. Deluscinia.
Luscinia nomenest a ir inde smtiptum, quia cantn
Ilalcyon marilima avis est, quae in littoribus fe- R1MIO
lus suos edere solet, ila ut in arenis ova sua de- sigiiificare solet s enlis exorlum. diei, qnasi
est enim pervi i ctistos. Cum ova quodan»
ponat medio fere' hiemis; uara id teiripus fovendis Iticinia,
hubet depulatum fetibus, quanrio maxime insurgit situi corporis et gremi fovet, insoranem longaeno-
mare liltoribus, quarido eliam vehementior fluctus clis laborem,canlilenac vilalereraittit. Et, ul mihi
virietur, haecsumma ejus intenlio, ut possii,
iliiditur, lunc repeniina placidilate, in gfatiam aut non toinus diilciorihos odulis
naturam hujus avis atira milescit, et pesitis ovts quajn fomcnlo cor-
mare seipsura demittit, omnes cadUnt procellae, mi- poris, fclum animare uc fovere. Hanc viiam vi-
delur ducere miilier vi ta, sed pauper el pudiea,
tescunt Uatus ventorum, ac placirium verilis stat
mare, donec ova'fovetil hateyon siia. Septem autem quaacolum nocluruo digitis trah ns ul parvulis suis victum
c ntu mcestitiam paupertalis
riies surit qnibus educil pullos, felusque absolvit il- acquirat,
et quamvis navitateni lusciniae imitari.
lico, alios quoque septem adjiiiigit dies, quibus demulcet,
enufriat pullos suos, donec ihcipiant adplescere. non,possit,imilatur ta cn eam sedulo maternae pic-
Nec mireris tam exiguum nutrimenti teiripus cum tatis officio.
, GAP.XXXIV. De Vespertilione.
nbsolutio fetuum lum paucorum dierum sit. Tantam '
animal nobile a vespere nomen
nuteni gratiam dicunt huic avi miiiistratam esse et C Vespertilio
inriultum divinilus, ut hos quatuordecim dies nautae sumpsit, est aulcra vo lile, idemque et quadrupes,
et dentibus ulitur, quod in pliis avibus reperiri non
praesumptae serenitaiis observent, quosCthalcyoneos solet;
vocant, quibus nullus tempestalis "'motus horreseal. parit sicut quod dia, non ova, sed pullos
De phmnice videtib. i, cap. 49. viventes, volitat aulem on a.liquovolalu pennarum,
sed membranae snae fnl remigio, quo suspensa ve-
CAP.XXX. De cinnamulgo.
luti pennarum volalu c mfertur alque vegetatur.
et
Cinnainulgus ipsa Arabiar, avis est, proinde ita
Habet ajfud hoc vile an al, quod sibi invicemad-
vocata, quod jn Cxcelsis nemoribus texit nidos ex
frnciibus cinnanii et quia non possunt illuc boinines haerent, et quasi specie trionis ex alio loco pen-
ascendere propter ramorum allitudinera etfragilila- dent, at si se ultinue q que laxaverint, omnes re-
tein, eosdera riidos plumbalis appetunl,iBt«ic cin- solvuntur, quod fit quo am munere chariiatis, quae
nama illa dejiciunt, et pfeliis ampTioribusvetitjniit, difficile in hominihus>e tamen aliqualenus in volu-
eo quod hacc cinnama magis quam alia mercatbres cribus bujusmedi reperi r.
N CAP.XXXV. Dt c nice, el corvo iterum.
probant, , « : ,
CAP.XXXI. Deherciniit avibui. Cornix annosa avis a ud Latinos Graeco nomine
>
Herciniaeaves dictaeab Hercinlo sajlu Germaniae, xopuvucorone appellat , quam aiunt augures hc-
ubi nascunlur, quarum pennae adeo in obscufis mi- minum curas significati nibus agere insidias via-
rtim monstrare, futura aedicere. Magnum nefas
cant, ut quamvis nox obtenta densis lenebris sit,
ad praesidium itineris dirigendi projectae interlu- hoc creriere est quod D cornicibos sua mandet
ceant, cursusque viaj pateat indicio plumarum ful- consilia. His inter roulta picia tribuurit, et pluvias
gentium. portendere vocibus, und est illud :
Tunc cornix pluvi vocal improba voce.
De epopedictumestin upupa, lib. i, cap. 52.
(VtnatL. org. lib. i, vers 388.)
Discatit homhies ama ifllios suos ex iisu et pie-
l)e,noeiu^jte^nycikorace, lib.y, cap. 3*. tate corvorum, qui elia >volaotes fHjos comitatu
De tyrems, lib. }t,,cap. 32. sedulo prosequunlur, ac Uieite limenies, ne forte
Ve perdiceKiib.i, cqp.ySQ.
deficiant, cibum sngger t, ac plurirao temporis
CkJ.XT&JLl[iDepkaetpico. spatio nulriendi offieta relinquuni. At vero fe-
Pc» quasi poettcae.eoquod verbacumdiicrimine . rninacnostri temporis ci ahlaciant etiani illosquos
vocis exprimant ut lionio, per ramos enim nrborum diligiint, c( si diliores m lacUre. fastidiunt, pan-
07 DE BESTIIS ET ALHS REBUS LIBER TERTIUS. og
periores si fuerinl, parvulos abjiciunt, el exponunt, A plcrique experli sunt de boura cariaveribtis nasci;
et depreherisos abnegnnl. Ipsae quoque diviles raa-- nam pro his creandis, vitulorura occisorum cames
tres, rieperplures patrimoniura dividalur, proprios verherantur , ul ex pulrefacto cruore, vermrs
necanl in ulero fetus, el parricidalibus succis in ipso creentur , qui postea efficiuntur apes. Proprie
genitali alvo pignora sui venlris exslinguunl.- Prius tainen apes orl;« dicunttir de bobus, sicutcra-
enim auferlur vita quam tradatur. Quis docuit nisi brones de equis, fuci de mulis, vespae de asinis.
horao fiiios abdicare? Quis inler nalurae fralerna Caslro [Castoras] Graeci appellant, q»i in .extre-
eonsortia fratres impares fecit? Unius divilis filii niis favorum pariibus raajorcs creauiur, quos ali~
diversaesorti cedunt. Alius (otius paternae sorlis as- qui reges putant dici, eo*quod castra ducurrt, Solaj
scriptionibus jucundaiur, alius opulentae hacredilatis apes iu omni genere animantiura coramune in oin-
patemae deplorat auguslam atque indpem porlio- nibus sobolem habent, unam oranes incolunt man-
nem- Nunquid natura dividil nierita filiorum? ex sioneni, uriius patriae dlauduntur limine domus, com-
pari tribuil omnibus unde et nascendi et vivenrii niunis esl omnibus, labor, cibus, operatio, usiis,
possint habere substanliam. Ipsa vos, o parenles, fruclus et volatus. Quid plura ? ctim communis sit
docelriondiscernere patriraonio, quos litulogermani- oranibus generalio, integritas quoque corporis vir-
tatisaequavit.Elenimquibusdedistis communiteresse B ginalis oninibus est comraunis, el partus: quoniam
quodnatisunt, eis nondebelis invidere.quin comrau- nec inter se ullo concubitu miscenlur, riec libidine
niter sortem eamdem inler se soniantur, et habeant. solvunlur, nec parlus qualiuntur doloribus, sed su-
Decolumbavidelib.\,cap.\,1,Z. bito maximum iiliorum examen emitlunt, et foliis
De lurture, lib. 1, cap. 20,23, 2i et 25. atque herbis ore suo legente^prolem sibi procreant.
De hirundine, lib. n, cap. H. Ipsae sibi regem faciunt et ordinant. Ipsae populos
De coturnice teuqualea, lib. i,cap. 51. creant. Et licetposilae sub rege sint, sunl tamen
liberae. Nam et praeiogativam judicis (enenl, et fide
Depavone, iib.i,'cap.S5.
devotionis affectum, qiiia regera tanquam a se sub-
Deupupa, lib.i.cap. 52.
De gallo,lib.i, rap. 56. '"'.• slilulum diligunt, e( tpto honorant examine. Rcx
autem non sorte ducitur, quia in sorte eventus esi,
CkP. XXXVI. De anate.
non judiciuin, et saepe irrationabili casu sor.tis n:e-
Auas ab assiduitale nataudi aptuni nomcn acce- lipribus deterior praefertuf. Apibus aulem rex, na-
pit. Ex quo genere quaedam dicuntur Germaiiiae, eo lurae claris fornwtur- insignibus, ut magnitudine
quod plus caueris nutriant. Anates ponticae veneno corporis et specie, quodque in rege . prsecipuum
victitanl, ideoque cibo humano aptae non sunt. Pu- C est, morum mansueludine. Nam etsi habet acti-
lalur etiam anas anseri dedisse nonten, quod et ipsa leum, non tamen utilu? eo ad vindicandunr, sunt
cum in terris vivat assiduo natel, sed de ansere alihi enim legis naturae non scriplaclitleris, sed impressac
dixiinus. tnoribus, ul leniores sint ad puniendem qui poleslale
CAP.XXXVII. De ovis et ex eis natis.
nascunlur. Primiim poliuntur majori. Sed el apes quae non optcrapera-
braniuni genera volucrum bis verunt legibus regis, pcenilenliae condeinnatione se
eniin ova gignuntur et pariunlur, inde calore cofpo- mullant, ita ut immoriantur acculei sui vi.lnere.
ris materni formaniur el aniiiianlur. Ova autem Quod Persarum populi in se dicuntur observare, ut
dicla ab eoquod sint uvida. Unde et uva, ab eo pro commissi pretio seu magniludine ipsi in sc pro-
quod iutrinsecus sit plena huinore. Nam humidum priae raortis exsequanlur senlentiam. llaque nulli
est qUod extfinsecus humorem habel, uvidum quod rcgem, nec Persaequi gravissiinasbabentin subdilos
iiiterius. Qaidara aulem putant ova Graecanihabere leges, nec Indi, nec Judaei, nec Sauromaise lanta,
originem nominis, illi enitn dicunt «, et in siiigulafi' quanta apes reverentia, devoiionis observait, ut
ciov,oon, v litlera ablata. Ova autem quaedara inani (lullaee domibus exire audeant, nec in aliquos pro-
vento concipiuntur, sed non sunt generaliva nisi ceriere pastus, nisi rex priusegressus fuerit, el vola-
quaefuerinl concubituLraascuIinoconcepla el seminali lus sibi viudicaverit principalum. Processus aulem
spirilu penetrata. Quorum vim tantam dicunl ut asl per rura redolentia ubi inhalantes floribus horti,
lignrim perfusum eis non ardeat, ac ne vestis qiij- uhi fugiens rivus per gramina redolentia, ubi anice-
dem contracta aduratur, admista quoque calceglu- IU ilparum. Illic lurius alacris juventutis, illic cam-
linare fertur vitri fragraenta. pestre exercitinm, illic curariim remissio', opus ip-
CAP. XXXVllI. De apibus. sumsuave de floiibus et dttlcibus berbis, fundamenta
Apes dictaevel quod pedibus se alligant, vel pro caslrorum prima ponuntur. Quid enim aliud esl
eo quod sine pedibus nascunlur. Nam postea el pe- favtisnisi caslrorum quaedam species? Denique ab
des et pennas accipiunt. Hae solertes in generandi liis praesepibus apura fucus arcetur. Quaecastra qua-
mellis otDcio assignatas incolunt sedes , domicilia Jrala laniuni possunt habere arlis et graliae, quan-
inenarrabili arte componunt, et ex variis fJoritms, lutn habent crates favorum? in quibus minutn;
favum condunt, textisque ceris •innuniera prole itque rotundae cellulaeconjunctione sui invicem ful-
dastra replent, exercilum et reges hahent, praclia ciunlur. Quis arehiteclus eas docuit hexagona il a
movent, fumum fugiunt, turaultu exasperantur. Has cellularura in discreia latcrum acqualitate compo-
99 APPENDIX AD HUGONIS OPERA DOGMATIC . 100
a«e*.ac teneras inler domorum septa ceras snspen- A draco. Arborem hanc Deum Palrem intellige, um-
t*WPV8j»j»re mella, et inlexta floribus horrea nc- bram Filitnn ejus, si t Gabriel dicit ad Mariam :
ctare qmjhl disfendere ? Cerneres omnes certare Spirilus sanctus supe iet in te, el virlut Attissimi
de miinere, abl*s iavigilaTe quserendo victum, alias obumbrabitlibi {Imc. ). Fruclum coelesleni sapien-
soUicitam t-astris exfetbere cjustodiam, aiias fultiros liam Domiiii, sciltcet ' irituin sanctum. Vide ergo,
explorare imbres, et speru&ri concursus imbrium, o hotrio, ne postquam -acceperis Spiritum sanctiim,
alias rie lloribus fingere ceras, aUas de floribus in- id est Spiiitualem c mbam, et inlelligibilem et
teraum rorem coJJigere, nullam tMKft alienis insi- nianenleiu super (e, f is fias ab aeternitale, alienus
diari laboribus, aut raptu vilam quaetej», atque uli- a Patre et Filio et Sp ritu sancto, ne draco te inte-
nara raptorum insidias non limerenl. Habettl tamen rimat, id est diaboIuS.Nam si tu habes Spirilum san-
veneria sua, el inter mella fundunl venenum, si ciuni, non polest tlbi propinqttare draco. Attenrie
fuerint lacessitos,animas quotjue in vuinere potHMRt ergo, o homo, et pern ane in fide catbolica. Cave
arriore vindictae. Ergo mediis caslrorum vallibua quantum potes ne ex ra domura inveniaris et com-
humor ille recens irifundilur, paulatimque et pro- Breberidat le ille df co serpens anliquus foris, et
cessu lemporis in mella cogitur, cum fucrit liquidus denQrei te sicut Juda , qui mox tit. exiit a domo
ab exordio, et coalitu ceraeflorumque odore flagrare g fora^, et a fratribus a siolis slatim a daemone est
mellis suavitaiem incipit. Merilo quasi bonam ope- devoratus, et periil.
rariam Scriptura sic apera ut formicam praedicnl, CAP.XL. De terpentum generibus.
dicens : Vade ad formicam, o piger, et cohsidera vias Anguia omnium ser enlura est genus, quod cum-
ejus,et disci sapientiam (Prov. vi). Quasi dicat: plicari et conlorqtieri polest, et jnde anguis, quod
Viiie quam dtligenier et provide operata est, et ejus angulosus sit et ritinq ra reclus. Coluber ab eo di-
imitare operationem. Operalionem namque venera- ctus, quod colal umbr s, vel quod in lubricos tractus
bilem meditatiir apcs, citjus laborem et reges et me- flexibus sinuosi^trahn ur vel labatur. Nam lubricum
diocres ad, salutem suuiunt. Appedbilis enim est dicitur quidquid labit r dum tenelur , ut anguilla,
sanctificatio omiiibus et chara. Audis quid dicat serpens. Serpens aute noraen accepi t, quia occultis
propliela. Mitlit itaque le ut apiculoc illius sequaHs accessibus serpit non periis passibus, sed squaraa-
exempium, imiteris operalionem. Vide quam labo- rum minulissimisnisi s repit. Ula autem quae qua-
riosa sit, el quam grata. Brevis involatitibus apis, et tuor aut pluribus peri' sniluntur, sicut lacerlae et
initium dutcoris habei fructut illiut (Ecel. Xi). Fru stelliones, rion serpe les, sed repiiiia sunt, quia
ctus itaque ejus ab branibus dcsideraturet quaerilur, venlteelpeclore rept nt, quorum tot venena quot
nec pro personarum diversitate discernitur, sel ii;- c genera, tot pernicies q ot species, tot dolores, quot
discreta sui gratia regibus pariter ac mediocribus colores habentur.
aquali suavilate dulcescit. Nec solum voluplati, sed De draconedicttim e lib. n, cap. 24.
etiam saluti est. Fauces enira obdulcat, et curatvul- CAP.XLI. batitisco e' sibilo.
nern. Interius quoque medicamentum infundit ulce- Basiliscus ^acrtXurx Grsece, Laline interprelattir
ribus. Itaque cura sit iriiirma robore apis, valida la- regulus, eo quod sit x serpentum, ita ul eum vi-
men est vigore sapientiae, et amore virtutis. Denique denles fugiant, quia factu suo eos uecat/Nam et
apes regem suum summa protectione defendunt et homiriem si aspiciat, interimit. J Siquidein ab ejus
perife pro eo pulchruin putant. Rege incolumi aspeclu nulla avis vola illaesa transit. Sed quam-
inens omriibus una, amisso rupere fidem. Incolumi vis sit procul, orc ej combusta devoralur. A mu-
enim rege nesciunt mutare judicium, mentem alio stelis lamen vincituf, asinferunt homines caver-
inflectcre. Amisso rege fidem Servandi muneris de- riis, in quibus deliiesc iit. Itaqueeavisafugit, quem
relinquuttt, atqueipsae siia mella diripiunt, quod is, illa persequitur et occi t. Nibil enim ille parensre-
qui hujus munefis habuit principalum, iriteremptus rum sine rcmedio con liluit. Est auiern longiludine
est. Itaqne cum volucres aliae seriiel taritum quo- r> semipedalis.albismacu is linealus. Reguli autem sicut
tannis edanl fetus, apes bis aut ter nova producunt scorpiones arenlia qu ue sectantur, el postquara
agmina, et ideo miranda animautibus caeleris fecun- ad aquasvenerint ibiq e aliquem moriiorderint, hy-
ditale praeponrierant. drophobas et lymphati faciunt. Sibilus idem est
CAP.XXXlX. De arbore quadam tn India. et regulus. Sibilo eni occidil antequani mordeat
Pendens eslarbor in India. Est aiitem bujus ar- vel exurat.
boris frirctus dulcis totus, el valde suavis. Colunibae De vipera vide H6.II, eap. 21.
autem delectantur in fructibus hujiis arboris, habi- De aspide, lib. u, ca 30
lantque in ea pascentes fnictiis ejus. Draco autem CAP. I. De ceratie.
*stinimicus cohimbis, limetque arborem el urtibram Cerasles ita dicitur, quia in capitecornua praelen-
ejus Ubi cojumbacniorantur, et nori potesl appropin- diiarietuin similia; 'pukrn cnim,' id est cenita
qtiare arbori, lieqoe umbrce ejtts. Si enim umbra GraecCcornua vocanlu . Siint autem illi quadrige-
arborisad occideritem venerit fugit ipse ad oiientein, riiina comkula, quo in oslentaiione veluti esca
et econverso. Si airtem everierit ut cofumba inve- sollicitaia ariimalia pe iinit; tolumenim corpus tegit
liiaiiir exira arborcm vel urahram ejiis, occidit eam arenis, necsUuni itid ium sui pisebet, nisi ex t»
101 DE BESTUS ET ALUS KEBUS LIBER TERTIUS. 102
pirtequa invitatas aves vel animalia Capit; est au-A ranae faciem habeal; nam Graeci ranam balraclion
tem flexuosus plusquam alii serpentes. ila ut spinam |3RTCKXOV appellant.
habere non videalur. De satamandra vide lio. u, cap. 16.
CAP.XLIII. De tcitale ex Plinio et Solino. CAP.LI. De taura.
Scitalis serpens ita vocalur, quod lanta praefulget Saura lacerli species, quae quando senescit, eae-
lergi varietale, ut notarum gralia se aspicienles re- caniur oculi ejus, et intrat foramen parietis, aspi-
tardet, et quia reptando pigrior est; qtios assequi ciens contra orientcm, et orto sole interidit, et illu-
non valet, miraculo sui stupentes capit. Est au- minatur.
tem lanti fervoris, ut etiam hiemis tempnre ex- CAP. LII. De sleltione iterum, et aliis serpentibus.
uvias corporis ferventes deponat, de quo Lu- Slellio de colore nilido nomen accepit, est enim
canus : tergo pictus luceniibus guitis in niOdum stellarum,
El tiitalit tpartis eliam nunc tola pruinis, de quo Ovidius:
Exuviat potilura tuas. Aplumque colori.
CAP.XLIV. De amphysibmna. Nomen habet variis ttellatut '•orpore gultis.
Hic autem scorpionibus adeo conlrarius est quori,
Amphisibaena dicta eo quod duo capila habeat, B ut tradilur, eo viso
unum in loco suo, alterum in cauda, currens ex pavorem eis incutiat, et lorpo-
rem afferal. Sunt et alia genera serpentum, ut ari-
ulroque capiie, traclu corporis circulalo. Haec sola
mordicae, clephanliae, chameriraconles, et multa alia;
serpentium frigori se comraitlil, prima omniura prae- omnia autem homini exitiosa, ut quantus nominum,
cedens, de qua idem Lucanus :
lanliis morlium sit numerus. O.mnesauteni serpen-
Et gravis ingeminum vergenscaput amphisibmna.
tes natura suafrigidi sunt,nec perculiunlnisiquanrio
Cujus oculi lucent veluli lucernae. calescunt. Nam quando sunt frigidi, nullum tangiint.
et
Dehydro hydra vide lib. n, cap. 7.
Unde et venena eorum plus die quam nocte nocent,
CAP.XLV. De boa terpente iterum.
torpent enira noctis algore, et merito, qufa frigitti
Boas anguis Italiae immensa mole, persequitur sunt iiocliirno rore. ln se cnim adducunt vaporem
greges armentorum, el bubalos, el plurimo lacle lorporis gelidae peslis et natura frigidae. Unde et
irriguis nberibus se inneclit, et sugens inlerimit, hieine in norios torquenlur, aestate solvuniur. Inrie
alque inde a bouin depopulalione nomen boas ac-' esl quod quicunque veneno serpenlis percuiitur,
cepit. primum obstupescit, et postea ubi in illo calefaciiim
CAP. XLVI. De jaculo. c ipsum virus exarserit, slalim hoininem exslinguit.
Jaculus serpens volans, de qno Lucanus : Venenum auiem diclum quia per venas vadit. Infusa
. . . . . . . . Jaculique volantes. enim pestis ejus per venas, vegelalione corporis
Exsiliiml enim arboribus ubi insidias ponunt, deslructa, discurrit, et animam exstinguit. Unrie
et dum aliquod aniraal obvium fuerit, jactant non potest venenum nocere nisi hominis teligeril
se super ipsum, et perimunt; unde et jaculi dicli sanguinem. Unde Lucanus:
sunt. Noxia serpenlum est admisto sanguine pestis,
CAP.XLVH. De sirenis terpentibut. Omne aulem venenum est frigidum, e( ideo anima
In Arabia autera sunt serpenles que Sirenae vo- quae ignea est, fugit venenum frigidum.
cantur cum aiis, quae plus currunt equis, sed cliani CAP. LUl. De serpentum varia hatura.
volare dicuntur, quorura virus tantum est, ut mor- Iri naturalibus bonis, qifae nobis el irrationabili-
sura ante mors insequatur quam dolor. bus animanlibuS viriemus esse comraunia, vivacitais
CAP.XLVIII. De sepe serpente. qundam sensus serpens excellit. Unde el legilur in
Seps exiguus serpens, qui non solutn corpns, sed Gen. Serpent atilem erat caltidior cunctis anim nti-
ethtm ossa veneno consumil, cujus poeta sic me- biis terrm (Genet. m). Serpens aulem tres habet
minit: JJI uaturas. Priraa est haec cum senuerit, caliganl cjus
'
Otiaque dissolvent cum corpore tabeficut sept. oculi, et si voluerit novus lieri, abslinet a cibo, ct
CAP. XLIX. dyptade terpente. jejunat multis diebus, donec pellis ejus laxetur, et
Dipsas serpens tantae exiguitatis ferlur, ut cum tunc quaeril angtistam riniam in petra, et intrat in
calcatur, non Videatur; cujus venenum anle exslin- eam, et confricat ac conslringit se, et deponit vele-
guit quam senliatur, ita ut facies praeveiita morte, rem pellem. Sic et nos per mttltam angustkm cor-
nec tristitiam morituro inducat, de quo poela : poris et abstinentiam pro Cbrislo, deponamus veie-
rem hominera, et indumentum ejus, et quaeramus
Signiferumjuvenem tyrrhenisanguinis aulum[almum\
Torta capul relro dypsas calcata momordit. spiritualem petram Christum, et angustam fissuram
id est portam. Secunda natura ejus est quod cum
Vix dolor aut sensus dentis fuit, elc
venit ad flumen bibere aquam, nonporlatsecum ve-
CAP. L. De lacerlo iterum, et batracha. iientini, sed dimittii illud in fovea. Debemus itaque
Lacertus replile genus est, vocatus ita quod bra- e( rios dmn in colleclain venimus aqnam vivam atque
chia habeat. Genera lacertorum plura, ut batracha, serapiternam haurientes, id est divinum sermonem
salauiaudra, saura, siellio. Batracha sic riicittir.quod in Ecclesia, ahjicere a nobis venenum, id est tcrre-
*
K>3 APPENDIX AD IIUGONIS OPERADOGMATIC . |0i
nas et raalas concupiscenlias. Terlia natura ejus A Tiascaniuf, sicut sco ' . Sunt aufem vermes aut
est, qtiod si viderit liominera nudum, limet eom; et terrae, aut aquae, aut aeris, aut carriium, aut fron-
si viderit eum veslitum, insilil in eum. Sic et nos , drum, aul lignorum, t vestimenlorum,
spiritualiter intelligamus, quod primus Adam in Aranea vermis est ris, ab aeris nutriraento co-
paradiso ouanditi fuit nudus, non praevaluit serpens gnominaia, quae exig corpore longa fila dedueit,
in eum. Sed poslquam lunica est indutus, id est et tela»semper inlen nunquam desinil laborare,
inoitalilate corporis, vel consensu per quera secuta perpeluunvsustinens i suo labore dispendium.
cs( mors nostra et ipsius, tunc exsiliit in eum ser- Multipesyermig est rrenus a pedum inultiiudine
pens, Si.ergo, ohomo, habesin temorlalem veslcm, diclus, qui contra ictu conlraclus in globum coni-
iri est velerem hominein, et inveleralus es dierum plicaiur.
maloruni, exsiliet in te serpens. Si autem exspolies Sanguisuga verrais est aquaiilis, dicta sic, quia
te indumento principum, et principatuum hujus sae- sanguinem sugit; pot tihus enim insidiatur. Cum-
cuii et lenebrarum, tunc non poterit exsilire in te que illabilur faucibu , vel ubi uspiam adhaeserit,
serpens, id est diabolus. Serpens quoque pastu feni- sanguinem haurit, et m nimio cruore maduerit,
culi cxcitatem aceeptara expellil. Ilaque ubi obriuci evomit quod hauserat, ut recenliorem denuo sugat.
oculos senserit, nota remedia qucerit, nec fraudatur B . Scorpius verrais es terrenus, qui polius vermi-
effectu. Jejuni homiris «pulum si serpeus gustave- bus ascribilur quara rpentibus; animal armatum
rit, moritur. Dicit autem Plinius: c Creditur quod aculeo, et ex eo Grae nepes vocatum, quod cau-
si caput serpentis evaseritcura duobus digilis, nihi- dam figat, et armalo lnere venena difiundat. Pro-
lorainus vivit. Unde et lotum corpus objicit pro ca- prium est autem sco ii,^uodmanus palmam nou
pite ferientibus. > feriat.
Aiiguibiis universis hebes visus est, et raro in Bombyx frondiura v rrais, ex cujus textura bom
ndversum conluentur. Habent enim oculos non in byciuum fit. Appelfat r aulem hoc nomine ab eo
fronte, sed :n temporibus, ita ut citius audianl quara quod evacuelur, dum flla generat, et aer solus in «
aspiciant. NuIIura autem animal in lanla celeritate eo remaneat.
liiiguani movet, adeo ut triplicem linguam videatur Erdca frondium v
tiabere, cum non sit nisi una. Testudo etiam visce- - is, oleribus vel pampino
ab erodendo lcta, de qiia meminit Plauius
ribus pasta serpentis, cum vcnenura advertil sibi involula,
medicina suae salutis se exercet. Enica nequani beslia et nialeGcam involutam iri
terpere, origano
pampino imitatus, im at se eadem, nec advoiat,
Serpenlum autem omnium inimida sunt corpora, ut
adco ut quacunque eant viam bumore designent. C locusla, uthucilluc iie discurrerts, semipasla di-
talia ul cum carere mittat, sed permanet p riluris frugibus etlardolapsu
Vestigiaserpentunisunt pedibus
morsibus im ersa consumit.
videantur, coslis tamen et squammarum nisibus re- pigrisque
Teredones lignorum appellant, quidam eo vermes
punt, quas a sumruo gutture usque ad imam alvu<n
lerendo edant, J quod terebant,T(/»iTpovte-
pariji modo dispositas habent.Squamniisenira quasi quod retron Graece.Latine i februm dicitur. Graecisautem
tmguibus, coslis quasi cruribus innitunlur. Unde si
in qualibel corporis parle ab alvo usque ad caput 3M5dex dicilur, et i~ dexis morsus, bos Latine
termites dicimus, ita im apud nosligni vermes
aliquo iclu collidalur, debilis reddita cursum habere
non potest, quia ubicunque ictus ille ceciderit, snl- vocantur, quos tem >e imoorluno de se arbores
vit spinam per quam costarum pedes et motus cor- gignunt.
poris agebantur. Serpenles autenv dhi dicunlur vi- Tinea vermis vesti lornnidLcilur.eo quod per-
vere, adeo ul deposita vetere tunica, senectulera tineat et eousquejns eat rionec erodat. Unde et
tleponere, atqueinjuventutera redireperhibeanlur. perlioax dicUur, qu$d ip eamdem rem identidem
'funicae serpentum exuviae nuncupantur, ep quod urgeat,
illis quando senescunt, sese exuunt. Dicuntur au-j. Vermes carniura su t hipscralos, lumbricus, pe-
teui exuviaeet induviaequia exiiuulur et induuntur. pediculi, pulices, len s, tarraus, ricynus, usia,
Pytliagoras «licit rie medulla horainis mortui quac cimex.
in spina est, serpenlem creari; quod etiara Ovidius Hipscralos vermis c itis vocatur.
in Metamorphqteon/ifeiiVeommemoral, diccns: Lurabricus vermis, . inieslinornra, dictus qnasi
Sunl qui eumclauto putrefacta,tstspina sepulcro : lubricus, quia labitur, quod inlumbis sit.
Mutari credent humanas angue meduUat. Pediculi vermes cul , a pedibus dicti, unde ei
pediculosi dicumur, qu spediculi I*Hcorpore effer-
Quod si crcditur, merito evenit ut sicut per ser- vescunt. '
penlem mofs hominis, ita' 'ex bominis' morle vita Pulicesvero vocati s nt.quod ex pulvere nutrian-
scrpenlts sequaiur. lur.
CA». LIV. De vermibut. Tarraus vermis est i.
Yermisest animal, quod pleruraque de carne, vel Ricynus vermis est is, ita vocalus quod in au-
de ligno, vel de quacunque re terrena sine ullo ribus canum adhaerea Cynos [*iunt\ enim Graece
conctibiiu gignitur , licet uonnunqiiani ct it ovis canis est.
105 DE BESTIIS ET ALIIS REBUS LIBER TERTIU3. 106
Ustula vermis est porci, appellata quod urit, A denlium et ungiiinm immanitate armatum, laiitaque
nam ubi momorderit, adeo urit ut statim vesicae ibi cutis duritia ul si fortium ictu lapidum tergo percu-
fianl. liattir, illi non noceat. Nocie in aquis, die in humo
Cimex vermis fetidus in parielibus et lecticis na- quiescit, ova in terra fovet, inasculus et femina in-
scens, ob similitudinem cimae herbae, cujus felorem cubandi vices servanl. Hunc serra venlrera dese-
habet, vocatur. Proprie autem vermis in carne pu- cans interirait.
trida nascitur, linea in veslimentis, ertica in olere, Lupum aviditas appellavit piscem ingeniosum in
leredo in ligno, tarmus in lardo. Verrais non ut ser- captura. Denique circumdatus reti fcrtur arenas
ila absconriitus transire rete.
pens aperlis passibus, vel squammarum nisihUs re- arare cauria, atque
Muiltis vocatus co quod sit mollis atque tener,
pit, quia non est illi spinae rigor utcolubri, sed in
directum corpusculi sui partes gradatiin porrigendo ciijiis cibo tradunt libidinem inhiberi, oculorum
contractas et conlrahendo porrectas, motus explicat, aciem hebelari. Homines vero, qui his saepe pasti
sicque agitatus perlabitur. sunt, piscem olent. Mullus in vino necaius, iis qui
CAP.LV. De piscium diversorum naturis. inde biberint, aut ipsum coinederint, tacdiuin vini
Pisces dicli, unde et pecus, a pascendo scilicet. generat.
" Mugilis nomen liabet, quod sit multuin agilis;
Reptilia, ideo dicunlur haee qtiae natant, eo quod
reptandi habent speciem et naturam, quamvis se iri nani, uldispositassenserit piscatoruminsidias, cor,-
profundum mergant, tamen in natando repunt. Unde feslim retrorsum reriiens ila transilit rete, ut vo-
et David ait: Hoc mare magnum et spdtiosum mani- lare piscem credas.
liinumera igitur genera piscium, et innumeri
bus, illic reptilia quorum non est numerus (Ptal. cm).
tistis eorum. Alii ova generanl, ulvarii majore«,
Amphibia sunt quacdam genera piscium dicta,
vocant tructas, et aquis fovenda committunt;
quod in terra et in aquis viveritia, ambulandi in quos
terra usum, et natandi in aquis officium habeant. aqua vero generat et creat, et adhuc mandati illius
Amphi [autfi] enim Graece, iitrumqiiedicilnrLaline, legis perpeluae munus exsequitur, lanquam blanria
id est qtiaein lerris et aquis vivunt, ut phocae, cro- mater animanlium.
Alii vivos felus edunt de sno corpore, ut cete in-
codili, hippopolanii, id esl equi flucluales.
De aspido chelone dictum est libro n, cap. 36. genlia, delphines et phocae, aliaque cselera hujusmo-
Ballenaeaulem sunt immensaemagnitudinis bestiae di, quae cum edunt parlus, si qtiid insidiarum
abemittendo el fundendo aquasdictae. Caeleris enim forte, lerrorisque praesenseriiil circa catulos suos
bestiis maris magis vomit undas. B&lluveniin Grac- „ unquam moliri, quo lueantur eos, vel lenerae aetatis
ce eraittere et jaculari dicilur. Masculus ballenaeest raaterno affcclu pavorem comprimant, aperire ora
musculus,ejus enim coilu concipere haccbellua dici- exleriora, et parlus suos denlibus suspenriere, in-
tur. Est etiam bellua in mari, quae dicitur serra, de ternoque recipere corpore, ct genilali feruntur alvo
qua tib. ii, cap. 22. abscondere. Quis humanus affectus hanc pietatent
Delphines cerlum habent nomen vel Vocabulum, piscium possit imitari ? Oscula eoriini nobis satietati
quod socos hominum sequantur, vel quod ad syra- sunt, illis non salis est aperire viscera, naiosque re-
phoniam gregatim conveniant. Nihil est in mari ve- cipere, et revocare integros, atque iterum fe(us suo
iocius istis. Nam plerumque naves salierites transvo- calore animare, e( spiri(u adolere suo, duosque in
lant. Quando autem praeludunt in fluctibus, et unda- corpus unum imraittere, donec aut ad securitaletn
rum se motibus praecipili sallu ferunt, tempesiates deferant, aut corporis sui objectu natos suos defen-
significare videntur. Hi proprie simones nominantur. dant a periculis. Quis haec videns non tantae pietati
Est et delphinum genus in Nilo flumine dorso ser- piscium cedat ? quis non miretur et stupeat ul ser-
rato, qui crocodilos tenera ventrium desecanles in- vel naliira in piscibus quod non servat inhominii
leriinunt. hus? Pleracque suspicione novercalis odii appetitae
Porici marini, qui vulgo vocantur suilli, quia,dum fl suos occiderunt/ilios; aliae in fame, ut legimus,
escara quaemnl, more suis terram sub aquis fbdiunt. parttis proprios comederunt, et humanis pignoribus
Circa guttur enim habent oris offlcium, el nisi ro- maler sepulcrum facta est. Piscium autem proli ule-
slrum arenis immergant, pastum non colligunt. rus parentis sicul murus, vallo quodam maternorum
Gladius dicilur ob hoc, quod rostro mucronato viscermn pignora inoflensa conservat. Diversa igitur
sit, propter quod naves perfossas mergit. pisciuni genera diversos usus liabenl. Alii ova gene-
Serra nuncupata, quod serratani habeat crislam, rant; alii vivos etforniatos generant fetus, et qui
et subternatans naves secat. ova generant, nou nidos texont ul aves, non pcr
Scorpius dictus, quia laedil cum manu tollilur. diuturnum felus laborera induunt, non cum molestia
Tradunt enim quidara decera cancris cum ozymi sui nulriunt. Decidit ovurn, quod aqua quodam gre-
manipulo adalligaiis, omnes quiibi sunt scorpios mio suae nalurae quasi nulrix blanda suscipit, et
ad eum locum congregari. animal celeri fotu reddit. Contiuuo eniin taclu pa-
Crocodilus, a croceo colore diclus, gignitur in rentis animalum ovum quod decidit, et piscis exit.
Nilo flumine, animal quadrupes, in terra et in aqiiis Deinde quam pura et inviolata successio, ut nul-
vivens, longiludine plerunque viginli cubilorum, lus altcri, sed generi suo raisceretur; nescitmtcnim
PATROL. CLXXVH. 4
107 APPENDIX AD HUGONIS OPERA DOGMAHCA. 108
r
alienorum piscium adulterina conlagi.i, sicut ea ani- A rera, et deducat tein alienas insidias, qui luas vi-
malia, quac coeunt, ul equorum et asinorum, quae ttat, priusquam tuam exspectat aerumnam, qui te
inter se diversa genera magna hominum cura per- persequenle
p ipsara reformidabat.
pelrant, vel fursus cum equi et asinae insimnl mi- Scarus quidam piscii dictus, eo qued soiusescam
r
scentur, quaesunt vere adulteria naturae. Nam utique ruminare perhibetur, ei quidem alii pisces non ru-
majus est flagitium quod in naturae colluvione com- minant.
r Tradunt autnra hunc ingeniosum esse.;
mittilur, quam quod in personae injuria. Et tu, o rnamque incliisum nasiiis, non illinc priraa fronle
bomo, isla procuras, interpres adulterii jumentalis? < erumpere, nec infestis; iminibus caput inserere, sed
Et illuri animal caeteris pretiosus pulas, quod est ccrebris, nunc dentiun, nunc caudae laxare fores
adultefinum, quam quod naturae lege invenlumest. i
iclihus atque ita ret orsum redire, quem lucla-
Ipse genera aliena confundis, diversaque misces tura t ipsius si forte alius scarus videai, appre-
animatia, et ad velitos coitus plerumque cogis in- bensa 1 mofdicus caiula adjuvat nisus erumpen-
vita, et'hoc indnslriam vocas, quia lioc de homini- ttis.
bus facere non poies, utdiversa generis commisiio Echineis parvus et s miipedalis pisciculus nomen
fetum possit excludere. Toliis tamen bomlni quod habet I quod navcm aril acrendo leneat, etremoretur,
natus est, et virum de viro exuis, abscissaque cor- **as verbo Sya «Ao, quod est habeo, aut '^op«i echo-
poris parte sexum necas, spadonem efflcis, ut quod iknm,quodest hmrto, et nomine vocvfnays, quod est
natura negavit, hominum impleal audacia. Quam navis. t Nam licet ruanl venti, ssvianlque procellae,
bona autem mater sit aqua, hinc considera. Tu navis. i tamen qtiasi raiicata in mari stare videtur,
bomd, docuisti abdicaliones patrum in fllios, sepa- nec i retinendohoe lacil, sed quasi terrae adhoerendo.
rationes, odia et offensas; disce quac sit parenlis Hune I Latini remoram appellant, quod cogat slare
vicissitudo. Vivere pisces sine aqua nequeunt, nec 1navigia.
a suae parenlis consortio separari, nec a suae alte- Anguillae similitudo anguis nomen dediu Orjgo
rius [altricis] munere discerni, et fit hoc natura <
ejus ex limo et rore ccslesti. Unde et quando capi-
quadam ut separali morianlurillico. _ llur, ila lubrica est ut cuanto fortius premitur manu;
Quid autem de densitate dentium dicam ? Non inuda, tanio cilius elab ilur. Ferunl autem Orientis
enim ut oves et hoves ex uua duntaxat parte denles 1fluvium Gangem anguil as trigenura pedum gignere.
*
habent, sed utraqne pars armala est denlibus; quia 'Anguillae vino necatae, qui vinum biberint, taeriium
enim in aqua sunt, el si diulius cibum versarent, et vini? habent.
non cito transmilierent, aquarum colluvione eoriim'^ Muraenam Grseci utnuvm myraenam vocant, eo
esca de dentibus posset auferri, et dilui, ideo densos tquod complicet se in circulos. Hanc feminini sexus
et acutos habent dentes, ulcito incidant atque tantum l esse tradunt, ,nt concipere a serpenle; ob
consumant cibum, et sine mora et dilatione Iransmit- id i a piscaloribus tanquam sibilo serpentis evocatur,
imL Denique non ruminant; solus tamen scarus ru- < capitur; iclti autem fustis difliculter interimilur;
el
minare perhibetur ab iis, quibus aut evcnlus, aut Iferula protinus. Habers animam in cauda cerlum
usus fuil, aut studium talia comprehendere. <
est; nam capitc percuiso vix eam iuterimi dicuiat,
Sane nec ipsi pisces poienliorum evasere violen- cauda' siatim exanimari.
tiam, nara avariliae poientiorum subjecti ubique in- Polypus, id est muitipes, plurimos enim pedes
feriorcs sunl; quo enim quisque infirmior, eo citius 1habel; isle ingeniosus hamum appeiil; et brachiis
raptorum praedaepaiet. Et plerique quidem berhis 'complexum, non morsti, non prius dimittit quam
pnscunlur, ac minutis vermibus. Sunl aulem qui 'escam circumroserit.
iiivicem se devorant, ut a sua carne pascanlur. Mi- Torpedo vocala, eo quod corpus lorpescere fa-
nor apnd illos cibus majoris est, et rufsus ipse ma- •ciat; si eam quisquam viventem tangat, etiam pro-
jor a validiore invaditur, et praedator alieni fit esca 'cul, et a Ionginquo, ve si hasta, vel virga langatui,
allerius. Itaque usu venit ut, cum ipse alium devo- Diquaravis pervaliriosiaiertos habeat, lorpescere ta-
raverit, ab altero devoreiur, et in unum venlrem ciat quemlibet, et pedss robustissimi viri adcur-
uterque conveniat cum devoratore proprio devora- sum i ligabit. Tanta est enim vis ejus ut etiam aura
tus, sicque simul in uno viscere praedaevinriictseque < corporis sui afficiat meiribra.
consorlium. Et ipstus sponte forte assemiens invi- Cancer, animal grad ens in iransversum, bas cibi
dia est, sicut et nobis. Non enim ex natura owpit, gralia praestigias Struil; nara et ipse ostreo delecta-
sed ex avaritia, aut quia ad usus hominum dati tuf, et carnis ejus epu um quaerit, sed
appetens ci-
sunt in signum, ut in his nnslrorum morum vilia bum prospicit et periculQm. llaec enim venatio dif-
videremus, el eornm caveremus exemplis ne quis ficilis est et pericOlosa. Difficilisest, quia testis va-
peccalor inferiorem invaderet, daturus in se poten- lidioribus esca inlejrtor includttur; nam velut muris
tiori exemplum injuriae. Itaque qui alium teedil, sibi quibusdam mollitiem cirnis praecepti
regalis inter-
laqueum paral in quera ipse incidat. Et lu piscis es, pres naiura munivit, qtiam medio testartim quodam
qui viscera invadis aliena, qui demergis infirmum, sinu concavo mitrit ac fovet, et quasi in quamdam
qui cadenlem persequeris usque in profundun».Cave vallem diffundil, et idao cassa sunt oniuia cancn
ue,. dura illum persequeris, incidas ipse in validio- tentamenta, quiaaperii-e clausum ostreura niiUa vi
109 DE BESTIIS ET ALIIS REBUS LIBER TERTIUS. 110
potest. Et periculosa est, si cbelam ejus includit. A virtutem equo dedit, et solvil de cervice ejus formi-
Undead argumenta confugit, elinsidias nova fraude dinem ut ex campis occurrens regibus arrideat,
molitur. Itaque quia omnia animanlium genera ali- . odqretur hellura eminus, excitetur sono lubae, si
qua delectatione, licet sinl diversa, mulcenlur, ex- haec irralionabilia, et alia insensibilia, ut fenum et
plorat si quandn ostreum in locis remolis ab omni lilia replevit suae dispositione sapiendae, quid dubi-
venlo scilicet conlra radios solis receptaculum illud tamus quin eliam in echinum contu|erit gratiam
apcriat, el suarum reseret claustra testarum, ut li- praescientiae? Nihil inexploratum, nihil dissimula-
bero aere visceris sui voluptatem quamdara capiat, tum reliquit. Omnia videt, qui pascit omnia, omniu
el lunc cancer clauculo calculuro, id est lupillum replet sapientia, qui omnia fecit in sapientia, ut
immittens impedit conclusionem ostrei, et sic che- scriptum est (Psal. CIII),et ideo si ecbinumdono
las aperlum immittens interna oslrei viscera depa- visilalionis suaenon praetermisil, si eum considerat,
scilur. Sic eliam homines vitiosi, cancii more in et futurorum informat indiciis, te non consideral ?
alienae rei usum fraude circumscriptionis irrepnnt, Irao vero considerat, sicul testatur ejus divina sa-
et infirmitatem propriae virtulis aslu quodam sufful- pientia dicens : Si respicit volatilia, si pascit illa,
dunt, fratri dolum nectunt, et alterius pascuntur nonnevos plurit estis illis ? Si fenum quod hodie esi,
aerumnis.Tuautem propriisestocontenUis, etaliena BB et < cras in clibanum miltilur, Deus sic vestit, quanto
te damna non pascant. Bonus cibus est siraplicilas < magis vos minimmfidei?(Mallh. vi.)
innocentiacsua bona habens, insidiari nescit alie- Conchse et cochleae ex hac causa sunt vocatae,
nis, nec avariliae fetibus inardescit; cui lucrum < quod deftciente Iuna cavantur, omnium enim clau-
omne iniquum ad virtutem dispendium est, ad cu- sorum < animalium maris atque concharura, incre-
piditalem incendium, et ideo beata estsi bona sua mento i lunae membra turgescunt, defectu lunse eva-
<
noverit, cum virtus paupertatis omnibus sil praefe- cuanlur. Luna enim cum in augmenlo fuerit, au-
renda thesauris. Nonne melius -est exiguum quid gel I humorem, cum vero in defectu fuerit; minuun-
cuin Dei limore et amore, quam thesaurus magnus < tur humores. Hoc enim physici dicunt. Concha au-
sine ejusdem limore et amore ? Melior est enim ho- tem I primae impositionis nomen est, inde per deri-
spitalitas in oleribus cum gralia, quam vitulorum .1 valionem cochlea quasi conchula. Concbarum genera
pinguium cura discordia pfaeparatio. Utamur ergo mulla i suni, inler quas et margaritiferae «unt, quae
<
ingenio ad quaerendam gratiatri , et salutem tuen- «ocaeloae dicuntur, in quorura carne pretiosus lapil-
dain, non ad alienara circumscribendam innocen- 1lus cui unioni nomen, solidatur; de quibus Iradunt
tiam. Licel tamen nobis uti exemplis sumptis a ma-> , ii i qui de animantiura naturis scripserunt, quod no-
ritimis ad pi-ofedum noslra» saiutis, non ad alienae "cturno
< tempore littora pclant, et ex coelesti rore
pericultim. tmargaritas concipiant, unrie ei cocaeloaequasi coii-
' Echinus attimai
exiguum, vile, ac despicabile*ma- < cipientes e ccelo nominanlur.
ritiuium; plerumque index futurae tempestatis, aut Murex cochlea esl maris dicta ab acumine et as-
iranniiillitaiis nuntius solet esse navigantibus. Deni- perilate,
I quae alio nomine conchylium nominatur,
qUe cura procellam ventorum senserit, calcuhim propterea f quod circumcisa ferro, lacrymas purpu-
validum arripit, eumque velul saburram vehit, et rei r coloris emitiit, ex quibus purpura lingitur. Et
lanquam anchoram trahit, ne excutialurfluctibus, i
inde oslrum appellalur, quod haec (inciuraex lcstae
ilaque non suis se librat viribus, sed alieno slabilit humore
1 elicitur.
et rfigit pondere. Quo indicio nautae velut signum Cancros vocari volunt, quia conchae sunt crura
fulurae perturbationis capessunt, et sibi praeliment, habentes,
1: inimica ostreis animalia ; nam carnibus
ne eos imperilos turbo improvisus inveniat. Quis eorum e vivunt. Animal est, ut jum dixi, raro inge-
mathemalicus, quis astrologus, quisve Chaldaeuspo- nio; n nam validam ostreaetestam aperire non potens,
tesl siderum cursns, cceii motus, el signa sic cpm- eexplorat quando ostrea leslarum claustra aperiat,
prehendere ? Qno ingenio ista colligit ? Quo doctore j)I li
luncque latenler lapillura injicit, atque impedita
percipit ? Quis ei fuil lanti interpres augurii ? Saepe conclusione
c ostreae.carnes eroait. Duo autem suiit
homines confusionem aeris vident, et saepe fallun- genera g cancrorum, fluvialesel marilimi, Oslrea di«
tur, quod [plerumque ea sine lempeslate discutia- cta c est a testa, qua raolliiies ejus munitur. Graeci
tur. Echinus [non fallilur. Echinum sua nequaquam eenim testam, OOT/IKXOV ostracon aicunt.
signa praetereunt. Unde exiguo animali lanta prae- Musculi sunt cocbleae,a quorum lacte concipiunt
scientia ut futura praenuntiet? Quocirca majus in eo ooslreae, et dicti musculi, quasi masculi. Testudo
nihil est quam lautam habere prudenliam. Crede piscis p dictus eo quod tegmine testaesit adopertus in
j|uori per indulgenliam Dei omnium rerura Domini, raodum n camerae. Tesludinura quatuor sunt genera,
hujus praescienliaeaccepit munus. Etenim si fenum U terreslres, raarilimae, lularioo, id est coenoet palude
Deus sic vestit, sic pascit volalilia , si parat corvis vviventes, quartum genus fluviales, quac in dulci
escam (pulli enim eorum claraant ad DominumV,et aaqua vivunt. Tradunt aliqui (quod incredibile esl)
si muheribus dedit texturac sapientiam, si araneam ire ii lardius navigia nedem lestudinis dextrum veben-
quaetam siibliliter ac docte laxos casses suspendit tia. ti Ranae a garrulilate, eo quod circa genilales.
in foribus, sapientiaenon relLquit immunem ; si ipse sslrepiini paludes, et sonos vocis importunis clamo-
HI APPENDIX AD HUGONIS OPERA DOGMATICJl. 11«
rimis reddunt. Ex "quilmsquaedam aqnaticae dicun- A vi virga tollitur. Virga a item a vi vel a virtule dici-
lur, qusedampaluslres, quaedam rubetac, ob id quod tur, tu quia viin habet in se multam, vel a viridilate,
iit rubis et vepribus vivunt, eaeleris grandiores. A,liae vel
v< quia pacis indiciun esl, quod vim urgeal: unde
calamitae vocnnlur, quoniara inter arundines•fruli- vi
virga quae dicitur cadticeum, ulunlur magi ad pla-
cesque vivunt; minimae omnium, et viridissimae, candos c; serpenlesinter se, et iricirco in ea hos sus-
mutae, et sine voce sunl. Agredulae sunt ranae par- linenl li alligatos; hac iliam phiiosophi, reges.ntin-
vulae in sicco vel in agris morantes, unde et sicvo- ti magistri, ac legati utuntur. Flagella dicuntiir
tii,
si
cantur. Negnnt quiriam canes latrare, quibus in summaearborum parte:;, ab eo quod crebros vemo-
offa rana viva fuerit dala. n flatiis sustinent. C mas et ciraata vocant herba-
rum
Animalium omniuin in aquis vivenlimu nomina rum ri summiiales quasi :omas. Folia yOWaGraecerii-
centum quadraginla quatuor PKnius ail, quae sunt cunlur. ci Unde esl ad ncsper derivalionera transla-
in generibus belluarum , serpenlum cominunium tum. ti Flores nominati quori cito defluant de arbori-
lerrae et aqnae, cancrorom, concbarum, peloridum, bbtts, quasi fluores, quod cilo solvantur. In his duplex
solearum, lacertorum, hiliginiim, el his similiuin. gratia,
g coloris et odoris. Austro enim flores solvun-
CAP. LVI. De arboribus. ti zephyfo fiunt. Geijmen dicimus surculura prac-
lur,
Arborum nomen a robore quiriam derivatura pu- ° ggnanleni, a generando unde et germinatio. Fructus
tant, sicut herbarnm ab haerendo creditur, eo quod noinen n accepit a frum ne, id est eminente gulturis
terris suis radicibus adbacreant. Ulraque autera ideo parte,
P quo vescimur; unde el fruges. Fructus pro-
sibi pene similia sunt, quia ex uno allerum gigni- prie V dicuntur.agrorum et arborum, quibus utimur;
tur. Nam, dum semeniem in terrain jeceris, prius in ii animnlibus vero aitusive el translative fructum
herba oiiiur, deinde confota surgit in arboreni, et vocant.v Poma dicta ab opimo, id est a copiae ubcr-
intra pnrvum leinpus quod berhara virieras, arbti- laie. l Matiira dicunlur, ptod apta sint ad manduc.in-
slum suspicis. Arhusiuin arbor est novella el tenera $dum ; sic et immaiu;a, quia priusquam malura
in qua inserlio fieri potest, aut arbor cui vilis mari- fiant,.
& dura sunt ad manducandum. Sunt aulem
laturel inhaeret; unde dicilur arbuslum quasi arbo- porna I quaecunque principalem fruclum nucleo non
lis basta. Alii arbuslura locum in quo arbores suiit .incliidunl. Ligna secijaduin Varronem dicla sunt
voluul accipere, sicut et saliccla, et vireta, ubi sali- cquod leguntur ad igncm conslruendum, secunrium
ces, el virgultae novellae, et virentes sunl. Frutex xquosdam aulem quia accensa convertuntur in lti-
iiiinor arbore jusie appellalur, quod fronde terram nien. ' Unde et lychnus lucerna dicilur, et elych-
tegat. Nemus vox Graeca est a neino vi/*o?, id est Q,' niura
' quodjin ea ardens luraen praebet. Torris li-
pasco quod in eo greges pascantur, estque voluptatis gnum I adustum, queir vulgus tilionem vocat, foco
causa comparatum. Alii quasi Lalinum sit a nemine, !semiuslum et exslinctim. Quisquiliae sunt slipulae
aut numinibus nuncupatum volunl, quia pagaui ibi immistae ' surculis ac f( liis aridis; sunl autem pur-
idolis suis sacrificabant. Lucus est densitas arbitriun gamenla
I lerrarum.
solo lucem dctrahens, per antipbrasin, eo quod nnn . Palma dicta, quia manus victricis ordinatus est,
luceat, sive a luce quod iu eo lucebanl funalia, vel vel quod oppansis est ramis in modum palmaeho-
cerei propler nemoriim (enebras. Saltus est densi- Jminis. Est enim arbor insigne victoriae, proceroque
tas arborum alla vocata hoc noniine eo quod exsi- acdecoro virgullo, diuturnisque veslita frondibus,
liat in aKum, et in sublime consurgat, vel quod ibi et ' folia sua sine ulla successione servans; hanc
ferae et peeora inlerdum salianl. Insitio dicitur cuin ,'Graeci phcenicem dicui t, quod diu durel, ex simili-
lisso trunco surculus fecundae arboris sterili inseri- ludirie avis illius Aral iae, qux multis annis vivere
lur. Plantae sunt raptae de arboribus. Plantaria au- perhibetur, fruclus au.em ejus dactyli a digilorum
tera quaeex seminibus nata sunt cum raciJibus, et a -siinililudine-nuncupati sunt.
ierra propria (raiisferuntur. Radix appeliatur quod Laurus, a verbo la ido, Iaudus dicta. Hac eniin
quasi radiis quibusdam fixa terris, in profunda de- Dj cum laudibus viclorum capita coronabantur. Apud
inergitur. Nam pbysici dicunt parem esse altiludi- antiquos autem laudu i nominabatur, postea d lit-
nera rariicum et. quarumdam arboruln. Ti uncus est lera sublala, et r subrogaia, dicta est laurus, iiliu
stipes, et slalus arboiis insisleus radici. Corticem auriculis, quae inilio auijiculae dictae sunt, et medi-
veteres corucem vocabaiit. Dicitur autem cortex, dies, quae nuuc merilies dicilur. Jlanc axborein
quod corio lignum tegat. Liber est pars corlicis in- Graeci daphnem vocan eo quod nunquam deponat
terior, dictus a liberato corlice, id est ablato; est viridilatem, propter qt od illa viclores prius coro-
enim mediura quiddam inter . lignum et eorticem. nabanlur. Sola quoque baec arbor vulgo fuhniuari
Ilami sunt qui de trunco mananl, sicut a ramis aut minime credilur. Malus a Graecis dicla, eo quod
radice surculi. Surculi sunt a praecisione serrae nun- fructus ejus sil omniun poraorum rotundiSsimus,
cupati. Virgultum estquod de radice pullulat, ra- Undeet liaecsunt vera niala, quse vehementer ro-
nius, ijui de ipso arboris robore, virga quae de ra- tunda sunt. Alii mala ^uod Graecis mela dicuntur,
mis. Proprie autem virgultum appellatur quod ad alii a dulcedine appelli ri aiunt, quod ejus fructus
radicem arboris nascitur, et quasi inutile ab agri- mellis saporem habeat, vel quod in mclle serventur.
colis amputatur, et hinc dictura virgullum, quod ex Malum punicum diciiur, quod ex Punica
regione sit
m DE BESTHS ET ALIIS REBUS LIBER TERTIUS. m
genus ejus translalura. ldein esl raalum granatum, A cis dicilur lignum, et fiumc glykis dulcis, hujtis ar-
eo quod intra rolundilalem conicis gr-anorumcon- boris pomo succus expressus acnlia a Graecisdicitur,
tineat muliiludinem. Ficus Laline a feCundilale Pistatia arbor dicta, quod cortex pomi ejus nardi
vocatur. Feracior est enim arboribus caeleris. Nara pistici odorem referat. Pinus arbor picea ab acu-
ter qualerque per singulos annos generat fructum, mine foliorum dicla, pinnuin enim antiqui nomina-
atqne altero maturescenie, alter oboritur, hinc et banl aculum. Pinum autem aliam pitin, aliam peu-
caricaea copia noininatae.Ficus iEgyplia fecundior cen vocant, "quara nos piceam dicimus eo- quod
ferlur, cujtts lignum in aqiiam missura, continuo desudet picem. in Germaniae auiem insuiis hujus
mergitur, et cum in limO aliquandiu jacuerit, deinde arboris lacryma eleclrum gignit. Gutla eniradefluens,
in superficiem sustollitur, versa vice nalurac, quo- rigore vel tepore in soliditalem durescit, e( gemma
niara madefactnm debuii humoris pondere residere. fit, de qualilate sua nomen accipiens, id est succi-
A senibus in cibo saepius stunptae ficus rugas eorum num, eo quod succus sit arboris. Pinus credilur
feruntur distendere. Tauros quoque ferocissimos ad prodesse cunctis, quaesub ea servanlur, sicut nux
ficiarborem alligatos mansucsccre riicunl. Morusa nocere omnibus. Abies riicta, quod prae caeteris
Graecis vocata, quatn Lalini appellant rubuni.eo arboribus longe eat, el in excelsura praeemineat,
quori fruclus ejus vel virgulluin rubet. Est enim B cujus natura expers est lcrreni humoris, ac proinde
niorus silveslris fruclum afferens, quod in deserto habilis atque levis habelur. Hanc quidam gallicam
pastorum fames ac penuria confovelur * hujus folia vocant, propter candorem. Est auiem siue nodo.
superjactata serpenti, ferunlur iiiierimere eiim. Cerirus est quae etiam GracceXSS/JOJ cedros vocatur,
Sycomorus, sicut et morus, Graccanoniina sunt. Di- cujus folia cypressi siinililuriineui habent; lignum
clu autem sycomorus, ficus fatua, quia aOxovGraece yero jucuudi orioris est, el diu durans, nec a linea
dicitur fictis et p.upi; fatuus, dicitur ctiam marisca unquain exterminalur, unde et in templis propter
a Latinis elcelsa ab altitudiiie, qniaiion est brevis diuturnitatem ex hoc ligno lacunaria fiunl. Hujus
tn caeterae.Nnx appellala, quod umbra vel stillici- ligni resina ceriria dicitur, quae in conservandis
riitim foliorum ejus proximis arborihus noceat. adeo est utiiis, ut perliniti ex ea nec lineas palian-
Hanc afio nomine Latini jtiglandeni vocant, quasi lur, nec lempore consenescant. Cypressus Graece
Juvis glandein. Fuit eiiim hacc arbor consecrata xu7r/3tao-o-of a pueri nomine dicitur, quod caput ejus
Jovi. Cujus pomum tantum vim habet ut missum a rolunditale in cacumen erigilur; unde et eonos
inter suspeclos herbarum vel fungorum cibos quid- vocalur alta rotundilas. Hinc ct fructus ejus conus,
quid in eis virulentum est, exsugat, rapiat, atque quia rotunriitas ejus lalis est ut cpnuni imilelur,
exstinguat. Nuces aniein generaliier dicunlur oronia uude et coniferae cyparissi dicuutur. Hujusmodi
non.a corio riuriori tecta, ut pineae, nuces avellanae, lignum cedro pene proxiraam habet virlulem, tem-
glandes, castaneac, amygriala. Ilinc nuclei dicti, plorum quoque trabibus aptum, impenelrabili so-
quod sint duro corio tecti. At cbntra omnia poma liditate nunquam oneri ceriil, seri ea qua in princi-
uiolti.i, mala dicta sunt, sed cura arijeclione terra- pio fuerit ilrmitate perseverat. Anliqui cypressi
rnm iu quibus aniea nala sunt, ul persica, punica, ramos prope rogtim constituere solcbant, ul odorem
matiana, elc. Amygdalal a[iiydako-jGraecum nomen cadaverum duin urerenlur, opprimerenl jucunditate
esl, quod Latiue longa nux vocalur. Cunctis autem orioris illius.
nrboribus prius se flore veslit, et ad ferenda poma Graece5pxeo9ojdicta pulalur, quibus-
Lntini a Juniperus
arbusta sequenlia praevenit. Castaneain dam Latine, quasi junipyrtis, id estjuvans. Pyr sive
Graecoappellanivocabulo; hancenim Graecixcwravov ab amplo in angiisliim liniat, ul ignis, sive
qiiod
castanon vocant. Quidam a caslrando dictam putant, diu teneat ignem, adeo ut si prunic
eo quori fruclus ejtts gemini in moduin tesiiculorum quod conceplum
ex ejus cinere coopertaesint, usque ad annum per-
inlra folliculum stint reconditi,qui duin ejiciuntur,
veniant. Pyr \rzvp]enimapud Graecos ignis est.
quasi castraniur^ hatc arbor seiuel, ut excisa Q Platanus a latiludine foliorum dicta, vel quod
fuerit, tanquam silva expullulare consuevit. llex arbor patula sit et ampla, nam platos [ITA«TO;]
ipsa
arbdr grandifera ab electo vocata. Hujus enim ar- Graeci lalum vocant.
Expressit hujus arboris Scri-
boris fructum homines priinum ad viclum sibi
Unde et : plura noinen et formam, dicens : Quasi plalanus di-
elegerunt. poeta latata sum in plateis [exaliata sum juxta aquam]. Est
Morlales cuncti ructabahl gutlure glandem.
autem tenerrimis foliis ac mollibus.
Prius enim qtiani frumenti usus esset, antiqui
homines glande vixerunt. Phngiis et esculus arbo- Quercus sive querna dicta quod ea solili erant
res glandiferae ideo vocatac credunlur quod eorum dii gcntium quaerentibus responsa dare, arbor mul-
fructibus olim homines vixernnl, cibumque sum- tum annosa sicut legiturrie quercu Mambre, sub qua
fertur ad Conslan-
pserunt. Nam aescnlusab esca dicta. Phagus vero a habitavitj Abraham, quae multa usque
Graecovocabulum traxii; poyetvenim Graececome- lini regis imperium per saccula perdurasse;
riere dicilur Laline. Xylicon quam Lalini corruple rruclus foliorum ejus galla vocatur, et ramorum
aut glandula.
siliquam vocant, ideo tnle nomen a Graecis accepit, glans
iuori ejus fruclus sit dulcis. EOXov xylon quippe Grse- Fraxinus vocari fertur, quod magis inter aspera
115 APPENDIX AD HUGONISOPERA DOGMATiC. 116
loca monlana et fragrosa nascatur : de qua Ovi- A nnnquam arescuntab ea sed semper virenl in ea.
dius: nec fallacias diaboli ti I, qui tanquam leo ntgiens
... erfraainututilishastis. circuit qumrent qnem evortt, cui resisliie forles in
Alnus vocatur, qnod amne alatur, proxima enim fide (I Petr. v).
aquaenascitur, nec facile cxtra undas vivit; haecest Secundus sapphirus ponitur, qui est aerii coloris,
teriera et mollis, quia in humeclo loco nutritur. imo talem habetcolo , qualem habet coelum cum
Ulmus nomen accepit, quod in uliginosis locis et 'esl serenum, et signifi t illos, qui in terra adkuc
liumidis melius proftcit; nam in moritauis et asperis posiii, i inlendunl ccel libus, et cuncta terrena de-
locis minus laelaest. 'spiciunt, quasi non si t in terra, et hi possunt di-
'
Populus dicta quod ex ea mulliludo frondium et cere cum AposiOlo: ostra converiatio in cmlis ett
surculorum nascalur. Differt tamen a poly et a po- '(Philipp. m).
Terlius est calcedoni [calchedoniiis]hicquandiu
pulo pro genie in priraae syllabae quantitate. Ejus
gentis duplex est, nara altera est alba, altera est in > domo est, non lu t, Jbris ad apertum lucet,
'volenlibus eum inscu ere contra stal. Calefactus
nigra. Alba est populus dicta, quod folia ejus una '
" '
radio solis vel fricalu ilorum Irahit ad se paleas.
parte sint alba, altera viridia; haec ergo bicoloi
Iiabet quasi diei et noctis notas, quae lempora orlu *' B Hoc lapide demonstra prii qui bona sua celantet
solis, occasuqtie constant. Generanl eliara resinam sua ' opera faciunt in ab ondilo, jejunium scilicet et
et clectrum circa Eridanum fluvium, vel, ut alii 'eleemosyhas, el preces suas, et noluut virieri ab bo-
inemorant, in finibus Syriae. Safix dicla, quod ce- 'minibus, sicut Deus p cepit. Tu autem eumjejunas
leriter saliat, hoc est velociter crescal, arborlenta (Matth.
< vi); elc. Et ite m : Cum fucit eleemotgnam,
vitibus habiiis vincienriis. Cujus seminis hanc esse nesdat linistra tua qui faciat dexlera tua (ibid.). Et
]iteruni:
iiaturani dicunt, tit si quis illud in poculo hauserit, ' Cum oraveris ntra cubiculum luum (ibid.).
liberis carcat, sed et feminas infecundas efficit. Sed ' cuin magister eo in, id est episcopus aul ab-
PopulUs autem, el salix, et lilia mollis materiae sunt 'bas jubel eos foraS ex re, lunc appafet bonitas, et
et ad insculplwram aplae. Vimei» vocalur ex eo 'lucent, velint nolint. si quis vull eis adulari, et
quodvim mullam vigoris seu viroris habeat. Na- {quasi eos insculpere v pingere, non recipiunl eo-
tura eniin ejus lalis est, ut etiam si arelacta ablua- rum ' lauderii et vanam gloiiam, sed duriter contra
tnr, virescat, deinde excisa, atque in huino ixa, 'stant, nec concedunt ei , ut Salomon admonet di-
radicibus sese in humum ipsa demergat. Buxus eens < : Fili, si te lactav 'nt, id est Iaurinverint pec-
G;aeeum nomen est, ex parte a Laiinis corruplum. r 'catores, ne acquietca eit (Prov.i). Et isli lales
" : radiis veri solis, id est Chrisli, vel digilis, id
Byxns enira appellatur a Graecis arbor virens, et afllati
levitale materiae elementorum apicibus apta, unde esl ' Spjrilus sancti don quasi coniracti el calefacti
el Scriplura : Scribe in buxo (Isa. xxx). ^vcrho suae pracdicalion s, et exemplo suae bonilatis
CAP.LVII. De margaritarum "invenlione,elprocrea- I
paleas, id esl peccato attrahunt ad se, et sibi
lione,de qua etiam lib. n, cap. 35. <
consociant.
Artifices, qui margaritas quaerunt, per agalhan Quartus est smarag tts. Hnjus natura lalis est.
seu achaten lapidem inveniunt. Alligant enim aga- 1Magnaeviriditatis est, ta ut tolas herbas, ct loia
than lapidem ad funiculum urinatoris, et submitlunt folia J arhorura, el cun tas gemmas vincat sua viri-
in mare et veniens agathos lapis ad raargaritam, ' < ditate. Nascilur iu Scy ia, lerra scilicel inhabita-
statim urinalores assequentes ad funiculum, inve- bili ] praefrigore, nec ib faabilanl nisi gryphes, quae
niunt margaritam. Quomodo autem nascatur mar- tsuntparlim feraeterres res, parlim volucres, et sunt
garila, pronuntiabo. Est Iapis vel piscis qui vocatur < quatuOrpedes habente et sunt similes lcoiiibuscor-
conchus, et venit ad liltus maris per raatulinum pore i et eapite el pedibti , el alis aquilis, et lerra illa
antelucaiium et apcrit os suura, et,deglutit rorem nimium t est oppleta lal' us gemmis, et isti gryplies
cceleslem, et radiam solis, et quae sursum sunt, si- r. rj servanl
s eas, ila ul null gens possiteas capere, nisi
derum, sicque nascilur margarila de superioribus /Arimaspi, gcus quae no hahet nisi ununi oculum iit.
astris. Sic ergo agathes esl Joannes Baplista. Joan- fronte, f et isli pugnanl tun gryphibus pro his gem-
nes enini isle ostendit nobis inlelligibilem marga- imis; nam gryphes, qui rvant eas, volunleisaufene
ritara Dominum noslrum Jesum Christum dicens: c
cum illi aceipiunt, et r illos Arimaspos habemus
Ecce Agnus Dei, ecce qui tollitpeccata mundi (Joan.i). nos r illas. Haecgeinma gnificat illos qui fide niteii-
Mare auiem praesens saeculumdesignat; urinalores (tes, et plns aliis virides superant per ipsam iniiric-
illorum, qui sursum sunt, coraitatem sanclorum les, l qui sunl semper u gryphes frigidi a charitate
signant, qui vero deorsum peccaiores. e bonilale, quoniam e m hon habent, et qui eam
et
De lapidibus igniferis vide lib. n, cap. 19. 1
habent malefaciunt eis. Gryphe», qui servant eas,
CAP.LVIII./)« duodecim lapidibus preliotit. £
signiflcaiil diabolos, qu preliosam inargarilam fidei
Jaspis primus ponitur in fundamento domus Do- ii invideni bomiuibus,. q ti volunt eam habere, elvo-
mini, qui lalem habet naturam, virentis coloris est. lunl 1 eis auferre, non ideoquod sibi prosit, sed no-
Qui super se eura habuerit, nulla phantasmata ti- lunt I ul ipsi quibus prosit habeaut. Qui recte vocan-
met, significatque eos qui fidem Dei lenent, et tur t gryphes quasi tern:slies ferae et volucres, quia
117 DE BESTHS ET ALIIS REBUS LIBER TERTIUS. 118%
sunt ul feraeterrestres, dejecti in infernura pro rae- A enim proprio ore Iaudavil, ad Marlham inquien;.:
ritis suis, et volantes per superbiam, sunl quasi Maria optimam partem elegit qum non (tuferelur ab
alites. Contra hos diraicanl monoculi, id est illi qui ea (Luc. x). lslos lales qui volunt ornare dignitate
non ambulanl duabus viis, nec habenl duplex cor, saeculi, quasi ornando viliores faciunt et minoris
uec duplicem voluntatem, n.ec duobus serviunt do- merili. Legilur de bento Marlino quod virtutes'plu-
tninis, sed babent semper unam bonam intentionem res fecit antequam episcopus fuisset, sed episcopalu
ad Dominum, et fidem Dci firmiter contra omnes ornatus ne extolleretur pauciora signa faciens, non
tenent, et defendunt gratiam firiei, quara gryphcs, merita sed ornatum eraisit.' Aliter dici polest topa-
id est diaboli volunt eis auferre, sed supcrant illos lius lapis, qui omnium lapidum colores in se obti-
Dei auxilio. net, unum vero suura; wavenim Graece, Latine di-
Quintus est sardonyx. Huic sunl tres colores, citur omne, qui significat sancios oranium virtutibus
fuscus el subniger in imo, in nicrilo candirius de- referlos, et suam quosque propriam virtulem ha-
super rubcns. Huic lapidi comparanlur bomines, hentes.
qui in corpore suo sustinent flagella el poeiiaspas- Decimus est chrysopassus purpurei coloris, et in-
sionis pro amore Chrisli, inlus in animo candidi, et R tergultatus gultulis aureis. Hic significat eos qui
sihe fictione puri, sed tamen sibi ipsis despecli sunl, semperin tribulalione et laboribus passionum vitam
et sibi videntur quasi peccatores, el dicunt cum ' suam ducunt, et eam landein permartyrium finiunt,
Propheta: Ego sum vermis, et non homo (Psal. xxi). sicul fecerunt martyres. Dictus esl sic, quia cbrysos
Sexlus est sardus, qui unicolor est, quasi sanguis. Xpwxoi; aurum, et iraorw verbum spargo significat.
El significat martyres, qui pro Chrisli ainore suura Est al(er lapis, chrysoprasus aureo et viridi colore
fuderunt sanguinera. David : Pretiosa in conspeclu .niistus, quia npiurov prason significat porrum quori
Dominimors sanctorum ejut (Ptal. cxv). esl viririe.
Sepiimus est chrysolithus', qui fulgel quasi aurum Hyaciuthus est undecimus, hic mutat colorem
el eiritlit ex se scinlillas ardenles. Per quem signi- suuin cum facie cceli. Si clarum est ccelum, lucet,
ficantur illi qui iiitelligunt divinam Scripturam, et si obscurum, fit obscurus. Perhunc lapidem mon-
hoc quod intelligunt, aliis demonstrant opere et slrantur ii qui se ita modificanl, ut cum sapienlibus
serraone, et quasi scintillas boni operis et verbi sapientes sint, et perfecti et forles, et tunc descen-
jactantdc se, qtiibns alii illuminantur et accendun- dunt ad insipienles, et imperfectos, et infirmos,
tur, nec abscondunl Deuin in terra, nec tub modio coaequandose illis, ut secunduin modum audienlium
tucernam ponuni, ted in aperto, ut luceat omnibus £ etsapientibus sapieuter Ioquanlur, el minus sapjen-
qui in domo Dei tunt (Matth.y), facientes, juxta tibus et infirrais humililer sicut fecit Paulus, qui
quod praecepit Dorainus : Luceat lux vestra coram mutabat se secundum qualitates eorum quibus loque-
hominibut (ibid.). balur, ciun sapienlibus et perfectis sapientiam di-
C-ctavus beryllus qui lucet quasi aqua sole per- cens :. Sapientiam toquimur inter perfectos(I Cor. n).
cussa, et dicitur calefacere mantis tenentis, qui Ad mintis perfectos dicebat: Non potui vobis loqui
triguificat homines illuminatos gratia coelcsti, el quasi spiritualibus, sed quasi carnalibus lac vobis po-
astutos in scientia sxcUlaii, qui ca.Iefaciunt eosqui lum dedi, non escam (I Cor. m). Infirmis dicens :
secum conversantur, igne divini amoris, et exemplo Quis injirmatur, et ego nori infirmor? (11 Cor. xi.)
honaeconversationis,quasi beryllus manum tenenlis; Ita se contemperabat omnibus, ut omnibus omnia
habet eliam duos colores, viridem, et pallentem, per esset, sicut dicit: Omnibus factus tum omnia, ut
quos illorum vita signatur, qui ccelestium contem- omnes facercm salvos (I Cor. ix). Aliler hyacinthus,
plalione sunt virides, et terrenae adrainislrationis similis aquae radio solis perciissae,snpientia repletos
aclione pallentes. et veri solis radio perfusos designal.
Nonus est topazius. Is lapis raro inveniiur, eoque Amethystus est duodecimus lapis; hic est rubens
*
carior et pretiosior quo rarior. Et habet duos colo- tanquam rosa, flammirlasquasdam de se fundens, et
res principales, unum purissimum quasi aurum, significat eos, qui inler lormenla passionis quae pro
allerum quasi ccelum cum es( serenum, et superat Deo sustinent, lanquam flamraas charilaiis babent,
rlaritatem omnium gemmarum, nec ulla res pul- oranles pro eis qui se occidunt, et plus dolent de
chrior est ad videndum, el si qui velint eum polire peccalis eorum qui occidunt quam de poena quam
obsCuratur, si per se relinquilur, clarior est. Huuc patiuntur. El bene exlremus ponitur, quia signilicat
diligunt reges super omnes gemmas et super omnes eos qui pro inimicis orant, nam virtus virtutum esl
divitias. Hic significat eos qui examinati et purgati orare pro se persequentibiis, et paucos invenimus
cupiditale et sordibus hujus saeculisunt, ut auruin qui hoc faciant. Aliler amelhystus tribus coloribus
piirum, et intendunt.claritati ccelestis vilae. Et qui respergilur, purpureo, violaceo, et rosco. Per pur-
hanc virtutem habent, et praefatam araant vitam, puram notanlur sancti, qui ccelestem bahitum ge-
sunl clariores et puriores et Deo amabiliores aliis runt in terris ; per violam, humililas eorum cuin
Iinmiiiibus. Eliam ipsi reges saeculi veneranlur et odore bonae operationis; per rOsam, charitas, quae
inagnificant hanc vitam conlemplativam. Dominus tanlum in illis viget, ut ad passionem perveniant.
119 APPENDIX AD HUG0NIS OPERA DOGMATICA. l&O
lnierprelatur aulera quasi miimne •ebrius, quia a A \ minit. Unde et immc nores amentes dicuntur. Qua-
privativa est parlicula, et pjOvoMc methysthis propter non aniina, sed quod excellit in anima,
ebrius.elp.s6u ebrietas, qui aulem in charitale Dei mens : vocatur, lanqua n caput ejus vel oculus. Unde
etproximi Vilam agnnl, minime sunl ehrii vino vo- .etipse homo secundiim menlem imago Dei diritur.
luplatum hujiis saeculi. . ] enira haecomnia idjuncta sunl aniraae, ul una
Ita
CAP.LIX. De nalura in communi, elde natura Itomt- res '< sil. Pro efficienliii enim causarum diversa no-
nis rerum naluralium princitrit ultimo loco creali, mina i sorlita est animi. Nam et memoria mensest,
et utlimo loco hic narrati. ,
nnde et immemores amenles. Dum ergo corpus vi-
Nalura dicta eo quod aliquid nasci faciat. Gignen- vificat anima est, dun vult animus, dum scit mens,
di enim et faciendi polens esl. Hanc quidaiu Deura dum ' recolit memoria, dum rectum judicat ratio est,
esse dicebant, a quo omnia' creata sunt et exislunt. <
dum spirat spirilus cst, dum aliquid sentil sensus
Genus a gigneniloriictiiiii;ctti quidamderivanl nomen esl. ' Nam inde animu! sensus dicitur pro his quae
a terra, ex qua omnia gignunlur, y» enim, id est 'sentit, uride et senientia nomen accepit.
ge Graece, terra dicilur. Vita riicta propter vigorem, Corpus dictum eo q lod corruplum perit. Soluhile
vel qnod vim teneat nascendi atque crescendi, unde enim ' aique mortalecst, et aliquando solvendum.
et arbore» vilam habere dicumur, quia gignunt el i Caroauiem ' a carendoaut cadendo appellata, eo quod
'
crescunt. , , vitacareat, esl enim giroprie morluorum, aul quod
Homo dictus quia ex lmnio est faclus, sicut in in ] mortein cadat, undt et cadaver. Crementum enirri
Genesi dicitur. Creavit Deus hominem de limo terrm semen ' est masculi, unje etanimalium et hominum
(Gen. n). Abusive autem pronuritialur ab utraque 'corpora concipiuntur. hinc et parentes creatores
substantia lolus homo, id esl ex socielate corporis dicunlur. ' Caro aulein iro corpore ex qualuor ele-
et animae; nam proprie homo nb huino dicitur. 'menlis compacta est. Narr. terra in carne proprie
Graeci autera hominem anlhropon quasi contrOver- dicta { est, aer in anheliu, humor in sanguine, ignis
sum, ui babentem ramos deorsuiri, et radicem, id in ' calore vilali. liabeiil enim in nobis elemenla suam
est os sursum appellaverunt, eo qiiod sursum spe- *quaequepartem, quae cuilibet redditur compage re-
clet, sublevatus ab humo ad coniemplationeni sui soluta. '•
artificis. Quod Ovidius poeta designsrtcum dicil: Sensus corporis quinque sunt, guslus, odoratus,
auriilus, visio, taclus Ex quibus duo, id usl duo
Pronaqut cum speclenl animalia cmtera terram. (
eorum organa, aperiuiilur et clauduntur, visus et
Os homini sublime dedil, cmlumquelueri .
, gustus ; dUQsetopef fStcnlOS «unt, auditus et odo-
Jujsil, et ereclot ad tidera loilere ouitus. C' t
ratiis; et quintus, id est tactus ulrumqucTfacltet
(OVID.Mct. 1.II.) ineutrum. Serisus dicti, quia per eos anima subtilis-
Qui Deo erectus ccelum aspicit, ut Deum quoeral, sime f lOtum corpus ajitat vigore sentiendi. Unde
non ad lcrram intendat velut pecora quae nalura < praesenlia nuncupantur , quod sint praesenti-
et
prona el verilri obedienlia finxit (SAI.UST.in prol. ]bus, sicut pfae oculis juae praesto sont oculis. Vi-
Calil). s esl qui a philosophis humor vilreus appellalur.
sus
Aniraa aulera avenlis nomen accepit, eo qtiod iVistim autem quidam fieri asserunt aut externa
veiuus sit. Unde et Graeceventus anemos {«vtjicf] aeiherea a luce, ant interno spiritu lucitlo, per le-
dicitur, quod ore trabeules aercm, vivere videamur, IIIICS j venasa cerebro 'enientes , atque penelratis
sed aperlissime falsura est, quia mulio prius gigni- lunicis t in aerem exeunt BS,et tuuc commistionesimi-
tur anima quam cohcipi ore possit aer, quia jam lis 1 maleriaevisum danbis. Visus dictus quod vivacior
in genetricis utero vivit. Non esl igiiur aer anima, sit s caeteris sensibus acpraestantiorsive velocior, atn
quod putaverunl quidam qui non potuerunt incor- |
pliusque vigeat, quotnoco et memoria inler caetera
poreara ejus cogitare naturam. Spiritum idem quod raeiilis r oflicia. Vitiniornnim estcerebro, undeorania
animam evnngelistam pronuntiat, dicens: Potestalem p, manani,i unde fit uteaqsaead aliospertinent sensus,
habeo ponendi animam meam, et ilerum sumendi eam videre \ dicamus, veluli <um dicimus: Vide quomodo
(Joan. x). De hac enim Dominianima passionis lem- ssonat, vide quomodo sapit, elc. Auditus appellatus
pore memoralusevangelista ila protulit, dicens : In- tquod voces audiat vel lauriat, hoc esl aere verbe-
clinalo capite tradidit spiritum (Joan. xix), et alius : rato I suscipiat sonos. <)doratus. quasi aeris odore
Emisit tipiritum (Matth. xvn). El quid 69t spirilum aattactus, tacto enim naribus aere sentitur. Sic et
tradere aut emitlere, nisi animam ponere ? Sed ani- oolfactus, quod orioribus fial. Guslus a- gullure vel
nia dicla est propler hoc qtiod vivil'; diciturautem g
gustando diclus. Tactus eo quod periractet et tan-
spirilus vel spirilualis nalura pro eo quod spiret in gal, g etper omniamembra vigorem sensus aspergat.
'
corpore. ltein animus idern est qnod anima, sed Nam I per ladum probanus quidquid caeleris sensi-
anima vitaeest, aninms consilii. Unde et dicunt phi- bus 1 judicare non possu «>us.Duo enim sunt genera
losopbi eliam sine animo vilam manere, et sine tactus t : nam aut extiinsecus venil quod feriat,
mente animam durare. Unrie et araentes vocant, aaut inlus in ipso corpore oritur. Unieuique enim
nam mentem vocant ut sciat, anitnam ut velit; mens sensui s propria organa riantur. Nam quod videndum
enim vocala quod emineal in aniina vel quod me- eest, oculis capitur, quod audiendura, auribus: mollia
121 DE BESTIIS ET ALUS REBUS LIBER TERTIUS. 122
et dura laclu exislimantur et judicantur, sapor A oculis, morituros aute (riduum non habere, quibus
guslu, odnr naribus. non visis cerla est vilac desperatio. Circiilus vero,
Gtp. LX. De hominis membris ac parlibus. qtio alb;c partes ocnli a pupilla separanlur discrela
Prima pars corporis caput esl, dalumque esl illi nigredine, coroua dicitur, eo quotl roliintlitate sui
hoc nomen, eo qnod sensus omneset nervi indc ornet ambitum pupillae. Verticesipsos octiloruin qui-
initiiim capianl, unde ipsius animae quae consulit dam valvas appellanl, a simililudine valvarum. Pal-.
corpori, quodammodo personam gerit. pehrac suntsinusoculorum.a palpitalioiiediclacquia
Vertex est suprema pais capitis, qua capilli re- semper moventur, et concurrunt invicem, ut assiduo
vertuntur, id est deorsum dependeni, ul nos a motu reficianlintuilum.Munilae suntaulem valloca-
vertice raonlis descendimus. pillorum,utet aperlis oculis si quid incideril, repel-
Calvaria ah ossibus calvis dicta per defeclionein, lalur, el somno connivenlibus tanquam involuli qui-
et neutraliler pronunliatur. escant laientes. Iri summilale autem palpebrarum,
Occipiiium capitis pars posterior, quasi-coutra Iocisquibusseutraequeclausaecontingunt,exs(aiilad-
capitiuin, vel sit
quod capitis relrorstim. nati ordine servulo pili, tulelam oculis minislrantes,
Capilli quasi capilis pilli, facli ut decorem prae- ne irrucntes facile injurias accipiant, et ex eo noce-
slent, et cerebrum adversus frigus muniantalque a anlur, ut pulveris vel cujuscunque crassioris materiae
sole defendant. Pili autein dicti a pelle, de quu pro- arceant conlactum, ut ipsum quoque aerem lurba-
cetlunl, sicut et pilum a pila riicitur, ubi pigmentura tum se claudendo excludant, et sic lenuem atque
conliiuditur. serenum faciant visum. Lacrymas a laceratione
Caesariesa cedendo vocata, ideoque tanlum viro- mentis quidam putanl dictas, alii lacrymas dici
rum csl. Virum eniin lonsum esse decet. existimant, ideo quod Grxci 3axpya vocanl. Cilia.
Comac sunt proprie incisi capilli, et est Grecus. sunt legmina, quibus cooperiuntur oculi, et dicta
sermo, nam comas Graeci, xapas a secando vo- cilia quod celent oculos, quos tegunt lula cusloriia.
carit, unde el nsipta tondere. Inde et cirri vo- Supercilia riicla quod superposila sint ciliis, quae
cuiitur, quod ctiam idem Graeci mallonem vo- irieo vestila snnt pilis, ul oculis raunimentum for-
cant. tius quam palpebrae pratendanl, et tit sudorem
Crines proprie mulierura sunl. Dicli autem crines, a capite fluentem repellant. Inlnrcilium vero cst
eo quod discernanlur vittis; unde ct discriraina medium illud, quod sine pilis est inter supercilia et
diciintur a quibus divisi religanlur. palpebras.
Tempora sunt, quae calvariae dextra lcevaque ~ Genaesunt inferiores parles oculorum unde harba
suhjacent, <iu3s ideo sie nuncupantur, quia mo- inchoat, nam Graece genos barba, inde et geuae,
venlur ipsaque mobilitate quasi lempora mulantur.: quod inde incipianl barbae gigni.
Facies dicta ab effigie, ibi eniin est lota figura Malac suut eminentes suh oculis partes ad pro-
liominis el uniuscujusque personac cognilio. Vullus (eclionem corum supposilae. Vocalae aulem malas
vero dictus eo quod per eum voluntas animi oslen- sive, quod infra oculos in rotundilatem proraineant
ditur, secundura enim volunlatera in varios niolus in nioduni maluruin, quae Grseci inela appellant,
mutatur ; uiirie et differunl inler se, nam facies sive quotl siril supra maxillas.
simpliciler accipilur de uniuscujusque naturali Maxillaeper diminutionem dicuntur a malis, sicul
aspectu, vultus autem animorum qualitates si- paxillus a palo, laxillus a talo.
gnificat. Mandibulaesunt maxillarura partes quibus et no-
Frons ah oculorum foraminibus, vel a prae se men factura.
ferendo nominala est. Haec enim imago quaedam Barbain veteres vocaverunt, quod virorum sit,
aninii quoque motura specie sua exprimil/dum vel non mulieruin. Auribus nomen inditum est a voci-
laela vel tristis est. bus bauriendis : Unde elVirgilius:
Oculi vocati sive quod eos ciliorum tegmina occul- D Vocemquehis auribus hausi :
tant ne qua incidentis injUriae oflensione lcedanlur, (VIRGIL.JEneid. lib. iv, vers. 359.)
vel quia occullum lumen habent, id est secretum aut : quia Graeci vocem ipsam «v5>ivauden vocanl
vel iniusposilum; hi inter omnes ssnsus viciniores ab auditu. Per iramutalionem enim iillerae aures
animae existunt. In oculis omne mentis indicium quasi atides nuncupatae sunt. Vox enim repercussa
esl, unde et animi perlurbaiio vel hilaritas in oculis ]per anfractus aurium sonura iacit, quo sensum ex-
apparel. Oculi et lumina idem sunt. Et dicti lumi- < cipiant audiendi.
na, quod ex eis lumen manat, vel quod abjnilio sui Pinnula sumraa pars auris, ab acumine dicta.
clausam leneant lucem, aut extrinsecus accepta Pinnon cnim antiqui aculum dicebant. Unde et bi-
visui proponenda refundarit. Pupiila est cenlrura ]pennis ct pinna.
oculi, in quo vis est videndi, ubi quia imagines Nares idcirco nominanlur, quia per eas vel oder
parvae videntur, proplerea pupillae dicuntur, nam vel spirilus manare non desinit, sive quia odore nos
parvuli pupilli dicuntur. Hancpierique pupillam vo- admonent, ut gnarisimns ac sciamus; unde econlra-
cant, eo quori sit pura et impoliuta ut sunt puelkc. rio nescientes elrudes ignari dicuntur. Olfecisse
Physici dicunl casdera pupillas, quas videmus in enira i vcieres scissc dicebant. Tcrenlius: <Ac BGII
123 APPENDIX AD HUCOMS OPERA DOGMATIC. 121
totis sex mensibus prius olfecisse'quam illequid-A Stihlinguium operc lum gurgulionis, quasi parva
qnara cocperit.» Narium recta pars, eo quod acqua- Ilingua, quaeforamen inguac recludii operilque.
Iiler sit in longiludinem et rotunditatem porrecta, Collum dictura qu sit rigidum et teres ut co-
columna vocatur, extremitas ejus pyrula a formula 1lumiia, bajulans capu et sustentans, quasi capito-
pomi pyri, quae vero dexifa laevaquaesunt, pinnulae 1lium, cujus anterior rs gula vocatur, posterior
alarum similitudine, medium autem interfinium. 'cervix.
Os diclum, quia per ipsum quasi per oslium et Cervixaulem vocat , quod peream cerebrtiro ad
cibos iniromitlimus, el sputum foras projicimus, medullam spina diri tur, quasi cerebri via. Vele-
vel quia eo ingrcdiuntur cibi, et inde egrediimiur res autem plurali tant m numero cervices dicebant,
sermones. primus Hortensius ce icem singulariler dixit. Cer-
Labia a lambendosunt vocata, quod autem supe- vix aulem nunc in 'ngulari numero membrura
rius est. Labium dictum quidam volunt quod infe- ipsum signiflcat, nam plurali numero cervices con-
riiis, eo quod grossius sit, labrum. Alii virorum lumaciam saepe dem strant. Cicero in Verrinis:
labtsi, mulieruradicunt Iabia, sed confunduntur. « Praetoremtu acccu ll'gfrangere ceryices.»
Linguae a lingendo cibo piitat Varro nomen im- Humeri dicti quasi afmi, ad distinctionem bo-
positum, alii quod articulatos sonos ligat in verba. " minis a pecudibus mu s, ut hi humeros, illae armos
Sicitt enirii plectrum chordis, ita lingua ilHdiUuri babere dicanlur; na proprie armi quadrupedis
dentibus, et vdcalem sonum emitti efflcil. sunt.
Dentes Graeci odunles [oSovrif] dicunt, et inde Hala summi bqjne i pars poslerior et occul-
lalinum videntur trahere nrimen : horum prinii, tior.
praecisores dicunlur sive praecisivi, quiaomne quod Brachia a fortiludi nominata sunt, bary \p«pb]
accipitur, ipsi priiis incidunt. Sequentes canini enim Graece grave e forte significat. In brachiis
vocantur, quorum duo in dexlera maxilla sunt, et enim Ihori lacerlofum sunl, et insigne musculorum
duoin sinistra, et dicti canini, quia ad similitudi- robur exislit. In bis nt lori, id est musculi, et
nem caninorum exislunl, sicut ethomines quodet dicti lori, quia illic vis ra torta videantur.
possunt priores praccidere illis tradunt ut confrin- Cubitus dictus, qoo ad cibos sumendos ipsi ia-
gant. Hos vulgus pro lalitudine, longitudine et rotun- cumbimus.
diiale columellas vocant; ultimi sunt molaresrqui Ulria secundum qu dam ulriusque manus ex-
concisa a prioribus atque confracta subigunt et tensioest; secundum tios cubilus quod magisve-
molunt atque mandunt, unde et niolares vocatisunt. - rum est, quia Gnece ol nos cubitus dicitur.
Dentium autem numerum discernit qualitas scxus, Alaesub brachiis su t appellatae, eo quod ex eis
nam in viris plures, in feminis pauciores existunl. in modum alartim mot s brachioruiri incboet; quas
Gingivaea gigneridis denlibusnominataesuni.factge quidamascillas seuax las vocant.qtiod ex eis bra-
sunt aulem etiam ad decorem dentium, ne nudi" chia cillenlur, id est mo eantur. Unde et oscilla dicta
horrori pdtius qttam ornamento existerent. ab co quod cillentur, d est moveanlur ora ; nam
Paiatum nostrum, sicut ccelum sursnm est po- ciilere est movere : h quidam hircos dicunl, eo
situm, et inde palatum a polo per dsflvationem. quod in plerisque homi ibus hircinum fetorem red-
Sed et Graeci similiier palatum ovpavto-xov uraniscon danl.
appellant, eo quod pfo sui concavitate cceli srriiili- Manus dicta quod it tolius cbrporis munus;
tudiriem habeat. Fauces a fundendis vocibns nomi- ipsa enim cibum ori m* 'strat, ipsa operatur omnia
natae quasi foces.vel fauces quod per eas famur. atque ^ispensat, per m accipimus et donamus.
Arteriae vocalaesunt sive quod per eas a pulmone Abusfveetiara manus a vel artifex, unde et manus
aer, id est spiritus fertur, seu quod arctis el an- pretium dicimus, et ar alorum copias.
gustis meatibus spiritum vitalem conlineant, unde Dextra dicitur a dan e, ipsa enim in pignus paeis
sonos vocis emittant, qui sorii und modo sonarent, Di dalur, ipsa lestis fidei ue salutis perhibetur, et
nisi linguae riiotus dislantias vocis elBcerei. Toles boc est illud apud llium : t Fidein piiblicara
Gallica lingua dicuntur, quaS vulgo per diminuiio- jussu senatus dedi, id t dextram. > Unde et Apo-
neni tonsillas vocant quae in faucibus turgescere stolus dicit: Dextras i dederunt el Barnabm so-
solent. cietatis (Gal. n).
Menlum dictum quod inde mandibulae oriantur, Laevadrci(ur quod si laevis, id est sine asperilale
vel quod ibi migrantur, vel quod dum mentionera et callo, qui dexlrae ex ahore inducilur.
nliciijus loquendo facimus ipsura movemus. Sinistra autem vOca , quasi sirie dextera, sive
Gurgulio riomen trabil a gutture, cujus meatus quod rem fieri sinat, et non faciai. A sinendo enira
ad os et nares protendilur, habens viam qua vox sinistra dicitur.
ad linguam transmiitilur, ut possit verba collidere; Palma est manus exp nsis digilis, sicut contractis
unde et garrife diciirius. pugnus. Pugnus autem a pnngendo dictus, vel a
RUrneriproximum gurgulioni, quo cibus et potus pugna, aut conlra sicut palma a pandendo.
devorantur; hinc et bestlae, quae cibum revocant Digili nuncupati vel uod decem sunt, vel qufa
t et remandiiiit, rriminare dicuntur. decenler juncti sunt; n m babenl in se et numerum
125 DE BESTIIS ET ALIIS REBUS LIBER TERTIUS. 125
pcrfeclum el ordinem decenlera. Unde primus pol- A tine proprie spiramenta diciinlur, eo qiiori per eos
\cx vocalur, quod inler alios virtute polleat et po- vivificus spiritus exierius minislreiur.
testaie. Secundus inriex et salutalorius sive demon- Arvina est pinguerio culi adhaerens.
stratorius, quia fere eo salutamus, vel oslendimiis, Pulpa est caro sine pingiiediiie, dictn quod pal-
vel iudicamus. Terlius impudicus, quod plerumque pilet; resilil enim sa-pe. Hanc plerique ct visciim
per eum opprobrii insectalio ostendilur et podex vocant, co quod glutinosa sit.
mundatiir, et iste est medius. Quarlus annularis, Membra suntcorporis partes.
eoquod in ipsoannulus geritur. Idem et raedicinalis, ArtiisquibuscoIlignnturmembra,abarciandodicti.
quia eo collyria a medicis collinuntur, vel quod eo Vel artus dicti quod colligali invicem nervis arclen-
pulsus infirmorum senlilur. Quinlus auricularis, tur, id est stringantur, quorum diminuliva sunl
qnod anrem eo scalpimus et purgamus. articuli ; nam artus dicimus membra majora, ut
Ungues ex Graccovocamus ; illi enim hos onyches brachia ; articulos minora, ul digilos.
[ovuxtfjdicuiit. Aliidiclumvoluntabunguendo, quod Nervi Graecaderivatione appellati, quos illi nevra
silpolituset lucidusquasi unclus. Estque animalium [vfufa] vocant. Alii Latine vocalos nervos putanl, co
habentium digitos distinclos, ul hominum, simiarum, quod artuum conjiinctiones invicem his inhacreant.
avium, leonum, canura, etc. Ungula non habeniium B• Maximam aulem virium subslantiam nervos facere
digitos, ut equorum, muloruin, asinorum, boum, certissinium est; nam quanlo fuerinl densiores,
cervorum, et similium, quorum quaedara fissas ha- tanto propensins augent firmilaleni.
bent ungulas. Compngia sunt ossiuni capila, dicla eo quori sibi
Truncus est mcdia pars corporis a collo usque ad compacla nervis, velut glutino quodam adhae-
inguina, de quo Nigidius : Caput collo vebitur, trun- reant.
cus suslinelur coxis, el genihus cruribusque. Ossa sunt corporis soliriamenta ; in his enim
robur subsistit. Ossa autcm ab
Thorax a Graecis dicilur anterior pars trunci a positio omnis cl
ab antiquis,
collo usque ad stomachum quam nos dicimus ar- uslo dicla, proplerca quod cremarentur
ul alii pulant, nbore, eo quod ibi pnleant;
ciiii, eo quod ibi sit arcanum, id est, secretum, a sive,
nam alibi ubique culc, visceribusque ohlecta cclan-
quo caeieri arcentur. Unde et arca et ara dicla, lur.
quasi res secreta, cujus eminentcs parles lnamillae MeduIIacappellaiae quod sinl ossium parlcs nicriiac,
dicuntur, inter quas pars illa cssea peclus dicitur ; vel
dextra autem lacvaque costac. quod cis madeliant ossa ; itiipingitanl enim ea
Peclus vocatum, eo quod sit pexum inter emi- Q et confortant.
nenles mamillarum partcs ; unde el peclus dicitur, Vcrlibula sunt summac ossium partes, crassiori-
bus nodis conglobata, dicla eo quod ad inflexionem
eo quod pexos capillos facit.
Mamillaevocalaequod ro(undac sint, quasi malae membrorum illa verlantur.
Cartilagines ossa mollia et sine medulla, quod
per diminutionera. Sed papillae capiia mamillarum et narium discrimen, et coslarum
infanles et genus auriculae,
gunt, quas sugenles comprehendunt,
dictac papillaequod eas infanles quasi palpanl dum extremitales habenl, sive opercula ossium quae mo-
lac sugunt; perinde mamma est tota eminentia ube- ventur. El dictae carlilagines, quod levi atlrilu ca-
renl dolore dum fleclunlur.
ris, papilla vero breve illud unde lac trahitur. j- * Coslas,
appellari quidam putant, quod ab eis cu-
Ubera dicla, vel quia lacle ubera, id esl fecunda, stodiantur interiora, el lola mollilies venlris vallata
vel quia uvida, humore scilicet lactis in modum salvetnr.
uvarum plena. Lac vim nominis a colore trahit, Latus, quia jacenlibus nobis latet; est enim Iacva
quod sit albus liquor, leucos [itw.if] enim Graece parscorporis et dexlra, utrinque inler anleriora ct
albusdicilur, cujus nalura ex sanguine cornmutatur. posteriora protensa. Dextro aulem laleri habilior
Nara posl parlum si quid sanguinis nondum fuerit molus
^ est, laevoforlior, ei oneri ferendo accommoda-
uteri iiuirimento consumptum, nalurali meatu fluit tior
; ipsa enim geril clypemn, ensem, pharelrain,
in mammas et earuni virtute albescit, lactis acci- et
reliqua onera, ut cxpedila sit dexlera ad agcn-
piensqualitatem. dum.
Cutis esl, quac in corpore prima est, appellata Dorsura est a cervice usque ad renes deorstim.
quod ipsa corpori superposila, incisionem priraara Dictum autem dorsum, sit superficies durior
quod
patiatur. Cutis enim Graece incisio Latine dicitur. corporis, in modum duri ursi, forlis et ad portan-
Eadera et pellis, quod externas injurias corporis dum el ad
perpetiendum.
tegendo pellal, primosque el venti et solis ardores Terga dicla, quia in eis supini jacemus in term,
perferat.
' quod solus homo polest; nara mula animalia tau-
Pellis autem jam delracta ac subacta coriura di- tum aut in ventrem, aul in latns jacent, unde abu-
citur, et esl crassior cutis. Corium autem appellalur sive in animalibus terga dicunlur. Scapula a scan-
per derivationem, quod eo caro teneatur vel tega- denrio dicilur. Interscapulium est spatium quodest
tur, sed hoc in brutis.animalibus proprium est. inter scapulas, unde est nominatum.
Pori corporis Graeconomine appellantur qui La- Palse sunidorsi dextra levaquc cmineniia mcmbr3,
127 APPENDIX AD MUGONISOPERA DOGMATKIA. 123
dicia quod in luctando eas premimus et vibramus, A mtis : unde et olim p raeliatoressub feminibus equos
qund Graecipalin dicunl. amisisse dicebanlur.
Spina est junctura dorsi, dicta quod habeat radio- Coxoequasi conjui cti axes, in ipsis enim femora
los ul spinas acutos, ctijtis junclurae spondylia ap- moventur, quorum oncava vertebrae vocantur.
pellantur propler parlem cerebri quae ferlur per hos Suffragines sunt |ilicaturae crurum posteriorum
longo tractu ad caileras corporis partes. Sacra spina ex quadrupedibus,,quae retrorsura plicanturut ge-
osl inta perpetuae spinae, quam Graecittpovvurov iiuaiii anterioribus ciuribus, antrorsttm ; dictacque
hioron nolon vocant, quoniam primum infante con- suni, quod suffringun trr, id est, subtus flectunlur,
ct-pto nascilur, ideoque et in hostia id primum a non supra sicutgenua.
Geniilibus diis sriis dabatur, unde el saera spina Genua sunt commiisiones femorum etcrurum, et
dicitur. riicuntur genua eo quoi in utero genis oculorum sunt
Renes ait Yarro dictos, quod rivi ab iis obsceni opposita. Cohaerent mim sibi ibi, et cognala sunt
oculis lacrymai \fm indicibus el misericordiae,
liunioris fluant KTT» TOU pim a verbo rhein, quod genua nam agenis genpa diiiintur. Denique complicnlum
signiflcat fluere nam [venaeet medullaetenuem li-
quurem desudant in rencs, qui liquor rursus a reni- n in genua gign.i, formsrique horiiinemdicunt, ila ut
bus calore veneris resolutus decurrit. genua sursumsint, qiiibus oculi formanlur ut cavi
Lumbi a libidinis lascivia dicii, quia in viris causa fiant et rolundi et etiam recondiii, ipsos enitn in
titero malris genua «ompriniunt. Ennius : t Atque
corporeae voluplalis in ipsis esl, sicut in umbilico
feriiinis.Unde et ab Job in exordio sermonis dictum genua comprimit act i gena. » Inde esl quod homi-
est: Accingeticut vir lumbos tuos (Job. xxxvin), ut nes dum ad genua se irosternant, slatim Iacryman-
in bis esset resislendi praeparatio, in quibus est libi- lur. Voluit enim nalu ra eos uierum maternum me-
dinis usitata dominandi occasio. moria recolere et reiainisci, ubi quasi in tenebris
Umbilicus esl medius locus corporis, diclus quod considebant anlequam adlucem venirent.
sit unibo iliorum ; unde et itmbo appellalur locus in Crufa dicla, quod lis currimus et gressum faci-
meriio clypei a quo dependet. mus, etsunt a geriibu: usque ad calces.
Iiia Graecosermone appellantur, quod ibi nos ob- Tibiaevocatae quasi tuba?; suni enira longiludine
volvamus, Graece enim iD.ia ileo veriere el obvol- el specie eis similes. Et stint ossa aut partes aute-
vere dicitur. riores in crtire, ei suraesunt posteriores.
Talus diclus a lolo nam lolus est eminens ro-
Clunes vocali, quod sint juxla coltim quod est
tundilas, el inde faslij ium leinpli rotundi lolus vo-
longum, suntque tumores natium. C calur. Talus autem su i crure
Nates quod in ipsis innilimur diim sedemiis. Untle neum. est, etsub talo calca-
et conglobata esl in eis caro, neprementis corpo-
Pedes ex Gracca eljmologia nomen sorliti sunt.
ris niole ossa dolerent. Hos enim Graeci poda» [troSa;j dicunt. Sunl qui a
Genitalia cprporis partes, utnomen ipsum docet, pelenrio lerrain diclOs iulenl, quia nlternis tnotibus
gignendab sobolis acceperunt vocabulum, quod his solo fixi inceriunt.
jirocreatUr et gignitur.Haec et piidenda pro vere- Piantae a planitie nnncupatae,quia non rotunriic,
cundia, sive a pube. Unde et indumenio operiunlur. III in quadruperiibus, niistare non possit bipes homo,
Dicuiiluf aulehi isla et inhonesta, quia non habent seri planaeatque longiorcs formalae sunl, ut stabile
camdera specierodecoris sicut inembra qunein prom- corpus eflicerent. Siink autem plantae, auteriores
ptu et prospectu locata sunt. Diclum et verrelrum, partes; quas eiiam de multis ossibus constanl.
membrum virile sive, Jquod viri est lantum, siVe Calx vel calcs vel cjaicis pritna pars plantae, a
qnod ex eo virus emitlitur ; nam virus proprie di- calco illi nomen imposjlum, quod lerrain calcamus,
citur Ifumor flueits a natura viri, sive a verrendo, hinc et calcancus.
sive demum a Vere. '" j,) Soium est inferior purspedis, dicla quod eo vesli-
Testiculi per diminulionem a lestibus dicli quo- gia (errae impriinhniis. Sed et solum dicilur omne
rtim numerus incipit a duohus ; hi semen calamo illud quod aliquid sustinet, quasi solidum, iinde et
ministranl, qttori a spinae nieriullael renibus et lum- terra solum dicitur, qund cuncla sustineat: aer so-
bis suscipiunt gratia procreandi. liun avium, etsohim ]>edis, quod tolam corporis
Scroluin est pellis in qua tesliculi sunt. molera portet.
Posteriofa vocala, quod retro sunt et a vultu Viscera non solum inieslina dicinius, sed quid-
aversa, ne dum alvum purgamus, iuquinaremus quid sttb corio est inier cutem et carnera et ossa.
aspeclum. llem viscera vitalia, id esl circumfusa loca cordis,
Meatusinde appellalus quod per eum meant, id ut sit viscus quasi vis eordis, eoqnod ibi vita, hl
est egeriintur stercora. est anima contineiur. I em viscera capita nervorum
Feniora dicla, quotl ea parle a femina sexus viri ex sanguine et nervis opulata.
discrepel. Sunt ab inguinibus usquead genua. Item lacerti a simililidine lacertonim reptiliura,
Femina autem per deiivationem femoruin partes quia in singulis membrh loca sunt per quae eis no-
siiiit, qiiibus in equilando iergis equorum inhacre- ii.itia dantur, ut cor qnod sit in medio corporis :
149 DE BESTIIS ET ALHS REBUS LIBER TERTIUS. 130
appellalurque a nomine similium animaliura super A Fibrae sunt jecoris exlremitates, sicut extrcmae
terram vivenlium. Nam inde muscuti a murium si- parles j foliorum in vitibus, sive quasi linguae venac
militudine. Sicut a lacerla lacerti. Inde eliam tori, eminentes.
< Dictas aulem volunt fibras, quod apud
quod illic viscera lorta videanlur. [
gcutiles in sncrificiis ad Phosbi aras ab ariolis fe-
Cora Graecaderivatum appellatione quod illi car- rebantur, i quibus pblalis alque succensis responsa
dian xaootav dicunt, sicut a cor el uro riicilur nobis 9accipercnt.
cura, in corde einin oniuis solliciludovitaeet scienliae Splen dictus a suppleraento, ex conlraria parte
cura est. Quod ideo pulmoni vicinum est, ut cuni jecoris, j ne vacua, existeret, quein quidam risus
ira accendilur, pulraonis humore lemperetur. Hujus causa < factum existimant; nara splene ridemus, felle
duae arleriae sunl, quibus sinislra plus sanguinis iirascimur, corde sapimus, jecore amamus, quibus
habel, dextra plus spirilus. Undeel in dexlro bra- cj quatuor eleraenlis conslanlibus, inlegrum cst ani-
cbio pulsum despicimus. i
mal.
Praecordia sunl loca cordi vicina, qnibus sensus Fel est appellalum, quod sit folliculus gestans
percipilur, el riicta sunt praecordia, eo quon ibi sit Ihuniorem, qui vocatur bilis.
principiuin cordis el cogitalionis, aut quod cor prac- Slomachus [o-Topaxof]Graeceos vocatur, eo quod
"
cingunl, sunl enira pelliculae circum cor, in quibus cquasi ostium venlris ipse cibunt accipiat, atque ad
affectionumsedes. i
intestina transmittal.
Pulsus vocalus est, quod palpitet, cujus indirio Inicstina dicuntur, eo qnod corporis inleriori
aut infiriniiatem inlelligimus aut sanilatem. Hujus parle I cohibenlur, quae idcirco longis nexibus coor-
duplex esl motus, aul simplex, aut compositus. dinata c sunt in circulorum modum, ul susceplas-
Simpfex est, qui ex uno saltu constat. Composilus escas t paulaiim digcrant, et superaddilis cibis non
esi, qui ex pluribus motibus inordinatis et inaequa- iimpedianlur.
libus exislit. Qui motus certa habenl spatia, dacty- Omenlum esl membrana quae continet inteslino-
licum pulsum vocant quandiu sine vitio fuit. . '
rtim majorem partem; quod epilolin Graecivocant.
Venasdictaeeo quod viae sunt natanlis sanguinis,. Disscptum inleslinum quod discernil venlreni et
atque riviper omne corpus divisi, quibus universa ccaeterainteslina a pulmone, vel a corde.
membra irrigantur. Caecuminleslinum, quod sit sine foramineet exi-
Sanguis ex Graecaetymologia nomen duxit, quod 'tu, quod Graeci tisonenteron vocant.
vegetetur, et susteiUetur el vivat ci.oc saos enim Jejunium lenue inleslinum, unde pt jejunum di-
sospts dicilur. Sanguis autem est dum in corpore n cilur. c
esl; effusus vero cruor, nam cruor vocatur, eo Venter autem et alvus et tilerus inter se differiint.
quod effusus currat, vel ab eo qtiod currendo cor- Venler ' est qui acceptos cibos*digerit, et apparet
ruat. Aliicruorem interpretanlur saniem ct sangui- €exlrinsecus, tenditque a pectore usque ad inguem,
nem corruptum qui emittilur. Alii autem sanguinem et c dicilur venler, quod per lotum corpus alimenta
vocant, quod sit suavis. Sanguis aulem non est in- minislrat l vitae.
leger nisi in juvenibus. Nam dicunl pbysici minui Alvus estquae cibtim recipit, et per excremenla
sanguinem per aetates, unde in senibus tremor est. purgari I solel. Ex ipsa eitiiit sordes siercorum de-
Proprie autem sanguis animaepossessio el seriesest, fJuunl. * Salluslius : t Siinuluns sibi alvum purgare. >
ideo genas muliercs lacerare solent in luctu ut Et vocatur alvus quod nblualur.
manibus graliflcent: inde el purpureac vestes et Uteruni solaeinuliercs habent, in quo concipiunt
flores purpurei inortuis praebentur. J siniilitudinem cauliculi; tamen auciores pro
ad
Pulmo ex Gracco trahit vocabulum, puhnonera luiriusque sexus venlre plerumque ponunt, uec
enira pleuinon [ithvpuii] vocant, eo quod cordis fla- poetac I (antummodo, sed el cacleri. Vocalur autem
l
bellura sil, in quo pneuuia, id csl spirilus est, jier uterus, quod duplex sit, et ab ulraqne in duas se
quod el agitatur ei niovelur, unde et pulmones vo- D n dividal
c partes, quaein diversum diffusaeac reflexx
cati sunl. Nam Craece pneuma [irviOftaJspiritus di- ccircumplicaiilur in modura cornu arietini, vel quod
cilur, qui flando et agilando aerem eraillit et reci- > impleatur fcetu inlerius. Hinc et uler, quori aliquid
'
pil, a quo raovenlur pulmones el palpitant, et ape- uitriiisecus habet, ut merabra et viscera.
riunt se ul flatum capiant, el slringunl ul ejiciarit, Aqualiculus proprie porci est, hinc ad venlrera
,est enim ut organum corporis. l
trauslaiio.
Jecur nomen habet ex eo quod vicinum cordi ha- Mauix dicitur quod fctus el embrio in ea gene-
beat locura ; inde eniin allrahit sanguinera qui in renlur. * Semen eniin receplum cOnfovet, confotuin
cerebrum subvolal, et inde ad oculos cacterosque ccorporal,corporatum in niembra dislinguit.
sensus et membra diffunditur, et calore suo succum Vulva vocala quasi valva, id est janua venlris,
ad se ex cibo traclum vertit in sanguinem, quem vel x qubd setnen recipial, vcl quod ex ea felus
ad usum pascendi nutriendique singttlis membris procedal I
praebei.In jecore autem consislit voluptas et concu- Vesica dicta, quod si vas aquac. Ipsa eiiim de re-
piscentia, irae etamores, secundum eos qui de phy- nibus r uriua collecta completur, et humore disiendi-
sicis rebus disputant. Ilur, cujus tisus in volucribus non habeiur.
t3I APPKNDIX AD I1UG0SIS «PERA DOGHAlTl|3A. 132
Urlna autem dicta a Graeco, oupti»,id est meio Ai prolixa,et pectns arjaplum. In mulieribus Ieves ge-
seu niingo, et Grxce <Apoc,cujus iridteio et salus et n», et angustum psettis; ad concipiendos autetn
aegriludo monstralur. Qui humor Lalirie lotium di- :fetus etportamlos rerieset latera dilatata. Quoniam
citur, quod eo lota veslimenta munda efBc.ianlur. iquae pertinent ad wminem et partes animae et
Semen est quod jactum sumilur aut in tefra aut < corporis, ex parte iicium, est; nunc aetates ejus
utero ad gignendum vel fructus vel felus. Est enim subjungamus.
Kquor ex cibi et corporis decoclione faclus, ac CAP. LXI. De
diffusus per venas atque medullas, qui inde desu- mtalil tts hominis, et vocabulit tarum,
etiam usque ad morlem, et morluds.
dalus, in modura sentinae crescit in renibus, eje- t : v
clusque per coitum, et in uterum mulieris susceptus, Gradus aelaiis sex sunl, infantia, pueriiia, atlole-
calore quodam viscerum, et menslrualis sangninis scenlia, jurentug, v rilis gravitas, atque seneclus.
irrigatione formatur in corpus. >?rimaaetas infanlia est pueri nascentis ad lticem,
Menstruum est supervacuus mulierum sanguis, N quae porrigitur in seplem annos. Secunda aelas
dicta autem sunt menstrua a circuitu lunarisluminis, 1puerilia est, idest piira, et nonrium ad gignendum
quo solet hoc evenire profluvium. Luna eniin Graece :apia, lendens usque ad quartum deeimum annum;
mene pwm dicitur, haec et muliebria nuncupan- B 'lertia adolescentia ad gignendum apta, quac
tur. Nam mulier solum animal menslruale est. porrigilur | usque ir viginti oclo annos; quarta,
Cujtis cruoris cOntaclu fruges non germinant, ace- juventus,
{' firmisgin :a omnium aetaium, iiniens
sCurit musla, moriuniur berbae, amitlunt arhpres in quinquagesimo aano. Quinla aeias est seniori»,
felus, ferrum rubigo corrumpit, nigrescurit aera- id est virilis gravitai, quaeestjeclinalio a juventute
menta ; si qui canes inde ederint, in rablern effe- ad j senectutem, nomlnni senectus, sed jam non
ju-
rantur; glulinum asphalti quod nec ferro, nec igne vcntus, quia senioris aetas esl, quam Graecipresby-
dissolvitur, ipso cruore pollulum sponle disjurigi- len ' vocant, nam sen ;x apud Graecosnon
presbyter,
tur; post plurimos autem dies menstruos ideo se- '
sed yipovgeron, hujt s.gerohtos dicitur. Quseactas a
men non est germinabile, qura jam non est uien- 'quinquagCsimo anno esl senectus, quac nullo anno-
strualis sanguis a quo perfusum irrigetur. '
rum lempore finilur sed post illas quinque aelates
Tcnue seraen in muliebribus locis non adhaeret; < quantuncunque vilae est, senectuti depuialur. Se-
'
lahilur enim, nec habel vim adhaerendi. Similiter et niumautera parg est uliima senectulis, dictaquoi
crassum non habet vim gignendi, quia muliebri sit * lerminus septiraac aelatis. In his ergo sex spatiis
sanguini se miscere non potesl prop(er nimiam sui Iphilosophi descripsemnt vilam humanam, in quibus
spissiiudineni; binc et steriles mares et feralnas " limilalur
I et cuml, et. ad vitae terminum perve-
dicunt fleri vel propler nftniam crassitudinem san- nit. ) Pergamus ergo b/evjter per praedictos gradus
guinis vel seminis, vel propler nimiam raritaiem. '•
aeiatum, etymologiai carum in| homine demon-
Primuin aulem aiunt cor hominis fingi, quia in slrafiles. ! .
co sit ervita hominis, et saplenlia. Deinde quadra- Infans dicitur hon o primae aetatis, riiclus autem
gesimo die totura corpus expleri, quod ex ahertio- 'infans, quod adhuc fsri, id est loqui nou potest non-
nlbus, ut fcrunl, colleclum esl. Alii fe.uts a capite dum ' enim bene ordi mtis dentibus, miuus integra
exordium sumere dicunt, unde et in avium fetibus eslsermonis expressio.
primum oculos flngiin ovis videmus. Felus aulem Puer a puritate vccatus, quia purusesl, et non-
diclus, quod adhuc in utero foveatur. Item nasci dura ' laiiuginero, fjorcmque genarura habet. Eam ii,
patribus similes aiunl, si palernum semen validius 'qui habent sunl ephebi ab )5§ohebe quae est pubsr-
sit; mairibns simalernum; bac eiiam ratione si- 'tas dicli, pueri auten necdum pro nativitate sunt
miles exprimi vultus. Qui autem utriusque parenlis ^viri, sed adolcscenl lli leves. Puer autein tribtis
figurarii fedduni, aequaliler mislo paierno, mater- modis' dicitur, pronitivitate,ul Isaias. Puer nalut
noque sanguirie vcl semine concipiuntur. Dicunt Q ett ' nobis (Itai. ix); similiter pro aeiatc, ut oclennis,
etiam avorum et pioavorum consimiles fiefi, quia 'decennis, unrie est il ud:
sicut in terra multa semina occullanlur, sic et in Jam puerite Jf«<um tenera cervice gerebal.
hominibus semina celanlur parenlum flguras reddr- Seeundo pro ohseq uo el fidei puritate, unde in
tura. Ex paterno aulem semine puellas nasci, ex cantico < Virginis. Sut epit Itrael puerum suum (Luc.
iiialerno pueros, quia omnis parlus constat ex du- 'i). Terlio pro ruditae et ignoranlia. Unrie: Pa«r
plici semine, et cujns pars major est, iuvolvit et cenlum' annorum mpretur (Isa. v). Puella parvula*
occupal siinilitudinem sexus. *quasi pulla, unde el pupillos non pro condiiione,
sed pro aetate pucrili 'dcamus.
, In corporenostro quaedamtanlum ad ulililaliscau-
sam facta sunt, ut viscera ; quaedam et ulNiiatis ct Pupilli autem dicti quasi sine pupilla etoculis, id
decoris, ut sensus in facie, et iri corpore manus ac esl < a pareniibus orbi, hi aiitem vere pupilli riicun-
pedes, quorum membroruin el uliliias magna est, tiir, t quorum parentei anle decesserunl quam ah his
et species decenlissima. Quaeriam lanliim decoris, nomen > aceiperenl. Ca ileri orbi vpcantur.
til mamillaein viris, et in utroque sexu timbilicus. Orphani iidem qui et pupilli.lllud enim Graccum
Quxdam discielionis, ut in viris gcnitalia, barba inomeuest, boc Lalinum. Nam in Psalmo ubi s»pe
153 DE BESTHS ET ALIIS REBUS LIBER TERTIUS. 134
legitur : Pupillo (u eris adjutor (Psal. ix); GraecusA lur. I Senior esl adhuc viridior. Ovid. in lib. vi:
habet orphano. Senior inler juvenemque senemque.
Puberes a pube , id esl a lanugine vestiente ptt- Terenlius:
denda corporis nuncupali, haecloca tunc primam la- Quo jure tumut adoletcentioret.
nuginem ducunt. Quidam autem ex annis puberta- )Ubi adolescentior non utique magis adolescens, sed
tem existimant, id est eum puberem esse, qui qua- iniiniis, ui senior minus est quam senex, ubi compa-
tuordecim annos expleverit, quamvis lardissime pu- ralivus ' gradus minus significat positivo \(i). Ergo
bescai. Certissimum autem est eum puberem csse, 'senior, non satis senex, sicut junior infra juvenem,
qui ex habilu corporis pubertatem ostendit, et ge- sicut s pauperior infra pauperem. Senes autem quiriam
nerare jam polest. I
putant dictos a sensus diminutione, eo quod jam prac
Puerperaesunt quaeannis puerilibus pariunt, unde ivelustate desipiant. Nam physici dicunt homines
et Uoratius: £
slullos frigidioris esse sanguinis, prudenles calidio-
Laudatur jam prole puerpera nata. 'ris, unde etsenes, in quibus jam friget, et pueri in
Vel sunt dictae puerperae, quod puellae pariunt, <
quihus nondum calet, minus sapiunt. Iude est quod
vel quod pueros pariunt. <
corivenit in hoc infantium aetas et senum. Senes
Adotcscens diclus, eo quod sit ad gignendum enira < per niiniam aetatem delirant, pueri per lasci-
adultus, sive quod adbuc adolescit, id est, crescit iviani etinfantiam ignorantquid agant. Senex autera
et augetur. l
tanlum inasculini est generis, sicut anus feminini.
Juvenes dicuntur quod posse juvare incipiant, ut Nam I anus dicitursola mulier. Anus autem appellata
in bobus juvenci, cura a vitulis discesserunt. Est a: multis annis, quasi annosa. Nam si commune
enim juvenis in ipso aetalis incremento posilus', et nomen > esset, cur non diceret Terentius senem mu-
paratus ad auxilium. Nam juvare hominis est opus lierem? 1 hinc eliam vetula, quasi vetusta. Sicut au-
aliquod conferentis. Sicut autem in hominibus tri- lera < a sene senectus, ita ab anu anililas nominata
cesimus perfeclaeaetalis est annus, ita in pecudibus est. <
ei jumentis terlius robustissimus est. Canities aulem vocata a candore quasi canditics;
Vir nuncupalus, quod in eo majnr eslvisquam 'unde esl illud fforida juveutus, lactea canilies,
in feminis; unde et virtutis nomen accepit, sive < quasi diceret, candida. Seneclus autem mullo nobis
quod vi agat in feminam. <
defert et bona et niala; bona, qnia nos ab impoten-
Mulier vero a mollitie, lanquam mollier l liltera tissimis1 dominis liberat, voluptatibus imponit mo-
detracta vel mulala appellata est inulier; uirique Q < dum, libidinis frangil impetus, auget sapientiam, dat
'
enim fortitudine et imbecillitate corporum separan- roaturiora consilia; mala autem, quia senium miser-
tur. Sed ideo viro maxima virlus, mulieri rainor, rknimi > esl debilitate et oriio; subeunt enim morbi
'
ut patiens et obediens viro esset, scilicet ne fenii- trislisque senectus. Nam duo sunl, quibus minuuntur
nis repugnautibus libido cogeret viros aliud appe- vires ^ corporis, senectus el morbus.
tere, aut in alium sexum proruere. Dicilur igiltir Mors dicta, quod sit amara, vel a marte, qui effe-
niulier secundtim femhieum sexum, non secundum clor < est mortium, sive a morsu primi hominis, qui
corruptionera inlegrilatis, et hoc ex liugua sacrae vetiiae ^ arboris pomura mordens mortem incurrit.
bcriplura?. Nara Eva facla delalere viri sui, nondum Tria atitem sunt genera mortis, acerba, immatura,
conlacla a viro, raulier appellata est, dlcente Scri- > naturalis; acerba infantiura , immatura juvenura ,
pttira : Et formavit eam in mulierem (Gen. n). El ad maiura,' id est naturalis senum. Morluus aulem ex
matrem Dominus: Mulier, eccefiliut tuus (Joan.xix). < qua parle orationis declinetur, incertum est. Nam,
Virgo a viridi aelatedicta esl, sicut et virga, et yi- sicul
' ait Caesar: < Non potest mortuus aliqua facere
tula. Alioquin nb incorruptione, quasi virago, quod post 1 mortem sUam, ita homo non polest scire ejus
ignoret femineara passionem. <
originem, > id est vocabuli morltius. Ab eo eniin
Virago dicta, quod ut vir agit, id est opera virilia O quod est morior, parlicipium praeterili (emporis in
facit, et masculi vigoris est. Antiqui eiiim forles fe- tut < exire debuit, per unum u, non per duo uu, nam
minas ita vocabant. Virgo autem non recte virago ubi ' est geminala lillera utt, nomen est, non partici-
dicilur, si non viri oflicio fungitur. Mulier vero si piura,
1 ut fatuus, arduus. Convenienter itaque factum
virilia opera facit, recte virago dicilur, ut Amazones. est< ut quemadraoduni id quod significat, non potest
Quae vero nunc femina, anliquitus vira vocabatur, '• agendo, ita et ipsura nomen non polest loquendo
sicut a servo serva, ela famulo famula, ila a viro 'deciinari. Omnis autem mortuus aut funus est, aut
vira; hinc et viraginis nomen deductum qtiidam pu- cadaver.< Funusestsi sepelialur, et diclum funus a
tant, femina vero a partibus femorum dicta, ubi funibus ' accensis, quos ante feretrum papyris cera
sexus a viro discernilur. Alii Graecaetymologia femi- 'circuradatis ferehant. Cadaver autem estsi insepul-
nam ab ignea vi dictam putanl, quod vehementer 1tum jacet, nam cadaver nomiuatur a cadendo, quia
Virum concupiscit; libidinosiores enim viris feminas jam j slare non potest. Quod dum portalur ad sepul-
esse lam in mulieribus quam in animalibus dicunt. icrura, exsequias illi fleri dicimus; ubi cremaium
Unde nimius amor apud antiquos femineus vocaba- iest, exstare ejus reliquias, ubi conditum est, jara
(4)ldVallanegat.
1S5 APPENDIX AD HUGONIS OPERA DOUMATICA. 156
sepultum esse. Corpus aulem dicilur a consuetudine, A ergo defunclus, qtiot ab officiovitar sit depositug,
quia dum vivebat corpus erat, ut illud : sive qnod sil die functus. Sepullus autem dictusco
Tum corpora tuce carentum. quod sit sine pulsn vel sine palpilalione, itl est sine
(VIRGII.Georg., lib. iv, vers. 355.) motu. Sepelire autem esl corpora conriere, id est
Defunclus vocatur, quia complevil vitae oflicium; abscondere. Nam lu triare obrUere dicimus, hoc est
nam dicimus delunctos officio, quia oflicia riebita humum injicere et himo tegere.
coinpleverunt, Unde est et honoribus furictus; hinc

LIBER QUARTUS. !

De proprielatibus et epithetis rerum, serie litteraria in|ordinem redactis.

CAP.I. De his quibut prima littera estA. B matri simillimus est et immolalioni aptus; iramo-
Ablaclaltis a mamilla per amarum separatur, landus non clamat. Materejus lacpraebet ad fomen-
patri redditur, el valiriiori cibo iitilur. tum, et lanam ad veslimentura, carnem ad esum.
Abies est arbor alta, procera, coma pulcherrima. Tondendus silet, ungulam findit el ruminat.
Accipiier agrestis vel sylvester aves domesticas Ala gemina est, <brso infigilur, volucrem sub-
rapit, captas conlinuo devorat; ut plumeseil, requiril levat.
loca opportuna unde non extrahiiur, abjectis plumis Alba veslis sacerdt falis corpns operit, est in ma-
sylveslres aves capit, columbam persequitur, prae- nicis stricta, inferius lata, linea est.
dam Dominoserval. Domeslicus in sinistra geritur, Alveus aquam continet, profundus est, alluvione
ut volet ad dexleram, compedibus constringilur, dilatatur.
corrigia ligatur; quae ctim non rupta, sed soluta Amygdala dulcis eslcibuS aegrolantium, dura et
est, volare permillitur; visa carne redit ad Dorai- aspera lesla legilur.
rum Ancilla, huniilis, obediens, verecunda, (imida,
Acinus in nigredinem vertilur, odorem vini reli- fldelis, soilicita, inculla, non habet polestalem.
net, fetorem emittit. Ahchora forlis est adunca, ferrea, in portu jaci-
Activa vita praedicat, sollicita est, finem habitura " tur, funem habet, navem relinet conlra procellas,
fructuosutn, operibus instal, martyrium subit, peri- vix evelliiur.
culosa est. Angelus pumsnatnra, fidelis custodiendo, recon-
Acus gracilis est, rigida, (eres, uno capite acuta, ciliator gratiosus, obediensexseqtiendo, contempla-
et altero perforata, consueiuli officio apta. tivus favendo, activu» nuntiando.
Adamas insecabiiis et indomabilis est, ferrum Annulus principio :aret et fine, rotundus est, Ia-
attrahit, auro vel alio metallo non retinetur, sed pide decoratur, digilum circuil et stringit, digilum
chalybe, et tantum sanguine hirci coraminuitur. ornat, strictior non ccngruit, largior decidit, despon-
Adeps omnis Dominiest jure perpetuo, crassitudo sandis et consecrancis virginibus aptaiur, sigillis
inlerior est cordis vel veulris, jecoris vel Jiepalis, regiis apponilur.
renum vel renunculorum. Anuus qualuor tenporum vicissitudine variatur,
Aer rarus est, mobilis, avibus plenus, facile cor- riiiodecim mensibus distinguilur, in se revolvitur, in
rutnpilur, spiracultira est vivenlium, nubibus obscu- se riascentia consumit.
ralur,. sole illuminalur, bieme condensalur, vento Anseres silveslres n altum et inordinate volant,
agitatur, aestale serenatur, nubilosus significat plu- omnes sunt cinerei coloris, assiduilate clangoris
viam futuram. noctis (estantur Vigilias, simul haiiitnnt, saepius
jEs etaethiops, et aestas habenlur in litlera E. conclamanl. Domesliti seipsos rosiris lacerant, cum
Ager a nocuis purgatur, steicoratur, multipliciler senliunl.hominem clamant, varii et nivei coloris
aralur, rastro aequatur, serainalur, semen operitur, sunt, serninibiis jaclis nncivi.
fossis circumdatur, sepitur, vacare permitlilur, signa Apis sine coitu nastilur, de pulri bove orilur, sol-
ad fugandum aves in eo ponuniur. licila est, floribus piscitur, gregalim volat; alii,
Agricola mane consurgit, vilibus induilur, boves non sibi laborat, ociisas et mortuas abjicit, cito
jugo sociat, slimulo boyes sollicilat, tempora arandi laeditur, frigori inimea, exterius aspera, inlerius
et seminandi observat, terapestalibus aeris non abi- habet dulcedinem, mtndiliam diligit. Cum pungit,
gitur, rectum sulcum facit, instanle vespera domum aculeum amittit; qtio amisso nunquam fructum
reverlilnr, jaclum semen patienter exspectat. facit.
Agnus Innpcens est ei pius et simplex, inler mul- Aqua commnnis es, sordes lavat, in ima fiuit,
tas matrem cognoscit, solo balatu illam cognoscit, alveum non deserit, iii raare reverlitur, omnedilu-
137 DE B£ST1IS ET ALHS REBCS LIBER QUARTUS. ' f3S
vium sequilur, frigida naturaliler, vino misla valet A Athieta comain in rolondum londcl, oleo capui
aegris,eum hordeo cocla sanior est, lerrae misla ungit, se veslibus uon oneral, omni parle se cusin-
lutum facit, est pauperum pottis, clara esl pro spe- dit, ruhris induittir, arma firmiter leuet, molestiis
culo, sitimsedat, vesligium navis non retinei, ignem non cedit, spe victoriacadversarium quicscere non
exslinguit. desinit, in pugna perseverat, terminos nou egrcdi-
Aquila ab acumine oculomm dicta, quia solis ra- tur, ad vicloriam semper oculum babel.
dium irreverberalo oculo ac visu inlnetiir, pullos Auceps diversa habet retia, laqtieos ct viscuin,
non sic solem conluentes, quamvis suos, abjicil. In loca uvibus frequenliora quaerit, laqueos occultat, et
aere alto volans pisciculos in mari conspicit, quos seipsura absconriit, voccs aviuni siiniiIal,quanrioqnd
celeri descensu raplns devorat, caeteris allius volat, per unara decipil alterara, capias praeter uiiam sibi
rostrum in seneclute nimis crescens ad petram ex- incorporat.
cutit, et rejuvenescil, in arduis nidificat, trans maria Aurora fugnt ieuebras , rutilat, dicm ministrat,
sentit odoralu cadavera, de raplo vivil, el amelhy- surgenta sole obsciir.ior est, iuler noctcni el riieni
sthiim ponit in nido, qui fugal venenuin. inedia; riiiin rubet, signat pluviam fuiuram.
Aquilo aquas congelat; uiiile aquilo quasi aqtias Aurum inter omnia metalla preiiosissimum, soli-
ligans, frigidus esl, flores laedit et herbas, a septen- B dum est, visuni fovcl, quanto rubicundius, luuio me-
trioiie flal. lius,'pcr fornncom puigatur, splendidum csl.et regi-
Aranea septem perics hahet, vencno tahei, scipsain bus apium.
cviscerat, de visceribus snis lelas lexit, irrelit inu- Aujter venltis calidus csl, solvil gclu, florem nu-
scas.sugil muscas,clsicareietinorilur; ttirgiriaesl, tril, a meridie flal.
in aerem se sua (ela sineaiisaiitalioadmiiiieuloerigit. Autumnus quac in anno nata sunl. colligit, nrbore9
Aratrum de ligno ct ferro fit, terram flndit, ab nndat et agros, fruclibus abuitdans csl, floies tardos
agricola tenctur, lerram iueiiorat, in campo dinili- el inuliles producit.
litur.
CAP.II.De hit quibus B est prihia lilterii.
Arbor, quanto allius radicem figit, lanto firmius
l.-asret,umbram facit, in aeslale viret, floret, fructi- Baculus longus, leres, rigidus, inflexihilis, sus-
ficat, in hieme mnrccscil, snperfluis ahscissis magis lenlationi congruus, defensioni aptus.
et uberius fructificat. Balneuni corpus lavat eulesiccul, calorem nalu-
Arca fuit de Iignis setiin, intuset foris auro veslila, ralem accendii, carucm einollit, nulril, membra
in lutitndinem habuit cubitura et semissem, in late- _ dissoluta consolidat.
rihus singulis duo annuli aurei, iu annulis vectes de Balsamum odoriferum est, putredincm arcet, sii-
lignis sciim deaurati. In ea eranl tabulae el virga pes ejus vili similis csl, juveiiluieui conservai, ejus
Aaron, Deuteronomium, urnaque cum manna. gutla misla oleo cyprino vel inelle adulleralur, seJ
Arcus medium habet immohile et inflexibile, dno probatur esse sine mclle, si quis cum lactc coagula-
exirema mobilia; einislra raanu (enetur, si riiu ten- veril, chrisraa conficit apposilo oleo; piirum sole
ditur lentescit, cilo lasdilur, in ipso riurum per ardeute sustineri non potesl, ut vitis suslentaiiir
inolle temperatur; cborda lenditur, sagitiameiniltit. et colilur, ctijtis arboris perpetua coma esl insi-
Areoke coucavo fiiinl Iapide, aquara ad hortuin gnis, duobus cubitis eminel, acutis lapidibus el os-
vehtinl. seis cultellis iucidilur, quia fcrri tacttis ei noxius est,
Aries duo cornua habet in fronle; dum viget Baltheusniilitaris aureus esl, renes et peclus ciu-
lascivus est, gregem praeceriit, gregem luetur cor- , gebat vel stringebat, lolum corptts ainbit el cingit.
nibus, regit gregem et fecundat. Barba forlituriinem designat, sexura denotat, ca-
Argenlum candidum est, mundum, dulceiu habel piti adhacrcl.
timiiliim, atlractivae naturae est. Dasiliscus rex cst serpentum, solo visu homineni
Arrha pars est prelii, confirmalio conlractus, cer- p inlerficit, flulu necat aves volanles, adco veneno
lilndo hauendi rera. plenus est, quod loltis perlucct, prior visus ab ho-
Asintis silvestcr, id esl onager, ferus est ricnlc, mine non nocet homini, et vacua regnal basiliscu»
loca borrida inhabilat, canes inseqoentes lacerat. iarena.
Domcsticiis a fero perfodilur, nullum dente petit, Bentn Virgo pauper full, humilis, oliecliens,qniela,
slolidus esl, in poslerioribtis forlior, in anterioribus iraodesta, simplex, sapiens, ab angelo nunliala, in
debilior, crucem in dorso gerit, in juvenla aelnte iulero sanctificala, prima volum virginitalis Deo
pulcber, in senectute lurpis, horrendum clamal, Isponso suo obtulit, ab angelo salutata, plena graliae
luxuriosus esl, segnis twt, carduis delectalur, milis iesl praedicata.nialer est Domini, domina angelorum,
est, aculeo pungitur, lyra deleclatur, ei primum in- istella maris, lerra quae germihavil Salva(orein,
sedit homo. Ilerra de qua formatus est verus Adam, lerra de qua
Aspis veneno nocel, in cavernis babiial, cauda torla est veritas, terra de qua eductus esl verus pa-
oblurat unatn aureiri, terra alteram, contra incanla* inis, terra qiiae dedit fructnm suum, terra ciiju»
tores; si quem percutiat slatim obriormil, el iia eura Ifructus sublimis, (crra quam Dominus benedixit»
pcrimii. ilerra de qua dicilur: « Cecidit semen in terraut
PATROL. CLXXVII. 6
m APPENDIX AD UUGONISOPERA DOGMATiCA. UQ
bonam, tcrra fluens lncte et niclle (Luc. vm), > arca i duciile, hastileejus ferreum.vestitura quinque cala.-
testamenli, imo et fcederis, slella ex Jacob oria, urna mis aureis; in capililus calamorum scyphi iu mo-
habens manna, ihronus Salonionis, riomiis salulis, dum nucis, lilia,de f mdo scyphorum procedebant,
porta clausa, vellus compluluni, thalamus sponsi, sphaerulas-desuperscychos sex bruchia eumhaslili;
templtim Saloraohis, virga Aaron, innica suiunii fcrrea, veslila calanirs aurets sepluaginta. Partes
sacerdotis, inulier amicla sole, domus septem co- habuil in summo, siipitera inferius, quo nitebatur,
lumnis excisa, hbrlus conelusus, fons signaius, tri- septem lucernas, septem infusoria, sepiem emun-
clininm Trinitatis, arca Noe, pulcbra ul luna, ciecta ctoria.
ut solv et aurora consurgens. Canislalroni est inf »lus, caecus nasciltir, nullum
Beryllus lucet ut aqua sole percussa, catefacit cognoscit nisi eos interquos babitat, liiiguam babet
«laiiuni lenentis. inediciualem, sagacilatem mirabilem, fidelitatem
Bos duo cornua babet, ruminai et findil ungulam, commendabilem, lupos el fures arcel, orioratu viget,
terram aral, jugo premitur, palcas comedii, imniola- denies habet aculissiukos, sanguiuem liiigii, rapida
lur, stimttlo cogiiur, forlis "est. farais est, -ad vomilun redii, ossa rodit.
BUbosonat voce sicul avis, feralis, onerala plu- Cantuspigros excilat,devotos incital, concordiam
niis, gravi pigritia delinelur, in sepulcris die noclit- B rctinet.
cjtie versatur, iioclcm amat, caeteris avibus exosa, Capilli tereles sunl, graciles, captilornant, firmi-
-
semper in cavernis moratur. ter radicantur.
Buccina in imo stricta, in summo lata, audaces Capra ruminat, iedem findit, fetida est, in
anitnat, limidos lerret, dispersos congregat, horren- paiscendo duos pedes «ursuni erigit, de ejus piiis
chiin sonat. fil cilicium , hirsuta B&t, imraolalur, in summis
Buiyrum dulce, candidum, pingue, cito iiquescit, pascitur.
exlacle coagulato fit, ruucedinem lollii. Caprea munda est, visu acuta, pedera flndil, et
Uuxus dura, arbor esl liuniilis, rupibus inhaerei, ruminat, gressu velocissima, in summis pascilur.
sterilis est, in hieme viret, coniam non deponit. Capttt erainentissimim inembrura est, el caeleris
principallus, quinque sensus conlinel, capillis or-
C\P. III. De his quibus C esl prima litiera.,
uater, cottosuperpoiijlur.
Cariuver, pulridiim, fetiriuui, cibus esl vcrraiiim. Carbo de mortuo renriviscil, de nigro in riiborera
Caepetacryraas provocat, riiversis operculis legitur, rerlitur, favillas gencijat, et rium resolvitur, cinerec.
cilo puirescit. _ Carbunculus lapilluj lucidissinius est, tenebras
Caladrius seu charadrius avis , quae posila ante noctis fugat, in terra Evilath invenilur.
scgioluni, si respicit eum, loiuni ebibil morbUm, et Carcer lenebrosus :st, feiidus, horribilis, pro-
voiivalescit aegrolus; si nou velil respicere, signura iindus, poenalis, soliurius.
est riiortis. Carofragilis est, stadet et concupiscil adversus
Calamus esl concavus, fiagilis , levis, scribendi spiritum, pravos motis gignit, infirrna est.
officio aplus. " ' Casla herba qnae et flstula in aquis nascilur, con-
Calcearaciila pedes tegunt el niuniunt.iaxiora non :avaest, in imraensuan crescit.
congruunl, strictiora laedunt, perii circuniligantur. Caslrum in luto locaiur, fossis munitur, muris
Calcedonius seu curcherionius colorem pallentis ircuradatur, propugnaculis ambilur, in eo sunt
lucernae habet, sub die fulgel, in doiho obscurus est, lefensores, arma, vic ualia, speculatores.
scalpentiura artihus resistil, radio Solisvel fricationc • Catena ponderosa sst, ferrea, dura, constringit,
digitoruniexcandens, paleas ad sclrabit. moveri non sinit, in ea annulus compleclitur an-
Calculus lapis durus est, volubilis, planus, ro- lulum.
tuudtis, in [fluminibus inveuitur, in aqua non inoi- Catbedra doctoruni est sedes, qualuor quibufl
lescit. jy iustentatnr, pedes habel.
Galor dissolvit, aperit, cogil, fovet, nigrorcm iudu- Cedrus in Libano mscitur, alla est, sterilis, odo-
cit, et nimius urit, et exsiccal. •ifera, ejus resina litim non putrescit, neque ve-
Camelus ingens corpore, onifer est, gibbosus, et uslale corrurapitur, |tiantum in auras se exlollii.
dcformis, se ad oneranduin incliqat. antum radiealur in evra» Crraiter baeret, imputri-
Campana somnolentos excitat, horas designal, in jilis est, ejus odor stirpentes fugat, veloccidit.
Imo Iala, in suimno slricta.siargcnttira admisceatur Cera sicca est, in favo lalet, pura est, fragilis,
dulcius sonat. . id fguem molleflt, tmax et moUis formam sigilli
Campus est iocus capax, iucultus , spatiosus , •ecipil, lumorem reprimit, odotifera esl el pallida.
flowbusct paseuis uberrimus. Cerebrum in capiu est, citra mortem immolabile
Candcla ceram babet et sluparii, lumen praebei, /. inviolabile], sedes est memorix: iutcllecius vis, et
ecipsam consumit, direeta est, plaria, longa, su- ralioais. . " •
perius arcta, itiferius lata, subtus petforala et con- Cervical quadratu n, breve, bysso insuilur, ple-
«ava. tura levisslniis plun kt capiti supponitur.
Canrielabrum in templo fuit ex auro purissimo; Cervi a patria ipsc lempore amoris riiscedentcs.
(41 DE BESTUS ET ALIIS KETJUSLIBER QUARTUS. M
ordhtate incedentes, aller alterum portat cornibus A Cisterna profunda , fiigiria , pluviac cxceptiva ,
dorso impositis, per dumeia iilaesievadunl, serpen- aquae conservativa.
tes dc caveruis cxtrnhuiil,-serpentein extractum Cithara de corio lil aiiinialis inorlui super lignura
«omedunt, et hausio fonte visum recupcranl,super- , «xtenso, orriinatae ciiordacab inleriori reddunt so-
fluacornua deponunt, el juvenescunt, luduitt, rumi- num; si nimis tendunlur, ruinpunlur; si minus rau-
tiant, el findunl uriguias. •cescunt, plectro temperantiir.
Chrisma ex balsamo el oleo consecraiur, eo sa- CJavis intromissoria esl, inaguam seram evolvit,
cerdotes ct reges inungunliir. osliuni aperil, strepitum facit.
Cbrislus vili pretio aiipretialus, oravil cum sudore Claustrum carcer est sponlaneus clericorum, lo-
sanguineo, a discipulo iraditus, vilissime rieienliis, cus quietis, securum euicit de externls, laeium rio
Jigalus, alapis caesus, flagcllatus, fnlsis lestibus ac- inlernis, cerium de tfHernis, si corpus compescit,
cusalus, rcus mortis dictus, barba ejus vellitur, ut (ameti menteni exhilarat.
-riicil glossa super Isaiam : < Coram Pilato a raullis Clibanus rotundus, solidus, candidus, demissus,
ncctisalus, ab tlerode spcrnilur, alba vesle inriuiltir, palulus, obscurus.
Jatio pro co eligitur, injuste dauiiiaiur, chlainyde Coccuin bis tinctura cral, cplorcm habens ignis.
coccinea induitur, sjiinis coronatur, arundiiie cnptit •* Coelum quac in eo sunt celat, scries Dci est, locus
ejus perculilur, jiropriis vcstibus exuiun-, cruccm aiigelorum et beatarum aiiiitiaiuiu, quicium, paci-
sibi bajulal, criicifigiiur, blasphemaiui', acelo pola- ficuni, aitum, leve, molle, suave, plaiiiun.
tur, clauians et flcnsemisit spiritum, laiicea I.itus Collum capiti adhaeret, longum cst, caput corport
ejus perforatur, iinponiliir scpulcro. » jiingit, cibum ad cerpus trahit, per ijisiitn foriualiir
Cbristiis etiam cst lemplum Salomonis, holriis de wi, planum est, candidum, lens.
lerra promissionis in deserluin traiislatus, columna Columha simplex est, osculis instat, felle caret,
ignis el nubis, David estquem Saul id estJuriaicus pedes rubros habet, visum pra cacteris avibus habet
popiilus voluil transfigcre, sed plantata esl lancca <acutum,nullnm ore vel iingiiibuslaedil, pauperesl,
ad parietem, et Ulacsusevasii, hircus emissarius, et pullos roslro pascit his quibus pastn csl, inoriicinio
iinmaculatus, geniinus passer quorum unus inimola- non vescilur, puro grano vescititr, alieuos pullos ut
tnr, etalter avolabat, propiliaioriuiii, agnus imma- snos fovet, super lluenta resitlet, nt iiccipiirem vi-
culalus, suminus sacerdos qui scniel inlroivit iri «leal venienlem, in petris niriificul, afis sc defendit.
Sancla sanctoruin, viiula rufa , serpens in palo gregutim volat, fecunda cst, geiiiiiuiiiprocnniu dat,
erectus, Samson foriis, verus Salomon, David manu p geiniiios pullos nutrit.
forlis, vel aspectu desiderabilis, Isaac ferens ligna, Coliimna capilellum linbei, slilum, busim, aedifi-
verus Josue,Joseph pulchra facie el decorus aspeclu, ciiiiu sustinel; fortis est, dircclu, gracilis, longa,
Eliseus inagnus coaptans se puero. rigiriu, detorla, plaisa.
Consecialio Ecciesiaesic fit: Reliquioe asporlau-
Chrysohihus lapillus aureum fulgorem bubet, ar-
dentes scintillas videtur emiilere. tur, et viginli una cruces niox liunl in parietibus,
vel corpora exti-ahtinlur, cpiscopus ud ostiiim pulsal,
Cbrysoprasus chrysopassus lapillus *viridis, ecclesiam anrbit, ter aspcrgendo eam aqua bene-
aureaeque naturae, qui jn India nascilur, quidarii
etiam est purpureus cum aureis gultis. dicta, iiitus etiam aspergitur aqua, vino, salc,
einere, caereiduodecim in parielibus juxla cruces,
Cicalrix veslighim vulneris est, de fucili renovat vei
imaginem apostolorum ponuuturct illuminaiitir,
vulnus, cauterizai carnem, dolorem retinet. alphabetiiin in moduin crucis inpavimenloscribilur,
Cicoma veris est nunlia, serpenlibus inimica, thus super altare creinalur, aliare chrismate 1111111-
societatis amica, raaria transvolat, in Asiara col- gilur, opeiitur, raissa celebralur, vexillura
ornatur,
lecto agiirinepergit, coturnices eas duces praecedunt, v ecclesiae
superponilur.
eximia iliis circa filios pielas esl, adco pullos in
Copbinus vilis cst exterius, de juncis et foliis
nidis fovent, ut assiduo iucubalu phimas deponant,
palmarura intexitur, vas stercoratum est.
et per quantum terapus filios nutriunt, per tantum Cor a sinistris est, et citra «lorlem inviotabile,
a filiis nulriuntur. sedes est caloris in medio corporis; est series ani-
Cilfciumde pilis caprarum fit, yermes nutrit, fe- nuc, et soltus Trinilatis hubilaculum.
tidum esl etpuitgiiivum, Cornu de carne esl, finniter haeret, carnem exce-
Cuinnamomumconicem liabei ad modum cann*, dii, durum est, sed mollius osse, durius carue, ri-
in roedio ^thiopiae gignitur, frulice brevi, duorum gidum et lucidum.
cubitorum, colore cinereo vel subnigro, crassum. . Coiona principio caret et fine, tolum caput ambit,
despiciiur, gracilius cariusesl, virgam habetrolun-. floribus inlexitur, captit ornat, crines castigat, latior
tlatn et gracilem : cum frangitur, visihile evolat decidit, stiictior nen aplatur, transposita non con-
spiramenium in moduni nebulaevel pulveris. giwit.
Cinis de lignis fit per ignein, minutus est el pon- Corrigia longa esl, teiiuis, rie iriorluo anitnali flt.
derosus, pannos lavat, fil optimus de sarmcnlis, id totum corpus ambii, incttibra constringit, clavos
est de vitium putamine. ,-«,.,*.. habet, vcsles coustringit Cl caslignl, ingrcssuiit
APPENDIX AD UTJGONISOPERA DOifJMA MCA. 14*
445
habetquasi portam, pertusa acu fibuke stringitur A Desertum infecunlum est, ardeum, incullum,
vel relaxatur. solitarium,invium hcminibus, elferis habitaculum,
Corlinae de quinque coloribuserani.decem erant, ac serpeiitibiis plenuiii.
operiebant una aliam, ansulas babebanl, ornabant Dies colorem restili jt rebus, operari sinit, sincera
(Ea;orf. xxvu, xxxvi). . esl, et clara sole iilu «naule, furibus et latronibus
Corvus niger est, cadaveribus pascitur, prinium et raale agenlibus ad fersatur, duodecim horascon-
in cudaveribus oculum petit, et sic per oculiitn ce- linet, calida est, noctsm et tenebras fugat, dividitur
rebrnm extrahit, dc raplo vivit, rauca voce clamat, in mane, meridieni e; vesperam.
clampsus est, fetus nisj nigrescant non nutrit, niduin Digitus-arliciilariKr dislinctus, longus, rectus,
cx niullis in unura cpngerit. teres, unguem bubet, gracilis est et flexibilis.
Coturnix a sono voeis dicta est qualca, amcenila- Discipulus debet esse humilis, sanctus, obediens,
tis tempora avei; aestate repulsa, maria transvolat. intenlus, paiiens, pnmptus, diligens, praeceptorem
Haec sola aviura sicut et bomo caducura morbum suum parenlis animi non corporis loco babens et
colens.
patilur.
Crater est tornatilis, rolundus, profundus. Divitiaecum dolore amittunlur, cum laboreacqui-
Cremium siccum est, contrahiiur, per ignem cre- B runtur, cum timore possidentur, cilo transeunt,
malur, ut ignis sanguinera exlrahat. superbiam generant, menlem solliwindine pungunt,
Cribrum purum ub irapurn separat, grossa relinci, viam ad Dominum ffipediunt, a daemone dennn-
niinuta expellit. tiantur. Spinae sunt semen bpnum supprimentes,
Crux, serpentts aenei palus, ligna Isaac, scala Ja- radicare non sinenus, iis tatben bonae qui illis
ieoh, virga Moysi, lignum Maralh, signum Tau in uiuntur bene. In melnllis, et gemmfe, et victualibus,
superliminari domus, ligna Sareplanac, sycomorus ac utensilibus thesaaris et possessionibus consi-
Zachaei, coccincum filum Raab, clavis David, vectis slun(. i
iii quo boirus deporiabalur. Qtialuor habuit partes, Doctrina debet ess *<:<jefide et nwJribus, catholica.
ex qualuor lignis fuit coinposita,oliva, cedro, palma, id est generalis, publica, sana, discreta, vera,
cypresso. Pellit phanlasmata, delel venialia, in maiura.
inodum crucis currunt per raaria naves, volanl Dolium rotundura sst, circulatum, intextum, pro-
aves in aere, natant homines, fiunt ecclesiae et, fundum, patulum.
Cuctillae. ' DominusDeus ad indulgentiam est facilis, tardtts
Cultellus manubrio lenetur, ferro incidil, vagiua ad yindiciam, pronui ad remunerandum, placabilis,
c
custodilur. benignus.portabLis, iline suspicione, ncc incredtilns.
Gurrus quanlo plus oneratur, lanlo plus^lririet; . Domus sic aedificatjr, primo terra effoditur, inde
quatuor rotis volvitur, vestigia reiinqtiit, riillicile fiindamenlum jacitur. prius parieles eriguntur, post
vertitur, temouem habet, unctus facile currit, scalas diversa laquearia intnrponuntur, teclum superponi-
habet hinc et inde, in rolis radios ltabet. tur, quadratus est pnries, distinguuntur diversoria,
Cygnus nalans collum erigit, foriis est in alis, multas coplinet porl; s/ et fencslras, habet diversos
cnrnem nigrara habet. A canendo esl appellatus, inlroilus et exilus. lequiem praebet inbabitantibus,
longum collum habet, pluraas candidas, instante 4 pluvia et ventis defendit, familiam unam consti-
mprle pennam in cerebro suo figit, et dulcissiuie tuit, vagos doraat, seienliam el prudentiam in ea
Canit. Fertur byperboreis parlibus olores plurimes quresoentfbus et med tantibus procurat.
advolare, el praecinentibus citharcedis adinodum Duo Testaraenta, Juaetabulae legis, dtiae parietes
apie canere. iniabemaculo, duo ihori in ecclesia, duo portitores
Cypressus oriorifera est, medendis corporibus, botri, duo pisces in Evangelio, duo homines ascen-
apta, et venustatem comacnullo impulsu deponit, dentesin templum, d uaecolumnaein porlicu lempli,
CAP. IV. De.hisquibus prima lilleraeii D. Di duo eherubim super iropitiatoriuin, duo candelabra
Damula in moniibus babitat, inundum animal est, et duae olivae, duo Iuminaria in ftrmamenlo eoeit,
visu perspicua, cursu viget, ruminat et finditun- duae uxores Jacob, diiae sorores Lazari, duoaliaria
gnlam. labernaculi, duo in ramine oculi, duae nares, dnae
Decem mandata Decalogi, decem virgines in aiires, duo pede», du) crnra, dpo genua, duae tibiae,
Evaiigelio, decem leprosi ulumJaii, docein tribos duo latera, duo bracliia et caetera fere bina.
lsrael, praetcr tribum Juda, et iribum Benjamiir, Duodecim paflriaiiina;, duodecim apostoli, dno-
decem cornua bestiae, decem civitaies, decem cor- decim post ascensiiriem annis praedicaverunt in
tinse super tabernacuium, decem riigiti in manibus, Judaea, duodecirii lajpides in rationali, duodecim
et totidejn inpedibus. fontes ih Elini, dttojdecimsedes judicantium, duo-
Denarius argenteus esl, rotundus, quattior qua* decim tribus Israel, ^iiodecim panes propositionis,
draturas continet, inleger, non imminutus, aequi duodecim palenae.tlupdecini pugilli, duodecim partes
poiideris, iuiagiiieni el superscriptionem continet. iiiafis Rubri, diiodjecim exploratores,,' duodecim
Deqlcs albi snnt, dtiri, bene radkali, ordinail, lapideslde;Jordane trknslati, duodecim excubiaecirca
«lbos conlerunt, fories sunt. tabemacnla, duodedira portac clvitalis, duodecim
145 DE BESTIIS ET AJMISREBUS LIBER QUARTUS. i46
leunculi super gradus Salomonis, duodecim frucius A quiridam est, de vino prociealnr, otlorera retinei.
spiritus enuroeranlur in Epistola ad Galatas, duo- .Falx acuta est, recurva, propius tondet.
decim fructus Iigni vilae in Apocalypsi, duot|ecira Fames vitalcs ineatus arctal, opus atleniiat,
ibidem Iapides, duodecim ihidem slellae in corona squalorem generat, viiia pretiosa repotat, ctitein
mulieris visae. lumescere facil et pilosara, desidiam et iippclitiuu
CAP.V. De his quibus prima littera etl E. . excilat.
Farina minula es(, munda es(, cuin labore habe-
Ebrietasexfrequenli potatione provenit, vomitum tur, per aquara conglulinatur, fermenta(ur, acedi-
provocat, hominem audaciorera reddil, gressus titu- riem sumit.
hare facit, linguam impedjl, et qnasi lialbutientem Fasciculus ex multis colJeclis fit, nisi bene cotli-
reddii, gressus peririnlat, insensibilem facit, secreta gatur, eflluit.
denudal, fletum provocat, oflicium membroruni lol- Favilla levis est, in niliilum redigiliir, post igneni
tit, ohlivionem ingerit, sui iminemorem facit, discre- remanet.
tionem auferl. Favns cellulalus est levis, dtilcis, ceram conlinet
Ebur candidum est, frigidum, prius obscurum vel elicil.
limis fit lucidum, planuro, quanto veiustius, lanlo g Fax concava est, sicea,
fragilis, seipsam consu-
rtihiciindius et pulchrius. mii, lucem raaximam dilfund.il, cum slridore com-
Elephantes ingentes sunt corpore, apti pugnae, buriiur.
gregalim incedunt, fraude capiunlur. Febris calorem ingerit, treinere facit, paliimn>-.
Ensis aculus, splendidus, utraque parte planus, in
corrumpil, sudore terminatur, syiiiptomala reliii*
vagina reconditur, litteratus est. quil.
Eqttus indoraiius vix domatur, vix tenelur, forlis Fcnestra in cnrdinibus verlitur, pniula esl, hiinett»
esl, velox, superhus, sonitu armortim non terrefur, excipit, et radios solis.
freitatnr, sessorem saepe discernit, armalus auda- Fera silvas inhabital, indpmita esl el crudelis,
cior est, sternilur sella, cingulis conslringilur, luxu- Fernieniuni modicum de pasta. farinas eongluti-
riosus cst, calcaribus urgetur, duram babel ungu- natae iinmitlitur.
lam in qua ferralur. Ferrum ponderosum exstinguitur ex aqua, ma-
Eremita est solitarius, incultus, pallidus, macilen-
gnetera sequitur, rauce sonat, ex ipso finnt arma,
tus, pannosus, hirsulus, horridulus, barbalus. in igne mollescil, crebis (unsionihus exlenditur, in
Ericius seu hericius spinosus est, cito irascitur, ore cqui ponitur, equum regil, ijiSum de facili cir-
dum langitur in acervum se colligit, in qua se ex- C
cumriiicil, duabus corrigiis proleiiditur quibiisdam
tendit, formam porci gerit, pomis et uvis se invol- appendiciis.
vit, ul se oneret, el postea nutrial. Ficus lata habet folia, succns eorum pruritum
JEs solidum esl, vocale, impulribile.
gignit, posl grossos afferl, qui de facili cariunl, nec
jEslas calida est et serena, longiores habet dies sunt csibiles, fructtis
ejus dulcis.
noclibus, floribus et fructibns abnndat, humida de- Figulus sedet nd opus sutim, convertit pedibns
siccat, tonilruis et fulgurationibus coruscat, fru- sUis rotam, in sollicitudine positus semper proplcr
cinosns arbores ab infruciuosis discernit. opus suuin, et innuinera esl omnis operatio ejus, in
iEthiops crispus est, dentes habet albos, carnem brachio suo formabit lulum, et ante pedes suos
hahet nigram, similera sibi general. formabit virlulcm suam. Cor suum dabit ul con-
Evangelia qiiatuorsunt, qualuor animalia in Eze- summet linitioiiem ct vigilia sua inuiidabit for-
cbiele, quatuor pedes in mensa, jugum leve et suave, nacein.
imer aeneus in ingressu labernaculi, colmnna ignis Filius haereditalem exspeclat, oberiiens esl, p.itii
rt nubis, stella Magorum, quatuor quadrigae in Za- siinilis,
ingralus ab hacrcditate expellilur.
charia, currus Eliae, quatuor ffiimina de paradiso, Filtim gracile esl, lOrlum, longum, veslem con-
manna in arca, liber seplem sigillis signalus.
stiit, selam sequiltir.
. CAP. VI. De hit quibut prima lilttra ett F. Fimus dispersus lcrrara fecundat, fetorem emiltit,
Faber noctem tanquam diem transigit, sedet jtixla rie animali orilnr.
incudem, considerat opus ferri, vapor ignis urit ve- Fistula eoncava esl et perforata, leniiiler sonal,.
sles ejus, et rarncs ejus in calore fornacis conteril, ore sulllalur, decipil avem.
vox mallei intonat aurem ejus, et contrahil simiti- Flamma ex niultis scintillis fit, in altum tcuriit,
tmlinem vasis oculus ejtis; cor siium dabil in con- rulilat vel.splendel, rubicunda est.
summationem operum, et vigilia sua ornabil im- Flos visu deleclat, odore aflicit, spes est fructus,
perfectionem (Eccli. xxxvm), officinam habet vet cito marceseit, exponitur aeri, vere riascititr, cam-
fornacero, incudem, forcipes, malleum, molam ad pura ornat, suavis est, frigore Iacdilur, calore uimio,
exacuendum, ignem, folles, aspersoriura. urilur, vel grandine inlemporanea dejicitur.
Facies facturam, et sicut vultus voluntatem ho- Fluvius rapidus. est, ex abundanlia crescil aqtia-
aiinis declarat, cognitionem facil et discretionem. riiin et pluviarum, profundus est, soliluni al.veujii-.
Faex in fundo residet^ amara est, lnlulentum nori deserit.
m APPENDIXAD HUGONISOPERA DOGMATIC*. 1*8
Femlnalia linea eranl stricla, sponte assumeban- AL Gallus prorundioribiis horis noctht valentiores ct
tur, pudenda tegunt. produciiores canlits ejdere solet, in matuUno bre-
Fenum aestate virel, molle est, percnssum facile viores format voces. «ntequam canal alis se verbe-
senlit injnriam, succisum statim aret, in clibanum rat, diem n»ntiiH,,pia|»s excitat, omni venlo se In-
miliilur, cibus est jumenlorum. clinat. ih
Folium lemie est, latum, leve, umbram facit, Gemmapreliosstesi |$ ctara, virlule pollel, plana,
arborem ornat, fructum arboris tegft, in auiumrio tota speciosa. '..[•%,
pallescit, vento dejicitur, viride est, vento agitatur, Gena decora, Wnjfrda, plana, ob verecundiam
ei stridet. rubore subfundTlur.
Follis ex figno et corio ilt, os nabet interiqri Gibbus' superflulla i est nalurae, minorcm facit,
parte, spiramentum atlrahit, et emilltt aerem ut deformitatem ingerit
ignem excitet. Gigas ingens est corpore, insignis metnbris, forti-
Fons ,de terra scaturit, frigidus est, in rivos di- ludine praestans, sed pietate et ingenio bono deficit.
viriitur, purtis est, dtilce miirmurat, sitim relevat, Gfacies ad frigus sx aqua indiiraiur, ad solem
in hieme calet, clarus est, leviter turbatur, scatu- liquescit, fragilis est, lubrira, rfara, splendida.
" Glans a qiiercu orjtur, cibus porcoruin est.
rigmes sursum tollit.
Forcipes dtio hrachia habent, scindunt, dnm scin- Globus rolundus esl, volubitis, multis filis cir-
dunt, stringuntur, clavo junguntur, connecluntur In ctrmvolutiis.
riieriiti. Grando in aere indurafnr, frigel, in cadendo
Fornnx modica est, calida est, aurum purgat, li- conlunditur ct resomtur, flores et herbas leneras
gna incinerat, scoriam adnihilat. laedit.
Frigus poros constringit, menvbraconlrabif, fru- Granum scrilur, morilur, post piiHulat in herbnm,
ciilicare non sinil. post in spicam, et dciride in frtrmentuin, colligitur,
Frons tenera est, ciio rubet, Iocns esl verecn.n- trituratiir, a paleapir ventum separatur, siccatur,
tliac, inncnlam non cetat. et mola conteriiuf.
Fruclus odore mulcet, gnstu reficit, nalnram ar- Gruesviam sequtmtur litterario ordine, excelsa
lioris oslendit, calore solts coloratur, maturus dcci- pelunl, quo facilius videanl terras qnas pelunt. Una
dii, direcle jaculalur. praPcedit,qn;e agmen castigat voce, qua raticesceitte,
Frusus genus ruborum sponle nascitur, in den- alia succedit. Noctis vigilias dividont, et in ordine
jum pullulat, spinosus est, immeabilis, lenebrosus, vigiliarum pedi semper innilnnlur uni, in quo cal-
densus, implelus, implexus, et sibi cnhaerens,hispi- cuium tenent.
dus, incultus, sterilis. Gurges profundus esl, ohsciirus, horribilis, ab-
Fucus non lahpral, pungit, aliorum tabores de- sorbens, alioqitin inimoltis.
vorat. Gtitta gravis est,'<i(o arescil; modica csl, praesiat
Fiilgur in ora cadit, inculit, snbito oritur, cla- refrigei-ium.
rIIni est el splendidum, ex calore provenit. Gutitir vehiculum vocis est, et ciborum canalis.
Fumus ex igne naseitur, in directum ascendit, *
lacrymas provocat. CAP.VIII. De hisquibut prima litleraest 17.
Funria motti vibratur, de corio fil, circum caput Haereditas a Dom no cxcotilitr, Domii.uin pascii,
rotatur, lapidem continet, dualms corrigiis appen- firmiter possidetur.
tlilnr, dnre feril. Hamus aduncus, Ssca tectus, gracilis. linea np-
Fiiiidamenttim profumle locatur, firmnm est, ex pensus.
Impolilis fit lapidibus, in imam terrnni jacitnr, terra Harena [arenajinriumernbilisest, minuta, amara,
ojieritur, lalum est, sedificium sustinet. slerilis, pondefosa, hirmida, bibula.
Fur de nocte venil, spoliat, subito invadit, et n Harundo
lamndoj vacua esl, fragilis, omiti vcnto
perimil incautos, aiicupatur, doinum suffodit, ob- ,cedil, siridula est, in pahule crescil, manum con-
servalus lalet, iinmisericors esl, secretos introitus treetantis sauciat, ecterius viret, interius marcet.
quaerit, ad omnem strepilum pavet. Hasta longa, lerei, directa, plana, laevis,gracilis,
Fusciuncula recurva est, dnos uncos habet, el fere :rigida, penetraliva, Terromnnita.
ferrea est. Hedcra serpil, seinper viret, similis rosae crescit,
Fusus filo involvitur, in ulroqtie fine acutus, in . islerriis est, comam non deponit, atlraclivae naturae
medio iatus, dextera inanu volvitur. est, felores arcet, viclores coronat.
Heremitn, videatnr EremLa.
CAP.Vll. De his quibttsprima littera est G. Heroditis avis npacissima, volantium maximn,
Galbani odor serpentes fugat, estque succus ferulae iaquilam vincil, in uaximis petrarum nidificat.
cujusdam arboris quae nascitur in Syria. Hiems aqua^ cpnjelat, frigida est, nocles longio-
Gallina pullos siib alis fovel, contra niilvum tue- ;res babet diebtts, hamida est.
tur, de dolore pullbrum suoriun aegrotat, et rauce- Hinnnlus in- cxcisis moralur, velox est, visn
sett, et plumas rieponii, cx calore pascitur. ]persp!ctnis, iu nipibus sumiivispascitur.
U9 DE BESTIIS ET ALIIS REBUS LIBER QUARTUS. 130
Hircus fetidus, luxuriosus, bispidus, immundus, A Ilus, gracilis, viridis exterius, plantis, longus, riirec-
inimolandus, ruminat, et findit ungulam, cornibus t(us, mollis, inlerius marcidus, nodo carens.
insignis. Juniperus esl frutex dimissus, in cujus cinere
Hirunrio garrula est, in domibus habilat, sinuosis servatur
s ignis per annum, ut dicitur; umbra et .
circumflexibus volat, in nidis aedificaridis et felibus suffilus saluberrimus.
educandis solertissima, lapsura deserit nec ap- Juvcnlus lubrica esf, inconstans, inconsiderata,
pelit cutmina, alias aves non impetil, nec impe- «calida, inlemperata.
titur ab eis, maria transvolal, ibique hieme mo- >
CAP. X. De his quibus prtma liltera esl L.
ratur, et per adventum suum veris numiat initinm.
Homo fragilis est, ad peccalum pronus, ad restir- Lac album est, parvulos nutril, coagulalum ares-
gendum inepius, adconslanliam lenendam inflrmus. ccit, dtilce est, pingue, suave, bulliendo elevalur.
Honus, videauir onut. Lacrymabrevis, clara, cilo arescil, valida, amara
Hortus, videatur orlus. < salsa.
et
Hnspes in alierio moralnr, verecundus esl, cito Lagtincula ex pluribus asseribus est texta, cir-
transit, non bene confldit in aiiena domo. <
culis ferreis conslrlcla, spiraculum habel, viniim
Hostia eucharistiae in colore candida, in quau- U conservat.
i
litaie modica, rolunda , triiicea, immisla, azyma, Lamina tenuisust, crebris lunsionibusextenditiir,
inscripta. aurea fuit in fronle sacerdotis, et nomen Dei te-
Hostium, videatur otlium, qtiia ab ore dcducilur. tragrnmmatou habtiit, speciem lunae corniculatae
Humerus onera suslinel, geminus est, inflexibilis, tenens.
fortis, latus. Lampas fragilis, subobscura, inferiusstricla, su-
Ilumorjunclus calori nutrit, a lerra in truncum, a perius latn, olenm continet, lucem praeslal.
trunco ascendit in ramos. "Lana crispa est, alba, mollis, suavis, levis, primo
Hyacinthus cum aere mutalur, in sereno perspi- londelur, post lavalur, lingitnr, netur.
ciins, in nubilo obscnrus. Lapis durus, volubilis, pedem oflendit, aqua non
Hypocriia sua mala celat, pallidus est, bono sua mollescil, assidua gutla cavalur.
praedical, incultus ingreditur, omnia operatur ut Laler rie lmo formalur, igne solidatnr, quadratus
videalur, superbus, irapatiens. est, rtiber, fragilis, crudus, si recens faclus plus. la-
Hyssopus humilis esl herba, pectus purgat, petrac velur, plus sordcl, domum tegit.
liaerel, radix ejus lumoreni pulmonis sedat. Leclus sccrettis, mollis, ornatus, lumidus, fur-
1 liviis.
CAP.IX. De his quibus prima litlera est I et J. Leo rex bestiarum, ore felct, ul morlmis nascitur,
Jejnnium corpus castigat, vitia comprimit, libidi- lerlia die ad rugitum palris cxcilalur, vestigia delet
ncs arcct,'mcnlem erigit, aniniam impinguat. caudn dum ab insequente premilur, ad rugitum
Ignis rulilat, ad calorem ejus trahuntur quaeineo ejus liment omncs bcsliae; cura circulum cauria
ponuntur, splendorem elfiinium emitlit, fiimum ge- facit, nulla ferarum audet transirejsuperbus est,
nerut, cslorem minislrat, ligna consumit, atlraclivac fortissimus, pracdaesemper inhaeret.
naimae est, desiccat, cibos riecoquit, maleriam suam Lepits velox.in pelra cubile suum collocat, dcbilis,
sequiliir. crura relro longiora habct, auriculntus, non rumi-
Imago lineamenta habet, umbram facit, asstmtla- minat, apcrlis oculis dormit.
turrei cu]us est imago, inuiilis est. Lcx est basis super columnam, basis snb lutere
Incus iruncus est ferreus durissimus, solidus et acneo, quinqiie panes hordeacei, mors in olla, ba-
fjrmtis, super qucm formantur opera, ad nihil aliud culus Eliae, saccrdos et Icviia saucium pertransisns
utilis. aqua Marath, libicines circa puellain morttiam, he-
lusula fluclibus turidilur, fluctus frangit, sedpau- JJj morhoissa,sexhydriae lapideac, servus summi ponli-
latim minuilur. ficis auricula altera mutilutus.
Invirius, pallirius, macie confeclus, cilo prorumpit Libanus arbor estin Arabia cortice et folio lato,
in iram, vultum cominutat Kvof», oculis truculen- tlHiri sirailis, succum emittens inodo amygdali; bis
lus, animo inquielus. in anno, autumno scilicet et vere, colligitur, inciso
Iris duos habel colorcs, ruiilal, igneus exterius, cortice in oestalis fervore thus candidum exit;
interius aquaiilis est, pluviam designat. spuma contracta et densata in vere inciso corlice
Isopus, videaiur Hyssopus. rubrmn exit, non comparandum priori, sed tamen
Jiiguin duos conjungii, grave est, ad lerram pre- odoralius.
niii, collo imiriet, capiti colligatiir, curvum est, in- Liber de pelle mortuianimalis fit, encausto scribi-
domitum rasiigat, nudum carnis (erit. lur per pennam, plura folia habet, punclatur, tor-
Juraentum in flnio suo versatur et quiescil", culari constringitur, ligatur, anliqua gesta el secreta
vilibus pascilur, oniferum esl, sessores non dis- conservat, nisi sepe aperialur, mucessit; insignibus
ccrnit. ornatur, sigillisclauditur, defacili coinquina|ur,igas
Juiicus in aqua creecit, flcxibilis, in sunimo acu- contrahilur, aqua dihiilur.
|M APPENDIY AD HUGONISOP^BA IWN^^GA . .4 158
Llbra duas lances aequales habet, linguani supe-A bilts arigelis, ejus ignis eseeridi^fir(fcisiuiii,fiunii8
rius, ubi appeiiditur, aequitas magis ponderosura ejus vindiclam peteoa ditiibeasifei.
sequitor, liles dirimii, et pondere tendit iri alter- CAP. XI. De hitqu
ulram partem ciii inclinat. prima lilleru ett M,
Ligna selim humilia, iinpulribilia, fiMretriribilllf;c UafiBier debet tgjaej, itus, mitis, diligens, sol-

albaespinae similia, quanlo plus in igneiunt, »afrif»' licilus. :'4;").\ ,j..- '''."
'•''.- r-* , #' >:
plus solidantur. Malteus durus, ifixlti : nderoSMS,ad feriendum
Lilium dffacili pullulat, de inculta terra nascilur, elevatur.
"
in convallibus oritur, odoriferum est, caodidum, Maltim grsnalum ex ius rubiclindum in corticc,
clausumcorilinet odorem,aperiumcflundh.Sex fbUa inlerios paUidum,diver conlinel grana rubicunda,
habet, inter spifias crescit, virgulaset stipitem tribet quae silitri sedant, duru habel corlicem.
jii medio; a spinis pungiiur, et lamen candorem Mamilla iu pectore si a, geroioa, mollis, candida,
relinei,direclura esi iu stipite.aduslismedetur mem- rolunda, lac tenens, su vis, in virgine dura, laxalur
»-ris, eradiualum non slaliin marcescit, ul alii in muliere, in ea sangu sin lac convertilur.
flores., Manipuhis ex multis 1manu collectis, cum labore
Lima deniata est, acuit ferrum, et dura acnit B colligitur, sed in gaudi possidetur.
trahitur, el retrahitur, scipsani consuniit rubigiue. Manna. erat semen, inuium quasi pilo tusum,
Limen introitus domus, et ejusdem principiura et album quasi scinen co iandri, quidquid v.olehant,
finis. comedentes ipsum sap ebat, ad solem liquefiebat,
Lingua nioriica esl.labilis, velox, in bumido scdet, ad ignem durescebal, in rtariolo terebalur, habens
veiba forraat, magna exallat, frigidum est mem- saporem panis oleacei, ullra mensuram collectum
brum, volunlalein denuntiat. scaturiebal verraibus.
Liinim prius seiittir, cilo loeditur, gracile esl Manus digitis dislinc a, flexibilis, operationi apta,
et lurtini, operitur propier volucres, molle colligitur candida.
in fatsciculos, in aquam niitlitur, ad solem siccalur, Mare plenum est nstris, salsuta et amarum,
niultis tunsionibus albesctl, et varium colorem de- ventos generat, pericul um esl, profiutdiim, latum,
prinit, leritur, ct a slu|>aseparaliir,iieiur, nodaiur, onin &homo vivil in ill . Ibi major piscis minorem
evolvitur, ilerum lavalur el in lelam orditnr; devorat, omnia flumina reeipit, quae currunt, viva
Locusta sordes lavat, se ipsam sordidat, aquae corpora. retiriet, «lert a prpjicit, fluit et refluit,
colorem addit, cum nascitur vocatur bruchns, cum p nunquam quiescit,
formatur, acbelabus, cuni perficitur, Iocusta, ultera Mater in pariendoan ia, in erincando sollicila, in
alteram devorat, in hieme latet, in aestatesalit, crura cusiodicndo diligens, in auiore fervens.
babet retro longiora. Me) dulce, suave, ten x.
Lorica diversis circulis innectitur, corpus tegit Mensa de iignis seli fuit rieaurata, quntuor pe-
et munil, ferrea esl et ponderosa, jacendo fit rubi- des habetis, duas coro s, desuper labiuin oeneum,
jinosa. per circuinim rotupda ' t, duoriecim panes super-
Lucerna modicam lucem praestat.de lesta flguli fit, ponendi sunt candidi Sabbalo, duodecim patenae
quae niagna fracta apparet. super panes, duodecira pugilli thuris super patenas,
Lucifer stella rnaiulina mane oritur, rulilantem annulos in pedibus hab ns, et in annulis vecles.
diem nuntiat, tenebras fugal. Merqla parvaavisel 'gra, sola volans, non grega-
Luna lumen habet a sole, de nocte lucet recedenli. tim ut siurnus; in reg' nibusAchaiae sunt candidac,
bus aliis, inferior est, et propior terrae aliis, rece- Miles duris gaudet, : dura susiinet, forlis est,
dente sole, sola dat lucem nocti, maculam habet, sic armatur : ftrreas c ligas habet, super femoralia
quae quanto videlur clarior, tanloniacula est major, loricam, ornatum supe Ioricam mitram ferream, et
rotunda esl, quanrioque cornicutata, per tempora D galeam, super galcam uoddam insi6ne ut conum,
crescit ct decrescit, citoexplet eursuin suum, per? gladium aculum, lance. n, equo insjdet, nou cedit
niagna est, et taiiien parVa videlur. iclibus.
Lupus fetidus, rapidus, crudelis, absentiam ca- Milvusmollis est viri us el volatu, rapacissimus
Bum et pasloruni consideral, caulis oviiiin insidia- est, cadaverihus pascili r, circa cqquinas ct maceila
lur, horrendura ululat, prius visus quam videat assidue volat, timidus t in magnis, audax in mirii-
iton nocet, prius videns vocem auferl. niis, domeslicis insidial r avibus, silveslres non au-
Luler erat aeneos ad oslium tabernaculi, labium det invadere, pullis ins diatur, et quos incautos re-
hnbebal per circuitum desuper, nquam conlineits perit citissime nccat,.
ad lavandos sacerdoles, basira subtus habens in dU Mola cilOjVolvitvir,a pera est, geraina, rotunria,
recta linea longa et plana. ferro nilitur, ponderos , granum conterit, usu cou-
Luxuria graiuita tollit, animara inficit, corpori sumitur, farinam reddi
tnorbum paralysis ingerit, et ca>ciialemoculis, cor- Mons firinus, altus, rilis, prius valle radios so-
pus iuquinat, famam defloral, pectiniam tollit, lis excipit, iiiferius lat s, in summo strictior, maJQr
tnittiica esl proximo, fetet Dto, ulacel diabolo, oJi- ribus imptilsionibus ex ialur.
153 DE BEST|| ET ALlIS REBUS LIBER fJUARTUS. • 154
Mors nullius mis<}#etur;milli conipalilur, omni- \ Novacula suaviter rariil, acuta csl, superfJua in-
bus jequatur, inespcrata venit, iiulli parcit, corpus cidit, firiniler in capsa recoiidiiur.
et aniuiatii separat, finis esl laborum, etuliimaliiiea Novem angelprum ordines, novem leprosi curati
' -
reriini. „ et non reversi.
Mundus iransiiorius, vanus, spllicilus, falsus, Nox obscura, quiela, frigida, in nocte iignum
*
deceptorius. putridurit, et verniiculus quidam fulget, solitaria cst,
"Muriieguscallidus est, mnribus irisidiatur, laquep pigra^id operanduin, imporluna, periculis et phan-
capitur, de nocte videl, oculos habet rutilantes, non tasmatibus plena, colorem rebus aufert, stellis illu-
cito sUbmergitur, unguibus viget; de alto salil nec • minalur.
lacditur. Nubcs leves sunt, pluviara nulriunt, obscuroesunt
Murus fiide lapidibus seclis, oppida munit, liosles et veloces.
arcct, clausos cohibet. Nutrix infantem Iac|at, custodit, dulciter traclat,
Mus iu caveis rooralur, murilcgum limet, modica diligenter portat, esculatur, cibos pracmanriit, in-
«sca capitur. firmi(aies ejus suslinet, a fletu promissis et minis
Mustum vinum riulce est, venlrem inflai, disso- relrahit, ire et loqui docet, et praeambulat quocun-
iutionem facil, calidum est, sine spiraculo Inguncu- *»que ent, illi esculum dirigit, aliquando perriiitlit
las novas disrumpit, slridet; dum clarescit, pmnia eum cadere ut lacsus iteruui cadere caveat, iralum
purganda ejicil, ebrietalein generat. ninlcet, cum lacrymalur oculos tergil, oflensum
in sinum Ievat.
Myrrbaarborest inArabia, quitique cubltis alta, revocat,
albae spinaesimilis, ejus gutta viridis et amara, gulta Nux corlicem amarum habct, testam duram,
«ponie inanans.pretiosior estelicita corticis vulnere, jiabiilum praeslat, nucleum habel diilcem, suave
viilneriim vermes etpulrediiiem arcel, odorifera est, lumcn minislrat, vel accommodat.
desiccalivaenaluraj esl; inflaturas et lumores sedat. CIP. XIII. De his quibus prima litlera esl 0.
CAP. XII. De hit quibut prima littera est N. Octo sunt beatiliidines, actates hominis et mun-
Nardus herba folio presso et parvo. Ejuscacumina <li, octo cubitorum veslibulum portae Ezechielis
in aristas se spargunl, ejus spicas et folia ad conQ-. (Etech. XL).
ciendum nardum deponunl pigmenlarii; calida herba Oculus clarus, planus, exlensus, tenerrimus, cor-
esl el odorifera. , . pori lucem dat, cito laeditur, pupillam babet, pupill»
Naris uirecta, concava, spiral, odorera sentil. p palpebra tegitur, macula vel niiiiio splendore obscu-
Nasus directus, planus, candidus. In eo niaxima ratur, gcminus est.
parie consislit species faciei; spirilum emittit per Odor delectat, aerem inficil, post ablatum odori-
nares. ferum fructum aliquanlum remanet.
Natans corpus in aqua habet caput supra aquam, Oleum pingue, suave, pascil, invisibilis tiaturas
et peries movel, fluctus retro jacit. est, supernatat, inficit, fessos refovet.
Navis iu principio et iri flne esl angiisla, in medio Oliva arbor inriex eslpacis, oleum dat, speciosa est.
lala et oiiusta, super aquas fertur, perforala sub- Olla lulea, igne solidalur, fragilis esl, fracta in-
utilisest.
niergitur, malum babet, velo concitalur, guberna-
culo regitur, anchora reiinetur, qua non muniia Onus fertur, facile fertur si colligilur, ad terram
vcnlo niovelur; scopulis confringitur, hauriloriis inclinat, grave est.cum ligntursuper humeros.
purgatur, fluclus premit et frangii, fluclibus undique Onycha piscis maritimus, cujus ossa cpinminula
tuudilur. suavissimum reddunt odorera.
Ordeum [ hordeum ] asperum est, cibus est
Naula in-fine navis residet, puppim attente re-
jiimenlonim, huraile, arislis plenum, dulce, aqua
spicit, clavum regit, viam consideral et ntetuit, lerii- n'' niistum confert aegris, lenacemiiabct paleam.
pestatem formidat, navem omni lempore lustrat, Organuin fistulas habel, in modum turris ordi-
ne alicunde laesa sit, plus juslo eam non Oneral, natae stant fistulae, concordiler sonant, cito laKditur,
vilibus induitur, in porlu mercedem expetit. follibus excitalur.
Nebula al> liumore oritur, latc spargitur, frigida Orlus [horlus] circurafodilur et circumsepitur,
est, ascendens pluviam nunliat, calor,e solis dissol- arborum distinctione ornalus, floribus jucuntlus,
vitur; descendens serenitatera signat, immota mi- germine viridante suavis, aura flanle lenis et piaci-
neiis obscuritalera. tlus, umbrarum amcenitate praesiuns, murmure
Nicticorax in doraibus habilat et muris, de nocte fontis deleclabilis, fructibus variis referlus, a-rore
Volal, diem fugil. illaesus, volucrum canlu laudabiiis.
Nidus fit avibus secretus, intus calidus, extra Os forte est, occullum, caudidum, carnem susti-
asper, ex mullis cougesius. net, durum, solicjum, concavum.
Nix ex aqua induratur, candida et frigida est, cilo Osculum duo corpora conjungit, delectat, cerli-
dissolvilur, minuta descendit, desursum venit, calore fical, siguum jiacis est, pignus aiuoris, arrha spon-
jn aquam resolvitur, lerram operit, et segelem fovet salioruii).
i35 APPEK0R AD HUGONIS OPGRA DQBHATI A 156
Ostium inter cardiries' vertitur, introiium mi- A Paralyticus officiti membrorum amitlit, tremulus
tiistrat, serafirmatur, pcssulo miinitur, duo linrti- est, frigescit el torpe t. ';*''
naria habet, superius et inferius, vectibus appen* Pardris crttdelis es et macnlosns.
ditur. Patser moriicus, lu riosus, inconslans, instabilis,
'''"
Ovis lacet carnes praebet ad esnm, lanam adindu- iri tet-to nranet, hi'W rie petrae nidificat.
mentum, immolalur; simplex animal est, vellere Paslor oyes agrios . inftrmas consolitlat, ad pa-
SIIOvesliluf, et alids veslit, fccunda est, et*fimus scua ducil et reflueif pos are%t voce et baculo,
ejus ulilil, aritlis veseilur et pascitur, et paucis sa"• morbidas et aegrotas sanat, confractas afligat, er-
liiratur, ruminal, et finditungulam, limidaest.quieta, rantes redncit, dcbil portat, fdrtes et pingues ton-
pcllem habet multis usibus| accommodanl, commti- det, pereuntes reqnir 1, felas portat, agnos in sinti
nicubilis nalurae esl. leval, ab eis cognosci r. ;
Oviim perspiciiura est, fragilc, candidum, spes Pater generat, rev at, nutrit, diligit, riilat, bae-
prolis, natum est ex anlmali, et ex eo animal na- reditatem dat, erigit, corripit, snstiriet.
scilur. Pavimenlum decor m esl, divcrsimode pictiirnlur,
*. XIV. De hit qttibus prima liltera est P. „ subjeclum pedibus co iilcaiur.
Pavo ex sono vocis bilo pavorem inctiiit audien-
Palma jtixla lcrram perqnam gracilis est, supe-
rius lata, cortice rugoso, exieriiis dulcedinem ba- tibus; unde a pavore diclus. Dtiras habet carnes et
nae vix coquunlur el stint in-
bet, in radice aspera, alla, diutiirnis foliis, suayi- ptilredini resistenles,
lms pomis, ad modum pahnae iiianus extendiwr, riigestibiles; incessuii habet simpttcem, cnpul ser-
centenaria fert fructum , viciortim est corona, penttnum, peclus sa hirinum, in alis jilnmns ali-
non sed renititnr.' qtidntiilum rufas, cau m hahel oculaiam cl longam;
quia ponderi cedit, rium laudatur, erlgit Caudam; pennas per ordinem
Paltnes in vite frucliflcat, extra vitem areseit,
luxurians pulatur, pulamen igni tradiliir. erigitin modum rolae visis periibus catiriam riemit-
oculum et abscissis tit, quia cum caudam erigit, posteriora niiriantiir,
Palpebra tegit munit, palpe- in cauria
bris hoino non dormil, deformisque redditur. magna est ei glorialio, caput infirmum
• Palea sicca est, levis, sterilis, tenax, ejicitur per babet et cristatum e inaequale reliqno corpori; fe-
tus suos pefsaepe dev rat, nisi ova roater occulta-
a dividilur, igne crematiir, ar-
ventilabrum, grano verit/: -f -<
«Jeiilissimum ignem facit el fortem.
Pecten dentalus e t spissis et rarioribus denti-
Palns longus est, acutus, rigidus, ei praefoditiir bus, crines
c componit et ordinat, capul purgat, os-
fevea ut facilius inlret, sepi aplus esl, acuitur.indu- seus est, planUs, luci us, lalus.
ratur igne, iu ordinem pbnilur. Pelicariiis avis est gyptia, roslro pullos occiriit,
Pannus lineus aperimr, hiimeclatitr, in calido et eos
per tres dies' uget, post tres dies seijisain
lixivio ponitur, calefit, exiergitur, flagellatur, lor- rostro lacerat, et su sanguine eos sanal; nimia:
quetur, desiccatur. maciei avis esl.
Palus terra est nquosn, ltitosn, invia. lubrica, Pellis ab animali vm pellit, diversis usibus ad-
plena lucunis, mollis , piofunda, ranis habifa- apiatur.
bilis. Pera duabus CorH *s a collo riepenriet, rccepta
Pampinus latus umbram facil, uvam contra in- conservat, peregrino m est, de corio fit, ad lattis
tempericm caloris munit, si luxuriatur succiditur, geslatur.
ut nva recipiat caloris fomeniuin. Perdix de voce no n habet; nam avis est tlo-
Panissic conficitur : primo fnrina molilur, pinsi- losa. Aliena ova rapit et fovel ut sua. llli pulli sicr
tur, cribratur, conspargilur, fermcritatiir, revolvitur, foti cum vocein propri genilricis audiunt, nalurali
formalur panis, coqiiitur. insiinclu eam reagnos itut, et sequuntur. Prope ter-
Pannus ex muliis filis contexilur, lann ejus car- r, ram volat, gregatim i dit, ejtis carnes sunt sanae,
pilur, netiir, londetur, ordilur, comprimiliir, pun- in rele ad sonttm c mpanulae inducitur, fomenta
gitur, a fullone calcaliir, lavatur, tingitur, arte [friimenla] reqtiirit.
extenditur, in veslem couscinditur el con- Peregrinus quo te at, considerat, longiludincm
suitur. viae anle metitur, n ssaria victui seeutn porlai,
Panthera interpretatur omnis fcra, pellem habet quam mininium poles se oitcral, fortia calceameni»
rnaculosam, speciosa est valde, raansuela, solis sibi comparat, peram abet, baculum geril, pretiosis
riraconibtis inimica, saturaia draconibus in spelun- vestibus non induitur, bonaesocielati sc conjungii,
cam serecipit, etiribus diebus dormil, terlia dig a perfcclione jusli ili eris aliqua molestia ponderis-
resurgit, et suavilatis tnirae odorem effundit, et ru- iion impeditnr, poh trahitur a transitoriis, per
gilum emiltit, ad cujus riigilum aniraalia ubiqne pericula se fidelibus ommendal, timore et suspi-
locorum gressum figunt, et eam praecedenlem or- cione non caret, amo patriae laborem tolerat, sua
dinaie sequuntur, solus draco vocem ejus audiens non multis oslendit, d vitem se non praedical, de fine
in speluncara se abscondil, el stupens quasi victus Jtineris semper lpquil jr, cogitat, ad illiun suspirat.
obrnutesciL Pergamenum de m rtuo animali cxtrahilur, ex-
15? DE BESTIIS ET ALIIS REBUS LlBEft QUARTUS. 153
tenriitur, raditur, tennatnr, ratiliis adaqiiationibiis A moliilis, levis, aridus, vcnlo vojvilur, oculis noxius.
dealbaiur, excuradir, tenue est, candidum, planiim, Pupilla moriica, nigra, aciem hahens, per hanc
aqua molle fit, et scribendi oflicio congruit, suave dirigilur, cito laeditur, albtigine obumbratur.
est, igne contrahitur et paratur, pumice planum fit, Purpura sanguinei coloris est, ornatus regins.
crela candidius, lineis distinguilur, ut sic landem in CAP. XV. De his quibus prima litlera esl Q.
ipso scribatur.
Pes lerratn petit, infima pars corporis est, et cal- Quadratum sex habet lalera, quocunque jacitur,
cco munilur, hominetnque portal, super latus recidit ct residet.
PessHhim ostium obfirmal, volubile est, trahilur Quatuor sunt Evangelia et evangelislae, quaririgse
ct retrahilur. Aminadab, qualuor millia in ereino refecta, quntuor
annuli in in mensa, qualiior
Pila sphaerica, volubilis, levis, inlus floccis, spur- animalia arca, quatuor pedes
Ezechiel, quatuor virtntes cardinales, qua-
ciiiis, vel feno plena. tuor operimenta tabernaeuli, quatuor flumina para-
Piper cst granum modicum, fortissimum guslu,
disi, quatuor partes crucis, quatuor latera civitalis
nigrum, rugosum, calidum.
Piscator navera hnbet cuni ornamentis suis, vili- in Apocalypsi, qualuor vigitiaenociis, qualuor parles
bus inriiiitur, cum silentio navignt, reiia in aqunm B vcsiimentorum Domini in Joanne, quatuor pnrles
mcnsurac iii Matthaeo; quatuor liciis [Vulg. initiis]
inittit, jactis retibus pisces exierrel, diversi generis erat linleum Pelro ostensum (Act. 20).
retia ponit, retia sua lavat et reficit, in aqua turbida appensum
noii ponit, retin sollicite qua jeccrit, cuslodit; qtiae Quercus arbor quaerens nlla, fortis, porcis cibum
escaecuilihet pisci conveniant, novit. ministrat, raiiltuinquc durahilis est.
Piscis pinnulas et sqiiam.is habct, rauda el pin- Quinqne libri Moisi, quinque stotac datae Benja-
min a Joseph, quinqiie panes in Evangelio, quinqut»
nnlis regitur, in aqua nulritur, exira aqunm mori-
millia hominum, quinque parles Joseph datae prae
tur, sine coiln generatur, vcntiim prcevidet, et eo
aliis fratribus, qiiinque viii Samaritani, quinque
venienle in fundtiin se demiitit, ad calorem saliat,
columnacante Sancla sanctorttm, quinque virgines
semper ascendii, hnmo in esca tecto capitur. fatuae et quinque prudenles, quinque lapides quos
carnem cilo vix sanatur. •
Piaga ptitrcfacil, fetel, David de lorrente, quinque effusiones san-
Platanus arbor est alla et patula, juxta aquas sumjisit vulnera in corpore Chrisli,
in guinis Doniini, quinque
creseit, foliis mollis, viti similis foliis, succum
habet teterrimum. quinque sensus in corpore humano.
Pliima levis est, corpns tegit, mollis, in carrie _ CAP.XVI. De his quibus prima littera est R.
rariicaiur, sttavis seu levis extrahilur. Racemus sphaericus est, intus plenus, grana con-
Phiinbum metallum est jionrierosum, in aqua au- tinet, prius amarus et durus, et [cum malurescit
gmentatur, pro auro comburitur, tenerrimum ad dulcescit.
scindendiim. Radius solis est clarus, sublilis, calidus, directus.
Pluvia riesursura venit, miiiula esl, (crram emollit, Radix praefigitur terrac, aspera esl, occulta est,
frigus resolvit, tcrram irrigat, luium generat, tem- arborein suslinet, late se spargit, ad ramos miltit
pestaiem temperal, aquns niigmeittnt, veiilum sednt. humorem,
Pomuin spbaCricum,visn pulchrum, acre gitstu, Raimis de arbore, in arbore coalescit, abscissus
suave, orioriferum, maturum pallescit, taclu terrae aret.
pulrescit. Rana loquax est, fontem ttirhal, saltital, in paludo
Pons aqiiacsiiperponitur, trans flnmen bimtespor- moi-alnr, a gramine super quod saltat, in lacum se
tnl, alluvione inlerduin dissolvitur, pilis sustenlntur. demiltit.
Porcus nisi currat lartlus ingreriitnr, cursilis est, Rulionnle seu Iogion, in peclore snccrriolis vele-
lelosus, setosus, liorrendum grtinnit, rostro liitum ris, in quo dependenl duodecim lapiries, in quibus
suffodit, noii ruiiiiiiat, in luto deleclalur, iinmundis r» erant duodecim nomina filioruin Israel, in quo erat
vcscitur, glandibus pascilur, utio percusso cacteri scriplum, verilas el jiiriicinm, superhumerali erat
congregantur, et nggruniiiiint. iinjuncluin quibusdam calenis aureis.
Praetlicator debel esse sanclus, doctus, discretus, Rcmus lalus est, aqtiam fundil, navem concitat,
maiurus, facundus, honesl.e cpnversationis, con- iet eam dirigit.
' Rele diversis raaculis intexitur, lavalur, piscem
slans, integrae famac,humilis, affabilis, missus.
Prtiina de humore nascilur, obscura esi, late di- 'vel avem involvil, plicatur, in aqua lucida virictur,
spergitur. ]perturbata aqua occullaltir.
Puer innocens cst, purus, mundtts, simplex, ve- Rliamnus prius mollis est, deinde spinosa, humilis
rax, munificus, placabilis, temperatns, laesus non iest, semper virens, de ejus cortice fit glulen.
sDcvit,offensns ad malrem recurrit. Viriens mulie- Riyus a fonte nascitur, a fonle separatur, sapo-
rem non concupiscit, .- irem a fonte trahit et colorera.
Pnlmo mollis est, spiritum atlrahit, laesionemnon Ros invisibiliter descendit, refrigerat, fecundnl,
patiiur, calorem cordis teniperat. isuavis est, clarus, modico calore siccatur
Puivis terrae quasi alomus tniiiiraus, vilis, slerilis, Resa rubicn°da, odorifera, spccinsa, ex spiiiis na»
«59 APPENllX Aft HIJGONIS OPERA DOGMATICA. 160
scitur, cito marcescit, marcida albescit et contra- A culta niiiltiplicaiur, trimo surgit herba, s-jcuudt»
hiutr, frigi la in fbliis, calida in semine. spica, terlio frunieiilui 1; inde flt farina.
Rola radios habet circa cenlrum, id est axem, Seriectus faslidlens <£), frigida, querulosa, pigra,
volubilis est, erigendo cadil, arida stridet, et nova infirma, curva. sterilisF
similiter, plus justo onerata slridet et frangitur. Sepes ex palis et v S%is contexitur, juxta viam
CAP.XVII. Dehis quibut prima litlera est S. flt, fructus custodit, <Ssicala confringitur, a trans-
euntibus rapitur, coll iclo fructu rapitur, tollitur,
Sacerdos debet esse vita honeslus, po)I«ns sa- feras et bestias arcet, i pmis munilur.
pienlia. , Sejilem dona Spiritis sancti, seplem petitiones
Saccus asper, durus, gravis, frumenlum, celal, in Oratione Dominica, leptem virlutes, septem bea-
quadrangulus est. tiludines, sepiem viiia capitalia, septem boves cras-
Saga de pilis caprarum eraot snper cornu altaris, sae, et septem macilent e, septem spicaepulchrae, et
terram tangebant, aspera erant. * lotidem corrosae.septeiii columnae Ecclesiae, sepient
. Saigena multas habet maculas, tau est, bonos et modioli contra candelabri brachia, septem in terra
malos, magnos et parvog pisces capit, per xnedium promissionis lueernae, septera emunctoria, septeni
"
aquae trahitur. irifusoria, septem psalmi pceniientiales, septetn
Sngitta lignum habet, yelociler currit,pennataest, Ecclesiac sacramenta, septem Eccleslae in Asia,
in pharetra custoditur, incastratujtam habel, direcle septem panes in Evangdio, etseptem sportae, septem
procedit, acuto ferro munila, direcla, rigida, plana, opera misericordiae, seitem reges in terra promis-.
gracilis, ab arcu erailtilur, stridet, subito perculit. sionis, septem circuiticnCs in habilaculo.
Sal minutum esl, cibos condit, carnem siccnt, Sepulcrum exterius fpeciosUm, interius felidum
putrediuem arcet, verraes occidit, in igne stridet, est.
tumorem sedat, ex aqua plurimura fil per ignem aut
Sera ostio afligitur, diversa habens diverlicula,
solera decocta, terram slerilem reddit. involvitur ligno, et fer t) composita, de faciti lur-
Salices juxta aquas crescunt, de facili puUuJant, batur.
infructuosas sunt, florescunt, et non fructificant, alte
Sermo prius debet vcnire ad limara quara ad lin-
Crescuni. esse praemedilatus, discretus, matnrus,
Sancta 'sanctorum propiiialorium habuit, arcam guam, debet
distinctus, rarus.ralus, vivus.assiduus, aulheniicus,
fcerieris,velum in inlroitu, ihuribulura aureum, q,ua- sollic tus.
tuor erat columnarura, semel in annp soli poniifici Q hiimilis, patiens,
patebat. Serpens super pectis|graaitur, terram comedit,
Sanctuarium habebat allare, thymiama, majus occulte nocet, cauda eit venenosus, totum corpus
velum in inlroilu, quinque columnas, raensam, ean- procapitecustodiendoiixponit, in desertis babitat,
leviter repit, hominera i udura fugit, vixexstinguilur,
delabrum, dmnibus sacerdolibus patebat.
horainis m >rilur.
Sanguis calidus, purpureus, ostrinus, spissus, Sputojejuni
leniler fluit, sedes est animae. Servus debet esse >bediens, fidelis, sapiens,
Sanguisuga in palude habital, longa est, sangui- hilaris, promplus.
nem sugil; sed prius culem vutnerat, postquam plena Sela acuta, rigida, lilum inlroducit, gracilis esi,
firmller haeret.
est, eadem quae suxerat revomit.
Sex sunt cberubim iilsaia, hydriaein Evangelio,
Saphirus sereno coalo similis, radio percussus
emittit fulgorem. civitales refugii, opera icx dierum, sex munera Jo-
Sardus non unicolor, niger in imo, candidus in seph fralribu* oblala.
medio, rubens in summo, rubrae tefne liabeiis spe- SigiHum iinagiuem iabet el superscriptionem,
chartam coofirraat imj iressam cerae, secreta cus-
ciem, sanguinei coloris esl.
Sarmenta vilia de Vile projiciuntur, nullis usibus D wdit.
nisi igni apta. Silva arboribus consita, umbrosa, opaca, con-
feris inhabitala, inculta, solilaria, lutosa,
Scopa domum mundat, ex multis flt virgis, seip- densa,
sam inquiuat. infructuosa, humida.
Scutum est latum, triangulum, leve, volubile, pro- Smaragdus niraiaeviiiditatis super omnes herbns
•il froiidcs, acervum cinumfusutn retldit viride, jire-
tegit, riiuiiit, iri sinislra gerilur, perque Itgamentum
teneiur. Uosit» in Cilicia quam itlibi invenitur.
Securis manubrium habet quo tenetur, ferrum Somnia cilo transetitt, vana sunt, vanitatetn
quo incidit, petra hebetaiur; quanlo magis elevatur, fingunt. .
tanlo magis ferit. '" Somnus offlcium membrorum tollit, paulatim
Semen bonaeterrae (radit.ur, dispergitur, occulla- serpit, plumtasmaU iu ;eril, corpus aggravat, post
lur, ad allerum annum jacitur,' gelu inultiplicatur, ipsum fovet ad laborem,
effusione nimia suffocalur, cum multo fenoresurgii, Speculum crarum, frigile, planum et extersum,
in via conculcalur, et ab avibus rapitur, in petrosis imaginem repraesentat, in ligno locaiur, fraclum.
jocis arescit, in spinis suffocalur, in bona lerra benQ quol paries babet, tot iiiagijies,repr«senlat.
151 DE BESTUS ET ALIIS BEBUS LIBER QUARTUS. 163
Spica aristis munittir, culmo sustentalur, granis A Tela orditur, succiditur, tcxitur, crebris lunsio-
replelur, ordinata sunl grana in illa. nibns et lolionibus dealbatur, lenuis esl, canriidu et
Spina firmiter haeret, humilis est, aspera, pungi- hiollis.
liva, condensa, sponte pullulat, acutum ignem facit, Templum mundum, cameris obvolutmn, pnllis
in igne stridet, dura est. appenditur et.ornalur, floribus slernilur, cerei ao
Spongia est levis, vacua, porosa, mollis, humoris cenduntur, et campanse pulsantur in ipso.
receptiva. Tenebrae obscurae sunt, Jucem fugant; utipsae non
Sputum de cerebro descendit, salsura est et sint, a luce fugantur.
album. Terebinthus in Macedonia brevis arbor, sed fruc-
Slella in alto flxa est, magna est, et parva videtur, tuosa et magna est in Damasco, habens Iignura
rotunda, noctem illuroinat, naulas dirigit, cursum nigrum cuin splendore et solidum in buxi speciem,
non obliquat, cum firmamento rapitur, ignea esl, flos iiabet racemos sicut olivae, sed rubent, folia
locura mutare videtur, radios ex se prfifert, firma- habet densa et folliculos emitteijtes animalia quasi
menluni ornat. culices, resina ejus castissima, quae lerebinthina
Sterquilinium est felidum et sordium recepta- R dicitur, vulgo tereminthina. Maculae hujus arboris
culura. fructuosac, fructum ejus duo sunt genera, alteritts
Stilliciditim concavum est, pluviam excipil, ex. ft-uctusruber lenlis magniludine.alterius pallet, nec
ceptam riimittil, in ora lecti ponitur. faba est grandior, odore jucundo.
Stipula lerrae haeret, levis, sterilis, post colleclas Testa fragilis est, de lulo fit, per ignem soli-
fruges remanet, arida, incendio apta, dura, aspera, datur.
fragilis, stridula, concava. Thalamus debet esse secrelus, ornatus, clausus,
Slorax vel styrax arbor est Arabiae, lacrymara quietus.
aromaticam dislillat, lacrvma qtiae defluit, munda Thesaurus ex preliosis congerilur, recondittir,
est et alba, ejus resina orioris est jucundi, humecti, custoditur, augraentatuf, in lempus neccssiiaiis
et quasi nullo usui liquorem emittens. reservatur.
Struthio avis ingens est corpore, rara plumis Thronus de ebore eral, grandis, vesliius auro
vel implumis, alas habel similes accipilri et herodio, fulvo nimis, ac mundissimo intus et foris, ejus
volare nequit, tamen aliquando alas erigit, ova re- ascensus erat per sex gradus, ascensusmarmoreus,
linquit, el obliviscilur quod pes conculcet ea, et sex leunculi super sex gradus hinc inde, reclinatio
bestia agri conlerat, duratur ad filios suos tanquam Q throni posterior rolunda erat, super vituluin rc-
non sint sui. spicienlem sedebat, duae manus hinc alque inde
Studium acuit' ingenium, fugat otium, scientiae lenebant illuin, duo leones stabant juxla raauus
parit amorero, scientiam conservat, avertit animum singulas ; non fuit tale opus in universis regnis.
a vanis et inutilibus, peccali odium gignit, quielem Thus virgulam fumi emiltit, in vere et utilumno
et pacem quaerit. j, colligitur, accensum magis redolet. Regio thurifera
Stupa purgamentum est lini, mollis est, levis est, Saba dicitur, quod inlerpretalur mysterium, est-
cilo succendilur. que undique rupibus invia; arboribus ut lacryma
inotus carnis reprimit.
Siylus longus, planus, gracilis, aculus, directus, eflluit,
in allera parte latus. Tburibulum duas partes babet apte convenientes,
Sulphur candidum, felidum, tenax. pars inferior solida est, superiorperforata, stiperius
habet annulum, protendunt ipsuin quiuque calenac,
CAP.XVIil. De his quibus prima liUera.esl T.
quarum quatuor immohiles sunt, elevatur el dimit-
Tabernaculum Domini quatuor babebat latera, tilur iri parte inferiori, ignem conlinet, superioii
in quolibet duorum laterum eranl viginti labulae, ihusexcuiiturelmoveiur.utmajoremfumumexhalel,
occidentali lalere decem, quaelibet tabula nitebatuf ]) rolundum esl et sculplura terebratur.
duabusbasibus argenteis; in singulis tabulis habebat Thymiama componebatur ex aceio vel myrrha,
annulos aureos ; in annulis vectes deauralbs, divi- ex onycba sive albeola, ex galbano boni odoris, cx
sum fuit in sancta et sancta sanctorum. In sanctis thure purissiroo, lucidissimo, ct haecomnia in ununr
erataltare Ihymiamatis, cooperlum fuil cornu ejus redigebanlur.
pellibns rubricalis. In atrio sub dio erat allare Tinea vestes coroedit, modica esl, et ex eisriem
holocanslorum. quas comedit poslea oritur.
Talpa nigerrtma terram comedit, terram fodit, et Tonitruum horribile, ex calore provenit, fulgur
fodiendo terram super se accumulat, quanlo magis praemittit, fulmen itnmitiit.
fodit tanto magis auget curaiilum terrae siiper se; Torcular volyendo asCendit et descendil, vinum
levis esl pelle, sub lerra raoralur, super (erram non ab acino separat, uvas premil, gradalira ascendii.
viveret. Torrens est rapidus, cilo transit, omnia obslacula
Taurtis duo cornna babct, fortis est, cornu tene- rumpit, subitus est, ex sujierabundantia pluviaroio
tur, armentum praeit, fefus, jugum trahit, armen- proverii(.
tum fccundat, luxuriosus esl. Tres fructus lerraj brinae in EvangeWov
m APPENDIX AD HUGONISOPERA DOGMATIC/. 154
Tres mortuos suscilavil Dominus, tres dies susti- A Vinculuui Iigal, constringii, grave seu molcstuiu
nuit ierra Doininuin, tria loca Dominicaeparabolae, est.
tribus linguis scriptus Christi in cruce titulus, tres Vinea ptitlulat, pa itinalur, prcpngalur, pulalur,
ienlationes Domini.Tria loca biuos merito dispares fodilur, paxillalur, pa: illis colligatiir, sepilur, gcin-
continebiint, scilicet agef, mola, leclus. Tres per- nias fert, frondes, 1 eres; stirculi evelluntur, ua
souae in Trinitate, tres virtules theologicaeet princi- huinor stipilis ad ens transeal: tollunlur pntn-
pales, tria sala fariiiae, lres filii Noe. Tres lurlnae pini propler niiniam umbrain, ut horti caloretu
Cbaldacorum conlra Joh. Tria vitia principalia, Ires solis habeanl:sil in ea iimbractiluin, ul custodiatur.
Miigi, et eorum tria miinera. Tres dies sepulturae In hieme nullum liguura vilius, iu acstate nulluin
Domini. Tres homines Noe, Daniel, Job. Tres ordi- utiliqs.
nes salvandorum in agro, in lecto, in mola; tria Vinumciarum est, landiduiu, riulcc aliquaulum,
canistra pistoris in Genesi, tria grana malaeterrae incbrial,
sanguiiieiM iperatur, cpr laetiucai, in-
iu Evaugefio.
genium acuii, aliquanlo acescil, parvulos mcruni
Tuba multis fit nin.sionJb.us,in Inioest stricta, in eiiccat.
itimmo lala, per flatuin oris sonat, [concava csl, ,
maximiim sonum reddit, excitat, congregal, lerrel. " Viola purpurea, kuniilis, odorifcra, frigida , iuol-
<
Tuiiica Aaron erat liyaciiifhina, talaris, inferius lis. ,
liiiiinnabula.iiialograiiata, lotiim corpus Virga recta, gracilis, longa, plana, Besibilis, flo-
dcpeinlebant rem habetin suiflmo, Bagellat eterudit.
tegebat.
Turris circumfossa, alla, munila, fprlis, firma. Vitrum clarum, pkin im, snlidum, fragile.
Turtur avis in locis deleetabifibUsel nemorosis, Vitta ambit, ornat, constringil.
iiidura facil in rarais arhoris condensac; si senicl Vitula saera rUfae-at, iminaculnta, quacjugum
coraparem amisit , seinper caret, solivaga est, non traxeral.
oiorticinio nori vesciltir, pullos 'nocte pascii. ., Vitulus hpslia sacerdolalis, cornua habet, lascivus
et
Tympanum nianu perculitur, do corio mortui est, simplex.
atiimulis lit, ctijqs peilis In ligno coiicavo C.vten- Urabra calorem lem|ieral, grata cst fcssis in ca-
tlitur. lore, corporis lineamei ta rctinet, pcr ipsaiii ad cor-
' pus veiiitur, lit eniin ohj scln corporis ad reni iucidam,
Cir. XIX. De his quibus prima littera est II et V. , inaiiis est.
Vacca lasciva est, jugtnri irabit, trilurat, lac Undecim discipull iii Galilaea. Uiidecini snga iti
niinistrat, fecunda est, coriiua habct, iiiimolatur, tahernaculo. '
,
runiiiiat, et finriit ungutam. UnguenlUm boriuni eonflcitur ex myrriia prima,
Vallis demissa, quieta, secrela, huniida, umbrosa. et cinnamomo, et cala rio, ex casiac fistulu, ex oleo
Velura sacrum opere pluviario eral factum, qua- olivaruni. Haecredacta in pulverein, cmn oleo o!i-
iuor coloribus inlertexium, coliiniiiis et vectibus varum sub mensura liui coiiliciebaniur.
Vclum navis lalura m
appensuin. colligit veiiluiii, est, Unguis esl pars digiloruin cornea, dma, lucida,
toncitatmalum, malo appensum cum ligno extrans-
tenuis, plana.
verso, in sereno reslringitur, iu lempeslale expli- Volucres leves, instabiles, nidificaul, el canlaiu
Cutur, quodam ligno ih decursum verliiur. in aere, duabus alis volant, utia percussa, uliacfu-
Vena sanguinem coniinet, percussa Vel incisa
giunt,limiriae sunt.
eumdem emitiit, occulta est.
Voluplas virtutes dis sipat, corpus cmollil, iialu-
Venenum inflcit, corrumpit, el perimit. ralia bona dissolvit, pii ini quaerit.
Venter escas recipit, mollis est, tumidus est. VoxinpdestiliomiiiisiilSiiiiplex, verecunda,qtiietu,
Ventus rapidus, invisibilis, leriis, siFidulus, Vali- humilis, modestai.clauia, nietictilosa.
dus, modica pluvia inagnus venttis leniperatur. _ 'Ursusfaslidiura
gencrat, siudiuni nescit, societa-
Vcr lemperatum est, flores prodocit, plaiitas ger- lera non hahel,
ingens est corpore, durissiraa pelle
ininare facit, volucrum ca.ntUsprovocat.
legiiur, crudelis, brachiis fortissiinus, ntel oppitlo
Vermis Sine coilu de terra nascitur, leniter incC-
diligii, super arbores serpit, informis caruncula
dil, ore se trahil, fragilis est, uiollis, erecio capile nascitur, lingua matris tambendo formalur.
prospicil, ul mollius incedat. Uter de Corio animilis mortui fil. Vintnu con-
Vesica rotuuda, levis, vaCua,turoida, flatu distcn- liuel cl servat, cum fueril invcteralus inuiUis
dilur. est.
Vcstimenla sacerdolis. sunt haec, feminalia de Vulpes callida est, n ordax, fctida, in foveis ma-
bysso relorla, strictissima camisia linea, cidaris iu net, dnlosa, inesiliilis.
' Vultur trans maria dicitur senlire cadavera, si
capite, tunica hyacinlhina, baltheus aureus. Hi ha-
bebanl.ei aureum ephod, et superhuracrale in mo- cadarer conspicit jacen >,ad esura illius se deponit,
dum scapularis factum, ralionale in pcctore quadra- excrciium scquiiur, ul i adavcribus satictur, pedibiu
tum, cdarim, ut dtxi, in capilecum lamina aurea. libenier gradilur.
L65 DE ANIMA LIBER TERTIUS. 106

DE ANIMA

ET

EJUSADSUI ETAD DEI COGNITIONEMET AD VERAM PIETATEMINSTITUTIONE

LIBRI QUATUOR

Quonim primus et terlius ob summiim in eis rntilaiitem piac devotionis nffecltim sub Meditaltonum ef De
interidri domo tiiulis devoto doclori beato Beriiardo Claraevallensi asciipli sunt. Secunriiim vero tum
propter disserendi sublilitalem, tum propier dieendi giavilaicm, beati Aiiguslini opera sibi perperam
viudkaruiil, nam in eo citalur Boelius praeler Auguslini rationem et contra lempora.

LIBER PRIMUS

(Exstat inler Opera S. Bernardi, Patrologim lomo CLXXXIV, eol. 485.)

LIBER SECUNDUS

(Vide Patrologim tom. IL, Opp. S. Augustini VI, col. 779.)

LIBER TERTIUS

(Exslal inier Opera S. Bernardi Patrotogim tomo CLXXXIV, col. 507, usque ad verba capituli 49 5« Quam.
terresirium, occupalione.)

CAP. L. Cowtempfaiiosttper tWttd: t Verbum caro A Invisibilis eniin Sacerdos visibiles creaiuras panis et
factum esl, > qum non habelur in aliis, el videlur virii in substanliara corporis el sanguinis sui verbo
novum opusculurii. suo secrela poleslate converlit, ila dicens : Hoc est
Verbum caro faclum esl, el habiiavil in nobis corpus meum, et sanclificalione repetita : Hic ett
(Joan. l). Vere Verbnm caro fuclum est, e( nos vere , sanguis meus. Cura ergo ad leverenrium altare cibis
Verbum carnem Dominico ciho sumimuS, et ideo satiandus ascendis, sacrum Domiui Dei lui corpus
manere in nobis naturaliter exislimandus est, qui el sanguinem fide respice, mente conlinge, honoro
per naluram nosirae carnis jam sibi inseparabilem mirare, devolione venerare, cordisraanu accipe, et
liomo natus assumpsit, et naturain carnis Stise sub aniinaehauslu inleriori assume. Nam credere ineum,
sacramenlo comntuutcaiidaecarnis nobis admiscujt. hoc est accipere panera vivtim. Nos credimus et di-
Ila enim omnes unuin sumus, quia in Christo Pater cimus quoniam corpus Christi tale unicuique sit,
et Cbristus iu nobis unum iu iis nos esse faciunt. qualis accesserit ut offerat, et qualis accesserit ut
Nos ergo qui corpus accipiraus, corpus Christi facti accipiat. Nam unum idemque corpus propter iionieii
suraus, et misericordia ipsius quod accipimus nos Doniini, quod invocalur, semper sanctum est, et
sumus. Corpus Chrisli sumus, et ipse Christus su- lale unicuique Gt quali corde ad accipiendum acces-
ltius, quoniam nos omnia ejus membra (cuin sint B serit. Si offerat Deo malus et accipial bonus , tale
nmlta) unum corpus sumus (Rom. xn; Coloss. n). ulrique eril, qualis uterque fuerit. Creilimus et fnte-
Nos ergo, qui memhra Chrisli sumus, et Christus niur quoniam corpus illud, quod de Virgine Deus
sumus, non solum capiti per dilectionem, sed^eliam assumpsit, el in quo resurrexit, semper est in cuclo,
cum membris iuvicein uniri debemus. Nam qui acci- et ubicunque vull, et in qua specie vull. Qui sursum
pit niyslerium unitatis, cl non tenet vinculum pacis, sedel ad dexterara Palris, tempore sacriflcii liomi-
non mysterium accipil pro se, sed testiiiioniuiii cou- nuin uiaiiibus contincttir. Corpus Chrisli tule acci-
tra se. Mysterium noslrum in mensa Domini posilum pimus in sacramenlo, qunle posl rcsurrcctionem est
est. Estote ergo quod videtis, et accipite quod eslis. in seraelipso. Cuin accipilur non consumilur, sed
Hoc accipitur in pane qtiod pependit in cruce, et hoc expleto oflicio, pro quo sacrificalur et manriiicaitir,
sumiiur in calice quod effusum esl de Christi laiere. in illud quod iu cceloest, iransferlur. Semtl oblutus
1*7 APPENDIX AD .lWGOJnS OPERA DOGMATICA. f. ,L 168
est Christus in teipto, el qttotidie immolalur in sa- A in loio. Nihii niinus habent siiigttli qiiam uatversi.
cramento (Hebr. ix). ^. Totum tinus, totum luo, lotum plures sine drminu-
, Cum ergo sacerdos Spiritum sanclum advocaj(e* lione percipiunt, quia non in speeie vel qiianlii;«(e
rit, ct Illam hostiam reverentlam immolaveril, com- sacrarrieirties( gra(ia, sed in virtute Christi. Quo-
munemque Deum subinde contigerit, ubi illud (dic modocunque signa virientur in sacramenlo, Cbri-
inihi) noslra existimalione ponemus? Perpende qua- stus semper idem est in seipso. Quod evidentius ma-
les oporieat esse manusiantarum rerum minislras, riifestavil cum in ccena praesenscorpuset sanguinem
et qualem linguam talia verba fundentem, aut quo suum dtscipulis suis jdistribuit. Tradidit eis seipsum
genere caeteris non mundiorem et sanctiorem ani- in sacramento quasi alium, et lamen eumdera. Et
mam. lalis spiritus receptricem! Tunc enira adsunt cum a singiilis sumpttis comederetur et biberetur in
angeli sacerdoli, et Iribunal atque allaris locus coe- sacramento, unus lamen et inlegerniansil in seipso.
lestibus virlutibus adimpletur iu honorem illius qui Divina gralia ita est lijbera, ut nullis hominum me-
iintnolaiur. ln ipsa iramolationis hora ad sacerdotis ritis vel offlciissit as ricta, sed quando vult, quo-
vocem cceli aperiuntur, in illo Jesu Cbrisli myste- modo vuli, ubicentfue vult, semetipsam infundat.
rio angelorum chori adsunt, summis ima sociaritur, Propterea intraCatliolicani Ecclesiam in sacra-
terra cceleslibusjungitur, unum ex visibilibus atque BI mento corporis Chrisli nihil a bono majus, nihila
invisibilibus ftt. Sed necesse est ut, dum haec agi- mato minus"gerficilur sacerdole, quia non in meriio
mus, nosmetipsos in curdis contritione mactemus, consecranlis, sed in ijerbo efflcitur Crealoris et vir-
et qui passionis Dominicae mysteria celebramus, tuie Spiritus sancii. Pmnia vero sacramenta cum
debemus imitari quod agimus. Nam tunc vere pro obsint indigne tfactanjlibus, prosunt lamen per eos
nobis Deo bostia erit, cum nosipsos hostiam fecerit. digne sumenifbus. CcMmunio namque malorum non
In Christo semel oblata est hoslia ad salutem sempi- maculat aliquem parli dpatione sacramenlorum, sed
terna polentia, nos vero per singulos dies offerimus, conserisiorie factorum Sicut enim Judas, cui Domi-
quoniam per singutos dies peccamus; offerimus, sed nus buccellam tradidil rion malum accipiendo, sed
ad recorriationem morlis ejus, et una est hosiia, bonnmmale accipiendrt, locum in se praebuit dia-
quia semel oblalus est Chrislus. Hoc vero sacrill- bolo, sic indignequisque accipiens locum in se prae-
cium exemplum est illius, idipsum semper, id- bel diabolo. Qui ergo de criminalibus nondum di-
ipsum secundum subslantiam, quanqtiam diver- gne pCPiiiluerunl,autajdhiic in affectu peccandisiini,
sum secundum formam. Dum frangilur hoslia, duin vel aliquem hominem loriio habent, cnrpus Christi
sanguis de calice in ora fldelium funditur, Do- ^ non acCipiant, rre niorfantur. Incesti vero et luxit-
minici corporis immoiationem in cruce ejusque san- '' ribsi periculosius suimint, quoniam nihil sic adver-
guinis de latere effusionem significat. Verumtaraen satur munditiaearaalori ut feditas. Porro qui peccare
cum Christtis in sacramento quolidie immoletur, non quievil, quanivispeccatoadbuc mordealur, peccandi
dicitur qaod iterum occidatur, sed quod vei-a ejus tamen de caetero non liabeat voluntatem, commntii-
immolalio repraesentata idem ntrnc in sacramento, «iarenon desinat. Qmmodo quotidie tentamur et
quod tunc in crirce, opcretur. Eadem est hic el ibi labimur, quolidie Cbriitus in sacraraenlo pro nobis
cofporis et sanguinis Chrisli substanlia , quamvis immolatur. Ciimergp carpus Christi ore suniimus,
in specie allcra, eademque salutis nostrae gratia. amicltias et beneficia «jtis corde cogilemus, quo-
Vera etenim caro Cbristi est, qnam forma panis modo pafssiiset mortuiis eSt pro nobis, et morte siia
opertam iri sacramenlo suminius, et verus sanguis a mohe seterna nbs libiravit. Pariicipatione autem
Cliristi, quera sub virii speric ac sapore potamus. corporis sUi nos SibrcotfcOrporavit, utlranseat ipse
Mortalilatis cibuS exterins videtur, quia quod de in nobis ad Patrem, trahseamus et nos in illo uniiin
nobis exterius apparet, mortale esl. Nihil exterins facti crim ifto; til ipsbml per ipsum habeamus gns-
immulatur, qnia nihil de nobis exterius innovatiir. lum in via, saiietaiein Iin patria, hic viaticuin, ct
Iuterius- Vero hoc idem in nobis accipimus quod JJ ftri '
U ptaeraiurii.
de illo credimus, quoniain viiam de vita suminius, Qua^rilUrtur cdrpiis|et saiiguis Chrisli inpaneet
per quam reformamur ad vilam. Sicut enira de Vtf- vlno rriagis coiiSeeretui|quam in caeteris coiporum
gine per Spirilum Vera caro sinc coilu creatur, sic speciebus. Ad qtiod respcuidetur qoonlam sictit pa-
prr euradem Spiritum de snbsianlia panis et Vini riis ex iriullis granis, elf viiiiim ex mnltis uvis, sic
mystice idem corpus Christi consecramr. Et sicut Ecclesta Ue diversis pefsonis colligiiur. Diguum
quod ubiquCofferlur, unum corpus est.et non multa eMatttfuiiiit eisdftm 'speciebus, quibus caro ulitur
corpora, ita unura sacrificium diversis locis a diver- etCreatoriii quoflhet Ibmine naturaliter, eisdem
sis hominibus saorificalur, et ubique cst idem. Per consecretur in Dominic> homine polentialiter. Sl
partes dividilur, et a raullis accipitur,et semper est pariis iii cafriem, et vint tn in sanguinem cujuslibet
integrum. Sicul enim iridividuumest ciim, dividitur, transfbrmatur iiaiirrali cr, mttlto magis, si Dcu»
sicincorruptum cum fuerit sumptum. Chrislus in sa- voloerit, in carnem et singuinem SUuriiiraiisferctur
cramento per partes mandncatiir et raaitcl iiileger, potenti^litef. Cum ergo i»nis in carnem, ct vnmnt
tolus in ccelo,lotus incorde tuo, tolus infracto, totus iti iri'saifgu1fiemVerbPDoniini imitetur,
jara noti de-
integro. Tanlum est in exiguo, qiiaiitumconslat esse speret in fcttrtiusCfiriSti jtrajici rationalis creatura,
109 ' DE ANIMALIBER TERTIU5. 170
j
in qued trajicilnr et brula, si desisl.it esse quod ex A £iistunt, aqua scilicet, oleo, pane el vino. Aqua, lice
se maie fueral, nt liat in Christobene quodnonerat. iomnibus sit necessaria, sua lamen venalilateetabun-
Sicut enim cibus et potus sunt vila noslra lempora- dantia < non est pretiosa. Oleum vero, panis et vinum
lis, quandiu Deo placuerit, sic et multo amplius ita paucitate sua fugiunl pretii quanlitatem, ut nul-
ipse panis coelesliserit vila aelerna quibus ipse volu- lam nisi in spiriiuali gratia sibi vindicare vldeantur
erit. Magis enim credendus es( vitam aeternam utililatem. Aqua exstinguit, mundal, et candidat
conrerre qui vilam babet et vita est, quam qui non praecaeteris liquoribus. Idcirco in baptismate carnis
hahet. ineeniiva exslinguit, peccatorum tam originaliura
Non est mirum si Creator creaturae vilam possit quain actualium lubem abluit. Innocenliaecandorem
conferre sempilernam, cum creatura creaturae po- reducit,-et dum sic coeleslisPatris imaginem refor-
tuerit retinere et conservare acternaiiter eara. Sicut mat, filios adoptionis regenerat. Unde vero tanta
enim ligntimvitae in paradiso posilum est, quo acter- virtus ut corpus tangat et cor abiuat, nisi faciente
naliter homo in corpore viveret, nisi peccaret, sic verbo? Nonquia dicitur, sedquia crediturquoniam
Cbristus in Ecclesia lignum vitae seipsum posuit, ut fide omnia sacramenla complentur.
Baptismus lalis
in se credentibus vita esset aelerna.ldcirco lantopere est qualis est ille in cujus verbo dalur, tron qnalis
fides in sacramento exigitur, quia falsa fide mundus 6 est ille per cujus mitiislerium ministratur. Porro
periil, quando Adam plus diabolo falsa suggerenli, oleum illuminat, ungil et pascit. illuminat animam
quam Deo vera promittenli, credere prsesumpsil. fide, ungit devotione, pascil dilectione. Panis yero
Dum vero in sacramento plus Deo quam hosti, ut et vinum homini incorporatum vita est
lemppralis.
dignum esl, creriitur, sanatur.hac fide vera illa per- Quapropler in hoc sacramento Christus tanquam
fida fides. Quoniam autem cibo et potu ila vivimus, capul membris uniri voluit, per
quem Deo Patri re-
ut alterulro carere nequeamus, propterea utrumque generamur. Per corporis el sanguinis Chrisli narti-
Christus hi suo sacramenlo esse voluil, ne s!allerum
Nec sine cipationem Filio Deiad vitam concorporamur. Per
deesset, imperfectum esset. corpus ergo olei unctionem Spirilus sancti virtute confirmamur.
sanguine, nec sanguis sine corpore j'ure communi- fidelis Deus a regni sui consortio eos re-
catur. Panis et vinutn proprie proprius cibus est Nunquam tam familiariter uniri dignatur in hujus
non bestiarum, sed hominum. Ideoque Christus ulri- pellel quibus
mundi exsilio. Imo magni honoris vicissitudinenieis
nsque usus est ministerio, ut singiilaris et propria rependet in matiifesta suae
hominum crederetur refectio, cui eliam postmodum majestatis visione, a qui-
bus tam digne susceptus el ordinatus est in occullis
per aposlolos aquam adniisceri voluit, ut ad riigni- et
taiem lanli mysterii non solum justorum, sed el pec- peregrinis sacramentorura figuris. Non poteril ibi
catorura consortium pertinere significaret, si pceni- fieri diversura quod hic factum est unum. Quidquid
lere vellent. Quoniam per aquam sumus regenerati deformilatis vel mulalionis in Chiisli sacramenlo
ct per sangiiinera redempti, sanguis el aqua de lalere specie tenus contigerit, non debet a nobis extorquere
Cbristi exivil. Cum ergo pro Christo vinura et aqua flriem veritatis ejus, quoniam qui in corpore suo,
cum Deus esset verus, multa indigna jienulit, nihil
sacrhlceturpro popufo, el jotrumque unus sanguis in
fiat, capitis et menibrorum unilatem significat. Sicut indignum corpore suo usque in finem saeculiper-
vere ibi sit. Cum enim omnia ei
ergo unum videlis esse quod factum est, sic untim ferret, quamvis munda
estote vos diligendo inter vos. Nam qui accipit my» praeter peccatum sint, non videtur esse ira-
slerium unitatis, et non tenet vinculum pacis, non niundius in ventre muris vel canis, quam in venlre
Si
mysterium accipit pro se, sed (estimonium conira impuenjienlispeccaloris. ignibus comburidicatur,
se. Qni autem unum hominem odio habet, quidquid hoc impossibile est cum sit omnium elementorum
Deoin bonis operibus obtulerit, lotum perdet. Deus. Si soricuin corrosione vel velustatis mutatione
Fide omnia sacramenla complentur. Qui ergo ad corrumpi videatur, nilui atiinel ad sacrameuti sub-
illa flde et devotione accedit, quamvis incuria vel stantiam, Christum videlicetquicorrumpi nonpotest,
ignorantia aliqua erroris verba inserat, non ideomi- quoniam ihcorruplibilis est. Talia veroetsirailianon
nus sacrificiuiu fieri credilur, quoniamprecis vitium veniunt nisi pro aliquorum negligenlia corrigenda
superat precantis affeclus.Non esl atlendendum quid vel punienda, seu pro fideprobanda et exercenda iit
faciat homo, sed quo animo et voluntsle faciat. In ftdeles exerceautur et reprobi indurenlur. Neccsse
qualuor speciebus sacramenta Ecclesiaemaximecori- est ergo ul ea devotione qua accipitur custodiatur.

ft
PATROL.CLXXVII
«71 APPESDIX AD HUGONIS OPEHl DOGMATICA. , 172
JJU.

LIBER QUARTUS,

Qui est de ercctione amnwe seu mentis in Deuin, ac devoto-ad l>eum precattf et alloquio
| et quibusdaoi ad salutem institutionibus et raonitis.

Cxt.l. Quod Sit nobit necettarium invoeare ueum, A Qui corda flrielium ioces sine strepilu verborum.
et quid tk invocareeum. Quilocisnon distemleris, nec temporibus variaris,
Quoriiam in medio laqueorum positi sumus, facile neque babes accessu: et recessus. Qui habitas Iucein
a coelesti desiderio frigescimus. Quapropter assiduo iuaccessibilem, quati vidit nullus hominum, nec
indigemus monimento, ut expergefacii ad Deum no- videre potest. In te aanens quietus ubique circois
strum verum el summum bonum cum defluimus toiuro. Non enim scitdi veldividi poteris, quiavere
recurramus. Idcirco non praesumptionis teroeritate, unus es. Nec in partis effunderis, sed totus totuiu
sed magna Dei mei dilectione huic opusculo ad lau- tenes, totum illuslras et possides. Si totum roun-
dem ejtts operairi dedi, ut ex elegantibus diclis san- dum libri repleanl, tua scientia inenarrabilis non
cleruni Palrura breve el manuale verbum de Deo polest eriarrari. Quoniam vero indicibilis es, nullo
ntco mecum sempttr baberem, ex cujus Ieclionis niodo scribi poteris, neque concludi. Tu es fons lu-
ignequolies tepesco, in ejus accendar amorem. cis divinaeet sol claiitaiis aeternae.Magnus enim es
Nuuc adesto mihi.Deus meus, quem quanro,quem sine quantiiate, et iteo immensus. Bouus sine qua-
diligo, quem corrie, el ore, et qua valeo viriuie litate, ideo vere et siinime bonus, et nerao bonus,
laudo, atque adoro. Mens mea tibi devota, qui nisi tu solus. Cuju i volunlas opus est, cui velle
amore succensa, libi suspirans, libi inhians, te so- " posse est, qui omniii, quae ex nihilo creasti, sola
lum videre desiderans, nihil habens dulce, nisi de volunlale fecisti. Qtii omnem creaturam luam abs»
le loqui, de le audire, de (e scribere, de te con- que indigenlia aliqua possides, et sine labore gu-
ferre, (uam gloriam frequenter snb corde revolvere, hernas, et absque laedio regis. Et nihil est quod
ut suavis tui inemoria sit inier hos lurbines aliqua conturbet ordinem imperii lui vel iri sumrais vel in
repausatio tnea. Te ergo invocn, desideranlissirae, imis. Quiin omnibui, locis sine Ioco haberis, et ora-
ad le clamo clamore magno- in toto corde meo. Et nia contines sinehaiiiu, el ubique praesenses sine
cum te invoco utique in meipsum voco, quoniara silu et motu. Qui i ec mali actor es, quod facere
oninino non essem nisi esses in me, et uisi ego iion poles. Nec unqnam te quidquam fecisse pceni-
essem in te. In me es, quoniara in memoria raea tuit, cujus bonitale facli suraus, et justitia pcenas
manes ex quo cognovi te, ci in ea invenio te, cum luimus, et clemenlia liberamur. Cujus omnipolen-
reminiscor lui, el delector in le, de le, ex quo om- lia orania gubernat, regit, et implet quod creavit.
nia, per quem omnia, in quo oinriia. Nec ideo te itnpler: omnia dicimus, ut te conti-
neani, sed ut ipsa jiolius a le contineantur. Nec
CAP.II. Quomodo Deut immolut in se manent det particulatim imples oinnia. Nec ullateniis ita pu-
cuncta moveri, cunclaque aut agat, aul toagal. C tandum
est, ut un; iqnaeque res pro inagniiiiriine
Tu coelum et lerram imples ornnia porlans sine suaeportionis capiatte, id esl maxima majus, mi-
onere, omnia implens sine inclusione. Semper agens, nima minus. Dumsispoiius ipse in oninibus, sive
semper quietus, colligens non egens, quaerens cum omnia in te. Cujus omnipolentia omnia concludii,
nihil libi desit. Amas nec aestuas, zelas el securus nec evadendi
polent am tiiam quis aditum invenire
es. Pcenitet le, el non doles. Irasccris ettranqnil- poterit. Qui eriim lc non habei placatum, nequa-
lus es. Opera mulas, sed non mutas consilium. Re- quitm evadet iratum.
cipis quod inyenis, et nunquam amisisti. Nunquam CAP. III. De
pia ruimm Dei invoeatione, et mentit
inops, et gauriens lucris. Nunquam avarus e( usu- per eamtranquiUiltte et gaudio, etde animmDeum
rasexigens. Semper erogatur libi, ut debeas, el ' non qumrentismitt ria.
quis habel quidquam non luura? Redriis debita Teigitur.cleuient ssime, invocoin animam meani,
nulli debens, donas debita nihil perdens. Qui ubi- quara praeparas ad capicndum le, ex desiderio quod
que es, et ubique lotus, qui senliri poles, et videri inspiras ei. Intra, jogo, in eam, et coaplala eam
nou potes. Qui nusquaui dces, el lamcn ab iniquo- tibi ul possideas illam quam fecisli et refecisli, et
rum cogitationibus longe es. Qui nec ubi dees inrie ut habeain te velul signaculum super cor meum.
longe es, quia ubi non es per gratiara, adcs per vin- Quaeso, ptissirae, invocantein te ne deseras, qui
dictam. Qui ubique praesenses, et vix inveniri potes. priusquam le invocirem me vocasti el quaesisli, ut
Quem stantem sequimur, et apprcbendere non va- ego servus tutts leciuererem, quaerendo invenire.n,
lemus. Qui lehes omnia, imples omnia, circumple- et invcotum amarem. Quaesiviet inveni te, Dominc,
«teris oiniiia stiper excedis omnia, «ustines omnia. et aniare dcsidero. Auge dewderium et da queri
DE ANIMALIBER QUARTUS. 17*
|7S
si cuncta quae fecisti mihi dederis A quod de transitorils audio. Adjttva me, Doniine Deus
peto, qucwam meo.
non sufficii servo luo, riisi icipsum dcderis. Da ergo meus, et da laetiliamin corde
Deum pro modulomenlis tum ca-
te niilii, Deus nieus, meus, redde mihi te; en amo, CAP. IV. Oratutquo dilatetur domus animm sum ejectis
amem valiriius. Tui amore pere possit,
et, si parum est, ergo desideriis pravis, et receplis bonis, meminitque
teneor, lui riesiderioflngro, lui dulci memorin de- quanla sil [elicitas aritmm in ccelum receptm.
leclor. Ecce dum tibi mens mea suspirat, et luam Veni ad meut videam le, sedangusla est niihido-
ineffubilem pielaiem meriitaliir, ipsa carnis sarcina mus anima; meae ; quo venias ad eam, dilatetur abs
miniisgraval, cogitationiim lumullus cessat, ponrius te; ruinosa est, refice eam; habcl quu: offenriant
morUlilatis et miseriarum more solito non hebetat. oculos luos, faleor et scio, sed quis mundabit eam?
Silent contraria cuncta, tranquillaque suut omnia. Aut cui alteri praetcr lc clamabo : Ab occullis meit
Corardcl.aniiniisgauriet, memoria viget, inlellectus munda me, Domine,etab alienisparce servoluo ?(Psat.
lucct, et loius spiritus ex desiderio visionis tuae ac- XVIII.)Fac me dulcis Cliriste, bone Jesu, fac me,
census in invisibilium amorera rapi se videt. Assu* rogo, amore el desiderio lui deponere onus carna-
mal spirilus meus pennas ut aquilae,volet e( non liinii desideriorum <-tterrenarum concupiscenliarum.
delicial; voletetperveniat usque ad decorem domus Domiiietur, rogo, carni meae aniina, aniinae ratio,
luae et thronum glorise tuae, ut ibi super inensam rationi graiia lua, el tuae me iuterius cl exlcrius
refeclionis civium supernorum pascatur dc occultis subde voluntati. Tribue mihi, ul lauriet te cot-
tuis in loco pascuacjuxla fluenta plenissima. Tu meum, el lingua mea, cl omnia ossa mea. Dilata
esto nostra exstilialio, qui es nostra spes, salus mentem uieam, el allolle inluiium corriis . mei, ui
atque redempiio. Tu esto noslriim gaudium, qui es vel rapitla cogilatioiic spirilus meus allingat 1«
futurus praemium. Tesemper quaeral anima inea, et aelernam sapienliam siiper oinnia maiienteni. Dis-
lupncsta ut quaereiido non deficial. Vaemiseraeani- solve me, oro, a vinculis, qiiibus constrictus tcncor,
mac, quacCbrislum non quxril nec amat, ariria si- ul reliquens omnia ista libi festinem, tibi soli inbsc-
quiriein manel el uiisera. Pcnlil enim quod vivit qui ream, soli inlendaui. Fclix aniuia, quae (erreno re-
Deum noii riiligil. Qui cural vivere nisi propler le, sojula carcere, libera coelum peiit, quae lc dulcissi-
Domine, nihil esl et pro nihilo est. Qtii libi vivere nium Dominum fncie ad faciem cernil, quae nullo
recusat, mortuiis cst. Qui libi non sapit, desipil. metu moriis aflicitur, seride incorruplione per.jietuae
Misericordissinielibi me committo, redrio, cl con- gloriae lastatur. Tranquilla est et secura, non tinict
cedo, per quem sum, vivo, et snpio. In le confido, Iioslem neqtie nioriem. Habet jani te pium Domiiium
spero, el loiam spem meam pono, perquem resur- r, quem riiti quacsivit, seinperqiie amavit, hymnidicis
gam, vivam, et requiescam. Te cupio, diligo el sociuta choris mellifluapcrpelmc festivilaliscarmiiia
adoro; cum qno manebo, rcgnabo, bealus ero. ari laudeni gloriaclii.e, rex Christe, in aeteriium con-
Anima, quacle non quaerit nec diligil, iiiundumdili- cinil. lncbriatur enim ab ubeilate doinus tu;e, el
gil, pcccalis servit, vitiis subjecla est. Nunquara torrente voluptnlis luoc potas eam. Felix socielns
quiela, nuiiquain secura est. Famuleiur tibi semper supcrnoruni civium, el gloriosa solcmnilas omuiiim
mens mca, piissime, suspiret libi peregrinatio mea, ad te rerieuniium ab hujus nostrae jieregriiiiilionis
ardeat in (ui amore cor mcuin. Bequiescat in le, trisii labore. Amcenilatem oninis piilchiiltiriinis,
Deus meus, nnima mea. Conlemplelur le in mentis formosiiatcm lolius splenrioris,atque dignitatem to-
excessu. Cantet lnudes luas in jttbilatioiic, el haec tiiis elegantiacjugiier tui cives cermint. Nihil oinni-
sit in hoc exsilio consolutio mea. Confugiat mens no quori conlurbel meiilem in le atiribus dalur.
mea sub iimbram alaruni luarum ab aeslibus cogita- Quaecantica, quaeorgana, quae cantilenac,quaemelo-
lioiium liiijus sacculi. Repauset in te cor meum, cor diacibi sine fine decanlantur? Sonanl enim semper
inare inagiiiiiiitiiniens flticlibus. Divesouiniiim bo- raellifluu byuinoruni orgnna, suavissima angclorum
norum, dapuui supernae satielaiis, opuleiilissinie melodin, cantica cunticorum mira, quac ad laudem
largitor Dens, da lasso cibum, collige dispersnm, Di el gloriam itiam a supernis civibus in jierpetuuin.
libera captivum, redintegra scissuin. En slut ad decantanlur. Amarilurio et omnis fellis aspcrilas in
ostium et pulsat (Apoc. m). Obsecro per viscera regione lua locum non babet. Non eniin est ihiriem
inisericordiaeluae.quibus visilasti nos oricns ex alto, malignus, neque malilia. Non cst ariversarius e.t im-
jube pulsanli tnisero aperiri, ut liberis gress'bns pugnans, nec est ulla peccati illecebra. Nulla est ibi
ingredialur ad te, el requiescat in le, et reficialtir rie indigentia.rieilecus ntilltim,ntilla rixa.nullum impro-
te pane coelesli. Tu es enim panis et fons vitac.Tu perium, causntio nulla, niitlus timor, nulla inquie-
lumen clarilatis aelernae.Tu omiiia, ex quihiis vi- tudo, nulla poena, nulla ilubielas, nulla violenti.i,
vuni recli, qui diligunt le. Deus lumen cordiniii le iiulla (lisconiia: seri pax summa, cbariins plena, ju-
virientium, cl vita animarum le amantium, el virtus bilatio et laus Dei acterna, secura sine fiue requies,
cogiialionum te quacreniiuni, ut sancto tuo amori et gaudium semper in Spirilu sancto. Fortunalus
iiihaereani; veni, rogo, in cor menni, ct ab ubertate ego si audiero jucundissimas civiuin luorum canli-
voluplalis luaeinebria illuri, ut obliviscalur ista (em- lenas, carniina melliflua latides suinmae Trinitati
poraiia. Pude( a(que piget me lalia pati qualia miin- riebilo honore promentia, scd nimium fclix si ego
dusitle agil. Triste esl mibi quod vidco. Grave est ipse meruero cantare canticura Doraino de dulcihus
17S APPENDIX AD HUGONJSOPERA DOGMATKA. 170
canlicis Sion (Ptal. cxxxvi). 0 vita vitalis, vita sem- A mira
' visitatione gralia tuae?Ecce me miserum multis
pilerna, et sempiterne beata, ubi gaudium sin.emoe- moeroribusi plenum, dim vitae meaetimeo.dum pec-
rore, reqtties sine labore, dignitas sine tremore, cata < mea considero, dum judicium tuum formido,
opes sine amissione, sanitas sine languore, abundan- < dum mortis horam oogito, dum supplicia tartari
lia sine defectione, vita sine morte, perpettiitns sine Ihorreo, dum operamsn qua districtionc a te pensen-
-corruptione, beatiliido sine calamitate. Ubi omriia tur < ignoro, dum quo line Hla clausurus sim penitus
bona in charitate perfecta, ubi species et visio fa- inescio, dumque haec<t alia multa mecum sub corde
cie ad faciem, ubi plena scientia in oranibus et per iretracto, consolaturu! ades solita pieiaie, et inler
omnia. Ubi summa Dei bonilas cernilur, et lumen has I querelas, nimiosque ploralus, ac profundacor-
illuminans a sanclis glorificatur. Ubi praesens majc- tlis • suspiria assumis i nceslam et anxiam nientem,
stus Dei conspicitur, et hoc vitae cibo sine defectu 'super alta juga monliira, ad areolas usque aroma-
niens irituentium saliatur. Vident et videre desi- llum, et collocas me in loco pascuae secus rivulos
derant, sine anxielale et sine fastidio satiantur. dulcium < aquarura, ub praeparas in conspectu meo
Ubi verus justiliae sol mira sui pulchriludinis mensam > raultiplicis a maralus, quaefatigatum spiri-
visione omnes reficit, et ita universos ccelestis tum ' recreet, et cor tr stitia confectum laetificet.Qui-
patriae cives illuminal, ut luceant ipsi, lumen bus ' tandem refoeiliatis deliciis, multarum miseria-
videlicet illuminatum per Deum lumen illuminans rum ] oblilus, multarun deliciarum affJuenlia super
ultra omnem solis nostfi splendorem, atque cun- alliludinem '• terrae in :e vera pace quiesco.
ctarum stellarum claritatem immortali adhacrentes CAP. i VI. Amoremtm m in Deum profitetur, ul eum
deitati, ac per hoc immortales et incorruplibiles crescere fatiat, et causas amoris addit.
facli jrixla promissionera Domini Salvaloris : Pater Aino te, Deus huus, amo, et magis magisque
quot dedisti mihi volo, ut ubi ego sum et itti sint amare volp, da mihi, speciose prae filiis hominum,
mecum, ut videant clarilatem meam, ut omnesunum ut ' desiderera te, ut imem te quantum volo, quan-
tint, sicut,tu Pater, in me et ego in te, elipsi in nobit lum' debeo. Immensus es, siue mensura debes amari,
unum sint (Joan. xvn). 0 regnum ccelorum regnum praeserlim I a nobis, quos sic amasti, sic salvasti,
fclicissimum, regnum carens morte et vacans fine. pro 1 quibus lanta et t ilia fecisti. Amor, qui sempir
Cui nulla tempora succeduni per aevum, ubi conti- ardes, et nunquaraex}tingueiis,duIcisChiisie, bone
iittus sine nocte dies nescit habere tempus. Ubi vi- •Jesu, charitas summl, Deus roeus, accende me to-
ctor miles donis ineffabilibuscuraulalur. 'tum igne tuo, amore lui, dilectione tni, desiderio lui,
Nobile perpeluaeaput amplectenteeorona, « 'charilale tua, jucund tateelexsultatione tua, pietate
CAP. V. Cmleslibus bonis perfrui, et terrenis mdlis et suavitate tua, volu llaleetconcupiscentia lua; quae
erui desideranter oral, eaque commemorat. '
sancta est et bona, quae casta est et munda, ut
iJlinam remissa peccatorum mole me ultimum itotus dulcedine amor islui plenus, (otus flanima cha-
servorum Chrisii juberes divina pietas, hanc carnis ritatis > tuae vaporalun: Diligam te Domiium raeum
sarcinam deponere, utin luae civitatis gaudia aeterna 'dulcissiraum el pulcllerrimum ex loto corde ne ,
' ex tota anima mea.etex totis viribus meis, et
repausandus transirem, supernorum sanclissimis et
choris interessem, cum beatissimis spiritibus glo- 'omni inlentione raea (Luc. x), cum multa cordis
riae Conditoris assisterem, praesenlem Dei vultum 'contritione, el lacrymarum fonte, cum mulla reve-
cerncrem, nullo ir.elu moriis tangerer, de perpetuae rentia ' el tremore, h tbens te in corde, el in ore, et
iinmortalitalis incorruptione securus gauderem, et prseoculismeissemp
1 sret ubique, ita ut nullus in me
'•
scienti omnia conjiinctus omnem ignorantiaccaecita adullerinis amoribus pateat focus. Pulcberrime ani-
tem amiiterera, lerrena cuncta parvipenderem, con- maemeae ' sponse, rog»per illam sacratissimam effu-
vallem isiain lacrymarum intueri, vel reminisci sionem ! pretiosi sangiinis tui, quo sumus rederapti,
ullerius non dignarer. Ubi vila laboriosa, vita cor- da ' mibi cordis contritionem, el lacrymarum fon-
ruptibilis, vita omni amaritudine plena, vila dominu D 'tem, praecipue dum preces et oralioues tibi offero,
malorUm, ancilla infernorum, qUam,humores tumi- dum < ttiae laudis psi Imodiam decanto, dum myste-
flcant, dolores extenuant, ardores exsiccant', aer rium i nostrae redemp ionis manifestum misericordiae
inorbifical, escae inflant, jejunia macerant, joci tuae < indicium recolovel profero, dum sacris allari-
solvunt, trisliiiae consumunt, solliciludo coarctal, 1bus, licet indignus, a isisto cupiens Offerreilludmira-
securitas bebetat, divitiaejactant, paupertas dejicit, bile I et cieleste sacr ficium omni reverentia, et de-
juventus exlollit, senectus incurvat, infinnitas fran- •volione dignum, qu»d tu, Domine meus,sacerdos
git, nioeror deprimit, diabolus iosidiatur, mundus iimmaculate, instiluisti, etofferre praecepisli in com-
adulalur,- caro dttlectatur, anima excaecaiur, totus memoraiionem
i toaec baritatis, mortis scilicet et pas-
homo. conlurbaiur, el his tanlis malis mors furi- sionis '. pro salute lostra, pro quotidiana nost ae
bundasuccedit, vanisque gaudiis ita finem imponit, Ifragilitalis reparatione. Confirmetur mens mea in-
ut cum esse desierim, nec fuisse putenlur. Sed iler tanta mysteria julcedine praeseniiaeluse. Sen-
qnas laudes, quasve gratiarum actiones tibi referre tiat t te sibi adesse, st laetetiir coram te, ignis qui
valeamusDeus noster.qui nos etiara inter has tantas fsemper luces, amor <ui semper arries, duleisCfSriste,
mortalitatis nostrae acrumnasnon desinis consolari Jesu . bone, lumen eternum et indeficiens. Paui»
477 DE ANIMALIBER QUARTUS. 17»
viue, qul nosreficis, et in (e non deficis, quotidie A sisto meinbris, consldcrare. Tuae enim charitatis
comederis, et semper integer manes. Resplende jaculo vulneratus sum, ttii vehemenler desiderio
inihi, accende me, illumina el sanclifica me, vas flagro, ad le pervenire cupio, te videre desidero.
tuum de malitia evacua, imple de gratia, etplenum ldcirco super cuslotiiain meam stabo, el vigilantibus
conserva.ut ad saluiem animae meae manducemci- oculis psallara spiriiu, psallara, «t menle, el tolis
bum carnis luac, quatenus manducando te vivara de viribus le factorem raeum collautlaho f/ Cor. xiv).
te, vadam per te, perveniam ad te, repausem in le. Poluru penelraho, raente et desiderio tecuni ero, ut
0 dulcedo amoris, et amor dulcedinis, Coraedat te in prassenti quidera miseria solo corpore lenear,
venter mcus, et nectare lui amoris repleanlnr lecuni autem cogitatione, et aviditate, atque omiii
viscera mea, ul eructel mens mea verbum bomitii. desiderio sira semper, quaiemis ibi sil cor meuni,
Charitas viva, Deus meus, mel dulce, lac niveutn, tibi ttt es thesaurus meus desirierabilis, incompara-
cibus es grandium. Fac me crescere in te, ut sano bilis, summeque amabilis. Sed ecce Deusmeus piis-
palato possis manducari a me. Tu es vita mea qua sime, ac misericordissime Doniine, dum tuaeimmen-
vivo, spescuiinhaereo, gloria quam adipisci desidero. sae bonitatis el pietalis gloriam considerare volo,
Tu mibi cor tene, mentem rege, inlellecluni dirige, cor meum non sufficit. Excedit enim omiiem sensiim
amorem erige, animum suspende, e( in superna Du- B humanac meniis luiira decus, tua pulchriludo, tua
enla, os sitientis te spiriius trahe. Taceat, quaeso, virlus, tua gloria, lua magnificentia, tua majestas,
tumullus carnis, conticescant phantasiae lerrarum et lua charitas. Sicul inaestimabilisesl luae gloriaa
et aquarum, aeris et poli. Taceant soinnia et imagi- splendor, ita ineffahilis est tuae cliaritatis benigni-
nariae revelationes, omnis lingua, omne signum, et las, qua illos, quos de nihilo creasli, adoplas in fi-
quidqnid transeundo fil. Sileat sibi et ipsa anima, lios et tibi conjungis. 0 anima mea, si quotidie
et transeat se non cogitando, sed te, Deus meus, oporterel nos lornienta perferre, si ipsam gelien-
quoniam lu es revera tota spes et fiducia mea. Est nara longo tempore tolerare, ut Chrislum in glo-
enim in le Deo, el Domino nostro Jesu Chrislo dul- ria sua videre posseinus, et sanclis ejus sociari,
cissimo, et benignissimo, alque clementissirao unius- nonne erat dignum pati omne quod irisie est, ut
cujusque nostrum ei porlio, et sanguis, et caro. tanti boni tantaeque gloriae parlicipes haberemiir?
CAP. VII. Spei et fiducim sum, quo contlantioret Indesinenter igilur daemonesparent suas lentationes,
fiant, memoral cautat et argumenta. fragant corpus j'ejunia, premant vestimenta, labores
Ubi ergo portio mea regnat, regnare roe credo, gravent, vigiliaeexsiccent, curaee-ciieni, clamet nie
ubisanguis meus dominatur, domiuari me confido, _' isle, inquietet ille, vel ille, frigus incurvet, cou-
ubi caro.mea glorificatur, gloriosum me esse cogno- scienlia murrauret, calor urat, capul doleal, pectus
sco. Quamvis peccator sira, de hac lamen comtnu- ardeat, infletur stomachus, pallescat vultus, infirraer
nione gratiaenon diffido, et si peccata me prohibent, lotus, deficiat in dolore vita mea, et anni mei in gemi-
subslantia me requirit; et si delicla propria, me tibus (Psal. xxx); ingredialur putredo in ottibus mcis,
excludunt, naturae communio non repellit. Non enim el tubter me scateal, ut requiescam in die tribute-
tam immitis est Dominus, ul non diiigat carnem tionis, et ascendam ad populum accinctum noslrum
suam, membra sua, et viscera sua. Desperare utique (Habac. iu).
potuissem propter nimia peccata et vitia mea, cul- CAP.VIII. De cmlestisglorimexcellentia, et ejus con-
pas, el infiniUs negligenlias, quae egi et quotidie templetione, et modo oblinendi eam.
indesinenler ago, corde, ore, opere, et omnibus Quae lunc erit uuiuscujusque nostrutn gloria,
modis quibus humana fragilitas peccare potest, nisi quam grandis sanctorum laelilia, cum unaquacque
Verbum tuumDeuscaro fieret, ethabitaret innobis. facies fulgehit ut sol, cum ordinibus dislinctis poptt-
Sed desperare jam non audeo, quoniam subditus lum suum Dorainus in regno Palris sui coeperit rc-
ille tibi usque ad mortem, mortem autem crucis, censere, et meritis alque operibus singulorum prae-
luiit chirographum peccalorum nostroruni, el affl- D1mia promissa restituet, pro lerrenis coelestia, pro
gens illud cruci peccatum crucifixit et raortem leraporalibus sempiterna, pro modicis magna ?
(Coloss.u). In ipso autem securus respiro, qui sedet Revera cumulus felicilatis erit, cum Dominus addu-
ad dexteram tuam et iiiterpeUat pro nobis. In ipso cet sanctos in visionem paternaegloriae, et faciet iu
confisus ad le pervenire desidero, in quo jam resur- ccelestibusconsidere, ut sit Deus omnia in omnibus.
reximus, et reviximus, et jam in ccelura conscen- 0 felix jucunditas, etjuc-unda felicilas, sanctos vi-
dimus, et in ccelestibusconsedimus. Tibi laus, tibi dere, cum sanclis esse, et esse sanctum. peum
gloria, tihi honor, et graliarum aclio, piissime Do- videre, et Deura babere in aeternuraet ultra. Hoc
mine, qui nos sic amasli, et salvasli, sic justificasti, sedula mente cogiteraus. Hoc desiderio tolo deside-
el sublimasti. Piissime Domine, quam dulcis est remus, cito ut ad eos pervenire valeamus. Si quaerat
memoria tui? quanlo magis in te meditor, tanto es quomodo istud potest fteri, vel quibus meritis, qui-
mibi dulclor et amabilior. Idcirco delectat me busve auxiliis, audi. Res ista posila esl inpotesiatc
valde bona tua puro nientis iniuitu, et dulcisstmo facienlis, quoniara regnum emlorum vim patitur
pii araoris affectu in loeo peregrinalionis meaejuxta (Malth. xi). Regnum coelorum, o homo, aliud non
modulummeum iuterim quandiu his fragilibus sub- quaerit pretium nisi teipsum. Tanti valcl, quautunv
179 APPENDIXAD HUGONISOPERA DOGMATICA. 180
es. Te da, et hahebis illud. Quiri lurbaris de prelio? A spem misericordiae, sed unde etiam audeai aspirarc
Chiislussemelipsumtradidii,utacquirerci (ereguum ad uuplias Verbi, et cum Deo inire foedussocietatis,
Deo Palri. Ita tu temetipsum da, ut sis regnum atque cum rege angelorum ducere suave jugtim
ejus, ac non reqnet peccalum in luo mortali corpore, amoris. Haccomnia facil amor si anima exhibeat se
ted tpiritut in acquisilionem vilm (Rom. vi). 0 anima similem Deo per volunlatem, cui similis est per na-
mea revertamur ad civitatem cceleslem, in qua turam, diligens sicut dilecla est. Solus est amor ex
scripti suinus et cives decreli. Sicut ergo civessan- omnibus aniraae motibUs, sensibus, atque affectibus,
ctorum, et domestiti Dei, et sicul Itmredes Dei, co- in quo potest creatura et si non ex acquorcspondere
hmredes auiem Christi (Rom. VIII),consirieremus in- actori, vel de simili mbtuam rependere vicem. Amor
clyiam noslrae urbis felicilaiom, inquanlum consi- ubi venerit caeleros dmnes in se traducit et capti-
derare possibile est. Dicamus ergo eum Projijieta : vat affectus. Amor pCr se sufficit, per se placel et
0 quam gloriosa dicta sunlde te, civilas Dei! Sicut propler se. Ipse esl meritum, ipse praemium, ipse
tmlantium omnium habitalio esl in le. Fundaris enim causa, ipse fruclus, ipse usns. Per amorem coitjun-
exsuttalione universm terrm (Psal. LXXXVI). NOIIest giinur Deo. Amor facit idem velle et iriem nolle,
in le senectus, nec senecituis miserin. Non est tia- amor facit prius niores componere, et postmorium
nus, nec claudus, nec gibbnsus, neque deformis, " omnia quae arisunl lanquam non adsint consideraro,
dum omnes occurrunt in virum perfeclum, in men- lertio vero locO munda cordis acie superna et in-
turam mtalit plenitudihit Christi (Ephes. iv). Quid terna conspiccre. Per amorem primura in saeculo
hac vila beatius, ubi non esl paupertatit metus, non bene geruntur honesta, postmodum etiara honesta
mgritudinis imbecillilas? Nemo laeditur, irnscilur saeculidespiciunlur, ad exlremum etiam Dei intima
nemo, nemo invidet, cupiditas ntilla exardescit, nul- conspiciunlur. Deus Paler charilas est. Deus Filins
lum cibi desiderium, nulkt honoris putsat aut po- charitas est, Spirilus sanctus amor Palris et Filii
teslalis ambilio, nulkis ibi diaboli metus, insidiae est haeC charitas, et baeccharilas aliquid simile fe-
daemonumnullac, terror gebennae procul, mors nul- quirit in nobis, scilieel cliaritatem, qua vclutqua-
la ncque-corporis, neque animae, sed immortalitatis dam aflinitate consanguinitatis ei sociemur, et con-
munere jucunda vita. Nulla erit tunc usquam dis- jungamur. Amor di-gnitatis nescius reverentiaiu
cordia, sed cuncla consona, cuncta convenientia nescit. Qui amat per seipsum fiducialiter accedit ad
quia oranium sanctorum erit una concordia. Pax Deum, familiariter loquilur ei, nihil limens, nihil
cuncla et lactilia conlinet, iranquilla sunt omnia et haesilans. Perdit quod vivit, qui Deum non diligit.
quieta.. Jugis splendor, non iste qui nuncest, sed Q Qui aulem ditigit, oculos suos semper habet ad
tanlo darior quanto felicior. Quia civitas, nl legilur, Deum, quem diligit, quem desiderat, in quo medi-
illa non egebit lumine tplis, ted Dominus omnipotent talur, in quo delectatbr, in quo pascilur, et impin-
illuminabiteam,et lucerna ejutest Agnus(Apoc.xxi). guatur. Isle talis sic devotus ita canlal, ita legit, et
Ubi tancti fulgebunt ul stellm inperpetuat mternila- in omnibus operibus suis sic est providus el ctrcum-
iet, el sicut tplendor firmamenti qui erudiunt multot. spectus, quasi Deus ridsil praesensanle oculos ejus,
(Dan. xn)i Quapropter nox ihi nulla, nullae lenebrae, sicut revera ariest. Ila orat quasi sit assumptus et
concursus nubium nullus, nec frigoris ardorisve praesentatus ante faciem Majestatis in excelso thro-
asperitas ulla, sed lalis erit rerum lempcries, no, ubi millia milliuib ministranl ei et riecies cen-
quam nec oculut vidil, nec auris audivit, nec in cor tena millia assistunt ei (Dan. vn). Animam, quam
Itominit ascendit (I Cor. n), nisi illorum qui ea per- visital amor, expergefacil dormientem, movet et
fiiii digni inveniunlur, quorum nomina scriplasunt einollit eam, et vulnejrat cor ejus, lenebrosa illumi-
ni iibro vilae. Verura uuper haec orania consociari nat, clausa reserat, frigidn inflammat, mentera as-
choris angelorum et archangelorum, atque om- peram el irascibilemj, et iiiipalienleni mitigat, vitia
nium. coeleslium virlutum, inlueri patriarchas et fugat, carnales affectus comprimit, mores emendat,
prophelas, videre aposlolos atquc oranes sanctos, D reformat et iunoval spiritum, lubricae aetatis motus,
vidcre etiara parentes noslros; gloriosa suuthaec, aclusque ieves coercet. Hiec omnia facil amor cum
sed niullo gloriosius est praesenlem Dei vultum pracsensesl; cura vero absccsseiii.ita incipit anitna
cernere, incircumscriptum lumen viriere. Superexcel- jacere languida, ac si cacabo bullienti subtraxeris
lens gloria erit ctim Deum videbimus in seipso, vi- ignem. Magna res est amor, quo anima per semet-
dehimiis et habebimus in nobis, quem cernere tinis ipsam liducialiler accedil ad Deum, Deo consianter
«st sine line. inhacret, |Deum familiariter perconlatur, consultal-
"CAP.IX. iitima cur tit timilitudine Dei prwdita, el que de orani re. Aniina quac araat, nibil aliud polest
ad quantam ex ea re tpem et fiduciam assurgere cogilare,' niliil loqui, ^aelera conteinnil, omnia fasii-
vateal, el de amorit animm in Deum merilit. dil, quidquid medilatur, quiriquid loquitur ainorem
Anima insigni Dei imngine illustris simililu- sapit, amorem redolcl, ita eam amor Dei sibi viti-
dinem habel in sese ex Deo, quo arinionentur dicavil. Qui vull habere notiiiara Dei, amet. Fruslrn
semper aut slare cum eo , aut redire si moia aeceriit ad legendum, ad meditaiiriuiii, ad orandum,
suis affectibus imo defeclibus fuerit. Et non sobun qtii non amal. Ainor Dei amorein anintaeparit, et
habet unde respirare in spem veiiiaj qucat pcr eam inicnriere sibi fnril; amnl Deus utamcmr. Cuttt
m DE ANIMALIBER QUARTUS. '
132
amat nibil aliud vutl quam amari sciens amore ipso A quod morte Chrisii nobis non solvatnr. Tota spes
beatos qui se atnaverint. Aniina amans cunctis re- mea est in morte Doiuini mei. Mors ejns meriium
nuntiat suis affectionibns, et tota soli incumbit amo- meum, refugium mcum, salus, vila, et resurreclio
ri, ut possit respondere amori in redbibendo amore, mea. Meritum nieiim, miseratio Domini. Non sum
et cum tola infuderit se in amorem, qnantum est ad meriti inops, quanriiu ille miseralionum oblitus
fonlis perennis profluvium ? Nnn pari ubertate cur- non fuerit. Et si niisericordiae Domini multae, mul-
runt amor et amans, Deus et anima, Creator et tus ego sum in merilis. Quanlo ille potenlior ad
creatura, tamen si ex loto se Deura diligit niliil salvandum, tanto ego securior. Peccavi peccaitiiu
deest uhi tolum est. Non timeat aniraa quae amat, grande, ct multorum sum mihi coriscius deiictoriim.
paveat quae non amat. Anima nmans fertur votis, Nec sic ricspero, quoniam ubi abundaverunl delicta,
trafaitur desideriis, dissimulat merita, majeslaii ocu- superabundavit et gratia (Rom. v). Qui desperat de
los aperit, claudit voluplali. Ponens in salulari et fl • venia peccatorum suorum, negat Deumesse miseri-
ducialiter agens in eo. Amore anima secedit, et cordem. Magnam injuriam Deo fucit, qui de ejus
excedil a corporeis sensibus , ut sese non sentiat, misericordia diflidit. Quantum in se est negat eum
quae Deum senlit; hoc fit cum rnens ineffabili Dei habere charilatem, verilatem, poleslalem, in qui-
illecta dulcedine quodammodo se sibi furatur, imo bus tota spes mea consistit, scilicet in cbarilate ado-
rapitur aique elabiiur a seipsa, ut Deo fruatur ad plionis, in verilnte piomissionis, in potestate reri-
jHeunditalem. Nihil tam jucundum nisi csset tam ditionis. Murmurel jam quanlum voluerit insipiens
modicum. Amor dat familiaritaterii Dei, familiari- cogitatio raea, dicens: Quis eniin es (u, aul quanta
las ausum, ausus gustum, gustus famem. Anima est gloria, quibusve merilis illam oblinere speras ?
quam tangil amor Dei, nihil aliud potest cogilare, Et ego fiducialiler respoudeo : Scio cui credidi, quia
nihil desiderare, frequenter suspirat dicens : Sicul in charitate nimia arioplavit me in filium, quia ve-
cervus [desiderat ad fonles aquarum , ila desiderat rax est in promissione, polens in exhibitione, et li-
anima mea ad te, Deut (Psal. XLI).Deus amore venit cet ei facere quod vult. Non possum lerreri multilu-
ad horaines, venit in homines, factus est homo. dine peccatorum si mors Domini in mentera venerii,
Amorc Deus invisibilis servis suis factus est similis. qiioniam peccata mea illuin vincere noii possiini.
Amore vulneraius est propler delicta nostra. Clavi et lancea clamanl mihi quod vere reconcilia-
CAP. X. De requie iula et firma in vulneribus, visce- tus sim Chrislo, si eum amnvero. Longius aperuit
.. ribus, et morte Chritli, qum ab omnibut protegunt mihi latus Cbrisli Inncea, et ego intravi, et ibi re-
malit el insidiis. securus. Qui limet amel, quoniam perfeeta
quiesco
Tula et firma requies est itifirmis et peccatoribus C charilas foras mitlit timorem (1 Joan. tv). Niillum
in vulneribus Salvaloris. Securus illic babito, pa- tam
potens estet tam eflicax contra arriorem libidi-
tenl mihi viscera per vulnera. Quidquid ex memihi nis lnedicamentum, quam mors Redemploris mei.
deesl, usurpo milii ex visccribus Doniiui mei, quo- Extendit bracbia sua in cruce, et expandit manus
niain misericordia afHuunt, nec desunt foramina , suas in cruce paralus in amplexus peccalorura. In-
per quae eGBuanl.Per foramina corporis patet mihi ter brachia Salvatoris mei el vivere volo, et tnori
arcariiim cordis, patet magnum pieiatis sacramen-
cupio. Ibi securus decantabo : Exallabo te, Domine,
tuin, paienl viscera misericordiae Dei noslri, in quoniam stiscepisli me, nec detectasti inimicos vteos
quibut vititavit not orient ex alto (Luc. i). Vulnera tuper me (Psal. xxxix). Salvator noster capul incli-
Chrisli Jesu plena snnt misericordia, plena pielale, navit in morte ut oscula daret dileclis suis. Toties
plena riulcedinejei| charitate. Forierunt manus ejus Dominum osculamur, quolies in ejus atnore com-
el Jpedes, et latus lancea foraveruut (Ptal. xxi,
pungimur.
XXXIII). P er has rimas licet mihi gustare, quoniam CAP. XI. Excitatur anima ad amandum Chrittum
suavisestDominus meus, quoniam revera suavis, ac et se itli conformandam per antorem.
initis, et mullae misericordiae omnibus invocanlibus _ 0 anitna mea, insignita Dei imagine, redempla
cum in verilale, omnibus inquirentibus el maxime Christi sanguine, desponsata flde, do(a(a Spiritu, or-
diiigeniibus. Copiosa redemplio data esl nobis in nata virtutibus, deputata cum angelis, dilige illum a
vulneribus Salvaloris nostri (Psal. cxxtx). Magna quo tantopere dilecta es. Intende illi, qui intendit
multiludo dulcedinis, graliae pleniiudo, et perfectio libi. Quaerequeerentetn lo. Ama amorem luum, a
virlulura. Cum me pulsat aliqua turpis cogitalio, qtto amaris, cujus araore praaventa es, qtti est causa
recurro ad. vulnera Christi. Cum rae prerail caro amoris tui. Ipse esi merilum, ipse esl praeinium,
inea recordatione vulnerum Domini mei resurgo. ipse fructus, ipse usus, ipse fiuis. Esto sollicita ciint
Cum diabolus parat insidias mihi, fugio ad viscera soliicito, cum vacanie vacans, ciim iniindo iiiuiida,
Domini mei, el recedit a me. Si ardor libiritiiismo- et cum sanclo sancta. Qualem te paraveris Deo, ta-
veat membra mea, recordalione vulneruni Filii Dei tis oportet appareat libi Deus. Suavis et mittt et
exslinguilur. In omnibus adversitatibus non inveni. multm misericordim(Psal. LXXXV) suaves et dulces
tain efDcaxremedium qtiam vuhiera Christi. In illis et humiles et misericordes requiril. Ama illiim, qui
riormio securus, et requiesco inlrepidus. (iiristus eduxit (c de lacu miserim. et de luto fecis (Psat.
morluusesl pro nobis, Nihil tam est ad mortcni,, xxxn). Elige illum araicum tuum oraeomnibus anii»
185 APPENDIX AD HUGONISOBERA Di}GMATICA. 184
HS tuis, qui, cum omma subtracla fuerint, solus A vitae noslraj novitalen, contra vetus peccatum at-
libi fldera servabit. In die sepulturae tuaccum omnes tulit novum manclatuin, scilicel charitatem.
amici lui recedent a te, ille le non derelinquel, sed Exstingue cupiriilatsm si vis amplecli charitatem.
tuebitur a rugientibus praeparalis ad escam, etcon- Sicut enim radhe om ttum malorum ett cupiditat (I
ducet per ignotam regionera, atqtie perciucet ad pla- Tim. vi), ila radjx bonorum charitas. Plenitudo
teas supernae Sion , et ibi collocabit cum angelis legit charitat (Rom. x n), finis prwcepti etl charilai
ante faciem Majestatis, ubi auriies melos angelicum. (ITim. i). Totam maj;nitudinem divinorum eluquio-
Ihi enim est cauticum la-titiac, vox exsultationis et rum secura possidet charitas, qua Deum el proxi-
salulis, gratiarum aclio, vox laudis atque alleluia mnm diligimus. In hit duobut prmeeptis toia lex
perpetuum. Ibi est cumulus felicitatis supereminens pendet et prophetm(Mitth. Xxn). Si non vacat omnes
gloria, superabundans laefuia, et omnia bona. 0 paginas sanclas persnrutari, omnia invohicra ser-
anima mea, suspira ardenter, desidera vehemenler, monum evolvere, onnia Seripturarum secrela pe
utpossis pervenire in illam civitatem supernam, de netrare, tene charititem, ubi pendent omnia. Ila
qua lam gloriosa dicta sunt, in qua ticut tmtantium tenebis quod ibi diditisli, tenebis etiam quod non-
omnium habilatio etl(Psal. LXXXVI). Amorepotesas- dum didicisli. llle ramque tenet quod palet, et
B1
cendere, amantj nihil est difficile, nihil impossibile. quori latel in riivinii, sermonibus qui chariialem
Aniraa quae araat ascendit frequenter, et currit fa- servat in moribus. (Ibarilas nqn est si paliens et
miliariter plateas coelestis Jerusalem, visitando illos benigna non est. Chaiitasnon estsi aemulatur, siagit
patriarchas et prophetas , satulando aposloios, ad- perperam, si inflalur, si quaerit quae sua sunt. Chari-
mirando exercilus marlyrum et confessorum, cho- tas non est si irritatir, si cogitat mala, si gaudet
ros virginum spectilando. Ccelum et terra, et om- super iniquitale, si min gaudet de verilate. Charilas
lia quae in eis sunt, non cessant mihi dicere, ut omnia tolerat, omni; credit, omnia sperai, omnia
amen Deum meum. Quid aute.m amo cum Deum suffert. Charitas nuiquara excidit (ICor. xni). Sic
meum amo? Non speciem corporis, non decus tein- probare potest si cha eitatem habes. Sine charitale
poris, nec candorem lucis istis oculis amicum, non dives pauper est, ei in ea pauper dives. Charitas
dulces melodias suavium canlilenarum, non florum, in duris passionibus est fortis, in bonis operihus
et unguentorum, et aromatum suaveolentia, non hilaris, in tentationi us tutissima, in hospiialiiale
inanna, et mella, non membra acceptabilia carnis latissima. Inter vero fralres laetissima, inter falsos
amplexibus. Non haec amo cum amo Deum meuni, palientissiraa. Summ apostolicae doclrinae haec est,
el tamen amo quamdam lucem el quamdain vocem, „,' ut nemim quidquam ebeamus, nisi ut invicem diti-
quemdam odorem, et quemdam cibum, et quemdam gamus (Rom. xm). C aritas sic complectatur orones
amplexum inlerioris hominis. Ubi fulget animaemeae amicos, ut dilatelur ' ue ad inimicos. Amicis se
quod non capit locus, et ubi sonat quod non rapit volenlibus reddat, imicis se nolentibus ingerat.
tempus, et ubi olet quod non spargit flatus, et ubi lstos teneat, illos cquiral. Illos oblectet ut ex
sapit quod non minuit edacitas, et ubi haerelquod non amicis non efficianlu inimici, illos invitet ut fiant
divellit satietas, hoc est quod arao cum Deura raeum ex intmicis amici. Do iuus etiam usque ad inimicos
amo. Amo quamdam lucem, vocem, odorem, cibum, charitatem jubel ex ndi dicens : Diligite inimicos
araplexum. Et quid hoc est ? Interrogavi terram, el veslrot, benefacite ii qui oderunt vos,et orate pro
dixi : Non sum. Et quaecunque in ea sunt idem con- persequentibus et.cal niantibus vos (Malth. v). Dic,
fessa sunt. Interrogavi mare, et abyssos, et reptilia Doraine, quam raerc m dabis nobis si diligamus
animarum vivarum, et responderunt : Non sumus inimkos nostros, ut lis, inquit, filii Pattis vtstri,
Deus tuus, quaere supra nos. Inlerrogavi cceluni, qui tn cmlis eit (ibi .). Si araarum videtur quod
solem, lunam, el stellas, Neque nos sumus Deus audienti jubetur, sit ulce quod obedienti promitti-
quem quaeris, inquiunt. Et dixj omnibus his quae iur. Qui diligunt in micos suos, et benefaciunt eis
circumstant fores carnis meae : Dicite mihi de Deo rj) qui se oderunt, filii ei erunt. Si filii el hmredet,
tneo, quod vos non eslis, dicite roihi de eo aliquid, hmredes quidem Dei, ohmredei autem Christi (Rom.
et exclamaverunt voce magna, Ipse fecit nos (PsaL vm). Audiie igilur, brisliani, audile, filii Dei et
scix). El direxi me ad me, et iuveni te in memoria cobaeredes Christi, u palernam possideatis haeredi-
mea, Deus meiis, quoniam dignatus es habitare in tatem non solum ara cis, *
sed eliam inimieis impen-
ea ex quo te didici, et in ea te invenio cum remi- dite. charitatem. Nu charitas negetur, quae ab
niscor lui, et deleclor in te. oranibus bonis com uiter possidetur. Omnes eam
simul habete, et ut e m magis habeatis, et bonis eam
CAP. XII. De vilm nostrm reparatione per morlem et malis impendile. haritas Dei Deus est, quoniau
tkristi, etde laudt charitatis ac de latiludine ejut. charitas Dei di/fusa st in cordibut nostris per Spi-
Res vetuserat ul homo morerelur, res nova facta ritum sanctum, qui d u* ett nobit (Rem. v). Charilas
estutDeus moreretur, quatenus mortis suae novi- quanlo magis multi icatur, tanto largius a Deo
tate dissolverel mortis nostraa vetustatem, el per erogalur. Dum red tur charitas, diiescit redditor
crucis irrisionem carnis rioslrae periincret corru- charilatis. Charitas nimicos vocal ad concordiam.
ptionem. Contra mortis nostrae vetuslalem aliulit Charilas delectalur illatam iniuriam conrionare.
185 DE ANIMALIBER QUARTUS. 18«
Et qms polest charilatis praeconium congruis ser- A PRCDENTIA. Qualis esl infernus? vel quiri vidisii
inmiibus explicare? quae nec in coslis esl sola, in eo?
nec in lerra remanet destiluta. ln lerra habetcon- MEKORIA. Infernus lalus est sine mensura, pro-
tubernium amicorum, in ccelo consortium possiriet fundus sine funrio, plenus ardore inconiparabili,
angelorum. Laboratin raundo, requiescil in Deo. plenus fetore inlolerabili, plenus dolore innumera-
bili. Ihi miseria, ihi lenebrac, ibi nrdo nullus, ibi
'CAP.XIII. De interiorit hominit custodia habenda borror aelernus, ibi nulla spes boni, nulla
per rirlutet cardinalet, el de timore nuntio mortit, despe-
et retpontis ejut, dt diaboli insullu, ti de inferni ratio mali. Oranis qui esl in eo odit se et oinnes
eruciatu : Item consilium virtulum ad evadendain- alios. Ibi vidi omnia genera lormentorum, quorum
fetni mala. mininium est niajus omnibus his torraenlis quae-
Ad insinuandara inlerioris bominis cttstoriiam cUnqtie in hoc saeculo fleri possunt. lbi est fletut
DominusJesus taiem similitudinero ponit: Hoc au- et ttridor denlinm (Maith. xxu), ibi transilur a fri-
lem tcilole quoniam si sciret palerfamilias qua hora gore niviuin ad calorem igniuni [iiimium], et iitrum-
fur veniret, vigilaret ulique, et non sinerel perfodi que inlOlerahile. lbi omnes comburuntur et yermi-
domumtuam (Luc. xn). Pater isle familias animus bus corrodunlur, nec consumuntur. Vermis quorum
potest intelligi, cujus fumilia sint cogilationes et B nbn moritur, et ignis non exslinguitur (Isai. LXVI).
motus earum, sensus quoque el actiones, tam exle- Nulla ibi vox, nisi vae,vaehabent, vae sonant, torto-
riores quam interiores. Quae familia lasciviens ni- res diabolici torquenl pariter et lorquenlur, et
mis el petulans erit, nisi ejusdem patris vigore eorum nunquam firiis erit aut remedium. Talis est
coercita et disposita fuerit, Nam si vel parum a infcrnus et millies pejor, el haec vidi iu inferno et
sua sollicitudine torpuerit, quis potest dicere quo- millies pejora.
modo per cogilationes, oculi, lingua, aures, et cae- PRUDENTIA. Deus, quid faciemus ? Nunc, fratres,
tera organa insolescanl ? Domus est conscientia, in audite consilium meum, et date vestrum. Estote fi-
qua paler iste habitnns ihesauros virlutum congre- deles, prudentes, et vigitate in oralionibus providentes
gat, propter quos ne domus effodiatur, sumniopere bona non lantum coram Deo, sed etiam coram homi-
vigilatur. For autem non unus esl, sed mulliplex, nibus (II Cor. vni).
qnia singulis virlulibus singula vitia insidianttir. TIBPERANTIA. Prwoccupemus faclem ejus (Psai.
etc. Sqbrii eslote el vigilate (I Pelr. v), etc.
Principalis lamen fur diabolus inlelligilitr. Contra xciv),
FORTITUDO. 6'ui resislite forles in fide (ibid.).
quem et ejus salelliles paler idein, si lamen non
Conforlamini in Doinino, induite vos armaturain
negligens fuerit, domum suam forti custodia mu-„
niens, prudenliam in primo aditu constitttat, quar Dei^,loricara justiiiae, scutum fldei, galeam salutis.
discerhal quid sit adiriitlendum, quid vilandum, Assuiiiite et gladium spirilus, (juod esl verbum
Dei (Ephes. vi).
quid excludendum. Secus hanc fortitudo locelUr,
ul hosles, quos prudentia venire nuntiaverit, re- - JUSTITIA : Sobrie, etjuste. et pie vivamut (Tit. n).
in
pellat. Juslitia sedeat in medio, ut sua cuique tri- Sobrie nobis, juste ad proximum, pie ad Deum.
buat. El quia qua hora fur sit venturus nescitur, El quotl nobis fieri nolumus, aliis non faciamus,
omni hora timeatur, et ne somuus peccati suhrepat, hoc enim jusluin est.
assidue vigilandum est. His ita dispositis inlrodu- CAP.XIV. Desecundo nuntio, qui est amor et deside-
rium mtemat vitm,et de gaudiis el incolis cmli per
ccre debet prudentia aliquos nitnlios, qui alfqua eum enuntialis.
narrenl quae ad exercitationem valeant. Itaque PRUDEtfTIA LOQUITUR.
nunlius mortis ingressum postulans admiltilur. Alius nunlius venit pulcher et hilaris, qni.videlur
Qui rogatus ut dicat qui sil, unrie veniat, quid afferre bona. '
viderit, se respondit non aliler quidquam dicturum, JUSTITIA.Admiltaiur, forsilan nos helilicabir
nisi summum fiat silenlium. Quo impetrato sic in- nam iste prior terruit nos.
cipit: Ego suin limor mortis, el mortem vobis ve- J) PRUDENTIA. Adrait(am. Ingredere et quis sis, unde
tiire nunlio. Prudeniia loquitur pro omnibus, et in- venias, quid videris eriicilo.
terrogat sic dicens : Ubi ett mors ? NUNTIUS.Ego sum amor vilae aelernae et desi-
MEMOBIA HOBTIS.Scio quia non lardat venire, derium , ccelestis palriae. Si mevullis andiire, silen-
et prope est. Sed dietn et horain adveiitus ejus itium et quietem babete; non enim inter clamores
ego nescio. . , tumultus audiri possum.
el
PBDDEKTIA. Et qui veniunicura illa? JUSTITIA.Si nos, dum timof et memoria mortis
MSMOBIA. Mille daemones ferentes secum libros ]loquerelur, lacuimus, juslum esl ut te loouente
grandes, et uncos ferreos el igneas catenas. jinulto magis taceamus.
PRUDENTU. Quid praetendunt hisoranibus? DESIDERIUM VITJEJSTERN^.Tucete ergo. Vidi ta
MEMORIA. In libris scripta sunt omnia peccata ho- Iiia, quae nullus hominum.polest digne loqui. Dicam
miimm, et quoriim ibidem peccuta scripta sunt, illos llamen atiquid, prout polero. Vidi Deum, sed per
siii essedicunt juris. VJncosferunl, ut quos sui esse ispeculumet in aenigmule.Conlemplatus illam inefla-
juris convicerint, eorum animas violenter extra- Iliilemindivirime Trinilatis majesiatem inilio fiiieqtie
hant et li"alns calenis in infernum perlrahant. <carcntem. Seri quia luceni habilat inacccssibilnui
117 APPENDIXAD HSGONtS OPERA DOGMATI . ISS
ah ipsa Iuce reverberati sunt oculi mei, et intuitus A PRUDENTIA. Licet liquatenns hoc inteUgnm, la.
oblusus. Exsuperat enim omnem sensum, oranem- men propler audient s de singulis pauca dissere.
que inliiitum illa claritas, illa pulchritudo. Aliquan- DESIDERIUM. Fiat. ivuni vita sine fine, sine mo-
tisper tamen inuiitus sum DominumJesum Chri- ieslia, sinedimiiiuti ne, sine onini ariversilnle. Vita
slum in dexlera Patris serientem, in ieterna vila eorum visio et cogi ilio beataeTrinitatis, sicut Do-
regnanlem, quamvis snper omnem creattiram adeo minus ail: Hmc est vita mterna, ut cognotcant tt
speciosum, ut in eum desiderent angeli prospicere Deum verum, el que mhisti Jesum Christum (Joan.
(J Petr.i), ad liaec lamen vulnera passionis, quibus xvn). Sapinnl coosi ia atque judicia Dei, quae sunl
nos rodetnil, in corpore suo habentem, Patri pro abyssus mulla (Pta xxxv). Sapiunt causas, et na-
nobis. assi tentein. Vidi jlixia ipsum gloriosam luras, el origihes o ium rerum. Aniant Detim in-
Mntrem ejus cum onini bonore et reverentia in comparabiliter, quia ciunt unde et ad quid eos Deus
ihrono mirabili sedentfm, snper omnes ordines provexit. Amant si guli singulos sicut seipsos.
beatofum a: gelorum ct hoininum exaltatam, suum Gaudent de Deoine biliter. Gaudent de tanla sua
Filium pro nobis inleipellanlem, et ejus cui vult beatiutdine. Et qui .. unusquisque unumqnemque
iniserentem. Sed hanc admirabilem claritateni diligit sicut seipsiim (antum gaudium quisque ba-
malris et Filii diu ferre non suslineus converti " bet de bono singulo m quantum de suo, quonianv
aspectum meum ad illos bealorum spirituum or- bonura, quod non ha t in seipso, possidet iu altero.
dines, qui ante Deum assistunt, quorum sempi- Constat igitur quod nguli tot gaudia habent quot
terna beatiludo de visione Dei et amore, nec mi- socios, et singula ga dia tanta sunt singulis, quan-
nuiiiir, nec finitur, sed semper crescit, et permanel. tum proprium singut rum. '
Cura aulem quisque plns
Sed uec islorum quidem gradus et dignilates lau- amet Deutri quam sum, et omnes alios secum,
des quoque quas Creatori referunt, ullus hominum plus gaudel de Dei fe cilate quam de sua et omnium
cogitare nediim enarrare suffidaUDeinde prophelas aliorum secum. Sie o cor tiniuscujusque vix capit
inluitus sum, etpatriarchas miroexstiltantesgaudio, suum gaudium, qno odo capit tot et tanta gaudia ?
qui eam, quara olim a longe salutaverant patriam, Ideo dicilur ; lntra . gaudium Domini lui (Mallh.
obtinent, qtii ea quae in spirilu praeviflerant cora- xxv); non inlret gau *umDorainilui in te, quia capt
plela conspiciunt. Vidi apostolos in thronis sedenles, non posset. Inde la danl Deum, sine fine, sine fa-
iribus et linguas oinnes judicare paralos, et de pau- slidio, sicul sciiptum est. Beati,qui habitant in do-
peribus, et de inflrmis tam gloriosos lahique sub!i- mo tua, Domine, in t eula smculorum laudabunt te
mes factos a Doraino Jesii, sallsque super hoc mi- Q (Psal. LXXXIII). Velo s sunt, quia ubicunque esse
ratus sum. Vidi, sed perviriere non potui innumera- vult spiritus, ibi est eliain corpus. Omnes securi
bilem beatorum martyrum exercitiim gloria et ho- sunt. Securi sunl de li \iia, de tanta sapientia, de
nore coronaluin, qui passiones hujus temporis, quas tanto amore, de tant Kjaudio,de lali laude, de tali
,perlulerant minimas repulabant ad illara gloriam, velocitate, quod ntill m finem, nullam diminulio-
qoae revelala eral in eis. florum felicitate et gloria nem, millum delrime m, babebunt. Ecce pauca.
diu delectalus respexi gloriosam multiludinem con- dixi vobis, quae vidi n ccelo. Neque enim ul vidi
fegsorum, inler quos viri apostolici, et doctores, qui dicere, neque ut sun videre pottti.
aanctam Ecclesiam doctrinis suis munierunt, ful- PBUDENTIA. Vere i ccelo te fuisse, vera vidisse,
gentquasi stellae in perpetuas aeternilates. Sunl ibi vera narrasse le-inle ligimtts.
monachi, qui pro clauslnis et cellis anguslis im- FORTITUDO. Quit i iur not separabit a charitate
mensa et sole clariora palatia possidentes, pro aspe- ChrisliSTribulatiora anguslia, elc. Certa snmquia
ris tunicis nive candidiores; omnique suavitate neque mors,. neque vi a, neque caetera alia poterunt
molliores vestes induti, ab oculis quorum absiersit notteparare a charila Christi (Rom. vm).
Deus omnem lacrymam. Regem in decoresuo vident. JUSTITIA. Ejicialur ras ille prior.nunlitis, nonest
Poslremo ad chorum virginum respexi, quarum D enim juslum in ead ra domo manere cum isto.
gloria ornalus ct melodia dulcis. Nara cantabant Perfectaenim eharitat oras millit timorem(I Joan. IV).
canticum, quod nemo alius poterat dicere (Apoc. FORTITDDO. Egred , limor. Jam non eris in
xiv), nulla hominum eloquentta digne enarrare po- finihus nostris.
test. Sed odor in regione earum tam suavis erat, TIMOB.Qnid mali ci ? Age, age, ego pro bono
ul omnia aroraaluin genera exsuperet. dixi quod dixi.
CAP.XV. De cirium cmlesliumcommuni actione, et TEMPERANTIA. Fral es, dico non plus sapere quam
extUltatione prima. opofltl saptrt, stdsa . e ad sobrielatem (Rom. xn).
LOQCITUR ITERLM PRIJDENTIA. Tu veroe.gredere.ti r, et aequo animo patere
Placet qtiod dicis. De singulis beatorum orriinibiis jttdicium, quod justiti judicavit. Forsitan lu admit-
mira disseris, quaesumusut quac sit eorum in com- leris si desiderium itae aeternae aJiqtianrio Ioqui
muni actio edicas. Desiderium vitaeaeternae.DiCam cessaverit.
iilcunque polero. Omniuin sitnul in communi actio AUCTOR. Sic debet uisque lorporem suum eicu-
septiformis esl. Vivunt, sapiunl, araant, gaudetit, lere, eta limore adcte estis palriae desiderium trans,-
iaudant, veloces suni, securi suiil. ferre.
189 DE ANIMALIBER QUARTUS. 190
CAP.XVI. De beatiludinibut animm, el ferculis viiie A tur multuin bibere et uon inebriari, auriiant lii aci-
miernm^ detcriplioque virtulum per quas ad eas versum se propbetam dicentem : Vm qui pdtentes
pervenilur. estis adbibendum vinum,et viri fortesad miscendam
In ea siquidera ccelesii patria est vita sine morie,
ebrietaiem ! (Isa. v). Deoliositate autem Gregorius :
jnveiitus sine senectute, sanilas sine infirmitate, < Otiosae, inquit, menli spiritus maligui pravas cogi-
requies sine labore, gaudium sine tristitia, pax sine
tationes ingerunt, ut si requiescit ab opere, non
discordia. delectatio sine fastidio, lux sine tenebris, a malorum operum deleclatione. » Fac
sine requiescat
pulchritudo sine lurpitudine, agilitas pondero- ut diabolus te semper inveniat
fonitudosine libertas sine ser- ergo aliqitid operis,
sitale, imbecillitale,
sine sine vitac occupatum. Nam anliquus hostis, mox ut otiosam
vitute, volupias anxictate, longaevitas mentem invenerit; ad eam sub quibusdam occasio-
termino, sapientia sine insipientia, nmicitia sine nibtis loculurus venit, el ei de gestis prae-
bonor sine quaedam
inimicilia, concorriia sine discordia, lerilis ad memoriain reducil. Audita quseriam verba
dedecore, securitas sine limore. indeceuler resonal, et si qua dudum lurpiter acla
Cbaritas est moius aiiimi ralionalis ad riiligeiirinm
sunt, eorum speciem oculis opponit cordis, et quem
seipsum propter Deum, amicum in Deo, inimicu.in de praesentibus non valel inqtiinare, de nialis trans-
propter Deum. liumilitasest coiiieiiiptus sacculi, et j actis violat, et deceptam mentem saepe in delecta-
abjeclio sui. Oberiientia est vicaria servitus. Disci- lionem reparat. Undc diu perimpugnalionem afflixit,
plina est necessariiim sanctitalis oflicium, vilia nr- ut vere cum Psalmista dicat: Putruerunt et corru-
guentis, et peccata corrigentis. Iiem riisciplina est ptm sunt cicalrices mem a facie insipientia'-mea-(Psat.
ordinata morum correctio, majoruinque antecesso- cicatrix ad putredinem redit, quanrio
rnin reguiaris observatio; ex hac nasciliir clemcii- xxxvii). Ergo
vulnus, quod j'am per pcenilentiam sannlum
tia. Clemenlia esl benignitns superioris erga infe- peccali
est, in deleclationem sui animam conciilit. Sacpe
riores. Ex qua rursus generatur justificatioi Jusiifi-
hostis cnllidi insiriias
catio esl rei perfectae consiiiiimatio. Caslitas est quod nunqiinm fecimus, per
corriis oculis videnius. Cumque in hoc sensibiliter
uiundiiia corporis cum integrilate ntentis. Perseve- deleciatio
rantia est exitus rei per consummationeni firiei. subrepserit, quamvis jam plangal quac
taeriettanien infelicem animam qiiacrianinbn
Charilas est virtulum radix ; humilitas, bonorum fecerit,
fecisse quae plangit. Haasunl cordis noslii tenebra?,
servatrix; obedieniia: praccepterum incilairix; di-
quas in bac vita scienles volentesqne susiineinus.
sciplina, vitiorum emendatrix; caslilas, iiionachortnn conlra haec mala quaerenriumest, nisi arijtitor
Quid
adornalrix; perseveranlia, bonoruin omnium coro- in
natrix. C opportiinitatibiis, in tribulalione. Diabolus non
cogendo, sed stiatlenrio nocet. Non est unrie plus
CAP.XVII. Descriptioquorumdam viiiorum retigionem uisi quando homo dicit, quod ipss
tuffocanlium, ut siint crapula, ebrietas, oliositas, gaurieal diabolus,
et qttm in oliosis subrepunt cogilaliones pravm, et fecerit ut peccaret. Gregorius : t Dum in cogita-
quod nullum peccalum maneal impuriuum. tione voluplas non reprimilur, etiam in aclione rio-
Conlra bas virtutes coniintto praclio diversa pu- minutur. i Aiigusiiniis : t Nullus potest facere nli-
gnant vilia, crapula, ebrieias, et otia, cx quibus quid, nisi praecesserit jussio cogitaiionis, quia facta
mala cogitatio. Escne enim variae crapulum, potus de cogitatione proccdunt. i Non potesl auiem ficri,
frequentes ebrietatem generant. Ebrietas autem ut habeat mala facla, quaehabet cogitaliones bouas.
periurbalionem gignit menlis, furorem cordis, flum- Firmiter credere debemus, quod nullum peccntiini
mam libidinis. Ehrielas ila menlein alienat, ut ipsa sine vindicta relinqnitur. Aut enim hic per pcenilen-
ubi sit nesciat, saepeque malo consentit, qtiod per liam unusqiiisque peccalum suum delet, aut Domi-
ebrielatem immiltitur. Unde est illud quod juxla nus pie per suum flagellum purgat, aut post niorlen»
prophetara dicitur : Fornicatio et vinum el ebrietas igne purgalorio purgabilur. Quod si bis roodis pecea-
auferunt cor (Ose. iv). Fornicalio, sicut Salomo- (um hoiniiiis non fuerit deletum post hanc vitam in
nera, infatuat sapientem. Ebrielas, sicut ipsius Lol, p, ignem descenriet aelernura. Peccator enini, qui in
sensus ratione captivat. Unde in Proverbiis : Noli hoc mundoflagellari non merelur, i.n inferno tbrqiie-
regibut dare vinum quia nullum secrelum est ubi bilur. Sane nullus tanlum polest peccare, quantum
regnat ebrielas, ne forie bibant, el obliviscantur judi- Dei potestas valet dimiltere, quairi orabimus ut no-
tiorum (Psal. xxxi). Plcrisque laudi dandum vide- bis debila dimittat univer&a.Ame
19' APPENDIX AD HUGONIS OPERA DOGMATICA.
I IS2

EXCERPTIONUM ALLEGORICARUM

LIBRl XXIV

Cum scholiis domini Thomee Garzonii a Bagnacaballo ccenobh S. Victoris Pansiensis


theologi

PROLOGUS.

Accipe, charissime frater, Excerplionum munus quod postulasli. lnvenies in eo mulla ex multis ubris
collecla, in unam seriem ordinale disposita, sihiprout ralio sensuum posinlat cohaerenlia, continunta et
connexa , dileclionis tuac studio salis utilia. Sacrorum uamque librorum ferliles agros pervolanles, et ex
eis optima quaeqiie colligenles, pauca vel nulla simplicitati tuas sacrae Scripturac lectionem ingrcdienti ne-
cessaria praeteriiiitlimus. Per haec autem, quas scribimus, nec grammaticos docere, nec sapientes volumus
erudire, sed luae petitioni, tuo desiderio voluraus salisfacere, luumque sludium in melius arijuvare. Sed et
lioc libi nottiro esse volumus, quod de his, quae tibi scribimus, nobis gloriam non damus, sed Deo, el
sanclis doctoribus, ex quorum libris ea sumpsimus, iicet mtilta ponaraus, quae proprio sensu cogitavimus,
propriis verbis dictavimus. Modum scribendi lalem servamus. Tolam scbedulae bujus seriem in duas par-
tes dividimus. ln prima parte materiam habemus originetn arlium, silum lerrarum, cursum bisioriaruni
ab inilio usque ad nos riecurrenlium. In secunda parte raateriam habemus seinsus allegoriarum, et tropolo-
giarum secundura subjacentis lineara historiae dispositarum. Primara partem per decem libros distingui-
mus. In primo Iibro de origine arlium, et divisione earum breviter disputamus. In -secundo materiam
inuiidanae et divinaeScriplurae, el quomodo mundana divinae subserviat rieinonstramus cum qucrumdara
adjectione. In lertio situm terrarura describimus. In quarlo sumraara histoiiae divinae ab initio usque ad
nativitalem Chrisli ponimus. In quinto ortum, cursum et occasum regnornrii mundi a tempore, quo ab
initio esse coeperunt, usque ad nalivilatem Chrisli. ln sexlo tractamus de imperaloribus Bomanis ab
Octaviano [Octavio] usque ad Trajanum. In septirao a Trajano usque ad Coitstanlinum Magnum. In octavo
a ConslantinO MagnOusque ad Zenonem. In nono a Zenone usque ad Carolum Magnum. ln decimo tracla-
inus de origine, et regibus Francorum usque ad Carolum, et post, a Carolo usque ad nos. Secundam vero
partem operis hujus per qualuordccim libros dividimus. Primus liber iractat de mysleriis rerum gestarum
ab imiio usque ad Abraham. Secundus de mysteriis rerum gestarum ab Abrabam usque ad Moysen. Ter-
tius de mysleriis rerura geslarum a Moyse usque ad Josue. Quarlus de mysleriis rerum gestarum a
Josue usque ad Elcanani patrem Samuelis. Quinlus de mysteriis rerum gestaruin ab Elcana usque ad
David, ubi scriptum est : Scidit Dominus regnum Israel a te hodie, et tradidit illud proximo luo meliori te
(I Reg. xv). Sexlus de mysteriis rerum gestarnm a David usque ad Salomonem. Septimus de mysteriig
rerum geslarum a Saloraone usque ad (ransmigralionem Babylonis. Oclavus de mysteriis rerum gestarum
qnae contineiitur in Esdra. Nonus de mysleriis rerum gestarum, quae contiiientur in libris Esther, Tobiae
et Jtidith. Decimus sermones diversos singulos de materia sua editos. Caetera, quae deinceps ponimus, de
Novo Testamento sumimus quatuorque libris determinamus. Sicque totum opus viginli qualuor libris con-
suraamus. Quod vero in singulis capitulis brevitali studemus. Ideo facimus he imperfeclionem inchoatio-
nis tuae vcrbis prolixioribus onereraus. Priraae autem partis Hbros et capilula taliler in sequentibus
ordinamus.
Ii»5 EXCERPTIONUMPRIORUM LtBER PRIMUS. 191
'""""" ' '" ^" II " —....!.!!.
lM-1— -„ |- ,|| —.,„, || lHJMt

PARS PRIMA

CONTINENS

ORIGINEM ET DISCRETIONEMARTIUM, SITUM TERRARUM ET SUMMAMHISTORIARUM.

LIBER PRIMUS.
Tractat de origine et divisione arlium ct conlinet capitula 45,

CAP.I: De conditione creaturm rationalii. A imagmem Dei, ipsa spirilualis creatura elucet ad
Deus summebonus, et immutabiliter bonus, sciens cognilionem; et secundum illud bonum, quo facta
suam beatitudincm communicari posse, et minui est ad siniilitudinem Dei, calet ad dileclionem. Jussit
omnino non posse, fecit creaturam ralionalem, ut autem Conditor ipsius partera ejus in sua simplici
eam faceret suaebeatiludinis esse parlicipem. Fecit purilate subsislere, scilicel naturam angelicam, par-
autem eam ad imaginem et simililudinem suam se- tem vero illius luteis corporibus inesse, naturam
cundum dileclionem; ad imaginem suam, secundum videlicel humanam (5).
cognitionem veritatis; ad similitudinem suam, se- CAP.II. De tribus bonit primordiatibut et duobut
ciiurium amorem veritalis; ad imaginero suam, se- exlernit homini dutis.
cundum intellectum ; ad similitudinem suam, secun- Tria bona primordialladedit Deus homini increa-
dum affectum. Sic opifex fecil Deus creaturam ra- lione. Primum bonum fuit quod etim Deus fecit ad
tionalem ad imaginem et simililudinem suam, ul per imaginem suam; secundum, quod eum fecit ad si-
hoc quod facta esset ad knaginem Dei, Deuni cogno- mililudinem suam; terlium bonum fuit immortali-
sceret, et per hoc quod facta esset ad similiiudinem las corporis, si perslitisset homo in obsequio Condi-
Dei, Deum diligeret, et cognoscendo et diligcndo toris. Ista tria bona fuerunt homini in conditione
Deuro possideret, et possidendo beala esset. Sicut B divinilus data, et naluraliter el originaliter insita.
enim in uno elemeuto, scilicet igne duo stint inter Fuerunt et alia duo bona honiinis quasi extra
se diversa, eta seprorsus remota, scilicet spleudor eum, unum subtus eum, alterum supra eum. Subtus
et calor, nec splendor esl calor, nec calor splendor, eum mundus, supra eum' Deus. Mundus visibile
quia splendor lucet, et videtur, et calor ardet, et bonum et transitorium, Deus invisihile bonum et
sentitur, nec splendor ardet aut aliter qtiam visu aelernum. In isto fuit homo creatus, in illo heatiii-
seniilur, nec cnlor lucet aut videiur. Ita in spiri- candus. Sub Deo fuil homo conriitione, supra mun-
ttiali creatura imago Dei et simililudo Dei inter se dum dignitate, de infcriori bono recessurus, ad su-
diversa sunt, et a se quodammorio remota. Nam perius bonum pervenlurus. Sunt iiaque tria pri-
secundumillud originale bonum, quo facla esl ad niorriialia bona bominis, homiui scilicel in condi-
»
(5) Quomodo rationalis creatura, id est bomo, ad qua? ipsum regf m repraesentat. Amplius scienriiiin
imaginem, el Dei similitudinem formata dicaiur, no- quod imaginis Dei nomen in sanctis litteris duobus
(abiliter habelur ex auctoribus diversis. Et primo, capilur modis, lioc est secunduui substantiaro et
ex compendio verilatis Aureoli, triplex imaginis as - . secundum similitudinem. Porro sccundum substan-
signatio elicitur. Priraa, quod imago quacdam est C liam imago Dei, ut inquit Euclierius libro primo
aequalitatis perfeclissiraae r et sic solus Filius Dei Commeniariorum in Genesim, nibil aliud est quam
est imago Palris. Quacdamest imago imitaiionis, et mcns naturaliier oiniii htiinanae animae a Deo col-
sic homo factut esl ad imaginem Dei, scilicet ut laia, cnjus privilegio caetera carenl animalia; imago
ipsum agnoscat, et in virtiilibus imitanrio, amare vero Dei, secunduin simililudinem, est justaesancue-
studeat. Quaedam aulem est imago repraeseuialio- que animaccuin Deo conformitas ex divina graiia.ej
nis. Et sic mundus diciiur speculiim, et imago borii- Siinciarura aclionura studio comparata de qua D.
tatis Dei. Secunda differenlia ibidem pro eJucida- Ainbrosius in comment. Epist. ad Colossenses, su-
lione est, quod qunedamesl imago non ad imaginem, per illutl Aposloli: lnduenles novum hominem, qui
sicul Filius Dei. Quaedam aiilem est imago ad itua- renovatur tecundum imaginemejut qui creavil eum
ginem, ut est bomo, vel angelus. Quaedamest nori (Coloss.iu), sic loquitur: <Iraago>baecin conversa-
iraago sed ad iiuagineni, ut mundus, qui non est lione bomc vitac intelligenda esl. Amplius ex Ni-
imago, quia non est capax Dei per antorem et co- colao Lyrano super illiid Gen. Faciamus hominem
gnitionem, sed tantummodoesl vesiigium Crentoris. ad imaginem el timililudinem notlram, notaiidum
Tertia diffeienlia nriboc declaraliva, quori quaedam qitoii imago Dei consistil in aninin, quantum ad
est imago naluraliter genita, sicut (ilii regis ad re- uroprieiates naiurales, scilicet ineinoriam, intclli-
gem, sic est Chrislus respectu Dei Palris. Quaedam jenliam, et voluniatem. Simililurio autem in gratui-
auiem esl imago creata, ul aninia humniia, et an- D Lisel irieo similiiurio est quaedarapcrfectio imaginis
gclus. Qitsedamvero est iroago facta quasi arlificin- Liuiagralia perficit naluram.
lis ul est in uuninio vel denario regis vel slalua
495 APPENDIX AD HUGONIS OPERA DOGMATI^A. J9G
lione data, et substantialiler insila, imago Dei, si- A nienriara
' virtulem, invenla est praclica; proplcr m-
mililudo Dei. immorialilas corporis, si perseverare 'venienriam necessilalem, inventa esl mechanica.
voluisset in obsequio Creatoris (6). Tbeorica ignorantiam expellens sapientiam illumi-
CAP.111.De tribus matit principalibus. nal. Practica vitiinn excluriens virtulem roborat.
Stint aulem tria mala principalia, quae corrum- Alechanica
I penuriam cavens viiac pracsenlis defe-
Diinl tria bona praecedenlia: Ignorantia, concupiscen- ctum < temperat. Theorica in omni quod est et non
lia, infirmilas. Ignorantia boni, concupiscenlia mali, < est, verum scrulari cligit. Practica modum vivendi
infirmiias corporis huroani. Per primum nialuiu recte ' et disciplinaeformam secundum virtutum insti-
corruptum est priinum bonum; per secundum, se- tutionem l disponit. Mechanica, res delluenies admi-
ciindum; per tertium, lertium. Per ignoranliam nistrans, t humano corpori uecessarin providere sata-
namque corrupta est in nobis diviria imago. Per git. i Otiiniuin enim liumanarum actronum seu slu-
concupiscenliam divina similiturio. Per inlirmila- < diorum, quae ratio moderalur, fuiis et intentioad
tem immoi-lalilas corporis. Facta est ilaque via hoc I spectare debet, ut vel nalurae noslrac reparetur
hominis tenebrmet lubricum, et angelus Domini per- iiniegiitas, vel defectuum, quibus pracsens subjucet
sequens eum (Psal. xxxtv). Tenebrae per ignoran- ivila, temperetur nccessitas. Reparalur aulem natti-
tiam, lubricum per concupiscentiam, et angelus B rac i noslrae inlegriias sapienlia, ad quara pertinet
Domini, id est, infirniitas corporis corpori ad vin- ttbebrica, et virtule, ad quain pertinet praclica, et
diclain immissa, persequens eum por raorlalilalcin, llemperatur necessilas admiuislratione lemporalium
tlimec in terram reverlaiur de qua sumptus est. So- ad i quam pertinet mecbanica. Novissima autem
Ict aniciii, sectindum quosdain, hoc quod hic concu- coiimium invenla est ogica causa eloqiienlke. ut sa-
piscenliain nominaintts, specialiler vititim riici, ut ipientes , qui praedic as principales disciplmas in-
dicanlur tria mala sic : ignorantia, vitium, infirmi- vvestigarcnt et unireni, rectius , veracius, lionesiius
tas, per quae tria mala praccerientia bona sunt cor- illas i tractare, et disserere de illis scirenl: reclius
rupia (7). ipprgrainniaticam, veracius per dialeclicam, hones-
CAP. IV. De tribus rtmediis contra dicta tria mala. tliusper rbeioricam. Logica namque facundiaerecti-
Tria sunt rerneriia prineipalia contra tria praeriicla turiine
( verilatem, venuslatem administrat. Theorica
inala, ut per iria remedia tria mnln repellaiitur, iinterpretatur conlemplativa; practica, aciiva, me-
tria bona reformenlur. Suntautem hacc: sapientia, C chanica, adulterina; logica, sermocinalis (9).
virlns, necessitas. Sapientia conlra ignorantiain,
virttis conlra vitium, necessilascontra infirmilatem. CAP.VI. De philosophia et pariibus ejus.
Snpientia est comprebensio rerum , pront sunt. * Qualuor igitur suntscientiai, in quas oamis pbilo-
Virtus est habilus animi in niodum nniurac ralioni ssophia diyiditur : theorica , practica, mechanica ,
consenlnneus. Esl aulem habitus qualitas veniens |logica. Philosophia est amor sapientiac, quae, nullius
per applicaiioneiii subjecti diflicile mobilis, sicut jinriigens, vivax mens, et sola primaeva rerum ralio
dispositio esl qunlitas veniens per applicaiionem (est. Pliilosophia esl amor sapientiae, hoc magis ad
snbjecti facile mobilis. Subjectum dicimus nnimui», telymologiam nominis perlinet. Quod autem addilur
qui ad Ipsam suscipiendam qualilaieiri applicalur. ,nullius indigens, vivax mens, boc significal quod
Necessitas est sine qua vivere non possutnus, seil {divina sapientia nihil minus
coiitinet, sed semel et
fclicius viveremus. Sunt itaque isla tria remedia, ssimul otnnia inluelur
praclerita, pracsenlia el fuiura.
sapieulia, virlus, necessitas, coulra tria supradicta tVivax mens, semel in divina fueritralio-
quiaqupd
mal.1, igiioranliam, viliuin, iiifirmilatem (8l., ,ne. nulla unquam ob ivione aboletur. Primaeva re-
CAP.V. De tribus scientiis. irum ratio est quia ad hujus similitudinem cuncta
'
Propler auleni isla tria remedia inventn esl omnis formatasunl. Iiem philosophiaestdisciplinaomnium
ars, etomnis disciplina. Propter invenienriam nam- rerum ] humanarum alque divinarum raliones pro-
que sapienliain, inventa est theorica; propter inve- D babiliter
1 investigans (10).
'
(6) De immortalitale t-orporis longe aliler sentit •tulit, quae suac miserationi et noslrae inflrmitali
Scolus cum suis asseclis, utpote qui opinaiiiur ho- apposita essent. j
ininem morti fuisse obnoxiiim, licet in originali per- (9) Ut inveniretur sapientia intellectum consulens
iiiansissei innoceutia, ob morlalis naturae condilio- et < ignorantiam excludens , et veritatem rerum pro-
iiem. Hanc lainen non poenalem raortem, sed spiri- pinans, j theoricam disciplinam edocuit nos Deus ; ut
tiis dissolutionem suavissimam, veluti flalus ab ore liiveniretur
i virlus cpncupiscentiam expellens vei
exeuniis, nuncupant. 'refrenans, practicant monslravit; ut inveniretur
i
(7)lntelleclui pttlchre objiciturnialiim ignorantiae, necessitas infirmilaiem cohortans, et adjuvans,
<
vilae sanctitati el puriiati coiicupiscentia, infirmitas ostendit inechanicainLpenuriara caventem, et mise-
corporis immorlaiitali, ul lotiis hoino ex Ariac pec- rias ' sivehujusvitae defecms lemperaiiiem. Inquibus
<
i-ato vulneralum seagnoscat, qui euitn prius lotus omnibus altissimi Dei chariias in nos eiucet.
incolumis exislere poteral, nisi peccasset, lotus in- (10) Philosophia nullum bonum, nec praestantius,
lirnuis peccando evasit. ' oplabilius hominipusadiis, necdntum, nec dari
nec
(8) Iiiflictis vuliieribus sapientia medetur, intel- Iposse, inquit Ammonius in Porphyrium. El Tbe-
lectum consulendo, virltis coiiciipisceniiam frenan- i
niisiiiisin priraoPhyslc. c. 4 : i Pbilosophia estani-
du. Necessilas iiilinnilnlein cohortando. Piissimus mae i perfectio, ut meriicina corporis. > Pbilosopbia
enini Dominus illa rcineriia Innguuribus noslris ob- aliter : mortis commenlatio detinilur a Plalone. Phi-
191 EXCERPTIONUMPRIORUM LIBER PRLMUS. 198
CAF.VII. De theorica et parlibus ejus. A slans. Arilhrnetica est numernrura scientin. Musi,a
Theorica dividitur in theologiam, physicain et est plurium sonorum dissimilium in unum redaclo-
malhematicam. Aliter theorica dividiiur in intel- rum concordia. Geometria est disciplina raagnitu-
leclibilem, physiologiatn, intciligibilem. Aliler theo- dinis immobilis, formarumque descriptio conlempla-
rica dividitur in divinalem, naturalem, doclrinalein. tiva, per quam uniuscujusqiie rci termini declarari
Eadetn riaraque esl theologia, intellectibilis et divi- solcnl. Astronomia est disciplina tnagniludinis mo-
nalis. Eadem est physica, physiologia naluralis. bilis, ct investigans spalia , inoliis, et redilus coa-
Eadem cst malhematica, intelligibilis, doctrinalis. lcstiuin corporum certis temporibus (12).
Theologia traclal de invisibilibus invisibilium essen- CAP.IX. De arithmetica.
liis. Physica tractat de invisibiiibus visibilium cau- Arithmeticam scriplores saccularium lillerarum
sis. Mathemalica tractat de visibilibus visibilium inler disciplinns inalhemalicae ideo primain esse
formis. Theologia est, quando aut ineffabilem Dei voluerunt, quin ipsa ul sil nulla alta indiget disci-
naturani, aut spirituales creaturas ex aliqua parte plina. Musica autem, el geometria , et astronomia
proftinriissima qualilale disserimus. Physica est, quaesequuntur, ut sint aique subsislant, islius in-
quaecausas rcrum ex suis effectibus, et effcctus ex riigenl auxilio. Prima ergo est arithinetica, quia in
causis deprehendit. •"
proportione, spalio et molu numerus invenilur, sed
Unde tremorterris, qua vi maria alta tumescunt. non e diverso. ln numero seinper proportio, aut spa-
Herbarum ac lapidum vires, irasque (erarttm.
Omnegenusnantum.volucrumquoquereptiliumque. tium, aut motus inesse cernitur. Unde aritbmelica
Mathematica est, quae abslractam consitlerat et una de quatuor, et aliarura triura instrumentum
quantilatem. Abslracla aiilem quantitas nihil est esse probalur (13).
aliud quam forma visibilis secitnriumlineamentarem CAP.X. De musica el panibus ejus.
dimensionemanimo impressa. Omnis autem forma Musicarum alia mundana, alia hiimann, alia in-
visibiliumin quantitale consistil. Qunntilalis autein strumentnlis. Miindnnarum, alia in eleroAufjv, alia
alia esl discreta, quac nntllitiido nppellatur, ut grex, in planelis, alia in temporibus. Earum quae in ele-
populus; aul contigua, quae magniturio dicilur, ul mentis, alia in pondere, alia in numero, aiia in men-
arbor, lapis. Rursum muliitudinis, alia est discrela sura consistil. Quacin planclis, alia in situ, alia in
perse, til duo, tria , quatuor; alia distracta ad ali- motu, alia in naiura. Quacin lemporibus, alia in an-
quid, tilsesquialierum, sesquiterliuro. Magniludinis nis, ul in mulalione veris, acstalis, aulumni, et hie-
alia est immobilis, ut sphaera terrae; alia mobilis, ut mis ; alia in mensibus, ut in incremenlis, decremen-
sphaera firiiiamenti. Multitudodiscreta perse materia c lisque lunaribus; alia in diebus, ut in vicissituriine
est ariihmeticae. Multitudo discrela ad aliquid raa- lucis et noclis. Musica liumann alia in corpore, alia
teria est rausicac. Magnitudo immobilis materia est in anima, alia in connexu utriusque. In corpore alia
gcometriac. Magniludo mobilis materia aslrono- in vegetationibus, alia in humoribus, alia in opera-
ni'"ae(tl). ionibus. Prima convcnit omnibus nascenlibus, se-
CAP.VHI. De malhcmatica et parlibus ejus. cunda sensibilibus, lcrtia rationabilibus. Musica in
Quatuor stint itaque species mathematicae : arilh- anima, alia in potentiis, ul suntira et ratio; alia in
metica, musica, geomelria, astronomin. Arilhmelica virlutibus, ul sunl justitia et fortitudo. Musica iu
traclat de numero, musica de sonorum proportione, connexu ulriusque est illa naluralis amicilia, qua
geometria de locorum spalio, astronomia de astro- anima corpori non corporeis vinculis alligala tenc-
rura motu. Elemenlura ariihmeticae est unilas. Ele- lur. Musica inslruraenlalis alia in pulsu, ul in tym-
mentum musicae est unisonum. Elemenlum geome- panis et chordis ; alia in ffatu, ul in tibiis et organis;
triae est punclum. Elementum aslronomiae est in- alia in voce, ut in carminibus et cantilenis (14).
losophia. secundum Alberlum De Animal. lib. pri- (13) Omnia quaesunt, inquit Boctius, numcriscon-
nio : t Nil aliuJ cst, quani vicloria, et abstinentia "-. stant, siquidem Deus omnia fecil in numero, pondere,
concupiscihilium. » Ipsius Iphilosopbiac, nalura est et mensura (Sap. x), ut non mirum sil, alrquanrio
quaerere maxiinas perscruiaiiones, ut ait Averr., 2 Pylhagoricos dixisse, ex niimeris omnia facth, ut
Metaphysic. lext., coinnient. 15. ait Aristo. Metaphys. i, cap. 5, et Macrobius dixit
(II) Theologia nibil habet altius mysterium quam aiiimam corporibus cerla numerorum rntione so-
Patris ac Filii divinitas, et nolio, idemque Spiritus ciari, lib. i in Somn. Scip. 'Verum Proclus in Ti-
sancti, ut habeiui- ex Steucbo De Perenni Philos. maeuniPlalonis, Pythagoricos quatuor numerorum
lib. i. Unde pulchrc de invisibilibus invisibilium conslituisse rationes iradit, aliani mtlsicalem, ul in
essentiis tractare dicilur. musica, el cariuinibiis , aliara naturalem, ut in re-
l\i) Cum naturalia corpora superficies babeant, ei ruin compositione, aliam ralionalem, alinm divinam.
solida longitudines elpuncta in corpore ciini pbysico (14) Miisicamveteresjnlerdiscipliiiascollocaruut,
iiialhemaiicaconsenlit; differl laineu consiricralione ;t qtiori nalura quoeril, non solimi in negotio recle,
<
et aliis, quaetradii Arisl. 2 Phys., c. 2. Eligil quippe rerum etiam in olio lauriabiliter posse vivere.
ex corpore unirerso cerlam pariem pertraciaiiriam, Vrist., lib. vm, Pol. c. 3. Plcrisque aulem rousica
alque versatur circa lineas, angulos, numeros, aut isa est moruin esse formatrix, et inventrix, ut
aliquid caeterorum. Qualuor sunt ejus species ab ,irist., lib. vni, Pol. c. 5, et Plat. Dial. 6 De legib.
Hugone commemoratae, et sunt specuhlivac riisei- ,Vtque musicaesonis eliam barbarorum animos re- ad
p'inoe teste Arist. vi, Metaph. cap. I, et necessariae <,'irtulem flecii posse, vel in mollilietn voluptatis 5.
aii rerum n.ittiralium, et aliarum cognilioiiem, ut nit iolvi placuil Macrob. lib. n, in Somn. Scip.,cap.
Plato iti Epiiiomitle.
199 APPENDIX AD HUGONISOPERA DOGMATICA. 200
CAP.XI. De geometria et partibus ejus. A erigit, exornal augeliquevirtutibus, nihil in vita ad-
Geometria tres habet species, planimelriam, alii- iniilens, quo non gaudeat, nihil faciens pteniiendum.
metriam, cosmimetriara, Planimelria longuin et la- OEconomica est, qupe famiiiaris oflicii curam me-
lum metitur, ct extenriitur anlorsum et relrorsum, diocri eomponens dispositione riistribuil. Publica
dexlrorsttm et sinistrorsum. Allimeiria melitur al- est, quae reipublicaeciiram suscipiens, cunctorum sa-
tum et profunrium, el exlenditur sursum el deor- luti suaeprudenliae.solerlia, et juslitiae libra, et for-
sum. Cosmimelria spbxrica roetilur, id est rotun- litudinis slabililate, el temperanliae palientia nie-
da(I5). delur (17).
CAP. XII. De attronomia el atlrologia. CAP.XIV. De mechanicaet partibm ejus.
Astronomia in malhematica non solum esl ordine Mechanica septem habet species : lanilicium, ar-
poslrema, sed el locosubliinior, et excelsior digni- maluram, navigationem, agriculturam, venationem,
late, quia cum caeiersc tres quodammodo inferius medicinara, thealricam. Ad haiic omiiium rerum fa-
versentur, haecsola coelestium et supernorum dis- brica concurrere videlur, Ad hanc enim
perlinent
positionem invesiigandam, ac tractandam susce-
universa, quae bumanis necessitatibus inveuiunliir
pit. Aslronomia dividitur in duas species, in splias- grala, commoda, necessaria, el quaccunque sub
ricaro el giiomonicam. Sphaericacsl, quae spatia, el "
silinn considcrat coeleslium corporum. Gnoraonica, praediclis septem speciebus ' ejus comprehendi com-
probanlur (18).
qnae motum horologii atlendit. Inter aslronomiam
et astrologiam hoc intcresse videlur quod astrono- CAP. XV. De lanificio.
mia de lege aslrorum, et conversione cceli disserit, Laniflciumest prima species mechauicae. Ad banc
omnis opera nendi, retorquendi, consuendi,
regiones, circulos, orlus, occasus siderum, el cur pertinet
fit instrumento, colo, fuso, acu, pectine,
uniimquoilqiie ita vocelur investigando. Aslrologia quidquid
autcm aslra consideral secundum naiivilalis et mor- calamistro, girgillo, allibro, subula ; in materia lini,
tis, vel aliorum quorumlibet evenluuin observalio- lanae, canahis, et subbris; omnisusus floccoruni, fil-
nem, quaepariim naturalis est, pariim supersliliosa. trorum, sagorura, saamatura, niatularuni, ei spor-
Naturalis est in complexionibus, e quibus sunl acgri- tarum (19).
tudo, sanitas, sterilitas, fertilitas, lempeslaj, sere- CAP.XVl. De armatura.
nitas, quacsecundum superiorem conieinperantiaM Armatura duas habei species archileclonicara et
variatur. Superstiliosa est in contingentibus, baecin fabrilera. Architecionica dividilur in cacmenlariaiii,
conslcllalionibus conslat, et hanc partem malhema- quae ad lalomos et caementarios, el in carpenlariam,
tici, qui iiilerpretantur vani, tractant (16). C quae ad carpentarios et lignarios pertinet. Fabrilis
CAP.XIII. De praclica, et partibut ejut. dividitur in lnalleaiofiam et exclusoriam. Ad ar-
Practica divilur in solitariam, privatam, et publi- maluram perlinel omnis induslria carpenlariorum,
cam. Aliter practica dividitur in ethicam, oecono- tiguariorum, caementariorum, latomorura, et fabro-
flt
micnm, et politicara. Aliier, practica dividilur in mo- rum, quidquid instrumenlo, securi, ascia, dola-
ralem, dispensativam, et civilem. Eadem est solita- bra, trulla, perpendiculo, nialleo, scalpello, arctavo,
incude. In materia ligno, lapirie, sabulo, gipso et
ria.etbica, moralis; eadem eslprivata, oeconoraica, acre
(20).
dispensativa; eadein esl publica, politica, civilis.
Primn tnores instiluit, secunda familiara disponit, CAP.XVII. De navigatione.
lerlia urbes regit. Prima pertinel ad singulos, se- Navigalio tertia species est mechanicae. Ad hanc
cunda ad patres familias, tertia ad reciores urbium. pertinei omnis induslria vendendi, et emendi. Haec
Ethica esl quac sui curam gerens cunclis sese invisa litlora adit, pacem et familiarilatem cum exle-

Scripltnn erat in foribus scholae Platonis i J)l nus, synt. lib. xxi, xxn.
JIS)
iullus ignalus (jeomelriae ingredialur. > lriein, 7 (lo) Meclianicusest opifex eorum, quaesimul in-
De repub. scribil geometriam ad veritatein altollere geuio et manu perficlunlur. Unde nun quaelibet ar-
aiiimuiu, etad philosopbandum praeparare cogii.ttio- lilicia protrita et vulgaria mechanica dicenda sunt
nem, et interesse ud discipiinas comparandas tuaxi- proprie, sed ea lanlum, quaeingeniosuccurrunl difli-
me, alligerilne geometriam aliquis, an non. cultatibus contingeulipus prseter naluram, et sub-
(16) Cognitio ex aslrorum observatione, et ra- veniunl ulililali, utj inquit Arist. in prin. Quacst.
tiocinatione nata, astrologia dicitur, atque ideo sub- Mech. !
jectuni ejus scientiae corpora suut coc.eslia. Hujus (19) Plalo libro Civili in duas partes lanificii divi-
duae sunt partes, theorica et praclica. Tlieorica, dit artem : in discretoriam et concreloriam : disere-
quaeel speculaliva, versalur in conteniplalione, quae loria esl in longum lalumque prolraclio, seu deriu-
observal natnras, molus, orhes, circulos et reliqua ctio, ut fuso retorto vel rola ; concretoria texlurae
astrorum accirientia, quara traclat abuude Ptolo- opus habet implicalione staminis et subtegminis.
inaeusin Alinagesto. Praclica ea esl quas consideral (20) Fabrilis arlis jspecies variae siinl, cum boc
eadem, sed non absolule, sed quateuus res inferio- noinen sit generale ad omnes ipii operantur in ina-
res respiciunl, hoc est quatenus explicant viressuas teria aliqua dura, vel lapidea, vel lignaria, ferraria,
vel influunt in res hiferiores, quae Iradilur a Piolo- aurea, argentea, a quibtis fabri cum addilione ma-
macoin opere Quadrip. leriae, in qua operantijr, dicuntur. De his omnibus,
(17) Pulchras practicae divisiones affert idem con- si placet, videas Gregorium! Tolosanum in sua Syii-
ceruentcs, de quibus summatira Gregorius Tolosa- laxi.
201 EXCERPTIONUM PRIORUM LIBLR PRIMUS. aos
ris nniionibus componrl, et privata bona commmiia A disserenrii. Grammatica dividitur in litlcram, sylla-
facil (21), bam, dictiouem, et oralionem. ftalio disscren-ti
CAP.XVIII. De agricultura. dividilur in probabilera, nccessaiiatn et sophisli-
Agricultura quatuor ltabet species agrorum, cam. Probabilis dividiiur in rijnlcclicam ct rhetori-
arvutn, id. est, agrutn, qui arnlur, et snlionibiisde- cam. Necessaria pcriiuet ad pbilosopbos, sophistira
pulalur; consitum, qui deputattir neraoribus, m ad sopbistas. Giainmntica esl scientia recle loquendi.
sunt pomaria, vineta, olivela : pascuutn, qui pascuis Dialeclica disputatio acula, verum a falsodistingucns.,
rieputatur, ut siinl prata, lempe, lesqua; et flori- Rhetoricn csl disciplina ad persuadeudurii quacqiie
dum, qui flnribus addicitur, ulsunt horti, rnsaria, irionea (23').
apiaria (21*), CAP. XXIII. Quomodolegendmsint artes.
CAP. XIX. De venatione. In legendis nrtibiis lalis est orrio servaiidtts. Prima
Vcnatio Ires babel species, ferinam, aucupiiim, omniiim coinparauda cst eloquentia, el ideo expe
piscaturam. Ferina flt inuliis modis, relibus, pedi- lenda logicn, rieinrie percthiram piirificanriiisoculus
cis, laqucis, praecipiliis, arcu, jaculis, cuspiric, iuda- nientis, ct sic ari rlietoricam traiiseundum. iEgy-
gine pennarum , odore, canibus, accipilribus. Aucu- ptus mater est artiiim, de yEgyplo vcnerunt in
piiun fit laqueis, pedicis, relibus, arcu, visco, hnmo. - Gracciam, dc Graecia in Italiam. Sola physicr
Piscatura fit sagenis, retibus, gurgiisliis, hainis, tiactat dc rebus, cacterae omues de intellectitt-t
nassis, jaculis. Ad venationem pertinet omnis inriti- rertiin, sed logica tractat de rebus securidum pracdi-
stria pistorum, laniortim, coquorum, e( catipo- cameiitnlem coiis.iiiulionem.Malhematica secundum
num(22). Jiiieameiiialem dimensiquem, el idco logica aliquan-
CAP. XX. De medicina. rio pura iiUelligeiilia utitur. Mnthematica nunqii&ni
Medicina continet occasiones et operationes. Oc- sine imaginaiione est. Scienriumest autem quod ali-
easionessunt sex: aer circumdans nos, cibus ct polus, ^unnrio pbysica largeaccipitur aequipollenstheoritae.
somnus et vigiliae, motus et quies, inanilio et re- Elhica quoqtie acquipollenspracticac, ct tunc philo-
pletio et accidentia aniinac. Operaliones liunl intns sophiain tres lanttim scienlias riiviriitur, pbysicaiu,
et foris. lnlus ttt ea, quae inironiiitunlilr peros, ethicairi, logicain. Scieiulum quoqueeslquodinecha-
per aniim. ad excitandas slernulaliones, voini- iiica secundura raiionein sui sub philosophia conli-
lioites, purgationes. Foris, ut amplastra, incisio, uetur, non secundum adminisirationem. Verbi gra-
uslio (22*). lia, ralio agricullune periinet ad philosophutn , ad*
CAP. XXI. De theatrica. « miiiislraiio ari rnsticiim (24).
Theatrica conlinet lurios. Ludorum aulem alii . CAP.XXIV. De inventoribus artium.
/iebant in thealris, alii in gahulis, alii in gymnasis, - TheOlogus priinus apud Graccos Liims fuit, aptiri
alii in arenis, alii in amphicircis, alii in conviviis, Latinos Varro, et nostris tumporibus Joannes Sco-
alii in fanis. In theatris gesta recilabantur. In ga- • lusDedecein in Deiun categoriis. Pbysicain nalu-
fcuiis choreas riucebant. ln gymnasiis liiciabanltir. ralem Thnles Milesius, unus dc septem sapicntibus,
Jii arenis pugiles exercebanlur. In amphicircis cer- invenii. Ariiliiiiclicniii Pythagoras invenit, Boeiius
labantcursu periuni, eqnorum, curruum.In conviviis transtulil. Musicac reperlorem divina historia coui-
musicis inslrumenris ludebant. In fanis laudes deo- inemorat Jobal; Gncci, et alii alios. Geomeliiain
ram canlahant (23).- Gracci inveiierunt,- aslrologiain, Abraham. Neha-
• CAP.XXII. De logica et partibus ejus. rol auleni asironominm, cujus cliam nomine in-
Logica divitlitur in granimaticaiii, et ralionem scribiuir. Eiliicam Socrates ductiil. Usum lanillcii
(21) Ad navigalionem pertinet cognilio mariifm, (22*) Mcdieinn a mcriio riictn esl; mediuin niiiein
tocoruinque, qnae navigare quis dccrevii.diversila- csl in.ter e.vcessiiin et defec.tum. Uude apud Ilippo-
tcm, el eorutn itinera.ac siltis ex quadralo naulico. crnlem dicittir riclicienlis arijeciio, el ahlalio stiper-
lieni teiiipeslales praccognoscere, veniorum discri- rj atitis. Atquc in siiiiiina ca est ari lempernnieiiliini
tnina, sohs et lunaevarios cursus, et aspectus, et deducens exlrema excedentia, vcl nieuiuin illuil con-
qnartimdam slellariiin oriiis ct occasus. servans. Sic riuo scopi uieriicinip,curare, et sanita-
(21') Plato in Epinomide, ariem non pulat buiiia- leni ttieri, tesle Galeuo de sectis, et Arisloi. libro
nain agi-iculiurantsed eaui sine arte, ab initio benc- De juventitte ei senectule.
ficio Detfuisse nggressos homines. Xenoplion niiiem (i5) Luriorum divefsa genera habcnlur tuin ex
in QEconom.artcm nriititn vocat, omiiiiimqne nu- Texioris iiini ex Julii Darbaranac officina. Multa
iriccm. Ejitsilem principin sunt eadetri, qu:e iniindi. eiiain ex libro Platcae noslrae lingua veruacula bau-
secuniltiin Eniiiiim, Aqua scilicel terra, aer, sol, ul rire poleris.
eiinm Varro. Itb- i, cnp. 4. (23*)Lo^ica nil nliud csl, nisi ars riisserendi. Hu^
(22) Julitis Pollux Coniinorioimperatori scribcns, jus materia : qitaestiogeiieralis, IIOIIaiitein parlicu-
Vrb.v Onomasti. In principio, ul sluriiosiis sit vemi- laris. Finisejns probnre, el disserere, hoc est ali-
liunisatlmoiiet, quod hoc stutlium sil heroicuin, con- qniil 'percurrere riisptitando. Iiislriiinenta, et inedia
ferens atl corporis anininiqiie bonam coiisliluiionem, ejus, deiinilio, divisio, nrgiiinentalio.
sitque mililaris audnciac speciinen. Idcirco venatio (24) Piilchrc cloquctitiain el elhicam conjungil,
:»piidPersas valde celebris est, utscribit Xcnopbon, quacoculiim mciiiis ptirilicare habet; nani cur, in-
Iib. i Cyriped. el Athaeneiis, lib. i Dipitosophost. quil Marsilius Ficiuus in Plalonis Georgiam, elo-
iiiquil.Apud llonieriiiii iiitiiiturjiivenesveiialionibiis, qiienlia. sinc snpienlia esl cnsis aculus jn niaiiu
utl hellica pcricula rievitanria, et omnibtis inilagalio- luriosi. •
iibns, quibus Tobusliorcs snnioresqufeelliciantttr. ;
r^Tuoi.. CLXXVU. 7
*03 APPENDIXAD HUGONISOPERA DOGHATIC'. 304
fertur Minerva Alhenierisibus tradidisse. Nitius \ tilegia, praestigia. M ntiee interpreiatur divinatio.
piiraus oninium bella movit. IJsum navigii Pe- Haecquinqiie species abet, necromantiain, geoman-
lasgi inveiierinit. Ceres frumenlum dicitur inve- tiam, byrironianliam acrnmantiain, pyromantiam.
uisse. Usum quoqne deliciarum coquinaeAptius. Prima fit in mortuis secunda iu lerra, ter ia in
Medicinae invenlor pulatur Apollo. Ludos Lydi in- aqua, quaria in aere . quinta in igne. Mathemalica
veneruni, qui rie Lydia quondani egressi in Elruria in muliis esl vanius. aecIres habet species, Itaru-
«onsederunl, et ibi inler cactera superstitionum sua- spicinatn /aruspicina ), auguriuin, horoscopieam.
rum genera ludos iiistiluerunl. Unde Romani accer- Haruspicnia dicitur b inspectione hararum (ara-
sitis magistris ludos Romae fecerunt. Abrabam in- rum), baec fit quando in fibiis aninialium, quagani-
venit lilteras Syrorum, Phcenix Giaecorum,Isis jEgy- •nalia in haris, id est ubilibus ponuntur, fiita qtiae-
ptiorura, MoysesHebraeorum,Carnientis Laliriorum. lunlur. Augurium d lum esl ab avibus, hoc ah-
Alcnion quiriam fabulas dicitur invenisse. Parmeiii- <|uando pertinet ad Ures, e( dichur augurium ab
des dicitur dialeclicam in rupe quadam excogitasse, avium garrilti, alliqiiatdo ud oculos, et dicitur; u<pt-
Demostbenesrheloricam invenisse (24*), cinra ab aviiim insp inlione. Iloroscopica in con-
CAP.XXV. De magica, et partibus ejus. siellalionibus conslat maleficialiiint per incanta-
<Magieasub philosopbia non conlinetur, sed est B liones; soriilegia,pe sortes; praestgia, per phanta-
Toris, faisa professione de vero mentiens, el veraci- slicas illusiones. Ma icam Zoroastres rex Bactria-
lerlaederis, homines seducit.a religioite divina, cul-' nofum invenit, el p i fonga tempora Democritus
turani daemoiuimsuarlet, et ad oinne nefas snos se- auipliavit. Hydromau iam Pcrsaeferuniur inveiiis«c.
quacesinrpeltil. Haec qiiinqiie genera maleflciorUm Auguria Phriges; Pr stigia Mercuiius. Aruspiciiiam
-coniinet, manticeiri, niatliematicam, maleficia, sor- quidara puer lletruse ig, iioiiiine Tagcs (23).

(24') De inventoribits artinm videndus est parlim recondkum, atque slrncliint esl. Si enini vel
-Polytlorus Virgilius, pnriim Alexamler Sardus Fer- prisci, vel recenles uctorcs rie hac nialeiia J|ttiri-
rariensis. Veniui plura in nostra Plalea, si libet, quam lattdabile proti eriinl, boc oinue iu isto volu-
•degnslare putes. niihe pateftet. 'HarcI tor in nieiuoria liabeat, et tum
(25) De magica nec quiri copiosius, nec quid ahso- tibi sucurrit, experia s.
-lutius legi potesij qiiain qitiriquid hi palalio noslro

LIBER SECUNDUS.

Qui tractat de materia mundanffi scriptur«e atqne divinaB'; el quod mrjndana divin»
subserviat» cum adjectibne quorumdam continens dccem capilula.

CAP. 1. De maleria mundanmscripturm el divinm.C reguniur omnia. Potentia creal, sapicnlia githeraat,
Sanc scriptura saecularis materiam habet opus beniguiias conservat, Quae lamen tria sicut in Deo
condilionis. Divina Scriplura nialeriam babet opus ineffabililer umira sinl, ila in opcratione separari
reslanralionis. Duo quippe sUnl Dei opera : opus non possunt. Potentia per benignitaiem sapienler
conditionis, el opus restauralionis. Opus condkionis creat. Sapientia per polentiara, benigne gubernai.
est quo factuin est ut essent quae nou erant; opus Denignilas per.sapie nliatn polenler conserval. Po-
restaurationis est quo factum esl ut melius essent tentiam manifcslat creaturarum iuimeitsilas, sn-
quae perierant. Opus conditionis esl creatio mundi pienttam decor, JiOniatem utilitas. Inimensilas crea-
cuin omiiibiis elemeritis suis. Opus restauralionis turarum constat in niultitudine et magiiiiudine.
incarnatio Verbi estcuni oninibus sacramentis suis. Multiturio in similims, in diversis, in permistis.
Opus conditionis in sex diebtis facium esi. Opus Magiiiludo estin m<te et spalh). Moles estin massa
restaurationis non nisi sex setalibqs perflci potest. et pondere. Spathire est in longo et lato, profunrio
Sex lamen sunt conira sex, ut idein cognoscatur et attoi Decorcreatu -arum est in silu et in motu, in
«sse Redemptor, qui el Creator. specie et qualitate. ISltiisest in compositioneel or-
CAP.II. Quare tria visibiliamundi, tria invitibitia dine. Ordo est in . 1<co, el tempore, et proprielatc.
' Deidemoustrunt. D Mohisest quadripen ilus, localis, naluralis, nuinia-
'Nec praetermittenduriiquod per opus conditionis lis, ralionalis. Localls est antnrstnn el retrorsiiui,
itriainvisibilia Dei deuionstrantur. Invisibilia enim dexlrorsum el slriislrorsum, sursum et deorsum, tt
iptivta creatura mundi perea, quw facta tunt in- circum. Nattiralis esl in incremento et decremeiitu.
tetUctUecntpieiuntur (Rom. t). Tria sunt invisibilia Animalis esiin semibus el appetitibus : Ralionalis
TJ6i,polentia, sapientia, benignilas. Ab his tribus est in fafllis, et conslliis. Species est forina visihilis,
«ni.iia, in his tribus consistunt omnia, per baec tria , qua>dculodt5cer«|lir, sicui colores et figuraecor-
905 EXCERPTIONUMPRIORUM LIBER SECUNDUS. 206
porum. Qualitas est proprietas interior, quae cae- A exsiinctionem designat libidinis. Forma, quia can-
teris sensibus percipitur, ut melos in sono auditu dida est, liiundiiiam designat boni operis. Persona
aurium, dulcor in sapore gustu faucium, fragrantia signiflcat, ut Isaac significat Deuin Patrem, Jacob
iri odore olfaclu narium, levitas in corpore taclu genlilium populum. Nuineri significant novemmo-
manuum. Ulilitas creaturarum conslat in grato, et dis in divino eloquio. Secundiim ordinem positionis,
aplo, el eommodo, el neccssario. Gralum est quo<l ul uuilas, qui prima est in numeris, rerum oinnium
placel, aptum quod convenif, coinmodum quod principium significal. Binarius, quia secundus csl,
prodesi, necessarium siue qtio quid esse non po- el priinus ab unitate recedit, peccalum signiflcat,
test. quo a priino bono deviatum est. Secundum qualita-
CAP. III, De Scripturm divinm triplici modo lem disposiiionis, ut idem binarius, qui seclionem
traciandi. recipit, et in dno dividi potest, corruptibilia et
Tractat.de maleria sua triplici modo divina Scri- transitoria significat. Ternarius vero, quia unitalc
ptura, secnndum hisloriam, secuiiduin allegnriain, media inierveniente seclionem non recipit, ut in
el secundiini iropologiam. Hisloria est rc.rum gesla- duo aequadivitlalur,incorruptibiIia significat. Secun-
ruin narratio, quac iit prima significalione litterae dum moduin porrectionis, ut septenarius ultra se-
coiilineiur. Allegoria est, ciitn per id quod factuin R narium, requiem post operalionem; secundum for-
dicitur, aliud faciiim sive in praeterito, sive in prac- mam disposilionis, ut denarius, qtiia in longum ten-
senli, sive in futuro siguificatur. Tropologia est, cum tliiur, rectitudinera fidei signiflcal; centenarius,
per id quod faclum legimus quid nobis sil facieinluni qiiia in latum expanditur, ampliludinera charilatis;
agnoscimus, et in hoc valde excellentior esl diviita inillenarius, quia in allum levatur, alliludinem spei.
Scriplura scieulin saccuIi,quodin ea nnnsoliim voces, Secundum coiiipuiationem.ul deriarius perfeclionem
sed et res signilicalivaesiint. Sicut igitur in eo sensu, quia iii eo porrectio compulationis finein facit;se-
qui est inter voces el res, necessaria est cognitia cundum mulliplicationem, ul duodenarius universi-
vocura, sic in eo sensu qui inter res el facla vel fa- tatem siguilicat, quia ex lernario-el quaternario in-
ciearia mysiica versattir, necessaria esl cognitio vicem multiplicalis perficitur, quoniam quaternarius
rerum. Cognitio vocuqt in duobus consistil, in pro- corporalium, lernarius spiritualium 'forina est. Se-
nunliatione et signilicaiioiie. Ari solam prouuniia-' cundum partium aggregatiouem, ut sennrius forma
lionem pertinet grainiualica, ad solain signiflca- esl perfectionis, propterea quod ejus lernarius, bi-
tionem pertinei dialectica. Ad pronuntialionein n&rius, el unitas, aggregatac simul loiiini coniplciii,
simul et cogtiilionem pertinet rbelorica. Cognitio et nec ultra exuberant, nec infra subsistiml, su-
reriim est in forma el natura. Forma est in exle- C cuuduni mullituriinein, ut biiiarius propler duas uni-
riori dispositione; iiatura, in iuteriori qualilate. Oni- tates charitalem Dei, et proximi signilical, ternai-ius
nis auie.n ilispositio vel in numero est, ad quaiu propter tres Trinitatem; secundum exaggregatio-
perlinet arithmetica; vel in proportione, ad quara nem, quale est illud in Lcvitico: Addam correptionet
perlinet musica; vel in silu, ad quem perlinet geo- veslras septupluniproplerpeccata veslra (Levit. xxvi).
metria; vePiu motu, ad quera pertiriet aslroiioiuia. Ubi nihil aliud, quam nmliiplicitas signalur poenae
Adinieriorein qualitatem physica spectat. expressa per septenariuin. Loca siguificant, ul Je-
CAP.IV. Quod tcriplura muttdana tubterviat divinm. ricus siguificat defeclionem niunilannm; stabuluoi,
Oranes ilaquc nrtes suhserviunt divinaesapietiiite, ecclesiaro; Jerusalero, vitam aclernara.Tempus signi-
et inferior scientia recle ordinala ad superiorem flcat, ut quod legunlur facla encaenia Jerosolymis,
comliicii. Sub eo igitur sensu-qui inler voces et et hienis eral. Hiems in hoc loco frigiriam infide-
res versalur, continetur historia, et ei subserviunt litateni designat Judaeorum. Geslum signilicat, ut
tres scientiae,dialectica, rhetorica, grammalica. Et venit Jesus in Belhaniam, el suscitavit Lazarum.
sub eo senstt t|ui inter res et facla myslica veisatur, Belhania dicilur domus obedientim,el ad obedieu-
continelur allegoria. El sub illu qui esl inter res et _ lem yenit Christus, ut resuscitet Lazarum, id esl
facienda mystica, continclur tropologia. Et bis animam mortuam in peccatis.
duabus subserviunt aiitbmelica,musica,geonietria, CAP. VI. Quare Scripturd primum ponal opera con-
astronomia et physica. dilionis.
CAP.V. De significalione vocum el rerum. Sicut supradictum est, scriplura saecularis mate-
Vocesnon plus quam duas aut tres habent signi- riam habet opus condilionis. Sacra vero Scriptttra
ficationes. Res autem tol possunt habere significa- materiam babet opus resiaurationis. Primura factum
tiones, quol habent proprielales. Hae aulem res esl iit stanli homini subesset. Secundum faclum est
priiuae, res secnndas siguificantes sex circumstan- ut lapsum erigerel. Et sacra quidem Scriptura, ut
liis discretae considerantur, quae sunt bae,res, per- ad maleriain suam tractandam compelenlius acce-
sona, numerus, locus, lempus, gestura. Res autem dat, primum opus condilionis commemoral. Sicut
hic inlelligiiur in materia quacunque, vel substanlia namque spiritus humanus propter Deura, et sicut
inanimata cceleslium, sive lerrestrium consliinla, corpus propter spiritum, ita faclusesimundus propter
ulsunt laptries, ligna. Res duobtts modis signiDcat, corpus, ut mundus serviret corperi, corpus spiri-
natura et forma. Natura, ul nix, quia frigida esl, lui, spiritus Creatori. Nec possel eloquium sa-
ftft APPENDIXAD HCGONISOPERA BQGMATtC sog
crum reparatiotiem hominis sine lapsu, nec ejus 1 iiumano corpOrineee riutn, commodiim, gratum
iapsum, sineejns crentione, nec ejns creatto- p;iraio, fecii Deusho inem possessorem oinnium,
nem, sine totius munili conriitionc rieclarare, et dominum nniversorum qu<, quamvis tempore pesle-
irieo voluil prius opus ronditionis commemorare. lior, causa lamen pri r, dignilate superior inveni-
GAP.VII. De crealionemundi, et operibusttx dierum. lur. Fetit aulem , corpus bumrnum de limo
De creatioue miindi sic refert.Scriptura, dicens: rubrae lerrae, etinspir ilin faciera ejus spiraculum
In principiocreavit Deus cmlumet terram (Genet. i). vitae, etfnclus est hp ,in animain viventem. Plan-
Ccelumvocal iria elementa, ignein, aercm, aquara, taveratautem Daminu Deus paraditum voluptatisa
Tqute erant in una confnsione permisia, sive in una principh (Gen.n). P radisus locnsest in Orientis
permistione confusa circa quarlura, qiiod esl lerra, partibus, pro nunqua propier magnam aeris lem-
flucluantia ; qttae, lerra in medio, et in uno Irium periem, frigus vel xsl s atlingil, sed perpettius M.t-
suo pondere librala subsidebat. Deindevocat Scri- ius, vernalisque Juci ditas, aique serenitas per-
ptura sacra Uh elementa,,qtiae simul erant per- severat. In quo erat lignuni vilae, de quo qiinnriin
mista, aquas, lenehras ; rieinde aquas, ubi dicit: liomo Comederet,nnn tiam infirmareiur, nunquam
Spirilus Dominiferebatursuper aqtt*t,(Ibid:); tene- " scnescerel, sed, pefa ta oberiienlia, sicut modo per
brasubiait: Tenebrmeranttuper fuciemabyssi(lbid.). morfein, Ha tunc si e morte ad consortinm ange-
'Ccelumpropter suspensionem, aquas propier tnobi- loriim transferreiur. I quo eral etiam lignnm scien-
liialem e( fjiictualioneiii, (encbras propter confusio- tiaeboni ct mali; pc quori homo dehuit experiri
nem. Abyssus esl coiica,vitas lerrac, quaereceptacu- boiiunisi de eo non c ederet, nialuinsi rometleret.
luin inferiorum futura erat aquarum. In principio In hoc itnque loco p *t Deushominem queni fect^-
ilaqne crcata sunt cocluinet lerra, id esl quatuor rat, Itgriumscienlia? i et maliilli (antummndoin-
simpla elementa omnium facienriorum niateria; lerriicens; ricindeCu tis animanlibus ad Adam ari-
dehidesubinfertScriplura: Dixilautem Deus-Fial riuclis, et omnibus eo nominibus impositis, fecit
tux, et Jacta ett lux (lbid.). Lux illa priinarin eo in Deus Evam, quam de ii viro, de quo facta erai, so-
loco credilur facla qno sol modo quolidie oruiir, ciam : Vidilque-Deut cuncta qum feceral, et erant
et per eamdem viam per quam sol credimr gyrasse, valdebona (Geh. i). E reqUievitdie septimo ab omni
-acsic vespere et mane peregisse, et boc fuisseopus epert quodpalrarai( en. u).
' CAP.VIII.De
•primte diei. Secuntla rtte firm.imeiiliuii faclum est qiialuor operibusDei.
in medio, Jd -est in tnedio coiilusionisilJius trium • Sed quld esi qiiod ie dicitur DedSab omni opere
elementontm, qurein principio ccelum, deinde aqua, p* requievisse, curit Ch 'sltis in Evangelio dicat: Pa-
delride tenebne vocata dignoscilur ; etJiic in opeie ler nleus utque modo' perntur, et egooperor? (Joan.
-secnndae diei aqunriim vocabulo nominatur. Fa- v). Sciendum eslitaq quori operatio Dei quadrifa-
elum est autem fiiimunenlum in medie atiuarum, ri.imdiscernitiir.Pri um opus Uei est opus conrii-
•taut parlem earum concluderet intra, et haberci tionis, seeundnm abp . dispositionis, tertinm opus
sub' se, parieni vero exclinleret a se, et baberet propagalionis,qttartu opns gubei-nalionis.Priiimm
.supra, se. In massa eiiini universitatis id, quoricst lecit Deusante omnei diem secundumin sex diehos
•iniimum, cst iufimuiii ; quori est extremum, est et ab hoc in sepltmo le requievit; tertiunt a prin-
«iipremum. Verbi grnlia : lerra iri rebus corporali- cipionsque ad ftnem uli facit, quartum in acler-
-iitis omiiium est itiiimuni, et ipsaest omniuin infi- ntnn facere hon cess rit. Taliler accedit sacra Scri-
iiiiiin. Aqngr;,quae stipra firmamenlum sunt, sunt plura per optis COnilionisad maleriam suam.il
extrcma; et ipsac onininni sunt suprcma. In rebus est ad opus reslaurat nis, rie qua maieria iriplici-
vero mediis-quaecnnqiie sunt' iutcriora, ipsa suiit lerlraclnt, sicut su adictum est, secunriumhisio-
inferiora, el quapcuuqiie sunt exleriora ipss siinl riani, secundum alle riam, secundum tropologiam.
cuperiora. Firinameniiim vero cx steliis sibi itifixis Sedpriusquam oarra nem historieam ingrediamtir,
essc votiibile compi-obaiur, seride qiia materiafa- D <iportet ut de situ le rum rionnulta dicatnus. Pri- .
citiin sit ignoratiii. Terra die jussu divino moles mum namque snnmi m historiacnori solum divin.-e,
aqtiarmn, qusc spatiniu illud qnod inter ccehimet i;edet mundanacpe ringere proponimus, ac dein-
terrara est occtimutiiri ienebal, tleorsum versa in i?eps mysleria alle riae et-tropotogiac pro posse
-abyssuni descenriit,cl sic aer iit. medio purus et iloslro declarahlmus.
serenus perinansit. Deinde jnssit Deus ut terra CAP.IX. D duobut Teslameniis.
' tura in diiohus Testamenlis
Jierbas et arbores secutidiim species siias germina- Omnis divina Sc
l-et, et ferminavit. Quarta die fecit luminaria, quae '<:onllnetur, Veleri Videlicet et Novo. Utcumqiie
•in firmameiito protjaufuf esse fiiia, exceptis septem "resiamenlum tribus erdinibus distinguilur, Vetus
et
pjajietis»quortmiisia' suiil iioiriha fLiiiia, Merciirins, fesumentum conti «t Jegera, et prophetas agio-
Yciuis,,,Spi, Mars, /iipiler, Saliirnus. Quinta die |jrapbos. Novumaul ; Evangelia, Apostolos, Pa-
/ecit de aqua pisces etaves, sed "pisces In aqna i res. Prtmus orde eteris Testamenti, id est, lex
dimisit, avibus vero in aere roansionem hnbere con- -i]itam Hebnci Tora nominant, PeniaieuclKim,id
«tituit. Sexia die fecit beslias iri lerfa. Mundo igi- i sst quitiqite libros Moysi continet hoe ordine: Pri-
«nr creato, disposiro, ornato, et «o, qnod esset i mis esl Bresith, id nst Genesis; socundus Hessesr
809 EXCERPTIONUMPRIORUM LIBER TERTIUS.' 41»
mol, id est Exodus; tertius Vagelhra, qui est Levi- A Texms ergo divinarum Scripturarum qunsi lotum
ticus ; quarlus Vagedaber, qni est Numeri; quinttts corpus, principaliler triginta libris continctiir. Ho-
Adabarim, qui esl Deuteronotnion. Secundus orrio Tiim vigimi iluo, sicut sitpra riixiinns in Veteti
est Propbetarum. Hic continet octo volumina : Pri- Tesiamento, et oeto coiitinentiir iu Novo.
riium, Josue Ilennnm, iri est Gtiiim, Num, qui el CAP.X. Unde dicalur Testamentum.
Josue, el Jesus Nave, etJcsus nmicupatur; secun-
rium, Soptim, qui estliber Juriicum ; lertium, Sa- Testamentum dicitur sacra Scriptura, humana
tniiel, qui est primtts et sectinrius Regurii ; quarlum, consuetudine danle occasioueni. Antiquitiis eilim
Malacbim, qni est tertiiis et quarlus Regum ; qnin- qui carebant libcris, adoptabant liberos, et cum
tum, Isaiam ; sextum, Jeremiam ; sepiimiim, Eze- conslituebant itlos hacredes, tesies vocabant, et
chielcm ; octavum, Tharea9tra, qui esl liber dtio- scribebantchtrographum, nontamen ila raiuni, qnin
decim prophetanim. Teriius ordo estagiographorum. posset mutari vivente testatore. Similiter Deus, uuu.m
Hic continet novcm libros. Primus esl Job ; secun- Filium habens ex natiira, multos voluit adoplare
dus Psalteriiim; lertius Maslot, qui GraeceParaholae, cx gratia, et primitiis iiniim elegit Abraham cui
Latine Proverbia sonal ; quartus Celelh, qui est R pracccpit exire de cognalione sua, el proinisit ei
Ecclesiastes; quintus Sira siritn, id est Cantica terram Palaeslinam (Genes. xn). Poslh.TC eriuctis
canticorum ; sexlus Daniel ; septimtis Dabreniamin, filiis Israet de iEgypto eamdem rcproiuisii, et ne
qui est Paratipoinenon ; octavus Esdras ; nonusEs- ritibitarent, fecil teslainentiim in cerlilutlinem pio-
Iher. Omnes vero numero viginti quattior. Sunl prae- missae haereriitatis, scilicet legem, quoe per Moyrten
terea et alii libri, ut Sapientia Salomonis, liber dala est. Sed qtiia Deus non poterat mori, cl tesla-
Jesu fllii Siracli, etliber Judilh, et Tobias, liber mentum morle teslatoris confirmaiirium erat, inier-
Machabaeorum,qui legunlur quidem, sed non scri- fectus est pro eo agnus myslicus, cujtis sanguine
hunliir in Canone. His libris viginti duobus Veteris respersus est liber, et totus populus in confiiniatio-
Testamenti octo addunlitr Novi. ln primo drriine nem promissae haeredilaiis. EoJein morio Dominus
Novi Testamenti sunl quatuor Evangelia, quae scri- Jesus Chrislits, vocans adaeternam haereditatetn non-
psernnt Malihaeus, Marcus, Lucas, Joannes. In unum hominem, scd omnes gentes, fecil teslamen--
secttndo simililer quatiior, Actus aposiolorum, Epi- lum, scilicet Evangelium. ln cujus conlirmalionen*
stolaePauliriumeroquatuordecim sub uno volumihe, iion agnus ille antiqmis occidimr, sed ipse (quia
taiionirse Epistolae, Apocalypsis. In terlio ordine homo erat, etmori poternt) mortem subiit. Etsicut
primum locura obtinent decreta, quae canones appel- r Deus ad Yetus Testnmeniiiindaiidiiin vocavit testes,.
•lanius; deinde sanctorum Patrtim scripta, id est Aaron scilicet, et Mafi-am sororem ejus, et Ur, ita
llieronymi, Atigustini, Gregorii, et aliorum, qua? in- Christus, quia inajorn promisit plurcs vocavii testcs,
finiia sunt. Ilaectamcn scripta Palrum in lexlu di- videlicet apostolos et martyres. Vems riicitur Tesia-
vinarnm Scripturarum non compulantur, qiiemari- mentiim piimum, quia prius datum est, vcl quia rie
tnodum in Veteri Tesiamento, ut diximus, quidani rebus veterascenlibus institiiiiim QS(. Novtim dici-
libri sunt, fiui non scribuntur in Canotie, et tamen tur quia de immulabilibus et semper novis Ioqui-
legunlur, ut Sapienlia Saloinonis, et cacleii riicti. (ur.

LIBER TERTIUS.

De situ lerrurum. Cura Adnotalionibus ifomini Thoma3 Garzonii, theotogi. 9elo continefe
capitula.

CAP.1. De tribut pnrlibut mundi. D omni genere ligiii efeponiiferariimarbbrumconsitus..


Tressunt partes mundi, Asia, Enropa, Africa. Ilabet lignuiii vit* ; non ibi fiigus est, non aestus,
Qnarum Asia illam metlietalein lerrae, quae est ad sed perpetiia acris teniperies. Hahei foniem, qui in
oiientem, tenet. Aliac duae illam, quae esl, ad occi- quatuoi- flumina dividilur. Paradisus Graece, He-
dentem : et mari magno ab invicem dividun- braice dicimr Eden, quod uiiumque jiincturo in
tur (26). noslra liiigua dicitur hortus delieiarum. India Asiaj
CAP.II. De Asia elpartibus ejus. , regio est inter Oceaninn et Indurn flnviuin, et ab
Habet Asia provincias multas et regiones quarum Indo fluvio nomen irahit. Habet genies multas, et
noniina et situs breviter expediam, sumpto iniiio a oppiila, insulani Taprobanam gemmis et elepbanli-
paradiso. Parariisus est locus in Orientis parlibus bus rcferlam, Chrysara et Argyram auro et argento
(26) His (ribus mundi partihus addunt moderni tentrionalissimam recenter detectam, sed adhuo-
tres alias paries, Americam scilicel Indianiin occi- nonbene cognitnin,eisextam pariera Australissiman»
deutalium, anliquis incogniiamr Gnitlanrtiam sep- deiectam, sed incognitaui, ac imiominatain.i
tH * APPENDIX AD QUGONiSOPEUA DOGMATIC. ?J*
fecundas. Bis melit in anno, gignit lincti colorisiio- A sunt Amazoma, Alba , Hircania, Baclria, Hiberia,
inihes et elephantos ingentes, et ihinoceronta bes- Armenia, Cappadocia Cholcos, Asia minor, Cilicia.
iiam, psitlactim avem, ebenura lignun, cimiamo- Amazonia dicta est eo quoil in ea feminx regnant,
mum, piper, et calauiura aromaticum. Miilii ebur, quae, ne inipediantiir sagitlando, puellis suis dex-
berillos, chrysoprasos, adaraanles, ligneles, carbuu- tr.-tm mamillam adi unl. Albania ab albedine po-
culos, margaritas, uniones, quibns nobilium ferai- puli. Hujus terrae can ingentes lantae feritatissunt,
mrom ardet ambilio. Habet et lnontes aureos, quos ut taurds premant* nes perimant. Hircania ab
adiri propter drncones, ligres, cl gryphes, el iin- Hircjnia sttva copio feris, et gregibus, pantberis,
mensoriim bominum genera sanequam difiicile esl. , et pardis. Bactriae , clrius amnis noinen dedit.
Iiiter lndurii et Tigriro fluviuni stint Aracusia, Par- Haec habet camelos, peries imnquam atierentes.
Ibia, Assyiia, Meriia, Persis. Araciisia ab op- Armenia ab Armeno uoriam nomen trabit. In.ejiis
pido suo noraen accepit. Parltii&in Parlhic Scytliia montibus post diluviu 1 arca quievit. Cappadbciatn
egressi occupavertint, eainque rie suo uominePar- urbs pfoprie nomina it, lerra aute alias ntiirix
thiam vncnvernnt. Assyria ah Assur filio-Sem esl equorum. Asla minpr hnbet provincias Biliyuiam,
vocata qin illam- posl diluviura prinius incoluit. Pbrygiani, Galatiam Lydiam, Carinm, Pamphi

Iu hac invenlus esl usus pnrpurae. Inde, odores liani, Isauriam el Ly iam. Cilicia a Cilice qnodam
crinitim, et corporum ungueuln veiierunl. Media et nomen habens, hab t meiropolim Tnrsum. I|i la-
Persis aMerioet Perseo regihus sunt noniiuatae. tn lere australi Asiae rrigitttr mare Rubrum, ab
Mcdinaibor invenitur, quain ulia re$io non babet. oceano Orieniali occ eiiiem versus usque ad con-
Persuc ignem coltint, et pyromantiam riicunliir inve- finia Arabiae et Pal linae. Inter innre Riibriun et
nisse. Inler Tigrim et Etipbraleni flirvios sunt Me- oceanum Australem orientem supra est yEtbio-
eopotamia, Cbalriea, Arabia. MesopoiniiiinGraeca pia superior, qtiaeah ccidente nionlibus iEthiopicis
etymologia dicilur quod duobus fluviis ayibialur, per iraiisverstitn cl uditur. Snb. iGthiopia suiil
Tigri et Enphrate. Arabia appellalur, iri est sacra, ^Egyplus superior, d rta ^Egypti, jEgypius infe-
co quod in ea sit regio thurifera. Ilaec dicta est rior, Lybia, Egyptus est regio iinbribus insuela,
Saba a Saba Dli> -Ghus. Invenilur in ea arbor habet crocoriilum b tiam el ibim, ac pelicanum
thus, niyrrha, cinuainomiim, Phcenix avis, sar- aves(27.)- ,. •
rionyx gemma. Inler Euphralera el liiaie Meriiter- CAP.III. Z)<! rica el parlibus ejunZ
ruiieum sunl Syria, Phcemcia, et Patesiina.qiiae Africae regiones a Oriente ad Occidentem por-
continet Jtiriacam, et Samariam, el Gaiilscain. Sy- Q riguniur sic : jEtbi s, Nadnberes, Gararaantes,
riant Syrns quidam nomine a suo ferttti- vocabulo Lybia Cyienensis, Ti oliiana, Futhensis, Zeugis,
nuiicupasse. liiveniturin ea lapis Syiiusqui iuteger Getutia, Nmnidia, T igiiaiiia, Mauritania. Syrtcs
flucluare dicitur, comminuius mergi. Phouicise aatem a jiiari Meriilcr iieo eseuutes usque ad ocea-
Phcenix, qul in ea regnavit nomen dedit. tn ea e t num Allanticum inob iquum ductum porrccl;e divi-
Tyfus. Palaestina a Philislhiiin sua melropoli nomi- dunt Zeugin, Numidia , et Maurilaniam a djsenis
ntilur; Judaeaa Juda. Ilaecesl Chanaan dicta a Cha- Africae,ultra quae snn ^Elbiopes. Nadal.ercs a Naria-
naan (HioChara. In raedio Judacae est Jerusalem, ber loco vocautur. ramanles quoque a Gnramo
qiiaecst unibilicii» lolius teri-ae,variarum ppum tli- oppido norainantur. L bia Cyrenensis a Cyrene civi-
ves, fruglbiis feriilis, aqitis illiistrls,'opiina balsamis. tate dicta est. Trtpoli la a trtbus civiialibus suis.
Saroaria ab oppido, qtiod Saumria dictuni est no> Futliensis autein a Fu pulalur cognominala. Pono
men habel. Galilaeadicta est, quodcandirios homines in Zeiigi est Carthago Geiulia, utfertur, piscatores
gignat, lerra friigibus salis fecuitria. ln latere Asiac non babet. Nomidia a incolis per pascua vagaitiihus
ad aqtiilonem ab oceano Orientaii occidenlem ver- ncnien trahit..Nam ngua eortim Numidaeincefisc
stis porrigitur Scythin, baec iindiqne montibus clatt- sedes vocantur. Tirigi nia a Tingi mciropoli iiomen
dilnr, in ejus exiremiliiie ad orientem sunt Seres. Q habet. Maurilania a uro, quod est nigrum, noiiii-
Ilivenitur in ea sniaragrius oplimus,. el cryslallus natur (2g).
purissimus. Snb Scyibia a niari Caspio usque atl CAP.1V.J5tf ropa, et partibUsejus.
Euniinm, vel Hcllespontum, el fluvium Tariaim Hae sunt regiones ropas, et gcrites, a Iluvio Ta-
>
(£7) Dislingiiitiir Asia ln riuas partes principales, ciim. Secunda est a 1111 Persico usque ad fltimen
tina ex qnihus respiciens sepientrionetn verstis, ]niltin>.Terlia ett a mine lndo, usqne ad exlre-
respondet Europae, nlter» respiciens austrum, tnum Gnem Asite, tti est trans lineain nmntis
responilet Africae. Prima rursits in tres alias divirii- Tanri, versus anstru . Qitot aulem provinciac in
inr partes. Una esl n flumine, Tanni, et n palurie omnibtis biscontinea ur,explicat praedicliisauctor,
Meotide usqtie ad flumen Rha, et usque ad mnre in Stio De munrio t tu.
Hircanum; secnrida a.Poiilo Enxrao nsqiie ari ext.ie- (28) Africa partitur «' monle Atlantis, qui pariter
mam pnrtem Hircani freli. Tertia 3 flumine RJia et discurrit ab occasu i ortu conlinna <|iiadnmset-ie
ab extfemiiatibus marls Hircaui, quori est versus usque ari .Egyplum, I duaspaftes poiissiinas. Pri-
orieuiem,usque ari ultimns lines Asiac,quaeest a sta- "tna, qnae respicil sep ntrionem versus, e regione
lula liuea.seplcnirionem versttsj Allera parsnrinci- EufOpocposiln, usqtre ad inare Metlitenaiieunf ex-
palis Asiac siibdividitqr in tres alias partes. Prima, 1
lenditur. Aliera exle 'iliir usque ad Oeeanum Aus-
est a Lycia, C, n mare Rubro usque ad sinuro Persi- 1tralissimum, sed res igit se tum ab occasu, tum
2*5 EXCERPTIONUMPRIORUM LIBER TERTIUS. 214
nai secus,liitus Oceani ari Occidenlem porrectae. j\ Taurus, in Borea Riphaci montes, in Phcenicia Liba-
Scythae infcriores, Daci, Gotbi, Alani, Gepidac,Rugi, JIIIS,
, in Aruhia Nyseus, in deserlo Arabiae mons
Bul^ari, Unii?.,vel Hungari, Nores, Sclavi, Germa- Phasga, mons Scorpion, mons Sina, mons Hor,
n'ar Alemania, Gatlia, Aquitania, Ilispania. Germa- uions Abarim. In Iduinacamons Seur, in Judaeamons
nia ilicta e>t propler feci.nriitaleni gignenriorum Hermon, Carmelus, Gelboe. In Thessalia Olympus,
populer m-. Gignit eiiam aves bertinias, qiiariim Pindus, Ossn. ln PhociileParnassus. In Macedonia
pcnrse nocie lucent, bisontes feras, crystalhtm lapi- Athos. In Sicilia yEtlina. In Italia Apenninus, et
dem. Alemania glelia nberi, ad usura aniinaliuin est Alpes. Inter Galliam et Italiam, Licabanlus. lnter
apta. Gallin a candore populi uunctipata est. Ilanc Aquitaniam et Hispaniam, Pyrenaeus. In Hispania
ali orirnte ju; a Alpium liientur, ab occidente Ocea- Solurius, Calpe. In Afrtca Allas (30).
nus iicludit. A mcridie praerupla montis habet Py- CAP.VI. De fluminibus in toto orbe intignibus.
renaei; a sepienirione Rheni fluenta, alque Germa- Ganges fluvius insignis est in India. Indus ab occi-
niam. Aquitania ab obliquis aquis Ligeris nomen dente ejus. In Parthia Tigris. Bactrus in Bactria.
fabel. Hispania, ab Hibero flumine priits Iliberia, Tigris ilem inter Assyriam et Mesopotaraiam. Eu-
rieinde ab Hispalo rege Hispania dictaesl, lerra phrales inter Mcsopolamiam et Syriam. Nilus iir
oninium frugnm generibus ditissima, gemniarqm, B jEgyplo, Jordanis in Jutlaea. Cygnus in Cilicia.
melallorumque copiis plena. Inler Danubiuni et ma- Araxes in Armenin. Timaus in inferiori Seylliia.
re Meriiterranetim siib Euxino et llellesponlo sunt Pactolus, et Hermus, el Meander in minori Asin.
Mesia, Ilislria, Macedonia, et sub Macedonia ab Hebrus in Thracia, et Eurotas in Thessalia. Inacus
aquilone ad ausirum, Arcadia, Hellada, Thessalia, in Acbaia. Padus et Tiberis in Italia. Danubius et
Achaia. Mesia tiiciiur a messitim pervenlu. Histria Rhenus in Gerraania. Rhodanus, Arar, Mosa, Se-
ubHistro, id est, Danubio. Thraciae Thyras 'fllius quana , Ligeris in Gallia. Hiberus in Hispania. Mi-
Japhet nomen dedisse perhihetur. Macedonia a Ma- netts in Gallicia. Tagus et Bagrada in Carlba-
cedone dicta est, pairia Alexandri Magni. Arcadia gine(51).
olim Syciona vocabalur; habet albestum lapidem, CAP.Vll. Deintulis mundi.
qui semel accensus nunquaro exslinguitur, habetet In oceano Orientali ab austro ad aquilonem sunf
candidas merulas. Hellada ab Hellene rege dicta est. Taprobane, Tyle, Argyria, Chrysa. In oceano Septen-
l.i ipsa fueriiiil Athenae civiias, philosophorum nu- trionali ab orientein occideniem insula Pbanesioruni,
Irix. Thessalia a Thessalo rege dicta esl. In hac Albatia, Hyperborea, Apolitana, Gangania, Glossa-
inventns est usus domandorura equorum. Achaia ab ria, Norlhmannia, Orcades, Tyle, Scotia, Brilannia,
Achaecdicta esl rege. Hujus metropolis Coriiithus. Hybernia. ln oceano Occldenlali Fortunatae Hesperi-
Post (ransmisso sinu Dalmalico inter Alpes et mare riiimGorgades. In oceano Auslrali Gauleum, Ichthyo-
Medilerraneitm , sunt Campania, Apulia, Tuscia, phagorum, Adamus, Coneus, Maltcus. lii eo mari,
Catabria, Liguria, Ilalia qiiac et Latium, [Umbria. quod dividit Europnm el Africam ab occidente in
Porro Italia ab Ilalo rege vocaln est, lerra omnibus orien(em, sunt Gades, Bateares, Slorchades, S-ar-
in rebus pulcherrima, soli feriiliinie seu ubertale dinia, Corsica, Sicilia, Cephalonia. In mari Mngno-
gratissima, gignit gemmas, serlilein, ligurium, co- sunt Cyclades, Rhodos, Tenedos, Carpalhos, Cy-
rall um, Loam serpentem, lyncein ferara, diomedias thera, deinde Cyprus, Sidon, Creta. In roari Syric»
aves. Inler Alpes coccias ei inontem Apenninum est est Paihmos (32).
Lcngbbardia, Valeria. Inter Tbyrrenura sinum et CAP.VIH. De civitatibut et urbibut insignibus.
ii ontes Pyrenaeos est provincia (29). Babylonest.in Chaldea, Ninive in Assyria, Nysa
CAP.V. De mohlibus tn loto orbe insignibut. in India, Mediain Media, PersepolisetSusain Perside,
Supra oceanum Indicum in parte austrati est Ca- Ctesiphon in Partbia, in MesopotamiaCarra, Eiless?,
lidargamera , ad aquilonem Saniara. In Scytliia Calamiae*.Haeeest Seleucia, Philadelphia. In Sc.yibia
linaus, Caucasus.Tarapamsades, Tatirus, Oscaba- g Horlogoria, Samarcam, Aripli, Alexandria, Scylho-
res, Parcan, Memarmoli, Ariobarzanes, Acrocerau- polis, vicus Saphiri. In Syria Antiochia, Dainascus»
nus, Caucasus. In Armeiiia Parcoatras, in Cilicia Seleucia. In Phcenicia TyniSj et Sidon. In Cilicia

ab ortu, ila ut quasi angiiliim componat in extreroa tnm se profitelur Slraboneni, Ptoloraei Tabulas, et-
sui parte austriim versus, ubi proiiiontoritim, qiiod Jacobi Castaldi Pedemontani, Mappamunduni.
vulgo dicitur caput BonaeSpei, situm est. Provincias (30) Montes Armeniac, ubi arca Noe requievit, ex ,
in utraque parle conlentas exeodem auclore cernere sacraGenesi altissimi esse deduciinlur.
licet. (5t) Flumina lolius terrarum orbis copiosiiis (licet
(29)Enropacommode dividi potest per Adriauctim suniinnrie) enumerata habes apud Joan. Thoraant
mare, per Alpes, per roontem Adulam, et per llutneii Frigium, libro HydrographAmipstus.
Rheni, in ditas potissimas partes. llla, quae ab , his (52) Insula Diomedea,nunccanouicor«m regulariun»
finibiis ad insutas Fortmiatas lenriit, oceidentalis Laleranensium , celebraiur a Prmio Iib. x. cap. 44„
riiceiur pars. Alicra, quae ab his lermiuis respicit propler aves Diomedis apud poetas celebres. Sed,
QmiienTanai, paludem Meotidem, Pontum Eiixinum, qui insularum omnium cogniiionem absolutara re-
et mare jEgeum, orientalis pars dicitur. Quomodo qiiirit, volumen vulgo.insiilarium diclum legere noit.
aulem hae parles in alteras rursus dividaiitur, ex laedeat. Insuper. et Petii Appiani insularuui muuril
praeJicto habes auclore, qui in lerrae divisione sesu- Catalogum.
Sf£ APPENWX AD IICGONIS GPKR.YDOCMATI .* 516
Tarsiis. In Asla minori Nicomedia, Nicaea, Chalce- A biirgns Ratisbona [R "spona], Herbipolis, Argcit-
tlonia, Snrdis, llUtro, Ephesus,-Perganitis TijalirC. lina, Basilea Trever ' Senones', Partsius, Lugdu-
in Snmari.i Beihania? , Saniaria, Caesari». lu ftnm,Rothomagus, Re i, Arelas, Vienna,Parenfasia,
Galiliea Nazarelh, Chorozaim, Bethsaida, Tibe- Ebretfunum, Bituri, Tnroni, Rttrdegala, Tolosa,
rias, Cana, Capharnaiim, Naim. In Judaea Jerusaieiri, Narbona. Iii Hispania stinl Pampilonia, Osca, Bar-
Beihiehem, Jerichuset Hebroti. IiiThracia, Constan- zinoria, Tarracona, T riosa, Cartbago, Hippus, Me-
linppolis. 1'auisus, Nicopolis. In Macedonia Phi- gala.Caesarea, Leptis 'Bysaiitiuiri*Ciiplie,i. Duode-
Jippi. In iEgyplo Thebe, Taphnes, Memphis, Helio- cim Alexandriaa: Ale ndria bii|gppia, Alexandna
ipolis, Peitisiimti Alexandria. In Libya Cyrenensi, moiilttosa/Alexaiidrr aputl Porutn? Alexantlria in
Cyrene, Panhemium, Beronice, Appolldnia, PtoJ6- *Seythta, Alexandria pud Babylonem, Alexandria
inais, Adnmeluro. in ltalla Ronia, Alba, Capua, •in jEgypto, Alexandri apitd Massagetas, Alexanriria
-Benevenlum, Sipoiiuts, Neapolis, Tibur, Ostia, -apud Orgalas, AJexan fia amid Granicum, Alexan-
Lmia, Junua, Ancona. In Longobardia Mediolanum, dria apud -Treadam Alexaudria jaxta Tigrim,
Ticinunl, seu Papia, Brixia, Verona, Vicentia, Pata- Alexandria apuriXa Ibtiin, His igitur tle situ ler-
vium, Bononia, Ravenua, Manlua, Cremona. tn Ya- raruin breviter exp itis, ad sdiuentia trans-
icria Aquileia. in Calabria Tarentum. Islae stint fl eamus (33).
tivitales transalpiiiae. Colonia, Magunciacus, Salze-

' .(33) Mullaph,rbes'hodieinsignes reciienliir, ul Vene- antiquas, in caialogn rednccre volujt. Eodemsiylo
liae, Pfcae, Sena;, Floreniia, Ferraria, PerusiUm, et IISIISest resentiusGe a.ina Frigius, in suo tiriiun»
cjiiainplures ;ilia\ quia partim veiusiiores euiittiefar taialogo. :: '-
voluit, parlim aliquas lanttiut, et iion oiiines, licet

LIBER QUARTUS.

'*"'-. Tractat de fiistoria ab AtJam usque ad Christum; contine tredecim capitula.

CAP,hPerqum sequens currat narratio. G Abiroelech, ThoJa„Ja r, Jepihe, Abessam, Ahialon,


Sane sciendum est quod tota ista series et por- Abdon iLabdoni,.Sa ri, He(i, Samuel.
rectip lemporis dividenda est iu dtios status, vete- . CAP. V- Regetqui.
rera et novura, et tria tempora, naluralis legis, et Saul, Daviri, SalQra n, Roboain, Abin, Asa, Josa-
jscrijitae, et graiiae; et,sex aetates, quar.ura prima est pbat, Jornn, Azarias, tlialia, Jaas, Amasia, Ozias,
,ab Adam usque ad Noe; secunda a Noe usque ad ,Joalhas, Achas, Ezcc 'as, Manasses, Ainon, Josias,
Abrabam; Tertia, ab Abraham usque ad David; Joalbam, Joachim, S lecias.
«quarla, a Dayid usque ad transmigrationem Baby- CAP. ., Paniificet.
lonis; quinta a transmigralione Babylonis usque ad Jesus, Joachim, El asib, Jutlas, Joannes, Simon
adventum Cltrisli; sexla, ad abvenlu Christi usque ad ,juslus, Eleaznius, Ma asses, Onins, Siinon, Ouias,
iinem mundi. ltetn quinque. praecedenies aetates ab Jesus qiii el Jason, Onias qui et Mcnelaus, Alchi-
Adani usque ad Ctnistum per quatuor successiones nms, Judas, Jonatliasj Shnon, Joannes, Aristobolus,
diviriuntur. Prima successio patriarcbarum ftiit ab Alexander, Alexandral Ilircanus. ,
Adam usque ad Moysen; secunda Judicum, a Moyse C\f. yi. llistoriaaf Adnm usque ad Moyten.
usque ad David ; lerlia Rtigum, ab Daviri usque ad PaVeutes itaque . | irimi praceepunn obedientia
transmigrationcin Babylonis; quarla Sacerdotum, a transgressi de paradis >sunt ejecti, et in miseriam
traiismigratione Babylon.s usque atl Chrislura. Igj- tuijus miiurii projecii Coguovitque Ailaui uxorem
lur per istarura qtialuor successionuni viros eximios stiam, et genuil Cain, cujus posleri homines sunt
ab Adam usque ad Christum sermonem cxlendo, vocati. Genuit Abel, cujus posteri fllii Dei sunt vo-
deinde ab adventu Cbristi tisque ad lenipora nostra, cali.Porro Selh genui, Enos, etEnos genuit Cainairi,
primum per imperaiores Romanorum, deinde per et Cainam genuit MaliJeel, et Malateel genuit Jared,
regcs Fraiicorurii narrationem deditco. ei Jnred gemiitllenocli, qui translatiis est, et lie-
CAP.IL Patriarchm tunlhi. > _ . noclt. genuit Matbiisal im, et Maibusajem genuil La-
Adam, Seth, Enos, Cainam, Malaleel, Jared, Enoctt, inecli, et Lamech genitit Noe, His diebus gigantes
'Mathusalem, Lamech, Nbe, Sem, Arpliaxad, Sale, erant in terra, et omnis caio corruperat viam sunm,
Heher, Phaleg, $eu, Sarug, Nachor, Thare, Abra!- narii fjlii Dei, idesl ilf, qui erantjde stirpeSelhivi-
bam, Isaac, Jacob, Levi, Caalh, Amrain. denles lilias bominun, quae erant de genere Cain,
CiB. IJL Judicet qui fuerunt. qnod esseiit pulchra, niiscenles sanetuin cum pro-
Moyses, Josue, Othouiel, Aoih, Debora, Gedeon, fauo duxerriut ess uxitfes. Unde iratus Deus dixit
217 EXCERPTIONUMPRIORUM LIBER QUARTUS. «18
qttod deleret hominem et omnem animam viventem, A Inde Prima rubens unda, tabet ranmque tecnnda.
cutex tristis, vatl mutca nociviorisfis.
quam fecerat propter hominem, aquis dihivii. Et Quinla pecus slravit, vesicas sexta creavil. ,
invenit gratiara Noe eoram et
Domino, jtissti Dei fe- Pone subit grando, post bructtsdente nefando.
cit sibi arcnm, in qua salvaretur ipse, et uxor ejus, Nonateqil solem, primum necat ultima prolem.
et Ires fllii ejtts, et uxores flliorirm, et de animanti- Sed quia Scriptura a Moyse cl deinceps rerum
bus iiiuiidisinlroduxit septena, de immuiidis verbo summam non secundtim patriarcharum generalio-
bina. Igitur aquis diluvii deleta est omnis anima nem, sed secunduro principum narrat successionera,
vivens, exceplis iis qnae eranl in arca. Peraclo di- generationem ipsius Moysi a Jacob ponemus, et sic
luvio egressits est Noe de arca cum omnibus filiis deinde snb ipso el sub seqitentibus ettm dnobiis, ge-
suis Sera, Cham et Japhet. Ab his riisseininaiuin est sta suromadm comprehendemus. Jacob itaqne ge-
omncgeiius huniaiimii post diluvium super terram. nuit Levi, el Levi genttit Caath, et Caalh gcnuit
Setl anleqnam posteri eoruro ab invicera divideren- Amram, et Amram genuit Moysen. Sub istius riti-
tur, inchoata est ab eis titrris Babytonis, ubi COnfu- calii fecit inulta magnalia in inari Rnbro, etrieserlo.
suin esl labium eortim. Posiquam divisi suni, ftlil vEgyptum namque decem supradictis plagis flagella-
Sem meridianam pnrtem Asiaeab ortu solis tisque vit, mare Rubrtim cOram filiis Isruel divisit. ln de-
ad Phoenicespossederttnl. Posteri Cham meridianaui serto aquas amaras dulcor.lvit, el manna rie ccelo
terrani a Sidone nsque ad Gadilanum fretum. Filii pluit, quo filios Israel annos quadraginta pavit.
Japhel sepienlrionatem parlemAsiae, a moiite Tauro, Aquam de petra pfoduxit, popnliim Amaicc supera-
el omneni Europani usqueadOceanuin Bfilannicum, vil, Lcgem in monte Horeb dedil, et labernaculum
uomina sua locis et geniihus relinquentes, dequibus foederis et arcam tesli.moniiiieri, et Aafon et filium
adliuc quaedampermanent ut ab Elam Elamiiae, ab ejus in sacerriotium et.cleriim sibi consecrari jussit.
Assur Assyrii; quaedam vero mutata sunt, ul ab Indo His ita transactis cmri iilii lsracl, Moyse duce, co-
fluvio Indi, ab iEgypto rege jEgyplii. Sein .iutem lumna praecedenie de tiionte, recessissent, denuo
genuit Arphaxad, et Arphaxad genuil Sale, et Sale Heus eos cothurniciim carnibus saliavit; Dathan et
genuit Hcber, a quo Hebraeisunt vocati, in ciijns Abiron conlra Moysencontendeiiles, tcrra cos deglu-
faiuilia primordialis illa, et cunclis cominunis lin- (ienles damnavit; el virgain Aaron conlra natiiram
gua, quac"Hebnea dicilur, post confusionemremansit frondere, florere, fruclificarefecit; filiosIsrael inur-
linguarum. Heber genuit Phaleg, in ctijus lempore mtirantes ignis ccelestis couflagratibue punivil, el
ttnris qtiae diciiur Babel aedificatur. Phaleg genttit ignitos serpentes eis immisil, et eos a laesioneco-
Reu seuRagau-, sub quo dii primuin adorantur. Ra- ruin respeclti aenei serpentis sanavii. Eos quoque
gau genuit Sarug, et Sartiggenuil Nnclior, et Na- ad reditum duodecim exploraloruin murmurantes,
cbor geiiuit Thare, et Thare genuil Abram, cujus annis quadraginta in deserto detinuit. In quibusan-
tentpore Zoroaslres magicam reperit. Hunc Abram, nis omnes illi murmuratores et increduli inortui
ciiin jaro cultus idolorum ferverent ubiqne, Deut de sunt, el lllii eortiui inierim creverunt, qui postea
Chaldmaeduxil, et in terram Chanaan induxil (Cen. terram promissionis possederutil. Og regem Basain,
xn), el eoquod eam semini ejusdarelproiiiisit.Orta el Seon regem Amorrliaeorum,niiliumiibiisliliis tsrael,
fame peregrinalns esl Abraiu in jEgyplum, et inde Dominus delevit, el Balach, el populum ejus stravit.
locuplelattis, est reversus; detiique riiviniltis praece- Morluus est autem Aaron in rieserlo, et sepullus est
ptum accepil, ut se cttra sua sobole circtimcideret. in monle Hor, completis qiloque aniirs quadraginla
Ahraham auiem geniiit Isaac, qui riuxit uxorem ' mortuus est el Moyses in monte Abarimjiibetite Do-
Rebeccam, de qua genuit Jacob el Esau. Postquam niino, et successit ei Josue iilius Num.
auiem Jacob edulio lentis priinogenita fratris sui CAP. VIII. Historiaab Josue usque ad Saulim regem.
obtinuit, et eitm de benediclione palris stipplaniavit, Jbsue populum Dei in terrani promissiouis inlro-
ad Laban avunculum suum perrexit, et pro servitio duxit, et gentes Chananaeorum, rnges tiiginia et
suo Gliasejus uxores accepil, et ex eis et ancillis ea- Q uituin in terra illa iutcrfccit, et terram viciori po-
rum, duoriecimpatriarchas procreavil. Multumque pulo riivisil. Josue siicccssil Othoniel; hic liberavit
iocttpleiattis in patriain reversus patrem siitim curii lsrael de manu Ciisamzachaim regis Mesopotamiae,
Esaii fratre sepetivit. Deinde Joseph a fratribus in et quievil terra quadraginia annis. Posl huitc fuit
jEgypium cst venditus, et ibi miro Dei niitu sublt- Aolh de stirpe Gemini, qui utraque roanu ulebatur
matus, eumque pater suus ctini onini domo sua est pro dextra. Hic liberavit Israel de nianii Eglon regis
sccutus. Moah. Curo enira ferret munera populi Israel regi
CAP.VII. Bittoria a Moyte utque ad Jotue. Eglon, cui lunc populus ille serviebai, sociis cum
Monuo auiein Jacob, et Joseph morluo, in jEgy- reverteretur riimissis, reversus ad Eglon, secrelo
pto muliiplicati suni filii lsrael nlmis, et surrexit eum interfecit, et congregalo populo suo Moab ex-
alius rex qui ignoravit Joseph, et coepit aflligere (i>- pugnavit, et Israel liberavit. Post cnjits moriem De-
lios Israel in aeriificationeurbium, Phiton et Rames- bora [Delbora] cum Barach perrexit ad pugnain
ses. Vidit autem Deus laborem eorutn, et clamorem conlra Sisaram principem Jnbim Asor, et perlerrnit
exaudivit, et misit Moyscn el Aaron, et eduxit de DoiiiiiiusSisaram coiamBarach, et desilivitdecuriu
terra ^gypti, decemplagis jiEgyptoflagellata. • suo, et fugiens pervenit ad teiitorium Jahel uxoris
ttft APPENDIX ADHUGONIS OPERAfDOtSMAT ; 220
Ilaber Cynaci; quaftcum operuisset eum pallio, ttilii A anlem
'• Saule ascen in llebron, et regnavit super
t-htvum, et deflxit ih ejustempora, et mortiius es(. tribura
l Juda. Doin post mortem Abner regnavil
Posl Deboraiu surrexit Gedcon, qui liberavil Israel tsuper oiuncin Israel Gad, Nnlhan et Asath prophe-
de manu Mailian, ei percussit Oreb, el Zcb, et Ze- tnverunl.
l Porro tem -qno regiwtvitDaviri, quadra-
bee, el Salniana. Porro deinde, morluo, Gedeone, gitil» | anni sunt.f David regnavit Salomon filius
Abiiuelech fiUusJerobaal, queni peperit ci, contu- < cjus. Hie actlKlcavi templum Domini; qui boniint
tina ejusde Sicbeni, iiiterfecil omnes Iraires suos •quidein inilium, se finem balrjit^noii bonum, quia
sepliugiula viros, excepto miniino Jonalba,quieva- <
deos coluit alieno Unde 'uftirig Domintts scidit
"
sil. Constitueruntquc viri Sichem principem Abi- 'regnum de manu II ejus Roboani.et tradidii illtjd
melech. Posl haec niisii Deus spiritum pessimuiit servo < ejtis Jeroboa ^C«in;e»J«f poslularet populti»
<
inter Abiiiielechet viios Sichem, ctipse .audLos.il- irt«Wevaret jugitin tris sni, respondit ei dme.
ls inieifecii, et landemiragniine molae,quod jecit 'Constiiueriinique d m tribu^ regem sibi Jeroboam
raitlier supercapul ejus, excerebratiis inleriit. post 'liliqm^Nabnth. Por , Jeroboam |M>piilumidoloruiii
hunc surrexil Thola, el posl, Tholam Jair, et post cuUu * contamtnavi Cncurrlt aiitem regnum Isr.iel
Jair jephie. Deuique Jephteliberavitlsrael demami I
per anoos irecenl el quailraginta, et per reges
Jilioruui Ammon. Gumque iret ad heltum, vovil Deo decem ! noveiii, quor u isla sunl nomina : Jeroboam,
quodei iinmolaret quori sibi priniuni revertenti oc- 'Nadab, Baasa, Ela Jamri, Amri, Acha, Ochozias,
turreret, si viclQrinm obiinerel. Reveilen(ique oc- '•Jprain, Hieu, Joha , Joas, Jeroboam, Zacbnrips,
ciinit «i iinica filia sua, quam iiumolavit, et vo- 'Selluin, Manabep, «ceia, Facee, Ozec. In diebus
ium quod fecerat impievil. Posl Jephte judex fuit Ozee ( rcgisjsract, in diebus Ezechiae regis Jitda
'
Abesscn; erpost hunc Aliialon [Achialon], el post iranslulii Salmanas..r rex Assyriorutn docein tribits,
Abrion [Labrion]: et post hnnc Samson. Ilic leonem el in urbibti Meduiuin, etiiilrodiixil Cuseos
| posuil
iiiteffecil, uxoreiu rie Thamnata accepit, segetes in ' Samariam. Isti sunl Samaritani, quibtis non
Philislhinoraiii caudis vulpinm junctis facibus ac- cuulebantur Judsei. Jgitur post Salouioneni regjiavii
[
cettsrs, succendit, roille viros mandibula asini stra- 'in JfftlaeaRoboatn.; elpost Roboatn Abia. Ilic nm-
vit. Ponas Gazae super niontem portavit. Tamlcm bulavii ' in peccatjs tris sui. Pusl Abiaui regnavit
flulem Dalilacmulicri quori iri cnpillis tantatn forli- Asa;. cor auiem As erat rectum cum Deo, et belluiu
juriineiii uaherei, aporuil; c-tipsa rasis capiUis ejus, babuil cum Baasa ge Isracl, quo inoriuo regnavit
JPhilUthsciseiuii trailiilil, qni cruenlcs oculos ejns 'Josaphai. Ilic fecit q d reciiun fuit coraiu Dotnino, et
niulere eum fecermit. Cuinque erevisseni capilli Q 'perrexit ad bejlum tnii Acbnz conira regem Syii;c.
ejus.et corani Philislbaeis convivia celebranlibtis His diebus prophet ,it Etias. Post.Josapliat rcgu,ivii
Iurierei, coneussis eoluintiis doinus, eos qui in ea Jdrain, ainbulayitq e in viis regotn Israel. In die-
eraiit occidit, et ipse oecuhiiit, Sainsoti successil bgs illis reeessil ra, ne esset sub Juda, lunc
lleli, sub quo Santuel prophela claruit, area fuederis recessit el Lobiia, ilormivil Joram cuni palrihus
capitur, et Ophui et Phinees sacerdotis fllii occiilm;- suis , et regnavil Azarias lilius Athaliae pro eo.
lur. Dcnique Heli, audito quod capla esset arca Do~ Deseendil aulein rias invisere Joram regem
niioi, cecidil relrorsum de sella, et fraclis cervici- Jsrael, quem vulpe verunt Syri, et occidil anihus
bus inortuusest.Et percitssilDominus Philislhaeos lheu. Porro AthaJiit.jjuit filia Amri regis isracl, qui,
in seeretiori parte natium, el nascebailtiir in agrrs videns esse mortu m fllium suum, interlecii oiniie
roines, qua plaga-coiuii remiserant arcatn Dei; Ueli, seineu regiiiiii. Tul %autera soror AzariaeJoas filiuin
auiera successit Sainuel. Azariae, et seryavit euui sex anuis, quibus regnavit
CAP. IXi Hitloria a Saule usque ad Etechiam. Athalia super terr . Anno vero sepiimo coitvoca-
CMIIIaulem seriuisset Samuel petierunt fllii.Israel vit- Joiada sacerdo centuriones, et ostendit eis li-
..rcgein. Qiiod Douiino displictiil; cledil eis (amen re- Jiuui regis, consli erunlque regera, et Alhaliara
^era Saii|em filium Cis, qui bonum habetis initiuui Di iiiterfeceruni.. In febus illis voluil rex Syriae pu-
defeiiriil Israel, sed ftnein malum habuit, quia Do- gnare eoiilra Jeru m, dediiquc ei Joas ea quas
iiitno in bello quod fecit contra Amalecinoberiieiis obtiilerant paires iis in thesauros tioiiiini, et re-
.fuil..Reprobatiis ilaque, a spiiitu malo vexabatur. cessil : deuique g vi Joa» iulerfccerunt eum, ct
Unclus est aulem David pro eo in rrgem. Posl haec regnavil Ainasis h flis ejus pro eo. Isie provocavit
duclits est David in doiiiiiiiiSaulis, el quandociinqtte regem Joasad bell m, etfugit Amasins, et ascendit
arripiebat spirilus Domiui malus,Saulem, psallebut Joras rex Isracl in Jerusaleni, el lulit inde atniiin
David cithara et levius habebat. Pottquain autem el vasa aurea quae 'nventa fueruul in domo Doinini.
David percussit Pbilisihaum, amovii euin Saul a se, Facta est auiem eo , atio coiitmAmasiam.etinier-
et fecii eum tribunum super mille viros. Jonaihas fectusesi in Lachi et regnavil Ozias filius ejus pro
veio filius Saulis, dilcxit David qaasi animam suara. eo. Porro, instante i igni solemnilate, induit se Oziai
Ciimque Saul ipsuin David suspeclum haberel de vesle sacerdolali, iitlravil in templuin oblnturus
regno, ^eiendit ei multas insidias ut inlerficeret iiiceiisuin, siaiim tepra percussus esl; unde po»t-
euin, sed nott iradidil euinDominus in manus ejus. uiodum exlra urjje vilam ciegil privatam, Juaiha
Deiiique Da>id fugii.ari Arhis regera Getb. Mortuo filio ej.us rcgitj «e tia prpcuruiue.. Olympiava Gra^-
321 EXCERPTIONUM PRIORUM LIBER QUARTUS. 252
<Is msttiuitur. Mortuo deinde Ozia regnavit Joatbas A sancta
i asportavit, et posuit in templo Dei sui. Vi-
liliusejus pro eo; aedificavit autein Joatbns portnm xitque Nabuchodonosor iiost eversionem templi vi-
domus Domirii, qtiae speciosa vocabatur. Romuhis ginti | quinqne annis. Et hoc recedente, regnavit
nascitur. Defuncto Joailia regnavit Aclias filius ejus Evilmerodach
] : et post hunc Labosordac, etposthunc
pro eo. (n diebus illis ascendit Rasitn re.\ Syriae. et ]Egesar, et post hunc Bahhasar, qno regtiante cotn-
Facee filius Romeliae ad. praeliandum contra Jerusa- ipleti sunt anni sepluaginta quibus
propheiavernt
letn, et condnxit Achas Teglafalasar regem Assyrio* ''",Jereroias Jnriaeorum captivltaieiri esse solvendam.
rura, qui interfecit Rasim, et liberavit Achns. Igilttr his diebns Cyrus Rdbyldnlam exptignavii, et
Roma condiiur. Mortuus est aulem Aclias, el regna- Jiidaeorum captivitatem relaxnvit,
siciilscriptnmesr.
vit Ezechias filius ejus pro eo. . {nlibro Esdrm Prophetm. In anno primo Cyri regis
CAP. X. Hitloria ab Esechias utque ad redilum de Persarum.iM impleretur verhum Jermriiffi, susci-
Babylonia. lavit Dominus spiritum Cyri regis Persaruni, et tr.i-
In diebus Ezechiae conatits est Sennachcrib trans- duxit vocem'in nniverso regao suo per scripliiran»
ferre Juriam, sed nou permisit etim Dominus ; per- dicens. Omnia regnamundi dedit mihi Detescieli.et
cussil aiilem incaslris Assyriorum ceiitum octoginta ipte prmeepil milii,ul mdiftcarem ei domtim in Je-
millia virornm. Posl bacc ioter/ecerunt ipsuin Sen- B rusalem, quisquis in vobisesl de universo
populo ejus,
nacherib filii stti in. templo Dei sui. Post Ezechiam titDominus Deuscum eo, et ascendat.
regnavit Manasses filius ejus, fecitqtie inatiim jtixta iCAP.XI. Hitloria a Cyro usque ad Judam Maclta-
ritum Geniium,eladoravit oinneiu mililiain cceli; et, , bwum.
traduxil filhim suum per ignem,; el fecit malum Cynts igitur relaxala Hebracoriun captivitute,
super omnes reges, qui fuerunl anle euin in Jeru- fernieqtiinquagiiUa lioiiiinum niillia regredi in Ju-
salem. Locutusque est Dominus per mantis servorum daeam permisit. Joseriech quoque <le genere Aaroii
suorum Propheiarum dicens: Quia fecil Manasses sacerdotem, qui fuilcum patriluis aliriuctus, redire
abouiinaliones istas, delebo Jerusaleiii, t-t tradnni mandavit, ut ritus veteris solernnitalis pcr assueli
eam in inanus inimicoruin ejus. Mortuo Manasse, sacerdoiis scienliam reforinaretur. Ctijus fidelis
regnavit Amon fllius ejus pro eo. Hic. ambtilavit in Jesus post etiin popiiltnn rexit. Itaqne per siimmos
via patris sui, et interfecerutit euitt servi sui. Re- sacerdoles post revcrsioiiera de llabylone reriuii
guavilque Josias pro eo. Ainbulavitque Jdsias in via suroina ageb;itur. llli aiiiem qui veneruni rie Baby-
David palris sui, et noit declinavil ah en ad dexte- lone slalim fundavernnl teiiipliim, et funrialo tcui-
ram nequc ari sinistram, el fecil munriari templum, plo ohttilerunl sacriliciiim, steierunique sucerdoies
el celebrari Pbase quale non fuil a diebus Judicum in ornatii suo el LeviUe, el laudabant Deuin Israel,
usque ad lempus illud. Destruxil qtioque altare, et facla est laeiiiia magna in populo. Moiino deinde
qtiod fecerat JerOboam iu Belhel, el combussit in eo Cyro rege.Persaritro detiileruul Samaril;» accus.aiio-
ossa sacerrioliim qui obtiilerant super illud incen- nem adversus Judacos ad (iliuin ejus, qui Cauriiyses,
sunt. Verumtamen non est aversus Dominusa furore etAssiierus, et Artaxerces e,st nominaltis.iutermis-
sno, quem loculus est-conlra Juriam. Josias rienique sIIiit est igiiuroptis.rionec consummareiursub Dario,
congresstis cum Nechar rege jEgypli oecisus est in anno secunrio regni ejus. Ei hujus Darii anuo sc-
eanipo Magcndo.et regnavit Joathnra iribus inensi- cundo, obiinente,Zorobabclduce, coiuplela csl acrii-
bus, quibus expletis meraoratns Nechar ccepit eum, flcalio templi, quadragesiino sexto auno postqiiain
ct duxilin jEgyptuin, el constituit regetn pro eo coepit aediflcari. Untle Judai Doniiito in Evangclico
Eliacbim filium Josiae, quera vocavit Joachim. Con- scrmone dixisse referunliir: Quadraginia et sex annit
deronavil eiiam Judani ccnitini talentis argenti, et mdificalum est lemplum islud, etc. Dario surcessit
lalenio auri. Anuoque Joachiin undeciiuo venit Na- Xerxes filiiis ejus. Cujus rcgiti anno septimo Esriras
bttcbodonosor in Jerusalem, et exegit ab eo tribu- scriba legis Dei, asceudit de Babylone ; qiii /Egypii
Itiiti, quod iEgypliorum regi solvere solebat, quod rj referens ad lempluin Doniiui pecuiiias sacras, ar-
ille tiibns annis reddere non erubuit, lertio anno genli lalenta sexcenta qiiinqungiiila, el vasa argen-
atidieiis ^Egyptios conira Babyloniam diinicaturos lea talentoruin ceiiluni, et vasa atuea- laletitoruu»
solverc ilisttilit, mirie sicul rebcllent cutn Nabucbo- viginli, qui et celebravit solemnilalem sceuophe-
donosor interfecil, et nil tria ntillia viros de Jtiria giornm; Reineavil eliam Nehemias, ipsius regis pin-
captivos duxit, cl coiisiituit pro eo regem Joacbim, cerna de Susis casiro, anno ejusrieni vigesimo qui
qui Jechonias iiominatur. Qnem Jechouiain noti mulds inuros civitatis reaedilicavil. Praifatiw eliam Esdras
inlerjectis diebus, obsedit Nabuchodonosor, et ve- Bibliothecaro Veleris Tcstamenti, post inceusam lu-
nientem sihi obviam cum matre et quibusdam de gein a Chaltlflcisriivino affljlus spiritu, reparavit;
populo cepit, el duxit in Babylouem, et consiiiuit ciincta legis, ac proplietnriun yoluuii.na, quae fue-
pro eo Sedecbiatn palruiint cjns. Sed el hic Sede- riiiit a geniibus corrupta, correxit, lolumqiie Ve-
chi.ts non multo posl contra Nabuchodonosor re- tus Teslamenlum in viginli duos libros conslituil,
bellare coepit, et tunc secunrio reversus Nabucbo^ ui totiibri essentin lege, quol hnbenlur et iillerm.
donosor duxit eum in Babyloniam capiivum, et Ketjemias qiioque misil ncpolcs sacerd<>liiinillo=-
murum civitalis evcrlit, et lemplum extissit, e( vasa rumqui, in iraiisinigralioiie sacrutn igtiem inpuleo
225 .APPENMK AD HCGONISftPERA DOGMA A. «24
sicco servavcrani.,At illi non invcneruni,ignein, sed A Dei, et propritmi g anuiri capiivaverat, jussn re-
nquam crassam, quamjussit Nehemias aspergi stiper gis Antiochi expuls iit Amaiiilideni est regionein,
ligna cl holocausta, el acccnsus est ignis ex aqna, e* Menofeitisqitiriai rie tribu Benjaiiiin sacerdotiiim
Illa, et niirati sunt omncs. Tabernaculum vero < ebtiiioil. iJnd» liiij ts Menelai factione Onias pius
fcerieris, et arc.i» ct aliare incensi, qu;e Jeremias poutifex iniefentpt esl per qtieindain regis suffe-
prophela in mOnle Abaritn nbscondit, in eodem cium Anriroiiiciim ct non multo post Meneiaus
inonte sunt usque tn pracsentera diem. Porro Jesii, morttiosest, sacer io succerieiiie fratre ejus Lysi-
sucressit Joachim et Joncbiin llcliasib, et Heliasib macho. Sed curii sic matis desistelel, tanriera
Judas, et Juriae Joannes, ct Joanni Jaddiis» de- riejectus de liifri q 'nquaginta'ciibitorura, infelicem
niqiie Jatidi lenippribus ; Alesatider Maguus rageft* exhalavil animam. ysiinacbtis quoque jam multo
aggressns esl Pers.iriiin evpugnare, maiiriavitque lempli auro expor to plcbeio coucursu secus aera-
Jadilout fidelitntem., quam Dapio, regi. Persarmn rium lapiriatus inier it. Post bsecAntiochus rex Syriac
promiserat, e\ eo usque servaverat, ipsi deiuceps aeeenderis Jerosoly 1,intravit iu sanctuaritim cum
obseryaret. ResponditJatldiis se Darjo fideinjurasse, stiperbiai et lulit llare aiireum et candelabruni.
etquod hoc ipsc peleret, donecille, viveret, iieqtia- niensant: proposiiio , et velinn, et caciera templi
qtiamfacereposse. UndeiratusAlexandercoutmina- B ornamenia ei abiit. 'Demuin vero pfaccepit omnibus
ttis est quod urbiemJerusalem subvertei-et. Extimttit regni sut geittibus. ut esset nnus populus, et prohi-
itaquft Jaddus, el convooao ctero. et popiiloiiitiinavit buit in leiiiplo Dbti tii fieri holocausta, et Judaeos
eis rera. Oblaium est sacrificium, et preces fusacad escis coinquinari i mtindis.
Domintim. Quibns peraciis pontifet omnes dimisil, €*ji -XII. Hittori nb Juda Machabmo usque ad
ciipsc sotns re.naristt, statiraqiie sopore depressus .'.•!': '';.• \£kri*tum.
vidit visionero, riiclumque est ipsi r Ne limeds Ale-> |n illis die.bus Ju Machabaciis secesseral in de-
xandrum, ted indueris veste sacra, el tacerdotes in- scrwiii, et Jbi tiiter ferasvitani cuin suisagebat, ne
duentur tlolis suis,et cum veneril exibilis, et susci- pai.iiceps essel coii |tiinalionis. Sed quarovis paiici
pietis eumcUm honore; nihit' ehiih-robis mali factn- esseril, qui ciim i e erant, iln lamen duces regis-
tut estMexander. Interea Magnns Alexander magiiis Aniiocbi btiJis epiiriveriint.pt et leinplum quoi
viribiis Jerosolymam properabat. Ciimque appropin- erat Jcrosolymis r rarent, ei leges, quae abo-
qonret.civitaii, exfvit: poritifex cttra omni. popitlo et lendaceranl. eornm felici perliuacia restiluereiiitir.
clero. Putabant Alexandrini, qtiod eos siatirn inter- Mortuo denique A tiocbo regnavil Demetrius, ad
ftccrel, et urbem deleret. Sed cum vidisset summumg quem laccessit sce alissimus Alchimus, et ccepit
pontificem salutavit, miratiqne sunl onines Alexan- regem iiifbmmare adversus Judam; dicebat enim
dri milites vehementer. CumqUe regem de hac re regi :Judas et qui eum eo sunt bella nulriunt, nee
inierrogare dubitarent, unus, qui ilfi erat cseteris patiuntUr regnum e te quietum. Unde ego fraudalus
famiIi»rior, interrogavit eriro, dieeris : Quare-red. parentum glorie (di o aulern tummo sacerdotio) veni
istum prm omnibus saluiasti? Resporidit rex: Cunt ad leprimum qttide ulilitatibus regis fidem tervans^
esiem adhuc in itrra ritea vidi islum in somnisdicen- iccundo etiant civi »» consutiurus. Tunc misit rex
tem mihi quod regnum possem obliriere Persarum; Jerosolymam "Nicai fem, ut et Judam comprehen-
ideo eum prm omnibustalulavi. Summiis itaque pon- derei, et Alclrimuri snininum sacerdotem consUtuo-
lifex ctim pompa cleri, et frequeiitia populi regem ret. Alchimiis aitie , bellnae animurn gerens, cum
ad letnplum deduxit, oblalumque eslpro eo sacri- veuissel Jerosolym , jussit dcstrui muros domus
ficium. Denique rcceriens Alevanrier promisit quocl sartciie inierioris. d borum criminum poetias mi-
Jocum illum deinceps diligeret, honoraret ei exalta- scr diu vitnro non tuit. Subiio enim obtusum est
ret. Porro Jaddo successit Onias, et Onise Simon os cjus, et loqtii n npotnit. Sed riissolulusparalysi
jnstus, et Simoni jiisto Eleazarus. Isfc misit seplun- miserabilitCr expir il. Sicqtie deficicntibus sacer-
ginta interpreies Ptolemaco Pliilarielpbo,qti! secim- Di doiibus; de gencre Aaron, et Juda Machabaeo pro
dus post Alexandrum regnavit in iEgypio.EIeazart» patriae legibus.dec ante sortebellica jamdefunclo,
^iiccessit Manasses, el Manassae Onias, et OriiseSi- Jonalhas frater eju adeptus est principatum Judaeo-
mon, et Simoni Onias (cni frater Jestts) qtii et Jasori rum, simulque sa rrioiium. Porro gesta Judae et
eripere sacCrriolium cupiens, ccepil Jiidaic* legis fratrum ejns qnia ; lla sunt valde, et in libris Ma-
jura non in occnlto violare, sedpalam omnibus «le- cbabaeorum scripta itinentur, notui praesenli bre-
simere, quasi sacerdotiuin quod affcctabiit aliter vjiaii inserere. J thav vero Simon frater ejus
qunm scelere coiisequi iion valeret. Atisus est enim siicoessit. PosiSim neinantem pervenit sacerdotium
,euh ipsa lempli arce gymnasium construere, et of>ti- a'd Joannem filiunt ejus, qui adversum Hircanos di-
mos quosque Epheborum in Iupanaribus ponere, micans Hircaqi «o n accepit. Jqanni Hircano suc-
eoique qtii erant Jer<isolymis, Anliochenos scribere. cessit Arislobiows.' istobolus aiaein factus est rex
,Sed hoc impii, et noti sacqrdolis Jasonis nefariUm et: sacerdos, et A obolo suceessit -rex pariter et
et iiiaudilum sccliis nltio divina conseciita est. In sacerdos Alexaud r. Alexander vero morieasreli-
tegcs' quippe divinas impie ngere non ceriit impnne; qoUsupersiites fili uos, Arisiobolum el Hircanuni.
1unde post trieniiitim ipsc Jason/qjii jura v,iolaverat Seddenec adolesce l»pueri, Alexandram conjugcm
228 EXCERPTJONUMPRIORUM LIBER QUINTUS. SW
suam temperamento rcgali praeesse voluit, sinml A cium exercnit, ut iam Juriacisqnam Ramanis coni •
arbilram staluens cuinam potissimum illoriim.SIIBH placeret. Genuit attteni filium Herodcm nomine, qui
mum sacerdotium commitieret. Illa Hireanuin pairi .post mortem patris, liim merito propriae virluiis,
in sacentotio suhstituit propter senioris aetalis prae* luin eliam gralia pnternae devotionis, a Romanis
fogalivam, Arislobolo fratri nihil publicorum com- coronnm nccepit. Qui c.um irrepsisset contra jus, ct
mittens ouiciorum. Posl Alexandrac mortem Aristo- fas Jtiriaicaegenlis in honorem inriebiluin, ccepit in
bolus invasit regnum, el demum Hircanus sacerdo- sacerdotium indigiiissiraos el ignobiles quosque snlt-
lium ei dimisit. Poslea vero idem Ilircanus excitatus siituere, qtios ei voluntas niil castts dedissel. Vestem
ab Anlipalro, palre Herodis, priinum ad Arabiau quoque suniiui pontificis occlusani sub suo tenebai
regcm se conltilit facli poenitens, ac deniuin Pompeio signaculo, nec unquani ejus usum poieslatenivo
Romanorura duci, qui in Syriam Tigrnnem regem permisil poniificibits sui leniporis, el ul suam sobo-
riebellalurus advenerat, querimOniain detulil. Qua lem regio Juriaeoruni generi conimisceretabjecln
«ccasione idem Pompeios consnl Rmnanoruin iirbem uxore Doside, quam privalus acceperal, copulavit
Jerosolyinam expugnavit, et lemplum polluit, et sihi Marinnnnn regis Aristoboli filiam, el Hircani
Arisloholum pontificem vinclum cum liberis Romam summi ponlificis Judaeorum neptem. Sed hujus rou-
"
inisii. Hircano vero ponlificatum. reliquit, ei memo- lieris expctita societas, sicut post declarabitiir,
ralum Antipatrnm procuratorem totius regni cottsli- ejus poleutiam polius inclinabit quam exlulit, et
tuit. Sicque deinceps, gens Judacoruin tributaria domesticis aflecil doloribus. Nam duui sequitur no-
Romano facla est imperio, el ita, sicut dictum est, bililatem, iucidit in perlurbatioiiem, quasi domus
Hircanus el Arisiobolus fralres inicr se riiniicantes propria non conveniret. Veruin uuctione legitima
printi occasionetn praebuere Romanis ul Judaeam Jtidaicae gentis cessaiue, imminebat secuniliim ser-
Uivaderent. monem propheticum expectalio gentium Doniimis
CAP.XIII. De Herodt et genereejus. noster Jesus Cliristus, qui vcrus rex et sacerdos de
Praedicti fiircani ponliftcis lempore quidara la- regum alque pontificum genere carnem assumens,
trunculi ab Jerosolymis egrcssi circa Ascalonem venit miinriosalutarem afferens fidem, in qua popu-
.praedasegerunt, ubi inter cacteros caplivos Antipater ltun genlilero aliiue Juriaicum sanclificando sibi con-
quidam juvenis cujusdam Herodis genere Iriuinsei, necteret cl unirel. Nalus esl sua ordinalissima
qui in Ascaloue teinpii Apoilinis sacerdos exsiilit, ,distribulioiie anno memorati regis Herodis tricesiino
filius, Jerosolymam captivus diiclus est. Hic itaque primo, qui est sectinrium Hebraeosab orignc mundi
Autipnter in domo Hircani aliqtiot annis servienS, _ annus quater millesinius nongeiitesiintis et quiuqua-
inriuslria ac probitate speclahilis eidem Ilircano . gesimus prtmus. Porro sicut beatus Maxiinus in
-domino suo gratiosus exstitil, in lantum ut ei uni- sermonede Pascha testatur, et quemadinodura Gracci
,versam domuni regendam committerei. Antipaief calculalores coinpulant, csl quinquies millesimus
autcm antiquac gratiae non immeroor erga Hircaniim quadriiigenlesiinus seplimus.
lienignus exstilil, laiilaqne niodeslia iiijiinctuin ofli-

LIBER OUINTUS.

Tractat de regnis inundi a tempore quo post diluvium exorta sunt, usquequo in potestatem
RomanoiULU devenerunt, coolinens capita 21 adnoUtiunculis flomini Thoinaj Garzotiii,
tlieologt. .,..'> . . , \ .

CAP. I. De regnis mttndi , D CAP. II. De regno Seytharum.


Modo narrabo quomodo ab inilio regua mundi eu-
currerunl usque ad advcntum Chrisli. Post diluviuui Scylharum igitur gens anliquissima sub sepien-
qualuor primum in bumano genere excellenlin regna trione positi, non miuus illustria principia quam IIII-
exorla sunl. Scyihanim ab aquilone, tibi Taiuis. peria liabiiil.necviiorum niagisqiiamfemiiiarumvii'-
Assyrioruiri ah orienie, ubi Relus. jEgyptioruni a tulibus claruit. Scythac per incultas solitudines cr-
meririie, ubi Mineus. Sicyoiiiorum ab occidenie, ubi rare soliti non agrum excicent, seri nxores et iibe-
jEgialeus, primi regiiaverunt. Sed de rogno Scytha- ros sectim in platistiis vehunl, coriis iinbrem et
ruiti, et dc rcgno' Sjcyoniorum rara in Scripturis hiemis asperiiatem evilaiites, armenla et pecora
memoria fil, eo quod regnuin St-ytharum Iongere- secum perlrahunl. Lacle et melle vescnntnr; gens
motnm fuit, et regnum Sicyonioruro cito decidil. laboribus et bellis aspera, vires corporum im-
4ST Apnmiktt miwkmmm&WBH^TKA. MS
inerisac;Seythafnm regntfmsnl»«agan putaluf e*d«>A wm, ab anno septiriio regis Oziaeusque ad anmim
tum (54). ''.'" decimuiMiiwnifffi irjigralionis Babylonis cucirrit per
annos tffeeriltil et tminqiiagiirta oc o, et reges oclo,
t CAP. III. D* regno Assyrior.um.
qnoriiBw»M<ii j^»| niwnina: Arbaces, Sosarinus, Me-
AssyrioruroregnumsubBeloprimorege exortnni," dus, Gataiceas, %\<itAeSPhaartes jPhraortes], Arsa-
ab auno vicesimo quinto Sarug proavi Abraaeusqne ces, Astyages-.Dertqite Cyrus nepos Asiyagis, cum
ad annum septimum Oziaeregis Judaeciicurrit. Atii adoievisSot,A9y»gi4)eRumindixit, et facta congres-
nNino filioBeli regnum Assyriorum inchoant, pfo- sionecxercitum ejinfuriit, el ipsum Asiyagencepit,
pier hoc quod sub eo priimtin in exteras gentes sed nihiJei prsetfer regnuin absiulit. Itaqiie Cyrus
dilalatum est. Post moflem Nini, Semiramis nxor isle dignitaiem Mecorum adPersas translulit.
(-'• '
cjus timens commiltere regriumNinofllio suo, quia CAP.V. De regno Persarum.
infra regnandi annos erat, nec ipsa ausa regiium
tractare< filium in thalamo setlere fecii, et quia fiegnnm Persaftnn sob Cyro primo regeexortum
siiniliseral filio, indutaveste virili, sexnm meniila, cticurrit per artnes ducentos decem et octo, et per
llnxit pro femin-tpiieruin,~pro uxore Nini filiuin,et reges quatuordecini, qnorum ista sunt nomiita:
sic rpgiiuiii lenui}, el niulium dilatavit, el quain-* Gyrus, Cambyses, Fratres inagi, Daius, Xeix s,
plurlmaviriliier egil. Adullo filioregmim ei tradj- Anabaniis, Artaxei ses qui el Longimanus, Xerxes
riil, etiandem accensa in concupiscentiam ejus, secundus, Sogdianni, Darius nolttus, Artaxerxes qui
etmi ad trirpein coitum compulit; iinde temporc el Mnemon, Artaxerxes qui et Ochus, Arses Ocbi
postinoiliim.dolorecorVeplus, eam irvteriecit.Cucnr- filias, Darius Arsyi ji. Cyrus itaqtie Persarum rex
rit auiem regnum Assyriorurii per annos miltd tre- prjtmis apud Persas «ducatus postquam ranharcbiani
cenlos et duos, et per reges triglnta septem tisque ohtinuit, Syriam, Seyihiamqne totam sibi subjnga-
ad Sardanapatnm, postquam ad Medos translatiim vit. Quibns patratis, Babyloniani ohsedil, urbem
*st; Reges Assyrioruin bi*fuerihil: Behis, Niiws, liinc caeteris cunctil urbibus fortiorem. HujUseniin
Seiniramis, Zameis qui et Ninias, Arius, Aralitis, ambiUis- circnmvenliebatur [eircumibatur] sladiis
Xefxes qni el Baletis, Arroamiires,- Belochus, B.v quadriiigetKis et OCaginta sex. Efal in Campiplani-
4eii», Altadas, MamiiiUis,Muchaletis,Sparreus, M.v- tie sita, et castfottnn facie raoenihus paribus p<r
millis, Sparretus, Ascatarics, Amintes, Beloclins, qnarintm disposila. Murnrum cnim lati;udo erat
Oellttpares, Lamprides, Sosares, IjampareS, Pantns, Cttbilorum qitinqnafinln, bnbens altitudinem quanr
Sosnriftiis; Mitraetts, Tautories, TheiHheus, Tiheus, _ liinium. A fionte muiorum erant rentim ponae
Pergiliits, Eiipales, Laostbenes, Piorithiades, Offra- aereae.Per niedium aiitem bnjns Eitpbraies fliivius
letis, OtTratene»,A^razepes, Thonos, Conolores, qtii iraiiscunebatv et cxtrinseciis per circiiitum fossa
Gracce dicilur Sardanapahis. Porro isti snnt reges late palens vice aitnis circumlluebat. Arx aittcm,
qui post Sardanapaliiin in Assyria regnasse credun- <ra»iirtHS eminebalrfuit ttiriis illa, quae post diiu-
lur, sicut refertdiviua historia : Ful, Teglat, Fala- vium a Nemrod gtgirite coepii acd.ficari. Advenerat
sar, Salmanasar, Sennacherib. Caeleriim pracfaltis illuc Croesus rex L; doruin, ul auxiliaretur Babylo-
-Snrdanapalus fuit vir muliere corruptior. Semper niis, etcum seplimum decimum Baiihasar comples-
cuiin inler feininaruni conliirbernia versabnltir, ad set regni sui annujii', irrilam piitans prophetiara
qtiem admilti cnm dic quadani praefcclus Medis Ar- Jereraiae qua praediserat ari aiinura septuagesimura
bastus, qui et Arbaces vocabatur, obtiiiuisset, in^ captivUatein Judaeo-um esse solvendam, exhiheri
venit etim iuier scortorum greges purpurain colo fec't fn niehsa sua vasa sacra lempli Domini, et
iienlem, et inter virgines pensa divirientem. Quo cotiira jus el fas bibit in eis, sed hujus criniinis pce-
viso reversus ad socios. quar yideril refert, negat nas confestim Ioi|; i«m. aiiteqnam illuceret exst n-
se illi prorsus parere posse, qui se malit esse femi- cttis est* et Crcesife rex cum aliis regibus muliis,
nam quam viruni, moxque fll conjuralio Medorum £, qui ilhic convenerint fugil, sicque Gyrus urbein
conlra Assyrios, et indicitur bellum Sardanapalo. intravit. Posl hacc llynis regein Lydorum Crcesum
At Sardanapalus cum resistere tot rebellantibus non expiignavit, el regmm ejus oblinuil. Deinde Scytbi?
valeret, in regiam se recepit, ubi aceensa pyra se, hellum intulit, ubi ium Tomyris [Tamaris] regina
suasque diviiias-igne concremavit. Sicque reguunt insidiis compositis irilerfecil; regina enim ubi Cy-
Assyrioruin ad Medos (ranslatum est (35). ram adesse compen ifat, filium stium cum exercitu
ad ptsrsequendtun euni desiinavii. Sed Cyrtts Scy
D e
CAP..1V'. regno Medorum. tliiam iiigfessus, viiirim el epttlas praeparavit, nstu
Regnum Merioruin sub Arbace primo rege cxor- que qnasi leriltus salim epulas deieliquit. At ill*
. (34) Ut Scylharum regnum quibus constiterit (58) RegntitnChaldeornm, sive Assyriornin, quoi'
naiionjbus, peicipiatur, breviter Scythiaepopuli siint dicitiir R.ibylcinicuil, iiiiliiim suiiipsii ab aedifica-
adtfotandi, qUos Joaiines Hunter in siiis' Cosmogra- tiorte tnrfis Babel, 11 dicii Bercsus Chalriaeusannr
phim rudimentit, fuisse dectarat: Moschos, Arima- ab uiiiversali aquari m iniindnlione ceniesiiiiotrige
,.spos.-Agathyrses, Basjlides, ftolxolaiios, Hamaxobi- simq primo. Onmes reges eju», et regni tmitatioiiei
tes, Basternas, Tauricos, Gelas, Nomades,
' Georgias, IMilciireriescrihiiitlui a Joanna LuCidoiu suis Chro
AxiaOas;Thyssogcias ei Gelonos; nicis,"libro iv in pfincipio, quem virierefas est.
229 EXCEPTIONUMPIUORUMLIBER QUINTUS. 250
venientes, et castra Cyri grandi apparatu referla A in i annum nonum Oniae pontiflcis, qui el MeneJaus
invenienles procumbunt, quasi ad epulas invitnli. idictusest, cucurril per annos sexcentos et iriginia
Slatimque reveriente Cyro pariter obiruncanlur. isex, et per reges trigiiita novem. Anle Alexandrum
Tomyris autcra regina simulavit difUdeiitiaiiide- iistifuerunt reges: Cranens, Crenus, Tyriminas, Per»
<
spefatione cladis illalac, et hostem vicloria super- diccas, Argus, Philippus, Europus, Alcclas, Amyn-
hum arise evocat, sicque iu valle insidiis composilis las,l Alexaiider Magnns. Igitur Magnus Alexander,
thicenta Persarum millia subita irruptione idelevil. cum i vicesimum aetaiis ageret annum, regnuni ad-
<
Qiiibus palralis, jussit Cyri caput amputari, et iri orsus esl expugnare Persarum, habens in exercilu
utrem humauo snnguine plenum iuferri v ila in- 'Iperiitum triginta inillia, et equiiitm quatuor millia
quiens: Satia te tanguine, quem tititti. Regnavilque < quingcnlos. El horura ngniinum orriines nemo nisi
Cambyses, qui et Arlaxerxes et Assuerus diclus.est, !sexagenarius duxit, ul si principia castrorum cernu-
filius ejus pro eo, Porro Cambyses ^Egyptum subju- 'res, senalum (e ccruere non mililiae riuces existi-
gavil, opus templi inbibuil, ipse secundus Nabucho- mares.' Nemo denique illoitim iu praclioftigam, sctl
donosor a Judaeis appellalur, el suh eo quod in 'vicloriam cogitavil, nec in pedibus cuiquatn spes,
Juriitb hisloria coniinetitr factum esse putatur, quo sed ' in lncerlis fuit. Porro rex Darius fiducia virium,
decedente regnaverutU duo magi. Et iis interemptis " K»n ' hostem n linibus Persnrum nrcere, sed intra
Darius, Anlipalri filius, rex esl conslitutus, qui Cyri ''regni siiium recipere gloriosius ratns, flumen Eu-
regis fitiam in matrimonium suscepil, et regalibus phrateui,
I el iiioiiiem Ciliciac muruui illuin sine im-
nnptiis regnum sibi Grmavil, ita ut non tam in ex- periiiiiento
I Iransire permisit, ac demum in campis
traneiira regnum translatum, quam in famiiiam Cyri Adrasli dirigil aciem nilversus eum. Hnbnit iiaque
videretur reversuro. Cui successit Xerxes, qui in 'Dariiis in ea congiessione sexcenta millia iniliiiim.
exereitu suo septingenta millia armatorum, et tle Sed lam nuinerosus excrcitus niox lerga vertil,
auxiliis trecenla millia Graeciam expugnaturus legi- 'saperauis iion ininiis Alexandri arte, quam Mace-
tur habuisse. Naves etiam rostralas mille ducentas rionuni' virtnte. Mngna cacdes Persaruin iu eo prae-
etonerarias ad tria millia; sed tanto agmini riux lio ' fuil; de exercitu vero Alexaudri uovem lantitm
defuit, nam semper in praclioposlremus, el in fuga 'ceciriere pedites, el cenluin viginii equites.Post
primus Xerxes apparuit. Unde ante experimentiiin hanc ' vicloriam mnjor pars Asiaestnlira ad Alexau-
beili opibus magnis fretus, montes in planura ex- 'druni defecit. Denique pluiima gessit hella cum prae-
aequabat, et maria ponlibus onerabal, el imracnsas 'feciis Dniii, quosjani non tain armis quam nominis
aquarum voragines permeabiles facicbat, sed ubi ad _ sui ! terrore supernvii. Jam enini milites Alexandri
angustias Thermopyiarum pervenil, qua introilns Persicum • auiiiin, el tolius Orienlis opes quasi suam
Gracciam palet, turpiter est devictus, et cum deinde praedam
] ducebam, nec belli periculonimqiie, sed
fuisset terreslri navalique praelio superalus, eiiam < dtviiiaruni memineranl. Po>lhaccautem Darius cum
suis contemptui esse coepil. Deficiente ilaque quoli- .quadringentis millibus peditiim, ct cenliiin inillibus
die regia in eo majeslale, Artabanus praefectusejus eijuituni in aciein procedil. Occurrit ei Alexandcr,
cum interfecit. Artabano Arlaxerxes, qui el Longi- et * committiliir praelium ingenlibus aniniis. In eo
manus, successit. Ipse est Assuerus, sub quo factum praelio
i uienpie rex vulncraitir, et lamliu lameii
esl qnod in Eslher hisloria conlinelur. PorroArta- anceps fuit quoail fugerel Darius. Exiinle tnagiin
xerxi Longimano successit Xerxes secundus, et caedes Persarunt secuta esl, caesa eniin siiniscxa-
Xcrxi secundo Sogdianus, et Sogdiano Darius no- {/iiita millia el iinuin pediltiiii, e( equituni decem
ihus. Dcnique posl haecJSgyplus a Persis recessil, inillia, capla quadragima millia. E Macedonibus
et proprios reges habere ccepit. Dario nolho sncces- cecidcre pediies cenluin et triginla, et eqtiitcs
si Ariaxerxcs qui el Mneno.n,et post huncAriaxer- cenluni quadraginta. In castris Persarura iiitiliiiin
xes qui et Ochus. Post haecOchus Nechao ,/Egypli aurj et caeierarum opum inveiiliim est, ct inicr ca-
rcge in ^Ethiopiam pulso, 4Sgyptum recuperavil, et.» slrorum caplivos capla est Darii mater, cl uxor,
exinde usque ad Alexandrura Magnum Persae. in ejiisdemque soror, el duac D.irii filian, quaruin re-
iEgypto regnaverunt, sic Ochus, Alses Ochi filius, demplionein, oblata eliara dimjdia regui parte, Dn-
Darius Arsis filius, Alexander Magnus. Sed anle- , rius iion oblinuit. Illas tamen Alexander haberi
quain ad Pcrsicum belluro, et gesla Alexandri nar- apud se IIt reginas praecepit, filiabus non sordidius
randa accedam, prius orliim regni Macedonhe in qna nialrimoniuin riignitale patris sperare jussit. Post
pritnum ipse Alexander regnavil, paucis expedire haec aiilein Darius in gratiam victoris Alexandri
•curabo (36). aureis viiicitur catenis a t-ognalis suis. El vinctus
' pariter ciim Persarutn regno vilaro finivit. Cujus
CAP.VI. De regno Macedonum.
corpus Alexander more regio sepelivit. Sictpie Per-
Reguum Macedonumsub Cranao priino rege ex- s.iru.m rcgnuni cessil iu potestatem Macedoiium,
ortum ab anno tcrtio decimoOziae regis Judae usque postqtiam steterat per annos ducentos lrigiiila uniiiu

(36) Post Sartlanapalum cocpit Meilornm el Per- Qnomodo anteni cocperit, et snbsecnta fcerit divisio,
sarnm monarchia bipartita imerMedos et Bnliylo- hahes i iaincie, et riifliisc ex Joanne Lucido lib. iv
uios. Deiiiuc reniia fuit sub primo Cyro, et Darie. Chronicorum, cap. 2.
lil APPEXBIX ADMIGONUJOPERA.DOGMW • W »*
;' Ihlefea tero ^yruift flerentissimam nrbem Ale-A tribittis, el a regio vecti^ali, et ab illis onerij^is
xander expugriavii, et Alcxaridrhtm super amnem multis. Post hunc navit Seleuctis Pliilopalor fi-
Tanaim aedificavit, et Imliam cxpetiit, ut tiltimo lius •<3'u*Ji IS^jSI-' eleiicus, qui Helioriorum Jero-
Oceani Trmbo imperii sui flnes teriiiinaret. Cbi cum solytnaflff4n|p(ad , lianditm aeraiiuni, quod erat
Poro ipsius genlis rege fdrtissimo eqtio vectus sin- in tempW-D^t»|fi|i. d JJeliodorus, divino correptus
giilari certamine dimicavit, sed occiso dejectus equo jiidiciorjn/ectb neg lio ari rcgein est rcversus. De-
coiicursn satellilum suoruin niortem evasil. Sub- ttique'*"Seleucus si ssorem
• reliquit Aniiochiim
stctis deinrie omnibus Orieutis gentibiis iisque ari fraltem suiiin, qui . piphanes, id est illtislris, no-
fliinieiiindiimet adOceamiiii, statuitrctiieare reiror- Jbilissive proeclaru est appellalus. Iste cst Anlio-
'
sum. Verum, cum Darium regem annis riunlaxnt clius.qmrariix,pecc inpiincipioprimililiri Macha-
quinqtie supervixisset, et Babyloniam reversus baeorum nominatur qui ,tot aboiniiiaiiones fecit iu
ftiissel, suorum insidiis in eadem urbe, in ipso acta- Jerusalem. Qno m rtuo regnavit Antiochus Etipa-
tis et vicloriarum fiore, viiam veneno fiiiivii, viioe lor fiiiiis ejus.Jiiiii s rioobiis. Et post htinc Deme-
virielicel suae anno tricesiino secundo, regni vero trius Seleuci filiujse ressus ab urbe ltoina venii in
sui duoriecimo. Qtio deluncto suecessores ejus or- Syriam, in regnyni virielicet pairis stti. Cujus ari-
bein universum, qui Macedonum viribus subactus.'*>ventuin comperto.e rcilus, qui cuin Antiocho Epi-
fueral, inter.se partiti siini, sed postea varia bello- pbane fuerat, cjtt lem Ajilioclii filium, hoc est
mm sorto confligenies ad paucos potestas collecta Aniiocbuni Eitpaio ra, quijam regnare coepCrat.
est. Priraa partitio talis fuit: Ptoloraaeus-accepil' iinerfecit; sicque metrius Sefelici lilins, qui et
jfcgyplum, Africam, Arabiam ;Laius Mililenus Sy- Sotlier tliclus est, r umoh4miit. Alexander vero
riain, Philotas Ciliciam, Philo Illiricos, Acropatus filius Antioclii Eu is cuai we^iisset,exerciluin
Mediam iiiajorem; Sother Mediani minorem, Sehy- collegit, oppressoq Demetrio regnum recepit.
nus Siiianianam geiitem, AntigOrtusPhilippi Phry- Post, Demeirius fili s Demetrii, fugaio Alexnnriro,
giam majorem, Nearcbus Lyciaut ct Patiphiliani, ivotestatem ari se re vit. Deiode Triphon quiiltm
Cassander Cariain, Meuaiider Lydiam, Leonattis parvum Alexaiidri "iisdeni lUium Auiiocbum atlo-
f"brygiam minorem, Lysimachus Tliraciam e* Poii- lescenlem, quetn uirieiidiiin acceperat, occiriit,
tuni, EtitiiCnusCappadociam el Papblagoniam, Se- sed illo landemo esso regnuiu in progenie Sc-
ieuctis. siimmam castrorom, Cassanrier Antipatri ieuci perninusit. IPI 10 Demetrio Aiitiochus Cyprius
stipatores et saielJites regis, Traxiles Seres inter successil, cl buiC iocho Anlioclius Cyzicenus, et
Hyifaspem et Indum, Phiton Agenoris colonias in - Aiitiocho Cyziceuo PJiilippus. Tertio decimo anno
iudis coiiditas, Oxiarches Paropamenos in fine post moileiii Alex ri Alagiii. Seleucus in Syria
^Caucasi, Stibitores Aracusios et Chedros, Stalanor regnare ccepit, in iaiu. autem quadragesimo. Cu-
'Dranchcos ct Areos, Ainyntas Aihrianos,. Sicheu- ciirritqiie regqu/n sque ad, pracfaluni 1'liilippuin
sita SogdianOs, Canor Parthos, Pbilippus Hircanos, pcr reges decenv eni, e*.arino>ducetUos vigimi.
Fralaplianes Arnienios, Tlepoleinus Persas.PCu- -Posi baec Syria. ia iiioiicm Ronianoiuni venit. An-
oestes Babylouios, Arlbous Pelassos, Archesilaas liocbus eiiiiMiu Par hos fugiens Pompeio se tradi-
Mesopotainiani. Posl liaee, ut supfa, dictum est, ad diti, postquain Phili s captus est a Gabino.
paucos potestas collecia esU El Philippus quidem, • €if. II. De rigno Atim.
tjui et Arideus dictus esl, tandem obtiiiuit Macedo- Iri Asta minore- t Alexanrirutn Magnum regna-
niam; Seleucus Syriam, Anligonus ASiam miiiorem, vii Anligonns annis m noveiri. Posi hunc aitiem
PlolemaeusLagi filius <£gyptum. lsri sunt igtliir re- regnavit Denietrius . liorcetes decem scptem aiuiis.
ges qni post Alexaiidrum Magnom in Macedonia Posi hunc Demetri Seleucd rcgi Syriac se tradi-
legnaverunt, Pbilippus qni et ArWeus, Cassarider, dhr,'et regriavrt'Sel icus in Asia et Syria. His igi-
Anligonus elAIexander Cassandri lili, Demetrius, tur breviter exsccii ,ad sequeniia traiiseaintis. S>'d
Pyrrhus, Lysimachus, Ptolemaeus Ceraunos, Me- D prhisqiiam de Pt "
0 Lagi fllio, qni posl Alexan-
'
«oagrus, Autipater; Sosthenes, Atitigonus.Pbilippus, druiii magnuni ih'*jE ptOTegnavii,dicam, exordiuiii
Perses. Post hacc finitum est regnum Maeedoniae.
regrii jEgypli.cujus supra mehtiiii, cursumque ejus
Itomani eniro, inierfecto Persa, Macedones, Illyrios
usqiie aii Iisectem ra paucis expedirc curabo (38).
Ct Gatatas liberos essejusserunt (37).
CiP. VH.BeregniS %rte ,-,,. ,CjkPi,1% De reghoMg.ypti.
Pdrfo isii snni reges Syihi!, qui poSt Alexandruin Quldam in ;_6gy o priiiiuni deos sive heroas
Magnum in ea regiiavcriinl : 'SeleuedB, Nicahor, quosdam regnasse f ruiii sic : Fesius priuius annis
Aniiochus Sotlier, Antiochus Tlleos, Seleucns Gal- sexcenlis octoginta. Sol secundus septuaginta se-
Jinictis, Seleucus Cerannos. Antiochus iste relaxavit ptem. Sosinosiros 1 ius trecenlis viginti. Oronto-
sacerdoies et scribas, el caiitores templi Domini a liarchus 'qnartus de m octo.. Tiptton quintus qua
(37) De raonarchia Alexandri Macedonis propria, terth).
cl de regihns post euiii seqiieutibiis in Asia et . (58) OjU#bic Hu .noslcr pertraclat, apud Joan-
Syriit, nqniMilla notalu iligna excerpere cx netnLucidiiin,jibro ct capitulopraudiciis,annotarti
Joaniie Lticitlo. libro Clironicoruiii quarlo'j potes
capilulo poteris. '
;. ,
S33 ^ EXCERPTIONUMPRIORUM LIBER QUTNTUS. .31
d$»gtnta qninqnc. Post hsec Mirlheorum regna sic. AL ooccupavii, et ibi ab invicem separali snnt, quortira
Procaauubcs ainiis octoginta iribus.Apion sexaginta adcentum a millia Delphos adeunlesGraccorumgladiis
scptem. Vern aniein narratio habet quod a nntiyi- perierunt. p Alia vero centum millia in Itaiia reman-
tateAbraje sexta dccima riynastia, quam yEgyptii serunt, s Ticinumque, Mediolanum, Bergamum, et
summam poicsiaient vocant, Tbebxorum apud Mgy- Brixiam E constiluentes, CisalpinaeGalliacnomen de- .
ptios inilium accepit, currens per annos centum deruiit. d Unde Gallia Transalpina , quae oltra Alpes
nonaginta. Quiiidccim enim dynasliae in regno jEgy- rrespectu Ilaliae habelur, et Gallia Cisalpina, quas
pliorum jam transaclac fuerant, et sextadeciroa ul cis c Alpes est, vocitatur. El hacc de Brenno, Gallis,
dixiitius, qua Thebaei regnabant exorla est. Dy- et e Gallis pauca dixisse sufiiciat. Porro Ocbo suc-
nastia igilur decima sexta, regnaverunt Thebaci cessit c Arxes fllius ejus, et Arxi Darius Arxis filius,
aiinis cenium nonaginta. Dynastia decima septima, et e Dario, ut supradictum est, Alexander Magnus,
pnstores octo. Dynaslia decima octava Diapolitano- ccujus impCrii anno septimo ^Egyptus in poleslatem
runi Atnasis primus. Hic fuit tempore famis, sexto Graecorum C venit. Post Alexandrum denique Ma-
anno ejus regnare incipiens, Chcbron secundus, Me- gnum S regnavii PloIemaeus Lagi filius in Alexandria
nopliis, Mepltres, Milfar, Mutosis, Theulemosis, ^^Egypii- ,
Amciiophis, Orlus, Achenclieres , Acboris, Eben- £$
CAP.X. De regno ASgypliorum post Alexandrum ;
cres, hic siibmersus est. Acherres, Cherres, Ar-
meiis qui et Dauaus, Raroesses qui el ^Egyptus, Magnurit
Mciiophis.Dynaslia decima nona, Zetus, Ranipses, Sciendum aulem quod omnes reges JEgypii cora-
Amciiophis, Ammenephus, Thuores, qui et Polybus. mtini n vocabulo primura Pbaraones sunt dicli, ab
Ad iiunc Menelaus cum Ilelena post excidium Troja- ^Alexandro vcro magno usque ad Cleopalram Plo-
'(
liortini riiveitit. Dynastia vigcsiina, Diapolilanorum. Icmaci sive Lngidac; a Ptolemaco Lagida Lagi filio.
Dynaui.i vigcsima prima, Sinendis, Psusennes, C
Cucurrit itnqtie regnura Alexandriae usque ad Ocla-
Nefercbercs, Atneuophis, Osochor, Psinaces, Psu- vVianum [Oclavium] Augustum per reges duodecim,
senncs. q
quorum ista sunt noraina : Plolemaeus Lagida. Iste
Dyuastia vigcsima secunda Sesonchosis , Osor- Jerusalem riolo cepit, ct Judaeos captivavii. Ptole-
ton, Tac.elosis. Dynastia vigesima terlia Pelubas, maeus n Philailelpbus. IsteVelus Teslamentum de He-
Orsocbon, Psannios. Dynaslia vigesima quarla, Bo- hraeo in Graccura transferri fecit, et Judaeorum'
choris. Dynnstia vigesima quinla SabacIion.vElliios, C captivitalera relaxavit. Ptolemacus Evergetes, Pto-
Sobicus, Tliaracus, JGihiops. Dynastia vigesima lemacus Philopator, Plolcmacus Epiphanes, Plole-
sexta, Merres, iElhiops, Siephinatis, NeheompOs,,** n
\ maeus Philometor. Ptolemaeus Evergeles, P(olemaeu»
Ncchao Psainiiieticiis, Nechao sccundus, qui et Ne- Phiscon, qui et Sother. Ptolemaeus Alexandef, Plo-
lemeus qui a matre dejectus est, P(olemaeus Diony-
cepsos, Psaminites, qui et Psainiiielicus, Vafres,
Amasis. Dynastia vigesima seplima Persarum annis sius, Cleopatra. Post hacc ^Egyptus in potestatem
cenluin el undccira. Cambyses, fralres magi, Da- Romanorum venit, cujus regnum semper mollitiem
est secutum, et tandem in femina prostratum,cujus
rius, Xerses Darii filitts, Artabaiius, Artaxerses,
. Xerses secundus, Sogdianus, Darius nolbus. Post '. finem inferius explicabo (39).
ha?c Egyplus a Persis recessit, et proprios reges CAP.XI. De regno Sicyoniorum
hnbcre cccpil, sicut suhjectuin est. Dynaslia vige-
siina oclava, Amarcheus, Sailes. Dynastia vigesiraa Regnum Sicyioniorum, SHD^Egialeo primo rega
nona, Ncphrites, Achoris, Psammiles, Nephriles, eexortum, ah anno vigesimo quarlo NachOr avi Abrano
Neclanebus. Post hacc Artaxerses qui et Ochus, uusquein annum dccimumseplimumHelisaccrdoiiset
Nectabo rege -dDgyptiin JSibiopiam. pulso, Mgy- judicis ji Isracl, cucurrilper annos rioningentos sexa-
pttim oblinuit, et ex inrie usquc ad Alexaiidruiri ' ginta g et unum, et per reges triginta unum, quorum
Magnum Persac dynastiam ^Egypli lenueruiit ab n, iota is sunt noinina: jEgialeus, Europs, Felcliini, Apis,
anno dccimo septimo Ochi usque ad septimum ITelon, yEgiorus, Thurimachus, Leucippus, Me-
Alexandri: et nunc iEgyptus in poleslalem Gracco- s: snspus, Eralus, Plemeus, Orthopolis, Marathias, Ma-
rum venit. Hac praelerea tempestale, quapracfa- rs
ralus, Echireus, -Cliorax, Epopeus, Laomedon, Si- .
lus Ochus in Perside regnavit et iu jEgypto, Bren- cbon, cl Polibus, Inachus, Pbestus, Adraslus; Poly-
nus, quiapud urbem Senonensem regnabat, rciim, phides p Pelasgus, Zeuxippus. Postbajq sacerriotes
treeenlis millibus Gallorum in Italiam venit, et eara Carnii
C praefueruni annis viginti ocuivquorum eta
usque ad Senogalliam supra mare Adriaticum sitam sunt si noniina : Archelaus, Anlomidus, Mecltidlttus,

(39) jEgypliorum regnum eo lempore ccepit quo pporibus.Quin eliam ab Osyris nomine.ct cognomino
et regnum Cbaldacorum, hoc est anno ceniesimo, 0Osyriana ab jEgyptiis, et Myzreia ab Hebraeis au-
trigesimo primo a Noatico riiluvio, ut ex Beroso ac- ct
ctpre,Moyse dicta fuil. Ultim.o autem vocata est
cepimus. JEgyptus autem ab JSgypto rege iillimum A
iEgyptus, ut dictum est, ab vEgyptofratre Danai,
numen accepit, ul ait Manethon sacerdos ^Egyptius qi riicebatur Ramesses. Haccex Joanne Lucido, li-
qui
in supplemento Temporum. Prius enim Oceana et bi Cbronicorum v cap.<primo, aptid quem non-
bro
Nilea, tesle Diodoro Sicuto in primo iibro; postea ni
nulla alia ad proposilura notalu digna coranexire
vero Aeria dicebatur,ut ait Eusebius in libro Detem- pc
poies.
PATBO-. CLXXVII. • 8
ttl AFPENDIXAD HUGONISOPERA DOGMATlCk. ISO
Heuucus, Tliconatis, Amphicius, Caridus. Posl hsec A Euryslheus, Agis, Ecbestralus, Labores, Doristeus
flnUuin est regiium Sicyoniomm (40). Agesilaus, Archilaus, Tlielcctus, Alcamenes (43).
CAP.XII. De regno Argivorum. CAP.Xy. D< regno Corinthiorum.
Regmim Argivorum sublnachn primo rege exor- Regntim Corinlhiortini sub Alethe primo rege
inni, usque ad novissimum Acrisititn cucurril per exorlum, ab atino oilavo Samuelis judicis Israei
nnnos <|iiingentos quadraginta qiiatuor ab annn usqiis in niinum piitmni Joatham filii Oziac,rucur-
prinio Jacob pnlriarchac usque ad annum duodcci- rit per annOs Ireccnto» viginli. Rcgcs fiicriini:
inum Deborac cl Barach judicura tsrnel. Reges igi- Aletbes, Tiion, Agilitts, Primiras, Bacis, Agelas,
tur Argivorum sunt Inhchus, Phoroiieus, Apis, Ar" Eudemns, Aristoined :s, Agenion, Alexauricr The
,gus, Ciiasns, Pborbas, Triopas, Crotopus, Slhele- lestes, Pi-iinnis (44).
-tius, Danaus, Lyncbes, Abas, Proctus, Acrisius. Posl CAP.XVI. Oe regnoLydornm.
luec in Mycenas imperiuin esl translaltim. Perseus, R-gnum Lydorum stib Ardiso primo rege exor-
Acrisio non sponle interfeclo, migravil ab Argis. ,tum, ab anno quadnigesimo octnvo Oziae
Eari- rcgis Ju-
Reges Mycenarum sunt Perseus, Sthelenus, (da, usque in nnntim q ladragesiiuum tcrliunt transini-
steus Siheleni filius, Atreus ct Thyestes, Aga- grationis cnciirrit
H pe r aiiuos ireccntos trigima, et
memnon, Egystus, Oresles, Thisaraenus, Pentilus, per regcs novem, q lorum ista sunt nomina : Ar-
i.omeilies (41;. ,disus, Alialtes, Melts, Caiidaules, Giges, Ardis,
Ctip.XM. De regno Atheniensium. Sagdiaics, Alinttes, Cracsus. Post hacc subversum
Regniiin Aihenieiisiiim a Cccrope rege prirao ,est regnum Lyrioftim a Persis. Crcesus namqiie
Ly-
cxortiim, ab anno vicesimo secundo Moysi, hoc est dorum rex cnm Merii et Persac Bahylonem obsitle-
qiiadragcsimo quinlo anle egressiouein lsrael de rent, conlra eos Cluildais auxilitini tulii, propter
iEgypto usque in annura vigcsimuin nonuin Ma- (quod postea subversa Babylonc a Cyro rcge Persa-
-uassie regis Juria, cucurril per annOs noningenlos riim bello oppetjiurct
Cra- siipemlur. Sicpie regnum
quinqiiagiiiia ircs. Reges igitur sitnt, Cecrops, Lydorum in Persartmidiiioneni transiit (43).
imits, Atiiphiclion, Ericthonius, Panriion, ciijns CAP.XVII. De regno Parlhorum.
(ilia! JPrugne et Philomcna, Ericthetis, Cecrops
Partbi poslquam a Seleuco rege defecerunt, pro-
Ericlhei, Panriion Cecropis, JJgeus Panriionis, The- habcre cceperuni, qiiormn isln sniit
seus ifigci, Menesieus, DemophoonThesei, Oxintes, 'prios reges
Corirus Melanthi. ;nomina : Arsaces, Arsaces, Priapacius, Pbraliales,
Aphicilas, Thiinoles, Melnnlhiis,
Miihridales, Phralutes, Anabauus, Mithridates,
Mucusque reges; posthaec atitem prinCipes stinl _ Orodes. His
temporilns, Crassus, Roiiinniim 33se-
«oiislituti, qtioruni singuli prmcipntuin usque ad culus
lineni viiae leniierunl, Medrus Codri, Acastus, Ar- consulntiim, ier Mesopoiamiam lencens in
• liippns, Theiisipptis, Phorhas, Mczaries, Diogneius, Parthiam, Euphralem fluvium, contra foedtis Ln-
Alschi- culli el Pompeii, consiilum Roiiiauoriim, transivil,
Pheredus, Ariphroii, Thespicus. Agamestor, et Carras tisqiie pervenil, ubi a P.-irthisciicuniven-
Jus, Almeon, Carops, .'Esimcries, Elidicus, Hippu- (us exercituni el ipse est cxstinctus. Porro
Eurixias. Post h;cc amisil,
mencs, Leocrates, Ahsander, Orodi succcssit Patorus, et Pncoro Miihridaies
annui principes .Athenis constitnti sunl novem cx
iiobilibus civitalis (42). magnus, el Milhridali itiagno Pharnaccs lilius cjus.
Hic esl Pltarnaces, cui iu bello Pharsalico Pompeio
CAP.XIV.De regno Lacedmmoniorum.
atixihiiin lulit, quein post inortcm Poinpeii Julius
: Regnnin Lnced&innniorum sub Etirystbeo primo Gaesarin Ponlo devicil.
rege cxorlum, ab nnno septimo Sainuelis judicis
Israel usqitc in anniim qliadmgesimum noiiiimOziae CAP.XVIII, De regno Numidim.
fogis Jtiria , ciicurrit per annos trecentos viginli Reges Numidiae.si nl Gnla : Masinissa, Mycipsa,
qninQiie,el rrgcs tiovcm, qttorumista sunt uoinina : D < Adherbal, Hicmpsal, Jugurtlia.

(40) Ttcgnnm Sicynniornm in Graccia,juxia Eu- (43) Regnum Lacid.Tinoniorum inrcepit, secun-
scbium Deiemporibits, iniiiuin nahiiit ante naiivi- inum Euscbiiim.aniioqiiario Dercisi irigesimi pritni
tatem Abrahse annis septuaginia iribtis, vidclicet iregis Assyriorum. Aliqui lamcn diciuit itl coe-
atino "»2Beli, el duravit atinis nongenlis sexaginta, ]pisse prius aniiis ducbus, quoil inagis coinpiilalioni
et iiiMkreliquosejus progressus ex Joanne Lucido, inostrx, ail Lncidus, corivenil. Ttinc enim erat
lib. cap. 4, eriiicere poteris. iLXXVIII annus vigesiinae rtynasiiac iEgyptiortim, ct
' vi Cbonicoruin, isexlus anniis iEneae Sylvii, regis Latinoriiin, nec
(4i) Mox Oflis Esau et Jacob, aitno secunrio Ba-
lei Xersis ocla,vi regis Assyriorum, initium habnil iuon el riuodecimiis : nnus Saiilis regis Hebrjcorura.
fegnura Argivortun, ut coniputat Eusebius. tCom- •Reges Laccdacmoniorum apud cumdem habes ez
putatio regum et leinporiim ipsorum cernitnr bre- Euscbio.
viier apitd Joanueui Luciduin, libro Cliroitifcorum (44) Eodem tempire incoppilregnum Corinthio-
Vi, cap. v. rnm, qit» et regniini La<-eri;cmoiiioniin,juxta Eu-
(42) Atheniensium regnnm, «I ait Berosns in v li- isebium. Et teges cotiin fuerunt nuinero duodecitn.
hro, cccpil aiiiio quarlo Spareli XVII regis Assyrio- lean. Liicitlus, lib. vi, cap. 10.
rnin qui fuit aiiitus primiis Jasii regis Eutruriae, et (45) Regnnm Lydariiin, juxia Euscbium, mox
xxx Ori regis -Egypii. Qnoruin reges quoi annis iincoepil, post flneiu regnt Corinlhiorum, hoc est
regnaveruni, ex JEusebio elicit. Joannes Locidus, annis duobus anie priinam Olympiadem. Joanne»
JjtroV), cap. tk. 1Lucidus, lib. vi Cltroi., c. 13.
*S7 EXCERPTIONUMPRIORUM LIBER QUINTTJS. 858
CAP.XIX. De regibus Babylonim. A CAP.\\\. De JulioCwsareprlmo imperatoreRomano,
el Pompeip Magno.
Regcs B-.tbyloniaefiinl Merotlnch, Bnlatlam, Na- Julius ilnquc Cicsar Gnilormn gcntem ferocissi-
btichniloiiosnr Nalittclio lono-of, Eviliiicrotlnch,
main niiiltis Navihus ilcnique in
Egesar, Labosordnch, B.ilthasnr. Isti sniri reges Britnniii.tm piuiiis cxpiiguavit.
Chakkroritin, <|tti, qiininvU gcsiis (iierinl insignes, tiunsvccliis, ttoiiiantim iinpcriiim ultr.i
(crrac liniiiem dilninvil, niure videlicet Occanum,
iu iiumero tamcii rcgum illnstritiiii non compu-
tautur quori loiuiii iulin ricceiiniiiin coiisiiinmnvit. Quo
trniiSKcto, tlccerni sibi a seualii Roinauo postulavit
CAP.XX. De regno Lalinorum. ulteriiui consiilatuin; contrariicluiii est a Marcello
Rcgnum Laliiioruni stih Jano, ut dirunt, primo tcr consiile, adnilentc Pompcio. Deinrie decicltiin
rcge exortiiiu ab atino scpiungesimo sexiu Aoth csl a senaiu, nc in Urbein nisi dimisso vcniret
Juilicis Israel usqtic iu amiinti ocinviini Darii rcgis, cxcrcilu. Quotl Cacsnr grnviler lulit, ct conlraclis
qui est ociogesiiuus post tiniisiiiigraiiiiiieiii Bnby- uiKliquc viiibus , Romnm bostililcr contendit, et
lonis, dccimus post revcrsiotieiti, qiiui-ltis posl in- Rubiconc fliivio irnnsraisso, Ariminitim ccpit, ct
staiirationem lempli, cncurrit pcr aunos ocliugcn- Ravcnnam sc conlulit. At Pompeius, ct omnis Ro-
tos viginti el novem, cl reges l.alinns sex, Albanos " iiinnortim seiintus, crescentibiis Cossaris vifibus tre*
qualuorrieciin, Rotnauos .scplcm usqitc :id Tarqui- pitti, lanqiinm Itnlin pulsi Gracciara ariierinit, Dyr-
nitiiii siiperbum. Reges Lnlini fiicrunt Janus, Sa- racliiiim gercurii bclli seilcm cligenles. Cacsnraiitein,
lurniis, Piciis, Fuiiims, Lniinus, jEieas. Albnni, ciini jant adversus Pompcii duces multa percgisset
Ascanius, Silvius Posthiimiis /Eneac liliiis, Silvius, cerinininn, tandein Romam iniravit, et cx acrario
vEneas, Silviiis Lalintis, S.lvius Epiihns, Silvius Ca- publico fraclis jaiiuis peciiniara tulit, quam suis
pis, S.lviits Cnpetus, Silvius Tyberimis, Silvius militibus crogavii. Inlcrcn vero apud Dyrrachium
Agrippa, Silvius Aiemuliis, Silvins Avciitiiius, Silvius mtilii rcgcs Oricntis ad Ponipcitiin cuin auxiliis
Procas, Silvius Amiilius. Romnni, Roniultis, Nuina devcnerc: quod audiens Cacsar, agminc comparato,
Pompiiius, Tullus ilosiilius. Anctts Mnrtius, Taf- per Epiruin in Thcssaliam vcnii. Pompeius octo-
quinius Priscus, Servius Tarqiiinius, supcrbus. Post ginta ct octo cohorles ordine Iriplici collocavit,
hacc, expulsis ah urbc regibtis pcr Brutuiii, consules fiierunlqiic iti exercitu ojus pcdilum quariraginta
rempublicaro tractahanl iisquc nd Juliuni Cx-sareni, millia, e.l cquites in sinistro cornu scxcenti, ei in
hoc est, usqiic ad annuiii viccsimum Hircani rcgis dcxlro quingcnti. lntcr quos erant rcges niulii, se-
et sncerdotis Judaeorum pcr aniios qundriiigenlos - naioresque ct cquites Romani plurimi. Contra Cae-
sexiiginta duos sic. Brutus post expulsos rcgcs sar siniililer octoginla cobortes triplici orriinavjt
prlinus consul sub anno primo, deinde dcccm viri dispositione. In exercitu Cacsaris fuere minus quam
constiluti sunt anno 40. Cniiiillus consul aniio 136. trigiiita niillia peditum, ct equilcs inille; seri duin
Qiiiniius dictalor -anno 148. Pnpiritts cousttl anno ulriuquc certaretur, tanriem iinivcrsiisPoinpeii liigit
186. Manlius, et Regulus anuo 213. Publicius Cor- cxerciius. C;rsa siint in co praclio Pompeinnorum
nclius Scipio anno 292. Fubius Maximus diciator duodecim miliia , ct cenlurioues triginta qualuor.
anno 298. Lucius iEmilitis Patilus. Tereniius Varro Pompeius fugiens onerariaiii navim naclus, in
anuo 289. Levinus et Marcellus nnno 304. Claudiiis Asiain propuravit, et inde per Tyrum in jEgyplum
Nero el Marcus Livius Saliuator anno 30S. Scipio tmnsiit. Ibique stntim ut liuus attigit, jussu Ptole-
Africnnus major anno 511. Scipio Africauus minor maeiariolesceuiis, in grnliam Coesaris victoris, occi-
anno564. Scipio Nasica aniio 391. Postliumus et SIISest. Pompeio interfecto, Cacsar, Syriain perva-
Melcllus anno 593. Marius ct Ccnacus Mallius anno galus, Alcxanririam vcnit, ubi Alexandriiiis petcnti-
401. Sylla aniio 422. Marctis Ttillius Cicero anno bus pracfalum Ploleraacumadolescentem Alexandriaj
469. Ponipcius, Ciassus anno 457. Cacsar solus im- regno donavil; qui lamen illico conlra Caesarera
peral anuo 462. islos de tcinporibiis consuhira ex- JJ rebellavit, et bellum instruxit. Iii quo bello refc-
cerpsimiis, ex eb quo rcges cxpulsi stiut usque ad runtur cxsa hoiiiiiiuin viginli millia, et duodeciiri
Juliuni Ca-snn-in siitgtilos nnnos suos et (cnipora inillia septuaginta navibus dedita. Unde lerritus
quibus posl reges reinpuhlicam tractabant adnotan- Plolemaeiis scapham ascendit ut fugeret, sed mullis
tcs, eteos magis signavimus, quoruin lemporibiis, posteam in eaindem scapham insilientibiis mersus,
vcl ab ipsis vel ab aliis ali<|iiamagna gesta referuii- necalusque esl. Cujus dutn corpus ad litlus devolu-
tur, verbi gralia temporibus Papirii consulfs ea tum fuissct, indicio loricoe aureae cognitum fuit,
quac de Alcxaudro Magno scripla sunt. Temporibus quem cum CacsarAlexandriaro pracmisisscl, Alexan-
Scipioniini, bella punica. Tcmporihus Marii, Jugur- diiiios desperationo ad deditionem coeglt. Qnibtis
thinum. TcmporibusCiceronis, Catiliuaritim. Prirous patratis rursus regnurii ^gypti Cleopntrac dudit,
ilaque Romanorum monarcha Julius Cacsar exslilil, Deinura vero Syriani pervagatus, Phariiaccni in
CUJIISgesta paucis cxpediam (46). Ponto dcvicit. Indcquc Roinam secundo regressus

(46) Hncc omnia dilTiisiiishabes apud Jonnnem et Pnulus Manutms, m tabulis quibusdam copiosis
• ,:
Luciduiu lib. iii Chroiiicorum, c. 3; scd Robortelus, dcderaiiU
_S9 , APPENDIX AD HUGONISOPJERADOGMATl • 240
diciator et coiisiit est appellalus; deiiide in Africam A neribus confossus in riit.post annos tres el menses
traiisieos, pmnes magni Pouipeii duces alque ne- sex quam imperare ncceperat. In hac conjur;itioi.e
potes debcllavit. Goriflixit apud Mnhdam civitatem ducentos sexagiula nscios fuisse ferunt. Homa-
artversnm Pompeii dttces, Labieifum attfue Accium nus vero^popnlus dol re stimulatus capitoliura cum
Varrtira, et sUpefavit. Sed et flliamiPbfripei Pom- aucloribus caedis inc ndete votuit. Apud quos eilam
jieiahi, Faustum, et Syilarii, Affrsmhim et Petreium ppst moduiri memo bilis factus est, ut oinnespost
ftiterfecft. Cato vefo 'apuri Uiicaiii sese fnlCreniil. illutn iniperatores, aesares nuncupentur. Breyiier
hideque reversus Itomam, rerurri sammam ac po- itaque ortus, cqrsus et nccasus reguorum mtinrii,
fesiatem solus sibi praesttmpsit, quain Graeci mo- quac a lempore, qti post diluvium riisseminaluui
nafehiam vocant; sed duni ibi reipublicae statiim est genirs hunianu super terrani, exslkerunt,
t^ontra morera malbrnm cleinentCr inslaural, aucto- usque ad tcmpUSHi ani ponliflcis, declaravi (47).
jrbtis Bruto et Cassib, in curia viginti quatuor vul-

(47) Qtiaede Cncsnteac Potnpeio, tnni in latiriem, gessil. Quampturim in Suetonio de Caesare, et de
tti.iu in opprohrium dici possiiui, Pliilarchiis accuia- ainbobus in Appian ,.el caiteris Romanau Uisloriffi
lissitnus scriptor iu vitiis eoiiiiu, jsludiosissiine di- B scriptoribus, aniioia i possunt.

LIBE&SEXTUS.

Trnotat de imperatoribus Rofaanis, a nativitate Christi, id e ab Octavio, nsque ad


Trajanum; continet capita tredecim.

CAP.I. De eoncbrdia agitur prmctdentium et sequen- pentibus morte sopi a est. Tunc Angiisms, potitus
iium. Alexandrla urbe opti eutissimn, Roriiain triumphans
D6inceps coriahriT'fegriotltin ae regrim seriein, et iiigressus esl. Quibu pairntis,P.iithi inciyti liominis
rioiiiina shnift ordirie, quonlorio afr iiicarnatioiie gloria terrili, Rnina la signa qu:e Crasso iuierfccio
Yerbi usque ad' tempora rioslra cucurreriini expli- g diripuerant, ei uliro retldiitertmi, et obsidibus ilatis
care. Lineam nainque computalionis qna praesenlis foedus ab eo suscipe merucrunt. Ad huuc qunqtie
. saeculi cufsum nieiimor, in geniinas partiti sumiis lnrii, Garainanles, jEiiiopi s iegatos ciiiu rioniS
parles; siiperiorem ejus partem nb exordio saeculi iniseruiit. Vcnil ad lim ct llerories rex Juria-ae rie-
iisque ad iiicaruaiionem Verbi porrigentes; subterio- posiio riiademaie, e insignibiis regni sequesiralis,
i'ein atque' posteriorem ab incarnaiioiie Yeibi de- eo quod fuissei de riiicis Autouii. Venit, inquam,
orsum ad nos usqiie exiehdhiius. 1'ost lempora' bumili babilu, sed gia niente. Cumqtie coraiu iin-
consuluni iuonarcliaein Roniana republica imperiura peratore lidein, qua ii AntOnio scrvavernl, elegan-
6i)'timiertvnt,prinio Julio Cicsare corrjpienle iuipe- tissime perornsset, aesar firieni et boiiiiaiom atl-
firtm, repelitusque est Roinas mos tini pareudi, aniio iiiiraliis iii lioniine i Salve, iitquil, el uiinc tnagis
itb BrbC conriita »eplingeiitesimo vigesinio secundo, uiere regho tuo, qu iiiam non iiwidemus viriulibus.
ah exactis vcio regibus qtiingeniesiino oclogesimo; sed delectamur. El . dicens, iinposuil eoroiiam
pro rege, iiirperatore, vel sacratiore noniine post . capili ejtis, arapliavi que rcgnuin ejus dans ei Gari-
Arigusto appellaio. darain el liyponarii, Samaiiaui el Joppen, Tiirrim
CAP.II. De Oclaviano secundo monarcha et de, riali- qitoque Straloiiis. E quibus Herodes Turrini quoqtie
vititte Christi. D Siratonis aulicis ae ftciis veuusiavii, et Caesarca.n
Secundus Romanorum monarcha, interfeclo Julio jtisstt appellari. Pac tis igi.ur oiniiibus per univer-
Csesare, Oclavianus ^Octavius]exstilil. Hic Iliyricnin sum orbeni regioni'Us : Exiil edictum a Cmsare
et Pannoiiiaiii occupavtt, ct Sicambros, et Aniires Augusto, ul describe etur unieersui orbis. llmc de-
llispatiise populos superavit, et moiibns informavit, scriptio prima facta °esl a prmside Syrim Cyrino.
Norici, Daluiatae,Mcesi,Bospliorani, Tbraces, Daci, Ascendiiputetn j<bs h a Nazareth Gatilmm in Be-
Sariiiatae, duciim tjus suut snperati virtutc. Sed UilelieinJuda, eo tju esietde fqmilU David, ut prn-
arilequam regni inonarcbiani obtinuisset ipse, Au- fiieielur et ipsecu Maria des,ibnsata tibi uxore
gostus lialiara, et Gnliiaui, et Hispaniara, Atitotiius pragriaMe (Lue. ii).*JKjfitibigiiUf-iMperii Oclavfani
vero Asiam Pontuiuque possidebat. Porro Antonius, Atigusti quariragesii 0 seciiiido, regni Herodis lii-
cum essel socer^ejus, repudiata Augusti sorore, gesimO priino, Olynpiadis ctnlesim;c nouagesiinae
Cleopai.ram j^gypii' reginam sibi copulavil, el Au- tertiae, cum per or ktd lerrarum finnissima pax
giisto bellum mdi-itij.Sed ubi ventumest ad praelium, yigeret, Jesus Cliris s Filius Dei tnBethlehein Judae
Snionius impei^t^efer sustinere npn valcns, piopria nascitur secuhribhi ndfeles pforaissiones. Incujus
niauu se iiiterfeeit, Cleopatra vero aduiotissibi ser- Ortii angeli exsuharit cecinerunt: Gluria in exceUirt
Ul EXCERPTIONUMPRIORUMLIBER SEXTUS. S43
Deo.el tn ttrra paxhominibut bonmvoluniatis(Luc.it). A que argueret .eum Joannes Uaptisfa,. vinxit eum,
Mngi quoqiie venrruiii ab Orienle adiiriire eum, trusiiqiie in carccrem, ncdeniuiii fecitetim decoliarl
ofTereniesei uuiiicia, aiirum, tbus ef royrrham apud casleliiim quod Machcronla dicilur. Ptirro,
(Mattli. n). Herodes autem mata sttspicione per- ieodein anno qtio capile ca;sits esl sancttis Joannes,
lenitus, occidit otnnes pueros, sperans inler coseta- passus
1 esl Domiuiis tiosier Jesus Cbristiis, et rcsur-
neos Chrislum inierficere. Praeterea ngebalur fu- rexil tertia die. Mos auleni crai Roroanis aniiquiius,
neslus Herodes suspicionc mala per muiia flagilia, ul provinciarum juriices, si quiri novi in illis quas
et ne ignobilis viderettir, copulavit sibi Mariannem regebant provinctis coiiligissct, senaiiii scrinio nun-
Aristoboli liliam. Deinde copulavit sibi novem mu- liarenl. Pilalus ergo scripsit epistoiam ari Tiberium
lieres, sed inter omnes pollebat Marianne excellen- de his qtiae in Domiunm iiostriiin Jesitni Chrisuiin
lissimi gratia decoris, 1111deriiligcb.il cam Ilerodes, perpetratn fueranl, significniis ei quod ipse esset
nec otTensam.volebat. Vertim in Mariannem scena vere Snlvulor miinrii. Tniie Tiberius cum sulfragio
adullerii contexilur, quod Antonio itnaginem suaui raagni favorisretulit epislolamnrisciialiini, posliil.ins
desiinassel, ut pulchritiidine sun perstriclam exci- ul Christiis Dcus haberelur. Porro senatus Cliiisitiui
taret in se virf non sobriam nieiilein; quod audiens recusnvil, indignnns quod non sihi seciiiidnm nio-
Herodes jussit eam interfici. Sed non mullo post rem prius epistola delala fuisset. Ab illa itaqne die
secuta est facli poeiiitenlin. Itaqtte Marinnnc illi coepit immutari laudatissima prius Cacsarismodestia
audiri et videri virichatiir, et iiiterrium consistere in poenam contradicloris senatus. Inlerea aposloli
cum illa et confabtilari. Addcbantur illi stimuli ab Jerosolymis Matthiam ordinaverunl (Act. \)r ac
aliis, qui ei a (iliorum insidiis cavendtira deiimilia- deniuni septem diacnnos, qiiorura isla sunl nomiua :<
bant, asscrentes quori ultrices inalenii exitii raanus Slephanus, Philippns, Procorus, Nicanor, iimon,
in eum armarent. Tnndein igitur ad urbehi Sebasten Parmena, el Nicolaus Anliochenus (Act.yi). Abhoe
Alexandcr, et Arislobolus (sic enim vocali sunl) orta est hacresis Nicolaitarura. Per idera leuipus
perducli., palris imperio strungulnli sunl. Fecil oc- Philippus desccndens in Sainariam pracdicavit ibi
cidi eiiam Antipatrum filium siiiira Herodes. Deni- verbum Dci, el credirierunt multi. Seri el Simon
que morbo imcrcutaiieo deprcssus iecto decubuit, Magus, qui eamdem urbem magicis arlibus demen-
et tandeiu morie pessima vitam finivit. Successit taveral, baplizntus est. Ciinque pervenissent illuc
igilur lierodi Archelaus lilius ejus, raajestale qu'r- Petrus et Joannes, et Sinion viderel per iiiaims
dem minor, sed vitiis uon inferior. Florebanl per eorum iniposiiioneni Spiriluro sanctum dari crc-
idem leniptis Romae Virgilius, Sallustius, Terenlius, ~ deiilibns, ohtulit eis pecuniam, poslitlans ul sihi ista
Iloralius, Livius, Horleiisius. Porro Augustus Caesar poteslas concederetur, sed verbis Pelri gravitor
erat ad recipiendas aiuicilias parcus, sed ad reli- confutatus abscessil. Circa hos denique dies Paulus
nendas consiantissimus. Fuit railis, gralus, civilis Apostolus eligitur, et Stephanus Jerosolymis lapi-
aniini et lepidi, corpore tolo pulcher, sed oculis datur, el Jacobus Alphaei patriarcha consliluilur.
magis. Auxit Romam acdificiis rouliis, illo glorians Aposloli quoqtie, curo jam Judaea vcrhum Dei repu-
dicto : Urbeminvenilateriiiam, relinquomarmoream. lisset, singulas provinrias adierunl. Petrus Cappa-
Nolaemorbo obiit, et Tiberiura suuni privignura sibi dociam et Antiochiam, Joannes Asiam, Paulus
successorem reliquit. Graeciam,Anrirxas Achaiam, Matthaeusjiitbiopiain,
CAP.III. De Claudio TiberioCmsare. Philippus Scythiam, Simon et Judns Persiilem,
Claudius Tiherius nd impeiiiiiii sublimaius, iro- Bariholoinaciis Iniliam ininoreiu, Tbomas lnriiaiii
pcrnvit circiter vigiuli duos anuos. Isle laniac mo- inajorem. Porro illi, qui ari firieniconverlebaniiir,
destiae fuil primum, ut diceret . boni pastoris esse discipuli, non Chrisliani vocabaniur. Sed fforentis-
pecus toudere, non deglubere. Apud hunc dcnique sima apud Anliochiam Ecclcsia congregata, prima
rex Archelaus de insolenlia accusatus Viennain coepit credenles in Cbrisluiii Cbrisiianos nppellure.
Galliacurbem exsilio relegatus est, el ad iiiiiiiieiidainD Practerea Caesar, ctira jam suos el cxtraneos pnriter
regni Juriaici poteslalein', liatres Archelni lelrarchae puniret, resoluiis in urbe Roma railitiac arlibus,
buiit coiislituli, Lysanias, Philippus, Herodes. Auiio Armenia a Parthis, Moesiaa Dacis, Pannonia a Sar-
aulein duodccirao Tiberii Cacsaris Pilalus Judaeac malis, Gallia a finitimis gentibus direptae sunt.
praesesesl designatus. Annoquequinto decimoTiberii Demuiu vero insidiis Caii Caligulae exstinclus
Cmsarit, procuranle Ponlio Pilalo Judmam, et piae- est.
dictis filiis fterodis regiones sibi coramissas procu- CAP.IV. De Caio Caliguta.
rantibiis, factum etl verbum Dominisitper Joannem tradidit igitur Caius Caligula imperalor creatus.
Zacharimfilium in deterto. Et venil in omnem regio- regniinrJuriacacAgrippacHerodi, filio Aristoboli filii
nem Jordauis, pradicans bnptismumin remissionent Heioriis -uagiti cl Maiianncs. Tmdidit igiltir illi
peccatorum (Luc. m). Eodcui auno Domiuus nosicr Caius Pltilippi, Lysaniac, et Hcrodis tetrarcharum
lesus Chrislus evangelicam doctrinam inchoa.vil,et tetrarchias, et Herodem incestum una-cuni Hero-
duorieciinapostolos elegit. Deliide elegit septuaginta diade in Hispanins aeternodamnavit exsilio. Filiam
tluos discipulos. Herories autem letrarcha. abslitlit qtioque Herodindis, quaein decollatione sancti Joan-
fiairi suo.PIiiippo uxoiem suam Hcrodiadcm. Cuiu- nis sallavcrat, vivam lerra deglutivil. Prjeses ctianr^i
S»5 APPENDIXADHUG0N1S'0PERA DOGMATKA: «4
Pilaliis non remansit impunitus, sed apiul Viennam A mon Maguspopulum Romanum ita dementare coepit,
exsnlans propria iuanu se interfecit. Hac praetcrea ut anie missis imng nibus suis arioraretnr ut Deus.
tempeslate Matthacus Evangeliuin scripsit. Interea Sed cum Petrus adolesccntem projiinquum Cacsaris
Ca-sar profecliis quaercre hostem viribus oliosis, quem Simon magicii arlihus suscitnre non valebat,
Germnniaui Galliamquc pcrcurrens, Bellinum Bri- in iioininc Jesti Clniili snscilnssel, cniiriisnsSimnn
tannorum rcgis filium fn deditionciii suscepit. Et offetisumsc riixil n Caliln-is, rclicturiimque se nibein
sic csi Romani rcversus. His quoque diehus Jtidaei niinntiir, cl dicm qiiu siqicrnis seriibus invcbcn-lur
apud Alexandriam comrao:a scriitione, cetle pro- pollicctur. Cum volltcl, ornnte Pclro, corruit, ct
ifligaii, expoiieiidarum qucrclariim causa Philoneni confracius niorliiits tst. Sctl Ncio C.isar super hxc
iqncmdam eloqueiilissiinumad Caesaremmittunt. Sed inriignalusjiissiiciiiiprchenrii Pelnini, ciimque tle-
-Cassar sprevit ejus legalionein. Dernum vero jussit libus fideliiim vic-itis,tirbem se cgressiirttm promi-
temphim quod erat Jerosolyntis profanari, et se sissel Petrtts, vidit occiirreuicm sibi Cliristum Do-
ut Deuin adorari. Obscenitatc dcniqiie moruin sno- miniira, et etini ailor ins ait: Domine,quo vadis? Cui
rum omnihus odibilis factus, a practorianis mililibus Dominiis, Venio, inquit, Ramam iierum crucifigi.
-estoccisUs. lnlellcxit igitur Petius hoc dictiim dc passione sua,
CAP. V. De Claudio Caligulmpalruo. B et reversus ct leiiius crucifixtis cst. Paulus qiioque
' Claudiiis itaqiio Tiberius, Caligtilacpatruus, impe- aposiohts capite caesuscst. Cictermn tempore Nero-
rator creatus esl. Hic in Britainiiam transvectus nis Evangelium a Liica scribilur, ct Jncobus patri-
pnrtera illiiis insulac tn dedilionem suscepit, ct Or- nrcha Jerosolyrois pcrticn fiillonis excercbralur.
catlcs insiilas Roniano imperio adjecit; sicque Ro- Porro Caesar Nero 1oslis jiistitiac, primus persecu-
mam revcrsus (ilio suo Britanuici noinon iniposuil. tionem in Christia IOS cxcitavit. Matrcm quoque
Ilis diebut mitit prmfalut Uerodesrex manus ut affti- suain, sororcm, uxorcin, ct onnies propinquos suos
geret quosdam de EcCtetia.; occidit aitlem Jacobum pene inlercmit. Occidit poelaiii Liicnniitn, ei Senc-
frairem Joannit gladio, et apprehendit Pelrnm, et cam pr.Tccptorem siiitni. Sctl cii.-n bacc el raulia
mitit eum in carcerem, utprOducereteum post Pascha alia mala faccrel, Calba in llispani.t imperator cst
populo (Acl. xn); sed non permisil hoc divina pro- creattis, Nero autcn deserlus ab oimiibus ah Urbc
videntia. llerodes denique cum spectacula in hono- fugil, ;et seipsum inlcrfticit. Per idcui tempiis flo-
rem Caesaris celebrarel, ct a populo pro splendore ruerunl Romas poilre Lucamis, Ovidius, Salirici
deauratarum vestium acclaniarelur Deus et non Juvennlis ct Persitii, et SenCca iragicus, ct altcr
homo, in superbiam elatus ab angelo percussusjcsl, ~ philosophus, MiisOnus, alque PJuiarchtis.
ct conceptn iiifirniitate iiiorluus est. Et suecessit ei CAP. VII. Dt Calba Cmsare.
Agrippa lilius ejus. Igitur primus alienigeiiarum Galba pnst moriinn Ncronis Romain venicns im-
apud Judacos regnavit Hcrodes iiiagnus. Posl hunc peravit mensibus sex, cl tlichiis-lolideni, el ad«pta-
Archelaus filius ejus, cl posl hunc Hcrodes ictratcha vil sibi Pisonetu ad ilcsccntcm, sed hos ambos Otho
fraler Arcbelai. Post huuc quoque Agrippa Herodes in medio foro inlcr ecil <:limpcrittiii invasiL
filius Aristoboli, et novissime Agrippa filitis Agrippae CAP. VIII. De Oihone.
Herodis. 11ic usque ad cxirenin templi escidia pcr- Otho iiaqtie ini|ier.ivil nicnsibus trihtis, conlra
duravit Romnnis sempcr auiicus, ct ab illa Judaoo- qnem Vitcllius Lttrio Viiellio tcrtio coiisiilc nnius,
rum seriitioiie tiitissiuius. Hoc iptoqito lempoie Pe- dimic.ivit. Scd Oil o, se suosqtie vinci in pra-lio vi-
trus Roinain ariiit, ct Marcus Evnngelinni scripsil. dens, scipsuni itne feiil.
Verum Clauilius C;usar Britaiiiijciini lilium suiiin CAI. IX. De Viiellio.
cxsortem impcrii fccil, ct Neroncni fili:c suacOc(Or Vitellius Igllurii ipciiiiin nricpius, imperavit rocn-
vianx niariliim sibi successorem rcliquit, stbusoclo. Iiitcrca Vespasinnusprovincinm Jii.lnirx
CAP.VI. De Nerone. gentis ilebcllahnl. I ^iivnlescenle iinquc in cxercitu
Ncro igtttir Roniaiium consecutiis imperium quin- rj rumore civilitttn hc (ortim dc ncce Galb;c ci Oihonis,
qneniiio valde ir.olestus exslitil, ct iiupeiii siii anno Ct impcrio Vijelii, mi post nlios quasi facxrcsctleial,
aocundo Fcslimi Juil;r;Hpracfecii,npud qiiem Pnuliig, vii-i yeleris militjie ct tltices Vespisiaiiiiin qunsi nia-
Cnusariida, viitcltis Roiiinni riirigiiiir, elibideiii per (urutn ad consiilen Itini cl atl pncli.inriuiii vnlidmn,
bieiinium in libera custoriia reiinclur. Inde postrela- inviium imperalor »n freant. Tunc Vcspasiamtsciuti
xalus Hispauias ndiit, sctl inrie Romnm reversus Tito filio SIIOJnri; :a cgressns Alexaiiririnm ingrcdi
iieruin tonetnr ct ligatur. Pcr irieni qtinquc lenipns fesiinavit. Scicbai naiiKpie illic esse iiiaximns vires
Feslo Jmbcnc procuralori successil Alliinus, ci Al- rcipiiblicac, uhj ccmpqsiiis rchns crga se prospcre,
Liiio, Florus. Flortts autcm islc, prxscnte Bernice Aiiliochinm est rcversus. Inriequc Muliniiuilucc nd
[Beronice] regls Agrippre sorore, honorabile.sviros Ilalinm pr.ciuisso, ipse pcr Cnppadociam el Pluy-
JuriacosJeioso'ymis in <liesolemni Cagellis verbe- giam iter riiiexit. Viiellius iinque sinistro extiinlus
ravlt, ei palibulis fixit. Quod non fereiites Juriaei niinlio Cecinnx dijci cxerciliiRsui stiuimam periculi
cOnira Romanos rebellare cooperunt, ad quos do» coinmiuil. Porro jCecinna Roma progressns, ut va-
manrios milliliir a Csesare Vespaslanus ma,:'.sier Jidam maiium advjntare coguovit, couvocaiiscentii-
milUije ctim Tito filio. Circa hos dics denique Sl- rionibus suadet dcsislere bello eo quod gloria impe-
«45 EXCERPTIONUMPRIORUM LIBER SEXTCS. _4C
ratons pra-ponderaret. Sed diun Cecinna inoras A mirabilis fames. Itaque jam In occullls raandebant in-
invertii, dux partis adversx Anionius nomine ei cocta cibaria, miserabilis esca, lacrymahilis cibus,
occurrit.et conserto praelio ciun superavil. Quod ubi parentcs filiis, filiique parentibus de ipsis faucibus
Vitellius compeiit, priroiim molitus est iinpcrium cibum eruerant. Sed quiri opus etiam ponilus hnjus
deponcre, sed poslca nniinatiis a quibusdam Sahi- famis explicare? Ciun ibi gestuin sit litcinus, quale
niint Vespasiani fraircin niliil mnli suspicnnlem in- ncc apuri Graecos, nec apnri Barbaros ullits accepit
terfecit. Post tliem alicritm adesl Aiitouius, occur- auditus. Manebat in civiiate niulier quacriaroiufclix,
ritur ex ariverso, lriiioquc circa urbcin congressu quae infatitem suum necavil, assavil cl comeriit. Seri
habilo, fusi el cacsi siint Viielliani. Deficieiilibus tium assaretur nirior inceusi nd principes seriitiouis
ilaque Viiellianis, Vitellius in cellulnm qiiauidatii pervenil, qiicm fame cogente secuti, bospiiiuni mu-
e inlrusil, indeque turpiier protrnctus ad foruro licris ingressi snnt. Coiuperttim est ilaque quori fac-
dticiiur, et occiditur, ei dcmum in Tiberim traetus, tum fuerat. Rcplevit coiiiinuo lotara uihein tauti
comnitini caruit scpullura. scclcris nefas, et umis<|iiisqiie anlc oculos posiluni
CAP.X. De Vespasiano et deslruclione Jerosoly- parricirialis convivii cibum pctiiorresccbal. Setl ct
moriim. pleiique horrore perlerriti, ari bosiem coufugcruiil.
Vcspasianns igiiur ad imperimn sublimatus anno * Quo <omperto, Caesar exsccrultis infelicis lcrra: con-
Incarnalionis Doiuinicac septuagesimo priino, impe- tagium, maniisque elevans ad ccelum, talia protesta-
ravit annis iiovera, niensibiis imricciin, diehus vi- batur: Ad beilum quidem, o commititones, venimus,
ginti. Inlcrcn cum apud Judacos corrupla essenl jura sed advenus homines belluis crudeliores decertamut.
lcgis, cl violala religio, deseruil eos tlivina Provi- Ferm diligunt fetus suos, quos etiam in fame nutriunt.
ilenlia, et non s-olufuurgehanl Romaiii, sed et ipsi Iloc esl uliru omnem acerbitatdm, ut membra qum
intcr se domesticis seditionibtis laborabant. Omnis geuuit maier Uevoret.Ab hoc conlagio me tibi mundm
sediiionis eranl duo principes, qnorum unus erat absolvo, qumcunque in cmlo potestas es. Scis enm
quidam Joannes, vir levis, populi lnes, doli c.illi- quod pitcem frequenler obluli. 0 infetix civitdt, in
ilus, fallenrii artifex, qui fallaciam virlulem pularet, qna talis officina laleque minislerium esl! Operianlt
cicganiiae duccret cliarissimos circiimvenirc. Aller eam ruinm sum, et abscondanthujus mundi conlagium,^
erat Simon, uon dispar crudelilate, qunmvis infe- ne tol videal, et ne stellarum spectet globus, aut ma-
rior opum quanliiaie. Porro Titus exsecutor triiim- culenturaururum spiracuta. Thyestmasdapes fabutam
phi palerni ciini validn iiianu ab Alexanriria ad ob- putabamus, flagilium videmus, cernimus veritateth
sidioiiem Jerosolyinorum esl reversus. Obsudit eam - tragmdiis alrociorem. Maturiui igitur bellum conficia-
igiittr tlie solciuni Paschae, quo frequens eo lurba mus, et exeamus terram exsecrabitein el perniciosam. 1
Jiidaeoriim couvenerai juslo Dci juriicio, ul qui in Et his dictis admovere muro arietes jubet. Evoluui
riie Pascbac Salvatorem nostrum inlcremerant, iu igitiir hicnnio postquam obsessa est civilas, victor
fpso vclu.t iu tino carcere conclusi, feralis pocnae Titus macbinis et aliis bellicis inslnimenlis muros
exilium, quori nierebaiitiir, excipereut. Dcniqiie co- ejus irrnpil, non lanicn siue suorutn sanguinei
hortnti smii faclionum viri coiispiranlibus sluriiis Rnpto rauro, solilo lerribilior jncrepuil sonitu$
palrinm dcfeiitlerc. Jnannes in castro cui nomen lubae. Titus a.udito fiagore muri, et clangorc tuhse
Anlonin praelinbnlur. Simon ad Joannis sepult-.rnm exercilum suuin jnbet ad arina concurrere. Ejt,jam
vicem tiieutkc urbis susccpit. Juriacis ilaque auda- hostes irruerant, jani ciincla lurbaverant, fmnlvid-
ciam desperatio dnbnl; Romanis gloriar cupidilas \ uera super vuluera, gladius oblundilur ferrj rigore.
virlulem addebat. Tilus monebat militem consilio. Cerneres sangtiinc lanqiinm fluvio iniinriaii terrani:
pugnare, eteain solam dicebat virtulein cui coraes. ubiquc slrnges, ubique luclus, uhique periculum,
essct providcntia. Cacsisuiit itaque tiiiilti mortales. ubique clamor, ubiquc desperalio. Verum nocte
Arieiibus atilem qualiciiiibus, paulatim cadebal mu- supeiveniente ulefque requievit exercitus. Manft
rus, ei soltita parte prima niurorum Judaei ari mti- 1 facto praeccpit Cacsar januas tcmpli argento opcrtas
rtini secimriiim coiicesscrunt. Fugienlibus. ergo Ju- succcndi. Volchat aulem Tilus lemplam reservare,
riicis, Rumant itiiroicruni ct iiiui-tim exleriorem sed cum principes dicerent radiccs rebellionis fun-
diruerunl. Erat civitns plena hoqroris. Uhique lu- dilus everlenilas.quirinm rie Rpmnnis admovil ignem
ctus, uhique pavor, clauioi- inulieriim, ejulatus se- portac templ.i,.quaevocabatur Speciosa, et liqiiefuctus
num, morieiiliiim gemi.ius„ viventitira dcsperalio. auri rigor ligmira riuriayit, ac deinde furor ignis
Denique Cacsaradmovcre arietem ad miirum secun- ingredicns in penetrabilia, lempli scse proripuii.
riuni jtibet. Taiidcmqiie vi iiisislenlis Cxsaris solulus Flainma jatndepascebat lcmpli conclavia,etaccurrit
estinuriis seciiudus. Unus miiriis supererat, hic est Titus cupiens ciijusniorii acries esscnt. inspicere,
tertius, cum. jam Tiliis tenipernie militcra jubet, cujus graiia motus pra-cellcnliorem fnisse operibus
saadel Jndaeis ue se inccntliis nrbis involvcrenl; quae lemplorum suorum fatcbalur, ct quia lam honesiiiiit
jara arinis lenerelur, se veniam pracslitiiriim, si non nisi summi Dci doiniciliiiin crederelur. Mira-
modo yel sibi vcl patriae consulercut. Igittir triduo balur saxorum magnituiinem, inetalli nilorem,
expleto, quia niliii a Judaeis pacificuin afferehalur, venustaiein operis, gratiam pulchritudinis. Intcrc.t
Titus incenia aggrediltir. Interea clausis infudcrat se uuus ex sacerriolibus sese dcdit, el quaedam vasa,.;
8$7 APPENDIX A» HUGONIS,QPEI^pOGMATlCA. V&
Iiicernas duas, mensas, craleras, phialas aureas, et j_ CAP. XI i. De Domitiano.
peripeiasmata templi. Phneesquoquecustosgazo- Domiliaruis,Titi i*raer junior, imperavit annisquin-
phylacii eomprehenstis, oslendit sacerdolum purpu- deciin, et mensibus se i.Iste Cattos etGermanos devi-
ram niultam, coccum, et cinnamomum, et ibymiar- cil.el Romacmtilla a?dificiaconslrqxit. Ipse xdilicavit
cnaia, et aromaia, et vasa, et vestem sacratam tcinplum Pantheon, q lod nunc in honorem oinnium
snmmi' pohliftcis. Deniqtte Joannes Tito se tradidit, sanctorum esl consccratum. Doinitianus nutein alrox
el Siriion a Rufo Terenlio coiripreliensus, Tiloest facius niultos illuslrei viros occitlil, multos in exsi-
pracsenialus. Concremala est igilur civitas, et murtis lium niisit. Inter qtios el Joannem aposiolum in
ad solum usque dejeclus. Denique Vespasianus et Patliinos insulam rel igavil exsflio. Porro Domitiani
Titus magnificum de Judacisreportantes iiimnphiira temporihus Clemens ;>apa in Galliaro viros ad prac-
Romam ingressi sunt, el conlinuo in toto Roniano- ilicandum dcslinavii : Lugdunensibus Pholiiinm,
rum regno pacem pronunliaverunt. Ilaque Vespa- Nariionac Paulum, Ti ronis Gralianum, Cenoroanis
sianum respubiica Romana fato quodam nu penilus Julianiiin. Verum Doiiitianus cum crudeliter popu-
rueret assecula est. Verum anno vilac suae septua- luin in urbe Flaviarom, exercitum foris hostes
gesimo seriis joca, qiiibus deleciabalnr, admiscens caedereht, a senatu iaterfcclus est, corpusque ejus
interiit. Nam cum venlris eluvie fcssus surrcxisset: fi caruil sepultura.
Siantera, ail, imperaiorem exccdere terris riecei. CAP.3IU. De Nerva.
Sicque exanimalus est, cui successit.Tiius filius Nerva ad imperium siiblimaliis primo edicto suo
ejus. cnncios exsules revocavit, quos Domitianus exsilio
CAP. XI, De Tiio Vespasiaui filio. damuaverat. Unde i:t bcatus Joannes Epltesum
Tilus ad imperium sumptus imperavit aiiuis dtto- reriiil. Porro per Asia n pullulaserunt hseresesmultais
Lus. Hic fuit omni genere virtutuni ruirabilis, et Ccrinthi, et Ebionis, cl aliorum qui negnnt Chrisliini
lnoriim imprrialiumfloribus adornatus.Qui in tantuin in carne venisse. Quoi apostoltis Anticlirisiosvocal.
factindissimus ftiit, ut causas Lalino pocmate per- Igilur conlra eoruni ]iravitatem praefntus apostolus
oraret, tragoedias Graececomponeret. Verum assum- rogalu mullorum siripsit Evangeliuin. Denique
plae dominaiionis decurso biennio cum ingehli suo- Nerva Cacsar reipub icae mullum constiluil, dum
pum Iiiciu apud Sabinos exanimalus est febre. Trajanum virum sirei uura sibi in filiutn arioplavii.

LIBEB SEPTIMUS.

Tr*ctat de imperatoriDus a Trajano usque ad Constantiniim Mignum; continet capitula


yigintitria.

CAP.I. De Trajano Cmsare. C clor, flclorque ex aere, atque facetus, id est acerrimns
Trajari usigilur, genere Hispanus, apud Agfippinam ad provocandum, et lespondendum serio.joco, ina-
urbem insignia imperii suscepit. Moxque Germa- lediclis. Hic edoctus per Quadratum et Aristidem
niani, et trans Danubium gentes multas superavit, scripsit epislolam ad Minutiuni proconsulem Asiac
et naiiones (rans Tigrim el Enphratem in provincias nemini licere Chrisliaiium sine crimiuis objeclioneet
redcgit, et usque ad Indiae fiiies post Alexandrum probatione damnare. Jud;eos denique, provinciam
Magnum accessit. Erat ei domi sanctitas, et in .Palaestinainquondam £uamdepnpulnntes, uliimacacde
armis fortiludo. Hujus lemporibus Joannes apo- perdomuit, et Jerosoly nam reacriificavii,et JCliaro de
sloius requievit. Ejusque lemporibus ebulliente per- suo nomine appellavit Cujus opera factum est u( loca
seculiorie, Clemens papa in mare praecipiialus est, sancla Dominicaepasi ionis, ct resurrcclionis quon-
Simon filius Cleopliae crucifixus, Ignatius besliis dam extra urbem jaccntia, nunc urbis muro septen-
traditits et papa Alexander mariyrio coronaius. Ve- trionali circumdentui. Denique prxeepit ne quis
rum Plinius secundus, orator el hisloriograplius, Judacus eam inlraret, Christianis tanlum urbe per-
sCripsit imperalori, prseier coiifessionem Chrisli ct missa. Floruit pcr id<m tempus Aquila orator, et
honesta corivenlicula, Chrislianos nihil conlrarium Aqujla interprcs.
Ivomanis legibus facere, moxque Dei ntilu Cacsar^ 1 CAP. UI. De Anlonio Pio.
temperavit ediclum. Hic Caesnr Trajanus rienique Antonius Pius proinde, ab Adriano adoptalus in
aptiri Seleuciani, Isauriae urbem, profluvio verilrfs filiiim, imperinm esl ideptus. Iltinc Juslinus philo-
exslinctus est. sophns bctiignum erga Chrisiianos reririiriil. Porro
CAP.II. De JEUo Adriano. Aiilouius ita tranquillis exstilil, ul metilo Pius sit
JSIius Adrianus, imperium adeplus, iriiperavit appellatusV Erat nutei» carens glorinlione el osteo-
«mis viginti uno. Hic erat musicus, eometra pi- latione. Ad huiie Ipdi, Bactriani et Uircani legatos
419 EXCERPTIONUMPRIORUMLIBER SEPTIMUS. 250
miserunt, •jnslitia tanll imperaloris comperla. A apud Ehoracum obiit, el reliquit (Ilios Bassinnum
Decessil autem anno imperii sui vigesimo secundo. et Gelain. Floruit his temporibus Symmachus in-
Floruernnt per idem (empus Galenus insignis me- lerpres.
dicus, et Jusiiniis martyr, et Justiniis pbiiosophiis. CAP.IX. De Aurelio AnlohinoBassiano.
CAP.IV. De Marco Aurelio et Aurelio Commodo. Aurelius Anloninus Bassianus, Severi (ilius, im-
BlarcusAurelius Anionius imperium consecutus, peiium adeplus, imperavit annis septem ; hic fuit
jmperavil annis novemdecim, mensibus undecim. libidine inlemperanlior palre, qui eliam novercam
Ascivit autem ad impcrii partem Anrelium Com- suara duxit uxofera. His teraporibus Symmaclius
inodum propinquum suum. Ui ambn de Parthis haereticus pracdicabat Christum ex Josepli semine
triumpbaverunt. Hac praelerea tempestate quarla esse natum et legem Judaico rilu custodiendam.
perseculio in Chrisiianos dislillavit. Verum perse- Caesardeuique Aurelius Antoninus Bassianus contra
culionem lues magna est secula, quas imiltas pro- Parlhos egressus apud Edissam occisus cst, cui suc-
vincias vaslavil, raaxime lialiam. Ab armis rienique cessitnulla voluntatesenalus MaeerMacrinus, palatii
ntilla usquam quies, scd per omnem Orienlem, praefectus.
lllyricuni, Ilalinm, Galliam, hella fervebnnt. Sed CAP.X. De Macro Macrino.
Aurelius Coniiitodus dum ciim frnire veheretur iu Macer igitiir Macrinus post Anlonium mvasit im-
vehiculo, morbo, quem Graer.iapoplexian vocant, periuro, sed emenso anno interfectus esl.
stiffocatus est. Marcus autem Antonius novis condi- CAP. XI. De Iflarco Aurtlio Antonino.
tionibus severiores leges lemperavit. Mis denique Marcus igitur Aurelius Antoninus Gabalus imperio
diehus Marcomani, Quadi, Vandali, Snrmatx', et pntiius nullam sui, nisi obsccenilalis memoriam
omnes pene Germaniae populi Quadorum finibus dereliquit. Hic tumultu militari Romaeexorlo cum
exercitnm Romanum circumvaljavertint. Coarctntus matre interfectus est.
igilur Romnnus exercitus sili ct hostis periculo in CAP.XII. De Alexandro Mammea.
preces efhisus, ad invocalionem nominis Christi Alexander Mammeas,seiialus elmililum voluntaie
tanltnn inde pluviac obiinuil, tit largissime refice- imperium adeptus, in Persas expedilione cominola,
reiur. Barbari vero fulminuni ictibus pcrierrili, in Xerxera eortim regem victor oppressit. Cujus mater
fugam versi sunt. Floruerunt per idcm lempus ManinieaChristiana Origenera auriire curavit. Ilis
Hegcsippus hisioriographus, et Theodotion inter- quoque leinporibus Tiburiius et Valeriamis ciiin
pres. Praeterea imperalor in Pannonia constilutus decilia virgine Romacmartyrizati suut. Porro Ale-
obiit, cui successit Lucius Aurelius Coininodtisfilius c xander apud Maguntiacum a Maximo filio interfe-
ejus. ctus est.
CAP.V. De L. Aurelio Commodo. CAP. XUI. De MaximoiJulio.
Aurelius Coiiimorius imperavit nunis ircdeciin. Maximus Julius, qui ct Maximinus, imperium assc <
Ilic luxurioe dedilus occidil plurinibs senalorum. 'cutus, propter Mammeam et Christianain Alcxandri
linperaloris flagitia urbis pceua subsecuta esl. Ifamiliam, perseculionem in sacerdotes et clericos
Nam Capitolium fuhnine iclura est, quori Romnnam 'excilnvit. Anno aulem imperii sui lertio a Pupeieno
bibliothecam concremavil. His diebus facta esl 'lyranno Aquileiacintcrfectus est. Pupeienus quoque
quaestio de Paschate, ut de celebralo concilio ipuii < cum imperium ctini Balbino fratre suo usurparet,
Caesaream Palacslinae slalutuui fuil ut in riie Do- anibo '< in palalio cacsi sunt.
minico celebrelur. Porro Commodus cunctis in- CAP. XIV. De Gordiano.
commodus, in doroo Veslali strangulatus iuieriit. Gordianus, Roinanuin' subliinatus in regnum,
CAP.VI. De JElio Pertinace. 1
poslquam adversus Parlhos feliciler dimieasset,
iElius Pertinax a senatu linpcrator creadis, im- suorum ' fraudc supcr Eupbrateni inlcrfeclus est.
peravit mensibus sex, quibus vix expletis, Juliani Floruit hac lempcstnte Africauus vir inler eccle-
urisperili scclere in paiatio intcrfeclus est. D siaslicns scripiores iiominalissimus, Porphyrius
CAP.VII. DeJuliuno. qitoque pbilosopbus.
Julianus impcravit mensibus seplem. ls apuri CAP. XV. De Philippo qui et M. Juliut et ejut filio.
pontcm Milvium civili bello exstinctus est. IJis Philippus qui el Marcus Juliiis dicitur appellalus,
lemporibus Africanus historiographus floruit. imperator constitutus, anno ab Incarnalione Do-
CAP. VIII. De Severo Cmsare. mini ducentesimo trigesimo sepiimo imperavit annis
Severus igitur imperator crcalus, natura saevus, seplem. Hic Philippom filiura suum sui consortem
:
multis praeliis lacessitus, fortissime quiilem, sed la- fecil imperii, et primiis iinperaloriim Roinanorura
boriosissimc rempublicam rcxit. Hic Pbesceninum, exsiitit ' Christianus. Veium anibo iroperaloresfraude
qui iniEgypto e( Asia ad (yrannidem aspiraverat, 'Decii circumvenii sunt et occisi.
inlerfecit. Judaeos e( Samaritas cocrcuit. Partbos CAP.XVI. De Deciq.
etArabes superavit, el Claudium Albinuin, qui se Dccius, Romanum postquam invasit imperitim, ad
in Gallia Caesarem fecerat, •ccitlit: et insulain Bri- prosequendos
] Christianos, unus posl Neronein, fe-
tenniam magnis pracliis rccepit. Verum hic quin- ralia dispersit edicta. Denique non possumus evol-
l.im persecuiioncm in Cbristianos excilavit. Porro vere quantac innlljludinct.' hac persocutione furcnte
131 APPENDIXADHCGUMS OPEIU DOGMATtCk. 552
consumptae sint. Ha<5prxlerea tempestaie Novatus & baerelicHS indigna te Christo senliens pradicabat
lirercsim comlidit, qui dicebat lapsorum in perse- eum botninem comnmiiis naturx fulsse, et de tcrra
cuiioiie frnlruin poetiilcmiam noii siiscipiendam. initiiun stimpsissc. ferum Claudio imperatore dc-
Porrn Decitis, non lotis diiobus aimis cxplelis, cum funclo, Quinliliiis frnler cjus ab exercitn cst electus,
lilio suo in mcdio hnrbarnriim iitlerfpcUisesl. ct in solio suhlimnitis, scd sopliiuo dic Imperii sui
CAP. XVII. De Galto HostUiatio, et Volitsiano filio iiiteifcettis occtibuit.
ejus, ei /Emtliiino lijranno. CAP. XX. De Anreho, ten Aitrrlinno, et TacHo, et
Galltis llnsliiianits ciim Volusiann lilio sno impe- Floria w iniperatoribns.
ritnii adeplns, ciiiii llorercl in initio, sanclos viros, Aurelius, vir iiidiislria: iuililaiis expericniissimus,
qui pro pacc rcgni ejus suppiic:rbaii|, pcrscqui (uc- imperiuiii ajlcptus, Iiotlioruni gCiilem diris pneliis
pil. Sed exorta pcrseiUiione, exorla est eiiaui ullio prnOigavit, ditMneuiipic [tomanam anliijnis teriiiinis
violali nomiiiis Chrisliair. Nain iiitlla fere provincia, stibilivil, et Syriaiu totain ct receptau<sibi vimlica-
Romaiia, niilla cjvitas, iitilla domus 'fu.it, qu« p::- vit. Itis iliebus apnd Aiiliocliiatu cclebrc est conci-
stileniia cvncunia non sit. Ilac igitur solu pernicie lium a;;grcgaiuiii, iii quo pncfatus Paubis conviclus,
insignes Gailiis ci Volusianus dum coulra jCniilia— el daninatiis csl. Venini citni exire de domo Eccle-
nuni novis relius stiideiileiii civilchelliim molitinltii', E siie nollet, iiilcrpcllalus csl Anrelianus, qni eiini vi
occisi siint. jEiiiilianiis quoque lerlio inense iiivitsse publica pftcccpit ex| elli. Noiidmn cniin erat Aure-
lyrannidis exstinctns csl. Porro circa lios dies Ori- liiiiius pravis dcpra -alus consiliis, quibtts prnressu
gencs defiinciiis est. temporis linmim prapnsiiiim imitavit. Sed cnni pio-
Ctt. XVIII. De Valeriano. el Calieno. riim sangiiiiiein itit|'iissiiiiiis fniuleret Aiiieliaiius,
Valeriaims abexcrcitn in Itbetia inipernti-r crcatiis iiiierCoitslaiiliiinpoli n et lleracliatn diviniius est ex-
esl. Assnmpsil aulem Galieutim queindam iimnine in stiiictus. Quo defiimto Taciius imperavit iHensibns
consorlem imperii. Porro Valerianus ita primmn sex.Et boc in Ponlo interfccio/Florianes Mnmaiiiiin
sanclos Dei venerabalur, 111domus ejns Dei esse Ep- adepttis cst iiiiperiuti( Qui el ipse iinpCiii stti teitio
clesia credcrctiir. Seil dcpravatus pdslmodum per mcuse apud Tarsuin est occisus.
quemdam ihngiim, lidcin Christiatinrtim dcleslari CAI>.XXI. De Probp.
cospit. Oclavus dcniqiie a Nerone, adigi pcr lorn Ciiia Probiis, deuique, siirtiliis itnperiuin, Galliasjamdu-
Christiahos ad idololalriam jussit. Veriim per.seeulio- diini a b.uliaris occi palas, per ntiilia bella laiidem
iiis litijtisnon est impiinitaic gavisus. Nam posiquam dcletis liostibiis liber ivit.Egil dtiocivilia liella, iiiium
Cliristianos inlerlici jussil, suljilo solula: barbara: in 01icnte, qint Sai irniim lyraiiiiuui opprcssil, ct
^
gcntes laxatis habeuis fiues Roinanoi uin iiigrediim- nlleruin qno Proculti n et Bonosuin apud Agrippinain
tur. Graccia et Macedonia, Ponius et Asia Gotho- coloniam inieifeeit. Ilac praslcrea lempeslate qtiidam
rum iiivasione perdiinlur. Gcrmatii llaveiinam usque Miiites, gencre Perses, acer iiigenio, vii.t elinoributt
pervemtint. Alemarinliiallias ingrediuiilur. Quadi ei tiarbarus, P.natliliiin se iiomiiiabal. Ab boc tliffttsa
Sarmalse Pamioniain depopulantur.. Parthi Mesopo- esl lucresis Maiticbii:oriini. Hic asscrcliat dno esse
lauiiam auferunl. Poslliumius in Gallia lyramlidcin principia, iiiitiiu bou , ct allcriiin niali. Porro Probus
invasit, quain decem annos lenuil. Sed poslea suo- iinpeialor apttd Sar iiiititi mililaii lumultu necatus
ruin seditione inililuin pereinplus est. Ad cxtieinuin esl.
vero Valerianus a rege Persarum Saporc caplus, CAP.XXII. De Caio Narbonensi, et Numeriana.
donec vixil, banc iiifamisoflicii pcenam litlil, ut ac- Carus Narliotiensis poiims iniperin, ciim filtos
clivis bumi, non manu, sed dorso regem asceiisurum stios duos consorles •cgni fecisset, ad lielluin Parilii-
in eqiittm attolleret. At Galiemis, lain claro Deiju- ctnn profeclus, in ciSlris fiilmine iclus iuieriil. Nu-
dicio lei rilus, solus rcriiin suiiimaui nsscciitiis lotiius mcriamis vero, qni <iim patre proleclus fuerat, inde
agere cospit, ct pacem Ecclesiis condonavii. Stalitu- rcdiens Apri soreri sui frauiie necaliis est.
que iia Dei in miscricordiam versa esl; et jEmilia- _ CAP. XXIII. De Dioeletianoet llaximiano mperu-
uus lyraiiiius, cuin apud MagtiMiaciim res novas toribus
lnoliretur, occisus est; et Marins, qui iu Galliis Diocletianns igilui ab exercidi imperalor clecttis,
Poslhiiini post niortem imperiuin invaseral, inter- Ntimeriiino pcreinpt t, anno liicainationis Doiitiiiicai
feclusesl; et Victorinus, Caisar a Gallis crcalus, iliiccnicsiiiiu septuagesimO sexto, imperavit annis
oppressus csl. In Oricnie quoqne perOlenaiiini victi fertitc viginli. Hic iinpcraior factus Apnim Niimc-
Pereaj, et derensa Syria, cl reccpla eliain Mcsopo- riani iiiiencciorem iiiaiiu siiatiilcrfecit, cl Cirinum
tamia. Dcnique Galienus imperalor Claudio succe- Niiineriani fialrciii a tiiil Daliualiam occitlit. Ilisilic-
dente dcfuncius csl. iius Aiiuindiis et Elimdus in Gallia, collecta rusii-
CAP.XIX. De Claudio el Quinlilio. coruin manu, perniciosos lumultiis cxcilaveiunl.
Claudius, vir slrenuus el moribiis prubus, impo- Unde Dibelelianus 1iaxiiiiianum ilerciileum Catsa-
rstor crealus, Gotlios, jani per annos qutndecim llly- rem elegit, el iii Galliam destinavii, qui f.icile rusti-
ricum Macedoniamqiie vasiantes, niagna strage co- cam inanuin virlute Uiilitari compescuii: sedin ipso
erruit- Unde illi in curia clypeus aureus, et slaina itinere Tbebxa leg Heduno loco Galliae a Ganno
sirnul eqnestris er«cia esl. His iliebiisPaulus quidarri sub pixfalo Maxim no pro Cbristo libcnter occu-
435 EXCSRPTIONDMPRIORUMLIBER OCTAVUS.. 554
bnil. Anno atitem decimo nono imperii Diocletiani, A ponerent, ac junioribus substittitis, ipsi in privato
dum prosperis incremeniis Ecclesia Dei per univer- liabitu consenescercnt. Itaquc sub una dic Dioiieiia-
Eiimorliem dilataretur cl crcsceret, subilo persecu- nus apud Nicouiediaiii.MaximiamtsaptidMcdiolaiiimi
tionis lurbo incrcpuit. Et hsec persecntio cousque piirpuram ilcpnsiicriiiil. Tunc Galeiius Maxiiuinniis,
flagravit, ut etiaiu Oceani limbtim transircl, elsemcl et CnnstiiutiiisAugusli, in tltias procuratioiies, Orien-
coepta rabics usque ad septimum Consl.inlini Mngni lis sciliccl ci Occiilcnlis, Rnmnnum imperium priiui
anniim fervere non ccssavit. Hnc pra:lerci'.tempe- diviseruiil, ei Galeiius Maxiniianiislllyiiciiiu. Asiam
slale oclodccim niillia martyrum passi sunl inli-a ct Oiicnlcm. Conslaiiliiis vcrn Galliam llispaniam-
Romam. Sed diini ista geruntur, graves pcr oinnes quc pnssiilciiat. Mnxiniinnusniitem gravissiiiiam per-
fines Romani impcrii rebeliionum fragores conere- seciilioucm in Chrislianns cvcitavil. Al Conslniiiiiis
pticrnnt: Carattsio rcbellaule in Britaiinin, et Acltil- mititis se ngcbal, el cultores Christi veueralioiii ha-
leo in i£gyplo, ciini et Quinquagenliaiii Africam in- bebat. Untle Dei gratia nialura pnciliclnrnm subsc-
feslarenl, cl Narseus rcx Persarum Orientew bcllo cuta est perdilio lyrannoriim. Nain llerculctis Maxi-
premcrct. Quo pcriculo molus Dioclelianus Maximia- mianus imperitim, quod abjecerat, itcrum arripcre
iiiini llereuleiim cx Cxsare fecit Augtisium; Constan- volens , a Coiisianlino nonduni imperatorc Massiliic
tiiim vero, el MaximianumGaleriuiii Ca'sares elegit. B exstinctiis esl. Galcrius aulem Augusius Severum
Porro Carausius fraudc Alccti socii sui cst occisus. Cscsarem ad Ilaliam cum exerciiu inisit. Ubi ctim
Alecttis per Asclepiadolumprxfeclum csl oppressus. Urbem possitleret. mililum suoritm scelcre deserlus
Alemanni quoqiie, qui el ipsi rcbellaverunt, perCon- ci proditus, Raveiinae cxstinclits csl. Dioclelianus
Etaniium Cicsarcm sunl devicli. El Qtiinquagenliani quoque, sietit jain dictttm esl, regia digniiaic depo-
pcr Maiiniianiiiii Aiigusium smit cdomiti. Dioctelia- sila, Snlona;defuncfus est. Conslantiiis denique stre-
mis apud Alexandriam interfccil Achilleum. Maxi- ntiissiniiis imperator Eboraci dcficiens, anno impe-
niianus Galerius bino cnm Narseo congressu habilo,- rii sui dcciino quinlo, ordinavit Liciuiuin Csesarcm
tertius victus aufugit sed ileriim in liosie/n rcversus Ilispaniarum, et Constaiitiuumlilium suum Csesarem
nmgnis emn viribus superavit. Denique Diocletianns Galliarum
ab invilo exegil Maximiano, ut simul imperium de-

LIBER OCTAVUS

Tracfat de imperatoribus aConslanlino Magno usquead Zononem; conlinet capilula XIV.

CAP.I. De Contlantino inquam Magno. C ccndil, el eoniinuo subsederc nnves, ct ipse lapsu
ConstanliiiusigiiurMagnus, Coiisi.inlii mnderatis- equi, in profitndo nlvei demersus iiilcriit. Tunc
simi, cl cgregii principis filius, in Britannia Dei ivtlil Coustnntintis Romam triiimphnhs ingretlittir ct ila
imperaiorcoiisiitiilusjiiipcravilannisirigintaduobiis. lotius Occidemis itnperiiim, cum ad Constantiniim,
In Orientis aulcm pariibus regnabat MaxiiniaiinsGa- lum nd Licinium pcrveuit. Tamen ndliuc rcgnnhal
Icrius adhuc Augiislus;Rom% aiilcm a prxtorianis in Oricnlibtis parlibtts Maxiiiiianiis, vir impius, ct
militibus Mnxentius,Maximiani Hcrculei filius, impe- inenle ferox, qnem Licinitis Roma digressus c.vpu-
ratoreralconsii!ulus;quiposicaiii tanta fecevitiorum gnarc paravit. Et cuin jam fcrro Licinii ceciilisset
versabalur, ul niliil diri facinoris ab cjus vila vel cxercitus Maximiaui, pars qti:c supereral Liciuio sc
actibus csset alicnttm. Igitur cuiii septimtim annum subilidit, cl Maximianus lurpiler fugil. Verinn iliim
in impcrio suo perageret Conslaiitinus, adversus repnrassct cxcrciium, et secuiiilo vellct ciiin Imslc
Maxeiitium conspirante scciun collegn stto Licinio confligere, dolore internoriim viscenini correptns
bclliim paravil. Kl ciim inulta dc iiniiiiiientis belli esl, ac demiim luminibtis inorbo nmissis vivcmli fi-
necessitale perlraitaret, vidil per soporem in ccelo neni fecil. Intcrea Constaniimts valida squaloris
a medieis curari uou pos-
signum sanct c crucis TOTa-j, id esi Tlmu, ct angelos lepra pcrfiindilur, ct ciim
sibi assistenles, et diccnles; In lioe signo vinces. I) sct, sacertlolcs Cnpiinlii ilixcruut illi tlelicre licri
El cvigilans signum, quod viderat, in vexillo depin- piscinam in Capilolio, cl implcri sniujniue iitiiocen-
xit mililari, etcum non procul a ponle Milviocastra liuii, el calenie eo loliim posse sanaii. Sed aogre>:a-
posuissel, Mnxenim» furia inslignius nb Urbc per tis imiocciiiilius, dum pius princeps nialriiin cicry-
faciniw exhor-
ponteni navigiis composilum egressus, Itostiliter ci mas vidil, el cjiilaluin audivit, illico
occurrit. Ciimque utrinque acriter piignaieuir, et ruil, el propiliatus earum pueros jiissil reslitiu ma-
exercilus Maxentii virlute sanctx crucis prosterne- tribus suis. Transacta auiem die, apparuerunt ei in
reiur.ad Urbem fugiendo remeare voleus Maxcniiiis, sotnnis aposioli Petnis eiPaulusdiceniesei ut advo-
*<ontemquem diximus navigiis composilum, as- caret dc monto Soracle SyWcslrum papam, miia
*.:3 APPENDIX AD HUGOMS OPERA BOGHATICA «S*
tpse ei ostenderet pisciiiam, iu qua Javarettir et sa- A siantinns anno ttlatis suse sexagesiwo quiuio <le-
-tiaretur. Advocatus ilaque papa fldem Chrisli ilb' funcliis est. Qtti donec vixit babittim suum gemmis,
exponit, et credentem. baptizavit, et egrcdtens de el caput sutim perpel o exornavit diadeniate. Nu-
fonle Conslantinus lepra corpore et aiiimse pariler trivit praeterea sempe bonas artes, sed prcecipua
est curatus. Constantinus igitur Magnns, Christiahus litterarum studia, leg t et ipse, scribebat, et me-
cffeclus, per totum Ronianum imperium, publico ditabalur. Cui sjiccess rnnl tres filii sui, Conslanli-
prftcepit edicto ut lempla idolornm clauderentur et nus Romx, Cbnslanti s Constanlinopoli, Constaiis
£cclcsia* «dilicarentur. Denique incredibile est me- Antiochix. Isti snnt ai tem, qui post Coiislaiitintim
moratu quam brevi ejus studio sancla Iate per totum Mngntiin diviso impe io Romx et Coiistanlinopoli
-orbem creverit Ecclesia. Pbrro Licinius invidia sti- regnaverunt. RomaeCo stanliniis, Julianus Aposiata;
•lnulatus dissidium moliebatur, boc in querelam re- Romrc et Coiislautinop li Joviniauiis. Rotnaeet Con-
•vocans, quod non ila pro se sictit pro Constanlino slantinopoli Valenlihi nus, Gratianus, Tiieoilosiits.
Cliristiani solemnibus orationibus excuharent. Sed Romaeet Constaiilino H Honoriiis, Valentiiiiamis,
poslquam intelligit molimina sua parum prodesse, Maximianus, A'v(lus, Majoranus, Allieinitis, Oly-
manifeste imperatori bellum indixil. Faclaque con- briiis, Glycerius, Nepo Auguslulus, Odoncer, Theo-
gressione, in IJilhyuia circa Cbrysopolim victosest- dericus, Alhalnricus; iieodoadus, et Vitigis, Toliia.
Licinius cl conipreliensiis,