You are on page 1of 873

Hervé Du Bourgdieu (moine bénédictin). Saeculum XII. Ven.

Hervei, burgidolensis monachi, Opera omnia demum restituta et nunc primum in unum collecta... Accurante J.-P.
Migne,... Tomus unicus.... 1854.

1/ Les contenus accessibles sur le site Gallica sont pour la plupart des reproductions numériques d'oeuvres tombées dans le domaine public provenant des collections de la
BnF.Leur réutilisation s'inscrit dans le cadre de la loi n°78-753 du 17 juillet 1978 :
*La réutilisation non commerciale de ces contenus est libre et gratuite dans le respect de la législation en vigueur et notamment du maintien de la mention de source.
*La réutilisation commerciale de ces contenus est payante et fait l'objet d'une licence. Est entendue par réutilisation commerciale la revente de contenus sous forme de produits
élaborés ou de fourniture de service.

Cliquer ici pour accéder aux tarifs et à la licence

2/ Les contenus de Gallica sont la propriété de la BnF au sens de l'article L.2112-1 du code général de la propriété des personnes publiques.

3/ Quelques contenus sont soumis à un régime de réutilisation particulier. Il s'agit :

*des reproductions de documents protégés par un droit d'auteur appartenant à un tiers. Ces documents ne peuvent être réutilisés, sauf dans le cadre de la copie privée, sans
l'autorisation préalable du titulaire des droits.
*des reproductions de documents conservés dans les bibliothèques ou autres institutions partenaires. Ceux-ci sont signalés par la mention Source gallica.BnF.fr / Bibliothèque
municipale de ... (ou autre partenaire). L'utilisateur est invité à s'informer auprès de ces bibliothèques de leurs conditions de réutilisation.

4/ Gallica constitue une base de données, dont la BnF est le producteur, protégée au sens des articles L341-1 et suivants du code de la propriété intellectuelle.

5/ Les présentes conditions d'utilisation des contenus de Gallica sont régies par la loi française. En cas de réutilisation prévue dans un autre pays, il appartient à chaque utilisateur
de vérifier la conformité de son projet avec le droit de ce pays.

6/ L'utilisateur s'engage à respecter les présentes conditions d'utilisation ainsi que la législation en vigueur, notamment en matière de propriété intellectuelle. En cas de non
respect de ces dispositions, il est notamment passible d'une amende prévue par la loi du 17 juillet 1978.

7/ Pour obtenir un document de Gallica en haute définition, contacter reutilisation@bnf.fr.


PATROLOGLE

CURSUS COMPLETUS
SIVE
BIBLIOTHEGA DNIVEHSALIS, INTEGRA, DNIFORMIS, COMMODA, OECONOMICA,

OMMUM §S. PATRM, DOCTORM SCRIPTORMQUE ECCLESIASTICORUM


QU!
AB MYO APOSTOLIGO AD INNOCENTII III TEMPORA
FLOttUERUNT;
RECUSIO CHRONOLOGICA
OMNIUMQVJE EXSTITERE MONUMENTORUM rATIIOLIC^,TsRADITIONIS PER DUODECIMPRIORA
ECCLESIJE S^CULA,
JUXTAEDITIONES ACCURATISSIMAS,INTERSE CUMQUE NONNULLIS CODICIBCS MANUSCRIFTIS
COLLATAS,
PERQC4M DILIGENTER CASTIGVTA;
DISSERTATIONIBUS, COMMENTARIIS LfiCTIONIBUSQUE VARIANTIBUS CONTINENTER ILLUSTRATA;
OMMBUS OPEBIBUS POSTAMPLISSIMAS EDITIONES QVMTRIBUSNOVISSIMIS S/CCULISDEBENTUR ABSOLUTAS i
DETECTIS, ADCTA;
INDICIBUS PARTICCLARIBUSANALYTICIS,SINGULOS SIVETOMOS, SIVEAUCTORES ALICUJUSMOMENTI
SCBSEQUENTIBUS, DONATA;
CAPITULISINTRA1PSUM TEXTUM RITE DISPOSITIS, NECNON ET TITULISSINGULABUM PAI5INARUM MARGINEM
SUPEBIOREM DISTINGUENTIBUS SUEJECTAMQUE M4.TERIAM SIGNIHCANTIBUS, ADOBNATA;
OPEUIBUS CCMDUBIISTUMAPOCRYPHIS, ALIQUA VEROAUCTOKITATE IN ORDINE ADTRADniONEM
ECCLESIASTICAM JOLLENTIBES, AMPLIFICATA;
DUOBUS 1NDICIBCS GENERALIBUS LOCUPLETATA : ALTERO SCILICETRERUM, QUOCONSULTO, QUIDQUID
UNUSQUISQUE PATBUM INQCODLIBET TIIEMA SCEIPSERITUNOINTUITCCONSPICIATUB; ALTEIIO
SCRIPTURJE SACR^E, EX QUOLECTOM COMPEBIBE SIT OBVIUM QUINAM PATUES
ET 1NQUIBUS OPEKUM SUORUM LOCISSINGULOS SINGULOUUM LIBRORCM
SCUIPTUB/E TEXTUS COMMENTATI SINT.
EIMTIOACCUBATISSIMA, CiETEBISQUEOMNIBUS FACILE ANTEPONENDA, SI PEUPENDANTUR : CHARACTEIIUM NITIDITAS
ClIARTiE
QUALITAS, 1NTEGIUTAS TEXTUS,-PEEFECTIO CORRECTIONIS, OPEUUM RECUSOUUM TCMVAUIETAS^
TUMNUMERCS, TORMA VOLUMINUM PERQUAM COMMODA SIBIQUEINTOTOOPEUIS DECCRSUC0I>*"~
S1MILIS,PRCT1IEMGUITAS,PRJESERT1MQUE ISTACOLLECTIO,UNA, METHODICA ET CIIRONOLI
SCXCENTORUM rRAGMENTORUM OPCSCULORUMQUE HACTENUS IIIC ILLICSPARSOlll
PRIMCM ACTEM1N NOSTRABIBLIOTIIECA , EX OPEKIBUS AD OMNES ^TATES,
LOCOS,LINGUAS TORMASQUE PERTINENTIBUS, COADUNATORUM.
SERIES SECUNDA,
IN QUA PIIODEUNTFATRES, DOCTOKES SCKIPTORESQUB ECCLESIJELATIN
A GB.EC.01UO MAGNOAD INNOCENTIUMIII.
Stccuranfe
3.*^3. SKigne,
EIBLIOTHECS
CLEHI V WIV £ R 8 iE ,
SIVK
CURSUUM
COMPLETORUM
1N SINGULOSSCIENTI.EECCLESIASTICiE RAMOSEDI

PATHOLOGIA —
EINA EDITIONETYPIS MANDATAEST, ALIA NEMPE LATINA,ALIA GR.2BCO-LATUXA.
\ENEUNT MII.LEERANCISDUCENTAVOLUMINA ET
EDITIONISLATINJE; OCTINGENTIS ^__

MILLETKECENTAGRJ2CO-LATIN2E. MERELATINAUNIVERSOSAUCTORES TUM OCCIDENTALESffFUU
-—
OUIENTALESEQUIDEMAMPLECTITUR ; HI AUTEM,IN EA« SOLAYERSIONELATINADONANTUR

PATROLOGI.E TOMUS CLXXXI. % -


r
YEN. HERVEUS BURGIDOLENSIS MONACH. HILDEBRANDUS JUNIOR. AIMO ABB. S. PETRI
DIV. ET PETRUS MONACH. GUIDO CARILOCI ABBAS. HERIBERTUS MONACH. BARTHOLO-
MiEUS CATAL. EPISC. BERNARDUS CARTHUSIJE PCRTARUM PRIOR I. S. BERNARDUS
ABB. CISTERC. v. HUGO MATISCONENSIS ANTlbS. EPISC.

EXCUDEBATUR ET VENIT APUD J.-P. MlfiJSE EDITOREM,


Iti VIADICTAVAMBOISE, PROPE PORTAMLUTETLE PARISIORUMYULGOlTEiVM/iNOMlNATAM
SEU PETIT-MONTROUGE.
185't
SiECULUM XII

-
\Tfri\r TTPTPVFTT

BURGIDOLENSIS MONACHI

OPERA OMMA

DEMUM RESTITUTA ET NUNC PRIMUM IN UNUM COLLECTA

ACCEDUNT

HUGONIS MATISCONENSIS ANTISSIODORENSIS EPISCOPI, BARTHOLOM.EI


CATALAUNENSIS
' EPISCOPI, BERNARDI CARTHUSIJS POBTARUM PRIORIS I
S. RAINARDI ABBATiS CISTERCIENSIS V, AIMONIS ABBATIS S. PETRI
DIVENSIS ET PETBI MONACHI, GUIDONIS CARILOCI AB-
BATIS, HERIBERTI MONACHI, HILDEBRANDl JUNIORIS

OFU3CULA, DIPLOMATA. EPISTOL^

ACCURANTE J.-P. MIGNE


CLEE&I rWITEKSJE
BIBI.IOTHEC.aE
SIVE
COMPLETORUM
CURSUTJM HAMOSEDITORE
IN SINGULOSSCIENTIJEECCLESIASTICiE

TOMUS UNICUS

VENIT 9 FRAKCISGALLICIS

EXCUDEBATUR ET VENIT APUD J.-P. MIGNE EDITOREM


IN WL DICTAD-AMBOISE, PROPE PORTAMLUTETLE PARISIORUMYULGOWENFER NOMINArAM
SEU PETIT-MONTROUGE
I85i
ELENCHUS

AUCTORtJM ET OPERUM QUI IN HOC fOBEO CLXXXI CONTTKENTUR.

VEN/ HERVEUS BURUIDOLENSIS MONACHUS.

Lommentaria in saiam. col. 18


— in Epistolas divi Pau.». 591

HILDEBRANDUS JUNIOR.-
Libellus de contemolatione. 1691

AIMO.ABBAS S. PETRI DIVENSIS ET PETRUS MONACHUS.


Aimonis Epistoia ad fratres. 1707
Petri monachi Divensis Gesta septem abbalum Beccensium. 1709

GUIDO CARILOCI ABBAS.


Tractalus de correclione cantus ord. Cigterc 1719

HERIBERTUS MONACHUS.
Epislola de hsereticis Petragoricis. 1721

BARTHOLOMJEUS CATALAUNENSIS EPISCOPUS


Epistola ad Sugerium abbatem. 1721

BERNARDUS CARTHUSIJE PORTARUM PRIOR I.


Epislolaa tres. 1723
S. RAINARDUS ABBAS CISTERCIENSIS V.
Institulacapituli generalis ordinis Cisterciensis. 1725
HUGO MASTICONENSIS EPISCOPUS ANTISSIODORENSIS.
Epislolaa u ad Sugerium. 1741
Charta. 1743

~E\ lypis MIOiNE,au Pelii-Monlrougc.


ANN0 DOMINIMCL

VEN. HERVEUS

BURGIDOLENSIS MONACHUS

NOTITIA

(&. P. Bernardus PEZIUS,Dissertatio jsagogica in tom. III Thesauri Anecdot., p. iv).

Herveus, quemJoannesMabilloniusAnnalium Benedictinorum tomo III, pag. 357, sub linem saeculi uit-
decimi, Casimirus Oudinus in Supplemento Bellarm. De Script.xccles., pag. 594, anno circiter 1151
floruisse scribunt, illustre monasterii Dolensis seu Burgidolensis in dioecesi Biluricensi decus et ornamen-
ium fuit. Porro hujus monasterii fata non sine gemitu paucis exponunt Lucas Acherius in observationibus
praeviisad tomum II Spicilegii, et laudatus Mabillonius pag. 558, ubi meuiorat id armo 1625 destructum
.esse,pelente serenissimo principe Condaeo Henrico Borbonio, qui ejus et monasterii S. Salvatoris loco
duo canonieorum collegia (egregia scilicet reformatione) instituit, unum intra palatium Castri-Radulfi
alterum Dolis. Gaeterumad uberiorem vitae, ab Herveo hic ioci exactse, historiam quod attinet, eam nobis
egregia et ampla Dolensium monachorum encyclica de illius obitu epistola praebet, ex ms. cod. abbatiae
Glaraevallensisab Acherio in supra citato Spicilegii tomo, pag. 515, publieata, quaequia ob Acheriani ope-
ris in his regnis raritatem paucissimis visa est, hic tolidem verbis reddenda visa est. En igitur eam :
c Cum prophela dicit: Dominus virtutem operum suorum annuntiabit populo suo, si ipse non pro sua,
< sed pro auditorum salute proprias enarrat laudes, quomodo nos, quorum tola salus in laudibus ejus
x est, tacere audebimus magnalia ipsius, quae nostris temporibus ostendere nobis dignatus est? Noverit
< itaque quisquis haeeauditurus est vel lecturus, nos nequaquam vanis vel falsis laudibus velle morlcog
< extollere, sed ad hudem et gloriam Christi salutemque audientium pro amore veritatis de veritatis
« ipsius amatore veraci stylo pauca describere.
< Fuit igilur vir lam vita quam doctrina venerabilis, Herveus nomine, Dolensis coenobii monachus,
< degens ibi circiter quinquaginta annis in praedicanda morum probitate, patriae autem Cenomanensis
< indigena, multa apud nos suae fidei et sapientiae, nec non et innocentiae monimenta relinquens. Jam
< namque juvenis et a puero Scholarum dogmatibus multipliciter imbutus, cum praedictum Monasterium
< ingressus fuisset, totum se studio sanctarum Scripturarum dedit, atque catholicos tractatores, Au»usti-
< num videlicet, Hieronymum, Ambrosium, [Gregorium, ac reliquos frequentare coepit, jugiterque die-
< bus ac noclibus eorum lectioui incumbere, meditationi inservire non destitit, nec quolibet impedi-
< mento ab inquisitione veritatis avelli potuit. Cumque singularis ingenii atque inajslimabilis memori»
< esset, coepit in vasculo cordis sui multa profutura recondere, et columbae more meliora grana eligere,
< sibique memoria retinere scriptoque commendare.
< Fecit ergo primum Exposilionem mirabilem super librum B. Dionysii De hierarclnis angelorum.
< Deinde exposuit totum Ubrum Isaim prophelm, et Lamentationes Jeremim, extremamque partem Eze-
< chielis, ibi incipiens, ubi sanctus Gregorius papa dimiserat, et ad finem nsque perducens.
< Simul etiam DeuleronomiumMoysi el Ecclesiaslem Salomonis, nec non quoque librum Judicum, et li~
< bellumRulli, librumque Tobim, omnia, quae in illis minus intelligentibus solam litteram sonare viden-
tur, in eonvincibili ratione ostendens, Christi et Ecclesisecontestari et praedicaremysteria.
PATROL.CLXXXI. i
ii HERVEUS BURGIDOLENSISMONACIIUS. J2
< Praslerea Apostoli et Pauli Epislolas cum tanta sapientiaeaffluentia eiposuil, ut qsii eas legerunt, asse-
« rant nunquam se illis comparabiles cognovisse, el vix aul nunquam tanta expositas diligenlia_posse
< alicubi reperire.
< Ad ultimum cum fama doclrinae ejus circumquaque spargeretur, et jam nullus ei, sicut attestantur,
< qui eum veraciter cognoverunt, canonicarum Scripturarum scientia primus haberelur, Librum duodecim
t Prophetarum et librum Genesisex integro tam jmirabili sensu exposuit, ut exposilionem super illos nee-
« dum potuerimus invenire, quae suaeaequiparari possit.
< Inter haec quippe feeit plurimas Exposiliones de lectionibussanctorum Evangelioium, Canticorum etiam,
< quae in Ecclesia leguntur.
< Libellum quoque de connexionequarumdam leclionum, ostendens aliter in quibusdam Ecclesiis legi
< quam in sacra historia continentur :'de quibus unum*quod subditur exemplum, suftlciat. Legitui in Qua-
< dragesima lectio quaedamde Iibro Esther, et ita in quibusdam Lectionariis incipit leclio libri Esther:
< oravit Esllier ad Dominumdicens : DomineDeus rex omnipotens, in dilione tua cuncta sunl posita. Qtiam
< orationem ipse illic ex auctore sacraehislorise probat non fccisse Esther, sed fecisse Mardochaeum,et
t ideo non esse legeudum : oravit Estlier, sed legendum esse : oravit Mardochmus.Et mulia similia ibidem
i asserit.
< Librum etiam non minimum fecit de miraculis S. "MarimDei Genitricis, quae eadem inviolata Yirgo
« temporibus ejus gessit in Dolensi templo, quaeipse mox postquam gesla eranl, sicul audiebat ab ipsis, in
'
quibus liebant, et a monacho cuslode monasterii, sine aliqua dilatione «cribebat.
< Demum, quamvispropinquum linis sui terminum paulatim vigore deficiente sensisset, tamen sine
< consuelo scribendi opere esse non poterat, et rogatus a nonnullis, ul, qui omnes Scripturas super cun-
« ctos memoriter retinebat, de Cmna S. Cypriani Cmcilii Carthaginensis episcopi fere de omuibus libris
< canonicis aggregata, quse, quid intiraarel, ealenus apud nos incognilum erat, edoeeret, ipse, quid de ea
e senliret, acquievit rogantibus dicens, dum scriberet, se fortassis cum ista praeseiilem vitam finire. Et
t quia prior jliber Exposilionum suarum de diclis SS. Patrum, Dionysii videlicet Areopagitae,exstiterat,
< de eorumdem SS. Patrum dictis iste posterior esset. Sicque contigit. Namque oum eamdem Coenam
< usque ad illum locum exposuisset, quo dicitur : confundebatur Elisabelh, slupebat Maria, videbat de facto
< Sara : quo loco videlicet apud nos terminabalur, arbilraretur autem de ea non nimiam abesse partem,
« lam ipse quam domnus abbas Girbertus, qui hoc ei tanquam monacho et filio suo tnandaverat, eamque,
< quae deerat, parlem ab abbate S. Sa\mi, qui se eam habere dicebal el mittendam eis promiserat, exspe-
< clabant. Multa siquidem in ea vel dempluius fortasse vel additurus illam, sicuterat, in abolilione icli-
< quit.
< Et cum tempus Quadragesimsein maxima mentis, et majore corporis, quam nuper fuerat, virlute, in
< multa abstinentia multisque quolidianis virgarum verberibus, devotis atque assiduis orationibus, et in
< qubtidiana sacrosancti sacramenli corporis et sanguiuis Domini reverenda celebralione, cum alaciitate
i et gaudio sancti Spiritus consummassel, in die sanclse CoenaeDomini nos dulcifluoYerbi Dei pane in ca-
< pitulo refecisset, in die sanclse Paschse missae hebdomadarius fuit, et sermonem in capitulo fecit. Se-
< cunda feria missam in conventu cantavit, et postmodum debilitate correptus, quarta feria inunctus est,
e sed tunc communicari nou poluii, quod ipse poslea aliquanlulum convalescens divina providentia acci-
c disse asseruit dicens, non Dominum ad se, sed se ad Dominum venire debere, et sic sequenti, quam
< praeeedenli die non audieral, ipsiusque diei missam audivit, el confessus prius sacrosancta mysteria
t corporis et sanguinis Domini in tutelam exiturae in proximum animae devolissime accepit, sicque per
< totam hebdomadam, cum missam quotidie audisset, quam nullo modo omittere volebal, el domnum
i abbatem, qui tunc forte deeral, antequam recederet, multum videre vellet, postquam venit, ab eo visi-
8 tatus atque absolutus, inter manus ipsius, cui se accusabat,
coepit acri quidem sed brevissimo dolore
« fatigari usque ad mortem, Dominica in Octavis Paschae transiens ex hac vita, el scandens, ut credimus,
< ad siderea regna.
« Nevero longius protrahatur epistola, de omni terapore vitse ejus breviter dixerimus, in diebus no-
« stris majoris abslinentias, pudicitiae mundioris, sanioris consilii, humilitatis altioris, taeilurnitalis ma-
« gis assiduse, locutionis plus circumspectse prorsusque a vanitate alienae,pmioris vel amplius Catholicae
« doctrinae, inque universa morum honestate praeclariorem nullum nos cognovisse. Hsec scribimus vobis,
« quoniam frater erat, ut de tanto fratre gaudeatis, et quod ei promiseratis, devote persohatis, in reguo
« Dei ad quod eum evolasse confidimus, ei consociari sperantes. Yalete. »
Hactenus epistola funebris monachorum Dolensium de vita, moribus et doctrina Hervei. Juvat nunc In
catalogum operum, ab iisdem, ut Tidimus, contextum, nonnulla observare. Porro ex omnibus hic recen-
silis Hervei operibus nullum adhuc prelo subjectum fuit, nisi commentarius inEpistolasPauli, quem
i5 NOTITIA. . {4'
tanquam yv^o-iov S. Anselmi Cantuariensis archlepiscopi, sanctissimi pariter ac eruditissimi viri opus vene-
randus et generosusdominus Renatus Castenus a situ et squalore vindicavit et primus in folio edidit Coloniae
ex officinaEueharii Cervicorni, anno 1553, cum praefatione Godefridi Hittorpii Coloniensis civis. Eumdem
deinde diligeutius et auctius in lucem dedit sub ejusdem S. Anselmi nomine Joannes Picardus, canonicus
regularis Sancti Yietoris Parisiensis, iomo R Operum S. Anselmi, quae Coloniaeex officina Cholin. arino
1612, In folio, emerserunt. Sed eum non Anselmi, sed Hervei Dolensis^genuinum esse felum nunc viri
eruditi omnes agnoscunt. Yide de hoe plura apud Labbeum lom. I Dissert. ad Script. eccles.; Bellar.,
Casimirum Oudinum in Supplem., pag. 595; Guillielmum Gave in Hist. litter.ad annum 1150, aliosque
lecentiores bibliothecarios passim. Atque haec ipsa causa cst quod hi Commentarii in novissima et accu-
ratissima Operum S. Anselmi cdilioiie, quam eruditissimus Gabriel Gerberon e congregatione S. Mauri
Lutetise Parisiorum anno 1675 procuravit, praetermissa, et ^ne quidem inter spuria Ganluariensis archie-
piscopi opera recusa fuerint.'
Alterum opus Hervel, quod deinceps editis accensebilur, est amplissimus Commentarius in Isaiam, ia
libros octo divisus, qui lotam primam hujus nostri voluminis partem absumiu Ad eum accurate ac
emendale edendum duobus codicibus mss. membraneis in folio bonae notse usi sumus. Primum nobis
suppeditavit bibliotheca celeberrimi Austriae monasterii S. Grucis ord. Cisterc, studia nostra strenue ibi-
dem curante A. R. et cl. Daniele, viro praestante, cui eliam brevi plura debebunt eruditi. Is codex sex-
centorum annorum est. Alterum nobis e bibliotheca inclyti monaslerii Garslensis prope Stiram, nobilem
superioris Austriae urbem, ordinis nostri, misit A. R. P. Petrus Oberhueber, ibidemf subprior, -amicus, et
nostrorum sludiorum fautor acenimus. Nec hic aetate mullum Sancto Crucensi cedit. Ex utroque tcxtum
reslituimus, variantibus lectionibus, etsi perpaucis, in marginem conjectis. Exstat et tertium quoddam
manu exaratum hujus uperis exemplum in bibliothecaeCampililiensis codice membraneo in folio, quingen-
torum annorum, quod sine dubio illud ipsum est quod in catalogo quodam a quadringentis annis Campi"
lilii confecto sub nomine Gurveii super Isaiam laudalur. Postremo ideo Hervei opus ad Joannem abbatem
Dotensem in bibliotheca Glaromontana Parisiis ms. asservari ex Labbeo lidem facit Caveus, cui addendus
Oudinus, qui id etiam in Bibliotheca Longipontis ord. Cisterciensis iu episeopatu Suessionensi haberi affir-
mat. Cseterum luculenti et Hervei charactere ac ingenio, quod Dolenses monachi supra depinxerunt, ple-
nissimi hujus commenlarii editionem respublica litteraria acceptam referat R. P. Godefrido Depischio, so-
dali et contubernali nostro, qui pertinaci sane ac improbo labore id integrum ex laudatis codicibus cx-
scripsit et singulari quadam industria et diligenlia prelo paravit. Nec is defugeiet laborem eliam reliqua
Herveana opera eruendi, modo codices quibus ea conlineri viri docti 'scribunt, ad nos mitterentur.
Oudinus in Supplem., pag. 595, testatur vidisse se Hervei Posttllas breves in Deuteronomium ms. apud
S. Germauum Parisiensem. Clarissimus S. Edmundus Martene in Itinere suo Litterario, Gallice edilo,
part. i, pag. 57, scribil, in Monasterio S. Mariani Antissiodorensis, ord. Praemonstratensis, reperisse se
Commentaria Hervei in mkiores prophetas. Sed ab his locis majori intervallo disjuncti sumus, quam ut
indequidquam exspectemus. Caeteraaulem Hervei opera, an et ubi hodieque supersint, haclenus nefama
quidem comperimns.

JNOTITIA ALTERA.

{Hisioire UtlSralre de la France par des religieux benidictins, t. XII, p. 544).

Herve naquit au Mans, et non en Bretagne (1), comme l'a cru GenCbrard (2); ni dansfurent le Limousin,
eomme 1'assure le P. le Longf(3). Un esprit vif, penetrant, et un grand amourtout pour Felude les pre-
miers traits qui se developperent en lui, et ceux qui le caracteriserent duiant le cours de sa vie. Apies
d'heureux essais de ses talents, il entra dans 1'abbaye du Bourg-Dieu, ou Bourg-Deols, en Berfy, vers
l'an 1100. Cette epoque a pour garant la letlre circulaire sur sa mort, ou il est dit qu lla finit ses jours dans
l'an 1149 (n. 4), ou
sa cinquantieme annee de religion, sous 1'abbe Gilbert; ce qui revient, selon le P. Pagi,entree
selon Ies auteurs du nouveau Gallia Chrisliana (t. II, p. 151), a l'an 1150. Depuis son dans le cloitre,
Herve n'eludia plus que les livres saints, et ce qui pouvait lui en facililer rinlelhgence, c'est-a-dire les
II tout
interpretes sacres, surtout saint Ambroise, saint Jerome, saint Augustin et saint Gregoire. passait

(J) Fahr. Bibl., t. IR.


<2) Ad. an. 1110.
(5) Bibl. Sacr., I. II, p. 773.
iJ HERVEI BURGIDOLENSISMONACHI 16
f
1'intervalle des exerciees leguliers dans celte occupation, sans que rien fut capable de l'en distrai-e :lii Nec
impedimento ab inquisitione veritaiis avelli potuil. Le ricbc fonds de savoir qu'il acquit pa>' le
quolibetetat
mit en d'entreprendre des ouvrages considerables sur 1'Ecriture, qui lui firent une grande reputaiion.
Ses travaux liiteraires etaient ennoblis par les motifs les plus purs du chrisliauisme, et la piete allait de
pai-r chez lui avec 1'erudition. Cest le temoignage que lui rendent les auteurs de la lettre circulaire deja
citee. Sa moit arriva le dimanche de 1'octave de Paques, a la snite d'un redoublemenl de jeunes, de veiiles
et d'aulres austerites dans lesquelles il avait passe le careme pour se preparer a ce momenl lerrible, dont,
il y a lieu de croire, qu'il avait quelque pressentiment. Le jeudi saintprecedent, il avait preche dans le cha-
pitre, et, le jour de Paques, il availencore eu la force de celebrer la grand'messe, et de faiie une exbor-
tation a la communaule.
La lettre circulaire des religieux du Bourg-Dieu fait honneur a Herve des ouvrages suivanls : une expli-
cation du livre de la Hierarcliie celeste, atlribue a saint Denys; des commentaires sur toute la prophetie
d'Isaie, sur les Lamentalions de Jeremie, sur la derniere partie du prophete Ezechiel, c'est-a-dn e, sur
tout ce qui n'a\ait pas ete explique par saint Gregoire le Grand; d'autres commenlaires sur le Deuiero-
nome, sur 1'Ecclesiaste, sur les hvres des Juges, de Ruth et de Tobie; une exposition ries Epitres de saint
Paul, qui fut regardee cornme son chef-d'oeuvre, et lui merita la repulalion du premier bomme de son
siecle pour rintelligence des livres sainls; des commentaires sur les douze petits prophetes, avec plusieurs
explications des lecons des saints Evangiles et des canliques qui se cbantent a 1'eglise. rencontrent dans
Eerve fit encore une espece de concorde, ou pltitol une critique des differences qui se
plusieurs passages de 1'Ecriture, dont les lecons variaienl lire en diverses eglises, ou quelquefois on avait altere
le texle sacre. Par exemple, il faisait voir qu'au lieu de : Oravit Esther ad Dominum, dicens : Domine
Deus Rex omnipotens, eomme porlaient certains Lectiomiaires, il fallait lire : Oravit Mardochaus. Ce Livre
avait pour litre : De connexione quarumdam lectionum. Mais ce lilre ue serait-il pas lui-meme cononipu,
et ne faudrait-il pas plutot lire, de correctione?
II composa de plus un recueil de miracles que Dieu operait de son temps dans 1'eglise du Bourg-Dieu par
Pintercession de la sainte Yierge.
,Enfin, louchant au terme de sa carriere, il ful engage, par son abbe Gilbert, el par quelques-uns de ses
confreres, a commenter un ouvrage sur la Ceiie, attribue a sainl Cyprieu. Mais la moi t ne lui permit pas
d'achever cette laehe.
Tels sont les eerits d'Herve, que nous placons dans le rang que les auleurs de la lettre circulaire leur
ont donne. II est a presumer qu'ils ont suivi 1'ordre chronologique.
On peut regarder comme perdu le commenlaire sur les livres attribues a saint Denys.
Son eommentaire sur Isaie a vu le jour par les soins de dom Bemaid Pez, qui lui a donne place dansle
IIIe volume de ses Anecdotes (p. 776 el seqq.); mais ily manque Fepitre dedicatoire qui se trouve, suivant
dom Liron, dans les manuscriXsde France (A).II esl partage en huil livres, ornes d'une preface adressee a
Jean, son abbe. Nnus n'examinerons poinl si c'est Jean 1" quigouverna depuis 1105 jusqu'en 1158, on-
Jean II, son successeur; cette question, non moins obscure que frivole, ne merite pas qu'on se metteen
frais pour 1'eclaircir. On remaique dans ce commentaire une grande lecture des Peres dont 1'auleur a,^pour
ainsi dire, exprime le suc dans ses explications. II parle de la grace en vrai disciple de saint Augustin, et
de 1'Eglise comme un homme fort attache a son unite. Souvent son zele eclale en plaiutes contre les pasteuis
de son temps, qu'il peint sous des couleurs qui ne relevent ni leur savoir ni leur vertu. A 1'occasion des
derniers temps, il dit qu'Elie viendra pour relormer les abus qu"on voit se multiplier, chaque jour, parmi
les Chreliens; que comme 1'Eglise a eu les apdtres dans sa naissance, elle aura, vers sa fin, Elie, Enoch et
d'autres excellenls docteurs qui ne seront point inferieurs aux hommes aposloliques. Herve regarde comme
iin point de foi que la persecution de rAntechrist ne durera quelrois anset demi; mais il ne pense pas
que sa mort doive etre immediatement suivie du jugement dernier,
Le moine Alberic fait un grand eloge de cet ouvrage (5j; mais il Se,trompe sur ]e nom de l'auteur.
Magisler Henricus, dit-il (il devait dire Herveus) degens in Biluria, de nigro ordine monachus, nobile
opus in lsaiam et multa alia edidit.
Le commmentaire d'Herve sur les Epitres de saint Paul fut livre au public, mais sous Ie nom de saint
Anselme, par Rene de Chataigner, a Paris, Tan 1553, en un volume in-folio, chez Poncet le Preux. La
meme erreur d'attribution a ete copiee dans les deux nouvelles editions qui en furent faites, 1'une a Yenise,
in-4°, l'an 1547; 1'aulre a Paris, in-folio, l'an 1549, chez les freres Marnefs; el enfin dans plusieurs recueils
tles OEuvres de saint Anselme, ou celte production se trouve, a commencer par celui que publia Melchior
Hiltorpius a Cologne, l'an 1555, cbez Euchaire Cervicorne. Sixte de Sienne (6) observa le premier que les
anciens exemplaires manuscrits de ce commentaire portaient le nom du moine Herve. D'apres cetle remar-
que, Francois Ribera, jesuite, commenga a douter, au rapport de Corneille la Pierre, qu'il ful emaue de
rarchevequedeCantorberi.BeIlarmin(7)ensuiteadecidenettement qu'ilnelui appartenait point. Mais, pour
n'avoir pas consulte les anciens manuscrits, il est tombedans une autre meprise en adjugeant celle pro-
duclion a Herve"Nedellec, generaldes Dominicains, mori en 1325. "Sonauloriie a fait illusion surcepoint
b. d'autres critiques. Enlin le P. Labbe ayant decou\ert la source de 1'erreur, tous les sa\ants se sont reunis
a lui pour restiluer ce commentaire a notre auteur.
Les explications de quelques evangiles de rannee ont eu longtemps la meme destinee que le Commentaire
sur sainl Paul, c'est-a-dire, qu'elles ont passe pour etre de saint Anselme.On les voi' parmi les OEuvres
veritables dans toutes les anciennes edilions, sans excepter celle du P. Theophile Raynaud (8), avec ce
titre : Divi Ansehni in aliquot Evangelia enarrationes.
Les aulres ecrits d'Herve" sonl demeures dans 1'obscurite. Plusieurs bibliotheques en conservent des
exemplaires. Dom Rivetavaitvu dans celle de Clairvaux 1'explicalion de la dernieie vision d'Ezechiel,

(4) Singulariles historiques, t. III, p. 40.


(5) C/HWZ.adan. 1156, p~.328.
(6 Bibl. 1. iv, p. 223.
(7) Script., p. 289.
(8) Exstant eliam in editione Gerberonii quam Patrologise tomo CLYHlrecudimus, sed sub titulo :
Romilim et exlwrtationes. Vide Censuram Operum S. Anselmi Cantuariensis eidem tomo praefixam»
col. 26.
17 COMMENT.IN ISAIAMLIBRI OCTO. — LIB. I. 1S
dansunbeau manuscrit in-fol. du xn' siecle avec ce litre : Liber quem Herveus composuil super vltimam
visionem Ezechielh prophetm. II y avait pareillement vu le commentaire sur le Deuieronome, qui com-
mence en cette sorte : Addabarim, id est Deuteronomiumliber isle vocalur. Le meme ouvrage se' ren-
contre a Saint-Germain des Pres, sous le titre de Courtes poslilles sur le Deuteronome.
Les noles d'IJer\e sur le tivre des Juges, sur cemi de Ruth, sur les douze petits prophetes, sur les
Lamenlations de Jeremie et sur 1'Ecclesiastique, font partie des manuserits de 1'abbaye de Yauluisant
au diocese de Sens. II s'en trouve aussi des portions dans celle de Pontigni.
A la cathedrale de Tours, un manuscrit de cinq cenls ans renferme, a la suite des lettres de saint
Cyprien, le commentaire d'Herve sur le sermon de la Cene attribue a ce Pere (9). Cest le dernier fruit,
mais non pas le meilleur, de la plume de notre auteur : ce commentaire se ressent et des defauts^du
texte, et de 1'eiat de langueur ou Herve le composa. La mort, comme 011l'a dit, Ie surprit dans ce travail,
et ne lui permit pas d'y mettrela derniere main. Le meme ouvrage est encore a Clairvaux, precede des
notes de notre auteur sur les cantiques d'Anne et d'Habacuc.
A ces productions litteraires d'Herve, fdetaillees dans la lettre circulaire dont ou a parle, dom Gerbe-
ron (10) ajoute un commentaire sursaintMatthieu, un autre sur leCantique descanliques, etun troisieme sur
PApocalypse.Ce savant hommes'etait memepropose de les donner au public avec tous les autres ecrils
d'Iierve sur les livres saints. Nous ignorons sur quel fondcmentil attribue ces trois derniers a notre
auteur. Pour nous, il nous parait eertain qu'ils appartiennent a Anselme de Laon, et nous en avons donne
k preuve dans le dixieme volume de celleBistoire /11).
_Enfin, pour ne rien omettre de ce qui concerne les ecrits de nolre auleur, nous observerons que la
lettre circulaire qui doil servir de regle pourles discerner a ete imprimee trois fois, savoir, dans le deuxieme
tome du Spicilege, dans le deuxieme volume des Anecdotes de D. Pez, et dans le sixierae volume des
Annales Benedictines.
(9)"< On peut remarquer a cette^occasion, dit dom Liron (Sing. Hist., t. III, p. 58), le peu de crilique
de ce temps-la; car c'est un ouvrage pitoj^ableque ce sermon aftribue a saint Cyprien. II etait deja an-
cien du temps d'Herve; car j'apprends qu'un certain Maur (copisle) l'a dedie aiitrefois a Lothaire, roi de
France, morl l'an 986. i
(101 Ansel. Opp. praef.
(H) VidePalrologiaetom. CLXIIin Anselmo Laudunensi.

BURGIDOLENSISMONACHI

GOMMENTARIORUM 1N ISAIAM

LIBRI OCTO.

(Eruit ex ms. cod. inclyli monasterii S. Crucis ord. Cislerc. in Austria, collato cum cod. inclyti mona-
steiii Garstensis prope Styram ord. S. Beued., R. P. Godefridus Depisch Benenediclinus
Mellicensis; edidil R. P. Bernardus PEZIBS,Thesauri Anecdot. t. III,
parle i, p. 2. AugustaeYmdelicorum et Graecii, sumpti-
bus fratrum Veith, anno 1721, fol.)

LIBER PRIMUS.

CAPUT PRIMUM. A Fitii Amos. Regnum quippe, de quo principalitcr


YERS1. — « Yisio Isaiae filii Amos, quam vidit est locuturus, urbemque denuntiat, dicens : Quam
super Judam et Jerusalem in diebus Ozise,Joathan, vidit super Judam et Jerusalem. Tempus etiam de-
Achaz, Ezechise, reguni Juda. J scribil, adjungens : In diebus Oziw, Joathan, Achaz,
Subiutelligitur in primis Hmc est, ut ita inleger Ezechim, regum Juda.
sit sensus : Haec est visio Isaiae filii Amos. Usus Nec movere nos debet quod non ait: visio mea,
vero prophelicae locutionis esl, ut prius personam, sed vtsio Isaim. Mos enim sacrae Scrlpturae est, ut
regnum vel urbem-ac tmipus describat, et poslmo- ipsi qui scribunt, sic de se in illa quasi de aliis lo-
dum dicere mysteria prophetiac incipiat, quatenus quanlur ostendentes quia non ipsi loquuntur, sed
ad veritalem soliditis ostendendam, ante historise Spiritus sanctus. Hinc est enim quod Moyses ait:
jadicemfigat, et post fructus Spirilus per signa et « Erat Moyses vir mitissimus super omncs homines,
allegorias proferat. Isaias igitur primo peisonam qtii morabantur in terra (Num. xn, 5). » Qui enini
suam declarat dicens : Visio Isaim. Qui ut bcne non ait: Eram, sed erat, profecto aperte indicat
personam indicet, etiam genus narrat, cum subjicit: quia is qui per illum de illo loquebalur, alius erat'.
W HERVEI BURGIDOLENSISMONACHI 20
Hinc et Joannes ait: « Discipulus ille, quem dilige- A pellemiis corporale, quia per corpus percipitur et
bat Jesus (Joan. xm, 25). » Scriptores igitur sacri corporis sensibus exhibetur. Seeundum autem spiri-
eloquii, quia impulsu sancli Spiritus aguntur, sicde tale. Quidquid enim corpus non est, sed tamen sli -
se in illo testimonium tanquam de aliis proferunt. quid est, jam reete spiritus dicilur, Et utiqua
Sanctus ergo Spiritus per Moysen locutus est de non est corpus, quamvis corpori similis sit, imago
Moyse; Spiritus sanctus per Joannem locutus esl de absentis corporis, nee ille ipse obtutus, quo cerni-
Joanne; Spirilus sanctus per Isaiam locutus est de tur. Tertium vero intellectuale ab intellectu dici-
Isaia. Bene itaque vir Deo plenus ait: Visio Isaim, mus. Praestantior est autem visio spiritalis, qua si-
et non visio mea; quia per hoc quod repletus Spi- militudines corporum spiritu non mente cernuntur,
iilu sancto super se trahitur, quasi exlra semet- quam corporalis, qua per oculos corporis ipsa cor-
ipsum fit, et de se quasi de alio sententiam profert, pora videntur. Et rursum ambabus prastantior in-
etiam in hoc devitans ne jactanter loqui videatur. telleclualis, quia mente pura videnlur divina non
Qui visionem hanc vidit super Judam et Jerusalem. per aliquam spiritaliter vel corporaliter figuratam
Quia, licet de duodecim tribubus prophetaverit, spe- significationem, sed puro et acuto intelleclu men-
cialiter tamen de tribu Juda et urbe regali, in qua tis. ^
templum erat, vaticinatus est. B Ex his itaque tribus visionum generibus secun-
Sed quaerendum nobis est cur exorsus sit, dicens : dum el tertium in visione Isaiae invenitur. Est enim
Visio Isaim, filii Amos, nec subjungere videatur intellectualis visio ejus, et nonnunquam etiam spiri-
quid viderit, aut iudfcare quae sil isla visio. v talis. In spirilu quippe formatis imaginibus vidit
Ad quod respondendum, quia tria sunt genera « Dominum sedentem super solium excelsum et ele-
•visionum, id est corporale, spirilale atque intelle- vatum,» atque « seraphim i stantes in circuitu ejug
ctuale. Ecce enim in hoc uno praeceptocum legitur: (Isa. vi, 1); sed mentis acumiue, quaeviderat, in-
< Diliges proximum tuum sicuf te ipsum (Malth. v, tellexit quod prophetarum mentibus est proprium.
-45), > tria occurrunt genera visionum : umim per Nam signa -per aliquas rerum corporahum similitu-
oculos, quibus ipsae litterae videntur, alterum per dfeies demonstrantur in spiritu; sed accedit mentis
spiritum bominis, quo proximus et absens cogitatur, officium, ut etiam intelligantur. Spiritus enim ho-
tertium per contuitum mentis, quo ipsa dilectio in- rainis vocatur vis animae quaedam mente inferior,
tellecta conspicitur. In his tribus generilms illud nbi corporalium rerum similitudines imprimuntur,
primum manifestum est hominibus. In hoc enim sed vivacitate mentis non intelliguntur. Quod au-
videtur coelum et terra, et omnia quae in eis «onspi- /* teia non imaginaliter sed proprie videtur, et non
cua sunt oeulis nostris* ^ per corpus, hoe sola mente cernitur sicut justitia,
Nec illud alterum, quo absentia corpora cogitan- veriias'ct sapienlia et hujusmodi caetera. Itaque vi-
tur, insinuare difflcile est. Ipsum enim ccelum et sio Isaiseest intellectualis, et aliquoties fortasse spi-
terram, et quae in eis viderepossumus, etiam in eis ritalis simul et intellectualis. Nam, ea quae in hoc
coustituti cogitamus, ubi niliil videnles oculis cor- volumine descripta sunt, visionem suam appellat.
poreis, apimo tamen corporales imagines intuemur Patet igitur causa, cur praemittat, dicens: Visio
tm veras, sicut ipsa corpora vidimus, et memoria Isaim, filii Amos, et nihil de coiporea visione sub»
rotinemus, seu fictas, sicut cogitatio formare potue- jungat; quoniam ccelestis oracuh sententise quas ex-
lit. Aliter enim cogitat quis Romam, quam vidit, plicat, ipsa est visio intellectualis quam narrat.
aliser Jerusalem» quam non vidit. Nam propter hujtismodi visiones piophetse voca-
Tertium vero illud, quo dilectio intellerla conspi- bantur videntes, id est intelligentcs. Yisionem ergo
cilur, eas res continet, quae non imagines habent suam narrare inchoans ait:
sui bimiles, quse non sunt, quod ipsae. Nam homo YERS.2. —«Audite cosli,etauribus percipe. terra,
quidem vel arbor, aut sol, aut quaicunque alia cor- qtioniam Dominus locutus est: Filios enutiivi, et
porea sive coelestia sive terreslria et praesentia vi- D exaliavi; ipsi autem spreverunt me. >
dentur in suis formis, et absentia cogitantur imagi- Omnes, qui prsedicalionis officium in Synagoga
nibus animo impressis, et faciunl duo genera visio- tenuerunt, coztirecte voeati sunt, quia nimirum sa-
Jium, unum per corporis sensus, alterum per spiri- pere superna credebanlur. Terra vero plebs Judaeo-
tum, quo illse imagines continentur. Dilectio autem rum appellata est. Unde et Moyses cum sacerdotes
nunquid aliter videtur praesens in specie, qua est, et populum ad verba suae admonitionis excitaret,
et aliter absens in aliqua imagine sibi simili ? Non dixil:«Audite,coelirquseloquoT(Deut. xxxn, 1),» etc.
Mique. Sed quantum mente cerni potest, ab alio Ccelos videlieet ordines praepositorum appellans,
magis, ab alio minus ipsa cernitur. Si autem aliquid leiram \ero subditam plebem : eadem ralione cce-
imaginis corporalis cogitatur, non ipsa dilectio cer- los et terram nunc Isaias affatur. Sed coslos jubet
nitur. Neque enim imaginaliter, sed proprie videtur, audire, lerram vero auribus percipere. Auditus
el non per corpus, sed in mente ab omni vitiorum enim in Scripturis sanctis non est iste, qui in aure
\abe mundata, ejus denique dilectionis gratia re- sonat, sed qui corde pereipitur. Unde Dominus :
Dleta. < Qui',habctaures audiendi, audiat (Malth. xi, 15). i
Haccsunt lr!a genera visionum, Primum ergo ap- Audit enim, qui verba vcritatis in aure cordis intel-
21 COMMENT.IN ISAIAMLIBRI OCTO. — LIB. I. £2
ligendo suscipit; auribus vero percipit, qui sonum A * sed et nomine suo prophetat. Isaias quippe salus
verborum auribus corporeis audiens interiorem sen- Domini Christus est, de quo idem Dominus promi-
sum eorum minime capit. Et quia saeerdolum atque serat:«Juxta est salus mea, ut veniat (lsa. LVI,1).»
doctorum est intelligere myslica, populi vero nudam Pater^aulem Isaiae vocatus est Amos. Atnos \ero
hisloriae superficiem auditu corporis haurire, ideo )obustus vel polens dicitur. Et quis robustus et po-
cselijubentur audire et auribus terra percipere. Et tens nisi Pater Domini nostri Jesu Christi ? Rmsus
hoc in omnibus Scripturis nolandum quoties haec Amos interpretalur populum avcllens. Et Deus Pater
duo verba junguntur. Audire ergo cceli monentur populum Judaeorumavulsit de terra sua propter ne-
et auribus terraepercipere, quia Deus conquestus sit, cera Salvatoris, captivumque per omnes gentcs dis-
dicens : Filios enutrivi, et exaltavi, ipsi aulem sp^e- persit. Isaias itaque filius Amos Unigeiiilumsummi
veruntme. Et quos nunc appellat filios nisi Judaeos Patris designat. Sed Isaias visionemvidit super Ju-
de quibus ait Moyses : « Yidit Dominus, et ad ira- dam et Jerusalem. Et super nos Christus visionem
cundiam eoncitalus est, quia provocaverunt eum vidit, id est noslram salutem prsevidit, et "gratise
filii sui et filiae (Deul. xxxn, 19), » quos enutrivit suae illustratione respexit, cum pro discipulis orans
manna pascens in deserto quadraginta annis, et subjungeret: < Non pro his autem rogo tantum,
exaltavit eos in terra, quam patribus eorum promi- B sed et pro eis qui crediluri sunt per verbum co-
serat, sicul et Paulus ait: < Dcus plebis Israel elegit rum in me (Joan. xvn, 20). > Judas namque confi-
patresnostios, etplebem exaltavit? (Act. mi, 17)» tens vel confessioinlerprelatur. Et Dominus super
ipsi autemspreverunleum, quialegcmejusprojecerunt Judam visionem videbat, cum dicerel : « Omnis
atque damionibus immolaverunt et novissimefilium quicunque confessus fuerit me coram hominibus, et
ejus unieum delionestaverunt. Unde et subditur : Filius hominis coniilebitur eum coram angelis i)u
YERS.5. — < Cognovit bos possessorem suum, (Luc. xn, 8). > Jerusalem vero dicitur visio pacis.
et asiims praesepe domini sui; Israel autem me Et Dominus visionem super Jerusalem intuebalur,
uon cognovit, populus meus nou intellexit. > quando dicebat: Quia « multi ab Oriente et Occi-
Quis euim bos nisi Judaicus populus exstitit, cu- __dente venient, et recumbenl cum Abraham etlsaac
jus cervicem jugum legis allrivit ? Et quis asinus et Jacob in regno coelorum (Matth. vm, 11). >
nisi gentilitas fuit, quam quilibet seductor, qui re- Et : « Beati mundo corde, quor.iam ipsi Deum vide-
perit.quasi brulum aniinal et nulla ratione renitens, bunt (Matth. v, 8). > Ibi namque eril perfecta, ae
quo voluit, errore substravit? Bos possessorcm,et perpetua pacis visio, cum ipsum pacis fontem sine
asinus prmsepe domini coanovil; quia et Hebraicus p£ fine viderimus.
populus Deum, quem colebat, sed ignorabat, repe- Yidit aulem hanc visionem in dicbus Ozim, Joa-
rit; et genlilitas legis pabulum, quod non habebat, than, Achaz, Ezechim, regum Juda. Nam hi quatuor
accepit. Prmsepeenim hoc loco sacra Scriptura non reges qualuorevangelistas non incongrue designant,
inconvenienter intelligitur, in qua verbi pabulo ani- de quibus Jqannes ail: « Animal primum simile leo-
riialia sancta satiantur, de quibus per Psalmislam ni, et secundum animal similevitulo, et tertium ani-
dicitur : < Animalia lua habitabunt in ea (Psal. mal habens faeiem quasi hominis, et quarlum ani-
LXVII,11). » mal simile aquilse volanti (Apoc. iv, 7). » Ozias
Hinceliam natus Dominus a pastoribus in prse- enim qui robuslus Domini dicitur, intelligi mystice
sepi reperlus est (Luc. n, 16); quia ejus incarnatio potest animal simile leoni. Joathan vero, qui con-
in ea, qua nos reftciunl prophetae, Scriptura rcco- summalus interpretatur, animal simile vitulo; quia
gnoscitur. Bos itaque idem Hebrseorum populus \itulus consummari solebal in Dei sacrificio, Achaz
jugo lcgis edomitus coghovit possessorum suum, id autem,*quiin lingua noslra conlinentemsonat, ani-
est Chrislum in carne praesentem, et asinus, id est mal habens faeiem quasi hominis; qtiia hominis
gentilis populus, qui voluptatibus dedilus erat, est, ut sit continens et castus. Ezechias vero, qui
et (12) gravius brulus agnovit praesepe Domini sui, D I dicitur apprehendensDominum, animal simile aqui-
id est Scripluram Dei, in qua pabulum vitaeperci- Ise volanli; quia quartus evangelista quasi appre-
peret. Israel autem, id est pars illa Judaici populi, hendit Dominum, dum incomprehensibilis divinita-
quae in infidelitate maluit persistere, non cognovit tis ejus arcana profundius rimatur, sicut el aquila
eumdempossessorem suum. < Si enim cognovisscnt, sublimius /aeteris omnibus avibus volare consuevit,
nunquam Dominum gloriai crucifixissent (I Cor. et in reverberatis obtulibus radios solis respicere.
ii, 8). > Et qui peculiaris populus Dei erat, non in- Quaescilicet animalia, id est sancti evangelistsenon
lellexil majestatem in carne latentem. Debuisset immerito reges Juda"vocantur, quia per eos usque
enim prae omnibus eum intelligere, quia caeleris in finem mundi sancta Ecclesia regitur.
eum agnoscentibus iste solus amisso cordis lumine In quorum diebus Isaias, id est Salvator nosler,
non intellexit occultum Dei adventum. visionem super Judam el Jerusalenr, ul diclum est,
Nec praetereundum, quia ejusdem Salvatoris ad- videt; quia in terris corporaliter conversans oculos
venlum magnus Isaias non aolum \ oce et pcrsona, misericordiaesuse super omnes qui eraiit credituri,

(12) Ita aiserle &mbocodices.


£3 HERVEI BURGIDOLENSISMONACHI , 24
Ievavit. Cujus visio panditur in hoe prophetaelibro, j i Christiano censentur, sed pralatos Ecclesiaemagis
quia quidquid ipse fidelibus Novi Testamenti facere dehonestarequsemnt, quam eis obedire', ipsi sunt
disposuit, iste liber satis praedixit. Omnia enim ingrati filii, de quibus conquestus est Dominus, quod
evangelicaegratiae mysteria in hoc volumine prae- ab eis spretus sit. De quibus et hoc, quod subditur,
nuntiata (15)leguntur. Isaias aulem sicut persona et apte potest intelligi.
nomine suo typum Salvatoris gessit, ita praedica- Cognovitbos possessoremsuum, et asinus prmsepe
tione sua eum prsefiguravit. Unde mox idem Salva- domini sui; Israel autem non cognovitme, populus
torper eum aperirevisionem suam incipiens subdit: meus non inteltexit; quia quem Hebraicus et genti-
« Audite, coeli.,quae loquar, et auribus percipe terra, lis populus Deum cito cognovit, et ad ejus gratiam a
quoniam Dominus locutus est. Filios enutrivi et pristino ritu facile convolavit, hunc populus iste
exaltavi, ipsi autem spreverunt me. > falsorum Christianorum, qui cum Iacte camis ab
Visionem quippe narrat, dum ea, quae apud Pa- uberibus sanctae Ecclesiae nutritus est et ex paren-
trem vidit vel audivit, loquitur. Et quia de ccelesti- tibus Cbristianis ortus, cognoscere non valuit. Nam
bus ad ima pro nobis descendit, descensionem-Jianc « qui dicit se nosse Deum, et mandata ejus non cu-
in primordio suae locutionis ostendit. Qui enim ab slodit, mendax est (I Joan. n, 4). » Et: « Qui non
inilio docet in excelsis anjjelos, ipse nunc in ter- ^ diligit, non novit Deum: quia Deus charitas est
ram hc-minesdocere vcnit: et ideo pulchre coepit: (IJoan. iv, 8). » Haec igilur hominum multitudo,
i Audite, cceli, et auribus percipe teira. > Quid quos fidem sine charitate et bouis operibus habet,
enim coelorum nomine, nisi ii qui in ccelestibus «equaquam Deum Yidet (15), sed tamen vocatur
sunt conditi, spiritus angelici designanlur? Et quid Israel, id est videns Deum; quia quem dilectione et
appellatione terrae nisi humana natura exprimitur, bonis operibus nescit, hunc fide in aliquo cernit.
quse de terra est? Unde et in oratione nostra dicere Ubi et apte seu prophetica seu Dominica voce sub-
voceejusdem Salvatoris instruimur : « Fiatvolun- jungitur :
tas tua sicut in ccelo et in terra (Matlh. vi, 10); > YERS.4. — « Yae genli peccatrici, populo gravi
ut nimirum voluntas Dei sicut a superiore natura iniquitate, semini nequam, iiliis sceleratis. >
agitur, ita in hominibus, et ab liumana infirmitale Vm perpetuum dolorem et gemitum (16) designat
senetur. et amaritudinem aeterni sypplicii. Quamvis autem
Possunt etiam mentes electorum nominum per inter peccatum et iniquitatem nihil distare perhi-
eoelos exprimi a cunctis terrenis contagiis intimo beat dicens : < Omnis qui facit peccatum, et ini-
amore su<spensae,quae quamvis corpore degant in . , quitatem facit, et iniquitas peccatum est (I Joan.
'
iniimisJ tamen jam corde inhaerenL supremis, vera- III, 4), > ipso tamen usu Ioquendi plus iniquitas
citer dicentes : < Quoniam conversatio nostra in quam peccatum sonat, et omnis homo se libere fa-
coelis est (Philip. m, 20). Per terram vero peccalo- tetur peccatorem; iniquum autem dicere nonnun-
res designari possunt, quia peccanti homini dictum quam erubescit. Nequitia vero dicitur ab eo quod
est : Terraes, el in terramibis (Gen. m, 19).>Yel est nequicquam, quia per eam _quisque tendit ad
certe non peccatores et reprobi, sed ii qui terrenis non esse. Scelus autem et pondus peccati transit,
actibus occupati, eleemosynarum et lacrymarum quia sceleratos vocare solemus homicidas et hujus»
ope ad aeternam vitam perveniunt. Itaque vel ange- modi crimiuosos. Et quolibet quidem peecato Deum
lica (14) et humana natura, vel justi et peccatores, quisque offendit, cui peccatum omne displicet;.ini-
vel contemplativi et activi per coelum el terram quitate autem, ut magni ponderis arcina gravatur.
exprhnun.tur. Et hi omnes audire querimoniam ju- Nequilia vero deficit, alque a vero Dei esse longe
bentur, quam super ingralis filiis Deus facit, ut fit, atque ab aelerno amore tepescens, in appetitu
omnis rationalis creatura testis existat pravitatis temporalium exardescit; scelere autem exercet cru-
eorum. Ait enim : Fi7ios enutrivi el exaltavi, ipsi delilatem. Talibus fcrgoculpis implicato Judaeorum.
autem spreverunt me. Et quos appellat filios, nisi I • vel Christianorum populo debitum vm perpetui cru-
quos per aquam et Spiritum Ecclesia gignil? Quos ciatus et amaritudinis aeiernsepromitlitur. Unde et
ipse enutrit in fide alque doclrina coelesti, et exaltat, subditur :
wt, < quae sursum sunt > quaarant, < non quae super « Dereliquerunt Dominum, blasphemaverunt san-
terram (Coloss. m. 1). >— <sConresuscitavit enim, ctum Israel, abalienati sunt retrorsum. > Derelique-
et consedere fccit nos in ccelestibusin Christo Jesu runt DominumJudsei, sicut per Jeremiani dictum
(Ephes. II, 6). >Sed nos post tanta beneficia, proh esteis : < Omnes dereliquislis me, dicit Dominus
dolor! spernimus eum, quia praedicatorum ejus (Jerem. n, 29). >Sanctus Israel Christus est, cui
verba contenmimus, quibus ait unigenitus ejus r canebatur a turbis : « Hosanna! benedictus, qui
4 Qui vos audit, me audit; et qui vos spernit, me venitin nomineDomini, rex Israel! (Joan.xu, 15).>
spernit; qui autem me spernit, sperniteum qui me Ipse enim Sauctus sanciorum naturaliter est,
misit (Luc. x, 16). » Ergo carnales isti, qui nomine « quem Pater sanctificavit et misit in mundum

(13) Cod. Cruc, pronuniiata. (15) Codic. Garst., nequaquamDominumcosmviU


(14-)Cod. Cruc, ilaque angelwa elhuman. (16) Codic Garst., vet gemittm.
25 COMMENT. IN ISAiAM LIBRI OCTO. — LIB. I. 23
(Joan, x, 30). > Quem Judaei blasphemaverunt di- A omnia aciiouum membra infirmantur eodem sp'.ri-
centes: « Dsemonium habet, et insanit (ibid.). » tuali morbo. Nam sequitur:
Nam blasphemia est, per quam de ipso Deo falsa YERS.6. — « A phinla pedis usque ad verticem
dicunlur, Qui et abalienali sunt a Deo retrorsum, non est in eo sanitas. »
sicut ei tandem poenitentes dicunt: « Facti sumus Et quid per piantam nisi extrema quseque, et
sicut in principio, cum non dominareris nostri, minima aetio designatur? Quid vero per verticem,
neque invocaretur (17) nomen tuum super nos nisi fidei sublimitas exprimitur? Unde et per Jere-
(Isa. Lxm, 19). > miam tali animse dicitur : « Filii quoque Mempheos
Sed et multi, qui Christiana professione censen- etThaneos [al., Taphnes] constupraverunt le us-
tur, derelinquunt Dominum, qui reliclis coelestibus que ad verticem (Jerem. n, 16). » Usque ad verti-
lerrena quserunt. Deserto enim Creatoris amore cem quippe constuprari est post malae operalionis
creaturam diligunt, desertis supernis gaudiis in usum jam in ipsa etiam fidei sublimitate corrumpi.
infirmis rehus gaudent, et omissis ccelestibus, ter- Cum enim nequissimi spiritus uniuscujusque ani-
renum est omne quod siliunt. De iis ergo vere dici mam in pravis operibus involvunt, sed integritatem
piterit, quia dereliquerunt Dominum. Qui et blas- _ fidei vitiare non possunt, quasi adhuc infciiora
phemaverunt Sanctum Israet; quia de Deo multa membra polluunt, sed ad verticem non pertingunt.
loquunlur inepla, et frequenter judicia ejus audent Quisquis autem in Hde corrumpitur, jam usque ad
Teprehendere, et multa dicunl non bene ordinata ab verlicem constupratur. Malignus enim spiritus quasi
eo non recte.fieri. Atque retrorsum_abalienantur; ab inferioribus membris usque ad summum perlin-
quoniam ad pristinas iniquitates suas reverluntur, git, quando activam vitam polluens, caslam celsitu-
et a Deo sunt alieni (18), quibus esset < melius non dinem fidei diffidentiaemorbo coirumpit. Apte igitur
cognoscere viam justitiae, quam post agnitionem de unoquoque,talium dicitur, qnoniam a planta pe-
retrorsum converli ab eo quod illis tradilum est, dis usque ad verticem non est in eo sanilas. Quia
saucto mandalo (II Pelr. ii, 21), > quos increpaf, peccati lauguor omnia occupavit ab extrema ejus
cum subjungit: actione usque ad summam fidei celsitudinem. His
moribus insequuntur, quod credulitate
YERS.5. — « Super quo percutiam vos ultra ad- enim, qui
divino judicio saepe contingit, ut per
denles piaevaricationem? > « venerantur,
hoc, quod nequiler vivunt, et illud perdant, quod
Superquo, id est de quo peccato, Jani uttra percu- salubriler credunt. Incessanter namque se pravis
tiam vos, inqtiit, id est de qua culpa vos emendare aclionibus
Q inquinant,et super hoc vindiclam judicii
verberibus tentabo, qtti jion de verbere proficitis, retribui posse diffidunt. El ssepe, dum bene vivere
sed culpas amplius multiplicatis, et praevaricationes intelligunt, etiam nullo persequente usque ad per-
praevarieatioiiibus-addilis? Praevaricatioues quippe fidiam dilabuntur. Nam qui imminere districtum
addit quisquis, dum de culpa sua corripitur, mur-
judicium non credunt, qui iuulte se peccare suspi
murat, vel qui mala, quas pro correctione sustinet, cantur, quo pacto vel esse vel dicifideles possunt?
non deserit vel vitia, pro quibus correplus est, sed Fidem
quippe perdidisse est, incorrectis malis opc-
magis impatientiae se facibus inflammat. Unde et ribus digna „supplicia reddi posse non credere. Sed
sequilur: et Judaeorum populus, dum digna fidei opera faceie
« Omne caput languidum, et omne cor mcarens. > contemneret, iidem perdidit, quia caecalus malitia
Caput namque interioris hominis mens est. Diffeit sua Redemptorem, quem venturum crediderat, ve-
aulem mens a corde; quia quaedam superior vis nisse non credidit. Itaque vel de Judseorum vel de
animsevocatur mens, ubi ratio consistit, et veritas pseudo-Cbrislianorum populo, sive de unoquoque
cernitus-. Cor autom quodammodo carnale est; quia eorum convenienler accipitur dictum : A planla pe-
ibi proprie humana volunlas et affectio locum ha- dis usque adjverticem non est in eo sanitas. Nam
bet. Caput ergo prae\ aricalorum languidum esl; D serpens antiquus lethale virus suum per omnes ar-
quia mens eorum, qui illicita voluntarie commit- tus actionum ejus diffundit,a minimis ejus inchoans,
luni, infirmalur languore peccati. Et ubi caput lan- et usque ad summa paulalim perveniens. Sed tanttis
guidum est, efficitur cor mozrens; quia, si mens languor ex eo irremediabililer convalescit, quod ei
sanitatem amiserit et ab inlentione cceleslium desi- non est adhibita medicina. Sequitur enini:
derium per desidiam et acediam languere coeperit, « Yulnus et livor et plaga tumens non est circum-
confestim cor ex his, quaepro sua correptione pati- ligala, nec curata medicamine, neque fota oleo. *
tur, fit moerens ac triste, et contra flagella murmu- Aut hiant, inquit, vulneribus corpora, aut livent
rans. Neque enim cor in adversis moerere potest, verberibus, aut tumenl plagis. Quid autem nomine
nisi mens languida fuerit, sed magis cum Paulo A-ulneris intelligi debet nisi plaga luxuriae, de qua
gloriabitur in tribulationibus. Sed horum, de quibus scriptum est : « Convulneravit lumbos meos? (iob
sermo est, infirmato capite universos artus Ianguor \vi, 14.)»—«Mullos enim -vulneratos dejeciJ, et for-
iuvasit; quia mente eorum morbo peccali dibililala tissimi quique dejecti sunt ab ea, » sicut Salomoa

(17) Codic. Garst., ne invoc. (1-8)Codic. Garsl., fiunl aticm.


27 HERYEI BURGIDOLENSISMONACHI iS
sit (Prov. vn, 26.) Quid vero livoris appellatione A . VERS.7. — < Terra vestra deserta , civitates
designalur nisi invidia, qua? mentem facit lividam, vestrae succensae igni. >
dum de alienis bonis torquetur intrinsecus?Et quae Et quid per terram nisi caro designattir, quae de
est plaga lumens nisi aegritudo superbiae,quae men- terra facta esl? Unde et in psalmo canilur, quia
tem sauciam reddit et turgidam? referamus singula « Veritas de terra orta est (Psat. LXXXIV, 12), » id
singulis, ut dicamus, quia vulnus non est circumli- eslChrislus de virgine nalus esl. Terra vero corpo-
gatum, neque livor curalus medicamine, nec plaga ris nrstri sacrarum disciplinarum exercitio debet
tumens fota oleo. excoli, ut fructum bonorum operum proferat, om-
Vulnus autem circumligatur, cum luxuria, quae niaque ejus membra divinis aciibus mancipari de-
et conscientiam, et carnem vulnerat, per continen- bent, et conditoris imperio deservire. Quod si haec
tiam coarctatur, sicut praecepit Dominus : « Sint nobis defuerint, tunc et nobis dici polerit: Terra
lumbi veslri praecincli (Luc. xn, 55). > Quo conlra veslra deserta. Eorum quippe terra est deserta, quo-
jste propheta ei qui caslitalem amisit, improperal : rum disciplinis ct actionibus sacris caro non est
< Non est cingulum ultra tibi (Isa. xxm, 10). i Li- occupala.
vor vero tabescentis invidiae curatur medicamento Quid autem per hujus terrae ci\itates nisi sensus
benevolentise, cum Paulus dicit : « Omnis amari- corporis exprimunlur, id est visus, auditus, gnstus,
tudo, et ira, et indignatio, et clamor, et blasphemia odoialus et tactus?Undeet fideli servoDominusait:
tollalur a vobis cum omni malitia; estoleaulem in « Tu esto supra quinque civitates (Luc. xix, 19j. »
vicem benigni, misericordes (Eph. iv, 51, 52). >At- Civilales ergo succendunturigni, quandoflammavi-
que tumens plaga superbiaeiovelur oleo, ut sanita- liorum exurit quinque sensus corporis, quando mu-
iem recipiat, id est suavi blandimento sacrae admo- lierum formas oculi libenter contemplanlur et aures
nitionis, cum Dominus demulcel dicens : < Discite libidinosa verba delectabiliter audiunt, os gustus
a me, quia mitis sum et humilis corde, et invenietis illicitos avide sumit, nares odoribus pascuntur illi-
requiem animabus vestris (Matlh. i, 29). > Sed Ju- cilis, manus ea tangere delectantur, quae ad pecca-
daeorum vel multitudinis hujus cainalium Chtistia- tum pertinenl. Quorum enim sensus ita sunt concu-
norum vulnus el livor, el plaga lumens non esl cir- piscenliarum ardore inflammati, horum profecto ci-
cumligala, nec curata medicamine, neque fola oleo, vitates succensae sunt igni. Quibus adhuc deteriora
quia nullus in Synagoga, et rarissimus valdejam monslrantur accidere, cum subjungitur :
in Ecclesia prsepositus invenitur, qui salutem ani- « Regionem vestram coram \obis alieni devorant,
nsarum gregis sibi eommissi quaerat, et vulneribus £ H desolabitur sicut in vastitate hostili. > Quid enim
mentium adhibere spiritalia medicamina studeal. regionis nomine nisi latitudo conversationis eorum
Sacerdotes enim ul spiritales medici deberent sub- exprimitur, de cujusmodi regionibus dictum est apo-
jectis suis undique prohibendo et constringendo cir- stolis : t Levale oculos vestros, et videte regiones,
cumligare vulnus fornicalionis ac medicamine Scri- quoniam albsesunl jam admessem, et qui melit,mcr-
pturarum curaie livorem invidiae, et eos, qui inflati cedem accipit, ct congregat fructum in nlain aster-
sensu carnis suae lumentem superbias, vel inanis nam?(Joan. iv,55,56)»Alieniverosuntmalignispiri-
gloiiae plagam sub pectore portant, fovere oleo, id ttis ab electorum sorte in perpetuum alieuati. Horuni
est dulci et gratiosa monitione, jjuae demulcet men- ergo regionera coram eis alieni devorant; quia ma-
tem et ungit, non quia superbus, cum opportunum ligni spirilus conversalionem eorum jam ex integi o
fuerit, dura increpaiione feriendus non sit, sed quia diripiunt, non jam latenter insidiando nescientibus,
elatus ille, qui aliter tangi non potest, blanditiis sa- Yim quippe nonnullis scientibus faciunt, quia ssepe
cr?e admonilionis quasi quibusdam praecantationi- sic bona opera tollunt, ut haec se amitlere ipse, qui
bus sit mitigandus, ut humilitalis mansueludine sa- vim patitur, dolens cernal. Nam gemit plerumque
aetur. animus, et tamen delectationibus carnis superatus,
Quod si verba singula, quemadmodum oslensum D bona quae fecerat, amans perdit; ea, quse sustinet
est, reddita singulis non fuerint, el aliquis forlasse damna, consideral et tamen violenliae daemonum
quid aliud nomine vulneris et livoris ac plagae lu- bona sua diripientium rcsistere non valet. Aliis
mentis inlellexerit, quodlibet peccali vulnus primo vero, non necesse est, ut vim inferant, quia para-
circumligatum est inhibendo atque coercendo; dein- tos ad obsequium voluntatis suse semper eos inve*
de curandum acri medicamento poenitenliae,et, cum niunl. Ilaque regionem istorum coram eis alieni
sein poanitentia peccalor afflixerit, fovendus est, ne devorant, quia immundi spiritus omnia bona con-
desperet, oleo pise consolationis. Unde et Samarita- versalionis eorum videntibus ipsis comedunt.
nus, id est Domihus Jesus saucium curaturus, id Et desolabitur ipsa regio conversationis eorum
est genus humanum, « alligavit vulnera ejus infun- sicut in vastitate hostili; quia super eam hostis an-
dens oleum et vinum (Luc. x, 35). » Alligavil enim liquus cum omni exercitu vitiorum irruit, ut quid-
vulnera prohibendo peccata ; infudit vinum morda- quid in ea superest viride aut fertile, quidquid pul-
citatis terrendo dcpoena futurae damnationis peccan- chrum aut utile, quidquid juslum et bonum, barba»
tium. Adhuc aufem pravorum mala describuntur, rica crudelitate destrual et dissipet. Seqtiitur :
cum subditur : YERS,8. — < Et derelinquelur filia Sion ut u.m-
29 COMMENT.IN ISAIAM LIBRI GCTO. — LIB. I. 30
braeulum in vinea, et sicut tugurium in eucumera- A lummOilo perversi remaneant sicut in Sodomis, se,d
rio, et sicut civitas quae vastalur. > omni tempore justi relinquuntur, qui caeteris exem-
Quia Sion speculatio dicitur, filia Sion est anima, pla bonitalis ostcndant.
quae solebat in alto residere velut in specula, et Deum vero Dominum exerciluum appellat; quia
adventus lentalionum sollicita clrcumspectione piae- ipse judicium omne per angelos exercet in homines,
videns refellere. Sic enim vigilabat, ac sibi praevi- et ejus imperio non solum bonorum angelorum
dehat, dum Christum hahitatorem haberet, qui eas exercitus, qui intueanlur elcctos, ac subliment,
mentes, quas inhabitat, vigilare facit, et ad suimet famulantur, sed eliam malorum, qui impoenitentes,
custodiam sollicitas esse. Nune vero relinquenda ac reprobos decipiant ct aggravent. Ilaec aulem de
dicilur ut umbraeulum in vinea, et sicut lugurium in nequitiis eorum, quicoelesiia qusercre desistentes a
cucumerario. In umbraculo quippe vineae custos bonis operibus deficiunt, et propter vitam praesen-
manet, quieam diu noctuque custodiat, et eo rece- tem sola, quae mundi sunt, seclanles innumeris
dcnte umbraculum remanet 'vacuum. Similiter et peccatis implicanltir, propbeta disseruit. Mulfa enim
baec filia Sion custodem in se Deum habuit habita- in prioribus voluminis hujus parlibus de illis, qiii
torem, dum actiones ejus, quaeper vineam intelligi posteriora respiciunt, et retro converluntur, dicit.
possunt, bonis fcuelibus aliundarent. Sed quia nunc B Historialiter autem ab eo quod dictum esl: Terra
regionem conversationis ejus alieni devorant, et vestra deserta, usque ad illud quod dicit:/S?'cttJ
fructum justitise jam in aclionibus suis habere de- civitas qum vaslatur, proenuntialum est excidium
sistil, reiinquitur a Deo, sicut umbraculum vineoe patriae Judaeorum, quod Homani perpetraveiunt,
deserilur a custode. «; Spiritus sanctus enim disci- quando facta est per Yespasianum terra eorum
plinse effugiet fictum, et auferet se a cogitationibus, deserla, urb'esque succensm, et regio tola coratn eis
quae sunt sine intellectu, et corripietur a superve- ab exercitu alienigenarum devorala, quando obsi-
niente iniquilale (Sap. i, 5). > Et relinquetur sicut dente et capiente filio cjus Tilo Jerusalem, relicta
tugurium incucumcrario ; quia quemadmodum custos est sicut tugurium in cucumerario, el sicut urbs,
deserit mane tugurium, ubi cucumeres ex hortulo qum vastalur. Et nisi Domhins ejcerciiuumreliquisset
defecerint; ita Deus Istam relinquet, quia jam in eis semen, quasi Sodoma vet Gomorrha fnissent;
ejtis vita et moribus dulccdines spiritualium fru- quia nisi Clnistus apostolos, et qui per verbum
cluum velut cucumeres deficiunt. eorum crediderunt, ibi reliquisset a Passione ejus,
'
Relinquetur etiam ut civitas, qum vastatur. Quia illic solummodo reprobi sicut in Sodomis renian-
sicut ex urbe, quam hostes capiunt, habitatores ,. sissent. Sed quia perversitas eorum adeo crevit, ut
ejus, qui possunl evadere, fugiunt, et eam inimicis de finibus suis omnes credentes expellerent, suh-
sine conlradictione delendam relinquunt; ita Pater jungens propheta-sic eos alloquilur :
et Filius, et Spirilus sanclus exeunt de hac anima, VERS.10. — « Audite verbum Domini, prineipes
quam host's antiquus ingreditur, et ipsam dsemo-i- Sodomorum, percipite auribus legem Dei nostri po-
n.bas praedandam atque delendam relinquunt. Talia pulus Gomorrhae. n
sustinel unaquaeque ^tniraa , quae per socordiam Merito enim sacerdotes atqiie pharissai et scribae
suam a malignis spiritibus invaditur, et a Christo principes- Sodomorum vocati sunt, atque Synagoga
deseritur. Ubi et vox eorum, qui talia passi sunl, popidus Gomorrhm. Quia sicut Sodomilae « vallave-
protinus subditur dicens: runl domum sancti Lot a puero usque ao sencm
VERS.9.— « NisiDominus exercituum reliquisset omnis populus simul (Gen. xix, I), » el ut ipsi dele-
nobis semen, quasi Sodoma fuissemus, et quasi Go- rentur de terra, Lot justus cum uxore et filiabus de
morrha similes essemus (19). > medio eorum eductus est; sic et omnes isti primi-
Omnes enim Sodomitae et Gomorrbaei « pecca- tivam Ecclesiam unanimi conspiratioite invaserunt,
tores etpessimi erant nimis (Gen. xm, 15), » unde et ut ipsi qui perirent, soli remanerenl, Chrislum a
et perire pariter meruerunt. Si igitur essent in hac p se cum suis 'omnibus migrare fecerunt. Et quia se
carnalium multitudine soli peccatores reprobi, quos ista quasi zelo legis faccre caeci pulabant, recte ad
gehennse devoraturum est incendium, tunc plebs audiendam legem invitanlur. DeChristo enim dixe-
ista foret quasi Sodoma, et Gomorrha. Sed ne Sodo- rat legislator : < Quoniam prophelam » vobis
maeet Goniorrhse ex toto similis fiat, relinquitur ei « suscitabit Dominus Deus vester de fratribus t
semen; quia ex multitudine malorum nascuntur vestris, « tanquam meipsum,^audielis juxta omnia,
aliquiboni, qui ad praebendum sanctitalis exemplum quaecunque locutus fuerit vobis (Deut. xvm, 15). >
reserventurr Ne ergo tota simul religio in hac plebe Et iste, quem legislator in omnibus audiendum
sicut apud"Sodomitas pereat, et sola regnet ini- prseceperat ait: « Lex et proplietaeusque ad Joan-
quitas, relinquitur semen, quod salveiur; qulalicet nem ; ex eo regnum Dei evangelizatur (Luc. xvi,
maltitudo reproborum semper in hoc saeculonimis 16). > Bene igitur audire verbum Domini, et legem
abundet, et maxime circa mundi finem (20), nequa- auribus percipere jubentur, ac de lege quasi trans
- quam tamen electi omnes ita subtrahuntur, ut so • gressores arguuntur , qui legem»adhuc carnaliter
(19) Cod. G., semen, quasi Sodoma el Gomorrha (20) Cod. G., mundi lerminum.
fcisscmus,.
Si FIERVEI BURGIDOLESSIS MONACHI 52
olservare volebant, quam ille terminatam esse 4& honis suis plenus est, exteriori datione non pasci-
docet, quem Moyses audiendum esse docet, juxta lur, Qui et subjungit:
omnia, quoecunque locutus fuerit. Unde mox uni- < Holocausta arietum, et adipem pinguium, et
versa, quse seciindum legem offerri celebrari sole- sanguinem vltulorum, et agnorum, el hircorum no-
bant, Dominus respuens subdit: lui. > Holocaustum in lingua nostra tolum incensum
YESS. II. — « Quo mihi multitudinem victi- sonat; Holou quippe totum dicitur, caustisinceiisio;
marum vestrarum, dicit Domiiius ? Plenus sum, > inde compositis partibus holocauslum dicitur, id
etc. est lotum incensum. Holocaustum igitur offert, qui
Quo deferlis, inquit, mihi mulliludinem carna- se totum igne compunctionis in oratione succendit.
lium viclimarum vestramm? Non^indigeo vestris Sed holocausta arietum Deus noluit. Arietes
quippe
muneribus, quia ptenus sum bonis omnibus. Reli- gregibus piincipantur. Et quid nunc per arietes uisi
qua vero, quae nunc de reprobatione talium obia- illi figurantur, qui inter innocentes, ac simplices
tionum et solemnitatum subjiciunlur, quia sunt velut inler oves positi se ipsos meliores aestimant
manifesla," secundum litteram exponere superfluum eis, ac prseferunt, et quasi dominatiouem inler eos
ducimus. Fuerunt enim haee sacrificia tempore suo vindicare sibi cupiunt? Quorum nimis perversus
quondani_ necessaria propter ralionem propheli- B " est conatus; quia dtim se caeterismeliores ostendere,
corum sacramentorum, quae conlinebant. Sed ex vel praeferre quaerunt, illum imitantur, qui socialem
quo Lex et Prophetae prophetare desierunt, et quae angelorum vitam despiciens, cunctis suhlimior fieri
prophetata fuerant, apparuerunt; nihil jam utilitatis per superbiam voluit dicens: < Super astra Dei
conferunt, sed magis Deum ad iracundiam provo- exaltabo solium meum (Isa. xiv, 13). > id est super
cant, et idcirco respuuntur, quia veniente sole angelos.
effugatur umbra. His igitur omissis ad spiritalem Respuuntur itaque holocausla arietum; quianon
intelhgentiam revertamur. Ait enim : suscipiuntur oraliones superborum, quando se (o-
Audite verbum Domini, principes Sodomorum, tos aliquoties igne compunclionis ad horam incen-
percipile auribus legem Dei nostri populus Gotnor- dunl. Nam ut oratio divinitus suscipiatur, necesse
rhm. Et quos nunc principes Sodomorum et popu- est, ipsam ex humilitatis radice consurgere, et cor
lum Gomorrhse .nominet, manifestum est ex supe- in humilitate dcinceps perseverare. Possunt aulem
rioribus; eos nimirum, de quibus supra dixit: Vm etprincipes haereticorum per arietes intelligi, qui,
<jenti peccatrici, populo gravi iniquitate, semini si ista, quse diximus, holocausta obtulerint, non
nequam, filiis sceleratis. Et: Aplanta pedis usque rp suscipiuntur. Neque enim solummodo de malis ca-
ad verticem non est in eo sanitas, et csetera, quae tholicis nune agitur, sed etiam de nonnullis haere-
ibi locutus est. Jure enim, qui tales sunt, tam ticis.
abhorrendo censentur vocabulo; quia omnem ami- Quid vero per adipem pinguium nisi lacrymae ex-
serunt sanctitatem, et omnibus nequitiis sunt primuntur orantium ? Qui enim in precibus suis «on
repleti, atque suis iniqtiitatibus privalim et publice flet, macram viclimam offert; qui autem in oratione
dediti. Sed audire verbum Domini et auribus per- lacrymis infunditur, victimam pinguem immolal. Et
cipere legem ejus praecipiuntur, ut ibi se cum sunl apud haereticos nonnulli velut religiosiores, qul
omnibus, quaeagunt, damnatos noverint. Non enim precibus et lacrymis occupari videntur. Sed eorum
ad illos ista dicuntur, qui Deum penltus ignorant, fletus et supplicationes Dominus se nequaquam ap-
sed ad eos polius, qui < coufitentur se nosse Deum, probare designat, dum adipem pinguium se noluisse
factis autem negant, cum sint abominati; et incre- tcstalur. Qui et sanguinem vilulorum el agnorum el
dibiles, et ad omne opus bonum reprobi (Tit. 1, hircorum noluit. Solebat autem sanguis victimarum
46). t semper offerri Domino; nam carnes earum comede-
Fit tamen plerumque, ut hujusmodi homines bantur. Et cum per sanguinem peccatum iiitelligi
Jejuniis vacent, et pluribus modis seipsos aflligant. D
£ soleat, quid per effusionem sanguinis, c_ui offereba-
Sed quoniam inquinala sunt eorum et mens et tur, nisi peccati confessio designatur? In vitulis au-
conscientia, nihilque simplici corde faciunt, omnes tem superbos saeculi polentes, humihum oppresso-
abstinentiae vel afflicliones eorum, et opera Deo res, et noxia libertate dimissos sibi aceipere possu-
glacere nequeunt. Unde per increpationem sub- mus, quia Chaldseis Jeremias ait: < Exsullatis, et
ditur: Quo mihi multitudinem victimarum veslrarum magna loquimiui diripientes haeredilalem meam,
dicit Dominus? Plenus sum. Multitudinem victi- quoniam effusi estis sicut vituli super herbam, et
marum maclant, qui carnem multipliciter edomant. mugitis [mugislis] sicut tauri (Jer. L, 11). 1 In agnis
Sed ubi in corde crimina regnant, vel etiam ali- vero lascivos; quia Salomon de meretriee locutus
quolies in actibus, non potest exteriorem honesla- subjecit de fibidinosodicens :« Statim eam sequitur
Jem approbare inlernus Judex mentium, et inspe- quasi bos ductus ad victimam, et quasi agnus lasci-
ctor Qccultorum actuum. Non enim externae conver- viens (Prov. vn, 22). > In hircis aulem quoshbet
sationis munera suscipit, quando corda reprobat,, pescatores; quia judex « statuet oves quidem a
siec opera, quae foris ostentantur, laudat, quandoi dexlris tuis, baedos autem a sinistris (Malth. xxix,
'
ea, quae in absconditis fuerint, damnat; et quii 53). i Sanguinem igitur vifulorum, et agnorum, ei
53 GOMMENT. IN ISAIAM LIBRI QCTO. _ UU. I.
hircorum noluit Deus; quia confessio eorum nun- A reticae impietatis, et ideo quidquld faciunt, abomi-
\ quamllli placuit, qui noxia libertale dissoluti sunt natur Dominus.
ut viluli depascentes aliorum bona, et qui lasciviam Possumus autem haee ad malos catholicos re-
sequuntur ut agni, cacterorumque peccantium, qui ferre. Incensi enim nomine virtus orationis expri-
per hircos significantur. Quoniam sic peccata sua mitur, dicente Psalmista : « Dirigatur oralio mea
confiteri solent, ut non pcuitus ea relinquere velint, sicut incensum in conspectu tuo (Psal. CXL,2). »
sed ad tempus intermittere, et post repetere, aut Orationem ergo iniquorum repellens Dominus ait;
etiamquaedamadhuc in corde suo relineant, et quse- incensum abominatio est mihi. Nam juxta Salomo-
dam coufiteantur, vel aliquo erroremens eorum ca- nem : « Qui declinat aurem suam ne audiat legem,
ptiva tenetur. Uude cum ad Ecclesiam haecet hu- oratio ejus erit exsecrabilis (Prov. xxvm, 9). >
jusmodi sacrificia detulerint, sicut subjungitur, di- Neomenia vero Gisecum e.st vocaliulum; et VJOV
cit eis Dominus : IVeoj!quidem dicilur novum, p5v>jmeni autem luna.
VERS.12. — < Cum veniielis anle conspectum . Inde composito nomine vocatur Neomenia, festivi-
meum, quis quaasivil haecde manibus vestris, utam- tas novm Lunm, quam Hebraei (25) celebrant in
hularetis in atriis meis? > exordio mensium. Neomenia itaque nova Luna in»
Dictum est enim superius de hoc populo, quia a terpretatur. Et quid est nova luna, nisi no\a vita ?
planta pedis usque ad verlicem, id est a minima et Et sunt nonnulli, qui ad vocem praedicationis quasi
exlrema actione-usque ad fidei eelsitudinem non esl ex conversatione compuncti habitum, non animum
in eo sanilas; et ideo ista nunc cohvenienter intelli- mutant, ita ut religiosam vestem sumant, sed ante
guntur ad eos dici, qui iufirmas actiones faciunt, et acta vilia non calcent, de ostensis quibusdam bo-
sanam fidem non habent, id est ad sectatores hsere- nis ante humanos oculos superbiunt, piaesentis
seos Simonis, qui ordinaliones, et ecclesias, caele- mundi lucra inhianter quaerentes, et de solo exte-
raque sacra vendunt vel emunt, aut mercatoribus rius habitu, quem sumpserunt, sanetitatis fiduciant
hujusmodi eonsentiunt. Nam, cum in Ecclesiam habentes. Horum ergo neomenia, id est ficlid novae,
emptitiam convenerint, et oblationes suas obtule- conversaiionis onerosa est Deo.
rint, dicit eis, ut praemissum est, Dominus : Cum Per Sabbatum aulem quid intelligi debet nisi ces-
teniretis anle conspeclummeum, quis qumsivit hmcde satio malorum operum ? (Exod. xxxi, 15.) In Sabbato
manibus vestris, ut ambularelis in atriis »ieis?Ne- enim ab exteriori actione jussum est cessari. Sed
que enim Deus ista de manibus eorum quserit un- qui foris a perverso opere quiescit,.et intus pravis
quam, aut suscipit. « Sine fide enim impossibile _, desideriis laborat, hujus Sabbalum grave est Deo.
u
est placere Deo (Hebr. xi, 6). > Unde et sub- Feslivitalem quoque agit, qui corde exsultante
dit: Deum laudat. Sed feslivitas laudationis ejus, de
YERS.15. — < Ne afferatis ultra sacrificium (21) quo scriptumest:« Confitebitur tibi, cum benefeceris
frustra. > ei (Psal. XLVIII,19), > grala Deo non est; quia in
Ullra, id est postquam per simoniacam haeresim prosperis laudat, et in adversis murmurat, ei magis
locum hunc cepistis, nolite jam in eo sacrificium eum ob prsesentia bona quam ob futura diligit.
offerre, quia profanatus est. Yel ultra, id est post- Bene itaque his, qui sub ostentatione justitise vitiis
quam infecti estis venenis Simonis, ne afferatis sa- suis deserviunt, « habentes speciem quidem pieta-
crificium, quia non suscipiam illudde manibus Ye- tis, virtutem autem ejus abnegantes (II Tim. m,
stris amplius, quoniam reprobi sacerdotio semper 5). » Dominus dicit: Quia neomeniam.el Sabba-
habemini. Sequitur : ium, el festivitates alias non feram, kalendas qu6-
« Incensum abominatio est mihi. > Incensum, que et solemnitates eorum odhit anima ejus, id
quod a talibus offertur in hujusmodi loco detesta- est voluntas illius. Yel, cum sit Deus cunctis corpo-
lurDominus. Similiteret omues solemnitates eo- ribusexteiior, cunclis mentibus interior, ea ipsa
rum se exsecrari demonstrat, subjungens : « Neo- jjvisejus, qua omnia penetrat, omnia disponit,
menianr et Sabbatum, et festivitates alias non fe- anima illius appellalur.
ram, iniqui sunt ccetus vestri. » Hoc autem inter kalendas et neomeniam distiu-
YERS.14. — «Ttaiendas vestras et solemnitates gui polest, ut neomenia sit nova conversatio, ka-
veslras odivit anima mea; facta sunt mihi molesta, lendae vero exordium est. Sed cum dicit: « Kalen-
lahoravi sustinens. > das vestras odivit anima mea, > exsecratur eorum
Quid enim per Neomeniam, et Sabbalum, et Ka- exordia, qui sic ad fidem convertunlur ut Simon
lendas ae solemnitates exprimitur, nisi omne quo ab ille Magus (Acl. vm), vel sic ad coenobialemvitant
istis festive celebratur ? Facianl ergo Simoniaci vel convertuntur ut Ananias et uxor ejus, qui de pretio
alii haeretici quamlibet magnas et frequentes solem- agri sui fiaudem fecerunt (Act. v). Eorum detesta-
nilates (22), Deo absque dubio nimis sunt-odibiles. lur exordia, qui Monachiam vel canoniam (24)
Iniqui sunl enim cmluseorum iu festivitatibus suis sive ordinationem mercantur. Eorum damnat exor-
congregatorum, quia omnes infecti sunt \eneno hae- dia, qui non intentione Deo placendi-, sed ob aliud
(21) Cod. G., sacrificia. (25) Cod. G., Judmi.
(22.)Codd., solemnilales, quiaDeo, etc. 1 (24) Cod. G., canonicam.
SS HERVEI BURGIDOLENSISMONACHI S6
sliquid veniunt ad monasticum ordinem. Omnes A niundus esf, qui et praclenla peccata plangit, et
denique redarguit, qui bonum opus non bona inten- plangenda non admittil; lavatur autem, et nOn est
tione inchoant. Hurum igilur omnium alque simi- mundus, qui plangit, quod gessit, nec deserit, et
lium exsecratur mala initia, cum se kalendas eorum posl lacrymas haec, quae fleverat, repetit. Post la-
odisse denuntiat. vacrum namque mundus esse negiigit, quisquis
Nec solum .lalium kalendas eorum exordiorum post lacrymas vitae iunoeentiam non custodit. Et
abominatur, sed et solemnitales sequenlium co- lavantur itaque, et ncquaquam mundi sunt, qui
gitationum, quibus se taliter incoepisse Isetanlur, commissa fiere non desinunt, sed rursum flenda
vel illud quod ila cceperunt, gaudent retinere, et in committunt.
eodem malo perseverare. Quo conlra de pcenitente Malum quoque perversarum cogitationum auferri
dicitur ei : t Quoniam cogitatio hominis confilebi- debet ab oculis ejus, ut ,non solum in actioiie, sed
tur tibi, et reliquise cogilationis solemnia celebra- in corde purissimus sil in conspectu ejus. « Occul-
bunttibi (25) (Psalm. LXXV,11). > Prima igiturcogi- las, inquit Gregorius (Moral. lib. xxv, c. 5), mentis
tatio poeiiilentis est, quae damnat vitam priorem, noslrae vias nullus hominum videt; et lamen ante
et incipit confiteri; reliquise vero cogiialionis sunt, T. Dei oculos tot gressus ponimus, quot affectus mo-
quse et solemnia Deo celebrant, ut, qui liberatus vemus. Toties ante illum labimur, quoties a recto
est, a peccatis, liberatori semper gralias agat, me- itinere infirmaecogitationis pede claudicamus. Nisi
mor malorum, a quibus liberalus est. Sicut ergo enim in conspectu ejus iste assiduus nostrarum
prima cogitatio confitentis Deo grala est, et reliquiae mentium lapsus incresceret, minime clamaret:
cogitationis solemnia graliarum pro sua ereptione Attferte malum cogitationum vestrarum ab oculis
celebrantis; ita kalendse mali exordii istorum et meis. Haec nimirum dicens vim coopertse malitiaa
solemnilates sequentium in eadem intentione cogi- noslrae quasi ferre se non posse teslalur, quaeoperta
tationum odibiies ei sunl. illi esse non potest, quia videlicet imporlune cou-
Qui <else laborasse denunliat, quia duras istorum spectui ejus ingeritur, quidquid a nobis illicitum
piavitates jam lempore multo portavit. In [se qui- occulte cogitalur. > Adhuc-vero quid agendum sit,
dem quietus semper et incommulabilis permanet; Dominus insinuat subdendo : « Quiescite agere
sed tamen se, sicut dictum esl, laborasse dicit quo- perverse. t
niam duras iniquitates eorum diu jam cum laedio
YERS. 1 7. — « Discite benefacere, quserite judi-
sustinuit. Qui etiam prolixas orationes nonnun-
subvenite oppresso, judicale pupillo, defen-
quam faciunt, sed a pravilatibus suis non corrigun- ( elum,
dile viduam. t
tur. Unde subdiliar :
YERS.15. — « Cum extenderitis manus vestras, VERS. 18. — « Et venite, ct arguite me, dicit
avertam oculos meos a vobis; et cum multiplicave- Pcsminus. >
rilis orationem, non exaudiam : Manus enim ve- Quiescitejam, inquit, a perversis actibus, et ex
slrae sanguine plenae sunl. > esoclrina veritalis discile benefacere. Qumritejudi-
Consuetudo namque orantibus est, utin altum cium a sapientibus, ne, si judicium inter dissiden-
manus extendant. Sed Dctts extensionem manuum tes faclum non fuerit, praevaleat iniquus adversus
iniquorum non dignatur aspieere, orationem quo- justum. Et misericorditer subvenile oppresso, ac
que eorum, licet multiplicalam exaudire recusat. judicaie pupillo, id est causam ejus in judicio de-
Non enim propler prolixitalem, sed propter puram fendile. Et cum haec feceritis, venite ei arguite me.
devolionem exaudit orationem. Unde suis in Evan- Quem arguimus, rationis auctoritate contraimus,
gelio praecipit: « Oranles, nolite multum loqui sic- Et quid est, quod Dominus agere sancta nos jubet,
ut elhnici; putant enim quod in multiloquio suo adjungens (26) : Venite el arguite me, nisi quod
exaudiunlur. Nolite ergo eis assimilari (Matth. \i, aperle insinuat, quantam bonis actibus fiduciam
7). > Frustra igitur oralio multiplicatur a pravis D prajstat? Ac si aperte dicat: Recte agite, et animad-
hominibus ; quia non sermo oris, sed aflectus cor- n versionis meae motibus non jam per deprecationis
dis pensatur a Domino, el vita eorum obsislit, ne gemitum, sed per fiduciam auctoritatis obviate.
preces exaudiantur. Nam manus eorum plenm sunt Hinc etenim Joannes dicit : < Si cor nostrum non
sanguine, opera eorum preces a Domino respuun- reprehenderit nos, fiduciam habemus ad Deum (I
tur, et manus actionum eorum plenae sunt san- Joan. ni, 21). » Hinc est quod arguentem se Do-
guine mortis animarum, quas inlerficiunl. Quibus minus habuisse conqueritur, cum per prophetam
hucusque in ira sua Deus locutus esl, sed hinc se- dicit: « Quaesivide eis virum, qui interponeret se-
cundum misericoidiam loqui inchoat, dicens : pem, et staret oppositus contra me, propterea
YERS.16. — « Lavamini, mundi estote, auferte [ Vulg. , pro terra] ne dissiparem eam et non
malum cogitationum vestrarum ab octtlis meis. > inveni (Ezech. xxn, 50). > Deum itaque arguere est
Lavamini per poenitenliam; mundi esfoie-per con- irse ejus fidueialiter clniare, et impetum animad-
tiauam observationem munditiae. Nam lavatur et versionis ejus retinere. Qui adhuc iiidicat, quid illi

(25) Alias, diem feslum ageni tibi. (26) Cod. G., admoncns subjungil.
27 COMMENT.IN ISAIAM LIBRI OCTO. — LIB. I. 58
per misericordiam consequantur, qui praedicta pie- L Jerusalem (ivilas fidelis fuil, dum Christum re-
tatis opera fecerint, dicens ad illos : gem suum in earne venturum fideliter exspeclaret.
< Si fuerint peceata vestra ut coccinum, quasi ~'Fuit et plena judicii, dum in ea rectum frequenla-
nix dealbabuntur, et si fuerint rubra, quasi vermi- retur judicium. Sed lunc facta esl meretrix, quando
culus, quasi lana alba erunt. t Idem vero coccinum Regem et Sponsum, quem venturum exspeetave-
est sivecoccus, quod vermiculus. David aulem, cum rat, venientem suscipere isoltiit, sed antiquum cor-
de perpetratione incesius et homicidii poenitentiam ruptorem animse admisit. Respuit enim legitimum
ageret, dixit: « Libera nne de sanguinibus (Psat. virum",et suscepil adtilterum.
L, 16). >Et quemadmodum apud David appellatione Juslitia quondam habitavitinea; nunc autem ho-
sauguinum ingentia peccata signantur, ita nuuc micidm, qui et ipsum Salvatorem inlerfecerunt.
apud Isaiamsanguineo colore vermiculi et coccini. Hoc enim de eo teinporis spatio diclum est, quod
Nix autem et alba lana purgationem peccaloium a Passione Domini usque ad destructionem Jeru-
et candorem justitise insinuat. Quia et praedictus salem fluxit, ad quam subjungitur :
Psalmista tunc ait : t Lavabis me, et super nivem VERS.22. — « Argentum tuum versum est in
dealbabor (ibid., 9). t Cum ilaque rubra peccata scoriam, vinum tuum mistum esfaqua. >'
promittit dealbauda, sine dubio ingentes citlpas in ' Purgamenta sordesque metallorum vocantur sco-
candorem jusliliae convertendas pollicetur. Se- ria, quae et rubigo potest appellari. Argentum vero
quilur : nitor sacri Jeloquii est, quoniam « eloquia Domini
VERS.19. —« Si volueritis, et audieritis me, bona eloquia casta, argentum igne examinatum (Psal. xi,
terrae comeditis. * ]
7). > Et: « Argentum electnm lingua jusli (Prov.
Si bonam, inquit, voliiiitatenThabueritis et me x, 20); » scoria autem tradiliones Pharisseorum de-
obtemperanter audierilis, bona lerrceillius comedetis, signat; Argenlum ergo Jeiusalem versum esl in
de qua dictum est : <Credo videre bona Domini in scoriam; qtioniam sordida interpretalione Scriba»
lerra vivenlium (Psal. xxvi, 15). > Cum enim om- rum et Pharisaeorum obfuscata sunt apud Judaeos
nia elementa in motu sint, terra vero sola immobi- eloquia sacra. Vinum quoque spiritalis scnsus di-
lis maneat, et solida, congrue per terram designa- vinse Sciipturaeest, quo mentes audientium ine-
tur soliditas seternse quietis. Hujus lerrm bona sunt briantur : aqua vero carnalis inlelligenlia ejusdem
amcena jucunditas patrise coelestis, societas angelo- Scriptuiae, sicut Evangelista desiguat, ubi Domi-
rum, prsesentia divinae visionis, el caetera quae nec num aquam in vinum .convertisse refert. (Joan.
« oculus vidit, nec auris audivit, nec cor hominis » n). Vinum ergo Jerusalem mistum est aqua, quia
excogitare poluit, quae tunc animse justorum co- sensus Scripturarum apud Judaeos emollitus est ad-
meduut, cum in his omnibus sine fine delectantur. mistione carnalis intelligenliae. Sequitur:
Deinde subditur conlrariunt: YERS.25.— < Principes tui infideles, socii furam,
VERS.20. —« Quod si nolueritis, el me ad iracun- omnes diligunt munera, sequuntur retributioncs.
diam provocaverilis gladius devorabit vos. » Pupillo non judicant causa 'viduae non ingreditur
Si nolueiitis, inquit, bona faeere, etuon addidit: ad eos. >
et iram meam merueiilis, sed : me ad iracun- Principes tui infideles, quoniam nec Deo nec ho-
diam provocaveritis. Iram quippe Dei mereri est niini fidem servant. Socii furum, quia, et consocii
etiam nesciendo peccare;. eum vero ad iraeundiam sunl et parlicipes fuitorum. Omnesdiligunt munera,
provocare est mandatis illius sciendo contraire; quia pleni sunt avaritia. Sequunlur letiibuliones,
scire bonum, sed despicere, facere posse nec velle. quia vicem ab,eis recipere quaerunt, quibus aliquid
Gladius autera vel sententiam judicis, vel crucialum bolii tribuunt. Pupillo non judicanl, id est partem
morlis Nomine enim gladii quid- illius in judicio non sustentant. Et causa vidum non
perpetuse designat.
ad eos, quianon dignantur eam audire,
quid occidit, quidquid crucial, quidquid punit, et ingredilur non habet mu-
urit, inlelligitur. Gladius ergo devorabit ( vel ab injuriis defendere, quoniam
quidquid
Tales erant principes Syna-
eos, qui Deum ad iracundiam provocant, cum au- nera quse porrigat.
dierint ab illo : « Discedite a me, maledicti, in gogse,quandoSalvalorinterris corporaliter conver-
ignem aeternum (Malih. xxv, 41). > Tuncenim, ut sabatur. Sequitur :
«introibunt in inferiora tra- YERS. 24. — « Propter hoe ait Dominus (27)
scriptum estj, terrae,
dentur in manus gladii (Psal. LXII,X). > Quse, quia exercituum forlis Israel : Heu! consolahor super
sanclus vir non a semetipso dixit, sed a Deo audi- hostibus meis, et vindieabor de inimicis meis. >
vit, congrue subjungit: « Quia os Domini locutum Vindicavit se Dominus de inimicis suis Judseis
di-
est. > Os enim Domini superna inspiratio est, quae per Romanos. Unde et Dominum exerchuum se
nescientes
in mente prophetse sine verborum sono formavit cit, quoniam exercitus Romanorum licet
omnia, quaeforis ipse narravit. Sequitur : ei servierunt, dum Judseos ob necem ipsius peii-
et
VEES.21.—« Quomodo facta est meretrix eivitas merent et exterminarent. Vindicavil se de eis
Justilia habitavit in nunc occisi sunt, quia pcenis gehennahbus eos
fidelis, plena judicii? ea, poslquam
autem homicidae. > tradidit. Et in hac ultione famulali sunt ei exer-
(27) Alias, Dominus Deus cxerc.
59 HERVEIJBURGIDOLENSISMONACHI 40
citus angelorum. Forlem quoque eum senserunt,j A VERS.27. — « Sion in judicio redimelur, et
quem in passione putaverttnt inlirmum. In quorum reducent eam in justilia. >
ultione se consotandum asseruit, quia malis actibus Sion quae dicitur specula, plebs Judaeorum (29)
eorum contristabatur. Sed cum dicit ; Heul conso- est, quae Christi prsestolabatur adventum. Hanc
labor, ostendit talem se noluisse consolalionem. enim Christus ipse veniens suo sanguine redemit
Unde et alibi loquitur : « Nunquid volunlatis mese in illo judicio discretionis, de quo dictum est:
esl mors impii, dicit Dominus,'et non magis ut con- « Judiea me Deus ? et dihcerne causam meam de
vertatur a viis suis et vivat? > (Ezech. xvni, 25.) gente non sancla (Psal. XLII,!).> Yel : t Nuncjudi-
Invitus enim facit, quando peccalores justo judicio cium est mundi, et nunc princeps hujus mundi eji-
compellit, < qui omnes homines vult salvos fieri (i cietur foras (Joan. xn, 51). > Et postquam redem-
Tim. II, 4). » Deinde quod ad Jerusalem dicit, ad pta est, reduxerunt eam apostoli ad gratiam Re-
eam solummodo partem Israeliticse genlis, quae demptoris. Et hoc fecerunt injustilia-; quia justum
per novam praedicationem creditura erat , per- erat, ut ea liliis implerentur, quse fuerant promissa
tinet. patribus. In hac juslitia.Petrus eam reducere sata-
Y'ERS.25. — « Et convertam, t inquit, « ma- gebat, cum diceret : « Yos estis filii prophetarum,
niiin meam ad te, el excoquam -ad purum scoriam B 1 et testamenti, quod disposuit Deus ad Patres no-
tuam, et auferam omne stannum tuum. > stros, -dicensad Abraham: Et in semine tuo benedi-
VERS.26. —« Et restituam judices luos ul fuerunt centur omnes familise terrae : vobis primum Deus
suseilans Filium suum, misit eum benedicentem
prius, et consiliarios tuos sicut anliquitus. Posthsec
vocaberis civitas jusli, urbs fidelis. > vobis, ut convertat se unusquisque a nequitia sua
> converti nolue-
Maniim suam quippe convertil ad electam par- (Act. HI,25,26). Deillisveio, qui
runt, subjunctum est:
tem, quia relictis infidelibus signa etmiracula po- VERS.28. — < Et conteret scelestos, et peccatorcs
tenter per eos qui crediderunt, operatus est ad
simul. »
illuminationem caeterorum. « Illi autem profecti
Scelesti namque, id est illi qui Dominum occide-
praedicavei unt ubique Deo cooperante, et sermo- runt, et cseteri
nem confirmante sequenlibus signis (Marc. xvt, peccatores illius populi in obsidione
Jerusalem simul eonttiti sunt pestilentia et fame ct
20). >
gladiis. Scelestos enim vocat homicidas. De illis
Et excoxit ad purum scoriam eorum , quoniam
quoque qui relicto quondam templo Domini conversi
ablata rnbigine veteris inlelligentiae < aperuit illis sunt adidola,
' sequitur:«Et qui dereliquerunlDomi-
sensuin, ut intelligerent Scripturas (Lac. xxiv, 45).» num consumentur. >
Et abstulit omne staimum eorum, quia ritum judai- VERS.29. — « Confundentur enim ab idolis, qui-
zandi paulatim ab eis removit. Stannum quippe, bus sacrificaverunt. >
quod argenti colorem habet, sed vile metallum est, Nam et hi consumpti sunt gladio Babyloniorum
doctrinam Pharisaeorum designat, quaedivinis elo- et Assyriorum; et confusi suut ab idolis suis, cum
quiis videbatur similis. Stannum erat doclrina eo- in tempore necessitatis juvari nequiverunt ab eis.
rum, de quibus scriptum est: < Surrexerunt autem1 Ad quos versa locutione subditur : < Et erubescetis
quidam de haeresi Pharisaeorum , qui crediderant - super hortis, quos elegeratis. s
dicentes : Quia oporlet circumcidi eos, praecipere1 YERS.30.— < Gum fueritisvelutquercusdefluen-
qttoque servare legem Moysi(Act. xv, 5). t Sed hoc! libus foliis, et velut hortus absque aqua. i Hortos
slannum abstulit Dominus dicente Petro : « Quidl elegeranf, ut in eorum amoenitate sacrificarent ido-
lentatis imponere jugum super cervicem discipulo- lis. Sed super eis lunc erubuerunt, quando facli
rum , quod neque patres nostri neque nos portares sunt ut quercus, de qua decidunt folia, etuthortus,
potuimus? (Ibid. 10.) t qui non irrigatur aqua. Quercus enim., cum folia
Et restiluit judices Ecclesise, sicut fuerant prius; ; JJ deponit, jam nec fructum habet, nec foliorum viri-
quia, quae patriarchas et judices prophetas antiqui- ditatem ; et hortus sine aqua nihil viride gignit,
tus habuerat, nunc vice eorum apostolos el prophe- sed quidquid in eo virebat, iuarceseit. Sic et isti
tas alque doctores accepit. Unde et alias dicluin est. per Assyrios et Chaldseos omnem venustatem pri-
ei : « Pro patribus tuis nati sunt tibi fili, consti - stini decoris et florem glorise, viroremque virtulis
tues eosprincipes super omnem terram (Psal. XLVI, , atque fructum bonorum suorum perdiderunt, nec
17). > Post haec non jam Synagoga Judaeorum, sedl ad 'inlegrum postea recuperaverunt. Sequitur :
civitas justi vocala est, id est Ecclesia Christi, dei VERS.51. — i Et erit fortitudp vestra ut favilla
quo canitttr, quia « justus Dominus in omnibus! stupse, et opus vestrum quasi scintilla , et suc-
verbis (28) suis (Psal. CXLIV,17). > Qui et lidelisi Cendetur utrumque simul, et non erit qui exslin-
est, quia fidelis Dominus in omnibus verbis suis. guat. >
Yel urbs ejus est fidelis, quia fidem integram regio> Pugnantibus Chaldaeiset obsidentibus Jerusalem,
suo servat. Sequitur : fdrlitudo Judaeorum conlrita ef arida fuit ut favilla

(28) Cod. G., in omnivus viis suis.' (29) Cod. G. Hebrmorum.


W COMMENT. IN ISAIAMLIBRI OCTO. — LIB. 1. 42
stuparum- el opusiebellienis eorum sicu«Jscintilla la A suhjectos prava quse agit, ut justo Dei judicio jam
genuil ignem, quo ipsi cremarentur. Nam si colla a noh linguam bonam habeat, qui habere bonam
sua jugo Chaldaeorum subjecissent, non perimeren-l- actionem recusat, quatenus cum terrenarum rerum
tur. Unde Jeremias : « Qui habitaverit in urbe hac, > amori intenditur, de ferrenis rebus semper loquatur,
inquit, « morietur gladio el fame, et peste: qui au- et locum regiminis quasi ad fructum voluptalis te-
tem egressus fuerit, et transfugerit ad Chaldaeos, i, neat, non ad usum laboris. Argentum ergo praedica-
qni obsederunt vos, vivet, et eritei anima suaqua-i- tionis hujus versum est in scoriam sordidae locu-
s\ spolium (Jerem. xxi, 9). » Opus igitur eorum in-i- tionis; quia f>ro ccelestibus terrena, pro spiritalibus
star scintillse effecit ignem, qui sicut stupam incen-L- carnalia, pro bonis mala loquitur.
deret fortitudinem eorum; quia, dum permanerentit Vinum quoque ejus, quo caeteros inebriare posset,
in Jerusalem, ut se defenderent, sic offenderuntit misium est aqua; quia spiritalem sensum Scripturse
Chaldaeos, ut nullam mererentur clementiam. Et inn sacrae suo sensu emollit, ut delectet potius audien-..
illa tribulatione succensum est utrumque simul; et:t tes quam corrigat, nec eos igne charitatis inflam-
ffortitudo, et opus eorum, nee fuit qui exstinguerell mel, sed in suae sensualitatis (30) frigore torpentes
Ignem tribulationis illius, sed diutissime permissii remanere sioat.
sunt in eo decoqui. Adhuc autem ista, quae discussi- Vel potius plebi dicitur: Ai-gefLimtuum venum
mus, retractare libet. est in scoriam, vinum tuum mistum est aqua; quia
< Quomodo, > inquit, < facta est meretrix civitass jam raro quisquc eloquta divina populo Dei sine ad-
fidelis, plena judicii? Justitia habitavit in ea, nuncc - mistione loquitur mendaciorum, et eorum quae ad
autem homicidae. > Givitas fidelis est Ecclesia, quae e aedificationem non perti ient.' Neque enim siudent
Christo regi fidem suam servat. Et ipsa est vel fuitt observare moderni praedicatores hoc quod ait Pe-
jilena judicii, omnia recte dijudicans et aequa lances trus : < Si quis loquitur quasi sermones Dei (I Petr.
quaeque pensans. < Spiritalis emm judicat omnia (II iv, 11). > Et argentum piebis hujus dicitur argen-
€or. II, 15). > Quaescilicet Ecclesia non tota quideml tum sacri eloquii, quod ipsa percipit a doctoribus.
facta est, aut fiet unquam meretrix; 'seU, quia pro- Hoc quoque quod subditur, evidenter depiugit mo-
pinquante mundi termino tanta jam reproborum l res eorum, quos nunc potentia saeculari praeditos vi-
abucda» multitndine, ut vix in ea quisquam justo- demus. y
rum appareat, miratur propheta, quomodo tantaei < Principes tui iulideles, >vet csetera. Infideles
moltitudinis sensus corrumpi, et castitatem, quae inl enim sunt sseculares isti principes; quia jam fere
Christo est, amittere potuerit, atque in vocem do-- _ nemini fidem servant, sed erga omnes fraudulenter
loris et admirationis erumpit, dicens : Quomodo fa- agunt. Sunt el socii furum, quos tuentur, et cum
cta est meretrix civilas fidetis plena judicii? Mere- eis dividunt, quod illi furantur. < Omnes > non so-
trix enim facta est multitudo maxima populi hujus,, lum accipiunt, sed et « diligunt munera ; quia non
qui Cliristianitatis vocabulum portat; quia legiti-- amore justitise, sed cupiditate peeuniae consulunt
nvmn virum, id est Christum deserens, fornicatur: subjectis aut opitulanlur. Nam « sequunlur retri-
cunfsuls amatoribus, dum divinam voluntatem fa-- butiones; » quia solummodo illis bona faciunt, a
cere respuit, et immundorum spirituum desideriiss quihus retributionem speranl, quod electi tran-
sese iii voluptatibns ei peceatis molliter prostituit. .,„ scendere jubentur beneficiis, cum audiunt: « Si
Nam et propheta, cur eam dixerit factam meretri- bene feceritis iis, qui vobis benefaciunt, quae vobis
cem, eonsequenter insinuat, quoniam justitia quon- est gratia ? Nam et peccatores hoc faciunt. Et si
dam liabttavitin ea', dum mandatorum ccelestiumi mutuum dederitis iis, a quibus speratis recipere,
observatione plena esset. Nunc autem redundat ho- quae vobis est gratia ? Nam et peccatores peccatori-
micidis, qui aUosvel gladio feriunt, vel odio habent. bus foenerantur, ut recipiant aequalia (Luc. vi, 33,
Nam < et omnis qui odit fratrem suum, homicidaL 54). > Hoc est sequi retributiones.
est (I Joan. III, 15), > et omnis homicida sine cha- D ] Praedicli vero principes « pupillo non judicant, et
ritate est. Plebs ergo, quae justitiam a se expulit, causa viduae non ingreditur ad eos ; > quia, dum
et homieidis plena esl, merito dicitur esse facta nie- pro muneribus cuncta faciunt, innoeentiam paupe-
xetrix; quia charitalem sponsi, qui Chiistusest, rum defendere negligunt, in quibus terrenalucra
deseruit, et adulteris, qui sunt daemones, ardenter non sperant acquirere. « Propter hoc, ail Dominus
adhaesit. Sed et nonnulli sacerdotes, qui ejus mo- exercituum fortis Israel : Heu! consolabor super
res corrigere deberent, jam simili perversitate sunt; hostibus meis, et vindicabor, de ininiicis meis ! >
^lepravati, ut et ipsi vitia subjectorum nutriant. Gnde Qui nunc malis^actibus istorum irrilatur, vindictam
sequitur: sumet de illis, quando de eis vindicabitur. Unde et
t Argentum tuum versum est in scoriam ,'vinum Dominus exerciluum appellatur ; quia vindictamper
tuum mistum cst aqua. > Plerumque enim~doctor angelos exercet. Fortis quoque Israel dicitur, quia
qui docere audet, quod negligit agere, cum desierit fortis potentia salvahit humiles, qui nunc aflliguntur
bona loqui, quaeoperari contempsit, docere incipit ct damnabit potentes qui (51) eis non auxiliantur.
'*'"
(30j Cod. G., insensibilitatis. (51) C. Cruc, potestates, qui.
PATROti CLXXXI. %
i* HERVEI BURGIDOLENSISMONACHI 44
« Exiguo D enim, ut scriptum est, « concedetur mi- A J actiones suas, sed ab his confunaentur in adventu
sericordia ; polentes autem potenter tormenta~pa- judicis. Sequitur:
tientur, et fortioribus fortior instat cruciatio (Sap. i Erubescelis super hortis, quos elegeratis, eum
vi, 7, 9),- * Hostes el inimici ejus sunt praefati fueritis velut quercus defluentibus foliis, et velut
principes propler mala quae -descripsit eos facere, hortus absque aqua. » Hortos eligit, quisquis se ex
qtiibttsjudicium damnationis, ut scriptum est,immi- integro trausitoriis voluptatibus tradit. Hortos ele-
nel. Sed baec mala, quae dcpinxit hactenus, et quae gerunt, qui sui similibus in libro Sapientiae dicunt:
iii hoc Ghristiano populo multiplicari quolidie cer- t Yenite, el fruamur bonis quse sunt, et utamiir
Himus, per Eliam corrigentur, ut credimus, quia creatura tanquam in juventute celeriter, vino pre-
Salvator in Evangelio dicit: < EUas venlurus est, tioso et unguentis nos impleamus, et nou praetereat
etrestituet omnia (Mallh. XVIII).» Unde et hic sub- nos flos temporisVcoronemus nos rosis, antequam
jungit: mareescanl; Diillum pratum sit, quod oon pertran-
«Et convertam manum meam ad ie, el excoquam seat luxurianostra; nemo sit exsors luxuriae nostrse:
ad purum scoriam tuam, t etc. Averiisse _enim vi- ubique relinquamus signa Iselitiae,quoniam hsec
est_
detur ab hac plebe, quae nunc tot mala opeialur, pars nostra, et hsec est sors nostra (Sap. n, 6 et
manum sanctse operalionis (52) suse. Sed cum ve- seqq.) > Ecce quomodo elegerunt amoenitates horto-
nerit Elias, et restituerit omnia, convertet ad eam rum, et quid est hoitos eligere? Super his graviier
rursus manum suam, ut sancla, sicut olim, mirabi- erubescent, quando confusione pleni stabunt ante
liter operetur. Et per_Eliam, inquit, excoquam ad tribunal seterni Judicis. Tunc namque erunt utquer-
purum seoriam tuam, Id est purgabo rubiginem sa_- cus, ex qua defluunt folia ; quia nullum jamprse-
cularis intelligentise de Seripluris. Et auferam omne teritse deleclationis fructum habebunt, el omneir
stagnum tuum, id esl quidquid fa.lsi -dogmatis ha- prorsus deeorem amittentes, nudi remanebunt et
bueris; Eiias enim resliluet omnia. aridi, atque ad comburendum idonei.
<Et restituam judices luos, nt fuerunt prius; et
Erunt et stcut hortus absque aqua ; quoniam sol
consiliarios tuos sicul antiquitus, > ut qusein prin-
in terrebit illos, et omnem
cipio apostolos habuisti, in fine similes habeas apo- justili-B, apparens judicio,
stolis Eliam et Henoch, aliosque doclores egiegios humorem ac viriditatem _.eorum exsiecabit; unde
non inferiores iis qui fuerunl post apostolos. Post Jacobus: « Exortus est sol, inquit, cum ardore, et
id est hos libidedero, vocaberis civi- arefecit fenum, et flos ejus decidit, et decor vuitus
hmc, postquam
ta$ jusli, et urbs fidelis, quae nunc autem accusaris ejus depeiiit (Jacob. i, 11). * Et addidit: t Ita et
facta esse meretrix. Facta est meretrix, sicut dixi-. C dives in itineribus suis marcescit (ibid.). » Sequi-
tur:
mus, ingens multitudo populi hujus, quia se ipsam
diabolo prostituit in voluptatibus. Sed postquami _ Et erit fortitudo «_3strant favilla stupse, et opus
Eiias, qui_resliluetomma, reduxerit eam ad castumi vestmm .quasi scintilla, et succendetur utrumque
amorem legilimi viri, non jam meretrix vocabitur,, simul, et non erlt qui exstinguat. » Iniquorum for-
sed oivifas justi, id est plebs Dei. Et quia deindes tiludo, qui sconfiduntin virtute sua, el pro vitsehu-
veniet dies judicii, congrue subdilur : "- jus concupiscentiis tpt labores fortiter tolerant, erit
i Sion in judicio redimetur, » etc. Sion namque, , in resurrectione coulriia et arida, et ad -concreman-
id est Ecclesia juslorum redimeturab iis miseriis int dum apla ulfavilla stupse. Undeetaliasdictumest,:
illo judicio, de qua redemptione dicit ipse Salvator?? « Slupa collecta Synagoga peccantium, et consum-
«JAespicite et levate capita vestra, quoniam appro- niatio illorum flamma ignis (Eccli. xxi, 10).» Et
pinquavit redemptio vestra (Luc. xxi, 28). > Etre- opus illorum qiiasi scintilla erit, quando incipiet
- ducent eam angeli in juslitia, quoniam < mitlet Fi- eos incendere recordatio malorum, quse fecerunt,
lius hominis angelos suos cura tuba, et voce magna,, quoniam scriptum est: < Venient in cogitatione
etcongregabunt electos ejus a quatuorventis (Matlh.. j, peccatorum suorum limidi, et traducent illos ex ad-.
xxiv, 31), » et tunc conteret simul scelestos, id estt verso iniquitates ipsorum (Sap. iv, ^O). >Nam sic-
interfectores sanetorum et ahos peccalores; et qui,, ut scintilla nutritur_m stupis et incendit «as , sic
ab Anlichristo seducti, dereliquerunt Dominum, con-• peecatorum suorum memoria fiet istltsinchoatioper-
suaientur aeternalibus suppliciis. Confundentureoirai petuae concremationis ; et postqtlam audierint:
ab-idolis, quibus sacrificaverunt. Idolis saGrificasse* « Discedile a me, maledicti, in ignem aeternum
dicuntur, quia juxta fidem apocalypsis Joannis3 (Matth. xxv, 41), » succendetur utrumque siinul in
< adoraverunl draconem, qui dedit poteslatem be- gehenna, et ipsi scilicet el opus eorum. « Etenim
stiae, et adoraverunt besliam ct imaglnem ejus3 quod factum est, cum illo qui feeit tormenta, pa-
(Apoc. xni, k et seqq.); > -aul habuerunt characte- lielur (Sap. xiv, 10); » sicut vir S3piensloquilur :
rem ejus in dextera manu, et in frontibus suis, aott El non erit qui exslinguat: quoniam e.Vermis eo-
nomen ejus, aut numerum nommis ejus (Apoc. rum non morietur, et ignis «oruni non exslingue-
xiv, 9). Talibus idolis saciificaverant nequisshnass tur (Iso. LXYI,24). »

(52) God. G., aclionis


45 COMMENT.1N ISA.IAMLIBRI OCTO. — LIB. 1. 46
CAPUT II. A « Erit in novissimis diebus praeparatus mons do-
YERS.i.— < Yerbum, quod viditlsaias, filius mus Domini in verlice montittm. > Domus Domini
Ambs, super Judam el JCrusalem. > Israelitieus populus fuit. Mons ergo domus Domini
"Novum orsurus sermonem praemittit noyum titu- ille appellatus est, qui ex Isi-aeliticopopulo incarnari
lum, ut ea, quse sequuntur, distinguat a superiori- tlignatus est. Fuerunt autem in eodem populo sancli
bus. Qui se verbum nequaquam audisse dicit, sed viri, qui moiites jure YocaTentur,quia pei' vitse me-
vidisse; quia, quaiido non per subjectam creaturam, riUim ad coolestia propinquabant. Sed incarnatus
sed per semelipsum Dominus loquitur, de verbo Unigenitus istis montibus aequalis non fuit, quia
ejus sine verbis ac syllabis cor audientis docetur. merita omnium ex sua divinilate Iranscendit. Unde
Deo enim quasi quasdam verba nobis dicere est oc- et recte mons super verticem montium dicitur, quia
culta vi ea, quse agenda sunt, intimare, et cor ho- ex divinitate sua inventus est etiam super cacumina
mini.ijgnarum non adhibito strepitu aelernitatis sei?- Sanclorum, ut qui multum in Deo perfecerunl, ejus
mone doctum repente de absconditis reddere. vestigia vix potuissent langere ex vertice cogitatio-
"Namquia auditusea, qusefiunt ad se, non simul nis. Itaque prmparalus est in vertice monlium;
omnia dicta comprehendit, quippe qui et causas quia inter homines apparuil super omneni prophe-
per verba, et particulalim vetba, per syllabas per- " tarum et aposlolorum celsitttdinem; et elevatus
cipit? visus autem in eo, quo se dirigil, totum su- super colles, quia designavit et alios septuaginta
bito et simul apprehendit; Dei locutio ad no"Sin- duos (Luc. x, 1) discipulos, qui sublimes quidem
trlnsecus facta videtur potius quam auditur; quia fuerunl, sed tamen aposloli_iinferioies, ul montibus
dum semelipsam sine mora sermonis insinual, re- colles. Ipse enim super cos, qui fidem susceperunt,
pentina Iuce nostrse ignorantise tenebras illustrat. elevalur. Omnes quoqtie excellenles sancli, qiii apo-
Bene itaque prophela, verbum se vidisse, testatus slolos secuti sunt, in comparatione eorum colles
est; quoniam in secreto visionum coelestium luci- vocari possunl. Sequitur : « Et fluent ad eum om-
dissimo mentis intuitu simul totum cognovit, quod nes gentes. »
non simul totum forasjoqui potuilf Vidit autem YERS.3. — c Et ibunt popttli multi et dieenl:
super Judam cl Jerusatem; quia, quse vel Synagogae Venite ascendaiuus ad montem Domini, et ad do-
vel Ecclesise ventura erant, divinitus agtiovit. Judas mum Dei Jacoh, el docebit nos vias suas, et ambu-
namquepiimo Judaeorum, ac-deinde Christianorum labimus in semitis ejus. t
populus intelligitur : 'et Jerusalem primo Synago- Quia per piaedictos montes et colles tolus orois
gam, deinde Ecclesiam significat. Pfophela Vero, « adChristiim erat converlendus, recte subjuiiclum
ouodviderat narrare incipiens subdil: est: Et fluent ad eum gentes, el ibunt populi multt.
YERS.2. — < £t erit in novissimis diebus praepa- Quia vero plurimi eorum, qui coiiverlebaiilur, sese
ratus mons domus Domini in vertice monlium, et vicissim ad conversionem exhorlabanlur, congrue
elevabitur super colles. > ditluri esse memorati siiht: Venite,ascendamus ad
Sed quserendum est, cur incipiat dicens :~Eterit, monlem Domini, el ad domumDei Jacob, id esl ad
et non potius, Erit. Et namque esl copulativa con- Christum et ad Ecclesiam. El docebit nos vias suas.
junctio; et scimus, quia non conjungitur sermo Via autem ejus pax, via ejus humilitas, via ejus pa-
subsequens nisi sermoni prsecedenti. Hoc autem quod tientia est. Nam in mundum ad opprobria et ad
nunc in exordio narrationis hujus loquilur, conti- conlumelias, et ad passionem venit/ et adversa
nuari superioribus dictis non potest, quia prsetilu- aequanimlterperlulit, prospera fortiler vitavil, et ad
lationis interpositione sequestratur ab eis. Quare aeterhse vitae praemia invilavit.' Has vias ergo suas
ergo inchoat, dicens ~. Et "erit, cum iion sit sermo, docuit eos, qui post ad fidem venerunt, ul seque-
cuiiste subjungatur? -Sedhac in re sciendum, quia rentur vestigia ejus. « Qur enim dicit se in Ipso
sicut nos corporalia, sic proplietarum sensus sp ri- manere, debet, sicut itle ambulavit, et ipse ambulare
talia aspiciunl, e.sque et illa sunt praesentia, quse D (I Joan. II, 6). » Sed unde sensus istegentibus esset
nostrae ignoranliae absentia \identur. Unde fit, ut futurus, ut ad Christum confluerent, subjunctum
in mente prophetarum ita conjuucia sint exteriori- est:
bus interiora, quatenus simul utraque videant, si- « Quia de Sion exibit lex, et verbum Domini de
mulque in eis iiat et iiuus verbum,_quod audiunt, Jerusalem. t Lex enim Moysi et verbum praedica-
et foris, quod dicunt. Patet igitur causa, cur ifi- tionis evangelicaeab Jerusalem per apostolos in uni-
choavit, dicens: Et erit; quia illi verbum, quod versum orbem exivit, et omnes gentes vias suas do-
foris protulit, illi verbo, quod intus audierat, con- euit. Sequilur :
junxit. Gontinuavit ilaque verba, quae foris protulit YERS.-4.— « Et judicabit gentes, et arguet po-
visioni intimse, idcirco inccepit, dicens : Et efit in pulos hiultos. »
novissimisdiebus. Subjungit enim hoc, quod exte- Judicavit gentes sermo Domini, quia malitiam eo-
rius loqui inchoat, ac si et illud foris sil, quod in- rum, Ut ad bonum converterentur, damnavit, atque
tus videt. Dies autem novissimos appellat tempus populos infidelitatis eorum arguit, ut resipiscerent.
evangelica.praedicalionis.Nos enim sunms,«In quos Vel ideo gentes dicit judicandas, quia credituraj
fiues sEeculorumde\enerunt (I Cor. x, 11). > eraul. « Qui enim non creiiit, jam judicatus est
11 HERVEI BURGIDOLENSISMONACHI 48
(Joan, ni, 18). > Populos autem, id est Judaeos non A sunt nunc opibus ut olim patres eorum. Vel iniqui-
judicandos, sed arguendos, quod ad se missum Fi- talibus el idololatriae sordibus repleii sunl ut olim
lium Dei hon receperunt.-Sequitur : ante legem. Et augures habuerunt, ut gens Philisti-
r « Et conflabunt gladios suos in vomeres, et lan- norum habere consueverat; quia magos et ariolos-
ceas suas in falces. > Hoc in eis cernimus impleri, consulebant sicut et gentes, quse notitiam Dei non
qui pro Christo arma deserunt, et religiosam vitam aeceperant. El pueris alienis adhmserunt, quia etiam
ducentes excolunt terram, ut ex justo labore sibi alienigenas pueros quserebant ad committenduniillutl
- victum acquirant. Sequitur : abominabile flagitium. Qui divitiis intelliguntur re-
€Non levabit geus contra gentem gladium, neci pleti, nunc exponitur quomodo repleti sunt ut olim,
exercebuntur ultra ad prselium. > Unilas fidei et; cum subditur :
charilatis omnes gentes. in Clmsto pacificavit, ut; YERS.7. — < Repleta est terra argento et auro,
nunquam gens contra gentem gladium arripiat. Na»_ et non est finis thesaurorum ejas.»
justorum Ecclesia, quse per omnes gentes est, gla- VERS.8. — < Et repleta est terra aquis et innu-
dium adversus quemquam levare prohibetur, cum merabiles quadrigse eius. >
aiidit a Domino : < Qui le percutil in unam maxil- Non est finis thesaurorum ejus; quia semper ava-
laro, prsebe ei et alleram; et ab eo, qui aufert tibi B rus eget, non quo thesauri finem non habeant, sed
vestkaentum etiam tunicam noli prohibere; omni quo possidentium animus non impleatur. Et innu-
autem petenti te tribue, et qui aufert, quae tua merabiles quadrigm ejus. Quia dignum numero non
sunt, ne repetas (£.uc.vi,29, 30). t Gens ergo contra est, quod contra Dei imperium possidetur. Lex
gentem non levat gladium? quia sanctorum Ecclesia enim prohibuit regibus Israel equos et currus mul-
in cunctis gentibus haec praecepta custod-it. Ista tiplicare (I Reg. vm, 11). Sed quemadmodum ini-
quippe sententia de electis solummodo prolata est, quitatibus et idololatria repleti sunt utolim, ostendit
qui «_digne » ambulant < vocatione, qua vocati > sermo subjunctus, quo dicitur: « Et repleta est
sunt, < cum omni humilitate et mansuetudine, cum terra idolis; opus manuum suarum adoraverunt
patientia supportantes se invicem cum chari- quod fecerunt digiti eorum. »
tate, solliciti servare unitatem Spiritus cum vinculo VERS.9. — <Et incurvavit se liomo, et humilia-
pacis (Ephes. iv, 1-4). > Nam perversis, qui nomen tus estTir.»
Christianitatis habere videntur, et pro temporalibus Nam, sicut olim in jEgypto serviebant idolis, ita
discordias et pugnas faciunt, improperat Jacobus : et nunc fecerunt, atque coram simulacris se ineur-
< Concupiscitis et non habetis, occidilis et zelatis, „ vaverunt; quod tamen hon ad adventum Domini, sed
et non habetis (33) adipisci, litigatis et belligeralis ad superiora tempora referendum est. Quia quando
(Jflc.iv,2). > Electorum autemEcdesia, quae degen- Salvator in carne apparuit, non colebant idola, sed
tibus universis congregata esl, pugnare nescit ad antiquis temporibus ea coluerant, sicut et csetera,
invicem, pro quibus oravit Salvator, dicens : « Ut quae scripta suni, perpetraverunt. Nam cum eos
omnes unum sint sicut tu Pater in me, et ego in te, propheta dixisset a Deo projectos, coepit ostendere
ut ipsi in nobis uniim sint, ut mundus credat quia mala quaejam ipsi fecerant, et opera quibus dediti
tu me misisli (Joan. xvn, 21). » De quibus et Psal- erant, quando projecti sunt, ut ob meritum. nimis
mista dicit: < Pax amltii diligenlibus legem tuam, perversitatis suae illos declararet esse projectos.
et non est illis Bcandalum (Psal. cxvai, 165). » Bene Unde et post descriptionem tantarum iniquitatum
ilaque vocatis ad Christum gentibus dictum est, subjungit, dicens Domino, cui hactenus locutus
quia non levabit gens contra genlem gladium, nec est : .
exercebuniur ultra ad prmlium. Post hsec Judaicam « Ne ergo dimittas eis. > Nam sic populus ille
plebem ad hujus gratise novitalem invitat sub- offendit, ut jam remissionem peecatorum obtinere
dendo:' non possit, quoniam Christum, qui solus a peccatis
VERS.5. — < Domus Jacob venite, ambulemus in D liberat, suscipere noluit. <Impossibile est enim
lumine Domini. > —
sanguine hircorum et taurorum peccata auferri
Id est, gressus bonorum operum ponamus in luce (Hcbr* x, 4). > Unde eis et ipse Dominus ait: <Dixi
Evangelii. Videns autem eos obstinatis animis in vobis. ouia moriemini in peccatis vestris : si enim
vetttstate perseverare, subito conversus ad Do- non credideritis, quia ego sum, moriemini in peccato
minum, cur eog ad lumen venire monuerit indicat, vestfo (Joan. vm, 24). >
dicens: Possumus autem domum Jacob inlelligere plebem
YERS.6. — < Projecisti enim populum tuum, do- fidelium, quia de Christo dictum est: «Dabit illi
mum (34) Jacob.» Dominus Deus sedem David patris ejus, et regnabit
Id est, gentem Judseorum ob perfidiam expulisti. in domo Jacob in aeternum (Luc. i, 32). > In qua
Et causas projectionis eorum adjungit, dicens : scilicet domo mali cum bonis permisti sunt, et om-
« Qiiiarepleti sunt ut olim, et augures habuerunt ut nes eodem Chiistianitalis vocabulo communiler ap-
Philisthim, et pueris alienis adhaeserunt. > Repleli pellanlur. Quotl autem nunc de domo Jacob dicitur,

(33) Alias, non potesth. (34) Cod. G.5 cfomus.


49 COMMENT.IN ISAIAM LIBRI OCTO. - LIB. I. SO
non de justis, sed dehac multitudine peccantium,. A.Isaias pueros alienos vocat; ,et quod lbi dicitur:
quse Christi nomen adhuc confitetur, dehet inlelligi. insanivit in amatores suos, hoc est, quod hic dicit:
Quibus recte dicitur: Domus Jacob venileet ambu- Etpueris alienis adhmserunt. Quod autem dixerat:
lemus in lumine Domini; t quia lux venit in mun- Repleti sunl ut olim, consequenter aperit, dicens :
dum, et dilexerunt homines magis tenebras quam Repleta est lerra argento et auro, el non est finis the-
lucem. Omnis enim qui male agit, odit lucem et nori saurorum ejus. El tepletaest terraejus equis, et innu-
venit ad lucem, ut non arguantur opera ejus; qui merabiles quadrigm ejus. Et manifeslum est quia
autem facit veritatem, venit ad lucem, ut manife- populus, qui talia sectatur, non quaerit ccele&tia.
slentur opera ejus, quia in Deosunt facta (Joan. m, «Non enim potestis Deoservire et mammonae(Mallh.
10 el seqq.). > . vi, 24), > id est divitiis. Ubi et mystice subditur: -
Dicit ergo peccantibus: Venite et ambulemusin Et repleta est terra idolh. Nam quid idolorum
lumine Domini. Ac si dicat: «Abjiciamus opera te- nomine designetur, oslendit Apostolus : < el avari-
nebrarum (Rom. xm, 12), > et < ut filii lucis ambu- fiam, > inquit, <quse est idolorum sefvitus (Coloss.
lemus. Fructus enim lucis est In omni bonitate et m, 5). » Quia ergo populus isle praedictas "opesper
justitia et veritate (Ephes. v,,8). >Ambulemus, dicil, avariliam congregat, recte dicitur, quoniam repleta
quia Catholicis loquitur, et idcirco secum eos ad B est lerra ejus idotis. Sequitur : Opus manuum sua-
bene agendum hortatur. Sed quia illi, monitionem rum adoraverunt, quod fecerunl digiti eorum. Opus
ejus sequi contemnentes, pertinaciter in tenebris o- manuum suarum adoraverunt; quia malum, quod
perum malorum perseverant, deserit eos, et ad Do- quisque specialiter operatur, hoc quasi proprium
minum conversus, terribilem mox sententiam de Deum colit, sicut edaces, « quorum Deus venter est
ipsis.profert: Projecisti populum tuum domumJa- (Philip. m,"19).> Sequitur:
cob, quia repieli sunt ut olim. Repleti sunt divitiis, < Et ineurvavit se bomo, et humiliatus est vir. >
quas avide congregaverunt, et retinent sicut olim, Ad supernam lucem intuendam homo conditus
antequam ad Chrislum advenissent, et ideo projecti fuerat; sed, peccatis exigentibus, foras"missus mentis
sunt ab illo. Ipse enim, projiciens eos, dicit:«Omnis suae tenebras portat, superna non appetit, infimis
ex vobis qui non renuntiat omnibus quae possidet, 4ntendil_-coelestianon desiderat, terrena'semper ia
iion potest meus esse discipulus (Luc. xiv, 35). > animo versat. Incurvavit igitur se homo, et humilia-
Subduntur et alise eausae, propter quas projecit tus est vir. Omnis enim peccator, terrena cogilans
illos. Qudniam augures habuerunt ut Philhthiim, id coelestia non requirens, sponte incurvatus esl; quia
est mathematicos et divinos, consuluerunt sicut dum desideria inferiora sequitur, a mentis suae re-
ethnlci. Et pueris alienis adlmserunt, id est immun- " ctitudine inclinatur. Terram quippe semper inlue-
dis spiritibus in perpetratione malorum velut in for- tur, qui incurvus est, et quo pretio sit redemptus,
nicafione delectabiliter coujuncti sunt. Unde ad Eze- non meminit, quia ima quaerit. Propter quae omnia
chielem Dominus ait: < Fornicata est Oolla super subditur: «Ne ergo dimittas eis. > Damnabilia
me, et insanivit in amatores suos, in Assyrios, pro- enim sunt uinversa haec, el iis, qui talia faciunt,
pinquantes principes et magistratus, juvenes cupi- repenle superveniet dies ultionis aeternae.Unde et
dinis omnes (Ezech. xxm, 5). > Oollam quippe vocat sequitur:
Samariam. Et quid per Samariam nisi multitudo VERS.10. — «Ingredere in petram, et abscondere
ista peccantium exprimitur? Quid per amatores ejus in fossa humo a facie limoris Domini, et a gloria
Assyrios nisi maligni spiritus? Assyrii namque coar- majestatis ejus. > _>
guenles sive convincentes interpretantur; et daemo- Petra vero duritiam cordis nostri designat, pe-
nes Toeantur Assyrii, quoniam quos nuncinmali- txam quippe ingredimur, cum eordis nostri duritiam
lia sibi sociant, in futuro iudicio accusant et eon- penetramus: atque a facie timoris Domini in fossa
vincunt. Fornicata est igitur Oollasuper virum suum, humo abscondimur, si terrenas cogitatioues egeren-
et insanivit concupiscentia in amatores suos; quo- r\ tes, ab ira districti Judicis, in humilitate menlis
' niam
plebs ista, quae Christo desponsata fuerat, nostrae celamur. Quo enim terra plus feriendo pro-
mandata Christi contemnit, et desideria malignorum jicitur, eo pavimentum semper inferius demonstra-
spirituum libentissime facit. Qui sunt principes et tur. Unde et nos si a nobis studiosius terrenas co-
magistratus adversariae partis, quia x non est nobis gitationes ejicimus, quo apud nos abscondamur,
colluclatio adversus carnem et sanguinem, sed ad- humilius invenimus. Ecce enim quia divini judicii
versus principalus et polestates, adversus mundi re- dies imminet, quasi ipsa jam timoris ejus facics ap-
ctores tenebrarum harum (Ephes. vi, 12). > paret; tanlo magis necesse est, ut unusquisque
Qui et juvenes cupidinis appellantur, quoniam ad illum terribilius limeat, quanto jam gloria majesta-
animarum corruptionem fervent, et dum pravas de- tis ejus appropinquat. Quid ergo agendum est,
lectationes suggerunt, seipsos velut speciosos inte- quove fugiendum? Quo enim quis lalere <eum po-
xiorlbus oculis deceptae mentis oslendunt. < Ipse terit, qui ubiqueesl? Sed ecce petram ingredi, ac
enim Satanas transfigurat se in Angelum lucis (II fossa humo pceullari praecipimur, ut cordis uostri
Cor. xi; 14).» Itaque malignos Spiritus, quos Eze- duritiam dirumpentes, eo iram invisibilem decline-
chiel Assyrios, juvenes cupidinis appellat nunc mus, quo ab amore visibihum apud nos in corde
51 HERVEI BURGIDOLENSISMONACHI 52
subtrahimur, ut cum pravae cogitationis terra eji- A tatum et elevalum sicut cedros Libani (Psal.
citur, mens apud se ipsam tanto tulitis, quanto et xxxvi, 55). >
humilius abscoiidatur. Poslquam autem prophefa Quercus autem mgentes et robustae sunt arbores.
consilium prsemisit, quomodo quis ab ira diei Illius Basan vero bruchus si\e pinguedo dicilur. Et quid
occultari posset; de illis" jani, qui sic ab ea seipsos per bruchum, qui pene tolus est venter, nisi eda-
abscondere negligunt, subjungit: citas et venlris ingluvies intelligi potest; sed et
VERS.11. = « Oculi sublimis (55) hominis humi- pinguedo ex assidua ciborum abundantia nascitur.
liati sunt, et incurvabitur altitudo virorum; exal- Qnid ergo quercus Basan, nisi eos designant, qui
tabitur autem Dominus solus in die illa. > ob polentiam saecularemet ob firmafam cordis ek-
Adhuc fulurum exspectalur judicium , et jam tionem grandes et rigidi sunl, atque per ventns in-
quasi de praeterilo diciiur: Octdi sublimis kominh gluviem saginant carnem ? Jure igitur veniet dies
humiliati sunt. Sed apud Deum jam factum est ju- ultionis super omnescedros Libum sublimes et ere-
dicium. « Qui enim non credit, jam judicalus est clas, el super omnes quercusBasan. Sed elper montes
(Joan. ni, 18).» Licet ergo terrena poteslale subli- excelsos intelligi possunt reges el imperatores su -
mis adhuc foiis appareat quilibet impelus, jam la- perbi, atque per coites etevatos consules caeteri el
men intus ante Dei oculos lmmiliatus est, atque de- B principes elati, quibus ultio debita superveniet.
jectus. Ycl quod ail: Oculi subltmis hominis humi- Quid vero per turrim exceUam, nisi quselibel ani-
liati sunl, potest inlelligi dixisse pro eo quod esl, ma superbiens exprimitur, quae casteris in hoc
huniiliabuntur. Et isle sublimis homo specialiler mundo forti poteulia supereminel? Et quid per
ille « filius perdilionis » potest accipi, qui « adver- murum munitum, nisi divites, qui muniuntursuis
satur et eUollitur supra omne quod dicitur Deus, opibus, et alios male agentes muniunt et protegunl?
aut quod colitur, quem Dominus Jesus iiiterficiet Et super hos igitur ventura est dies Domiiii. Multis
spiritu oris sui, et destruet illustiatione adventus vero appellationibus designavit -superbas pote-
sui (71 Tliess. n, 4). > states sseculi, quia multae ^unt in hoc mundo
? Et incurvabitur altitudo virorum. > Quia « om^ dignitates , per quas multi perdilionem sibi ac-
nis, qui se exallal, humiliabitur (Luc. xiv, 11). > quirunt.
Exaltabilur autem Dominus solus in die illa. Quia Tharsis autem mare dicitur. Et quid est mare,
tunc perfecte complebitur quod diclum est: « Om- nisi saeculumistud ? Quaa.sunt ergo naves Tharsis,
nia subjecisti sub pedibus ejus. Nune autem necdum nisi mentes hominum, quse per amarum pelagus
videmus omnia subjecta ei (Heb. n, 8). > Propheta r. sseculi hujus variis desideriis ducuntur? Rursus
vero, qui dixerat, quod incurvabitur allitudo viro- Tharsis interpretalur exploratio gaudii. Et quae
rum, per partes enumerando probat, adjungens : sunt naves exploralionh gaudii, nisi humanas raen-
VERS.12. — « Quia dies Domini exercituum super les, quse in hoc mundo gaudia prsesenlium volu-
omnem superbum et excelsum, et super omnem ar- ptatum experiuntur, satisfaciendo concupiscentiis
rogantem, et humiliabitur.» suis ? Quid aulem vhu pulchrum est, nisi omne quod
YERS.13. — « Et super omnes cedros Libani in mundo concupiscitur, dum falsa seu vana pul-
sublimes el erectas, et super omnes quercus Ba- chriludine fallit oculos intuentium 1 Veniet itaque
san. > dies Domini super omnes naves Tharsh, et super
VERS.14. — «Et super omncs montes excelsos, omne quod Visupulchrum esl. llbi etprsemissa repli-
et sttper omnes colles elevatos. » catur-sententia, cum subdilur :
VERS.17. — « Et incurvahitur sublimitas homi-
VERS.15. — « Et super omnem turrim excelsam,
et super omnem murum munitum. » num, et humiliabilur altitudo virorum, et elevabitur
- Dominus solus in die illa. »
YERS. 16. — « Et super onines naves Tharsis, Tunc incurvabunlur, qui nunc superbe eriguntur;
et super omne quod visu pulclirum est. >
D et Dominus tunc elevabilur, cujus nunc humilitas ab
Dies, inquit, vindictae Domini super omnem su- eis despicitur. Sequitur :
perbum meute, el excelsum potentia, id est super VERS.18. — < Et iddla penitus conterenlur. >
omnem qui de excellentia poteslalis intumescit, et Idola tunc conlerentur, quia pcccalum avaritise
super omnem qui jactanliam arroganliae sectatur. tormentis aeternalibus punietur. Nam, sicut vir sa-
Gedri vero tantae sunt allitudinis, ut omnem arbo- piens ait : « Conteretur eum delinquente delietum
rum reliquarum allitudinem sua procerilate tran- (Eccl. xxvn, 5). » Yel ita -.Dominus elevabilur, et
scendanl. Libanus aulem candidqtio dicitur. Etquid homo inclinabitur, et idola conlerentur. Tandiu
per Libanum nisi gloria hujus saeculi exprimitur ? enim videltir humanus sermo habere ralionem,
Quid vero per cedros Libani sublimeset erectas nisi quandiu divinse scientiae non fuerit eomparatus.
illi figuranlur qui, in excellentissimis saeculidigni- Cum autem mendacium veritati quasi stipula igni
tatibus positi, cervicem mentis in superbiam erigunt? propinquaveiit, cilo voratur et deficit, et omnia
Unde scriptum est : c Vidi impium superexal- dogmata falsitatis, quaa nunc idola nominantur, eo

(35) Alias, tublimes.


55 COMMENT.IN ISAIAM LIBRI OCTO. — LIB. I.
quod simulata sunt atque conficta, penitus conicren- A i VERS.20. — « In die illa projiciet homo idola
iur; cumque pavore Domini quis fuerit perterritus, argenti sui, et simulacra auri sui, quae fecerat
primum in speiunca pectoris sui, et in voraginibus sibi, utadoraiet talpas et vespertiliones. >
terrse abscondei baec idola, non audens proferre VERS.21. — i Et ingredietur fissuras (56) pelra-
quod male fiuxerat. Sic Deus enim perfectus esl, rum, el cavernas saxorum a facie formidinis Do-
ut haee prius celata projiciat, et in se esse non pa- mini, et gloria majestatis ejus, cum surrexerit per-
tiatur. Sequilur: cutere terram. »
VERS.19. — < Et introibunt in speluncas petra- Dies namque pro eo tempore, quo lux veritatis
rum, etin voragines lerrae a facie formidinis Domini mundum per apostolos irradiavit, posita est. Homo
eta gloria majestatis ejus, cum surrexerit percutere autem voeari solet, qui bestialem sensum ratione
terram.» transeeudit. Homo igitur, id est unusquisque ratio-
Hoc et in Apocalypsi Joannis ita legitur :« Reges nabiliter cogitans, in illo tempore projecit idola.
terrae et principes et tribuni, et divites et fortes, et Adorabat namque iiveis lalpas et vespertiliones.
omnis servus et Iiber absconderunt se in speluncis Talpse enim eaecaesunt, et suh terra manentes in-
et petris monlium, et dicunt monlibus et petris: teriora terrse fodiunt atque foras expellunt. Et quid
Cadite super nos, et abscondile nos a facie seden- B per lalpas nisi daemonesfigurantur, qui lucevisionis
lis super thronum, 'et ab ira Agni, quoniam veniet intimaecarentes, corda carnalium velut terram sug-
dies iraeipsorum, et quispoterit stare?» (Apoc.vi, gestionibus illicitis fodiunt,et quod male suggeiunt,
15-17.) Imminente igitur svicino adventu districti in loculionem et in opus erumpere faciunt ? Vesper-
Judicis, quando frequehter apparebunt signa magna liliones vero incumbentibus tenebris et noctu vo-
et horribilia < arescentibus hominibus prae timore lant, ae plerumque per lerram gradiuntur. Sic et
el exspeelatione eorum, quae supervenient universo amatores tenebrarum maligni spiritus, quoniam
orbi (Luc. xxi, 26j, » intrabunt in speluncas et In de naturae subtilitate superbiunt, volant; quia vero
voiagines lerrae, volentes se abscondere a facie su- " de supernis projecli ad spem ccelestiumnulla jam
pervenientium malorum. Adventum ergo Judicis respiralione se erigunt, per terram repunt.
vocat surreelionem ejus, sicut et beatus Job, cum Sed et mentibus hominum, quibus interna lux
dicit': < Qttid enim faciam, cum surrexerit ad judi- deficit, per haec duo vitia maxime illudunt; quo-
cium Deus?» (Job xxxi, 14.) Nam modo sedet ad niam alios per superbiam, et alios per luxuriam
dexteram majestatis in excelsis; sed tunc surget deeipiunt. In eis quippe, quos in fastu superbiae
percutere terram^, quando veniet judicare saecu- _ quasi alta sapientes elevant, volant; in eis autem,
- " (
lum. quos per luxuriam prosternunt, per lerram repunt.
Hseetamen et de excidio gentis^Judseorum, quod Has itaque talpas et vespertiliones -adorabant in
per Romanos faclum est, possunt accipi. Ait enim, idolis suis gentiles; et ideo quisque rationabiliter
quia dies Dominiexefcituum super omnem superbum cogilans projecit ea, ex quo prsedicalionem verita-
- et excelsum^ ete. Nam
superbi et arrogantes per tis audivit, et ingressus est fissuras petrarum et ca-
cedrosLibani el quercus Basan; per montes el colles vemas saxorum a facie formidinh Domini. Et Moysi
intelligi possunt tam Pharissei quam omnes qui, in dictum esl in Exodo : « Ponam te in foramine pe-
lllo populo, primatum gerebant; per turres et muros, trae, et prolegam dextera mea (Exod. xxxm, 22). >
civitates et praesidia eorum; per naves Tharsh, illi — « Petra autem erat Christus (/ Gor. x, 1), >
qui contra Romanos tunc in aquis pugnaverunt sic- foramen petrae plaga laleris Christi e"st, in quo
ut in mari Galileae; per omnequod visu pulchrtm tutissime protegitur quisquis ad illud fideliter con-
est, generaliter quidquid in eis formosum aut hone- fugit.
slum videbatur. Nam super haec omnia venit tunc Sicut ergo Christus ibi per petram, ita in hoc loco
ira Dei. per petras et saxa intelligunlur sancti; et sicutper
Efevatus est autem Dominus solus in die illa, id jyi foramen vulnus Dominici lateris, ita -per fissurcz
est 3n tempore illo; quia « Deus exallavit illum, et petrarum et cavemas saxorum vulhera sanctoruai
donavit illi iiomen, quod est super omne nomen, ut niartyrum. Ingreditur itaque fissuras petrarum ei
in nomine Jesu omne genu fieclatur (Philip.,u, 9). > cavernas saxorum a facie formidinh Domini et a
Et gentibus ad fidem venientibus idola penitus eon- gloria majestath ejus, quae revelabitur, cum sur-
trita sunt. Judaei autem inlroierunt in speluncas pe- rexerit perculere lerram, quisquis peccatorum cons-
irarum, et in voragines terrm a facie formidinh Do- cius el futurae discussionis, timidus, eorum quos
»nim,quando surrexitper Romanos percutere lerram; pro Christo passos novit, patrocinia fideliter et hu-
eorum; quia, captis urbibus, abscondebantur in an- militer requirit, el ipsorum meritis et inlerventioni-
tris et subterraneis, ut et ipse Josephus cum so- bus ab ira ventura prolegi deposcit. Vel tunc sur-
ciis suis. Et quia tunc gentilis quisque, cognitat rexit Dominus perculere lerram, quando corda
veritate, conversus est ad poenitenliam, Tecte sub- gentilium concussit ad poenitenliam. Et quotidie
junctum est: percutil ipse terram, quoties menlem peccatoris con-

(36) Ahas, scissuras.


*_5 HERVEI BURGIDOLENSISMONACHI 5<J
turbal, ul convertatur; etlunc homo, id est ratio- A qualis erat Balaam (Num. xxn, 5). Ipse enim fuit
r.abiliter sapiens, iugredilur praedictas fissuras pe- ariolus, et tamen ei loquebatur Dominus, et osten-
trarum. dehal pleraque secreta sua. Nam saepe etiam per
Vel argenlum et aurunf sermone et sensu potesl alienigenas futura dicebanlur, sicut ab isfo Balaani
accipi, unde iiunt idola perversorum dogmatum; legimus, et de divinis Philisthinorum. Et ariolus
quae qui projeceril, ingreditur fissuras petrarum et ergo, id est qui interdum vera, et iuterdum falsa
cavernas saxoium, et non in terrae pulvere et vili lu- nuntiat, ablalus est a Judseis, quornam et vera el
to, sed ut firma ratione versetur el inveniat sibi di- falsa pariler amiserunt. Senex etiam id est maturis
versa virlutum foramina, per quae ad veritatem per- moribus non esl in eis. Qui neque principem saltem
venbe valeat. Prophela vero multa paulo superius jsuper quinquaginta jam ullum habent, eo quod Do-
de excidio Judaeorum locutus est. Unde nunc con- minum Sabaoth, id est Christum oceiderunt. Kec
siderans, quia propler necem Salvaloris haec omnia honorabilem vullu; eo qttod speciosus forma praa
passuri eranl, admonet illos ab ejus insectatione Jiliis hominum non sit visus eis habere speciern ne-
desistere, dicens : que decoremV Neque consiliarium; quia sapientia
VERS.22. — « Quiescite ergo ab homine, cujus deseruil eos, quae dicit : t Meum est consilium, et
spiritus in naribus ejus, quia excelsus reputatus est £ aequitas (Prov. vni, 14). > Recessit enim ab illis anT
ipse. > gelus magni consilii. Jam non est apud eos, qul
Quid autem in naribus nisi praescientia, et quid possit dicere : < Quasi sapiens architectus funda-
in spiritu nisi scientia designatur? Saepe enim id mentum posui (I Cor. m, 10). > Migraverunt ab eis
quod non videmus, odore comprehendimus, ita ut architecti, venerunt ad Ecclesiam, posuerunt fun-
nonnullse res etiam cum longe jaceant, flagranlia damenlum Jesum Christum. Quibus et prudentem.
nobis qualitatis suaeinnolescant; dumque per nares eloquii mystici Dominus abstulit, quia nullus doclor
spiritum ducimus, plerumque aliqua et invisa prse- est eis relictus. Cessavit autem apud eos legis et
scin.us. Redemptoris ergo nostri spirilus esse in ejus prophetarum inlerpretatio : legunt, et non intelli-
naribus dicitur, ut videlicet scientia illius csse in ligunt. Ubi et voce Dominiea subjunctum est:
pracscienlia designetur; quia, quaecunque se scire VERS.4. — c Et dabo pueros prineipes eorum,
in nalura humanitatis innotuit, haec nimirum anle effeminali dominabuntur eis. >
ssecula ex divinitate praescivit. Qui unde spiritum. Habuerunt enim post Domiui ascensionem princi*
in naribus habuerit, mox propheta subjungit, dicens: pes pueros, id est puerilia sapientes atque puerilitet
Quia excelsus reputalus est ipse. Ac si diceret: Infe- agentes. Et dominati^unt eorum effeminati, id est qui
rius ventura desuper praescivit, qui ad ima de coe- C muliebriter proslituebanlur. QuidauleniTulgusege-
lestibus venit. Quiescite, inquit, ab hoc homine. Nam rit, audiamus.
propler malum quod infertis ei, audite quid sequa- VERS.5. —« Et irruit populus, vir ad Tirom,
tur. unusquisque ad proximum suum; tumultuabittiE
CAPUT IlJt. puer contra senem, et ignobilis contra nobilem. >
VERS.1. —« Ecce enim dominator Dominus exer- Antequam Titus obsideret Jerusalem, pugnabat
eituum auferet a Jerusalem et a Juda validum el intrinsecus populus civitatis ad invicem, et irruebat
fortem, omne robur panis, et omne robur aquse. > vir ad virum, atque perimebat unusquisque proxi-
VEUS.2. — « Fortem et virum bellatorem, et ju- tnum suum, et puer non deferebat honorem seni,
dicem et prophetam, et ariolum et senem. » sed litigabat contra eum, el ignobilis dehoneslabat
VERS.5. — « Principem super quinquaginta, et nobilem. Capla vero Jerusalem, cum paucae eorum
honorabilem vultu, et consiliarium, sapientem de reliquiaj in perniciem suam denuo rebellare tentfe-
architectis, et prudentem eloquii mystici. > renl, attdiamus quid fecerint.
Haec omnia post passionem Domiui contigerunt YERS,6. •—« Apprehendet enim, inquit, vk-ffca-
populo Judseorum. Nam per Romanos abstulit Do- trem suum, domesticum patris sui: vestimsntnm
minus a Jerusalem et a plebe Judaica validum et " libi est, princeps esto noster; ruina autem hase suh
forlem, el omne robur panis, el omne robur aqum, et manu tua. »
forlem et virum bellatorem, ita ut fame ae siti mo- Tales enim meruerunt habere principesr qui de
rerenlur in illa obsidione, et ab hoslibus suis lan- - Christo, sicut legitur, dixerunt: < Nolumus hune
dem capti perimerentur, ac reliqui servitute misera regnare super uos. (Luc. xix, 14.) >Judicabant enim,
ubique deprimerentur. Qui ex eo tempore judicem dignum principem eum, qui saltem vestem habere
nullum habent, quia per orbem dispersi nullo re- poterat. Et non ob prohitalem, sed oh consanguini-
ctore proprio gubernantur. tatem eum praeferebant. Quod ait : ruina hmc sub'
Etfroplwtam abstulil eis Dominus; quia verbum, manu tua, hunc sensum habet. Miseria et calamUas
quod in propheticis loqui solet, subtraxit. Jam luo sustentetur et protegatur auxilio. Sed quiHbei
quippe apud eos ultra non est, qui dicat: « Hsec tal.is, quem sic eligebant, quam invalidus esset, ma-
dicit Dominus (Exod. v, 1). > Omnes enim contlcue- nifestatur etiam verbis ipsius. Nam prolinus addi-
runt, quia sermo Domini recessitab eis. Nam neque tum est :
vel ariolum habent ullum, id est talem prophelam, VERS.7. — < Respondebit in_die illa, dieens: Non
*
57 COMMENT.INISAIAM LIBB.IOCTO. — LIB. I. 58
sum medicus, et in domo mea non est panis, neque A pulo jam erogat nisi occasione acquirendi pecuniam
vestimentum, nolite me constituere principem po- vel aliud quid transitorium. Et unusquisque talis
puli. > praedicalor per ariolum fortassis exprimitur. Quia,
JVon SKJB,inquit, medicus, id est nescio mederi sicut Balaam ariolus superstitione avaritiae suae de-
vestrae infirmitali, ut pristinam sanilatem per me seruit sermonem Domini, bonis, quae voce prsedicat,
recuperelis, quatenus resistere vestris hostihus, ut vivendo repugnat. Nam et Samuel ait: « Quoniam
quondam, valealis. Ubi etpropheta subjungit: tanquam peecatum ariolandi est repugnare (I Reg.
VERS.8. — < Ruit enim Jerusalem, et Juda con- xv, 23),»idest nolle obedire, sed obs:stere. Sed quis-
cidit; quia lingua eorum et adinvenliones eorum quis lalis est ariolus, flatu novissimse persecutionis
contra Domiiium, ut provocarent oculos majestatis subito rapietur.
ejus. > Senem vero, id est qui morum grandaevitate ma-
Ruit Jerusalem, quia destructa est ab exercitu turus sit, in hoe populo diflicillimum est invenire.
Romanorum; et Juda concidit, quia populus Judaeo- Quinquagenarius autem nunierus poenilentiam et
rum illis miserabiliter succubuit. Et hoc idcirco fa- remissionem peccatoruni designare solel. Unde Da-
ctum est: Quia lingua eorumfu erat contra Dominum, vid poenitens in quinquagesimo psalmo remissionem
cum dicerent: < Reus est mortis (Matth. xxvi, 66). > " accepit. Poenilens igilur in quinquagenario numero
— < Crucifige eum (Marc. xv, 15). » Et adinventio- - i conlinetur. Quis est ergo Princeps super quinqua-
nes, quando dixerunt ; < Quoniam nos audivimus ginta, id est super poenitentes, nisi quicunque prse-
eum dicentem : Ego dissolvam templum hoc manu- bet exemplum poenitentiae,r et annuntiat pcenilen-
factum, et post triduum aliudiion manufactum aedi- tiam, atque convertit ad eam caeteros? Hujusmocs.
ficaho (Marc. xiv, 58). > princeps erat Joannes, qui .vestimentum de pilis
Sed nunc repetentes videamus, utrum.etde aliis cameli habens, loGustas et mel sylvestre edebat, el
quam de Judseis intelligi possint. < Quiescite, in- aliis, ut« dignos poenilentiae fructus facerent (Luc.
quit, ab homine, cujus spirituS in naribus ejus. » — m, 8), » prsecipiebat. Imo et Chrislus princeps poe-
< Eos, qui semel sunt illuminali, gustaverunt bonum nitenliae est, _etcaput eorum qui salvantur per poe*
Dei verbum (57) virtutemque sseculi venluri, et nilentiam. Unde et Jutisei nolentes eum esse princl-
prolapsi sunt, > dicit Apostolus: « Rursum crucifi- pem quinquagenarium, dixerunt ei: « Quinquaginta
geutes sibimet ipsis Filium-Dei, et oslentui habentes annos nondum habes (Joan. vm, 57). > Sed i/le
(Hebr. vi, 4-6). » Et hi ergo necdum quieverunt ab sciens se e§se non solum poenitentium principem,
homine, cujus spiritus in naribus ejus. Qui jam in- „ sed et justorum, respondil: « Antequam Abraham
stanle advenlu Antichristi usque adeo multiplicati fieret, ego Sum (ibid., 58). >
sunt, et caeteros pestilentiae odore suo infecerunt, ut Honorabilis est vullu, cujus interna maturitas ap-
raro hunc Christianus verus inveniatur. Unde et ex paret in vultu ejus. Consiliarius esl, qui dat consi-
parle magna jam completum esse dolentes accipia- lium, quomodo superentur aslutise dsemonum, et re-
mus. Ac magis implendumadhuc esse non dubitamus, ctitudo cuslodiatur. Architeetus est, quLprsedicando
quod suhditur: aedificat Ecclesiam. Prudens eloquiijnyslici, qui my-
< Ecce dominator Dominus exercituum, auferet a slicum eloquium Scripturae prudenler intelligit, vel
Jerusalem et a Juda validum et forlem, omne robur quicunque sapiens mystice loquitur. Prudens elo-
aquse, » etc. Nam Jerusalem el Juda plebs ista fide- quii mystici videtur mihi vir erudilus et exercitalus
lium est, quse jam sic infirmata est, ut difficile sit lam in lege et prophetis quam jn Evangelio et-apo-
quemquam in ea reperire validum et forlem ad opus stolis. Sed hujusmodi personae magis magisque quo-
spirilale. Panis autem est corpus Redemptoris, quod tidie, dum tempus Anlichristi vicinius imminet, sub-
in mysterio sumitur : aqua vero scientia sacra. Sed trahuntur, et malitia remanentium multiplicius
robur panis auferturj^quia sacramenti virtus ab eis, excrescit. Nam Antichristo regnante, si qui tales
qui indigne illud percipiunt, tollitur. Similiter et r>viri superfuerint, vei seducenlur ab eo, vel peri-
robur aqiim, id est Tirtus scienliae aufertur indignis; meutur. Unde Ecclesia per Jeremiam de lempore
quia si spiritus defueril, scientia non habet virtu- illo queritur, dicens : « Abstulit omnes magnificos
tem, nectribuere facultatem valet, lil bona, quae meos Dominus de medio mei: vocavil adversum me
nosti, facias. tempus, ut contereret electos meos (Thren. i, 15). »
Virum quoque bellatorem spiritualibus armis fide- Recte itaque^dietum est, quoniam Dominus auferet
liter decertantem raro est jam invenire. Judex etiam a Jerusalem, et a Juda validum et forlem, atque omne
ecclesiasticus, qui juste judicet, diflicile reperitur in robur panis, et'omne robur aqum, fortem, etvirum
lege Dei habens scientiam judicandi; sed jam fere bellatorem, etjudicem et prophetam, et ariolum el
omnia vana, etcaduea, et errorephna. Sed et^pro- senem, principem super quinquaginta, et honorabilem
pheta, id est doctor qttilibet futura juslorum gaudia, vultu; et consiliarium supientem de architectis, et
malorumque supplicia praenunlians, jam rarescit ni- prudenfem eloquii mystici. lsli quidem auferuntur,
mis. Yix-enim quis verbum praedicalionis huic po- sed loco eorum inutiles dantur.^
(57) Cod. G., gustaverunt eliam doiium cmlesle, et parlicipes facti sunt Spirilus sancti; gustaverunl bonum
Bei verbum, etc.
59 HERYEIBURGIDOLENSIS MONACHI €0
Dabo, inquit, pueros, id est lascivos et indomabi- A . ralem curam eligitur, debet esse spiritalis medicus,
les, ae dissolutos et pueriliter agentes, principes eo- ut diligenter mederi sciat inlerioris hominis Ianguo-
rum, id est sacerdoles ac praelatos, et effeminati, id ribus; et.in domo conscientiae suae debet habere
est transitorise laudis amatoi es dominabuntur eis. panem spirifualis doetrinae, ut constitutus super
Effeminatienim sunt arrogantes prsepositi; quia, dum fo,miliam Domini sui « det illis cibum in tempore
humanis laudibus mollia corda prosliluunt, quasi a (Matth. xxv, 25). »
suis amatoribus corrumpuntur. Effeminati sunt, Vestimentumquoque necesse est ut habeat in do-
quia Iaudis luxuria corrupli. Si enim viiililer vive- me sua, quatenus vestimento virlutum vestitus sit
rent, laus transitoria nulla eos corruplione vitiaret. intrinsecus. Necessarias ergo causas excusationis
Qui, quoniam non Dei gloriam quasrunt, sed suam, opponens, ait: « Non sum medieus, et in domo mea
magis dominari subjectis voluot quam prodesse, et non esl panis neque vestimentum, » cui dicfum fue-
eis non consulendo loqui, sed vix dominando di- rat: < vestimenlum tibi est, > quud ad exteriorem
gnantur. Quibus peralium prophetam dicilur: « Vos conversationem retulimus. Ille autem de interiori
autem cum austeritate impeiabatis, etcum potentia veste cordis respondet: « quia in domo mea vesli-
(Ezech. xxxiv, 4). t Cum austeritate enim et cum menluni non est, > ae si dicat: Etsi vobis honestale
potentia imperant; quia subditos suos non tran- " quadam conversationis vestitus appareo, in oculis
quille ratiociuando corrigere, sed aspere inflectere tamen interni inspectoris nudus sum. Ecce iste et
dominando festinant. Et tales nune sacerdotes ac eligitur, et seexcusal, nec tamenlaude dignus est.
praeposlti in Ecclesia multipliciter abundant propler Quid ergo de illis aesfimabimus, qui quaerunt ad
peccata populi. Nam quod hujusmodi praelatos ha- hujusmodi praelationes eligi, ut per has magnificen-
bere populus subjectorum meruerit, sequentia in- tur apud homines? Quanti enim panem non haben-
dicanl: Irruet, inquit, poputus vir ad virum, unus - tes el vestimenlum, cum ipsi esuriant, et nudi sint
quhque ad proximum suum, id est pugnabit alter nec haheant spiritalem cibum neque Chrisli tuni-
adversus alleium, vel laedet eum, aut noeebit. Et cam integram servaverint, aliis et alimoniam, et
quia mali bonos dehonesfare satagunt, luinulluabi- veslimenta promiltunl, et pleni vulneiibus medicos
lur, inquii, puer contra senem, id est lascivos et se esse jactant! Post haec autem pxmhetica \oce
pueriies actus habens litigabit adveisus eum qui subditur:
morum gravitate senuit. Ei ignobilis contra nobi- < Ruit Jerusalem et Juda concidit; quia Iingua
lem, id est peccator conlra juslum. Quemadmodum eorum, et adinventiones eorum conlra Dominum, ut
autem populus istepuerosprincipessortiatur, osten- n provocarent oculos majestatis ejus. Jerusalem, > id
^
dit sermo subjunctus. est Ecclesia, ruit; quia murus fidei et disciplinse
« Apprebendet enim vir fratrem suum, domesti- circa finem sseculi dissipatus est, atque turres ar-
cum patris sui: vestimentum tibi est, elc. > Nam duarum virtutum delapsse sunt. Et Juda, id est fide-
quid per \irum nisi quselibet persona designatur? lium populus concidit; quia fere tota hsec plebs sta-
Et quid per fratrem vel domesticum nisi quilibet tum rectitudinis amisit. Quia lingua eorum contra
carnahs propinquusvelamicus accipitur?Apprehen- Dominum, quoties ea quae Deo contraria sunt, lo-
dit ergo vir fratrem suum, ut in principem consti- quuntur; et adinventiones eorum,quoties novos male
tuat eum; quia jam, dccrescente rehgione, frequea- agendi modos inveniunt. Unde provocant .oculos
ter accidit, ut ad ecclesiaslicum regimen non san- majestath ejus; quia in suis adinventiouibus ex de-
clioi es eum, qui dignus fuerit, eligant, sed potens liberatione peccant. Omne enim peceatum aut per
quilibet eum, quem carnaliler diligit, praeponal. Ob infirmitatem, aul per ignoranliam, aut per studium
hoc itaque pueros principes habet Ecclesia; quo- deliberationis committitur. Et pejus quidem est ex
niam, non tam propter vitaa meritum, quam pro- infirmitate scienler peccare quam ex iguorantia;
pter carnalem dileclionem eligunlur a potenlibus. sed multo gravius ex deliberalione quam ex infir-
Et dicitur ei, qui sic eligitur : Vestimentum libi cst, ID mitate. Et ideo ii, qui malorum adinventionihus ex
princeps esto noster. Vestimentum hic intelligitur «tudio deliberationis prava committunt, non pec-
honestas quaedam conversationis, qua nonnulli se care in conspeclu Domini, sed, quod est gravius ,
palliant, ut irreprehensibiles videantur hominibus, provocare dicuntur ocutos majestath ejus._Sequi-
licet inlus nihil verae aut perfeclae virtulis habeant. tur:
Tales enim facile ab imperitis eliguntur. VERS.9. — < Agnitio vultus eorum respondebit
« Princeps, inquil, esto noster; ruina autem hsec eis. t
sub manu tua. s Ruina hmc interioris hoininis est, Mens libidinosa et indisciplinata solet in oculis et
ruina hsec mors est. Ruina hmc sub manu iua. Non in vultu dignosci; oculorum autem nutus et indieia
ait: Releva rtiinam hanc, quia non curat eligere vultus sequitur nequiliae perpelratio. Unde nunc
talem, qui corruentes relevet, sed tantummodo qui aple dicilur : Agnitio vuttus eorum respondebit eis;
super caeteros appareat. Sed ille, qui eligitur, excu- ac si diceretur : Culpa cOrdis, quae per signa vullns
sat se, dicens : « Non sum medicus, et in domo se prodere coeperal, per carnis luxuriam in operis
mea non est panis, neque vestimentura': nolite con- perpetralione respondebit eis, ut quales interius sint,
stituere me princip.em populi. > Quisquis ad pasto- ostendat foris turpitudo immundi operis. Hi vero,
61 COMMENT. IN ISAIAMLIBRI OCTO. — LlB. I. 62
postquam tale opus in consuetudinem vertunt, om- A J < Popule meus, qui beatum te dicunt, ipsi le de-
nem verecundiam amittunt. Unde subdilui : cipiunt, et viam gressuum tuorum dissipant. > Adu-
« Peccatum suum quasi Sodoma praedicaverunt,' lator enim decipif eum, quem dieit- bealum; quia
nec absconderunt. > Peccatum quippe suum sicut mendacio fallit eum, et in vanam gloriam extollit;
Sodoma praedicant, qui opus confusionis, quod ipsi alque viam grcssuum operationis ejus dissipal; quia
faciunl, aliis impudenter sive glorianter detegunt, ut dum ille beatum se credit, sufficere sibi credit bona
eos ad siniile opus (58) alliciant. Sed dum in talibus quae fecit, et viam suae rectitudinis jam, ut consue-
glorianiur, subitaneus illis superveiiit interitus; verat, tenere negligit. Sic enimmulti perierunt, dum
ideoque velul de praelerito subditur : circa finem remissius agerent, vel in culpas decli-
« Yae animae eonim, quoniam reddita sunt illis narent. Sed ne decipiamur humanis favoribus, illud
mala. » Pro malis, quae temporaliter fecerunt (59), terribile judicium Dei, quod adhuc nobis restat,
perpetua mala recipit anima eorum. Unde nos ad semper cogilare debemtis. Nam sequitur :
laudem justi Judicis hortalur pfophela, subjiciens : YERS.15. —« Stat ad judicandum Dominus, et ad
VERS.10. — « Dicite justo, quoniam bene, quo- judicandum populos. »
niam fructum adinventionum suarum comedet. i Non ait: sedet, sed slat ad judicandum Dominus;
Quis enim juslus iste esl, nisi cui eanilur: « Ju- B
I quia nondum realiter exeril ipsum judicium, quod
stus es, Domine, et reckim judieium tuum? (Psal. in sessione Judicis designalur, ut jam peccalores
CXVIII,157.) > Cui debemus omnes dicere, quoniam condemnet; sed adhuc stat, id est in stadio vitse
bene egit, exlerminans eos, qui peccatum suum, hujus currentes s/ive pugnantes aspicit et adjuvat,
quasi Sodoma praedicabant, et adiuveutionibus stu- atque prsemia illis prseparala servat. Et e diverso
debant. Comedent enim fruclum adinvenlionum sua- male agentes eonsiderat, ut eis secundum opera
rum; quia pro culpis suis aelernaliter punientur. ipsorum in fine retribuat.Nam qui modo slal ud ju-
c Peccatum quippe, cuin consummatum fuerit, ge- dicandum, aliquando sedebit, id est ipsum actualiter
nerat-mortem (Jacob. j, 15). > Iste est fructus pec- faciet judicium. Sequitur:
cati. Quia vero omnis, qui adhuc similia facit, simi- YERS.14. — « Dominus ad judicium veniet cum
lem postmodum senlentiam accipiel, nisi citius per senibus populi sui, et cum principibus ejus. »
poenitentiam opera sua correxerit, recte subjungi- Qui sunt autem isti senes, nisi qui sapientia et
-tur : moribus maturi sunt, id est omiiek perfecti?« Se-
VERS.11. — «Vse impio in malum : retributio nectus enim venerabilis esl, non diulurua, neque
enim nianuum ejus fiet ei. > numero annorum computata; cani autem sunt sen-
Nam, quanto se beatiorem putal impius, dum ei sus hominis, et sclas senectutis vita immaculal&
ad votum cuncta proveuiunt, tanto est infelicior. (Sap. iv, 8 et 9). » Et qui sunt hi principes, nisi
Qnia, quo magis iniquitates multiplicat, eo amplius prophetse et apostoli, atque boni rectores Ecclesia-
damnationem suam aecumulat. Retribuiio enim ma- rum? Cum his ergo senibus el principibus veniet Do-
nuum ejus fiet ei, quia secundum omnia qu<e nunc minus ad judicium; quiapromisit eis, dicens : Vos
facit recipiet. qui reliquistis omnia, et secuti estis me (Matth. xn,
Sei et Judaeis convenit, quod dictum est: « Vse, 29), > etc. Qui idcirco maxime lunc veniet, ut rap-
animae eorum, quoniam reddita sunt eis mala, t tores atque fidelium oppressores puniat. Unde pro-
etc. Nam mala, quae in Christum exercuerant, reee- linus causam eorum subjiciens ait:
perunt a Romanis; et comedent in poenis aelernali- « Vos enim depasti estis vineam meam. >-Vinea
hus fructum adinvenlioimm suarum, quibus Domi- Domini plebs ejus est, quam depascilur quisquis
num mendaeiter accusaverunt. Sed et quicunque bona udelium diripit. Unde et evidentius addit:
adhuc in eadem impietate Judaica perdurat, vm illi, « Rapina pauperis in domo vestra, > et increpando
quia retributio manuum ejus fiet ei. Sequitur : subjungit :
VERS. 12. z- t Populum meum exactores sui pi VERS.15. — e Quare atteritis popu.um meum, et
spoliaverunt, et niulieres dominatse sunt eis. * facies pauperum commolitis ? dicit Dominus exerci-
Exaclor,esvocantur, qui tributa exigunt atque cae- tuum. »
tera hujusmodi. Et antiquum Dei populum ii, qui Atterunt namque populum Dei, qui servos ejus
censum exigebant, dum reddere forsitan nequirent, tribulant et affligunt; et facies pauperum commo-
spoliabant servientes avaritise principum atque uxor liunt vcl attenuant, id est macie afliciunt, qui victum
res potentium superba dominatione opprimebant eorum auferunt. Hi ergo contra se iram Dei vehe-
eum. Similiter et nune in hoc populo fieri ssepc menter accendunt. Sequitur :
cernimus et ab exactoribus, et ab uxoribus princi- YERS.16. — < Et dixit Dominus : Pro eo quod
pum. Et haec itaquecsententia de illis. qui fideles elevatae sunt filiae Sion, et ambulaverunt extento
spoliant ac gravant, prolata est. De adulatoribus collo, et nutibus oculorum ibant, et plaudebant,
vero, qui eos immoderatis favoribus extollunt, sub- ambulabant, etinpedibussuiscomposilogressu (40j
ditur : incedebant.»
(38) Cod. G., ad similem nequttiam. (40) Alias, gradu.
(59) Ibid., egerunt.
63 HERVEI BURGIDOLENSISMONACHl 64
VERS.17. — < Decalvabit Dominus verticem filia- A _. pendens in pectore, alicujus insigne virtutis in nocle
rum Sion, et Dominus crinem earum nudabit. > piseseulis vitse lucentis, et ab operatione ad intelli-
Hislorialiter quidem possunt haecad Judaicas mu- gentiam quasi a collo ad pectus pervenientis secun-
lieres, quse sic ob superbiam et Iasciviam agebant, dum illud : « A mandatis luis intellexi (Psal. cxvm,
referri, et intemporeobsidionis Jerusalem, qusesu- 104). > Torques undique perfectum atque decorum
bilo facta est, decalvatae sunt ac deturpatae. Sed bonse operationis ornamentum, de quo Salomon ait:
quia Sion interpretatur specida, possumus subtiliori < Ut addalur gratia capiti tuo, et torques collo luo
intellectti filias Sion accipere fideles auimas, quae (Prov. i, 9). > Monile, quo sponsaepectus signatur
velut in specula positaevenientes tenlationes ab arce et ornatur, spiritalis conjugii castaeque dilectionis
^mentis solent circumspeclione cauta praevidere. Sed signaculum. Armillae, quae lacertos stringunt, vali-
plerumque tales animse in superbiam elevantur, et dam operantium operationem. Mitra fluctuantium
omnem religiosam conversalionem suam dissipant. cogitationum velut capillorum cohibitionem. Discri-
Nam quia etiam in vultu et in gestu corporis ap- minale, quo crines dividuntur, acumen discrelionis,
parere solet mentis elatio, postquam hae filim Sion quae bonas malasque cogitaliones subtiliter dis-
elevatmsunl, ambulaverunt extento collo, el nutibus cernit.
ocutorum. Quo contra sanclus David, quia nec in " Periscelidse vero sunt apud feminas crurium or-
cordenecin vultusuperbiamhabebat, profitebatur: namenta, quibus earum gressus decorantur, id est
< Domine, non est exaltatum cor meum, neque elati torques ex auro similes armillis, et circa talos po-
sunt oculi mei (Psat. cxxx, 1). > Ibanl etiam filim nuntur. Quid igilur in periscelidis figuratur nisi vir-
Sion, id est deambulabant, et nutibus ptaudebant tutis ornatus circa extremum actionis ? Yel quia
dissolutionis, lasciviaeet inanis laelitiae,atque com- juxta sentenliam Genesis antiquus serpens insidia-
posito gradu incedebant, quia disciplinam cordis tur calcaneo mulieris (Gen. m, 15), id est labenli
omnem abjecerant, et idcirco foris taliter agebant. aetioni animae, ibi circumpositum munimen virlutis
Quia ergo-filim Sion, id est animaeChristianae, talia Tel ornamentum religiosae operatlonis sub perisce-
facere non timuerunt, decalvabil Dominus verticem lidarum appellatione figuratur, ubi serpens morsum
earum, et nudabit crinem ipsarum. infigere quaerit.
Quid aulem in decalvatione figuratur nisi nudatio Murenula aulem est quaedam ordinis flexuosi ca-
verecundiae? Frons enim, quaein decalvalione dele- tena, quae auro imirgulas lentescenle conlexitur in
gitur, sedes est verecundiae. Decalvat ergo Dominus similitudinem serpe.rtis, et ad collum ornandum
verticem earum, cum illud in illis detegit, unde su- aptatur. Quid ergo per murenulam intelligi debet
perba mens earum gravius erubescat, dum ab omni- nisi veritatis aurea doctrina, quae in multiplices sen-
bus aspicialur ludibriosa. Sed el crinem capitis ea- sus brdinate flectitur, et in innumeras sententias ve-
rumDominus nudat, quando perversam cogitalionem lut in virgulas ita spargitur, ut eas in indice unius
cordis ipsarum manifestat. Et, quamvis etiam in. piae intentionis connectat, serpentinam habens
hac vita plerumque isla decalvalio atque nudatioi cautelam, et sancti operis laborem velul collum
fiat, plenarie tamen non fiet « quoadusque veniat; astringens, et adornans? Unde et in Canticis ad
Dominus, qui et illuminabit abscondita tenebrarum, Sponsam dicitur : < Murenulas aureas faeiemus tibi
et manifestabit consilia cordium (I Cor. iv, 5). > vermiculatas argento (Canl. i, 10). > Aureas dicunt,
Sequitur : et argento vermiculatas, id est variatas; quia inter-
VERS.18. — < In die illa auferet Dominus omne: dum auri et argenti virgulis lexuntur, ut ibi sa-
(41) ornamentum calceamentorum et lunulas. » pientia et facundia permiste significentur. Auro
VERS.19. — « Et lorques, et monilia el armillasi quippe sapientia, argento autem nitor eloquentiae
etmitras. > designari solet.
YERS.20. — « Et discriminalia el periscelidas, et1 Olfacloriola vero, quae sunt vascula, in quibus
murenulas, et olfactoriola, et inaures. > j) habenfur odoramenta, possunt exprimere corda bo-
VERS.21. — < Et annulos et gemmas in fronte! noruni, ex quibus odor virtutum suavissimus spirat.
pendentes. > Inaures auditum obedientium; annuli siguaculum
VERS22. — « Et mulatoria et pallia (42), et lin- secretorum, aut cerle fidem, qua sponsatur anima
teamina, el acus. > Christo. Gemmaependentes in fronte pretiosum glo-
YERS.25. — « Et specula, et sindones, et vittas,, riosse crucis signaculum, quod in fronte gestamus.
et theristra. » Mutaloria alternalionem religiosaeconyersationis, ut
Hismuliebribus ornamentis spiritalia mentium or--~ in illis virtutibus quis exercealur, et modo contem-
namenta congrue figurantur. Calceamenta enim, quse- plativam, modo activam vitam ducat. Pallia exte-
ex pellibus niorfuorum animalium fiunt, et pedes5 riorem babitum bonaeoperationis. Linteamina mun-
munitint, evempla sanctorum Patruni designarepos--^ dum et candidum mentis ornamentum. Acus com-
sunt, quaenostri opens gressus in via Dei muniunt. punctionem. Acubus enim ornata crinium compago
Lunula, quse est bulla instar lunaefacta, et a collo de-- retinetur, ne laxius fluanl et sparsi dissipeulur.

(41) Alias deest, omne. (42) Alias palliola


65 COMMENT.LN ISAIAM LIBRI OCTO. — LIB. I. 66
Sic et compunctionis virtus cogitationes inaniter A est itaque quod nunc de elatis iiliabus Sion dicitur :
fluitare non sinit, sed eas decenter et ordinate strin- Quoniam eril eis pro zona funiculus.
git. Sed et pro crispanti crine calvitium erit. Si caput
Speculum sanctae lectionis est studium, in cujus intelligitur mens juxta Scripturarum consuetudinem,
consideratione deprehendimus , .quid deformitatis, qui sunt crines hujus capitis nisi sensus et cogita-
quidve pulchritudinis interior homo noster ha- tiones? Crines ergo crispantur, quando sensus et co-
beat. Sindones subtile veslimentum justiliae eorum, gitationes pulchris ordinibus disponuntur. Sed et
qui dicere possunt; < Exspoliavi me tunica mea pro crhpanti crine datur calvitium, quando pro
(Cant. v, 3), > id est veteri conversatione. sensu formosis rationabilium cogitationum grat-
Vittaequae capita mulierum decenter occultant, et dibus dispositio pudenda et ridiculosa mentis exhi-"
ornant, honestam mentis verecundiam exprimere betur in perversi operis ostensione nudatio.
possunt. J Fascia vero pectoralis est divina dilectio, quse
"
Theristrum vero quasi aestivale dicitur indumen- vagarum cogitationum motus per amoris inlimi vin-
tum; quia Tkeri graece vocatur aestas..Fit enim hoc cula restringit. In ciliclo autem peccati asperitas
vestimentum de optimolino valde subtile, et utuntur et punctio designari solet. Pro peclorali igitur \a-
eo in aestatemulieres Mesopotamiae,et Arabiae atque B scia ciiicium est, quando pro charilate et cordis
Hispaniae.Quid est ergo Theristrum animaenisi subti- disciplina, quse mentem in cogitatione Deum di- j
lissimus atque mundissimus castae mentis habitus ligendi stringere consueverat, peccatorum aspe»
interior, non sinens eam camalium vitiorum aestu ritasot odiorum stimuli, malarum cogitationum (43)
calefieri, sed oplimum ei praeslans refngenum ln punctione mentem Iaceranf. Sequitur :
ardore tentationum ? VERS.25. — t Pulcherrimi quoque viri tui gladio
Et haecquidem tot et tanta bona, priusquam dele- cadent, et fortes tui in praelio. >
rentur, habuerunt filim Sion, id est fideles animae. Pulcherrimi viri Ecclesiae sunt, qui in spiritali
Sed quia post religiosam conversationem elevataein bello fortiter dimicant, viriliter agunt, el honestissime
conversantur in religione divina. Et fortes cjus sunt,
superbiam et lasciviam dissolvuntur, in dkvqua
J9o»!t"nusverticemearum decalvabil, auferet eis hsec qui in spiritali bello fortiter dimicant. Sed nonnun-
omnia, id est partim in hoc saeculo, et prorsus in quam etiam tales viri, dum de sua pulchritudine
die judieii, sicque amissionis tantoruui bonorum gloriantur, cadunt a statu suae rectitudinis, glaaio
operum causa et initium erit superbia. Nihil enim nequissimae delectationis transfossi; et qui fortes vi-
bonorum operum remanere ibi poterit, ubi domina- debantur, plerumque in prmlio carnalium delecta-
tur superbia. Quia sicut venlus pulverem, sic su- tionum (44) vicli succumbunt. Unde et Jeiemias ait:
<Juvenes eorum confodiantur gladio in praelio(Jerem.
perbia omnes virtutes rapit. Gnde et apte subjun-
pitur: xvm, 21). > Juvenes quippe gladio confodiunlur in
cum ii, qui in novitale vitae fortiter ambu-
VERS.24. — <Et erit pro suavi odore fetor, etpro praelio,
lant et alacriter, in articulo tentationis transliguntur
zona funiculus, et pro crispanti crine calvitium, et
> muerone delectalionis.
pro fascia pectorali cilicium.
Quod si de animse statu ^intelligimus,quae post,
Nam suavisodor opinio virtutum est, de qua di- virtutes peccaverit, pulcherriihos ejus viros accipi-
cit Apostolus : < Christi bonus odor sumus Deo mus bona
opera, quaehostili gladio cadunt. Et fortes
(II Cor. ii, 15). > Fetor vero mala opinio est et infa- ejus virlutes, quae in spiritali prmlio pereunt. Ubi
mia. Ubi ergo virtutes auferuntur, et vitia succe-
post tanta virtutum detrimenta, post tam mullipli-
dunt, ibi pro suavi odore est fetor. cem animarum ruinam, congrue subjungitur de Ec-
Zona autem cingulum castitatis significat; funi- clesia:
culus vero peccatum luxurise. Unde et de Doinino YERS. 26, — « Et moerebunt atque lugebunt
alias scriptum est: < Balteum regum dissolvit et D portae ejus, et desolata in terra sedebit. >
prsecingit fune renes eorunr (Job xn, 18). > Reges Porlm euim Ecclesiae sunt sahcti doclores et prae-
enim sunt, qui membrorum suorum motus bene re- positi, per quorum ministerium Ecclesiam quisque
gere sciunt. Sed cum, de ipsa continentia elatione ingredilur. Qui inter haecvirtutum damna praecipue
mens tangitur, plerumque Deus, superbiam ejus de- mcerent et lugent; quia sicut lucrum animarum sol-
serens, hanc immunditia operis cadere permittit. licite quserunt, sie detrimenlum earum affectuose
Reguin vero balteum dissotvit, quando in his, qui plangunt. Qui quotidie magis magisque vident, quoe
bene^regere membra sua videbantur, propler ela- gravius defleant; quia venerunt dies et veniuiit,4e
lionis culpam, castitatis cingulumdestruit. Et prmcin- quibus aitJVpostolus: quod novissimis diebus in-
git fune renes eorum, quatenus, dissoluto pudicitise slabunttemporapericulosaet erunthomines seipsos
cingulo, membris eoruro peccati deleclalio domine- amanles, cupidi, elati, superbi, blasphemi, parenii-
-tur, ut quos in occulto superbia inquinat, quam bus non obedieiites, ingraii, scelesti, sine affectione,
sint detestabiles, etlam in publico ostendat. Hoc sine pace, criminatores, incontiuentes, immites,

(43) Cod. G. malorum cogilaluum. (44) Cod. G, tentationum.


67 HERYEI BURGIDOLENSISMONACHI 68
sine benignitate, protervi, lumidi, proditores, vo- A . refectionem spiritalis gratiae, de qua genus huma-
Iuptatum amalores magis quam Dei, habentes qui- numdeparadiso expulsum, ait: « Percussus sum ut
dem speciem pielatis, virtutem autem ejus abnegan- fenum, et aruit cor meum, quia oblilus sum comc-
tes (// Tim. m, 2-5). Nam hsec omnia mala redun- dere panem meum (Psal. ci, 5). »
dare cernimus in hujus temporis hominibus. Unde Et vestimenlh noslris operiemur, id est bonorum
et postmodum malis amplius exciescenlibus, el An- operum indumenlis, de quibus scriplum -est:
lichristo regnante/sancta Ecclesia iesotetesedebit iti < Beatus qui vigilat et custedit vestimenta sua, ne
lerra, fd est in humilitate et tristitia perdurabit lu- nudus ambulet, et videant lurpitudinem ejus (Apoc.
gens, nec ab homine consolabitur in tantis malis. xvi, 15). » Nam anima quaecunquepanem liuncin-
Quod et Jeremias intuens, ail: « Quomodo sedet ternse refectionis invisibiliter comedere, et his reli-
sola civifas plena populo? Facta est quasi vidua giosarum actionum vestibus indui negligit, non po-
domina gentium (Thren. i, 1). test huic singulari viro placere, qui speciosarum
Morahter aiitem, qtiictinque locum dederit diabo- Sponsus est animarum. Ethaec, inquiunlv faciemus,
lo, et non omui custodia ser\averit cor suum, lu- lantummodo invocetur nomen luum super nos, ut lu
gent portm ejus, et abbente sponso, semper in luctu vir noster voceris, et nos tuae conjuges, vel ut a
est, ac de excelsis>corruens in Jerrae pulvefe sedel. B Christo Ghristianae dicamur, et in nomine Christi
Itaque delriiiienta eorum, qui post religiosam con- cuncla faciamus. Aufer opprobrium nostrum, utom-
versalionem, diabolo ins.diante, virtutes et bona nem peccatorum nostrorum memoiiam deleas, ne
quse feeerunt amittunt, descripsit hactenus pro- postquam tibi legitime spiritaliter sociataefuerimus,
pheta multiplicitei. Hinc ad illud tempus, quo tepli- improperetur nob.s, quia priusquam ad le veni-
f©rmis Ecclesia venit ad Ghristum, reducit verba remus, fornicatse simus. Sequilur : "
dicens : « Et apprehendent seplem mulieres virum VEUS.2. — < In die illa erit germen Domini in
unum in die illa. » Sed historiahter, ut supenus magnificenlia, et gloria, et fructus terrae sublimis,
dieere coapimus, tempore obsidionis Jerusalem, de- et exsultatio his qui salvati fuerint de Israel. >
calvavit Dommus verticem filiarum Sion, et abbtulit Germen Domini in magnificenlia el gloria -fuit,
eis ornamentum calceameutorum, el lunulas, et cum sempiternus Dei Fihus, in carne lemporaliter
torques el csetera, quse describuntur. Unde cum ad apparensmagnitudineviitutum et doeirinae, mundo
erucem ducerelur, ait: «Filise Jerusalem, nolite flere clarus effulsit. Fruclus quoque terrm sublimh effe-
super me, sed super vos ipsas flete, el super iilios ctus esl, quando carneni, quam de natura nostra
veslros; quoniam venient dies, in quibus dicent: quae de terra est, mot lalem Detis susceperat, Tnvir-
Beatse steriles^ et venires qui non genuerunt, et *' tute resurreclionis immortalem jam redditam ad
ubefd quae non laclaveruiit. Tunc incipient dicere coelos sublevavit. Et tunc exsultatio fuit his qui sal-
montibus : cadite super nos, et collibus : operile nos vati eranl de Israel, id est, discipulis ejus; quia sic
(Luc. xxm, 28-50). > Quis ennn pensare valeat certificati sunl de gloria resurrectionis ejus, ut eo
afflictionemet taadiumvitae quod patiebantur, alque coelos petente ip^i non solum nulla trislilia afflce-
tnguslias, dum dicerent montibus: Cadite super rentur, sed eliam gaudio magno repleienliir. Nam
nos ? Omnia ergo, quae nunc describunlur, completa sicui? scriplum est: « Recessil ab eis, el ferebalur
sunl lbi. Nam et pulcherrimi Judseorum ceciderunt ia coelum, et ipsi addrantes regressi suiil in Jei!isa-
gladio Romanorum, el luxerunt portse Jeiusalem lem cum gaudio magno, et erant semper m templo
obsessse, cum nemo posset egredi, vel ingredi, et laudantes et benedicentes Deum (Luc. xxiv, 51,
desolata sedit in terra, quia dejecla est in illa tribu- 55). » Et eamdem laetitiam habuit multitudo reli-
latione non habens consolalorem, et ad ullimum quorum fidelium Hebrseorum, quorum erat cor unum
destructa. Et quia, quando vetus illa Jerusalem ce- et anima una. De quibus et subditur:
cidit, nova surrexit, apte subjungitur: VERS.5. — « Et erit omnis, qui.relictus fuerit iu
CAPUT IV. jv Sion, <etresiduus in Jerusalem, sanclus vocabitur,
VERS. .— < Et appreheudent septem muheres vi- omnis qui scriptus est in vita in Jerusalem. »
rum unum in die illa, dicentes : Panem nostrum co- VERS.4. — « Si abluerit Dominus sordem (45)
medemus, et vestimentis nostris operiemur: lan- filiarum Sion, et sanguinem Jerusalem laverit do
tummodo invocelur nomen tuum super nos, aufer medio ejus spiritu {46) judicii, et spiritu ardo-
opprobrium nostrum. » ris. »
Nam quae sunt istae seplem mulieres, nisi septem Omnh, mquil, qui relictus fuerit in Sion tempori-
Ecclesiae, quse unam faciunt catholicam? Quis est bus apostolorum, el residuus in Jerusalem terrena
vir nisi Christus? Apprehendentergo septemmulieres illa civitate Judseorum, sanctus vocabitur, sumpto
virum unum in die itla; quia tempore, quo vetus nomine suo a Sancto sanctorum, ac si dicat: chri-
Jerusalem destructa est, et gratia novae praedicatio- stianus appellabitur. Ergo Caiphas vocahilur san-
nis illuxit mundo, septem Ecclesise adiiaeserunt clus? Annas^vocabitur Sanclus ? Pharisaei et Seribse
Ghrislo, dicentes : Panem nostrum comedemus,idest vocahuntur sancti? Non. Sed omnis qui scfiplus est

(45) Alias, sordes. (46) Alias, in spirilu, ete.


69 COMMENT.INISATAM LIBRI OCTO. — LIB. I. - 70
i» vita in Jerusalem, id est illi omnes, quibus dici- A. invocalus est Dominus, id est ubicunque vel unus fi-
tur : e Gaudete, quia nomina vestra scripta sunl in delium invocat eum, creavit nubem protectionis et
coelis (Matlh. v, 12). Jerusalem nunc intellige illam umbraculi spiritalis per diem prosperitatis. rNam
supernam, de qua scriptum est: « Non commovebi- quia in prosperis solet menlem gravius urere ca-
tur iu aeternum, qui habitat in Jerusalem (Psat. lor tentationis, ibi -divina nubes necessaria est, quae
cxxiv, 1). » Omnis orgo, qui tempore apostolorum ardorem carnalium desideriorum semper amoveat,
relietus est in Sion, sanctus est vocatus, qui inscribi et mentis praestet refrigerium.
meruerit in libro vil<», sicut et Apostolus aif : i In In nocte autem adversilatis ereavit fumum et
lioc tempore reliquiae secundum eleclionem gratiae vsplendorem ignis. Quis est iste ignis, nisi de quo
salvae factae sunt. IDmnis itaque qui reliclus fuerif dicit: « Ignem veni mittere in terram, etquid volo,
vocabitur sanctus (Rom. xr, 5). > nisi ut ardeat? » (Luc. xn, 49.) Hic ergo ignis
Si abluerit Dominus sordem filiarum Sion, id est aliis fumum, et aliis splendorem habere videtur,
si deleverit peccata Israelitici populi, ei sanguinem juxta quod Apostolus ait : « Aliis quidem sumtts
Jerusalem, id est rcatuni~effusionis Dominici san- odor mortis in mortem, aliis autenTodor vitse ad
guinis laverit in spvritu judkii, et spirilu ardoris, vitam (II Cor. n, 16). » Dum enim unum idemque
sieut ait Petrus jatn corde eompunctis. co.isilium B miraculum cernitur a pluribus, et alii quidem bla-
quairenlibus, auia Sahalorem se cruciiixisse intel- sphcmant, alii autem convertuntur, vel prsedicatio-
lexeiant: i Poenitentiam, inquit, agite, et baptizetur nis verbum alii impugnant, alii recipiunt, procul
unusquisque vestrum in nomiiie Jcsti Chiisli in re- dubio ignis iste aliis fumum, quo caecifiant, et aliis
missionem psccalorum, et aceipietis donum sancti splendorem, qtio illuminenlur, habet. Sed adhuc
Spiritus (Aff. n, 58). > Nam de spirilu judicii di- eadem sentenlia repetitur, cum subditur : « Super
cit: pmniteniiam agite, el baplizeiur unusquhque ve- omnem enim gloriam protectio. »
tlrum; despiritu begnini «rdons addidil: et accipie- VERS.6. — « Et tabernaculum erunt (48) in um-
tis donum sancli Spirilus ; vel quia idem Spiritus, braculum diei ab aestu, et in securitatem, et in
per quem fit remissio peccatorum, primum quidem absconsionem a turbine et a pluvia. »
discipulis datus est Spiritus judicii, deinde Spiritus Omnis namque -electus quid est nisi gloria Dei ?
ardorh : spiiitus judicii, quando audierunt: «Acci- Ait enim : j^Omnem, qtii invocat nomen meum, in
pite Spiritum sanctum ;*quorum remiseritis peccata, gJoriam meam creavi eum (Isa. XLHI,7). » Super
remittuntur eis, et quorum retinueritis, retenla sunf vmnem itaque gloriam, id est supei. unomquemque
\Jean. xx, 22); > Spiritus ardorh, quando < appa- electum prolectio et tabernaculum est in umbraculum
ruerunt illis dispertitaelinguaetanquam ignis, sedit- n diei prosperitatis ab mstu vitiorum, ul, quando pro-
que supra singulos eorum, et repleti sunt omnes speritas arridet etaestus vitiorum torreie (49) men-
Spiritu sancto (Act. u, 5).» tem appetit, divina jiroteclio nobis obumbret, ac
Cum autem dicitur: Si abluerit Dominus sordem spirituale praebeat refrigerium. Et eadem prolectio
filiarum Sion, dubitative dici videtur, uon quia hoc nobis fit in securilalem a lurbine^ tribulalionum, et
incertum esset apud Dominum, sed quia vix Inventi labernaculum illud in absconsionema ptuvia blandi-
sunt vel pauci inter plunmos, qui mererentur abluL mentorum, ut subDei protectione securi simus non
Per hoc enim quod dicilur : Si ablueril Dominvs, timenles adversitatum turbines, et^in tabernactilo
quia ex magua multitudine pauci forent abluendi, obumbralionis ejus absconsa mens noslra non tan-
monstratur. Sequitur: gatur pluviis blanditiarum, et mollium sermonum,
YERS.5. — « Et creavit (47) Dominus super om- dicens : « Quoniam abscondit me in tabernaculo
nem locutn monlis Sion, et ubi invocatus est, nu- suo in die mala : protexit me in abscondito laber-
'
bem per diem; et fumum et splendorem ignis flam- naculi sui (Psal. xxvi, 5). » Hucusque verba se-
mantis in nocle. > cundaevisionis divinus vates protulit :4iinc ad alia
Appellatione montis Sion designatur Ecclesia, sic- transitum facit r
ut scriptum est: « Qui confidunt in Domino sicut D CAPUT V.
mons Sion (Psal. cxxiv, 1). » Nubes vero divinam VERS.1.^- « Cantabo, inquit, dilecto meo canti-
protectionem significat, sicut scriptum est: «Ex- cum patruelis mei vineaesuae. >
pandit nubem in proteclionem eorum (Psut. civ, Gantieum lattitiae Moyses, fransito mari Rubro,
59).» Dies autem prosperitatem designat, et nox ceeinit (Exod.xy), Debboraque, cum Barach per-icta
adversitatem, sicut angelica voce canitur': « Pro- victoria" (Jud. v), et David liberatus ab omnibus
jectus est accusator fratrum nostrorum, qui accusa- inimieis suis (71 Reg. xxn); Jeremias vero canticum
bat jillos ante conspeelum Dei nostfi die ac nocte lamenlabilececinit, dicens : « Quomodo sedet solg
(Apoc. xu, 10). -> Hoslis enim antiquus prosperis civitas plenapopulo (TJiren.i, 1), » ete. Novissimum
nos male uti studet accusare, et in adversis patien- quoque Moysi canlicum tristitise magis_est quam
liam non habere. Itaque super omnem locum month gaudii, quia ibi prsedicitur infidelilas populi. Ita" et
Sion, id est in quocunque loco est Ecclesia, el ubi nunc Isaias canticum mceroris cantaturusesl: Can-
(47) Alias, crcabit. (49) Cod. G., errore.
(4S'AIiaSjeiiV.
71 HERYEI BURGIDOLENSISMONACHI 72
tabo, inquit, dilecto meo, id est Deo Patri, canticum A et hic loquitur : Judicate, inquit, inter me et inter
palruelh mei, id est Domini Jesu, qui mihi futurus vineam meam.
est consanguineus assumptione carnis, canticum VERS.4. —« Quid est, quod debui ullra facere
dico habitum vinemsum, id est plebi suae. Palruelh vineae meae, etnon feci ei? An quod exspeclavi-afc
est filiuspatrui, patruus vero est frater patris, sic- faceret uvas, etfecitlabruscas? >
ut avunculus frater matris. Patruelcm ergo suum Subaudi: facere non debui? Nuuquid euim mea
appellat propheta Christum, propter generis propin- culpa est, quia fecit labruscas, dum exspeclarem
quitatem, quia ex illa plebe sumpturus erat huma- ut faceret uvas?
nitatem. VERS.5. —« Nunc (51), inquit, ostendam vobis
VelChristus est dilectus, cui Pater ait: < Tu es quid ego faciam vinese mese. >
Filius meus dilectus (Marc. i, 2). » Et ille dilectus Et quod in Evangelio dicit: < Auferetur vobis
carmen fecit lugubre vineae suae, quod ego caniabo regnum Dei (Mailh. xxi, 43), > hoc loco subjun-
dilecto populo meo. Canticum vero sic incipit : git: « Auferam sepem ejus, et erit in direptionem;
« Yinea facta est dileclo meo in cornu filio olei. » diruam maceriam ejus, et erit in conculcatio-
Et in sequenlibus dicitur: « Vinea enim Domini nem. >
Sabbaoth domus Israel est. » Quid autem cornu ni- B VERS.6.— < Et ponam eam desertam, » etc.
si fortiludinem regni designat? Facta esl ergo vinea Auferamsepem ejus, id est custodiam angelorum,
dilecto meo in comu, quando antiquus Dei populus et munimen defensionis meae, et eril in direplionem
in regnum profecit.' Facta est in cornu filio olei, exercitui Romano. Diruam maceriam ejus, id est
quia virtus regni ejus fuit ex gratia Dei. Se- murum Jerusalem, obsidente Tito, et erit in concub-
quitur: calionem cunctis'transeuntibus; quia < cadent ia
YERS.2. — <Et sepivit eam, et lapides elegit ex ore gladii, et captivi ,ducentur in omnes gentes
illa, et plantaviUeam electam.» (Luc. xxi, 24). » Etponam eamdesertam adeo et in-
Sepivit vel sepit eam angelorum custodiis. Et la- cultam, ut nullum jam domestici operis fructuni_
pides elegil ex illa, quia reliquias Amorrbaeorum proferat, sed agrestia semper opera faciat.
abstulit, et adversarios expulit. Et planlavit eam <Non putabilur et non fodietur, et ascendent su-
electam, quia elegit eos sibi «in peculium ex cun- per eam vepres et spinae. » Non pulabitur; quia
ctis gentibus, quse sub coslo sunt (Exod. xix, 5).» rami vitiorum ab ea non abscindentur, sedin pecca-
Sequitur : tis suis morientur, et ligone praedicationis non fodie-
< Et aedificavit turrim in meaio ejus, » id est iur, ut fructificet. Et ascendent super eam vepres et
^
templum. < Et exstruxit torcular (50), » id est al- spinm, id est punctiones peccalorum et crimi-
tare, in quo sanguis hostiarum eflundebatur, sicut num.
exprimitur uva in prelo. Post haec omnia beneficia < Et nubibus, inquit, mandabo, ne pluant super
subditur : eam imbrem. > Hoc et apostoli dicunt huic vineae:
< Etoxspectavit, ut faceret uvas, et fecit labru- « Vobis oportebat primum' loqui verbum Dei. Sed
scas. i Exspsctavil, ut vinea sua secundum naturae quoniam repellitis illud, et indignos vos judicalis
suae duleedinem faceret uvas, id est, ut populas vitse aeternae, ecce converlimur ad gentes. Sic enim
Dei jucundos ac dulces bonorum operum fructus praecepit nobis Dominus : Posui te in luinen genti-
redderet; sed e contrario fecit labruscas, id est bus (Act. XIII, 46 et 47). > Ipsi enim sunt nubes,
amara, et agrestia paganitatis opera. Labrusca quia de eis dicitur : « Qui sunt isti, qui ut nubes
qulppe racemus agrestis est, et vocatur labrusca; volant (Isai. LX, 8). » His ergo jussum est, ne prae-
quia in labris lerrae naseitur, id est juxta vias in dicationis imbrem, super infructuosam vineam
sepibus, significans opera gentium, quae erant in pluant, quia missi sunt ad gentes, ubi fructum in-
circuitu eorum. Fecit labruscas vinea Domini, quia veniant. Hactenus mystice Iocutus, jam evidenter,
Judaea, degenerans afruclu patriarcharum, non justi- j) quae sit hsec vinea declarat, subjungens :
tiae fructum, sed paganifalis opera fecit. Deinde VCRS.7. — < Vinea enim Domini exercituum
vox ipsius patrisfamilias infertur, dicentis : domus Israel est, et vir Juda germen delectabile
YERS.3.—« Nunc ergo, habitatores Jerusalem et ejus. >
viri Juda, judicate inter me et vineam meam, > etc. Domus Israel decem tribus significat, et mVJuda
Hoc loco tacetur quid habitalores Jerusalem domum Juda, de qua ortus est Dominus. Propter
censentes responderint. Sed in Evangelio declara- generis propinquitatem vir omnis Juda germen dete-
tur. Dixerunt enim : Malos male perdet, et Tineam ctabile est; reliquas vero tribus tantummodo vinea
suam locabit aliis agricolis, qui reddant ei fructum ejus, id est populus cjus.
temporibus suis (Matlh. xxi, 41). Cumque se pro « Et exspectavi ut faceret judicium, et ecce ini-
prio condemnassent judicio, subjecit exponendo quitas : et justitiam, et ecce clamor. > Inter me et
Dominus : t Auferetur a vobis regnum Dei, et dabi- Barrabbamdebuitfacerejudicium (Mallh xxvn.21);
lur genti facienti fructus ejus (ibid.). >Siniili modo sed fecit iniqultatem, -id est legis transgressionem,

(50) Alias, torcular in ea. (51) Alias. Et nune.


75 GOMMENT.IN ISAIAMLIBRI OCTO. — LIB. I. "Ji
ltomicidam, quem lex damnat (Num. xxxvin), libe- A asordibus viliorum, et separal a reprobis, sicut
rans; vbp.os,nomos quippe Graeco eloquio vocatur eliquatur uva in prelo, et oleum ab amurca 6M\kia-
lex, et inde anomia dicitur iniquitas, quidquid sine lur? Unde et nonnulli psalmi'y»'o torcularibus ia-
lege vel contra legem est. Et justiliam exspectavi^ fitulantur. Itaque tot et tanlis Dei beneficiis acce-
ut faceret condemnans impium, et ecce clamor ad- ptis videamus, quid homo reddiderit. Sequitur :
versum me dicenlium : < Crucifige, crucifige -<Et exspectavit, ut faceret uvas, et fecit la-
eum (Luc. xxni, 21). t bruscas; > quia postquam Deus ei tot bona tribuit,
Nunc videamus si haec de illis intelligi possint et reliquias infidelium quasi lapides ejecit, paceia
qui nomine Christiano censentur. « Vinea, inquit, illi ubique largiens, mox crescente carnalium mul-
facta est diiecto meo in cornu filio olei. » Ecclesia titudine vitiis adhaesit,et in plerisque, qui Christiani
est vinea Dei, quse quot sanclos profert, quasi tot dicuntur, gentiliter vivit. Non solum Ecclesiam, sed
palmites miltit, quibus ipse loquilur : « Ego sum et unumquemque nostrum diu superna pietas ad
viiis, vos palmites (Joan. xv, 5). > Perconiuvero, id bene agendum exspeclat. Unde et pollicetur dicens :
est per angulum agri designatur egregia et optima < Si venerit in secunda vigilia, et si in tertia vigilia,
pars terrae, et per hanc elecla pars humani generis. venerit, et ita invenerit, beali sunt servi illi (Luc.
Facta est igilarin cornu vinea, quoniam in electa B XH,38).»
parte hominum plantata est Ecclesia u Per oleum Et fecit, inquit, labruscas,rqaia, pioh dolorl nec
autem sancti Spiritus unctio figuratur. Ait ergo : exspectati erubescimus carnaliter vivere etperver-
<Vinea facla est dilecto meo in cornu filio olei. t sorum exempla seetari, atque infidelium opers,
Filius quippe olei populus fidelis est, qui ad fidem facere.
Dei interna sancti Spiritus unclione generatur. De « Nunc ergo, habitatores Jerusalem, et viri Juda.
quo rursus oleo dicitur : « Computrescet-jugum a judicate inter me etvineam meam.» HabitatoresJe-
facie olei (Isa. x, 27).a Jugum quippe a facie olei rusalem ii sunt qui habitant in Ecclesia. Hsec enim
computrescit, quia dum gratia sancti Spiritus un- civitas magni Regis, haecest visio pacis. Pax quippe
gimur, a captivitatis nostrae servitule liberamur, in nobis, si tamen filii pacis sumus, multiplicatur.
dumque maligni spiritus dominatio superba repelli- Sed et viri Juda nos sumus propter Christum, qui
tur, jugura conteritur, quo libertatis nostrae colla ex Juda nalus est. Ipsum quoque nomen Juda refer-
premebantur. Vinea ergo facta esl dileclo meo in tur ad Chiistum, sicut scriptum est:« Juda, le lau-
cornu filio olei, quoniam Ecclesia facta est Christo dabunt fratres tui, manus tua in cervicibus inimico-
in electis et spiritalibus viris, qui-ex coelesti gralia* rum tuorum, adorabunt te iilii patris tui (Gen. XLIX,
nati sunt. 8).t Nunc itaque sermo est ad habitatores Jerusa-
<Et sepsit eam et elegit lapides exilla, et plairta- lem, id est ad eos qui sunl in Ecclesia, et ad viros
viteam electam.» Sepsit eam, sicul scriplum est: Juda, haud dubium quin ad Christianos. Et hoc eis
« Salvalor ponetur in ea murus (Isa. xxvi, 1).» dictum intelligere possumus, qui sedebunt < super
Et in Zacharia : <Ego ero ei, ait Dominus, murus thronos duodecim judicantes duodecim tribus
ignis in circuitu (Zach. n, 5).» Vel munitio disci- Israel (Mattk. xix, 28).» Namelmodo judicatur
plinae sepis nomine designari potest. Sepsit ergo pereos-vinea Domini; < quia tempus est, ut in-
eam, quia munimen disciplinae dedit ei. Quid vero cipial judieium de domo Domini (I Pelr. iv, 17), >
per lapides vineaenoxiosnisi duritia figuralureorum, quae et vinea ejus est.
qui in incredulitate permanserunt, dum fidem mun- «Etnunc, inquit, ostendam vobis, quid _ego fa-
dus susciperet? Elegit igitur lapides ex illa; quo- ciam vineaemese.» Auferam sepem munilionis et de-
niam reliqttias infideltum diligenter abstulit de me- fensionis ejus; quia ego murus eram in circuitu
dio habitationis fidelium, et omnia, quaj Dei eultum ejus. Et erit in direptionem avidis prsedonibus, id
impedire potuerunt. est malignis spiritibus, qui virtutum boua diripienf.
«Et plantaviteam electam.t Quia, sicut alibi di- ]D Diruam maceriam ejus, id est munimen disciplinsa
citur: < Qui seminat bonum semen, est filiushomi- ejus destruam, ac religionein ipsius. Et erit in con-
nis. Bonum igitur semen, hi sunt filii regni (Matth. cutcationem; quia in eoenovitiorum conculcabitur
xui, 37, 58).» Licet igitur zizania superseminaverit ab immundis spiritibus.Unde et alias dicitur: «Ape
inimicus, tamen pater familias non nisi bonum se- rite, ut exeant, qui conculcent eam (Jerem. L, 26).»
men in agro suo seminavit, et vineam suam planla- Et ponam eam desertam, ut jam nullum. boni operis
vil eleclam. fructum proferat.
< Et aedificavitturrim in medio ejus, et lorcular < Non putabitur, et non fodietur, et ascendent
exstruxit in ea.> JEdificavit in ea turrim; quia de- super eam vepres et spinse.» Putatio est aestimatio,
dit ei praepositos, quorum conversatio velut turris Quando enim vitem quis ad purgandum sumit, pu-
excelsa superemineret, ac provideret ei, custodiret- tat, id est considerat et aestimat quid abscindere de-
que illam, de quibus dicitur : < Et abundanlia in beat, et quid dimitlere. Ita et Deus opera Hdelium
turribus tuis (PsoLcxxi, 7).> suorum considerat, et bona quidem conservat, mala
Quid autem per torcular nisi pressura tribulalionis vero resecat; qui vero malis actibus assidue sunt
et districtio disciplinsefiguratur, quse purgat electos dediti, et obstinato animo prsecepla conculcant, non
PATROL. CLXXXI 3
75 HERVEI BURGIDOLENSISMDNACHI 76
facile eorum recidit vitia, sed terribili judicio dere- A Propheta loquilur interpretando, quod superius al-
Hnquit eos in malitia sua. Et hoc est quod nunc mi- Iegorice dixerat, vineam Domini fecisse Iabruscas,"
natur, quia non putabitur, neque proscindetur, nec increpans avaros el sectatoies ebrietalis, et eos, quk
de malis, quae facit, increpabitur, sed in horrore ini- iniquitates protrahunt, et qui malum laudant,bo-
quitatum suarum inculia deseietur. liumque blasphemant, vel qui sibi sapientiam arro-
« Et nubibus mandabo, ne pluanl super eam im- ganter vindicant, aut qui multum se bibere vinum
brem.t Nubes sunl sancti praedicalores, qui arentem gloriantur, et singulis istis vceperpetuae amaritudi-
liumani pectoris terram ecelestis intelligenlisefluen- nis minalur. Sed sicut hucusque ea quae de populo
lis rigant. Sed jubentur continere pluviam, cum in- Judseorum dicta sunt, oslendimus et de Christiano-
digna fuerit auditoris anima imbre (52) ccelesti, rum populo dici: ita et nunc ad illos pariter, qui
sieut per Salomonem dicitur : «In auribus insi- Chrisliano censenlur vocabulo, et lalia faciunt,
pientium ne loquaris, quia despiciunt doctrinam comminationcs propbeticas intelligamus dirigi. Qui-
eloquii tui (Prov. XXIII,9).» Nam propler nimias cunque ergo aliena rapere contendunt, eum multi-
subjectorum culpas sermo praedicationis atiferlur plicare largae habitaiionis spatia, vel agrorum fines
doctoribus. Unde Ezechieli Dominus dicit: « Lin- extendere cupiunt, audiant quod dieitur : Vm qui
guam luam adhserescere faciam palato tuo, el eris B conjungiiis domum ad domum, et agrum agro copu-
mutus,nee quasi vir objurgans, quia domus exaspe- lalis usque ad terminum loci; nunquid habitalh soli
rans est (Ezech. m, 26). > Hine el Amos ait : vosin medio terrm? Ac si dicatur : Quousque vos ex-
«Prudens in tempore illo tacebit, quia tempus tenditis, quasi habere in communi mundi habita-
malum est (Aniosv, 19).t Hoc est ergo quod dici- tione consorles minimepossitis? Sequitur :
lur; quia nubibus mandabo, ne pluant super eam VERS.9. — «Tn auribus meis sunt liEee,dicitDo-?
imbrem, quod noslris diebus nimium compleri gemi- minus exercituum. >
mus, quia vix jam verbum Dei populo ejus quis- Talia opera, sicut et supra dictum est, ad aures
quam loquilur. superni Judicis clamant. Qui iratus adjungil: «Nisi
«Vinea enim Domini exercituum domus Israel domus multae desertse fuerint.» Defectio dictionis
est, et vir Juda germen delectabile ejus. Domus esl signum vehementer, et quod minatur, maxime
Israel est, cui per Apostolum dicitur: < Si aulem eonfirmantis. Unde cum Pharissei signum de ccelo
vos Christi, ergo Abrahae filii estis, secundumpro- quaererent ab illo tentantes illum, «ingemiscens-
missionem haeredes _(Galat. m, 22).-» Domus spiritu ait: Araen dico vobis, si dabilur generationi
Israel Ecclesia esl, quae fidem patriarcharum se- isti signum (Marc. vm, 12).» Et alibi : « Sicut ju-
£
quitur; et Ecclesia vinea Dei est. Vir Juda Chri- ravi in ira mea, si inlroibunt in requiem meam
slianus quilibet est, sicut supra monstravimus, et (Psal. LIV,II).» Iralus ergo, eis qui
conjungunt
ideo vir Juda germen delectabile ejus esl; quia^in domum ad domum dicit: Nisi domus multmdeserlm
iis filiis delectatur Deus t qui non ex sanguinibus, fuerint; quia dum avari mulliplicandis
possessioni-
neque ex volunfate carnis, neque ex voluntate viri, bus insistunt, inopinata morte rapiuntur. Unde di-
sed ex Deo nati sunt (Joan. i, 19).» ves, qui dicebat: < Deslruam horrea mea, et majora
« Exspectavi, ut facerel judicium, et ecce iniqui- faciam, et
illuccoiigregabo omnia quae nala sunt
tas; et justiliain, et ecceclamor.» Facere judicium mihi bona mea, et dicam animaemeae: Anima, habes
et juslitiam Dei est, ut in omnibus operibus, quae mulla bona reposila in annos plurimos,
requiesce,'
cogitas facere, primo cogites Deum; et si secundum comede, bibe, epulare (Luc. xn, 18, 19),» divinilus
Deum est quod cogitas, diligenter examines; et si audivit: « Stulte, hac
nocte^-epetent animam tuam
est rectum coram Domino, perficias illud. Si vero ate; quse autem praeparasti, cujus erunt?) (Ibid.
adversum fuerit reperium, amputes illud ab anima xx.) Hoe ilaque minalur dieens : Nhi domus mulim^
tua. Sed qui levitatem suae volunlatis sequunlur, deserlm fuerint. Elad hoc quod dixerat: agrum agro
dum exspeclantur, ut facianl judicium el justitiam, D
coputath, subjungit:
erumpit iniquitas et clamor. Qui enim minora pec- VERS. 1 0. — « Decem enini jugera vinearum fa-
in
cata committit, quasi loquitur prava auribus Dei;
cient unam, et trlgtnla modii sementis
qui vero gravia mala perpetrat, Jam ad aures Om- facientlagunculam modios tres.»
nipotentis clamat. Dnde scriptum esl: « Clamor
Sodomorum et Gomorrhae multiplicatus est (Gen. Nam quia agros copulant agris, ut exinde frugum
XVIH,20).» Talisergo clamor ad Deuni quotidieab abundantiam colligant, justo Dei judicio fiunt vineae
iniquis ascendit. Sequitur: et agri eorum steriles, ut decemjugera vinearum vix
YERS.8.— < Vae qui conjungilis domum ad do- lagunculam musti reddant, et latitudo agrorum ubi
mum, et agrum agro copulatis usque ad terminum triginta modii sementis jacti sttnt, vix Ires modios
loci; nunquid habitatis (55) soli vos in medio reddat. Saepejenim propter avarorum iniquitatem
terrae?» accidit terrae slerililas. Unde et Aggaeusdicit: «Re-
"
Nunc de perdilis moribus populi sui manifeste spexistis ad amplius, etecce fac.tum est minus. >

(52) Cod. Cruc, rore. (55) Reccntiorcs editiones, habitabitis.


7? COMMENT. IN ISAIAM LlBRl OCTO. — LIB. I. 78
(Agg. i, 9). > Post hliic Isalas ebriorum luxuriam i A
j, multitudinem devoret. Sine termino quippe dilata-
increpat dicens : tus et apertus dicitur, quia ad seinhumerabilestra-
YERS.11.— « Vaequi eonsurgitismane ad ebrie- hit, et quos in se suscipit, quasi in quadam abysso
tatem sectandam, et potandum usque ad vesperam,, suae immensitatis absorbet. Sed et healus papa Gre-
ut vino sestuelis. > gorius scribit (Dialog., lib. iv, c. 55), quia < prae
VERS.12. — < Cithara et lyra, et tympanum, ett caeteris locis in Siciliae insulis erucfante igne tor -
tlbia, et vinum in conviviis vestris, et opus Do- mentorum ollaepatuerunt; quse, ut solenrnarrare,
miniuon respicilis, nec operamanuum ejus consi- qui noverunt, laxatis quotidie sinibus excrescunt,
deratis. » ut muuditermino propinquante quando ceitum est
Haecet sine expositione manifesta sunt. Talibus3 illuc amplius exurendos colligi, tanto et eadem tor-
-enim delectationibus cprrumpuntur, qui futurse vitaa3 njenlorum Ioca amplius videantur aperiri. Quod
gaudia non quaerunt. Et dum musicis souis, ac vino) omnipotens Detis ad correctionem vivenlium in hoc
resolvuntur, opus Domini non respiciunt, id est quid1 mundo voluit osfendi, utinfideles, qui inferni tor-
eis Dominus agendum praecipiat, non cogitant. Necs menta esse non credunt, tormentorum locavideaut,
opera manuum ejus, qura per ipsum in carrie gessit,f quse audita credere rccusant. > Beneitaque dicitur,
considerant. Unde et maligni spiritus in omnem vi-. B I quia, exerescente malorum multitudine, dilatavit in-
tiorum servitutem eos sibi subjugant. Nam sequi- fcrnus animatn suam, et aperuit os suum absque ullo
tur : termino. i Et descendent, inquit, fortes ejus et po-
VERS.15. — < Propterea captivus ductus esl po- pulus ejus, et sublimes gloriosique ejus ad eum.- >
pulus meus, quia non habuit scientiam, et nobiles5 Hoc de Judseis lunc maxime completum est, quan-
ejus interierunl fame, et multitudo ejus siti exa- do Romanis obsidenlibus urbem Jerusalem, tam ni-
ruit. > mia multitudo infidelis illius populi fame et peste
Dum enim conviviis et potationibus vacant, spiri- et gladiis interiit. De <juibus -et additur :
tali fame et sili moriuntur. Sed Judaeorum populus5 VERS. 15. — « Et incurvabilur homo, et hu-
idcirco per omnes' gentes a Romanis ductus estt miliabitur vir, et oculi sublimium deprimentur.»
captlvus, quia 'non habuit scientiani' Scriptura- VERS.16. — < Et exaltabitur Domlnus exereiluum
rum, ut Christum, quem sibi Moyses et prophe-. in judicio ,' et"Deus sanctus sarictificabitur in ju-
tae promiserant, cognoscens susciperet. Scripturat slitia.»
vero sacra aliquando nobis cibus est , aliquando> .Nam qui se conlra Romanos, imo eonlra Deum
potus. Cibus est in locis obscurioribus ; quiai ( erigebant, capta Jerusalem incurvali sunt calenis
exponendo quasi cibus frangltur, et mandendo) Romanorum, et in captivitatedepressi.' Et exaltatus
.glutitur. Potus vero est iu locis apertioribus, quiat est Dominus Jesus conculcans eos, qui se hactemis
ita sorbetur, sicut invenitur._ Quasi cibum enimi conculcaverant, qui in se sanctus est in justitia, et
ac potum vidit propheta huic populo defuisse di- in conspectu hominum juste condemnans hostcs
cens : i - suos et Romanis tradens, quibus delelis vel exter-
t Nobiles ejus interlerunt fame, et multitudo ejusj minatis Ecclesise praedicatio vires oLtinuit. Nam se-
siti exaruit. > Paucorum quippe est for.iaet occulu i quitur :
cognoscere; multorum vero historiae aperta sentre. YERS.17. — « Et pascentur agni juxta ordinem
Et idcirco Judaeaeuobiles non siti, sed fame inte- suum, et deserta in 'uberlalem versa, advense come-
riisse asserit; quia, ii qui praeesse videbantur, dum[ dent ea.»" • r
lotos se exteriori intelligentise dederant, quod de! Agnos dicit pascendos, de quibus audivit Petrus:
intimis discutiendo manderent, non habebant; quiaL « Pasce"agnos meos (Joan. x\i, 16).>Etquibusper
vero sublimioribus ab interno intellectu cadentibusi Jeremiam dicit Dominus : < Dabo vobis pastores
paivulorttm intelligentia et in exterioribus exsicca- juxta cor meum, el pascent vos scientia et doclrina
tur, recle adjungilur : Mullitudo ejus sili exaruil; D (Jerem. ui,-15). > Et horufn singuli pascentur juxla
ac si aperti diceret: Dum vulgus vitae suae_stu- ordinem suum; quia, •cum sint in Ecclcsia diversi
diuni deserit, jam nec flueuta historiae exquirit. ordines, sancti doclores noverunt qualiter unum-
Sequitur : quenique debeant instruere. Deserta autem vocan-
VERS.14. — « Propterea dilatavit infernus ani- tur Scripturse sacrae, quae apud Judacos inculfse
mam suam, et aperuit os suum, absque ullo ter- erant, dum spiritalis earum sensus non frequenla-
mino; et descendent fortes ejus et populus ejus, et retur (54)r Sed haecrfescrta inuberlalem versa spiri-
sabHmes gloriosique ejtts ad eum. > taiis intelligentiae comedent wmcadvenm,ii est gen-
Q/iisquis ab infenio rapitur, in immensum devo- tiles.
ratur. Immensam namque ejus latitudinem explicare Populus quoque Christianus spirilaliter caplivus
volens propheta ait : Dilatuvit infernus animam ducitur (55), quia Scripturarum scientiam habero
suam, id eslinleiiora sua. Et aperuil os suum abs- negligit, dum litteras minime discit. El nobiles ejus,
que ullo termino, subaudi, ul infinitam peccanlium id est sacerdoles inlerkrunt fame verbi Dei; quia

(S4) Cod. G., sphilUcs e. s. 1\. frequentarentur. (55) Cod. Cruc, dicitur.
79 HERVEI BURGIDOLENSIS MONACHI 80
nec ipsi Scrh4uras intelligttnt terrenis actibus de A qui peccatum non putant, si bono detrahant, et non.
ditu Et multiiudo jejus, id est simplices, scienlise si aestimant delictum, si laudeut malum. Judsei quoque
tim patitur. Propterea dilalat infernus animan lunc praecipue malum bonum vocaverunt, et bonum
suam\ quia propter eos amplificantur loca tormen malum, quando dixerunt Domino :«Nonne benedi-
torum. Et descendent fortes ejus ad eum; quia t po cimus nos, quia Samaritanus es tu, et daemonium
tentes potenler tormenta palientur (Sap. vi, 7). habes?» (Joan. vm, 48.) Posuerunt tenebras lucem,
Et popnlus cyus;quia sicut Osee dicit : iPopulu et lucem lenebras, dieentes caeco :« Tu. discipulus
non inlelligens vapulabit (Ose. XL, 14). » Et incur ejus sis; nos autem Moysi discipuli sumus (Joan.
vabitur Iwmo ad pcenam, qui nunc erigilur in su- ix, 28)."»Posuerunt amarum in dulce, et dulcein
perbiam. Et oculi sublimium humiiiabuiitur. Set amarum, quando in Passione Salvaloris clamave-
Jiaecintelligenda relinquentes ad alia transeamus runt: «Tolle hunc, et dimitte nobis Barrabam (Lvc.
Sequitur : XXIII,18).» Potest et aliter atque aliter adhuchaec
VERS. 18. — « Vse qui trahitis iniquitatem ii sententia intelligi. Sed ad alia festinamus. Sequitur:
funiculis vanitalis, et quasi vinculum plaustri pec- VERS.21—«YTae qui sapientes eslis in oculis
catum.» vestris, et coram vobismetipsis prudentes.»
VERS.19. — « Qui dicilis : Festinet, ef citd ve- Superbus semper sibi sapiens videtur, et se pru-
niat bpus ejus, ut videamus, et appropief, etvenia denter aestimat agere. Si quis fratrum consihum ei
consilium sancli Israel, et sciemus illud! t dederit, et dixerit ei: Fraler non sic debes-agere,
Iuiquitas in funiculh trahitur vanilath, cum pei non dignatur audire, quia sapientiorem se putat
augmentum culpa protelatur. Funiculus enim vani- quam illum. Unde bene per Apostolum dicitur, quia
talis peccatum est, qui et peccatorem constringit e; < qui se putat aliquid scire, nondumjiovit, quomod«
tamen in seipso nihil est, quia substanliam non ha- oporteat eum scire (I Cor. vin, 9). > Providendum
bet. Unde per Psalmistam dicitur : « Funes peeca- est enim, ne accepta sapientia, cum ignorantise te-
torum circumplexi sunt me (Psal. cxvi, 61). i nebras illuminat, humililatis iumen tollat, et sa-
Quia enim funis addendo torquetur , ut cres- pientia jam esse nequeat, quse etsi virlute locutio-
cat, non immerito peccatum in fune figuratur-, nis exterius fulgeat, elalionis lamen velamine cor
multi- loquentis obscural.^Qtti enimsibi sapiens arroganler
quod perverso corde semper dum defenditur,
plicatur. videtur, tanto longe est a luee verae sapientiae,
Vinculvm autem plaustri corrijia est, qua?boveni quanto apud se humilis non est. Tales erant Sci ibae
ligat, ut jugum portet et plaustrum oneratum tra- •<et Pharisaei, qui se sapientes jactabant, ef sapien-
liat. Et quasi vinculum plauslri peccatum trahitur, tfam Dei, quae est Christus, perscquebanlur. Se-
quando diaboli jugum cum ingenti iniquitatum one- quitur:
re portatur. Sed ita protrahunt nequitiam, qui ma- VERS.22. —«Vse qui polentes estis ad bibendum
lis-operibus digna qHandoque supplicia^pali non vinum et viri fortes ad miscendam ebrielatem!»
credunt. Unde et irridenles, dicunt : Festinet, e\ YERS.23. —« Qui justificatis impium pro mune-
cito veniat opus ejus, quod facturus est in die judi- ribus, et justitiam justi auferlis ab eo.. >
cii. El veniat consilium Sancii Israel, quod ipse «Modico» quidem «vino» Timollieus sanclus
cogitavit de praemiis juslorum et retributioiie malo- « propler slomftchum el frequentes suas infirmilates
rum, et sciemus illud. Hsec ideo sic loquuntur, quia uti (ITim.y, 25)» jussas est. Sed quod jusltisparce
se puniendos non aestimant. Sequitur : sumit necessitale coaclus, hoc pervcrsi immoderale
\TERS.20. — «Vse qui dicitis bonum malum (56), capiunt delectalione illecli, et iu eo gloriantur,
et malum bonum ponentes tenebras lucem, ef quod multum vinum bibere possunt, quo ingurgitaii
lucem tenebras, ponentes amarum in dulce, et statum mentis amittunt, et in judicio propicr peeu-
dulce in amarum.» mam juslificant reum, et jiislum, quia munera non
ullo ) porrigit, damnant. Talia enim sunt opera ebrielatis
Culpa, cui vm nunc indicilur, vix ab
vivenle potest evitari. Ssepe enim malum, quod nobis et avaritise. Ea vero, quse bactenus propheta mora-
placet, bonum dicimus; el bonum, quod nolumus, litcr est locutus, tam ad Judaicuni populum quam
malum appellamus. Saepe tcnebras erroris nostri ad Christianum referuntur; quseaulem lris subjun-
lumen scientiae jaclamus} et lumen consilii alicujus git, de Judaeis nitclligamus. Nam quia haec operati
fralrum tenebras imperitiae vocamus. Sed et ama- sunt, quse hucusque redarguit, videamus quid sub-
ritudines quibus replemur, dum concupiscenliis inferat:
noslris servire volumus, dulces seslimamus, quia VERS.24 <Propter hoc sicut devorat slipulaia
prsesens sseculum diligimus; et
dulcedinem spiri- lingua ignis etcalor flammaeexurit; sic radk eorum
talis conversationis amaram judicamus. Et ejusdem quasi favilla eril, et germen eorum quasi pulvis
criminis eskfeonuni lucemque et dulce contrariis asceiidct. >
<m»lum, lenebras, et ama- Hoc de die judicii dicilur, de quo Malaehias ait:
vocare nominibus, cujus
virfMis, Hoc contra eos, «Ecce dies veniet succensa quasi camiuus, et erunt
nim, vocahulis appellare
etc.
(56) Alias, malum bonum, bonum TWittm,
81 COMMENT.IN ISAIAM LIBRI OCTO. - LIB. I. 82
omnes superbi et omnes facientes iniquitatem sti-i- A suam convoca\it, Unde et in Zacharia dicit: «Sibi-
pula, et inflammabit eos dies veniens, dicilDominuss labo eis, et congregabo illos, quia redemi eos (Zach.
exercitunm, quse non relinquet eis radicem el ger- x, 8).» Et congregatis ad fidem gentibus ecce festi
men (Malach. iv, !).> Sicut ergo stipula devoraturx nus velociter veniet ad judicium, ut reddat illis mer-
sh igne; sic radix eorum qtiasi favilla erit. Stipulaa cedem; quia juxta dies Domini, juxta et velox nimis
enim, quse comburitur, in favillam redigitur. (Sophon. i, 14).» Cito «nim transvolat hujus vitse
Radix eorum favillsefiet similis, quia et a socie-,- brevitas, et mox Cbristus venit aeterna justis labo-
latejustorum evelletur et concremabitur. Et germen js rum praemia reddere. Qiri fideliter hsee cogitant,
wum, quod non apparel viride, ul pulvis ascendet, f, alacriter omnia nunc tolerant, et non deficiunt.
quando Judex venlilabro purgabit aream suam.i. Unde subditur:
Erunt enim quasi palese ante faciem venti, et sicutit VERS.27. —«Non est deficiens,neque laborans.>
favilla, quam turbo dispergit. Et quare? Non est deficiens in eo; quia t Qui perseveraverit
<Abjecerunt enim legem Doiriini (57),» quaeperr
usque in finem hic salvus erit (Mallh. xxiv, 19). »
Moysen data fuerat, ac deinde «eloquium sancti;i Non est ergo in Salvatore nostro quicunque in ad-
Israel, > id est praedicationem Chrisli, «blasphema versis deficit, quia salutem nonhabet, nequeChristi
verunt. > Nam si legem Domini non abjecissent prae- membrum est. Neque laborans in eo est, quia de-
dicationem sancti Israel non blasphemarent, qui ait:: lectabile sanctis est, quidquid pro eo natiuntur.
« Si crederetis Moysi, crederetis forsitan et mihi. Sequitur:
De me enim ille scfipsit: Si enim litteris illius non
«Non dormitabit, neque dormiet. >Divinum som-
creditis, quomodo verbis meis credetis ? "(Joan. v,' num dicimus remotum
46, 47.) Sequitur: Dei, et incommutabile a
rursum vigilat, dum providel eis do-
VERS.25. —«Ideo iratus est furor Domini in po- provisis. Qui
ctrina aut salute deprecantibus succursum. Electis
pulo, et-extendit manum suam super eum, et per-
cussit eum, et conlurbati sunt montes, et facta sunt ergo magnis, de quibus nune sermo est, nequaquam
morticiniaeorum quasi stercus in medioplatearum. > dorniit; quia semper utilia eis providet, et adjuvat
Furor est vehementissima commoti animi adver- eos. Sed neque dormitat; quia nee in modico suos
sus delinquentem inflammatio.Deus autem furoremi oculos ab eorum. providentia ;lortasse
claudit. Dormire enim
,. ...
in se haberenon potest; quia, cum sitimmutabilis, ' nonnunquam eis creditur, quia lnjustorum
non mente movetur irascens, sed quod justum est,' crudelitatibus hic sine vindicta lacerantir. Sed fa-
nnilis suis tune magis vigiiat, cum injusle eos ne-
tranquillus operatur. Sed quia peceatorem percutit, '
quasi furore commolus in eum videtur. c* quitia persequenlis aflligiK Yidens enim, quid hic
Iratus esl furor Domini in populo Judaeorum, et humililer tolerent, nimirum praevidet quid illic eis
extendens in eum manum suam^ percutiens eum per, misericorditer recompenset. Sequitur:
Vespasianum et filium ejus Titum. Et conturbati, « Neque solvetur cingulum renum ejus, nec rum-
'sunt montes, id est elati Judaeorum -optimates. Et; pelur corrigia calceamenti ejus. > Ut infra legimus:
facla sunt morlicinia eofum quasi stercus in medio « Fides est cinclorium renum ejus (Isa. xi, 5). »
platearum; quia in obsidione Jerusalem tanta niul- Non ergo sotvetur cingnlum renum ejus; quia noiT~
titudo eorum mortua est fame et pestilentia, ut. auferetur fides a nobis. Saepe enim conati sunt per-
nemo sufiiceret eos-sepelire. Sequitur: secutores fidem ejus exstinguere, et de mundo tol-
< In omnihus his non est aversus furor ejus, sed lere. Calceamenlum vero praedicationem ovangeli-
adhuc manus ejus extenta. > Usque hodie ira Dei cam designat, dicente Apostolo : « Caleeati pedesin
super reliquias Judasorum juste perseverat. Ira enini praeparatione Evangeliipacis (Ephes. vi, 15). > Non
ejus non estut hominis, id estperturbatio concitati ilaque rumpelur corrigia calceamenti ejns ; quia non
animi, sed tranquilla dispositio simpliciter consti- dissipabitur-ligatum calceamentum evangelicae prse-
tuta. Nam quia ipsi permanent adhuc in malitia, T dicationis. Ligata est enim doctrina ccelestis in cor-
idco cceleslis ira adhuc super eos permanet. Adhuc dibusprsedicantium,sicut scriptum est: «Ligalesti-
manus ejus exienta super eos esU quoniam adhuc monium, et signa legemin discipulis meis (Isa. vm,
eos aflligit. Sequitur: 16). > Nunquamjumpitur corrigia, qnae calceamen-
VERS.26.— «Et elevabit signum in nationibus tum hoc evangelicum ligat in nobis. Sequilur :
procul, et sibilabit ad eum de finibus terrae, et eGce VERS.28.*—«Sagittseejus acutse, et omnes arcc»
festinus velociter veniet. > ejus extentL»
Signum victoriae suse sigmim crucis Rex noster Quid in arcubus nisi divinseScripturae figurantur,
in gentibus levavit, ut inde sibi milites aggregaret. de quibus sententiaa quasi sagittae prosiliunt, ut ad-
Et sibilavil adeum, id est ad crucis signuin more versariorum corda feriantur? Acutm
ergo sunt sa-
pastoris pecora sua sibilo congregantis; eteos de gittm ejus; quia ad eos quos per terroiem corrigif,
finibus terrm congregavit, quia per prsedicationem acute ferientes et penetrantes verborum sententias
apostolorum etiam ultimos orbis recessus ad fidem emitlil. Et omnes arcus ejus exlenti;. quia omnes

(57) Alias, Domini exerciluum.


8» IIERVEI BURGIDOLENSISMONACHI U
dhinse Scriplurae eunclis peccatoribus minas inten- A 28). t Quia vero nullus ex eis deinceps ad gaudia
dniit. Sequitur : Patriae coelestismentem erexit, et desolatio Jerusa-
« Ungulaeequorum ejus ut silex, et rotae ejusquasi lem atque captivitas ejusdem populi j per ma-
impetus tempcslalis. » Solet in equi ungula laboris nus Romanorum secuta est, voce eorum subjun-
ibrtitudo cognosci. Qui sunt autem equi Dei nisi gitur:
praedicatores sancti, in quibus sedens suos impetit < Aspiciemus in terram, et ecce tenebrse tribula-
adversarios? Qttid per ungulas equorum nisi virtu- lationis, et lux obtenebrata est in caligiue ejus. »
tuin perfectio, id est recti cursus fortitudo signatur ? Aspiciemus, inquiunt, in lerram, qui ad coelum so~
Vngulmigitur equorum ejus ul silex; quia virtus ve- lebamusaspicere, id esl jam deterrenis solummodo
locis incessus evaugelistarum, quo ad prsedicandum cogitabimus. Et ecce tenebrm tribulationh, erum-
currunt, robuslissima est. Quid autcm in rotis nisi penl; qtioniam tota subilo palria per Yespasianum
volubililas praedicationis (58) expiimitur? Unde elTitum delebilur. Et lux menlis nostrae obtene-
Ezechiel vidit <rotam in medio rotse (Ezech. i, 16);» brata est in caligine ejus ; quia fugit a nohis consi-
quia Novum Testamentum intia vctus est. Rotm lium atque sapientia et inlelleclus prae confusione
itaque ejus quasi impetus lempeslatis ferunltir; quia _ ac nimietate tribulationis. Hucusque ea, quae sibi
praedicaliones ejus valida virtule feriunt et conlur- sub Ozia rege divbiitus oslensa sunt, Isaias est lo-
bant mentem peccatorjs. Sequitur : ctittts, amodo, quae sub rege Joalhan videril vel au-
YERS.29. —-« Rugitus ejus ut leonis, rugiet ut dierit, locuturus.
catuli leonum, et frendet, et tenebit praedam, el am-
CAPUT Yl.
plexabitur, et non erit, qui eruat. »
YERS.30. — « Et sonabit super eum in die illa YERS.1. — In anno qtio mortuus est rex Osias,
slcut sonitus maris.» vidi Dominum sedentem super solium excelsum et
Rugitus ejus ut leonis fuit; quia terribililer cla- elevalum, cl ea quae sub ipso erant implebant
mavit, dicens : « Serpentes, genimina viperarum, templum. >
quomodofugietisajudiciogehennae? > (Matlfi. xxm, YERS.2. — « Scraphim slabant snper illud. t
33.) Et: « Omnis arbor quse non facit fructum Quandiu regntim Ozias lenuil, Isaias Dominum
bouum, excidetur, ct in ignem mittetur (Matth. m, Sabaoth \idere non poluit. Ozias enim adversus vo-
10). Rugiit ut caluli leonum; quia terrorem ejus- luntatem divinaelcgis ingiessus csl lemplum quasi
dem judicii per apostolos,'qui sunl filii prophetarum ponlifex, ct ob hoc lepra. pcrcussus est in fronle ita
quasi catuli leonum, in deserto saeculi hujus cla- i[] ul extra civitalem cjectus inter immundos compu-
mavit. larclur (II Paral. xx\i). Quia crgo per ncfas ingres-
t Et frendet, inquit, el tenebil praedam, et am- sus est sancluarium, merilo jani,. dum ille viverct,
plexabitur, el non erit, qui eruat. » Frenduil, urcanum di\inae \isionis non patuit. Grandis enim
quando perseeutoribus respondit: « Ego sum (Joan. offensio male rcserantis saticluaritim fuit. Et idcirco
XVIII,5). > Mox quippe «abierunt relrorsum, el dignuni fuit, ul divinfc habitationis palatium in die-
ceciderunt in terram (ibid. 6). ». Tenuit prmdxim, bus ejus clausum permaneret. Eo ilaque mortuo su-
quam rapuerat,id est discipulos quos elegcrat, sub- pema palent palalia, cl divinse majeslalis gloria,
jungens : « Si ergo me quseritis, sinile hos abire ccriiitur. ,
(ibid. 8). > Ubi subjecit E\angelista : « Ul scrmo « Yidi, inquif, Dominum seacntem super solium
Jesu impleretur, quem dixit: quia quos dedisti milii, excelsum ef elevatum. » Scdere regnanfis est, quia
non perdidi ex ipsis quemquam (ibid. 9). > Tenuit t sedebil Dominusiexin actcrnum(Psal. \x\m, 10).»
igitur cl amplexatus est prmdam quasi leo confidens Dominalus vero estnon subditorum excellenlia lan-
in virlute sua; quia et hostes suos uno sermone ttim, scd omnis bonorum et optimorum perfectis-
prostia\itet ex discipulis electis nullum perdidit. sima cl omnimoda possessio, et vera ct immutahU
Tenuit pmdam, eum de suis ovibus diceret: « Non 3 lis firmitas, El idcirco solus ille summus imperator
rapiet eas quisquam de manu mea (Joan. x, 28).,» jure vocatur Dominus. Solium ejus specialis ordo
<Et non eril, inquit, qui eruat, et sonabit super spirituum est angeljcorum, qtii proprie thronus ap-
eum. > Quis sonabif? Qui pracdam ei frustra eona- pellatur, excehum in natura sua el elevalum conlcm-
bitur eripere, id est populus Judaeorum. Sonabit su- platione divina.
per eum sicut sonitus maris, id est tumultuosa el con- « Etea quaesub ipso eranl replebant templum. »
fusamultitudineclamans;«Reusestmorlis, crucifige, Templi nomine superna ccelorum habitatio designa-
cructiige eum (J-oan. xix, 6). » Sic aulem sonueruni tur, Joanne altestante qui ait: « Yidi, elecceaper-
super eum, qui praedam ei tollere nitebantur, quia tum est templum tabernaculi testimonii in coslo
idcirco eum occiderunt, ul multitudines lidelium ab (Apoe. xv, 5). » Atque post pauca : e Et nemo po-
eo separarent. Unde et alias scriptum esf : « Quia terat inlroire in lemplum, donec consumerentur
cogilaverunt inlra se dicenws : Hi.cest Jiteres, occi- septem plagae seplem angelorum ,(ibid*8). i Ea
damus cum, ut nostra fiat Iiaereditas (Matili. xxi, crgo , qum sub ipso eranl implebanl lcmjilum; ~qui£

(5S) God, G„ prmdkalipi


85 N COMMENT.IN ISAIAM LIBRI DGTO. — Llrl. 1. 86
superna illa coelorum habitatio plena est innumera-1 A VERS.3. — < Et clamabant alter ad alterum, et
bili frequenlia multorum millium angelorum. dicebant:-Sanctus, sanctus, sanclus Dominus Deus
Seraphin voeatur ordo qui primus est et summus exercituurii, plena estomnis terra gloriaejus. >
omnium, qui stabant super templum; quia etiam Dum clamare 'dieuntur ailer ad allerum, anim -
Ioci positione super omnes reliquos sunt, ita ut in- advertamus, quia divinas suas inlelligentias sibi
ter hos et Deum nulli "alii spirilus Intersint. Unde invicem copiose traduut. Unde et seraphim voean-
et in alia translatione dicilur, quia « Seraphin sta- tur, quod interpretatur principium oris eorum. Qui
bant in circiiitu ejus. » Et ob hoe Seraphin, id est enim primL.laudes et scientias divinas loquuntur, ac
ardenies yel hicendentes vocantur; quia tanto magis deinde cseteris augelorum subjectis ordinibus To-
in amore conditoris ardent, quanto hunc vicinius quendas tradunt, merito et Seraphin, id est princi-
vident. Sequitur : pium oris eorum dicuntur,
< Sex alse uni, et sex alae alteri. Duabus velabant Clamabant igitur alter ad alterum, et dicebant:
faciem ejus, et duabus velahanf pedes ejus, et dua- Sanctus, sanctus, ^anctus, Dominus Deus exerci-
bus volabaut. t Quia iste beatorum spirituum ordo tuum. > Tertio Sanctus clamant, nee adjungunt
charitate pro eseterjs ardet," quse in duobus praece- Domini dii, sed Duminus Deus, insinuautes quia Pa-
plis distinguitur, el inter duos praecipue cognosci- " ter et Filius, et Spiritus sanetus non tres Domini
tur, idclrco dicuntur duo Seraphin, cum sint innu- nec Dii sunt, sed unus Dominus Deus. Qui exerci-
merabiles. Et quod dicitur : Sex alm uni, et sex alm tuum Dominus appellalur ,jjuia omnis militia^coelo-
alteri, non numerum iiidicare credamus, sed quia rum nutui ejusdeservit. In hoc autem hymno dili-
prima, etmedia,et extrema intellectualiumvirtutum genter auimadvertendum, quia primus isle bealo-
eorum absolute et libere in Deum volant. Unde rum ordo angelorum ab ipso Deo theologicam scien-
cirea facies, et medium, et pedes, habere geminas tiam edoctus est, per quam seipsum velut magi-
alas describuntur, ut universaliter volabile eorum strum demum reliquis tradidil clamando illis:« San -
insinuetur Iargissime sursum in divina tendens. ctus, sanctus^sanctus Dominus Deus. >
Sed per faciem Dei potest accipi fortasseDivinitas, Et quia ipse trinus in personis, et unusin substan-
et per pedes ejus humanilas. Velant ergo faciem; tiaDominus Deus, a superccelestibus essenliis usque
quia et ipsis ea, quae sunt de Deo, incomprehensi-"- ad novissima terrae extendit in omnia, quae sunt,-
biiia sunt. Velant pedes ejus, quia sicut Dionysius pfovidentiam et bonilatem suam, ulpotc benignus
Areopagita asserit, securidum nos «'Jesu divina omnium Conditor, et omnia regit et eontinet. « Al-
formatio et arcana est rationi omni, et incognita ,p tingitenim sapienlia ejus afine usqueadfinem for-
intelleclui omni, et ipsi praeslanli honorabilissimo- liter, et disponit omnia suaviter (Sap. vm, 1). »
rum angelorum. » ' Unde et ipse coelestium exerciluum Dominus dici-
Aut certe per faciem et pedes ejus altiora et pro- tur, et omnis terra gtoria ejus plena esse canilur.
fundiora dhinarum injelligenliarumj accipiamus. Sic enim in coelo et in lerra ubique dominalur. Nam
Altum quippe Dei est : quia ipse nihil <existentium et « omnia, quaecunquevoluit Dominus, fecilin ccelo
est, neque aliquid alicui existentium cognitum, et et in terra (Psal. cxm, 5). » Qui jtixta Aiigustinum
neque verbum ejus neque nomen, neque scientia in supernis spirilibus summa pace alque amicilia
est, sed exaltatur in obscurum super omnia, Pro- coptialis, et inuna voluntale quodam spirilali igne
fundum quoque ejus est omnibus exislentibu\in- charitatis conflatls lanquam in excelsa, et secrela
comprehensibilisobseuritas el ignorantia. Dum ergp sede residens vclut in domo sua el in lcinplo suo,
faciem ejus et pedes tegere dieuntur, et solis mediis inde se quibusdam ordinalissimis creaturae molibus
alis volare, intelligendum est, qtiia tam sublimis primo spiritalibus..deinde cojporalibus pcr cuncia
praeeellentissiiiiorum ordo spirituum bealorum ti- diffundit, et uiitur omnibus ad incommuiabile arbi-
midus est circa divinarum, intelligentiarum subli- - Iriunisententiae suae sive incorporcis, sive coiporcis
miora et profundiora, et mediis alis in comniensu' JJ rebus,. si\e rationabiliius, sive irralionabiiibus spi-
ratione ad Dei visionem et intelltgentiam exaltatur. ritibus, sivebonis per,ejus graliaro, sive malis per
Faciem quippe ejus et pedes velanles incomprehen- propriam yoluntalem
sibilium illis notitiam quadam venerationis obum- Sed quemadmo&um corpora crassiora et inferiora
bralione sibi ipsis pie occullanf, sicque nobis exem- pei subtiliora, et pctentiora quodam.ordine regun-
plum cauts-forrnidinis dant, ne quando praesuma- lur; ita omnia corpora per spiritum \itae raliona-
mus discutere Deum, sed seinper laudemus, quo- lem, et Spirilus vilae ralionalis desertor atque peW..
niam ipsi nunquam discutiunt, sed assidue laudaint. cator per spiritum vilae rationalem pium, ct justum,
Itaque faciem et pedes ejtts velant, atque mediis et ille per ipsum Deum, ac sic universa crealura
alisvolant; quoniam sublimiaet profunda divino- pcr Crealorem suum, ex quo,'et per quem, et in
rum ultra modum non perscrutantur, sed hr Dei quo etiam condita alque constituta est. Ac per hoc
scientia mediocriter eltemperale volant, Mediarum voluutas Dei esl prima ct summa causa omnium
quippevolatus alarum incessabile actionum Beum coi poralium specierum alque molionum. Nihil enirii
imilauiium in mensura est, et allivolum assiduse mo- fit visibiliter et sensibiliter, quod non de inleriore
lionis eorum. Scquitur : invisibili, atque InteHigibili aula summa imperatoris-
HERVEIBURGIDOLENSIS MONACIII 83
87
aut jubeatur, aut permittatur secundum ineffabileml A . c Inmediopopulipollutalabia habentis ego ha-
justitiam praemiorum atquepoenarum, gratiarum ett hito. >Pollulionem namque labiorum se habere do-
retributionum in ista totius creaturae amplissima» luit; sed unde hanc contraxerit, indicavit, cum in
quadam immensaque republica. Sie ergo intellige. medio poputi polluta labia habenlh se habitare per-
lioc quod canitur : « Dominus Deus exercituum,_ hibuit. Unde enim diflicileest, ut lingua saecularium
plena est omnis lerra gloria ejus. » Sequitur: mentem non inquinet quam tangit. Quia dum ple-
VERS.4. — < Et commota sunt superliminaria . rumque eis ad quaedam loquenda eondescendimus,
cardinum a voce clamanlis. » paulisper assueti hanc ipsam locutionem, quae nobis
Quod est templi sive domus hujus ostium, nisii indigna est, etiam dclectabiliter tenemus, ut ex ea
jaftua regni coelorum? Et qui sunt cardines hujus, jam redire non libeat, ad quam vel ex condescen-
ostii, nisi illi Spiritus angelici, quorum ministerio. sione ducti venimus inviti; sicque iit, ut ab otiosis
patrise coelestis ingressus aperitur nobis, vel clau •. ad noxia, a levibus -ad graviora verba veniamus.
ditur? « Ejecit enim Dominus Adam, et collocavit; Sedpropheta sanctus unde se pollutum labiis co-
ante paradisum voluptatis cherubim, et flammeum gnoverit, insinuat subjungens: Et regem Dominum
gladium, alque versatilem ad cuslodiendam Tiam exerciluum vidi oculis meis. Ex divina enim visione
ligni vitae (Gen. III, 24). t Et ascendente Chrlsto cla- B
* illuminatus est, ut ea cognosceret in semetipso, quse
matum est: « Tollite portas,principes, vestras (Psal. prius non advertebat. Sequitur:
sxm,7).»Ipsis ergo commissaestjanuavitae,uteam VERS.6. — « Et volavit ad me unus de Seraphim,
vel claudant, vel aperiant. Et ideo cardines accipi- et in manu ejus calculus, quem forcipe lulerat de
mus eos, quia in ipsis velut in cardinibus ostium altari. »
illud \erlitur. Sed quae sunt superliminaria cardi- VERS.7._— « Ettetigit osmeum, etdixit: Ecce
«umistorum, nisi mentes angelorum ? Commota ergo teligit hoc labia lua, el auferelur iniquitas tua, et
-sunt superliminaria cardinum a voceclamanlh; quia peccatum tuum mundabitur. > -
dum majores cantant: Plena est omnis terra gloria Valida traditione Patrum antiquorum, et qui au-
ejus, menles minorum flectuntur ab obslinatione dis- ditores apostolorum fuerant, aflirmatum tenemus,
cordiae, quam ob peccatum protopareutis habebant primas virtutes angelicas, quae sunt in ciieuilu Dei,
adversus eos, qui hTterra deguut. nequaquam huc descendere. Cur ergo Seraphim, di-
< Et domus, inquit, impleta est fumo. > Subaudi citurad Isaiam venisse? Sed in hac propheta (5$)
a voce clamaiitis. Hoc et Joannes sic ait:« Et lem- sentenlia vull intelligi, quia ii spiritus, qui mittun-
plum impletum est fumo a majestate Dei, et virtute lur, eoruniTOcabulum percipiunt, quorum officium
**
ejus (Apoc. xv, 8). » Domus quippe vel templum gerunt. Quia enim ut peccala locutionis incendat,
implelur-fumo a mujeslate Dei; quia et ipsi spirifus de altari angelus carbonem porlat, Seraphhn voca-
angelici, qui semper eum in coelisvident, potenliam tur, quod incendium dicitur. Ex minoribus ergo
majestatis ejus ad integrum comprehendere ne- fttit angelus, qui missus est; quoniam summaeilLe
queunt. Nam « nubes et caligo in circuilu ejus (Psal. poteslates in ministerium foras nequaquam venire
xcxvi, 2). » Et « Posuit tenebras lalibulum suum creduntur. Qui et carhonem coelestis ardoiis in for-
(Psat. xvii, 12). > Hanc caliginem Moysesingressus cipe geminae dilectionis altulit, sive calculum, qui
est, ul ibi gloriam Dei videret (Exod. xx, 21). Hsec est lapis durissimus alque rotundus et ex omni
enim caligo vel fumus iste lux illa inaccessibilis est, parte lenissimus, virtulein sancti Spiritus in eo de-
in qua Deus inhabitare dicitur. Fumus ergo a maje- signans, quod virum fortem atque perfectum et in-
Uate Deidomum implet; quia omnis creatura in ejus legrum, ac mansuetum reddit. Altare vero, quod
cognilione caligat. Sequilur: est in conspeclu Dei cumulatum his carbonibus,
VERS.5. — « Etdixi: Vsemihi quia lacui, quia quid sentire debemus nisi supernarum corda virtu-
vir pollutus labiis ego sum, et in medio populi pol- fum, ubi sancti Spiritus ic,nis semper abundat?
luta labia habentis ego habito, et regem Dominum D rj Unde ad prophetam carbo missus est, id est portio
exercituum vidi ego oculis meis! > quaedam illius ignis, quae sufficeretsermonis peccata
Reprehendit se de silentio, et labiorum pollutio- purgare. Sed his per anagogen diclis leclionem a
ne; quia et nonnulla bona, quae loqui debuisset, capite revolvamus, sensum in ea mysllcum inda-
tacuit, et aliqua locutus est inulilia. Tenendus est gantes.
enim discretionis modus, ut et bona, prout opportu- Vidit enim Isaias Dominum non quidem sicuti
num fuerit, loquamur, et inania verba semper loqui est, sed modo quodam significativo, sicut prophetae
vel audire caveamus. Multum quippe deorsum duci- visio fuerat informanda. Quandiu enim in hac mor-
mur, dum locutione continua ssecularibus admisce- tali carne vivitur, nullus ita in contemplationis vir-
mur. Quod bene in semetipso reprehendit nunc pro- tute proficit, ut in
ipso jam incircumscripti luminis
phota dicens: « Vae mihi, quia tacui, quia vir pol- radio mentis oculos infigat; neque omnipotens"
lulus labiis ego sum! >Qui cur polluta labia haberet, Deus jam in sua claritate conspicitur, sed quid-
apeiuit, cum subjungit: dam sub illo spcculatur anima, unde refota proii-
(59) Codd., prppheta;.
539 COMMENT.IN ISAIAM LIBRl OCTO. — LIB. I. 90
ckit, ut post ad visionis ejus gloriam pertingat. A ac dominationes et angelos, totum ministerium cee-
Cum enim Doniinum se vidisse propheta fatetur, leste, condiderit ? Et duabus velabant pedes ejus.
dicens : « In anno, quo mortuus est rex Ozias, vidi Nam extrema quoque ejus quis seirepotest? quid
Dominum sedentem super solium excelsum et ele- pbst consummationem saeculi sit futurum? Quid
vatum, > protinus subjungit : < Et ea, quae sub postquam humanura genus fuerit judicatum ? Quae
ipso erant, implebant templum. > Quando Ozias sequatur vita, an rursus alia futura sit terra, et-
rex superbus ac praesumptor moritur, Dominus vi- post transitionem alia rursus elementa, vel alius
deuir; quia. mundi hujus elatio a desiderio men- mundus solque condendus sil? In Deo eliam maxi-
tis abscidilur, tunc ipsa mens Dei gloriam contem- me, qui nec principium, nec finem habet, omnis
plalur. ,ab hac cognilione principii ejus et finis excluditur
Et notandum, quod Dominus super solium excel- visus. Ne quseras prineipium ejus, vel finis ejus ar-
sum et ehvatum sedet. Quid namque est solium cana, quae non sunt. Habes praesens esse ejus; sed '
ejus nisi creatura angelica vel liumana, cui per in- laudalo, non discute.
telieetum, quem dedit, praesidet; quod videlicet so- « Et duahus, inquit, volabant. » Media tant im
Iium cxcelsum et elevatum dicit; quia natura hu-
nobis ex Scripturarum lectione
mana ad coelestem gloriam elevata proficit, et crea- cognoscimus, quse
lura angelica, dum multis spiritibus cadentibus in panduntuf, quando plasmatus homo, quando dilu-
yium, quando data lex sit, qualiter ex uno homine
coelo solidala est, ne cadat, inde elevata est, unde
universa spatia terrarum completa sint, et exlremo
confirmata. Templum vero ejus hoc est, quod so-
jElernus rex ibi ubi tempore Dei Filius carnem sumpserit. Csetera vero,
lium; quia habitat, praesidet. isti duo seraphim in faeie pedibusque
Nos ergo lemplum illius sumus, in quorurii menlibus quse dixiuius,
texerunt. Nam quia Testamentum Velus hrlege et
hahitare dignatttr.
in prophetis occultat ea, quse fuerunt ante mundi
Sed ea qum sub ipso eranl replebant.templum;
principium, unus seraphim, duabus alis faciem Dei
quia, quidquid nunc de illo conspicitur, adhuc non
est ipse, sed sub ipso est. Sic Jacob angelum vidit, velabat. Et dum in Evangelio et apostolorum do-
etvidisse-se Dominum fatetur (Gen. xxxii, 50); quia ctrina Testamentum Novum itidem abscondit ea
cuiii et mysleria ejus conspicimus, jam multum est, quse fuerunt ante sseculi creatioiiem, alius seraphim,
levamur. duabus alis velat cjus faciem. Eodem modo dum
quod super nosmetipsos Notandum vero
duo Testamenla in lege el prophetis atque in
quod dicitur : implebat templum. Quoniam et si ipsa
et apostolts occultant ea quaefutura sunt
angelus apparet, inflrmae tamen mentis desiderio ' Evangelio sseculi terminutn, uterque seraphim, geminis"
salislacit,~ ul si adhuc majus non potest, jam C post'
tamen minus quod videt, admiretur. Ea ergo, alis pedes ejus velal; et duabus mediis uterque vo-
sub sicut lat, dum per legem et prophctas, dum per evangeli-
quae ipso sunt, implent lemplum; quia,
dictum est, cum mens in contemplatione profecerit, cam et apostolicam doclrinam ea quce fiunt ab initio
non jam quod est ipse, sed quod sub ipso est, con- sseculi usque in finem, nobis panduntur. Sicque sex
alm uni sunt, et sex alm alteri. Sequitur :
templatur. Sequitur :
« Seraphiin stabant super illud. > Hoc-est quod « Et clamabant alter ad alterum. » Pulchre posi-
apud Moysen, duo Cherubim, stant super arcam tum est: alter ad alterum. Quidquid enim in VeSeri
Testamenti (Exod. xxv, 18). Nam per templum vel Testamento legimus, hoc idem et in Novo reperi-
arcam Ecclesia; per duos seraphin, \el duos che- liius; et quod in Novo fuerit lectitatum , hoc ex Ve-
rubin, duo Teslamenta figurantur. Quae super Ec- teris auclorilate deducitur : nihil in eis dissonum,
clesiam stant, quia nos protegunt, et omnem in- nil diversum. « Et dicebant : Sanctus, sanctus,
tellectuni nost:um superant. Seraphim, namque, sanctus Dominus Deus exerciluum. > In ambobus
sieut jam diximus, incendium dicitur; quia lesla- testantentis praedicatur Trinitas. « Plena est omnis
menta Dei corda audientium igne charitatis inflam- ..] terra gloria ejus. » Hoc de tempore evangelicaeprae-
mant. Unde Jeremias : « Nunquid non verba mea dicatiouis dicitur. Ubique enim sunt Ecclesiae bea-
sunt quasi ignis, ait Dominus? > (Jerem. xxin, torttm, quae sunt gloria ejus. In omnibus quippe, qui
29.) Et Moyses : t In dextera ejus lignea lex conversatione sua glorificant Deum, gloria ejus est,
(Deut. xxxni, 2). t Et Psalmista : t pgnitum atque ita omnis lerra plena esl gloria Dei. Olim non
eloquium tuum vehemenler (PsaL cxvm, 140). » omnis terra plena erat ejus gloria, sed unus angulus
Seqtiitur; terrae, quando dicebatur : « Nolus in Judsea Deus, in
c Sex alae uni, et sex alae alteri, duabus vela- Israel magnum nomen ejus (Psal. LXXV,1), » nunc
bant faciem ejus, et duabus velabantpedes ejus, et vero lotus orbis gloria ejus est plenus.
duabus volabant. » Quid per faciem pedesque Dei si- Sed quid tibi prodest, si omnis terra plena sit
gnatur, nisi hoc quod aute ssecula fuit, et quod gloria, tu autem non sis particeps plenitudinis glo-
post finem sseculi futurum cst? Duabus, inquit, riae Dei? Si enim ea quae facis, si ea quse loqueris,
velabant faciem ejus. Quis enim ejus potesl scire in gloriam Dei fiant, si sermo tuus, si taetus, si
principium ? quid antequam conderet istum mun- processus et ingressus tuus, si cibus ac polus, et
dum, in rerum fuerit seternitatc? quando thronos omnes actiones tuae in gloriam Dei liant, et parti-
9! HERVEI BURGIDOLENSISMONACHI, P2
topt dicli hujus es : « Plena est omnis terra gloria A nium adversariorum potest ccntradictionibus ce-
ejus. > Sequitur: dere, calculus dicitur. Yidenfur autem mihi, et
« Et commota sunt supeiliminaria cardinum a LXX Interpretes in eo, quod anthraca transtule-
voce clamanlis. > In alia translalione dicrtur : « Et runt, idem sensisse. Anlhrax quippe, quem nos
ablatnm est superliminare a voce, qua clamabant. 1» carbunculum inlerpretamur, genus est lapidis fal-
"Moysi et Aaron ad ostium tahernaculi semper lo- gidi atque lucenlis, queni et in duodecim lapidibus
quebatur Dominus (Exod. xxix, 4 et seq.) quasi de- inveniinus (Exod. xxvnr, 18). Sive igitur calculum
signans ante Evangelium, <juia necdum eos in san- sive earbuneulum lapidem accipimus, et in cal-
cta sanclorum introduxerit (60), sieut Ecclesia post culo quidem d vini scrmonis Teritas et rigor, ia
introducta est, dicens : « Introduxit me Rex in cu- carbunculo autem doctrina lucens et manifesta mon-
hiculum suum (Cant. i, 5). » Quando ergo Dominus stratur.
descendit ad terram, superliminare illud, id est, Quod autem" seraphim volasse dicitur, intellige
qua i quodiam obstaculum intrare ctipientibus est velocem divini sermonis adventum super prophe-
aUatum. Yel quando Chri&tusinferni porlas confre- lam, acNovi Teslamenti repentinam cognitionena.
git et sanctorum animas secum educens ad superna Quia ubi Deus magisler est, nulla mora fit "in di-
victor r 'mcavit, etregna coelorum apernit, tunc abla- " scendo. « Et in manu ejus calculus.' » Calculus in
tum est snpeiiiminare. manu sermo est in operatione. Novum enim Testa-
In eo autem quod nova editio habet: < Et commola mentum per graliam facit ©peribus impleri, quod
sunt superliminai ia cardinum a voce clamantis, » sic Yetus nequivit per austeritatem facere. « Qttem tn-
iilam admonitionem intelligatnus, utfidelibus apeiiri leral de altari. » Quia evangelicum sermonem prae-
possit superni lempli janua, et infidelibus clausa per- dicationis de ara Dominicsecrucis accepit. El dixit:
maneat. Nam « a diebusJoannisBaptistae usque nunc « Ecce teligit hoc labia tua, t etc. Tactu ealculi, id
regnum coelorum virn palitur (Matth. xi, 12). > Pos- est divini sermonis, purgatum peccalum, sicul di-
sumus ergo vim inferre huic januse, et- nobis eam scipulis Dominus ait : « Jam vos mundi estis pro-
aperire, si volumus; quia commota sunt supei limi- pler sermonem, quem loctilus sumvobis (Joan. xv,
naria ejus, quse prius eam immobiliter clausam te- 3). » Purgatus itaque propheles, el igne co?Iilussuc-
nebanf. census subjungit :
Et bene dicitur-: A voce ctamantis, et non: a voce YERS.8. — « Et audivi vocem Domini dieenlis :
clamantium; quia per gratiam solius evangelicae Qtiem mitlam, et quis ibit nobis?Et dixi: Ecce ego,
praedicationis aperitttr porta regni coelestis. Neque mitte me. »
enim Moysi dictum est, quod Pelrus audire meruit : Et hic deelaratur unus Deus in ptaralitate perso-
< Quia tibi dabo claves regni coelorum (Matlh. xvi, narum. Sicut enim in Genesi dicilur : « Faciamus
19). » Sequitur : hominem ad imaginem, et similitudinem noslram
« Et domus impleta est fumo. » — « Deus » no- (Gen. i, 2); »ita et hic puto dictum : Quis ibit no-
Ster « ignis consumens esl (Deut. iv, 24). > Ex hoc bh ? Nobh enim quibus aliis sestimandtun est uisi
igilurigne, quia lotam subslantiam capere non pos- Patri et Filio el Spiritui sancto, quibus vadit, qui-
sumus, levior quasdam in universam Ecclesiam, cunque eorum obsequilur voluntali. Et in eo, quod
et, ut ita dicam, larior fumi natura dispergilur. unius loquentis persona praeponilur divinilatis est
Quam nos capientes dicamus : J« Ex parte co- unifas; in eo vero, quod dieilur nobis, personarum
gnoseimus, et ox parte prophelamus (I Cor. xni, diversitas indicalHr.
9). » Et: « Yidemus nunc per speculum in aenigmale « Et dixi, inquil, Ecce ego, mifte me, Deus, qui
(ibid., xn). > vocat ea quse non sunf quasi sint (Rom. iv, 17), >
< Et volavit, inquit, ad me unus de seraphim, > elqui dixit: < Ego sum qui sum (Exod. m, 14). >
etc. Quia per duos serapbim duo Testamenta in- Quoscunque vocaverit, slatim facit subsistere; quo—
telligimus, Novum Teslamentum missum ad pro- D niam omnia, qttseabsque eo sunt non sunl. Unds-
phetam dicimus, quod hahens in se utraqtie man- et propheta purgatus a viliis ausus est dicere: Ecce
dala, id est et sua, et Yeleris Inslrumenli, ignitum ego sum. Notandum autem, quomodo ad id quod
sermonem Dei duplici praeceptorum acie compre- dixeralDominus :« Quem mittam, et quis ibit no-
hendit, et lactis labiis, quidquid fuerit ignoi anlke bis; > propheta ex parte responderit : « Ecee ego
(hoc enim labia nunc interpretari possumus im- stim, mitte me, > et de sequenti laeuer-it, inlelligens
mtinda) purgalionis suse repulit veritate. Yere enlm nullum dignum esse hominum, qui Deo pergerel, ct
carbo, qui linguam puram facial a peccato, sermo omneitersuum ejus faceretesse, qui mitteref, qui
divinus. Sed quia in Hebraeo pro carbone calculus cum diceret: Mitte me, per aclivam vitam prodesse
legitur, videtur mihi sermo divinus ex calculi ap- proximis cupiens officiumpraedicalionis appetit. Hla
pcllatione signari. Sicut enim ealculus genus est est enim vera charilas, quae sic ad Deum feslinat,
.apidis durissimi, et roltindi, et omni parte lenis- ut proximum non deserat. Purgatus ergo per altarls
simi, ita sermo Dei, qui nec liaereticoniiri nec om- calculum cl charitate fervens ultro se, ut mittatu v

(60) Cod. G., hidufflrU*-


SS COMMENT. IN ISAIAM LIBRI OCTO. — LIB. I. 94
offert, quatenus gratiae, quam acceperat, alios~face- A Nam quia non ex fide, scd tanquam ex operibus
ret participes. Sed qui praesentibus pio amore pro- tumuerunt, ipso^suo tumore csecati offenderunt in
desse volebat, mala, quae futuris erant ventura, lapidem offensionis. In eo aulem quod addidit: Et
primo prophetare visus est, ac deinde-audivit eorum converlantur et sanentur, aut^a superioribus subau-
"^ diendum est, ut dicalur : non cpnverlantur, et non
bona. Nam sequitur :
YERS.9. — « Et dixit : Yade, et dices populo sanentur; aut de supernae medicinae misericordia
huie : Audite audienles, et nolile intelligere; et vi- lactum inteltigendum est, ut quo'iiam perversse et
dete vislonem, et noliie cognoscere. Exeaeca xor superbgevolunlatis erant, et justitiam suam consti-
populi hujus, » elc. luere volebant, ad hoc in sua caecitate deserentur,
Loeus enim iste ad illud tempus pertinet, quo Do- ut olfenderent in lapidem offeiisionis, cl implerentur
mintis in terris eonversatus cst nova docens et miia facies eorum ignominia, et humiliati quaererent no-
faciens, qui de Judaeis luhc ait: « Ideo in parabolis men Domini,_et non suam, qua Inflatur superbus,
cis loqiior, quia videnles non vident, et> audientes sed Dei justiliam, qua justificatur fmpius. HoCenim
non audiunt, neque inlelliguntjiit impleatur in eis multis eorum profeeit in bonum, qul de suo scelere
prophetia Isaiae dicens : Audiiu audietis,«et non in- ^ compuncti in Christum poslea credidcrunt. Aures
lelligelis, et videntes videbitis, et non videbitis. In- aulem, quae nunc aggravantur, et oculos, qui clau-
crassalum est enim cor populi hujus, et auribus - duntur, non exterioris homiuisesse putes, sed po-
giaviler audierunl, et ociilos suos clauserunt, ne lius interioris. Propheta vero, postquam ei diclum
quandc oculis vidcant, et auribus audiant, el corde est : « Excseca eor populi huhis, » subjecit :
intclligant, et converlantur, et sanem eos" (Matih. YERS.11.— «EtdixL: Usquequo Domine?Et
xnij 15-15). > Quia ergo parabolas Judseis non in- dixit: Donec desolentur civitales absqueliabitalore,
telligenlibus loquebalur Dominus, ct signa^coram et domus sine homiue, et lerra rclinquatur de-
'
eis faciebat, nee intelligehanl/quia totum carnaliter serta. » ,
sapiebant, mcrito divina eis senlenlia per increpa- YERS.12. — « Et longe faciet Dominus homi-
tionem prophclise dixerat : Audite,-snhm&i verba nes. >
"Salvaloris et nolite cognoseere, quid ea signifi- Tam diu enim perdtiraverunt In csecitate cordis,
eent. donec per Yespasianum et Titum civilates eorum
VERS.10. — t Excscca, inquif, cor populi hujus, desolarentur, ut non remaneret in eis habitalor, et
et aures ejus aggrava, etoculos ejus clatide,ne forte terra eorumrelinquereturdeseita, et longe fierent ho-
videant(61) oculis suis, el auribus suis audiant (62), r mines Judaicl generis, ab ea captivi per omnes gen-
etcorde suo intelligant(65), et convertantur(64),et tes ducli. Sed quia reliquiae hujus piebis circa fi-
sanenlur (65). » nem saeculi convertentur, videamus quid subjun-
Quis nunc in Isaia figuratur, qui populum Ju- gat: «'Et multiplicabitur, quae derelicta fuerat in
daeorum excaecarepraecipitur, nisi pcrsona prophe- medio terrae. »
tarum et ipsius legislatoris ? Isaiae erg6 dicitur : YERS.15. — « Et adhucin ea decimatio, et con-
« Excseca corpopuli Iiujus. » Quia sicut Apostolus veitetur, et erit in ostensionem sicut terebinthus,
ait: « Moyses ponebal velameirsuper faciem suam, ,et sicutquercus, quse expandit ramos suos, semen
ut nen intenderent iilii Israel in faciem ejus, quod sanctum erit, id quod-steterlt in ea. »
evacuatur, sed obtusi sunt sensus eorum. Usque in Medium terrse Jerusalem est, sicut per Ezecl.ie-
liodiernum enim diem ad ipsum vejamen inleetone lem dicil Dominus : « Ista est Jerusalem, in medio
Veteris Testamenli manet revelatum, quoniam in gentiumposul eam, et in circuiluejus terras (Ezech.
Chrislo evacuatur. Scd usque in hodiernum diem v, 5). > In hoc medio lerrm dereliquil Dominus ple-
cum lcgilur : Moyses, velamen est posilum super bemJudaeorum dicens : « Ecce relinquetur vobis
coreorum. Cum autem conversi fuerint ad Domi- domus vestra deseita. Dico enim vobis, non me
num, auferelur velamen (II Cor. m, 13-16). »Itaque D videbitis amodo, donec dicatis : Benedictus, qtii
quoniam Scriptura legis et prophetarum velaraine venit in noinine Domini (Matth. xxin, 58). > Sed
litterse obumbratur, etcainalis Judaeorum populus plebs ista, quani Dominus, dum adhuc habitaret in
solam litterae superficiem sequitur, Isaias seripto— Judaea, reliquit, el quaeposfmodum per totum or-
rum Testamenti Veteris personam gerens cor ejus bera dispersa est, appropinquanle sseculi termino
excaecare dicitur : multipticabitur, et ad fidem veniet, sicut scriplum
Cum autem dicit : Ne forle ~videanl oculis suis, est : « Si fuerit popiilus tuus quasi arena maiis,
sciendunr, quia Deus in sua caecitate reliquit eos reliquiae convertentur ex eo (Isa. x, 22). »
deserendo et non adjuvando; quod non iniquo, sed DecimaXio significat impletiouem legis propter
occulto jiidichr-fecit. Sive enim quando adjuvat, Decalogum ejus. Adhuc ergo erit in ea decimalio;
misericordiier facit, sive quando non adjuvat, ju- quia futurum est, ut legem suam impleat, et con-
ste facil; quia omnia non temeritale sed - judicio. verlelur ad praedicationem Eliae. Et erit in ostensi<3-
(6-1)Alias, videal. (64) Alias, convertatur.
(62) Aiias, audiat. (65) Alias, satiem eum.
^(?3)Alias, mtelligat.
9>5 HERVEI.BURGIDOLENSISMONACIII 96
nem sicut lerebinthus et quercus; quia longe Iateque A l nuntiaverunt domui David, id est reetoribus Eccle-
sparget exempla sublimis conversationis suse, et siae. Requievit Syria super Ephraim: id est gentilitas
magnae sanclitalis. Terebinthus enim et quercus Judaico populo concordat in persecutione fidelium.
nimis magnae sunt arbores. Semen sanctum erit id Sic enim legitur in Aclibus apostolorum : « Qui vero
quod lunc in ea sleterit; sicut de illa genle dicit Apo- increduli fuerant Judaei, suscitaverunt, et ad iracun-'
stolus: « Si radixsanctaest, etrami(Rom.xi, 16).» diam concitaverunt animas gentium adversus fratres
Sicut enim radix sancta est in palriarchis; sic san- (Act. xiv). » Et postpaululum : « Cum autem factus
cti erunt rami in his filiis. Haec,regnante Joathan, esset impetus gentilium et Judseorum cum principi-
vidit Isalas, Tel prophetavit. bus suis in aposlolos, ut contumeiiis afficerent eos,
CAPUT YIL etlapidarent(tuid., 5), »idestPaulumetBarnabam,
YERS.1. — < Et faetum est in diebus Aebaz filii < intelligentes confugerunt ad civitates Lycaoniae
Joalhan, filii Oziaeregis Juda, aseendit Rasin rex (ibid., 6). > Itaque rex Syrimet rexlsrael ascenderunt
Syrise et Phacee lilius Romeliaerex Israel in Jeru- conlra Jerusatem, dum fieret impetus gentilium et
salem ad praeliandum contra eam, et non poluerunt ; Judaeorum cum principibus suis in aposlolos. Itaque
debellare eam. > requievit Syria super Ephraim, dum Judaeigentilium
B
VERS.2.— « Et nuntiaverunt-domui David dl-. animos inflammassent adversus fratres. Et commo-
centes : Requievil Syria super Ephraim, el commo- lum est cor ejus, et cor populi ejus, quia et pramo-
ttim est cor ejus, et cor populi ejus sicut moventur siti et subjecli melu passionis titubaverunt. Contra
ligna silvarum a facie venfi. > quam fluctualionem venit Salvator nosler roborare,
Iiaec secundum Historiam veraciter credimus fa- et consolari eos. Nam sequitur :
cta. Sed quoniam « haec omnia in figura continge- VERS.3. — « Et dixit Dominus ad Isaiam : Egre-
bant illis (I Cor. x, 11), » requiramus, quid in istiss dere in occursum Achaz tu, et qui derelictus est
praefiguratum sit. Quia enim Achaz interpretatur: Jasub filius tuus ad extremum aquaeductus pisciase
apprehendens, quid per Achaz nisi typus apostolo- superioris in via agri fullonis. >
rum, ac temporis illius reliquorum fidelium, quii VERS.4. — « Et dices ad eum: Vide, ut sileas,
Christum in carne apparenlem fideliter apprehende- noli timeie et cor tuum ne formidet a duabus cats-
runt (unde et Simeon « accepit eum in ulnas suass dis titionum fumigantium istorum in ira furoris
(Luc. II, 28), t etquid per Joathan, qui interpreta- Rasin regis Syriae, et filii Romeliae. »
tur cujus et frater eorum, nisi prophetae signantur,, YERS.5. — « Eo quod consilium inierit contra
qui satis declaraveruut, cujus sit Christus, populii Q te Syria malum (66), Ephraim et filius Romeliee
Judaici an Christiani, qui secundum carnem frater'' dicentes : >
est Judaeorum? Dicitur quoque Joalhan Domini per- _YERS.6. — « Ascendamus ad Judam, et suscite-
feclio; quia a Domino data est prophelis perfeclio,, mus eum ad nos (67), et ponamus regem iri medio
quam habuerunt. Quid vero per Oziam, qui robusluss ejus filium Tabeel. >
dicitur, nisi virilis palriarcharum cuneus? Achazi YERS.7. — « Haecdicit Dominus Deus : Non stai
ergo nascitur ex Joathan, et Joathan ex Ozia; quo- bhVet non erit istud. »
niam apostoli sunt prophetarum filii el prophelae e VERS.8. — « Sed caput SyriaeDamascus, et caput
filii patriarcharum. Achaz vero rex Juda est, quo- Damasci Rasin. »
niam apostoli sunl rectores Ecclesiae. Isaias enim, qui dicilur salus Domini, egreditur
Quid autcm per Syriam, quae sublimis dicilur, in occursum Achaz; quia in anguslia tribulalionis
nisi superba gentilitas exprimitur ? Quid per Rasin,, nostrae occurrit menti nostrse, quomodo Filius Dei
qui interprctatur placentia' sive complicatio, nisii missus ad passionem in mundo fuit. Unde Aposto-
principes gentium erroribus implicati? Quid perr lus : s Recogitate, inqtiit, eum, qui lalem sustinuit
Israel nisi perfidus Judseoruin populus ? Quid perr a peccatoribus adversus semefipsum contradiclio •
Phacee regcm lsrael, qui dicitur "aperiens,nisi doc-- D nem, ut ne fatigemini animis veslris deticientes
tores Judaeorum, qui -Scripturas aperire deberentt (Hebr. xn, 5). > Egressio enim Isaisecommemoratio
Interpretando? Romelia vero dicilur Excelsus Do- Duminici Adventus est nobis. Jasub vero filius ejus
mini, et Phacee filius Romelim est; quia isti carna- derelictus quid significat nisi eos, de quibus diclum
les et perfidi Judaeorum magistri ab antiquis patri- est: « Omnis qui relictus fuerit in Sion, et rcsiduus
bus descenderunt, qui vita sublimes ante Deum fue- in Jerusalem sanctus vocabitur? > (Isa. iv, 5.) Unde
runt. Jasub interprelalur reverlens; quia illi, qui de
Itaque rex Syrim et rey>Israel in diebus Achaz add circumcisione crediderunt, praedicantibus apostolis
pimliandum contra Jerusalem venerunt; quia princi- reversi sunt adfeum.
pes gentium atque Judaedrum temporibus apostolo-i- Quid aulem per piscinam superiorem nisi Evan-
rum cceperunr mox impugnare Ecclesiam. Et non n gelium exprimitur legi superposilum ? Quid per
potuerunt debellare eam: quia « portae inferi nonn aqumduclum nisi Yetus Testamentum, unde proce-
praevalebunt adversus eam (Marc. xvi, 18). > EtU dit Novum? Egressns est igitur Isaias ad exlremunt
(66) Alias, iii malum. (67) Alias', et avellamus eum ad nos.
97 -COMMENT. IN ISAIAMLIBRI OCTO. — LIB. I. 98
aqumductuspiscinm superiorh; quia Christus in fine A omne, quo perfidus iste Judaeorum populus carnalem
legis natus est, et adhue inde nobis apparet. Quid legis aelionem tenet, et quinque sensibus corporeis
vero per agrum fullonis, ubi sordes et maculae ve- servit? Post cujus spatium Elia praedicante deficiet
'slium purgabantur, nisi Ecclesia Salvatoris figura- incredulus Judaeoium populus, ut multiplicetur cre-
tur, in qua nos, qui Chrisli vesles sumus, remissio- dentium numerus. « Nam csecitas ex parte conligit
nem peccatorum consequimur? Qttid per viam agri iu Israel, donec plenitudo gentium intraret, et sic
nisi actio Ecclesiae? Isaias itaque exiit in via agri omnis Israel salvus fieret (Rom. xi, 25, 26). >isic
fullonis; quia Christus in actione, quam Eeclesia ergo quasi post sexaginta et quinqxe annos aposfata
servat, apparet, et ait: Vide, ut sileas; idest ut vo- Ephraim desinet esse populus, nullo jam fere rema-
cem querelae non proferas. Noti thnere, suhaudi, nente incredulo ex ejus multitudine; quia poslquain
« eos, qui occidunt corpus (Mallh. x, 28). > - plenitudo gentium" intraverit, omnis Israel sah us
Duas caudas tilionum fumiganlium iram genlilium fiel.-Unde et stibditur :
et Judaeorum vocat. Quia in prima parte comburun- < Et caput Ephraim Samaria, et capiit Samariae
tur igne suae malitiae, et in ultima comburendi sunt filius Romeliae. > Samaria ^quippe custodia dicilur,
igne gehennae, qui per iram ardent adversus Ecele- et Romelia, excessus Domini. Custotlia crgo caput
siam, et per erroris nebulam fumant, et Judam, id B illorum erit; quia tunc observanliac praeceplorum
est Christianum populum ab Ecclesia quaerunt avel- Dei veraciter se subjicient. Et caput lmjus custodia;
lere ad se, et suis erroribus involvere. Sic enim Ju- erit filiusjxcelsi Domini. Quia principes rcllgionis
dsei Galatas avellere cceperant, cum eos per Episto- habebunt, qui palriarchse Abraham iilii non solum
lam Paulus ad Ecclesiam revocaret. Sic gentiles carne sed fide crunt ac moribus. Ut autem haecom-
avulserunt omues, qui Chiislura in persecutionibus nia myslice dicta e&se declaret, exponendo siibjun-
negaverunt. git ad hos, qui contra Ecclesiam pugnanl, dicens :
Tabeel autem bonus Deus interpretatur. Et gen- Si non crediderilh, scilicet in Chrisfum, non pcrma-
tiles atque Judaei bonitatem Redemptoris nostri ne- nebith, sed cito peribitis ah orbe lerrarum, Ecc(esia
gantes meliora putant ea quse ipsi colunt. Quierunt creseente : < Qtii enim rccli sunt, habitabunt in
igitur Judam avellere, ut regem in medio ejus po- terra, et simplices permanebunt in ea; impii vero
nanl filium Tabeel, id est boni Dei, qui sui erroris de terra perdenlur, et qui inique agunt, auferenlur
cultores cuperentin nobis praepositos et doctores Cxea (Prov. n,,21). »
eonstituere. Si quis aulem hos sexaginla quinque annos lii-
Sed noneiit, et non siabit islud. Sed caput Syrim storialiter ad capttvitatem decem trlbuum refcrre,
Damascus, qui dicitur sanguinh poculum; quia prin- voluerit, videat quod tresreges Juda in bacnarra-
cipes genlium sanguinem fidelium sitient (68). El lione propheta posuerit, sub quibtis ct prophetavit.
caput Damasci, id est ipsius crudelitatis gentilium < Etfactum est, inquit, in diebus Acliaz filii Joathan
Rasin, id esl cursus • quia veloci cursu transibit filii Oziae. > Et ideo computet, ut Hebraei volunt.a
eorum lyrannica dominatio. Yel compticatio erroris vicesimo quinto anno regni Oziaeusque ad sextum
caput saevitiaeipsorum erit. Rasiii quippe cursus vel annum regni Ezechise, in qtio Salmanasar cepit Sa-
complicatio, sive placentia dicitur. Sequitur : mariam, el transtulit Israe) in Assyrios. Quando
. VERS.9.— « El adhue sexaginta et quinque anni, enim Ozias, sub quo et isteprophetare coepil, ingres-
et desinet Ephraim esse populus.» sus in templum adolere voluit incensum, et percus-.
< Et caput Epliraim Samaria, et caput Samariae sus est lepra, volunt Hebrsei fuisse annum regni
filius Romelise. Si non credideritis, non permanebi- ejus vicesimum quintum, cujus reliqui anni fiunt
tis. » -' viginti septem. Omnes enim anni, quibus
regnavit,
A Nativitate Domini usque ad rebellionem Judae- quinquaginta cluo anni fuerunt. Post quem regnavit
orum adversus Romanos sexaginta et quinque anni Joathan filius ejus annis sexdecim, et hujus filius
fuerunt. Wam sexagesimo sexto anno rebellaverurit D Achaz sexdecim aliis. Et post huncregnavitEzechias,
sub Fullo praeside (69). Cujus rebellionis jiertinacia cujus sexto imperii anno Samaria capta est; atque
succedenle post tempore in tantum eonvaluit, ut et ita simul fiunt anni sexaginta quinque. Sequitur :
ipsi delerentur, et urbes eorum, et capfhi duceren- VERS.10. — « Et adjecit Dominusloquiad Achaz
turjn oniues gentes. Bene ergo dicitur : < Adhuc dicens: > i
sexaginta et quinque anni, et desinet Ephraimfesse VEUS.11. — « Pete ^tibi signum a Domino Deo
populus. i Fortasse~et aliud temporis spatium per tuo in profundum inferni, > etc.
omnes sexaginia quinque annos mysticedesignatur." YERS.12. — < Et dixilAchas : Non petam, et noa..
Nam sexies decem sexaginta sant. Et quia sex die- tentabo Dominum. >
buslicet operari secundum legem, senarius opera- VERS.15.—«Et dixit: Auditeergo, domus David :
tionem designat; denarius legem propter Decalogum Nunquid parum vobis est molestos esse hominibus, -
quinarius quinque sensus corporis. Quid ergoper quia molesli eslis et Deomeo ? »
sexaghita et quinque annos exprimitur nisi tempus VERS.14. — « Propter hoc dabit Dominus ipse vo*.

(63) God. Cruc, sitiunt. -(69) Cod.-G. Follo.


93 - IIERVEl BURGIDOLENSISMONACHI 100
bis signum. Ecce Yirgo concipiet, et parict filium, A idest nobiscum Dcus. Nobhcum Deus vocalur; quia
ct vocabiturnoHien ejtts Emmanuel.» cum sit Unigenitus Dci, super terram in carne visus
YERS 15. « Butyrum et mel comedet, ut sciat re- est, « et cum hominibus conversatus est (Baruc. m,
probare nialum, et eligere bonum. » 58), » et corporaliter ascensurus in ccelum promisit
Etsi hic non possel intelligi, tamen ex Maithseivo- nobis: « Ecce ego vobiscum sum ohintbus diebus
lamine nobis iunotesceret, a Domino dictum:«Ecce ttsqtie ad consummationem sseculi (Mattli. xxvui,
Virgo concipiet, et pariet iilium (Matth. i,25).»El Do- 20). > Domus enim David, quae"nomen ejus Emma'
minus, qui hoc dicit prsemittit, dicens." cNunquid nuet vocat, primo Maria et Joseph « dc domo et fa-
parum vobis est molestos esse homini, quia molesti miKa David sunt (Luc. l, 27), > ac uni\ersa deinde
estis et Deo meo? > Quis est ergo Dominus, qui di- Ecclesia.
^il: Molesli esth et Deo meo nisi qui alias loquitur : « Butyrum et mel comedet. > Butyrum ex lacte
« Asccndo adPalrem'uieumetPalremvestrum,Beum est, ellacex earne'; mel autem cadit ex aeie. Quid
nisi scientia humanitatis ejus
meum, et Deum veslrum? > (Joan. xx, 17.) Ipse enim ergo per butyrum
Et quid per met nisi dulcedo divinae
propler myslerium futtirae incarnaiiouis jam Deum expiimitur? ? Comedit
suum dicit Deum Patrem, et sic de se incarnandb sapienlise ejus itaque bulyium et mcl, quia
de alio : B humanam etdivinam sapientiam habuit. Etpropteiea
quasi ioquilur
« Pcle, inquit, libi signum in profundum inferni, scivit reprobare malum el eligere bonum; quia per
sive in excelsum supra. s Signum qttippe in profun- prudentiam humani et divini sensus omne, quod
dum et in excelsum descensio Chrisli ad inferos et malum est, sapienler respuit, el omne bohum ele-
ascenrioad coelos.Annon mirabile signum fuit, quan- git. Hinc eniin faclum est, ut ipse peccatum nullum
Vdo inlernum confregit et spoliavit, atque regna coe- commitleret, omnemque justjtiam adimpleret, atque
in tine sseculi genus humanum judicet.
lorum ascendens aperuil? Quodj ubelur signum petere
Sed ut mysticam intelligentiam in his prosequa-
Ae/i«znonsimpiieilersed sibi;quia Chrislus non pro-
mur, jubctur Achaz signum petere in profundum, et
pterse, sedpropternos usqueadinferniprofundades- in excelsum, et respondet: Non petam, ac si"'dicere-
et
cendit, usque ad solium paternae majestatisascen- tur aposjolis, ut mortem Salvatoris et ascensionem
dit. Sed Achaz utpote peccator ignorans mysteriaDe;:
<Noii petam, inqu t, et non tentabo Dominum. > oplarent, et 1111magis eam expaveseeient.-Scriptum
<
Putabat cnim hoc lentationem fore, si lale signum estenim, quoniam ccepit Jesus oslendere discipulis
Et incredtilorum suis, quia oporlet eum ire Jerosolymam, et multa
peteret. Dominus totam progeniem
ait: pati a'senioribus, et scribis, et prineipibus sacerdo-
increpans, C et lertia die rcsurgere. Et assumens
Audite ergo, domns David, quae signum ereplionis lum, et occidi,
eum Petrus increpabat eum dicens : Absit a te, Do-
veslrae et salvationis petere non vultis : « Nunquid
vobis est molestos esse liominibus mo- mine; non crittibi hoc. Qui conversus dixitPetro :
parum quia Vade retro me Satanas, scandalum es mihi (Matth.
lesti estis et Deo meo? » Molesti erant hoininibus, > Nam quod Dominus mortem suam et
id est ralione utentibus, qui, quod humanae salutis xvi, 21-25).
resurreclionem pracnuntiat discipulis, _et Pelrus ait:
exigebatratio, poslularenolebant. Neque enim genus e Absil a
humanum salvari poterat, nisi confringeretur infer- te, Domine, non erit libi boc, t hoc est
juxta mysterium quod Achaz praecipitur signum in-
nus, qui cunctorum animas suscipiens retinebat, et ferius et
superius pelere, et dicit : « Non petam, et
aperiretur coslum populo sanctorum. Sed et Deo non tcntabo Dominum. > Et quod Petrus audit:
moJesli erant; quia, quod Deus dare volebat, ipsi <
Scandalum es mihi, > boc est quod domui David
nolebant petere. Deo quippesalutem humanam quae-
Christi dicitur : « Nunquid paium
renti molestus est, quisquis se saluti subtrahit, nee quasi discipulis
vobis est molestos esse hominibus, quia molesti estis
talem exhibet, qui facile salvare possit. Propter hoc,
elPeo meo? >Molesti erant aposloli non solum san-
inquit, quod non solum hominibus, sed et Deo mo- ctis hominibus, id est prophelis, sed .eliam Deo,
lesti estis nolentes pelere signum triumphi Christi,
quia nolebant ut morerelur Christus et resurge-
per quod salvi sitis, dabit ipse Dominus vobis non ret, sicut propheise prsedixerant, et, Deus disposue-
posfulatus signum nalivitalis suae. rat.
< Dabit Dominus vobis signum. > Etquod signum? < Propter hoc, inquit, dabit vobis signum ipse
« Ecce Virgo concipiet, et pariel Filium. > Recte
et Dominus; » quia ecce virgo Ecclesia concipiet, et
conceplio parlus YTirginisvocatur signum, quse sic pariei filium, id est, masculinse virtulis populum
mater effecla est, ul virginitatis non amitteret sigil-
elecloruih, et vocabitis nomen ejus Emmanuel, id est
lum. Signum quippe sigillum appellari solet; et ipsa Chrislianum. Nam et in
parlicipatione sui nomiuis
propler hoc perpetuae virginitatis intactum signacu- estChristus nobiscum, dum ab illo Christiani voca-
lum vocalur in Canticis canlicorum : « Hortus con- rour. <
Butyrum et mel comedet. > Buiyrum spirita-
clusus.fons sigrialus (tant. iv, 12). » Vel signum, lis graliae pinguedinem designat, dicente Salomone:
id est miraculum vocatur conceptus et partus ejus; « Qui forliter premit ubera ad eliciendum lac, ex-
quia totus orhis lastus admiratur, quoniam virgo con- primit butyrum (Prov. xxx, 55).» Ubera quippe for-
ceperit,et pepeierilel in aeternum virgopermanserit. titer premimus, cum ubera sacri eloquii sublili in--
Et vocabilis, o domus David, nomen ejus Emmanuei, tel'ectu pensamus.
Qua pressione dum lac quscriitfus
101 COMMENT.IN ISAIAM LIBRI OCTO. — LIB. I. 102
butyrum invenimus; quia dtim nutriri vel tenui intel • A j> convincentesinterpretanlur vel coargiuites; qnia ma-
lectu quserimtts, ubertale inlernse jiiiiguedinis ungi- ligni spiiitus eos ante tribunal aelerni Judicis con-
mur. Mel vero dulcedinem coelestis doctrinae desi- vincunt cl coarguunt, qui nunc eis iniqtiitateni per-
gnat, ut prseJictus Salomon ait: < Comede, lili, mel, stiadentibus consentiunt, Cur autem dies piomiserit
quia bonum est, et favum dulcissimum gislturi luo; opfabiles, subdendo manifestati.
,sic et doctrina sapientise tuae (Prov. xxiv, 15).» Tali YERS.18. — t Et"eril in die Hb>:sibi!abit Domi-
itaque butyro et melle paseilur electorum popuhis, nus musese, quse est in extremo fiuminum jEg\pii,
quem gignit Ecclesia, et per hoc scit reprobare ma- et api, quae est in tcrra Assur. »
lum, el eligerebonum.Non enim sufficitnobis erudilio YERS. 19. — « Et venienl el rcquiesceiit omres
Scripturarum, nisi et unclio Dei doceat nos de 3m-. in lorrenlibus vallitim, et cavcrnis petrarum, et iii
nibus. Sequitur : omnibusjrutctis, et universis foraininihus. >
VERS.16. — « Quia antequam sciat puer repro- Qtiid enim in sibUo nisi vel sonus divinse pnedi-
Jiare malum, et eligere bonum, derelinquetur ter- cationis praefigurattir, vcl interna aspiratio? Musca
ra, quam tu delestaris, a facie duorum regum suo- vero nimis insolens, et inqtiietiim animal esl atque
rum. » immundum et nigrum. In qtta quid aliud qiiam su-
Qui sunt isti duo reges, superius dictum est, sci- "*- perbus quisque et inquietus peccator exprimitui ?
licet rex Syriaeet rex Israel pugnantes conlra popu- Et qtiae sunt JEgypti flumina nisi defluentia eainis
lum Dei. Et antequam puer Jesus per humanitalis vitia?Differt aulem esse iir-flumiiiibus jEgjpli, et
sensum dSseernere sciret inler bonum et maltim, esse in exlremo fluminum JEgypti. Est enim in fln-
derclicia est lerra, quam Acbaz, id est princeps ec- minibus ^Egypli, qui moratur in \iiiis et c.rcnate
clesiaslicus detesfatur, conversis ad eum magis at- cordis; et est in exlremo fluminum /Egypti, qulad
que pastoribus. Syria quippe ab Oriente est; el pessimam flagitiorum omiiium pcncnil nc(|uiiiain.
magi veneiunt ab Oriente Jerosolymam, dieenles : Qtti itaque per muscam extremi fltiniiiium ./Egvpti
« Uhi est, qui natus est rex Judaeorum ? Yidimus designalur nisi vel gentililas, vel quselibel atiima
enim stellam ejus, > etc. « Audiens autem Herodcs omnibus peccatis el erroribus detcnta?
rexturbatus esf, et omnis Jerosolyma cum illo. Et Quid vero per apem, qum esl in terja Assur, r.isi
congregans omnes principes sacerdotum et bGribas philosophi et poelse genlilium ore dulcia fcrcntcs,
populi, sciscilabatur ab<eis,ubi Chrislus nasceretur. et in postremis latenter pungenlcs, el occtiltum vi-
At illi dixerunt: In Bethlehem Judae (Matth. n, 2 rus infundentes, vel omncs qui vcrba sua primitus
etc.). » Dum dicitur: Herodes irattts et omnis Jero- ,„ indulcant, el in fine acriter pungunt? Quaeest enim
solyma cum illo, palet, quia jam tunc Syria coepit terrv Assur nisi infidelilas, vel impiorum mens et
requieseere super Ephraim conlra Judam. Nam ex voluntas, ubi regnat hostis aiitiquus : haecesl cnim
duobus his regibus alium hoc loco possumus Hero- longinqua regio, in qua minor filius dissipavit bona
dem accipere qui genlilis erat, et alium principes sua « vivendo Iuxurlose (Luc. xv, 15). >Et huic ergo
sacerdotunfet Scrihas populi. A facie quorum dere- muscae vel api Dominus sibilum vocis suse non de-
liquerunt terram eoruni magi, < qui cum audissent negat.
regem, abierunt, et invenerunt puerum cum Maria Yel per museam dcsignalur Judaicus populus,
tnatre ejus, el proeidentes adoraverunt eum (Mallh. qui ad sacrificioruin sanguinem more muscarum
n, 9 el 10). > Paslores quoque deseruerunt terram concurrebat. Et haec musca, quoniam in sordibus
detestabilem, et « venerunt festinantes, et invene- ullra modum sorduerat, in extremo fluminum JEgy-
runt Mariam el Joseph et infanlem positum inprae- pli, exsulabat, quia, quantum plebs ista Deo cxsti-
sepio (Luc. n, 16). t Quamvis aulem utrique loca lerat familiarior, tantum ultra illos, « qui in tenc-
mutaverint ad Christum venientes, tamen detestahi- bris et in umbra mortis sedebant (Luc. i, 79), > per
lis terra, quam reliquerunt, magis intelligcnda est inobedienliam deterius effluebat
perfidia Judaeoruin^ et infidelitas gentium. Sequi- D ] Per apem vero, quse mellifica naturaliter est, gen-
lur: _ j lilitas exprimitur; quia, cum « gentes, quse"legcm
VERS.17. — t Adducet Dominus super te, et su- non habent, naturaliter ea, quse legis sunt, faciunt,
per populum tuum, et super dpmum patris tui dies, ejusmodi legem non habentes ipsi sibi sunt lex, qui
qui non venerunt a diebus separalionis Ephraim a ostendunt opus legis scriptum in cordibus suis
Juda cum rege Assyriorum. > (Rom. II, 14). > Naturaliter ergo gentes sine duce,
Juxla quod hucusque traclavimus, Achaz aposto- sine doclore mellificare sataggbant, cum sine Iege,
lorum gerit formam atque summorum Ecclesiaesa- quaelegis erant, faciebant. isSi n*c apis eratin ter-
cerdotum. Ait ergo : Adducet Dominus super te el ra, de qtta dictum est: « Terra cs, et in terram ibis
super pepulum tuum ecclesiasticum, el super domum (Gen. m, 10), » in terra infructuosa, in terra Assur,
yaliis lui, id est super ordinem sacerdolum, dies quod interpretatur captivalio, vel clatio, vel devasta-
bonos, quales non venerunt, ex quo separatus est tio, ut a diabolo capli-vitas et elatas et devaslatas
Ephraim a Juda, id est populus Judaicus a populo gentilium animas iisque ad adventuni Domini intel-
fidelium, et aociatus cum rege Assyriorum id est lig&mus.
'
cum principe dsemonum diabolo. Assyrii quippe Quid vero per forrenles vallium nisi doctrinas S-
103 HERVEI BURGIDOLENSISMONACHI 104
gurantur humilium? Et quid per cavernas pelrarum A . Et: « Alias oves habeo, quae non sunt ex hoc ovili
ntsi vulnei;a marlyrum ? Torrentes enim vocamus (Joan. x, 16). > Lac vero inlroductorius sermo est,
riyos, qui aquis niemalibus colliguntur, etsestno quo imbuuntur minus capaces, sicut ait Apostolus*
tempore siccantur. Jure ergo prsedicaliones sancto- « Tanquam parvulis in Christolac vobis potum dedi
ruro torrentes vatlium appellautur; quia, dum in non escam (I Cor. m. 2). » Sed ex vacca et duabus
praesenti'vitain nobis influunt, quasi in hieme colli- ovibus pra ubertate taciis comedet homo butyrum ;
guntur aquarum multitudines. Sed acstivosole adve- quia Dominus ab Ecclesia, ubi circumclsio etpraepu-
niente se subtrahunt; quia, cum aeternaepatriae lux tium cst, prse uberlate boni sermonis^pinguedine
emicueril, doctores prsedicare cessabunt. i>eca\er- pascilurj dum membra ejus pascuntur. Sequi-
nis auleni petrarum supia diximus : Requiescunt tur :
ergo muscse el apes in lorrentibus vallium el cavernis « Butyrum enim et mel comedet (70) omnis, qui
petrarum; quia conversi peccatores et praedicationes relictus fuerit in medio terrae. »|Medium lerrm Ju-
doctorum delectabiliter bibunl, elmaityrum patro- dsea et Jerusalem est. Relictus in medio terrm ille
cinia qu33runt. Quid vero per fruteta nisi pungens est, de quo superius ait: « Omnis qui relietus fue-
asperitas disciplinae signatur ? Solenl enim apes ex . rit in Sion, et residuus in Jerusalem, Sanctus vo-
fiutetis mella colligere. Quia, qui in disciplina con- cabitur. » Mel vero desuper cadit; butyrum autem
versantur, aeternam ex ea dulcedinem percipient. ex animalium laete colhgitur. Mel -igitur ex aere 5
Quid autem in foraminibus nisi mysticorum eloquio- bulyrum vero ex carne esl. Summi autem Patris
rum perforationes figurantur et apertiones? Nam, Unigenitus, cum sit Deus super omnia, homo factus
sicut lapis preliosus diversis modis perforalur et est inter omnia. Qui eum nos dulcedine divinitatis
sculpitur, ita mysticus sermo Dei diversis interpre- suse, et mysterio incarnalionis replet, melle nos pa-
tationibus aperitur. Et in his ergo foraminibus re- riter et butyro .satiat. Quia ergo Spirilus Christi
quiescunt muscse et apes; quia in spiritali intellio mentes fidelium Hebraeorum, quas replevit, et divi-
genlia Scripturarum delectantur conversi peccato- nitatis ejusdulcedineetincarnationisfide laetificavit,
res. Sequitur : reele dictum est, quia « bulyruin et mel manduca-
YERS.20. « In die illa radet Dominus in novacula bit omnis,'qui relictus ftierit in medio terrae.» Se-
conducla in his, qui trans flumen sunt, in rege As- quilur:
syriorum caput et pilos pedum, et barham univer- YERS.23. — « Et erit in die illa: Omnts loeus
sam. ubi fuerint mille vites, et mille argenlei (71) el in
Quid per caput nisi summa sacerdotii designalur? C i spinas, et in vepres erunt. »
Quid per rasos capillos nisi sacramenlorum subtSi- YERS.24. — < Cum sagittis et arcu ingredientur
tas ablata? Quid per pilos pedum nisi sacramenta illue. >
levitarum? Quid per barbam nisi virtus regni?Rasit Quid per vites nisi sancti designantur botros ope-
ergo Dominus in his, qui trans flumen sunt, in rege rum bonorum ferentes, quibus ait Dominus: < Ego
Assyriorum caput; quia sacramenlis praeceptorum sum vitis, vos palmites ? > (Joan. xv, 5.) Quld per
suorum nudavit sacerdotium Judaeorum, qui per argenteos nisi sermoues boni figurantur ? Nam < ar-
baplismum nolentes transire ad Chrislum in diaboli gentum electum Iingua justi (Prov. x,20) est. > Quid
regno permanent. Rusit et pilos pedum; quoniam per millenarium nisi plenitudo numeri ? Ubicunque
& levitarum ministerio spirilalia sacramenta abstu- fuerint miile viles, erunt et mille argentei; quiaubi
lit. Rasit et barbam; quia regnum Israelitieum de- fuerit copia virorum spiritalium, ibi et erit praedi-
serens decorem virtulis ejus ampulavit. Rasit haec cationis copia. Nam sub Yeteri Testamenlo vix in~
in novacula conducta; quoniam gladio Romani exer- veniebatur, qui scientiam praedicationis haberet. Sed
cilus ahstulit eis regnum, abslulit et templum, in in tempore revelatae gratiae, de quo nunc seimo est,
quo sacerdotum et levitarum complebantur officia. redundant ora fidelium ublque verbo xeriUtis.Et in
Sequilur : spinas et in vepres erunt; quoniam contra peccata
YERS.21. — < Eterit in dieilla : Nutriet homo et vitia gentilitatis direeti sunt.*Qttid enim per spi-
vaccamhoum, ctduasoves. > nas et vepres nisi punctiones peccatorum insinuat,
YERS.22.— t Etprseubertate laclis comedet bu- quibus velut desertum plena erat gentilitas ? Gum
tyrum. > sagitiis et arcu ingredienlur illuc; quia nimirum
Quis esl iste homo nisi mediator Dei et hominum saneti apostoli ad feriendam gentilium vitae duri-
homo Chrislus Jesus ? Et quse est haec vacca boum, tiam cum districlis verborum spiculis venerunt.
quam nutrit^ nisi Ecclesia apostolorum atque docto- Scriptura enim sacra arcus est, de qua ad corda ho-
rum quasi boum filia ? Hanc enim vaccamet in Abra- minum sicut ferientes sagitlae, sic lerrentes senten-
hae sacrificio legimus (Gen. xv, 19). Quae sunt oves tiae veniunt. Sequilur : « Ycpres enim etspinas erunt
duae nisi siroplices ac mansueli de utroque populo in universa terra. >
fideles, de quibus ait: t Non sum missus nist ad YERS.25. — « El omnes montes, qui in sarcnlo
«ves quae perierunt domuslsrael (Matth. xn, 12). » sai rientur, non veniet illuc terror spinarum el ve-

(70) Alias manducqbii. (71) Alias, mille viics mille argenteis, el in, etc.
MK r.miMF.NT. 1N ISAIAM LIBRI OCTO. — LIB. I. 106
prium, et erit in pascua bovis, et' in conculcationem A rtmt. Quibus in teslinionium adhibitls, acces-sit
pecoris. » Isaias ad propbetissam, ut impisegnaret eam; quia
Vspres et spinm vel peccata vel peccatores desi- sancti prophetae teslibus sacerdotibus ct magistris
gcant; montes vero sanctos conversatione subli- cordi Synagegae tldem Dominicfe Incarnationis infu-
mes. Sarculum autera ferrum est fossorium bidens, derur.t. Synagoga enim Ghiistum concepif, ex quo
verbuni doclrinae significansacutum ab utroque Te- nasciluram hunc cx sua carno credere coepit; quem
stamento. Montes igitur, qui in sarculo samcntui\ elpeperit, quando per parlum Yirginis eum nobis
id est fodientur, iio» veniet eis ierror spinarum et incarnatum edidiL Cujus nomen propheta vocavit:
iieprium,-quia, quiverbo doctrinae purgabuntur, non Accelera spolia delrahere, fesiinaprmdari; quiaprae-
timebunt peceata et viiia, quoniam novias \itiorum vidit eum mox tempore nativilatis suae pastores et
herbas divini verbi sarcido eradicabunt, ncque me- magos ad se tracturum. JEt alacribus dcsideriis eum
tuent t eos, qui occidunt corpus (Mailh. x, 28). » hortabalur, ut haec agere festinarel. Debellaturus
Et erit, subaudi terra, in pascua bovh; quia sanctus enim in toto orbe rcgnum diaboli haec prima puer
quisque praedicator in tota mundi latitudine inve- illi spolia detraxit, ut a pcrfidia Judaoorum pastores
niet quos sibi incorporet. Et in conculcaiionempe- ad se converteret et magos ad se .adoiandum cou-
corh; quia csetera fidelium «mltitudo tantum <:on- B ^ versos a pesleillius superstilionis averferet. Qiji tunc
culcat terrena, nec eonversione peccatorum pasci- ob infantilem igneraniiam nesciebat vocare patrem
iur ut prsedicator: bos quippe doctor esl, pecus vero suutn, id est nutrilium suum Joseph, -et n~a'rem
plebs fidelium. Sequittir: suam, Yirginem, sicut et in Jeremia dicit: « Ecee
CAPUT VIII. -' nescio loqui, quia puer ego sum (Jerem. i, 6). *
VERS.1. — < Et dixit Dominus ad me - sume tibi Sapientia enim Dei novitomuia; expers autcm agni-.
librum grandero, etscribe In eo stj-Io hominis ; \e- tionis infanlia per humanam utique imprudeutiam,
lociter spolia detrahe, cito praedare. » quod adhuc non didicerat, ignorabat; unde « pro-
VERS.2. — « Et adhibui mihi testes fideles fieiebai sapientia etaelate, et gratia (Luc. n, 52). >
IJriam sacerdotem, et_ Zachariam iilittm Bara- Nasn in divinitale non habtiil prcficere. Sed tamen
chiae. » abstulit fortitudinem Damasci el spolia JSamarim.
VERS.5. — < Et accessi ad prophetissam, et con- Syriain quippe gentilitalem significare diximus ;
cepit, et peperit filiura. Et dh.it Dominus ad mc : Damascus autem sanguinis poculumval sangninem
Yocanomen ejus; acccIcraspoliadetrahere,festina bibens interpretatur. Etcaput Syrice Damascus; quia
prsedari. rC culturae daemonuni subdifa eentilitas animam suam
VERS.4. — « Quia antequam sciat pueiwocare velut proprium sanguinem diabolo inpoculum libat.
patrem suum et matrem suam, auferetur fortttudo-- Quid itaque foriiludinem Damasci et idololatrice et
Damasci, et spolia Samarise eoram rege Assyiio- mortis animarum et crudelttaiis putamus nisi ma-
rum. >~ ges ? ln arle enim magica totius erroris et prsedica-
Quid nune per Isaiam nisi Mojscs et prophelae, tionis virtus convalescebat. Quid vero per Samariain
siguantur ? Quid per libmm grandem, nis,i Scriptura nisi Judoeoruni perfiJia signaitir 1 Dum ergo magos
Vetus ? Quid per stylum homhiis nisi scieniia ratjo- alqtie pastores ad se Puer conveiteret, abstulit\ii-
nabilis aninii ? Quid per Uriam sacerdotcm nisi qui tuteni Damasci et spolia Samariai. Et hoc factum esi
sub legefuncti-sunt sacerdotio? Urias enim inter- coram rege Assyriorum ; quia cognovit diabolus ma-
pretatur lux mea Dei; quia lumen veritatis etju- goriim suoram damnum quod pertulit. Unde et He-
stitiae, quod in eis erat,"dor.um esse J)ei fateban- roJem nnilamniavit, ut, natum Regem exsfinguere
tur, Qui.l per Zachariam, qui dicitur»ie»zor Doniii.t, quaerciis, omnes pueros sibi coactaneos occideret
nisi doclores, qui, in lege Domini dieac nocte me- (MatUi. u). Sequitur:
ditantes, divinam semper babebant menioriam ? Ba- YERS. -5.— t Et adjecit Dominus loqui ad me.
rachia vero interpretatur benedictio Domini. Et U I adhue dicens:
Barachia pater Zachariae est; quia sancti doctorcs VERS.6. •—« Pro eo quod abjeeit populus isie
filii sunt beneJielioms Domiui, Quid vero per pro - aquas Siloe, quae vadunt cum silenlio, ct assumpsit
phetissam r.isi S}Tiagogafignratur ? Quid per filium, magis Rasin et filiunijlonieliae. »
ejtis nisi Redemptor noster ? VERS.7. — « Propter hoc ecce Dominus adducct
Isaias itaque librum sibi sumens, stylo hominis in_ super eos aquas fluminis fortes et mullas, regem
eo scribil dicens puero Jesti: Velociler spolia de-. Assyiiorum, et omnem gloriam ejus, ct asccndct
trahe, cito pxmdare; quiaomnes Vetcris Testamentii super omnes rivos ejus, et fluet super omnes ripas
scripforcs rationabili senlentia in eo scrlpseruut, , ejus, »
<juod Dei Filius, in carne apparens, regntim diabolii VERS.8. —« Et ibit per Judam inundans ei trans-
feslinamer imasurus erat, et ah eo -captivos homi- iens, et usque ad coiium veniet, ei erit extoiisio
nes erepturus. Cujus rei testes adhibuil sibi pro- alarum ejus implei.s latiludinem terrae
luae, o Em-
pheta Griam et Zaehariam; quia Moyses ct caeteri,, manucl. »
qui libros Testamenti Yeteris scripserunt. aicanat Quoniam Siloa missus interpretatur, per Siloam
eorum mysteria sacerdolibus et doctoiibus tradide- intelligimus CJ.ristum,
qui missus est mundum rc-
PATHOL. CLXXXI. . 4
107 IIERYEI BURGIDOLENSISMONACHI fiflS
dimere, et per aquas Siloe prsedicationcm ejus. Per A\ NubiLcum Deus est, Id est Chrisfus : Ait eulns
aquas enim doclrina designatur, sicul scriptum e&t: ipse Chrislus Dominus ad me : Sicul in forti manw
« Aqua sapicntise salutaris potavit illum (Eccti. xv, erudivil me Deus Pater mcus, id est sieul eum, cui
43). > Qum, scilicet, aquae vadunt cumsilentio, idest valiilam virlutem dederat; non enim ad mensuram
mentem spiritali potentia leniler sine strepitu et dat Deus Spiritum, ne per viam populi hujus ince-
clamore verborum ingtcdiuntur; quia, sicut Salo- derem, infirmas actioncs ejus imbeeillo animo se-
nion ait": « Verba sapientum audiunlur in silentio quens , et inerudito corde per iter insipienlitim
(Eccli. ix, 17) » Quid vcro per Rasin regem Syrim gradiens, sed ut directionis mese viam fortiter et
nisi Caesarem intelligi voluit? Quid per Phacee fi- sapientcr tenerem. Unde contra eum indignantes
'
Hum Romelimnisi Pharisaeos et legis doclores? Ab- dixerunt apud se: c Giavis est nobis etiam advi-
jecil ergo populus Judaeorum aquas Siloe quia prse- denduro, quoniam dissimilis est aliis vita illius, et
dicationem Domini respuit. Et elegit Rasin, id est immulatae sunl vise illius, fanqtiam nugaces sesti-
regem gentium, dicens : « No:i habemus rcgem nisi mati stimus ab illo; et abstinet se a viis nosttis
Csesarem (Joan. xix, 15). » Gnde Rasin interpreta- tanquam ab immundiliis (Sap. n, 15, 16). > Non
tur Placeniia; quia secundum placentiam et libi- ergo i\it in via populi hujus, sed qui eum \alija
tum voluntatis suae dixerunt hcc, et assumpserunt B I manu confortavit et sapienter erudivit, ne in via po-
polius filium Romelim, id est Pharisacos el scribas, pnli hujus irel, ipse ei ac discipulis ejus dixit: Ne
qai a sanctis Palribus originem ducunt. dicatis: Conjuralio fit adversus nos ; omnia enim,
Propler hoc aduuxit Domhius super eos aquas flu- qum loquiiur populus isle, de nobis, conjuralio est.
r.iinh forles et mutias, id est humani generis vali- Genjuraveruni enim adversus Salvatorem, el« con-
dos et copiosos populos, rcgem scilicet Assyriorum, spiraverunt, ut si quis illum confiteretuf Christum,
jj est Yespasianum ducem Romanorum. Qtiia enim cxlra synagogam fieret (Joan. ix, ~22^, > et quasi
Assyrii dicuntur coarguentes, me:iioRomani \oean- conjurationem semper facienles nunquam' cessa-
titr Assyrii, qui Judseoriim iniquitatem arguentes vsruiitmala conlraeum machinari, donec inlereme-
ulciscebantur. Et qttia popultis Romani exercilus runt eum. Sic et in discipulos ejus quasi juratas
aquas fluminis appellavil, loquitur melaphoricp de semper habuere discordias, semptr eis mala fabri-
eo quasi de flumine nimium excrescentc ct cttncla eanlcs. Unde et subditur : « Et tiniorem eorum (75)
replenle. Yel per aquas ftuminh impefum tribula- ne timeatis, nequc pavcatis. »
tionis illius, quam tunc Judsei pertulerunl, intelliga- VERS.15. — c Domintim exerciluum ipsum san-
mus. Aqtiaeenim vel populos vel tiibulalismes hic citficate, ipse sit pa\or vester, et ipse terror
*" vester. >
significant.
Et ascendct, inqull, super omnes rivos ejus, » Ac si diceretur: « Nolile timere eos qui occi-
etc. Rivos ejus singulas tribus ac familias fortasse dunt corpus, animam autem non possunt occidere;
nominat, el lipas tenninos tribtium el famiharum. sed polius eum timele, quijiotest et animam et cor-
Sed iste fluviustiibulalionuiii exccdens omnes et pus perdere in gehennam (Matth. x, 28). » Sicul et
tribus et limites tenuit, et per Judam inundans et Petrus ait: « Timorem eorum ne timueritis, 4it non
transiais usque ad collum excrevit, ut submergcret contuibemini; Dominum autem Christum sanctifi-
omnes sicut flumen, cuni usque ad collum vene- cate in cordibus vestris (I Pelr. n, 14). » Sequi-
lit. Et extensio alarum ejus exercitus imple\it lali- lur :
tudinem terrm Emmanuel, id est Judaeam, et omnem VERS.14.— « Erit \obis in sancfificationem, in
Galilseam; deinde cemens propheta omnes Judaeos lapidem aulem offensionis, et in pelram scandali
in Jerusalem conventuros, atque per Tilum Yespa- duabus domibus Israel, in laqueum ct in ruinam ha-
saiii fihum superandos, ail: bitantibus Jerusalem. >
VERS.9. — « Congregamini populi, et vincemi- VERS.15. — « Et offendent ex eis (74) plurimi,
l.i (72), el audite universse procul terrse: confor-. TIet cadent, et conlerentur, et irretieniur. et capien-
lamini et vincemini, accingite vos et vincemini. > tur. >
VERS.10. — «Inite consilium, et dissipabitur, In sanclificalionem fuit disciptilis, quia Spirittis
loquimini verbum, et non fiet, quia nobiscum sui graliam dedit eis. Sed duabus domibus Israel,
Deus. » id est Judae et reliquis decem tribubus factus est in
Isec enim tempore obsidionis et captivitatis illius lapidem ojfensionh, et in pelram scandali. Sperabant
ccmpleta sunt. Neque enim cum Judaeis jam erat euJm eum Judaei venturum. Sed quia venit htimi-
Deus, sed cum Christianis. Nam sequitur : lis et occultus, contempserunt eum et oflenderuiii in
VERS.11. — «Hsecenim ait Dominus ad me: Sic- illum. Nam, apud se superba sapientes, dedignati
ut in forli manu erudivit me, ne irem in via sunt in eum credere, quem cernebant numilem. Fuit
populi hujus , dicens :» eigo eis laph offensionh. Quem, cum etiam mori
VERS. 12. — « Nun dicatis : Conjuraiio. Omnia cernerent, gravius in illum pertulcre scandalum, ut
enim quse loquitur populus iste, couiuratio est. > nulla ratione jam Deum credere possent, quem mo-
(72) Alias ubique, vincimini. (74) Cod. Cruc, in cis.
(75) Alias, ejus. \
109 COMMENT.IN ISAIAMLIBill 0CTO. — LIB. I. 110
rientem viderant, sicque eliam petra scandali factus i t. signum el in portentum Israelh, id esl ego el disei-
est. Et babitaloribus Jerusalcm fuit in laqueum et puli mei signa el porlenta faciemus in populo Israel.
in luinam; quoniam in eo quod eum specialiier per- Deum patrem dicit habitare in monte Sion, id est in
seculi sunl, semetipsos laqueo suae deceptionis in- ccelis,-non quia ipse Filius cum Patre scmper non
volverunl, et ruinam sibi non solum animarum, sed maneret in codis, sed quia corporaliter conversaba- ,
et tolius~urbis acquisierunt, ut cum ipsis tola dele- tur in terfis. Mons namr>ueSion ille nuric intelligi-
retur civitas. lur, de quo dicit Apostolus : < Accessistis ad Sion
< Et offenderunt, inquit, ex eis plurimi. > Non monlem et civitatem Dei viventis Jerusalem coele-
omnes offenderunt, sed plurimi; quia inter eos mulli slem ct multorum millium angelorum frequentiam,
erant in Chrislum credentes. » Et cadenl, inquit, et et Ecclesiam primitivorum, qui conscripti suut in
conterenlur. » Cadentes contriti sunt; quia relictis ceelis (Hebr. xn, 22). >JUequitur:
ccelestibus terrena quaesierunt. Quis enim major YERS.19. — « EtxCiim dkerint ad vos ^Quaerite
casus, vel quse potesl esse major contrilio quam, a pythoDibtis et divibls, qui Tslridentincantalionibus
derehcto Creatore," cieaturam quserere, deserlis su- SIKS: Nunquid non populus a Deo suo requiret pro
pernis gaudiis, infimis rebus inhiare? Casum igi- vivis ac morluis? > (75)
tur et contritionem passi sunt^, quia, amissis cce-1B YERS.20. — t Ad legem magis, et ad teslimo-
lestibus desideriis, terrenum esl omne, quod sciunt. nium. Quod si non dixerint juxta verbum hoc, non
Et irreticntur peccalis suis , et capientur laqueo erit eis malutinalux. »
perpetuse mortis. Yel in "obsidione Jerusalem sunt Quid pythonica divinafio gerat artis in libro Re -
irretiti, quando civitas capta est, et illi sunt capti. gum invenimus (I Regum XXVIII),ubi, rogante Saul,
Quia ergo multitudo Judaeorum offendens in lapi- pythonissa velanimam Samuelis,vel pro ea potius
dem offensionis confracta esl, electio aulem veram spiritum immundum evocavit ab inferis. Qtiod ma-
consecuta est justitiam, idcirco apte subjungitur : gicse phantasiae genus ab Apolline Pythio repertum,
YERS.16.—\t Liga testimonium, signa legem in atque ab ejus cognomine sic dicunt esse vocatum.
oiscipulis meis. > Sed et interpretatio nominis congruit, qtiia Python
VERS.17»— < Et exspeclabo Rominum, qui abs- dicitur os abyssi. Yideamus ergo sentenliam ;
condit faeiem suam a domo Jacob; et praestolabor % Ego, inquit, et pueri mei signa et prodigia facturi
•eum. * suaius in Israel; \os aulem, qui haec exspectatis,
Nam vox Christi nunc ad prophetam dirigitur. videte, ne mendacibus signis pseudoprophetarum
Propheta quippe testimonium Christi in nobis ligal; decipiamini. Cum enim dixcrint vobis quilibet se-
"
quia fidem ejus sermo propheiicus menli valde te- duciores : Qumritea pylhonibus el divinis, id est con-
nacius agglutinat, cum certum nobis sit, ea quae sulile magos, ut agnoscatis per eos a mortuis verita-
dixerunt prophetse, nullatenus fingi potuisse. Legem tena, respondete illis : Nunquid populus non requiret
quoque signat in nobis, quoniam prseccpta ejus aDeo suo pro vivh acmoriuh, etc.pro omnibus (75*)?
cordi nostro iirmius includit. Libcnter enim « Me- Omne enim quod inquiritur, aut pro vivis aut pro
mores sunms mandalorum ejus ad facicnda ea mortuis quaeritur, aut forsitan pro ulrisque. Cur
(Psal. cii, 18), > de cujtis potenlia et promissione ergo dsemones consuleremus, cum a Deo qtiaerenda
dubitare neqtiimus. Liga, inqtiit, teslhnonium Yele- stint omnia?
ris Tesiamenli, et trade illud discipulis meh, id Ad legem magh et ad lestimonium ejus alienda-
est apostolis el fldelibus, qui Evangelium suscepe- nsus. Quod si filii lsrael non dixerhil juxla veriiim
runt, et signa legem in eis. Quia ergo fidem Salva- hoc, id est ul, rcpudialis maleficis, ad legem Dei,
toris et legem discipuli lenuerunl, quam Jiidaei qfas cuneta prohibet maleficia^ ad testimonium lc-
maxime tempore passionis ejus amiserunt. Liga, gislaloris et prophelarum de adventu Salvatoris al-
inquil, testimonium, signa tegem in dhcipulis meis, tendant, non erit eis malutina lux, id est exordium
Ei exspectabo Dominum, ut me resuscilet; quia D novae gratise : « quia si Moysen el prophetas non
« esro mea requiescit in spe (Psal. xv, 9). > Qui audiunt, neque si quiaex mortuis resurrexerit, cre-
abscondii faciem suam a domo Jacob; quia ex quo me denl ei (Luc. xvi, 51), » id est Redemptori nostro,
ncgaverunt, et Palrem pariter amiserunt. « Omnis qui ait: « Si crederetis Moysi, crederetis forsitan et
enim qui negat Filium, nec Patrem habet (Joan. u, mihi. Deme enim ille scripsit. Si enim illius litteris
23).» Sequitur: non creditis, quomodo verbis meiscredetis? > (Joan.
VERS.18. — « Ecce ego et pueri mei, quos dedit v, 46.) Quoniam igitur ad Iegem et ad testimonium
mihi Dominus in signum et in portentum Israelis a noir attenderunt, non sunt illustrati luce matuttna,
Domino cxercituum, qui habilat in monte Sion. » praedicanle Domino, qui vespertinam vix habituri
Pueri vocantur qui mandalis coelestibus inser- sunt apparente Elia. Sequitur :
viunt, et puerorum nomine discipulos suos nunc ex- VERS.21. — < Et transibit per eam, et corruet,
primit, qui praecepta ejps specialiter servaverunt. et esuriet; et cttm csurierit, irascetur, et maledicet
Ecce cgo, inquit, el pueri meifquos dedit Dominus in regi suo et Deo suo.

*(75)Alias, req. visionem pro vivis a mortuis. (73*) C. Garst., id est pro omnibus.
121 IIEIWEI BURGID0LENSI8MONACHI. iI2
Transibii Judaicus populus per eam luccm, id c-st A ledixerunt ei. « qui cum maledicerelur, non male-
per illius temporis spatia, quo Christus mira factti- dicebat; cum paterelur, nou comminabatur (I Pet.
rus est, et mira doclurus, ct offendens ut csecus in n, 25). > Post cujus passionem, quia Jerusalem ob-
lapidem offensionis corruet ab omni statu rectitudi- sidenda crat et capienda, recte subjungitur : « Et
nis, el csurict, quia jam ultra non cibabitur 'pane suspiciet stirsum. »
\i'se eiintelleclus. Sicut enim fames carnis estsub- VERS.22. — « Et ad terram intuehitur, et ecce
sidium corporis sublractum, ifa fames meutis est si- tribulalio et tenebras, dissolulio et angustia, et ca-
lentium divinae locufionis. Et quia, cum doctrina l;go persequens, et non poterit avolare de angustia
cceleslis bumanam mentem deseiit, contra eam tei.la- sua. »
tio eonvalescit hostis aritiqui, postquam hic popu- Suspiciet sursum Jttdaicus populus ad Dei cogni-
lus intelligentiam Scripturarum perdiJit, et verba lionem el auxilium, et ecce iribulaiio adversitatis,
Salvatoris intelligere ncquhit, aut noluit, mox et tenebrm ignoraniise : quia Deus excsecavit corda
contra eum, instigante diabolo, in iram evarsit, et ecrum, nec hbeiavit eos. Et ad terram, id est ad ea
maledixilei. Hoc esl enim| quod nunc dicitur, quia quse circa se in terra fient, intuebilur, etecce tribu-
cum esuneiil irascetur, et maledicel regi suo et Deo latio. t Et erit, inquit, pressuia magna super ter-
suo. Christus namque et rex Israel est, et Deus B ram, etlra populo huic, ef cadent in ore gladii, et
Israel est. Qtii cum diceret quia mulli leprosi eiant captivi ducentur in omnes genles, et Jerusalem cal-
in Israel sub Elisseoprophela, et nemo eorum mun- cabitur a gentibus donec impleantur tempora nntio-
datus est nisi Naaman Syrus, repleti sunt oinnes num (Luc. xxi, 25, 24). > Hoc enim et hic dicitur :
ira in synagoga, hsec audienles, et ejecerunt eum <Dissolulio et anguslia, et caligo persequens, et non
exlra civitaiem et duxeruul eum usqtie ad superci- poierit avolare de anguslia sua. i Similiter et apud
lium montis, utprsecipitarent eum (Luc. IV, 27-27). Dariielem legimus : < Posl fmem belli slatufa deso-
Ettempore passionis ejus atrocius irati sunt etma- lalio (Dan. ix, 26). t Sequitur :

LIBER SECUNBUSo

CAPUT IX. ait : « Vaetibl.Corozaim! vaetibi, Beihsaida! quia si


VERS.1. —Piimo tempore allcviata est terra Za- in Tyro et Sidone faeLe fuissent virtules qu3e vo-
Lulon, et terra Nephthali, ei novissimo aggravata bisfactae sunt, olim in cilicio et cinere sedenles poe-
eslviamaris trans Jordanem Galilsesegentium. > nilerenl. Verumtamen Tyro el Sidoni remissius erit
VERS.2. — « Populus, qtii ambulabat in tene- ^ in judicio quam \obis. Ettu, Capbarnaum, usque ad
bris, vidit lucem magnam; habitanlibus in regione coelum exalfala , usque ad infcrnum demergeris
umbrae morlis, lux orta est eis.» (Maltlt xi, 21-25). »
Nunc de eo tempore sermo est, quo Dominus in- Via itaque maris genlium Galilmm, quae erat irans
ler homines degens, Evangclium prasdicare per se Jordanem, novisshnoaggravata csJ-lnsuis iniquilatk
ipsum dignatus est. Nam post baplismiim ad jeju- bus, quia praedicafionem Dominicam obslinato
nium ejus scribit Maftbaeiis,quia « secessil in Gah- airitnocoiitempsit. Populus auiem genlium, qui prius
lseam, et relicta civitate Nazareth venit, et liabita- in ienebiis ignorantiaeconstituius, latam viam saecU-
vit in Capbarnaum maritima, iu finibus Zabulon et li, quse ducit ad perdilionem, ambutabat, vidit lucem
Nephfhalim, ut adimplerelur quod dicfum est per magnam, praedicante Domino , et miraculis coru-
Isaiam prrpiielam : Teira Zabulon, et terra Neph- scante. Lucem vidil non parvam, ut aliorum pro-
tbalim, via maris trans Jordanem Galilsesegcntium. phetarum, scd magnam ut ejus, qui dicit : « Ego
Populus, qui ambulat in tcncbris, vidit lucem ma- sum lux mundi (Joan. vm, 12). » Atque habitatorl-
gnam, el sedentibus in regione umbrae mortis lux busregionis umbrm mortis, id est peccatorum etin-
orta cst cis. Et inde ecepit Jesus prsedicare et di- Ikleliiaiis nova lux jusliiis et fidei est exorta. Boc
cere : Pcenitentiam agite; appropinquavit enim re- Q enim inter mortem et umbram morlis distingui po-
gnum coelorum (Matth. IV, 12-17). tesl, quod inors eorum hitelligatur csse, qui cum
Ilaque prhno tempore Dominicaepraedicaiionis al- operibus mortuis ad inferos descenderuiit, quoniam
leviala est onere peccatorum lerra Zabulon, et icrra « anima , quao peccaveiit, ipsa morietur (Ezeclu
Nephthalim ; quia ibi Salvator, antequam discipulos xviii, 20); » umbra vero mortis eorum, qui, dum
elcgisset, prsedicare coepit rcmissionem peccatorum peccent, nec dum de vila egressi sunt; quia, si\o-
et ingressum regni cceleslis, promitlens pcenitenti- lucrint agere po3iiitentiam,*possunt.Ilaec tamen et
bus. Qui et de via maiis, id est dc regione mari- aliier possunt inteliigi. Ait enim :
lima, novissimo lempore prsedicationis ejus aggra- « Primo tempore alleviata est terra Zabulon, ete,
vata pondere peccalorum, in sequenlibus Evangelii "Nempe Zabulon interprelatur jusjuiundum ejits.
113 COMMENT.IN ISAIAMLIBEU OCTO. — LIB. II. 114
Nepi.thaiim dtscrciio. Et Judseorum populus jura- A j quam ejusdem lucis gaudia cognoveiunt, subjun-
mentum Dei percepeiat sicutper Zachaiiam dicitur: git =
< Juravit ad Abraham patrem nostrum daturum se VERS.3. — « Multiplicasti gentem, non magnifi-
nohis (Luc. i, 75). > Qai et discretus erat, id est a casti lsetifam. »
caeteris omuibus populis sequestralus. Primo igitur Multiplicata enim ftterat gens per totius mundi
tempore alleviata est terfa Zabulon, et ierra Neph- Iatitudinem. Sed necdum magnificata fuerat iStitia,
thaii; quia Dominus in terra Judaeorum tloeuit, qui- dum adbuc tantum in Judaea notus erat Deus: quia
bus hoc olira juraverat, et quos ex omnibus popu- completum adhuc non fuerat: i Evangelizo vobis
Ils, qui sub ccelo sunt, elegerat, ibique primo discU gaudium magnum, quod erit omni populo _(Luc.
pulos ad praedicandum misit. Sequitur : ii, 10). > Sed jam de ejus magnificatione sequi-
«Et novissimo aggravata est via trans Jordanem tur :
Galilsese gentium. > Quid per viam nisi aclio desi- « Laetabuntur coram te, sicut lsetantur (76) in
gnatur? Et quidper mare nisi saeculum'? quid vero messe, » etc. Copiosam quippe messem generis hu-
per Jordanem nisi baptismus? Unde et Jordanis de- mani collegerunt aposloli, quando non solum lu-
scensio eorum interpretatur; quia, qui hapiizaniur, dseos, sed eliam gentes congregaverunt ad fideni.
adima humililatis"ab elaiione sua descendunt. Ga- ® ' Unde et dictum eis fuerat: « Levate oculos
vestros,
Vtlmavero, quae dicitur, transmigratio perpetrata, etvidele regiones, quoniam aibaesunt jam admes-
transitus est de peccatis ad justiliam. Itaque via ma- sem ; et qui metit, mercedem accipit, et congregat
rh, id est actio saecularis, quae trans Jordat\em, id fructum in vitam aeternam, ut et qui seminal, simul
est posl baptismum est perpetratae transmigrationis gaudeal, et qui metit. Ego misi vos metere, quae
genlium, novissimo tempore aggravala est ponderc non laborastis. Alii laboraverunt, et vos in labores
peccatorum; qnia et nos, qui e? gentibus ad Chri- eorum Introistis (Joan. iv, 53 38). » In hac itaque
stum vocati sumus, postquam per baptismi Tsacra- messe laetati suntcoromDoiiiiMo sancli praodicatores,
menta transivimus, postquam ad virtutes a vitiis dum de conversione genlium gauderent. Qui et ac-
transmigravimus, nunc circa mundi terminum, ccpto desuper Spiritu sanclo antiquum hostem efc
quando lepuit charitas mullorum, etabundavit ini- universam ejus militiam superanles « omne cnim,
quilas, rursum saeculi viam iugredimtir, et ssecula- quod nalum est ex Deo vincit mundum (I Joan. v,
ribus negoliis implieauiur, qui Deo militare debut- 4),» sicut victores exsultaverunt. Et e\sull_uitcs spo-
mus, sicque peccatorum sarcina nimitim gravamur, lia diviserunl; quoniam eloquia sacra cunctis per
ut vix ad cceleste desiderium cor levare queamus. .p orbem nationibus distribuerunt. Nam spoliorum no-
Yel etiam ita possunt haec «exponi. Adveniente mine divina eloquia signantur, sicut scriptum esi:
Christo, et praedicatione illius coruscante primo, «Laetabor ego super eloquia tua, sicut qui inveuit
ierra Zabuion et Ncphthalim a seribarum et Phari- spolia multa (Psal. cwm, 162).»
sseorum erroribus est liberala, et gravissimum 3u- Yel midtiplicasti gentem fidelium, o Christe, qui
<laicarumtraditionum jugum excussit de cervicibus Eeclesiam tuam toto orbe dedicasti; sed non magni-
suis; postea. \ero Evangelium apostoli Pauli, qui ficasti Imtiiiam; quia de perlidia Jtidaeoriiinreliqui-
novissimus apostolorum omnitim fuit (I Cor. IV, 9), sti nobis tristitiam. Sed cum veneris, et Christiano-
ingravala est, id est mult"plicata praedicatio, et in rum gens tota simul fuerit congregata, tunc tmla-
terminos gentium, el viam universi maris, id-est buutur apostoli coram te sictitmessores; quia fiuctus
sseculi, Evangelinm Christi splenduit. Nam populus humanse messis congregatus erit in vitam aeternam;
gentilis, qui aute sedebat vel ambulabat in tenebrh, et sicui exsuttant vklores, qui captam dividunt prae-
et iJololatrise ac morlis vinculis tenebatur, clarum dam; quia lunc perfecte victus erit diabolus, et bo-
Evangelii lumen aspexit. Unde et adjungilur : mines dividentur in dextros et in sinislros. |Sed
« Habitantibus in regione umbrae mortis, lux orta eur isli victores in divisione spoliorum exsullave-
esieis. » Regio enim umbrm morth lerra gentium est, D ! rint" demonstratur, cum de genlili populo subjtiE-
quoniam umbra mortis imitatio hostis antiqui intel- gitur :
ligitur. Ipse etiini, quia mortem intulit, mors voca- YERS.i. — « Jugum enim oneris ejus, et virgam
tur, Joanne altesfanle qui aif : «Nomen illi niors humeri ejus, et Jsceptrum exactoiis ejus superasti
(Apoc. vi, 8). » Per unibiam igitur mortis ejus imi- sicul in die Madian. »
latio designatur, quia sicut umbra juxta corpus du- Eripiens quippe genlilitatem Dominus superavit
cifur, ila actiones iniqtioruin de specie imitalionis jugum onerh ejus, cum eam adventu suo ab illa dae-
ejus evpriniuntur. Cernens ilaque propheia gentiles moniacae tyrannidis servituie libcravit. Superavit
poputos in antiqui hostis imiialione defecisse, eosque virgam humeri ejus, cum perseculiouem illius, qua
ad yeri solis ortum_resurgere, quae certefutura no- _ex perverso opere graviler deptimebat, ab humano
verat, quasl ex prapleriiis narrat, dicens : « Habitan- genere-Redemptor compescuit. Superavit sceptrum
tibus in regione umbrae mortis, lux orta esl eis. t exactotis ejus, cum regnum diaboli, qui pestifera
Ac de eorumdem multiiudinegeirtilium, qui nequa- perpetratione vifriorumexigere consuevit debita poe-

(76) Alias, qui Imtanlur.


115 HERVEI BURGIDOLENSISMONACHl 116
narum, de fidelium corde destruxit. Sed quomodo A Eadem nocte dixit Dominus ad eum : Surge ei de-
haecacta sint audiamus. scende in castra, quia tradidi eos in manu tua. Sln
Sicul in die Madian, id est sicut sanclus Gedeon autem solus ire formidas, descendat tecum Phara
In trecentis viris innumeram multitudinem Madia- puer tuus. Et cum audieris quid loquantur, lunc
nitarum vicit. Libei hoc loco digressionem facere et confortabuntur manus tuae, et securior ad hostium
quare triumphus Christi victoriae Gedeonis assimi- castra descendes. Descendit ergo ipse et Phara puer
letur ostendere. Scriplum esl enim inlibro Judicum : ejus in partem castrorum, ubi erant armatorum vi-
« Omnis Madian, ei Aroalec, et orientales populi giliae. Madian autem et Amalecet omnes Oiienlales
congregati sunt simul. Et transeuntes Jordanem ca- populi fusi jacebant in valle ut locustarnm multl-
stra melati in valle Jezrael. Spiritus autem Domini tudo. Cameli quoque innumerabiles erant sicut are-
induit Gedeon. Qui clangcns buccina convocavit na quae jacet in littore maris. Cumque venisset Ge:
domum Abiezer, ut se seqtierelur. Misitque nuntios deon, narrabat aliquis somnium proximo suo, el iu
in universum Manassen, qui et ipse secutus est hunc modum teferebat quod viderat: Yidi som-
etim; et alios in Afer et Zabulon et Nephthalim, nium, et videbatur mihi quasi subcinericius panis
qui occurreruni ei. Dixitque Gedeon ad Dominum ; ex hordeo volvi, et in Madian caslra descendere.
Si salvum facis per manum meam Israel, sicut lo- B Cumque pervenisset ad labernaculum, percussit
cutus es, ponam vellus hoc lanaeln area : si ros in illud atque subvertit, et terrse funditus coaequavit.
solo veliere fuerit, et in omni terra siccitas, scio Respondit is cui loquebatur : Non est hoc aliud
quod per manum meani, sicut locutus es, liberabis nisi gladius^Gedeonis,filii Joas, viri Israelilse. Tta-
Israel. Factumque est ita. Et de nocte consurgens, didit Deus in manu ejus Madian, et omnia castrss
expresso vellere, eoncham lore complevit, dixitque ejus.
rursus ad Dominum : Ne irascalur furor tuus con- « Cumque audissel Gedeon somnium, et interpre-
ira me, si adhuc semel tenla\ero signum quaerens talionem ejus, adoravit et reversus est ad castra
in vellere : oro ut solum vellus siccum sit, et omnis Israel, et ait: Surgite, tradiditenim Deus in inaEtis
terra rore madens. Fecitque Dominus nocte illa, \estras Madian, divisilque trecentos viros in tres
sicut postulaverat, ct fuit siccitas in solo vellere, et partes, et dedit lubas in manibus eorum lagenasque
ros in omni terra (Judic. vi, 55), etc. » vacuas ac lampades in medio Iagenarum, et dixit ad
«Igitur Jerobaal, qui el Gedeon, de nocte con- eos : Quod me fecere videritis, hoe facite. Ingrediar
surgens, el omnis populus cum eo venit ad fontem in parles caslrorum, et quod fecero, sectamini,
qui vocatur Arrath (77). Erant autem castra Ma- r< < Quando personueiit tuba in manu mea, vos quoque
dian in \ aUe ad sepientrionaleni plagam collis ex- per circuitum castrorum clangile, et conclamate :
celsi. Dixitque Dominus ad Gedeon: Multus tccum Dominq. et Gedeoni. Ingressusque est Gedeon et
est populus, nec tradetur Madian in manus ejus, ne trecenti viri, qui erant cum eo, in partem castrorum
glorietur contra melsrael, et dicat: Meis viribusli- incipientibus vigiliis noctis medise, et cuslodibus
beratus sum. Loquere ad populum, et cunctis au- suscitafis cceperunt buccinis clangere et complodere
dientibus prsedica : Qui formidolosus et timidus cst, inter se lagenas. Cumque per gyrum castrorum in
levertatur. Recesseruntque de monte Galaad, etre- tribus personarenl locis, et hydrias confregissent,
versa sunt de populo viginli duo millia virorunvet tenuerunt sinislris manibus lampades, et dexlris
tantum decem millia remanserunU Dixilque Domi- sonantes lubas, clamavcruntque : Gladius Dominiet
nus ad Gedeon : Adhuc populus multusest; duc Gedeonis, stantes singuli in loco suo per circuitum
eos ad aquas, et Lbiprobabo illos, et de quo dixero castrorum hostilium. Omnia itaque caslra turbata
tibi, ut tecum vadat, ipse pergat; quem autem pro- sunl, et vociferantes, ululantesque fugerunl. Et nl-
hibuero, revertatur. Cumque descendisset populus hilominus instabant trecenti viri buccinis personan-
ad aquas, dixit Dominus ad Gedeon : Qui lin- tes. Immisitque Dominus gladium in omnibus ca,-
gua lambuerint aquas sicut solenl canes lambere, D ] slris, el mutua se csede triuicabant, fugientes usque
sepaiabis eos seorsum; qui aulem, curvatisgenibus, Bethsetta, et crepidinem Abelmehula in Tabbalb..
biberint in altera parte erunl. Fuit itaque numerus Conclamantes autem viri Israel de Nephthalim et
eorum qui, manu ad os piojiciente aquas lambue- Aser et omni Manasse persecuti sunt Madian. Misit-
rant, trecenti viri; omnis aulem retiqua multitudo que Gedeon nunlios in omnem monfem Ephraim,
flexo poplite biberat. Et ait Dominus ad Gedeon: In dicens : Descendite in oecursum Madian, et OCGU,-
trecentis viris qui lambuerunt aquas, liberabo vos, pate aquas usque Bethbera alque Jordanem. Clama,-
et tradam MaJian in manu tua : omnis autem reli- vilque omnis Ephraim, el praeoccupavil aquas us-
qua multitudo revertatur in domum suam. que Belbbera, apprehensosque duos viros Madian
< Sumptis itaque pro numero cibarits el lubis, Oreb, et Zeb iiiterfecit, Oreb in Petra Greb, Zeb
omnem reliquam multitudinem abire fecit in taber- vero in torculari Zeb, et persecuti sunt Madian,
nacula sua, et ipse cum trecentis viris se cerlamini capita Oreb elZeb poriartes ad Gedeon iransfluenU
dedit. Castra autem Madian eranl subter in yalle. Jordanis (Judk. vn, 1 el seqq.). > Haclenus Hislorije

(77) Alias, Harrad.


f 17 COMMENT.IN ISAIAMLIBRI OCTO. - LIB. II. 113
«acrae vrrba posuimus. Sed quid prodest verha po- A A < Misitque nuntios in universum Manassem, » hi
suisse, nisi et mysticam eorum intelligeniiani sal- est aposlolos, dicens : «In viam gentium ne abieri-
tem breviter allingamus. lis, sed ite ad oves domus Israel (Matth. x, 5, 6). t
Gedeon igitur, ad prcelium veniens, Redemptoris t Manasses » enim, qui interprefalur necessitas, fi-
nostii signat adventum, de quo scriplum est: gura est illius populi, qui necessitate Deo servivit,
« Tollite portas, principes vestras, et Introibit rex id est timore. t Et alios in Aser, et Zabulon, et
glorise. Quis est iste rex glorise ? Dominus forlis et Nephlhalim;» quia Paultim et Barnabam misit ad
poiens, Dominus potens in prcelio (Psal. xxm, 7). > gentilem populum, qui faclus est in Christo beatus,
flunc Redcmptorem noslrum non solum opere, sed el fortitudine plenus, et charilate dilatatus. Aser
etiam nomine prophelavil. Gedeon quippe interpre- enim beaius dicitttr, Zabulou habilaculum fortiludi-
tatur circuiens in utero. Dominus enim noster per nis, Ncphthalim dilalatus vcl dilalavit me. Ros hi
tnajeslatis potentiam omnia circumpleclilur, et la- vellere, el siccitas in omni terra fides est in omni po-
men per dispensalionis gratiam intra uterum Viigi- pulo Judseorum, el infidelitas in gentibus.
nisvenit. Quid enim circuiens in [ulero nisi omni- « De nocte consurgeiis, expresso vellere, concbam
polens Deus sua nos dispensatione redimens, divi- rorc complevit; » quia de morte Christus, ante lu-
nitate cuncta complectens, et humanitatem intra H I cem resurgens, fidei gratiam a Judaeis abslulit, qua
uterum sumens, in quo utero incarnatus esset, et discipulorum menletn rcplevii. Itcm siccitas in vel-
clausus non esset, quia ct in utero fuit perinfiimi- lere et ros in omni terra pcrfidia csl in Jtidaeis, et
tatis subslaniiam, et extra uterum per divinitalis fides in tolo oibe. Gedeon, id est Ciirislus. Jero-
potentiam baat (78), id est judicem habens, ad improperium
Madian vero interpretatur de judicio. Ut enim scilicel diaboli, qui reprobos habens non tamen po-
hostes ejtis repellendi destruendique essent, non de tesl judicare, etvindicare destt uctiOnemidololatiise.
vitlo repelientis, sed de judicio juste judicanlis fitit. Qui de nocte consurgens venit ad fonlcm nomine Ha-
Et idcirco de judicio vocanlur, quia alicni a gratia rad: qtioniam ante lueem de sepulcro rcsurgens,
Redemptoris justse damnaiionis meritum etlam in vcnit ad innnortalein fontem in ccelumascendens-
Tocabulo nominis trahunt. Harad quippcconsurrectio descensionisinterpretalur.
Amatec autem populus lambens inleipretatur. Et Et omnh populus credenlium cui» eo resurgens venit
quid per lambentem populum nisi mentes saecula- ad hunc fontem; quia « Deus conrcsuscifavit, ct
rium deslgnantur, quae terrena cuncla ambiendo consedere fecit nos in coeleslibus in Chrislo Jesu
quasi lambunt, dum solis temporalibus delectan- _ (Ephes. ii, 6). »
lur? C Madianerant in
valle, id est in profundo vitiorum,
Orientales vero dicuntur: quia, sicul orti sunt, ad septenlrionalem plagam, id est in sinislra el g!a-
ita permanent neque circumcisi, neque baplizati. ciali, tenebrosaque infldelitate. Co//i's excelsus Ec-
« Omnis £rgo Madian et Amalec et orientales populi ciesia est in lalere Christi lancea patefaclo consL-
congregati iransierunt Jordanem; » quoniam isti stens, qui est mons in veitice montium.
omnes una conspiralione in eos, qui baptizati sunt, Mons Galaad, qui inferprelatur acervus leslimoniit
irruerunt. Nos quippe baplismum quasi Jordanem< prsecelsum et muhiplex lestimonium est, quod in
Jesu duce transivimus, et jam quasi repromissionisi passionibus martyres reddiderunt. De qtto nionte
terram inhabitamus Ecclesiam. Dum igitur infideles> reversa sunl viginti duo millia timidorum, id est
adversus nos veniunt, quasi ad eorum devastatio- multitudo transgressorum utriusque Testainenti et
nem, qui in terra trans Jordanem sunt, prope- apostatartim. Nam viginii duo bis undecim sunt,
raut. et undeuarius transgressionem designat, denaritis
Et caslrametaii sunt in valle Jezrael; quia in pe- observantiam prseceptorum. Nam decem miltia re-
regrinatione vitae piaescntis tjrannice depresseruntt manserunt cum Gedeone. Sed quia noti omnes prae-
et conculcaverunt humili:atem fidelium. JezraelI n dicare sufliciunt vel pali pro Cbristo, qui legem serr
quippe semen Dei dicitur; et t qui seminat honumI vare crcduntur, adhuc populus est mullus.
semen, est filius homiuis; bonum vero semen sunt* Ducti suntigitur ad fluvium, ttt aquas lambereiit,
filii regni (Mailh. xm, 57j. » et qui aquas flexis genibus bauserunt, a bellica ia-
* <
Spiritus autem Domini induit Gedeon; > quia,> tentione remoli sunt. Aquis namque doctiina sa-
«Jesubaptizato etorante, descendit Spiritus sanctuss pientise, staiitibus aulem genu recta operatio desi-
«orporalispecie sicul columba in ipsum (Luc. m,> gnatur. Qui vero dum aquas bibereut, genu flexe-
22). > < Qui clangens buccina convoeavit domumII runt, a bellorum cerlamine revocati sunt; quia cuni
Abiezer;» quia ccepit Jesus praedicarc, et eligit di-- illis contra hostes fidei Christus pergit ad^proelium,
scipulos. Abiezer quippe Paler meus adjutor inter- qui cum doctrinse fluenta hauriiini, rectitudinem
pretatur. Quonomine quid nisi prophetarum etan- opertnn non inflectunt, ut sapientise doctrina el ope-
fiquorum palrum persona dcsignatur, cujus domuss rum viitute polleant. Nam, quia dissolutio operum
fuit discipulorum Domini collegium? in ipsa genuum incurvatione signatur, Paulus ait :

(78) Cod. G., Jeroboam.


119 HERYEI BURGIDOLENSISMONACHI 120
« Remissas manus, et dissoluta geiiua erigite, et A j ros, id est sanctos prasdicaiores in tres partes mun~
gressus rectos facite pedibus vestris (Hebr. xu, 12).» di, quae sunt Asia, ct Europa, et Africa. « Et dedit
« Fuit itaque numerus eorum, qui manu ad os tttbas in manibus eorum, Jagenasque vaeuas, ac
projiciente aquas lambuerant, frecenti viii. > Solet Lampades in medio Iagenarnm. > In tubis desi-
in centenario numero pleniludo perfectionis intelligi. , gnalur clamor prcedicalionum ; in lampadibus
Quid igifur in centenario ler duclo nisi perfecfa co- claritas miraculorum; in lagenis ftagiiitas cor-
gnitio Trinitatis intelligilur (79)? Cum his quippe porum.
Dominus adversarios fidei deslruit, cum bis ad prae- « Ingressusque est Gedeon, et trecenti viri cum eo
dicaiionis bella descendlt, qui sciunt de Trinilate, in parlem castrorum. » Quia ecspit Jesus in praedi-
qu;e Deus est, perfeeta sentire. ealoribus suis partcns infidelium aggredi,, ut eos sa-
Eademnoele, qua ccenavlt cum discipulis, dixit Iubriter_vineens, subjiceret sibi. Incipienlibus vigilih
Dominus ad eum : Suige a coena, et descendein ca- noctis medim, id est profundi erroris, et cuslodibus
stra, id est in locum quo venturus est Judas cum susciiatis; quia sseculiprincipes cceperunt asiutiores
turba Judaeonim. « Sin autem solus ire formidas, errorum vetertinf custodes pouere contra novam
descendat lecum Phara puer tuus. » Hoc, nisi fal- apystolorttm praedicaiionem. Cmperuntbuccinis clan-
lor, Marcus ita ail: « Assumpsit Petrum ct Jaeo- " gere, id est coeperunt prasdicare. Et complodere in-
buin et Joannem secum, et ccepit pavere et taedere ter se lagenas, ki est corpora sua in passione col-
(Marc. xiv, 55). » Phara quippe, qui interprefatur iidere. Nam sonuerunt tubis, c«m prasdicarent;
laguncula, typus est apostolorum, qui nova gratia confregeruni lagenas, dum solvenJa in passione sua
vplut musto sunt repleti. « Descendit ergo ipse et corpora hostilibus gladiis opponerent.
Pliara puer ejus in partem castrorum, itbi eiant ar- « Confractis vero lagenis, resplenduerunt Iampa-
matorum vigihae; » quia venit cum discipulis in dcs, » et posi solutionem corportim miraculis co-
hortum, quo se eapiendum novesat a ministris rusca\erunt. Moxque hostes in fagam versisunt;
Pbarisaeorum el cohortc milittim. In camelis torti- quia dum morluorum mattyrum corpora miraculis
tudo vitiorum signatur, et in locustis instabilitas coruscarc conspiciunt, Iuee veriiatis fracti, quod
meiuiuni. Qui narrabal somniumve\ interpretabatur, impugnavci anl, crediderunt. Cecinerunt ergo tubis,
divinos significare videtur et sapientes sseculi, non- ut lagenaefrangerentur ; lagense fractae sihit ut lam-
nullos quoque vates genlium, quibus pleraque de padcs apparerenl; apparuerunt lampaJes, ut hostes
Christo revelata sunt, sicut sybillae et Nabuchodo- in fugam verterentur, id est praedicaverunt marty-
nosor. ,„ res, donee eorum corpora solverentur; corpora
Subcinericius panis ex liordeo Christum, qui p»c- eorum in morte soluta sutit,"ut miraculis corusca-
cantibus asper et acutus, pttngensque estr designsi. renl; cortiseavertint miraculis, ut hostes sttos ex
Quia sicut panis sub mole cineris coquilur, et Chri- divina luce prosfernerent , quatenus nequaquam
stus ignem passionis sustinuit sub niullitudiae Ju- Deo erecti resisterent, sed etim subditi formida-
daeorum, et ad resurrectionis virtutem duruit. Qui rent.
pTolviturlinguis prsedicantium, ut ad humana coida Et notaudum quod steterur.t anie lagenas, fugerunt
descendat. c Percussk tabernaculum, aique subver- anle lampades; quia nimirum persecutores fidcr
lit, el terrae fundilus coaequavit, > vel quando car • praedicatoribus adbuc in corpore positis reslilerunt,
nem persecuiorum, in qua manebant anLmaeeorum, post solutionem vero corporum apparenlibusmira-
per mortem redegit in pulverem; vel quando vitia culis in fugam versi sunt; quia pavore conter-
carnts eorum gladio prsedicaiionis misericordiier fe- riti a persecutione fidelitim cessa\erunt. Prse-
riens destruxit, el ipsos humiles reddidit. Yel po- dicationem scilicet tuLarum fraciis lagenis car-
tius Scriptura Yeteris Tesfamenti potesl in pane ex porum \isis limuerunt lampadibus mifaculo-
liordeo designarireujus lnterior sensus tenacissimu& rum.
litterae paleis tegilui'. IIoc enhn et quinque panes iD « Cumque per gyrum casirortim in fribiis perso-
hoideacei designant iu Ev3n^elio, ex quibus turbas r.arent locis, »id cst inAsia, Europa elAfrica prae-
pa\il Dominus (Joan. vi). Qni scilicei panis est sub- . dicarent, « et hydrias confregissent. lenuerunt iit
cinerkius; quia vetus Scriptura secundum carna- sinistris lampades, et in dextris sonanfes tubas. >
lem sensum Ln pulvere terrenarum cogitationum Pio dextro habeie dicimus, quidquid pro magno
jacet. pensamus ; pro sinislro autem, quod pro nlbilo du-
« Non esl hoe aliud nisi gladius Gedeonis filii eiraus. Bene igiiur in dextra tnbas, el in shnstra ia-
Jo<is. » Joas, qui ir.terprelatur sperans, antiquum genas, sive lampades ienuerunt; quia Chtisli marty-
Ddi populum deslgnat, qui Salvaiorem ex se nasci- res pro magno babent prajdtcationis graiiam, et eor-
tui um sperabat. Cuinque nosler Gedeon audisset, id porum uiilitatem vel miraculorum gloriam pro
esi suis audiri fecisset, somnium et inlerpretationem nihilo (80).
ejus, admodum membra sua gatidio replevit, et ad « Immisitque Dominus » divini verbi« gladium in
graliarum aetioneni accendit. Dnhiique trecentos vi- omnibus castris, cl nmlua se csede fruncabaut, > vl

(.79)Cod. G., cjr-piiij»f«i-. (S0) CoJ, G. pro mhihno,


121 COMMENT.IN ISAIAil L'.tini OCTO. — LIB. II. 122
est conversalionem piisiinam ad invicem in scpeii- A deie pufarent, ecelsi srnt. Quorum capita, id est
meLant, « fugientes usque Betbsetla, et crepidinem triumphum de iilis ma"tyres reporlaverunt ad Ge-
Abelmeolain Thaebatb. » Bethsella domus spintBdi- deon, id est ad Christum, trans ftuenta Jordanis, id
cilur : Abelmeolalucius partu.ientis; Thabbath bona estfrans sacramcnta bapiismi, per qttae ad eum fit
exceptio. Et quae est domus spinac iiisi mens qua; transilus. Bene itaque de gentilitate Deo dicitur;
de peccafis suis compungitur? Qaai est ista par- quia «jugum oneris ejus, el virgam bumeri ejus, et
turiens nisi Ecclesia, quaespiritualcs Deo filios par- sceptrum exactorisejussuperasli stcul indie Madian.»
lurire non cessal^lSt quae esl crepido luctus partu- Etquia jam superatum sit exactoiis ejus sceptrum,
rienlis hujus, nisi plaga lateris Christi? Inde enim probatur, cum subditur : —
causam sibi lugendi suinit Ecclesia. Fugerunt igifur VERS.b. — « Quia omnis violenta praedalio cum
usque Bethselta, qui de sceleribus compuncti sunt tumuliu et veslimerJtini mistum sanguine eril in
agentes poenitentiam. Et usque ad crepidinem luctus combuslionem, et cibus ignis. »
parturienlis fugerunf, id esl usque ad fidem Domi- Violenlam enim cum tumultu praedam agcre con-
nicse passionis, unde luctus Ecclcsise cospit. Et fu- sueveral exaclor improbus isle ; quia semel huma-
gerunt in Thabbath, id est in bonam exceplionem. no generi nummuin deceptionis contulerat, et ab
Conclamantes autem voce prsedieationis vhi Israel, B hoc quotidie mortis debitum expetere non dcsisie-
Id est fideles, qui Deum oculis. fidei videnl de Ne- bat. Violentam cum tumultu proedationem agebat;
phthalhn, id est de lalitudine cbaritatis vel ampjitu- quia.cum impelu et clamore effrenato irruens tem-
dine mundi, et de Aser, id est de gente beatorum, et pore mortis, animas violenter rapiebat. Scd jam
de omni Manasse, id est de iis qui ea quae retro haec violenla pimdalio, id esl antiqui hostis im-
sunt, oblivlscuntur, persequebantur Madian coele- portutia crudelitas, J» scternam eiit combusiio-
stibus armis instructi. Nepbthalim quippe latiludo nem.
dicitur ; Aser beatus; Manasses obtiviosus vel Vestimentumvero corpus nostrum est, quo induta
oblilus. est anima ; sanguis autem peccala carnis sunt, de
„ « Misitque Gedeon nuntios in omnem moniem quibus dicitur : « Libera me de sanguinibus (Psal.
Ephraim,j qui dicitur ubertas, id esi Cbristusprae- L, 15). » Vestimentum sanguine miscetur, quando
dicatoresinuniversum mundum. Descendite, inquil, corpus desideriis carnalibus^inqtiinatur. « Vesti-
in occursum Madian, id est humilitatem assumite, mentum ergo mistum sanguine erit cibus ignis; >
ut hostium superbise resistatis. Et occupate aquas quia caro luxuriantium gehennalibus mancipaLitttr
sapientiseiCsqueBelhbera, id est usque in Ecclesiam, r incendiis. Sed cur haec violenta prsedatio, et vesti-
ubiputeus aquarum vivenlium est. Bethbera quippe mentum sanguine pollulum in combustionem erit?
domus dicitur. El usque ad Joidanem, id esl ad de- Quia jam in carne apparuit rex pacis et juslilise, qtii
scensionem et humiliationem eorum. Inlerpretatur cunctis in se credeniibus non solum animse, sed et
enjm Jordanis descensio eofum, vel Baptismus ap- carnis munditiam tribuat. -
pellatione Jordanis intelligi poterit. VERS.6. •— « Parvulus natus est nobis, filius da-
'« Apprehensosque duos viros Madian Orcb et Zeb tus est nobis, et factus esl principattts super btime-
interfecit. » Oreb interpretatur Carvus, Zeb lupus. rum ejus. »
et " Hic est enim
Uterque autcm et corvus lupus cada\ere pascitur. parvuius iile, qui «Ininoratus est
Sed lupus quidem rapit et occidit animaLa, et car- paulo minus ab angclis (Hebr. ix), » qui « non
nibus eorum vescitur; corvus autem licet carnes co- venit ministrari, sed ministrare (Matlh. xx, 28). »
medat, occidere tamen non valet. Qtiid ergo per lu- Reges autem saeculi non in humeris sed in capile
pura nisi insatiabilis eorum rabies designatur, qui poriant insigne regium. Sed solus Rex noster glo-
martyres interficiebant, et morlibus eorum pasce- riam potestatis suse in humeris exlulit. Unde et
hantur? Quid per cor\um nisi 1111,qui peccalis nigri Isaac cum ad immolandum a patre ducerelur, ligna
moite quidem et cruciatibus jtislorum~delectaban- ]D sibi ipse portavit (Gen. xxn, 6), eximiam ejus pa-
tur, sed eos perimere nou sii(iiciebaiit?Iiiierpretatur tienliam designans crticem passionis sttae gestantis.
etiam Oreb foramen. Et coluber ingredi foramen so- Itaque principatus ejus est super Iiutnerum ejus *
let. Etquid per foramen nisi illidesignantur, in quo- quia dum crucem propriis porfarel humeris, vicit
rum corde seipens antiquus ingredi et habiiare mundi principem, et in iis quos redemit principatum
eonsueverat. acquisivit. Sequitur :
Ephraim iiaque interfecil Oreb ct Zeb; quia con- « Et vocabitur nomen ejus Admirabilis, Consilia-
versi gentiles vel ad fidem converterunt, vel patien- rius, Deus fortis, Pater futuri sseculi, Princeps pa-
do superaverunt et eos, in quibus serpentina mahtia cis. » Admirabilh consiliatius est in omnibus, qua
latebat; ut de pcenis justorum gaudercnt et eos, qui per se ipsum in Evangelio docuisse legilur. Deus
martyres ipsos peremerunt. Et Oreb quidem, id est fortis in resurrectione cognitus est; quia virtutedi-
in dtiritia sua. Zcb vero, id est raptores et devorato- vina hostem anliquum prostravit et suam carnem
res sanctorum; in torculari Zeb, id cst in pressura, resuscita\it. Separalim quoque legi possunt haec
qtia justos affligebanl. In eo enim, quod a sanctis noinina Admirabilis el Consiliatius, nec non Deus
«sque ad morlem sunt tolerati, duni se justos occi- atque forth. Admhabtlis e«i emm, <vu",sipse est
125 HERYEl BURGIDOLENSIS MONACHI 124
« speciosus forma prae filiis hominum (Psal. XLIV, ,AJ suscitaiorem eam oslendentem, et coacupita zclan-
5),» « in queni desideraut angeli prospicere3 tem , et provisis exislentibus eum per semetipsam
(1 Petr. i, 12). >Consiliaiius est, quia dicit: «Ego) zelautibus.»Talis eigo zelus Domini faciet hoc, quod
sapientia habito in consilio, et meum est consiliuml de incarnatione Christi, et regno supra dictum est.
(Prov. vin, 12). > Deus est, ex substantia Patris. Sequitur :
Forth est, quia ipse est Dei virtus. Et, sicut Adaml VERS.8. — « Verbum misit Dominus in Jacob, et
pater esl praesenlis saeculi et princeps discordite,, cecidit in Israel. >
qttae fuit inler nos et Deum, i(a*et Christus estt Jacob quidcm supplantator, Israel vero vir videns
Pater futuri smcidi, et Princeps nostrae pacis ad1 Deum dici perhibetur. Et"quid per Jacob nisi Judai-
Deum. Nam « primus homo de terra lerrenus, se- cuspopulus, quid per Israel nisi genlilitas desi-
cundus homo de ccelo ccelestis. Qualis terrenus, ta- gnatur ? Quia quem Judaea per carnis morlem sup-
les e.l terreni, et qualis coelestis, tales et ccelestess plantare studuit', bunc nimirum per oculos fideL
(/ Cor. xv, il et seqq.). > Et : « sicutper unius de- genlilitas Deum vidit. Verbum igilur ad Jacob mis-
lietum in omnes homines in condemiiationem, ilai sum in Israel cecidil; quia eum , quem ad se ve-
etper unius justitiam in omnes homincs in justifica- nientem Judaicus populus respuit, hunc repente
lionem vitas (Rom. v, 18). » Sequitur :} confitens genlilis populus invenit. Sequitur :
YERS.7. -- « Multiplicabitur ejus imperium , ett ,, VERS.9. — « Et seiet omnis populus Ephraim, et
pacis noii erit finis. Super solium David, et superr inhabitaiites Samariam in superbia et magnitudine
legnuni ejus sedebit, ut conlirmet illud, et corro- cordis, dicentes •
borel in judicium et justiliani aniodo et usque inl VERS.10. — « Lateres ceciderunt, sed quadris la-
sempiternum. > pidibus aedificabimus : sycomoros succiderunt, sed
Mulliplicabitut ejus imperium, t utin nomineJesuj cedros immutabimus. >
omne genu flectalur coelestium, terrestrium, et in- Ephraim vocabantur decem tribus, quae dereiicto
fernorum (Philipp. n, 10). » Et pach non eril finh,f templo Domiiii vitulos Jeroboam adorabant, et ter-
quia nos in aeternum pacificavit Deo per mortemi ra eorum dicebalur Samaria. Quid ergo per Ephraim
suam. Et ubi fient haec? Super soliumDuiid, et superr et per inhabitantes Samariam, nisi gfentilispopulus-
regnum ejus; quia « dabit illi Dominus Deus sedemi deslgnatur ? Sciet ilaque populus omnh Ephraim, et
David Patiis ejus, etregnabit in domo Jacob ini inhabitantes Samariam, id est universilas gcntium,
scternum, et regni ejus non erit finis (Luc. i, 52). > quia verbum quod in Jacob missum fuerat, cecidlt
Solium qtiippe David regia sedes est. Regnum veron „ in Israel. Supet bia vero nonnunquam pro erectio-
,
juxta Dionysium est omnis finis, et oinatus legis, nis auctoritaie ponitur, sicutEcdesiae Dominus ait:
el ordinis distribulio. Vel sotium David el regnutnn « Ponam te in superbiam saeculorum (isa.rx, 15).»
ejus populus Dei est. Et saptentia: « Mecum sunt, inquit, di\itiae et glo-
Ut confirmet, inquit, illud et corroboret; quiaa ria, opes superbiaeel justitise (81) (Prov. vm, 18).»
dum ideni solium et- regnum per evangelicam gra- Quia ergopopulusgenlilis, ad fidem conversus, non
tiam innovalum est, et de camali factum spirilale, necessitate timoris adhuc astringendus crat ut olim
ita comirmatum est el corroboratum, ut sine finee Judaicus, sed graiia libertatis relaxandus, quae ei
perduret. Confirmabit autem illud in judicio et ju- auctoritatem erectionis daret, recte in supetbia
stitia; quia, sicut Salomon de eo dicit: « Rex, quii locuturus asseritur, et' non in pusillanimitate
judicat in veritate pauperes, ihronus ejus in aeter- sicut Jurlaei, sed in mugnitudine cordis. Et quid lo=
num firniabilur (Piou. xxix, 1-4). » Et : « Quoniami quetur ?
juslilia firmalur solium (Prov. xvi, 12). » Amodo, idi « Lateres ceciderunt, » etc. Quid per laleres nisl
est ex quo faclus est principatus super humerum ejuss lulcus Judaeorttm populus expiimilur? Etquidper
el usque in sempilernum. Seqttittir : quadtos lapides nisi sanclos accipiraus quorum vita
< Zelus Domini exercituum faciet hoc. » Zelarii r> ; in prosperitate et adversitate novit fortiter slare ?
dicitur, qui cum cruciatu mentis castitatem custo- Lapis enim quadrus a>questat, in quocunque lalere
dit uxoris. Deus igitur quomodo zelalur, vel zelumii fuerit versus. Quisquis ergo prosperitate non ex-
hahet, qui in custodieuda castitate nostfa nullo cru- tollitur, adversitale non frangitur, suasionibus ad
eiatu mentis tangitur? Sed tamen quia castilatem,i mala non trahitur, vituperalionibus a bono opere
animae uniuscujusque custodit,humano modo zelanss non revocatur. Lapis quadrus est, el quasi ex om-
vocatur, quamvis cruciatu menlis non tangatur. ni latere slatum habet, qui casum in qualibet per-
D'onysius vero Areopagita dicit: « Omnium causa- mutatione non Jiabet. Cernens ilaque propheta Ju-
},? bonoimn omnium amore per excellentiam ama- daeorum populum a fide periisse,et apostolos in Ec-
torije bonilatis fit in existenlia omnia providenlis,,, clesia surgere, per quos multi erant ex gentibus in
et bonitate, el dilcclione ei amore fovelur. Propterr iidei et vitse fortittidine solidandi, in magna conso-
quod et zelolem eum divina sapientes appellant ve- lalione loculus est voce genlililalis, dicens : « Lale-
lut raiiltum in exislentia qptimum amoreni, et utt res cecideruiit. sed quadris lapidibus sedificabimus.»

(81) Alias, oves supcibm et just.


1-25 COMMENT.IN ISAIAMLIBRI OCTO. — LIB. 11. 126-
Videns quippe in Ecelesia apostolos, martyres et A traditi, quoniam pseudoprophetis crediderunt, se-
doclores surgere delaterum casu, id est Judaeorum qttilur :
perditione, minus doluit, quia Dei sedificium, id est VERS.17. — <Propter hoc super adolesceniulis
sanctam Ecclesiam de quadris -iapidibus aedifieari ejus non laelabilur Dominus, et pupillorum ejus et
coiispexit. viduarum non miserebitur; quia omnis hypocrita
Sycomorus autem, quaa est afbor foliis moro si- est et nequam, et universum os locutum est slulti-
niilis, sed-allitudine praestans, ficus fatua dicitur. tiam.»
Cedrus vero miri odoris est, ac natura imputribilis, Ilypocritie erant, quia populum Dei se esse simti-
mirseque celsiludinis. Quid ergo per sycomoros nisi Iabant; ct loquebantur slultitiam, quia laudabant
fatuilas carnalium Judaeorum exprimitur? Quidper idola et sanctos prophetas deridebant. Seqtiitur
'cedros nisi sublimiseibeneredolensvita sanctorum, versus, qui saepius inlerponitur :
quas nulla jam terreni amoiis putredine coirumpi « In omnibus his non est aversus furor ejus, sed
potest ? Sycomoros itaque, id est carnales Judseos adhue manus ejus extenta.» Sed sciendum est quia
succiderunt maligni spiritus, et a fidei statu dejece- Deus in se ipso nec furorem, nec iram habet.-Irasci
runt. Sed Ecclesia cedros immutavil, id est viros enim dicitur, qui fervore animi contra puniendum
spiritales et odoriferos loco eorum subslituit. Se- 8 vilium accenditur. Deus ergo quomodo irascifur,
quitur : qui in ulciscendis viliis nostris nulla pei turbatione
animi commovetur ? Sed modo
VERS.11.— « Et elevabit Dominus hosles Rasin humanse locutionis diciturqui culpasvelpercutit,
irasci, furorem ha-
super eum, Lnimicos ejus Lntumultum vertet.>
bere, quamvis nulla animi perturbatione moveafur.
_ Ex libro Regum cognovimus (I Reg. xvi), quod Ita enim Deus irasci non
ac potest, sicut nec mulari,
Theglalphalasar, rex Assyriorum,pecuniis preei- nllatenus potest. Cujus el mnnus extenla dicitur, ut
bus Achaz acquiescens, Damascum venerit, ^etRasin, habitusin eo ferientis
describatur, licet ipse nullis
regem Syriae, peremerit. Sequitur : membrorum lineamentis terminelur. Cur autero
VERS.12.— « Syriam ab orienle, et Philisthiim furor ejus non sit aversus ab eis, ostendit propheta
aboccidente > subaudi,elevabit Dominus, «etde\ora- subjungens :
bunt (82) Israel toto ore.» VERS.18. •— « Succensa est enim quasi ignis im-
Mullum enim antiquitus hae dusegentes populum pietas, veprem el spinam vorabit, et snccendetur in
Israelafllixerunt, et praecipue 'paulo ante tempus densitate saltus, el convolvelur superbia fumi.»
captivitalis decem tribuum, ut in diebus Achab et „ lmpietas idololatriae et crudelilatls succensa est in
caetcrorum tmic temporis, ac deinceps. Sequitur :
Israel, et vorabil veprem et spinam, iil est
«In omnibiis his non est aversus furor ejus, sed regibus
eos, de quibus in carmine David dicitur: t Pise\ari-
adhuc manus ejus extenta.> Quia illi non sunt con- catores autem
quasi spinae evellentur (71 Reg. xxin,
versi ab iniquitalibus suis propter mala, quaapassi . » universi. Et succendetur ignis impietatis in den-
aversus est a furore 6)
sunt haclenus, nec Dominus silaie sallus, ut totum Israel devoret. Sed cum im-
suo, sed adhuc tribulaliones eprum augebit tradens
pielas vocetur ignis, quis est iste fumus de hoc igne
eos ineaptivitatem. Sicenim subjungilur: nisi doclrina imp!etatis?Et superbia fumi
VERS.15. —« Et populus non est reversus ad procedens
et Dominum exercituum non in- superbia perversse doetrinae est. Convolvitur igitur
percutientem se, in densilate salius superbia fumi dum in multiludine
quisierunt. >
populi Israel arrogantia idololalriae implicatur, ut
VERS. 1-1.— <El disperdet Dominus ab lsrael jam ab ea populus ille expediti nequeat, in qua to-
capul et eaudam, incurvantem, et refrenantem die tus est involutus. Sequitur :
una.» VERS.19. — «In ira Domiui exerciluum contur-
Idestquando caplivi ducentur in Medos. Quid bata est terra, et erit populus quasi esca ignis.» -
vero sit caput vel cauda, exponitipse propheta sub- D Terra Israel conlurbata esl hi ira Ddmhii. Et
quia
dendo-:
impiefas ignjs est, populus quasi esca ignis efficitur;
YERS.15.— « Longaevus et honorabilis ipse est quoniamab impietate malorum principum aflligitur,
caput; et propheta docens mendacium ipse est et unusuuisque proximum laedit. Nam sequilur:
cauda.» « Yir fratri suo non parcet.»
Quid vero per incurvantqffiexprimitur-nisi doctor, YERS. 20. — « Et declinabit ad dextram et esu-
subdilos sub disciplina humilians? Et quid per re- rief, et comedet ad sinistram et non salurabi-
frenantem nisi doctor quilibef? De falsis autem pro- tur.»
pbetis adhuc subditur; Declinabii ad dexleram, ut adverselur bonis; et
VERS.16.— « Eterunt, qui beatificant populum ad Imvam, ut noceat malis. Sequitur : -
istum seducentes, et qui beatiflcantur, praecipi- « Unusquisque carnem brachii sui voiabit. Quid
tati. > per brachiuni nisi proximus quilibet necessarius, in
Et quia omnes idcirco morti et caplivitati sunt quo fortitudinem quisquehabeat, etper quem suas

(82) Cod. Cmc, devorabil.


127 IISRVEI BURGIDGLENSISMONACHI 128
acliones impleat (85), designafar? Carnem ergo bra- A « Et disperdet Dominus ab Israel caput et caudam,
chii sui voi at, qui suLstantiam proximi et amici sui incurvanlem et refi enantem in die una,> id est Ti-
rapit. Quod quia no:i solum vir in virum sed etiam tus, quando Jerusalem ccperit. In ipsa autem obsi-
tribus in tribum agebat, sequitur : dione, Joannes et Simon caeterique Judaeorum prin-
YEKS.21. — t Manasses Ephraim, et Epbraim cipes populum suis adulationibus perniciose dcci-
Manassen » siibauiii vorabit • « simul ipsi contra piebant, asserentes nibil esse Deo gratius quam pro
Judam.» liberiale pugnare, de qtiibus additur :« Et erunt, qui
Sic conturbata est terra in ira Domini. Post liaec bealiiicant populum istum, seduecnies, ei qui beaii-
de iis, qui leges iniquas in populo Israel promulga- iicantur, praeeipiiati,» Et quia omnis sexus, et om-
nis aetas deperiit, apte subjungilur :
verunt, agitur, et captivilas eis debita promillilur.
« Yse, inquit,|;quicondiirit legesiniquas, etc. (Isa. x, Propter hoc super adolescentulis ejtis non laefa-
hitur Dominus, et pupillorum illius, et viduarum
1). > Demura multa de rege Assyriorum dicun-
non miserebitur. >Et causa eorum adhtic subJiiur:
tur, quse nunc historialiler tractare omitlimus. Sed
« Quia omnis bypocrila esl et nequam, et univer-
quia Spiritus prophetiae in eisdem verbis diversa
sum os locutum est slultitiam.» Omnis populus erat
complecti solei, videamus si juxta superiorem sen- ^
sum haecintelligi possint. hypocritautpote corruptus « fermento Pharisseorum
est hypocrisis%ff«»/;. xvi, 6).» «Et universum
« Et levabit, inquit, Dominus hostes Rasin super quod
os eorum locuium est stulliiiam,» cum dicerent:
eum.» Quia Rasin rex Syriae fuit, et per Syriam in- «
Tolle hunc, et dimitte nobis Barrabam (Luc. xxm,
lelligimus gentilitatem, quid per Rasin nisi princi- 18),» Et « nos
legem habeinus, et secundum lrgem
pes reliquiarum gentilitatis, quse credere noluerunt, debet mori, quia Filium Dei se fecit (Jean. xix, 7).»
designalur ? Super quos elevantur hostes sui sicut El: < Sanguis ejus
Joannes ait: « Yaetcrrae et mari, quia descendit stros super nos, et super lilios no-
(Malth. xxvn, 25).» Sequilur : « In omnibus
diabolus ad vos habens iram magnam (Apoc. xn, his non est aversus furor ejus, sed adhuc manus
12).» Sequijur : ejusevtenla.» Et cur ad feriendum adhuc manus
« Syriam ab oriente, et Philisthiim ab occidente, ejus exlcnla sit subjungitur :
et devorabuni Israel toto ore.» Syria sublimh inter- « Succensa est enim quasi ignis impietas, veprem
pretatur; Philisiiim ruina duplex yel cecidcrunt duo. et spinam vorabit.» Impielas principum Judaeorum
Et quid per Syriam nisi sublimis angelotum natura succensa esl ul ignh adversus apostolos resurrec-
figuraiur in excelsis creata? Quid per Philisihiim lionemi Domiui coiistanler praadieantes. Veprem e\
nisi genus humanum, quod a paradisi felicitate de- spinam vorabit, id est Judaicum populum eadem im-
pulsum est quasi in occidenlem, id est in hanc pietas inflammabit in apostolos. De qualibus spinis
vallemlacrymarum,ubi, deficienle luce, nox et abjs- et vepribus dicittir : « Sicut lilium inler spinas, sic
sus interminabilis damnationis invenitur ? Nam amica mea interfilias (Cant. H, 2).> — « Etsuccen-
quod Philisihiira dicitur : ceciderunt duo^in ipsis ap- detur, inquit, in densitate sallus,» id est in agresti
parel protoplastis, qui duo peccaveiunt, et a para- populo gentilium eadem invidiae flanima adversus
disi amoenitate expulsi sunt (M), atque corporis et Christianos exardescet. « Et convolvefur supeibia
aiiimseruinam perpessi sunt. fumi; » quia omnesprincipesgenlium in hocconspi-
« Elevat ergo Dominus Syriam ab oriente, et Phi- raverunt, ut veterem errorem idololattias defende-
lislhiim ab occidente, ut devoret Isiael toto ore; » rent, et novam doctrinae Christianse praedicalionem
quia divino judicio el maligni spirittts ab origine in unanimiler impugnarent. JSt quia totus mundus
prineipio viliali Judaicum populum superant, et ho- contra Cbristianos esl commotus, recte subjun-
mines de praesenti sseculo a passione et occasu Sal- gitur:
vatoris persequuntur eum. Nec videatur absurdum, « In ira Domini exercittium eommota est terra, et
quod Rasin, et Israel atque Ephraim et castera no- rj erit populus quasi esca ignis. > Ignis enim perse-
mina suh diversis signiflcalionibus accipimus. Ma- cutionis populum sanctorum vorabit. Uade eis Db-
gna enim legentium discretio esse debet, ut in sacro niinus ail : t Tunc tradent vos in tribulationcm et
eloquio, cum quilibet sermo unus dicilur, non sem- occident vos, et eritis odio omnibus gentibus propter
per unam eamdemque rem signilicaie credatur sed \ nomen meum. Et itunc -scandalizabuntur mulii, et
varie pro locorum diversitate, prout oporluerit, ac- in\icem tradent, et odio habebunt invicem, elmulti
cipiatur. Sequitur: pseudoprophetaesurgent, et seducentmultos (Matih.
« In omuibus his non est aversus ftiror ejus, sed xxiv, 9-11). » Similitet' et hic seqttitur : « Vir frat-i
,adhuc manus ejus exfenta.» Dum Yespasianus re- suo uonparcet. Etdeclinabitaddextram etesuriet:et
giones Judseaevasfarel, noluit Dominus propitiari, comedet ad sinislram et non saturabitur, > ete. «Vir
quia iili noluerunt converti. Nam scqtiitur : « Et po- fratrisuo nonparcet.»—«Tradelenimfrater fratrem
pulus non est reversus ad percutientem se, et Domi- in mortem (Malth. x, 21). » Et declinabit ad dex-
num exercituum iioh inquisierunf,» id est Chrislum. iram adversus justos, et esunef pcenam eoram; et

(85) Cod. hic . actioncs habent. B4)Cod. G. Amcer.ilatececiderunt.


129 COMMENT. 1N ISAIAM LIBRI OCTO. - LIB. II. 150
comedetad sinhtram peccatores, el non saiurabiiur A YERS.i. — « Super onmibus his uon est aversus
afflictione eorum Per bracbium vero jam inlellexi- furor ejus, sed adhuc manus ejus cxtcnta. »
mus amicum nceessarium, in quo quis fortitudinem Adhuc enim tribulationes manent, adhuc mala
habeal, et per quem actiones suas impleat, Carnem crebrescunt. Vcl ab irapiis non est aversus furor
ergo brachii sui vorat, qui corpus amici peri-mil aut ejus, postquam eos gehennae tradidit, sed adhuc
cruciat. manus ejus est super eos, ut absque ullo fine vel
Quid vero per Manassen, qui dicitur obliviosus, teimino puuiantur. Sequitur :
r-isi gentilis populus designatur, qui Creatorem VERS.5. — « Yse Assur! virga furoris mei et
sutim oblifus crcatuiam adoravit? Et quid per bactilus ipse est, in manu eorum indignatio niea. »
Ephrahn, qui interpretatur ubertas, et derelicto Assur, qui coarguens vel convincensinterpretatur,
templo Dei serviebat idolis, nisi multiiudo haereli- hosiis antiqitub esi, qtii eos in examine futuri judicii
corum exprimiiur? Et quid per Judam nisi Gatho- con\incet et coai-guet, qui nunc suggestionibus ejus
licoram populus figuralur? Vorabit igitur Manasses conseniiunl. Et iste Assur virga vel baculus furoris
Ephraim, el Ephraim Manassen, quia et gentiles Dei est; quoniam ipso feriuntur hi, quibus irascitur
persequebanlur h<ereticosaeslimantes esse Chrislia- Deus.Et ipsc esiin manu piiiKipum saeculi, qui per
nos, et hsereiici, quos poterantexgentibu&,~ad suam B eum mala faciunt, el est idem indignatio Dei. Nam
sectamvelut ad religionem converlebant; rursum- quia per se ipsum Salanas nihil ageie potest, recte
que shnul ipsi, id est gentites et baeretici contra Ju- virga Dei vocalur, quem Dominus in manu eorum
dam, id est contra Ecclesiam saeviebant. Sed post- quodammodo ponit vel dimitlit, qui per eum iram
quam haec completa sunt, nondum persecutiones Dei faciunt.—Sequittir :
YEES.6. « Ad gentem fallacem miltam eum, et
quie\erunt, nam sequitur : «In omnibus his non
est aversus furor ejus, sed adhuc manus ejus exEen- contra populum furoris mei mandabo illi, ut aufe-
ta. > Nam de principibus impiis, qui tunc leges ini- rat spolia, et diripial praedam, et ponat illum in con-
quas contra Clirislianos dederunt, subjuiigilur: culcationem quasi lutum platearum. >
YERS.7. — «Ipse aufcm non sic arbitrabitur, et
CAPUT X. cor ejus nou ila aestimabit (85), sed ad conterendum
VERS.1. — « Yse qui condunt leges iniquas, et erit cor ejus, et ad internecionem genlium non paii-
seribentes injuslitiam scripserunt! > earumi >
VERS.2. — « Ut opprimerent in judicio pauperes, Qtiid nunc genlem fattacem vel populum furoris
et vim facerenl causse humilium populi mei, ut sui nominat nisi plebem Jujaicam? Ad quam misit
essent vidua: praeda eorum, et pupillos diripe- hunc hostem; quia relaxavit eum adversus eam, ut
rent. > - ' auferret ah ea virtutum spolia, et prmdam animarum
Postquam enim martyres injusto judicio condem- diriperet, et pouerct hunc populum in conadcatio-
naverant, aut peremerant, diripiebanl boria eorum, nem uvtlutum plqlearum, ut ex toto lutum iieret ut
nihil nxoribus ac filils eorum relinquentes. Quos olim in ^Egypio, el ab immundis spiritibus concul-
de die futuri examinis, in quo reddetur unicuique -careiur in operibus cainis laie jacens. ipse aulem
secundum opus suum,^propheiaterrerevolens,subji- Satanas non sk arbitratus cst, id cst qtiod eum Do-
"
cit : _ minus ad Judseos miserit, et a caeteris~\genlibus
YERS.5. — c Quid facietis in die visitaiionis el prohibuerit. Sed ad conterendum multos cst adhuc
calamitalis delonge venientis? > cor ejus, et maligna cogitatio; quia non paucas
Nam ilia discussio ssepe in Seripturis appellatur geulesexstinguere adhuc nititur. Unde sequitur :
vhiiatio. « Yisitabo, inqiiit, super orbis mala, et YERS.8. — «Dicel enim : Nunquid non principes
coiitra impios iniquitatem eorum (Isa. xm, 11); mei simul reges sunt? >
quia dies irse dies illa, dies calamitalis el -miseriae YERS.9. — « Tjunquid non ut Carcanus (86) sic
(Sophon. i, 15). » Quaecalamitas de longe venirc di- D Calano, et ut Arphad sic Emath? Nunquid non ut
ciiur juxta illud : « Ecce nomen Domini venif de Damascus sic Samaria? > y
longinquo; ardens furor ejus et gravis ad portandum YERS.10. — « Quomodo invenit manus mea re-
(Isa. x\x, 27). > De cujus adhuc diei districtione gna idoli, sic et simulacra eorum de 'Jerusalem et
additur : Samaria. >
t Ad cujus fugielis auxilium, et ubi derelinqueiis VERS.11. — «Nunquid non sicut feci Samariae
gloriam vestram, ne incurvemini sub vinculo, et et idolis ejus, sie.faciam Jerusalem el simulacris
cum interfectis cadatis?» Neque enim reges el_ly- ejus? >
rannitunc auxilium \el effugium invenienl, sed sub Hoc post apostolorum tempora loquitur hoslis an-
vinculo perpeluse morlis ctirvabuntur cum caeleris, liquus. Dicit auicm Paulus : Quia i non est nobis
quos Dominus interficiet spiiitu oris sui, dicens : colluclatio adversus carnem et sanguinem (Ephes.
«Ite.maledicli,inignem aeternum (Matth. xxv, 41).» vi, 12), > id est adversus ullum hominem, « sed
Sequitur: adversus principes et poteslates, adversus mundi

(85) Aiias: exislimabit. J86) Alias : Ciwrcamh.


131 IIERYEI BURGIDOLnNSISMONACHI m
rSciores tenebrarttm harum (ibid.), > id est malo- A terram, opus consummavi, qund dedisti mihi ut
rum et infidelium hominum. Hos ergo principes faciam (Joan, xvn, i). > Atque tunc visitavit su-
guos, id est malignos spiritus Satan jaclat esse reges, per fructum magnifici cordis regh Assur, qtiia per
quia suntreelores mundi lenebrarum harum. mortem destruxit eum, qui Iiabebat mortis im-
Carcanus vero civitas est juxta Euphraten, ubi perium, id est diabolum. Magnificum cor ejt.s
Nabttcbodonosor percussit exercilum Pharaonis dicitur, quia lalia facere cogitat, Fructus cordis
(J',rem. XLVI,2). Catano aulem iiileipretaiur om- ejus opus est quod ex hujusmodi cogitationibus
nes nos. Praestimit igitur improbus hoslis, quia"sicut procedit. Qui et oculorum habet ulliludinem, quia
in Carcanus praevaluit rex Babylonis superans cunclos velut in imo respicii, dum se super om-
multitudinem JEgyptiorum, in lypo ejusdem antiqui nes superbe evtollit. Yel in monle Sion, et-Jeru-
hoslis mtillitudinem ssecularium superantis; sic salem, id est Ecclesia tunc impleta erunt cuncta
praevalebirCalano, id est in omnilus nobis. opera Sahatoris, cum in fine sseculi completus
Arphad dicitur sanatus, et E.nath indignatio. Et fuerit omnis electorum numeius, etoperaeorum
ille malesanus est, qui jam tlic:re negligil: « Mise- consummata. Qui tunc visilabit super jruclum re-
reremci, Domine, quouiam infirmus sum (Psal. vi, gis Assur, quia maliliam ejus ptttiiens praecipita-
"
5). > «In mtilta vero sapientia, multa est indigualio blt eum, cunctis videntibus, in ignem aeternum.
(Eccle. i, 18). » Dicit ergo impudcns adversarhts, Sed adhuc ante Rederaptoris adventttm, quid isie
quia sicil Arphad, id csi liegiigeiis quisquc, qui cogitaverit, subditur-:
sanuin se putat, sic erit et Emalh, id esl mens eo- YERS. 15. — « Dixit enim : In fortitudine ma-
rum, qui de transiloriis indignaiiles ad aelerr.afes- ntis meae feci, et in sapientia mea intellexi, et abs-
tinant. 5 tuli terminos popuiorum, ct principes eorum de-
Dumascusvero vcl sanguinem bibens, vel sanguinis prsedatus sum, el detraxi quasi potens in sublime
populum inicrprelalur, Samaria aulem custodia eo- resiJentes. »
rum. Et cogitat hosiis, quia, sicul sanguiiiis poou- YERS.14. — « Et invenit quasi nidum manus
-lum, id esl homicidii pcccalum, sic ciit cusioJia mea forlitudinem populorum, et sicut colliguiitur
eorum, id e4, quidquid illi secuaJvm cuslodiam ova, qtise tlerelicta sunt; sic universam terram
mandatorum Dei faceie viJei.lur, qui iu feattidfu- ego congregavi; et non fuit qui moveret pen-
sionis sanguinis non tenenlur. nam, ei aperiret os, etganniret. «
« Quomodo, ir.quit, invcnit manus mea regna
Dixit hostis antiquus : ?f?fortitudine manus mem
idoli, » id est omnes genies : « sic et simulacra eo-
C nemo sibi resislere valebat, sed omnes
rum de Jcrusalem, » etc. Jerusalem intelligimus feci; quia
hominem sibi
Ecclesiam. Et plerique nunciipautur Ecclesiae filii, ubique vincebat, poslquam primum
eum nisi per Cbristi
in quibus scimus esse avaiiiiam, « quae est idolorum subjugaverat. Nemo quippe
Et dum primos parcntes decipe-
ser\i(us (Ephes. v, 5). » Iljee sunt shnulucra eorum graliaro superat.
male sapiens ftiil; quia « serpens callidior
de Jerusalem, id est eortim de Ecclesia. Quid veio ret,
erat cunctis animantibus lerrse (Genes. m, 1).»
nunc Samaria nisi impiam baercticorum Ecclesiam
Nam genus humanum callida fraude seduxit.
designat? Cujus simulacra sunt omnes haereticortim
aJin\ entiones et doctriiiae.Praesumil itaque seductor Quid vero terminos populorum nisi naluralem
-videainus hos lermir.os • « Quoi
antiquus, quia sicul gentes sibi subjecit, sic per Iegem appellat;
a\aiitiam Catbolicos supeiare possit, et per fal»a libi non vls fieri, alii ne feceris. Et prout vultis
ut faciant vobis homines, et vos facite illis simi-
dogmata haereliios. Rursumque ajjit :
« Nunquid non sicut feei Sainariae, * iJ est do- lifer (Luc. vi, 51). »Isti sunt termini, quos uni-
ratio naluraliter posuerat. Sed eos hostis
gmatibus ejus, sic faciam Jerusatem, id esl Ec- cuiqtte vias
elesiae, et simulacih ejus, id est a\ ai itise et adin- aniiquus abslulit; ut per omnes iniquitatis
ventionibus ejus falsis ? Quia sieut hserclieos a Deo y. humanum genus passim incederet, el principes
eorum deprmdatus est, ac residenles in subhmi
separavit, el suae damnationi soeia\it, sicelClui-
stianos adhuc decipere se posse praesttmit. Talcs arce sanciitatis detraxit, ul Balaam et Salomonem
sunt hostis nostri coaitaliones, conlra quos opoi- eteseteros hujusmodi.
t:tnos solhcjle semper cogitaie, quia nequaquam « Et manus ejus invenit quasi nidum fortitudi-
talia cogitare nisi et ex parte ea nonuunquam nem populorum ; » quouiam actio ejus requiem in
faceret. Sequitur : illis invenerat, qui pro defeusione idolorum vel
YERS. 12. — « Et eril, cum impleverit Dominus errorum pugnabant. Ovis autem derelictis univer-
cuncta opera sua in monte Sion et in Jerusalcm, sam ierram, id est omnes babitafores terrae, com-
visitabo super fruclum magn.fici cordU regis paral; quia Creator universas gentes ob iniquita-
Assur , ct super gioriam alliiuJinis oculorum ejus. > tes eorum deseruerat, et hostis ad se congrega- -
Cuncta opera sua Dominus in nwnte Sion impleve- vit eas in unilionem siiae malilise. Nam velut
rat, cum in loco Cahariae crucifixus diceret : aliena ova genus humanum diabolas, quoJ non
« Consummafum est (Joan xix, 50). » Et posl coe- creaveraf, orcupaverat, el quod non gentierat, men-
nam Patri locutus est : « Ego te clarifiea\i super tito patris nomine possidebat, nec confovebat mi-
iZS COMMENT.IN ISAIAMLIBRI OCTO. — LIB. II. 154
seiandam sobolcm, sed premebat, et sub pondere A « Et sublus gloriam cjus aidcbit, quasi com-
servitutis captivam tenebat. buslio ignis. > Quia consumetur infrinsecus igne
t Et non erat qui moveret pennam, et aperi- malitiae suae, ^cum eos, quos possidebat, amiserit,
ret os, et ganniret. » Quia nondura ille venerat, lieet exlrinsecus glorietur, et se principem saeculi
qui se similavit gallinae, dicens ad Jertisalcm : jactet, ut cum tentaret Dominum, dicens : « Tibi
« Quoties volui congregare filios tuos, quemadmo- dabo potesialem hanc universam, et gloriam eo-
dum gallina congregat pttllos suos sub alas, et no- rum, quia mihi tradita sunt, et cui voluero, do
luisti ? > (Multh. xxin, 57.) Nulla eidm alia avis illa (Luc. iv, 6). » Yel : « Subtus gloriam ejus
sic mater cognoscltur ut gallina, quse sic in pullis quasi combuslio ignis ardebil; » quia, qui foris
suis infirmatur , ut sit alis submissis, plumis hi- gloiialur Satanas, ct angeli ejtts ubicunque vcl in
'spida, voce rauca, ommbus membiis demissa et aere volitent, vel in lerris vel sub lerris vagentur,
abjecta, ut eliamsi ipsi pulli non sequanlur, filios sivc detineanltir, suarum semper secum feiur.l
non videas, matrem tamen intelligas. Sic ergs pro tormenta flammarum instar febricitanlis, qui, «HM
nobis inflimattis~est Jesus, ut nos velut ova seu in leetis eburneis" et in locis ponatur apiics, fcr-
pullos foveret et protegerct, ac nutriret. Qui pro- vorem lamen vel ftigus insifi stii languoris evi-
tcgeiis moie pullorum infirmos adhuc discipulos B lare non potesl. Sic ergo"daemones, elsi in tem-
quasi pennam movit, et aperuit os, et ganniit, plis colantur atiratis et per aera discurrant, igne
dicens persecutoribus : « Ego sum. Si ergo me sempef ardent gehennali, et ex ipsa poena sua
quseritis, sinite hos abire (Joan. xvni, 15). > Ubi sunt commoniti : deceptis quoque hominibus fo-"
Evangcl sta subjecit: «Ut impleretur sermo quem mitem vitiorum, unde et ipsi pereant, invidcndo
dixit : quia quos dedisti mihi, non perdidi ex ipsis suggerunt/
quemquam (ibid. 9). > "Bene ilaque pullos prote- YERS.17. — « Et erit lumen Israel in igne, tt
gens movit pennam, et aperuit os, et ganniit ve- Sanctus ejus in flamma, ct succendelur, et de-
lul galLna contra raptorem ; quia ne quemquam vorabitur spina et vepres in die una. >
ex ipsis perderet, soltts teneri voluit. Movit ergo Sanctus Pater Ambrosius (lib. i De Spirilu sanct.
pennam, fideles suos quasi sub alis protegens; cap. 14) : « Isaias, inquit, significat non solum lu-
""
aperuit os, coniradicens autiquo praedoni; ganniit, men, sed etiam Spiritum sanctum ignem essc,
quia ipse infirmitaies nostras accepit et aegrota- diccns : Et erit lux Israel in igne. » Et adtlidit :
liones portavit. Sed antequam ille venissel, com- « Itaque prophetat tum~ in igne ardenti, quia in
munis adversarius ea quae dicla sunt cogitans, isiis tribus generibus propensius ma_,eslalemrli-
gloriabatur. Unde contra stullitiam ejus prophela vinitatis advertimus, quoniam et sanctificare Div -
subjungit: nitatis, et illuminare ignis etlueis est proprium,
VERS.15.— « Nunquid gloriabitur securis con- etin specie ignisexprimi vel videridivinse est con-
tra eum, qui secal in ea ? Aut (87) elevabitur serra sueiudinis. Deus enim ignis consumens est, sicut
contra eum, a quo trahilur ? Quomodo si elevetur Moyses dixit (ibid.). »Fuitergo lumen Isruelinigne,
virga contra elevanlem se, et exalfetur baculus, qui quia Spirilus in igneis linguis apparuit (Act. n,5).
utique lignum est. » El Sanctus ejus in fiamma, quia Salvator passio-
Sicut enim securis aut serra sive baculus per nem sustiuuit. Yel, erit in /7amma,_quiaveniet « in
se nil secare aut ferire valet; sic et diabolus per flamma ignis (II Thes. i, 8) > reddeie singulis
se nihil agere polest, sed est quasi virga vel se- secundum opera eorum. Et succendelur ignis Spi-
curis in manu Dei; et quod ipse contra Dcum id- ritus sancti in cordibus" humanis, et devoraLitur
circo superbit, quoniam adversus niullos praevalet, spina, id est originale peccatum. Et vepres, id est
tale est ae si securis vei serra sive baculus aut vitiorum asperitates, in die una, id est in temporo
virga conlra eum, qui percutit, ex ea superbiat. graliae, vel in die passionis Cbristi. Sequitur :
Sequitur : rv YERS.18. — «Et gloria salttis ejus et Carmeli
VERS. 16. —« Propter hoc miltet dominator ejus ab anima usque ad carnem consumetur, et
Dominus exercituum in pinguibus ejus tenuita- erit terrore profugus. »
tem, et subtus gloriam ejtts "succensa ardebit quasi VERS.19. — « Et reliquise ligni saltus ejus prse
combustio ignis. > paucitale humerabuntur, et ptter sciibet eos. »
Propier hoc, quia conlra_ Deum exaitalus est, Quid per saltum nisi gentiliiis designalur? Et
quasi sine illo posset aliquid. Sed qui sunt pin- quid per Carmelum, qtii dicitur cognilio circumci-
gues ejus nisi sacerdotes idolorum mundanis di- sionis, nisi populus Judaeorum carnaliter circum-
viliis et honoribus reduiidantes, aut quilibet su- cisus? El quid cst glotia Salanae in hoc saltu vel
perbi divites ? In his ergo pinguibus inmittelur te- carmelo nisi peccatum? Sed haec gloria consumiiur
nuiias; quia saeerdoies idolorum ab omni iam ab-animausqucad carnem, quia per Cbrisfi gratiam
saeculo contemnunlur; et superbi nonnunquam remittuntur lam animse quam carnis peccata. Et
aniittunt diviiiasr ut liumilientur : primo qtiidem sallus, deinde Carmeli gloria consu-

(87) Alias exaltabiivr.


[55 HERVEI BURGSDOLENSISMONACHI 155
mitur, quia gentiUtas prius qtiam Judsea, gratiam A « DJiges Dominum Deuci isium ex ioto corde tuo,
percepit, sicut scriptum est: « Donec plenitutlo gen- et proxlmtim tuum sicut te ipsutn (Malth. xxn,
tiumintraret, etsic omnislsracl salvusfieret (Rom. 57), » subjecit: « In his duobus mandatis universa
xi, 25, 26); > hosiis vero salutis bumanse in fugam lcx peiulct ct prophelx (ibid.). > Haecest brevis
conveititur. consummatio, qtiae jusiiliam affluenter inundal.-
_ Reliquim auiem ligni saltus ejus sunt reliquise Itaque propbctata convcrsionc Israclilarum, eonso-
gentililalis, quoe fidem recipere noluerunt. Sed jam lationem intcrim subjungii. Nam seqtiitur:
jirtB paucitale numeiari possuuf, quia raro inve- VERS.24. — « Propter hoc hsec dicit Dominus
nitur quis, qui Clnistianns non sit. Quis vero puer Deus|exerciluum : Noh limerc, populus°meus, habi-
est, scribit eos, nisi de quo supradictum est: lator Sion, ab Assur. >
«Puer naius esl nobis, el filius datus esi nobis? > Id est, noli limere hoslem anliquums tu plebs
Scribit enim in libro \itai eos qui credunt, sicut Hebraea, qaae SaJvaloris exspectas adventum. Se-
loculus est cis : « Gaudete el exsultale, quia quitur: t In virga percutiet te, el bacttlum suum
nomina vestra" scripla sunl in ccelis (Luc. x, 20). > le\abit stiper le in vla iEgypfi. » Dum in Sion, id
YERS.20. — e Et erit in die illa, non adjiciet est in fide Dominici advenlus, permanseris , non
rcsiduum Israel, et hi, qui fugerunl de domo Jacob, tangette. Sed si cceperis in ^Egjptum ire, id est in
iniiili super eum qui percutil eos, sed innitetur tenebras iniideliiatis, mox in virga perculiet le, id
super Dominum Sanctum Israel in veritate. » est peisecullonem libi ex perverso opere nio\ehit.
IIoc de illis diclum est Judaeis, qui crediderunt Cur autc-m dixeiit : Noii limere ab Assur, mani-
pra^JicantiLus apostolis. Nam residuum Israel est, fesial subdendo :
do quo Paulus ail: « In hoc tempore reliquiae se- VERS.25. — t Adhuc enim paululum modicum-
cundum declionem gratise salvae factse sunl (Rom. que, et csnsummabitur indignatio et fttror metis
xi, 5). » Et illi fugerunt de domo Jucob, id est de super scelus cormn. »
Synagoga, qui tandem inlelligentes hunc esse Chii- Quia , sicui de tempore gralise per Jeremiam
stum, quem crucifixeiunl, t compuncti sunl corde, dicitur : « Piopilius ero iniquilatlbus eorum, et
et dixcruut ad apostolos : Quid faciemus, \hi fra- pt ccata eorum jam non memorabor (Jerem. xxxvi,
tres? » (Act. n, 57.) Jam enim quserebant efluyium. 5). i Qttod de iliis specialiler accipitur, qui com-
Nec innisi smit ultra super eum, qui percutiebat puncti sunt ad prseJicalionem Petri, quorum maxi-
eos, id esl super hostem anliquum, 'qui perseque- mtim scelus fuerai mors Salvatoris. Sed et super
balurillosct vchierabat animas-eorunipsedrinnisi r hoc scelus eorum consummata est indignatio ^jus,
sunt super fundamenlum, ,quod est Chrislus, per- quia el hoe-peecatum dimisit illis. Sequifur :
severantes in doctrina apostolorum. Potest hoe YEPS.26. — t Et suscifabit super eum Dominus
etiam de iliis inlelligi qui, praedicante Elia crediiuri exeicituum flagellum jtixta plagam Madian in petra
s'iiiL Nam « caecitas ex parte coiitingil in Israel, Oreb, et virgam suam super mare, ct levabit eam in
donec plenitudo gentium inlraret el sie omnis Israel vla iEgypii. »
salvus lieret (Rom. xi, 15). » Sed sive de illis qui Deplaga Itladian in petra Oreb, quse sub Gedeone
lempore apostolorum crediderunt, sive de illis qtii facta cst, non est necesse nunc dicere. Quomodo -
in fine crediluri sttnt accipiatur, evidens esl quod aulem super mare Dominus virgam suam levaverit
subd tur : agnoscitur, ubi locutus est Moysi : « Eleva virgam
Vcns. 21. — « In veriiate reliquioe convertentur, tuam, et exieude manum tuam super mare, et divide
rehquiae, inquam, Jacob ad Deum fortcm. » illud, ut^giadiantur filii Israel in medio mari per
VERS.22. — « Si enim fuerit populus tutts Ls- siccum. Ego aulem indurabo cor JSgypliorum, ut
rael quasi arena maris, reliquise convertenlur cx persequantur vos, et glorificabor in Pbaraone, et in
eo. > omni exercitu ejus (Exod. xiv, 16). » Ei item :
Et-quia in Christo perfectam secuii stint jusiiiiam, 0 « Extende manuni luam super mare, ut revertaniur
qui in legeuon poterant juslilicari, pulchre subjun- -aqtiae ad jEgyplics super currus et equites eorum
gitur : « Consummaiio abbreviaia inuudabit jusli- (ibid. xxvi). » Mare auiem baptismum significal;
liam. > — t Omnis enim lex, sicui Paulus aif, in virga crucem Domini vel doetrhiam ejus;~sw6mersto
uno sermone impletur : Diligcs proximum tuum ^Egyptiorum abolitionem pcccatorum.
sicut te ipsum (Gatat. iv, 14). t Seqttitur : « Et lcvabit eam in via iEg\pli. » Sicut Gl.m
YERS.25. — « Coiisuniniationem enim et abbie- quaiido Moyses ivlt in iEgjpltim « porians \irgam
viatioiicm Dominus Deus excrciluum faciet in uiedio Dei in n>a:iu sua (Exod. iv, 20); » sic eliam Ghri-
omnis lerrae. > slus per apostolos Aenit ad gentes, cui canitur:
Dominus, cum per se ipsum doceret infterra Ju- « Virga-directionis virga regni tui (Psal. XLIV,1). J
daeoium, qaiesimediumhiniversmterrm, fecit consum- Yel quia diabolus virgam suam et baculum levai aJ-
mationem el abbrcvialionem, dicens : « Ormiia quae- versum nos in via Jigypli sicui olim, ut viriut.s
ctinque vultis ut faciant vobis homines bona, ita feiial, Christus econiraiio bcnignam extendlt'vir-
et vos facite illis : haec est eiiim lex et prophetse gam disciplinae in \ia JSgjpti, ul v.lia corrigat. Se-
(Matlh. vn, 12). » Rursumque cum dixisset.: quifur :
J57 COMMENT.IN 1SA1AMLIBRI OCTO. — LIB II. _S§
Ynss. 27.— < Et erit in die illa : Auferetur oiius A persecutionem geniilium persecutio faGtaesl b-ere-
ejus de bumero tuo, ot jugum ejus de collo luo, et licorum, recte suhjungitur:
computresceljugum a facie olei. t i Obstupuit Rama, id est Ecclesia sanctorum, quss
Onus et jugum ejus a collo mentis nostrse Domi- dicit: «Nostra conversatio in coehVest (Philip. m,
nus abslulit, quia nos ab illa dsemoniacaetyrannidis 20).» Rama quippe dicilur Ecclesia.,Et Dominus
servitute, qua graviter deprimebamur, liberavit, baereticorum ac sequacium Antichrisli persecutio-
dicens : «Yenite ad me omnes, qui laboratis et one- nem prsenuntians ait; «Exsurgent pseudochristi,
rati eslts, et ego reficiam vos. Tollite jugum meum et pseudoprophetae,et dabunt signa et portenta ad
super vos, et discile a me quia mitis sum et hu- "seducendos, si fieri potest, eliam electos (J/«rc. xm,
milis corde, et invenielis requiem animabus vestris. 22). Propter haec obstupuisse dicitur Rama, id est
Jugum enim meura suave est, et onus meum leve Ecclesia, et propter impiam eorum doclrinam. Post
(Matih. xi, 28-50). > Nam contra jugum asperum haec exspectamus Israeliiafttm conversionem. Unde
Inimici posuit in nobis jugum suave, ct contra onus sequittir:
grave dedit nobis onus leve. « Gabaath Saulis fugit.» Gabaalh namque collh
< Et cornputrescet, inquit, jugum a facie olei. » patruelh dicitur; Saul vero expetitus. Et quis cst'
Subjugo quippe, ut dictum est, tenebamur daemo- expelilus nisi Redemptor humani generis, qucm
niacae senitulis. Sed uncti sumus oleo Spiritus expetebant prophetae, dicentes: « Ostende nobis, <
sancti. Et quia nos unxit gratia libertalis, daemo- Domine, misericordiam tuam, ct salufare tuum da
niacae daranationis jugum computruit, Paulo atte- nobis? » (Psat. LXXXIV, 7.) Qui et filius David est di-
stante, qui ait: Ubi SpirilusDomini, ibi libertas cente Matthseo: «Liber generalionis Jesu Chribii
(II Cor. III, 17). » Sequitur: filii Da\id (Matth. i, 1), > etc. Cseleros autem Ju-
YERS.28. — < Yeniet in Aiath, transibit in Ma- dseos, qui fuerunt tempore David, fratres ejus acci-
gron, apud Machmas commendahit vasa sua. > pimus, id esl patruos Domini, quorum iilii patruc-
1TERS.29. — < Transierunt cursim, Gabea (88) lesejus sunt, id esl nepotes David. Omnes vero de
scaes nostra • obstupuit Rama, Gabaath Saulis genere David post eversionem Jerusalem perimi
fugit. > jussit Domitianus, ul soli patrueles Domini reme-
VERS.50. — < Hinni voce tua filia Gallin, altende nerenl peremptis cjus fratribus, id est filiis~Dav!d.
Laisa, paupercula Anathoth. i Caesa igiiur Judaeorum prosapia, quae descendii a
Vrr.s. ol."^- Tlfigravit medemena, habitatores fratribus David, 5d est ah aniiquis Palribus, colh..
Gabim confortamini. > C patruelis Suulis, id esl Christi vocatur. Itaque Ga -
VERS.52. — t Adhuc dies est ut in Nobe stetur, baath Saulis fugit, dum populus Israel Christo pro-
agifabit manum suam montem filiae Sion, pinquus fugiens ab ira ventura fldem recipit. ULi
' super
coilem Jerusslem. > congrue subditur:
Aiath dicitur condemnalio,Jfagron gullur. iVeniet «Hiuni voce tua fiiia Gallin, » id esl filia trans-
igilur in Aiath, id est in condemnationem, quia migrantium. Tunc enim advenlu Elise roborata
< Princeps mundi hujus judicatus est (Joan. xvi, hlnniet, id est jubilabit et prsedicabit exsullans Ec-
11). >Transibit in Magron, id est in gultur, id est clesia, quaetribulalionibus pressa mcarens siluerat.
quia damnato ejus dominio- cultores idolorum jam' Hinniet autem non voce jrsedicatorum Antichristi,
non audentes errorem publice praedicare, docebunt non inlideIium°Judaeor.um,non haereticorum, non
occulte superstitiones suas. Machmas autem vile , gentilium, sed voce dulci, voce domeslica, Toce
tributum inteiprelatur. Vasa \ero Satanaesunlho- propria. Gallin vero, id est transmigrantes, sunt illi
mines reprobi, de quibus ait Apostolus, quia « Deus qui radicem cordis in amorem -sseculi Iitijus non
sustinuit in multa patientia vasa irae apta in inter- fixerunt, sed ad ccelesfia feslinant, dicenies: «Non
itum (Rom. ix, 22). » enim habemus hic manentem civitatem, sed futu-
Commendat ergo vasa sua apud vile tributum, D ram iuquirimus (Hebr. xin, 14). > Quorum filia ex
quia semper iniqui manent in tribulo fiagitiosse Ecclesia ex praedicationeeorum et imitatione gene-
actionis, quod ei reddere non desislunt. Sed tamen rata. Ad cujus consolationem " subjungitur de exter-
eadem vasa ejus prsecipua transkrunt cursim^quo- minatione Anlichristi.
niam reliquias infideliumcursus vitaetemporalis per « Attende Laisa, paupercula Anatholh, migravit
mortem citius abslulit. Quibus ablatis Gabea, id est medemena. > Quod interpretatum sic dicitur : Atten-
coll*sfacti sunt sedes nostra, illi scilicet colles, de de leonem, paupercula obediens; migravit a salfu
quibus ait Jacob: « Donec veniret desiderium col- ejus, attende leonem, considera Christum, quia mo-
lium seternorum (Gen. XLIX,26), > id est prophe- riens migravit a saltu ejus, id est a genlibus, iu
tarum et apostolorum. In sede vero auctoritas ma- quibus regnans sseviebat ut leo in saltu, o pauper-
gisterii designatur. Colles igitur sedes nosira sunt, cula obediens, id est humilis Eeclesia Christo ser-
quia doclrinam apostolorum el prophetarum sancla viens.
Ecclesia cum auctoritate praedicat. Sed quia post Deinde eos alloquitur, qui in ultimo fine.sseculi
(88) Alias, Gaba.
PATBOL.CLXXXI,
159 IIERVEI BURGIDOLEXSISMONAGIH 140
hujtis posf moflem Aiiliehristi poenitcnliam agcnl: A _. cecidit, quia Christus jam nuindi gloriam stravii,
0, iiiquif, babiiatorcs Gafciii,id esl fossarum, qui in et clalos bumiliavil, Sequitur:
proiumhs inalitiae lalibulis hucusque maiisislis, co?i- GAPUT XI.
forlamini ci ptignalc contta Satan. Adhuc enim dies VERS.1. — t Et egredietur virga de radice Jesse,
est, idesl^aliquatilulum vitse hujus spalioluin super- ct flos de radice ejus ascendet. »
esl, ut in Nobe stciw, id csl conlra lalratum sugge- Jesse patriarcba regalis familise fuit. Radix Jesse
slioiuim diaboli stctur. Nobe quippe lalratus dici- familia regaiis. Virga Maria, flos Maiise Christus,
fur. Nam posl mortcm Antichrisli supererunt qua- qui bonum odorem fidei ioio sparsurus orbevirgi-
draginla quinque dies, sicut ex libro Daniclis colli- nali ex utero germinavit, sieut ipse dixit: « Egoflos
gilttr, ct lunc ad pcenitenliae remedia muUi eoiifti- campi, el lilium convallium (Caitf.n, 1). » Flos odo-
gieiu quos Anlichrisius seduxerat. Et quia in Jeru- rem suum et succisus reservat, et contritus accu-
salcm ct in locis illis praecipue sseviet Anlichristus, mulat, nec avulsus amiltil. Ila et Dominus Jesus in
idcirco forsiian subdilur: ^ illo patibulo erucis nec contritus emarcuit, nec
t Agitabit nianum suam super montem filiseSion, avulsus cvanuit, el illa lanceae punctione succisus,
collem Jcrusalem.» Polest el de tentatione, qua sacro speciosior fusi cruoris colore 'vernavit, mori
cundos impelit hoslis anliquus, intelligi. Quid enim '. nescius, et mortuus aeternaevitaemunus exha-
? ipse
per manum cjus nisi tcntalio designatur Manum lans. Virga eliam caro Domini potest forsilan acci-
ergo suam super moniem et super collem agifat, q>iia pi, quae de radice terrena ad superna se subrigens
fidclcs universos cl majores et minores tentationibus odoriferos sacrae religionis fructus circumlulit mun-
vexal. Sequilur: do, mysterio divinae revelationis gratiam ccelestibus
YERS.55. — «Ecce dominator Dominus exerri- altaribus
superfundens. Potesl et ipse Cbristus et
tuum confringet lagunculam in terrore, et excelsi
> virga et flos intelligi. Virga ei, qui suppliciis ple-
slalura sticcidentur, et sublimes humiliabuntur. clifur ; virga ei, qui indigel increpalione; virga ei,
Y'LRS.54. — « Ei subvertentur condensa sallus
qui neeesse habel, ut argualur. Flos vero ei, qui
ferro, et Libanus cum excelsis cadet.» jam erudittts est; flos ei, qui valet a flore incipere,
Confringet Dominusin terrore -iagunadam, sicut et-ad perfectum fructum provehi. Sequitur :
olim in praelio Gedeonis factum est (Judk. \n, 20).
VERS.2. — «Et requiescet super eum Spirilus
\a lagena quippe fragilitas corporis figuratur. Cou-
Domini, spiritus sapienliae et inlelligenliae, spirilus
fiegit ergo Dominus in terrore lagunculam; quia, et forlitudinis , spirilus scieiitise et pie-
morienle Christo, «lenebrae factse sunt, et velum consilii
el terra mola et C latis. »
fempli scissum est, est, petraescissae
sunl, el monumenta aperta sunl, et niuila cqrpora YERS.5. — « Et replebit eum spirilus timoris Bo-
.sanctorunr, qui dormierant surrexerunt (Matlh. mini.»
xxvii, 45-52). » Centtirio autem, et qui cum eo Ideo super Christum lanta dona Spiritus praedi-
erant custodienles Jesum viso terrae motu, et his, canlur, quia in co non ad mensuram Spirilus san-
quaefiebanl, limuerunt valde dicenles : i Vere Dei ctus babitat (89-90) sicut in nobis,sed tota inesl ple-
Filius eraiiste (ibid. 54). » Sic in terrore coniiacia nitudo divinitatis, et gratiarum. Qui quoniam de
tsl iaguncula Dominici corporis. coelis ad nos descendii, desecndendo poiius istos
El post hacc excetsi slalura, id est principes Ju- gradus propheta super eum numeraf, id esl sa-
dacorum alii succisi sunt a Romanis, id est perem- pieniiam, intellectum, consilium, forutudinem,scieii-
pti, el alii humiliati, id est in capiivitalem ducti. tiam, pietaiem, timorem, Nam cum scriplum sii:
Condensa salius subversa sunt ferro, quia Jerusalemi «Initium sapienliae timor Domini (Psal. cx, 9), *
dcs'ructa est; el Libaaus cum excclsh cecidit, quia constat, quod a limore ad sapienliam ascenditur,
templum est inceiisuxn, et sacerdotes ejus superbii non a sapientia ad timorem redilur, quia peifcclam
dejecli. D babet sapicntia cbaritatem, et « peifeela charilas
Yel cxcelsos statura reges et principes sseculisive! foras millit timoiem (/ Joan. iv, 18). » Propbeta
qtioslibel in sublimilate constilutos, aul certe su- ergo quia de ccelestibus ad ima loquehatur, ccepit
peibos possumus accipere, quos Chrislus Evangelioi magis a sapieitia, ef dcscendit ad iimorem. Sed
roruscame vel per niortem succidit, vel per pceni- nos, qui a lerrenis ad ccelestia tcndimus, ascenden-
icntiam humiliavil. t Et subverteiilur, inquit, con- do numeramus, ut a timore ad sapientiam pene-
densa sallusfeiro.»—« Jamenim securisad radicemi niamus. In meute enlm noslra primus ascensionis
?rbortim posita est. Omnis eigo arbor non faciens> gradus esl limor Domini, secundus pielas, ler
fiucium Loimm excidelur et in ignem mittelur tius scientia, quarlus ibrfitudo, qtiintus consilium,
(Maitii. m, 10). t Libanus enim quid est nisi mun- sextus intellecius, scplimus sapienlia. Est cnim
dana gloria ? LVmnus einm candidaiio dicilur, ett thnor Domini in menle. Sed qualis est iste limor.
nui dignitatem saeculi consequuntur, candidati suntt si cum eo pietas non csl? Qui cniro prosimo mise-
ex.lii!isecus et ornati. Hicergo Libanus cum exedsis; reri jiescil, qui compaii ejus iiibulplionibus dissi-

(89-90) Cod. G., cohabitat.


xu COMMENT.IN ISAIAMLlBRl OCTO. — LIB. II. 142
mulat, lmjus timor ante Dei oculos nullus est, quia _A quando dicet peccatoribus : < Disceditca me, mal?-
non sublevalur ad pietatem. dicti, in ignem aeternum (Mallh. xxv, 41). >—< El
Sed saepe pietas per inordinatam misericordiam spiiitu labiorum suorum inlerficiel impiutn, t id eit
errare solet, si peccala, quaeferiri gehennaeignibus Antichristtim, sicut Paulus ait: < Quem Dominus
possunl, disciplinae verbere non corrigit. Ut ergo Jesusinterficiet spirilu oris sui (II Thess. n, 8). »
veia et ordinata sit pietas, ad gradum est alium sub- Et notandum quia his verbis evidenter declarafur
levanda, id~esl ad scienliam, ut sciat vel quid per Spiritus sanclus coaeternus Filio, et sic ex eo pro-
severitatem punial, vel quid ex misericordia di- cedere, ut semper in eo maneat; quia spiritus labio-
miltat. Sed quid si sciat, quid agere debeat, virlu- rum ejus esl, et spiritus oris ejus. Deinde primuni
tem vero agendi non habeat? Scientia ergo nostra ejtts adventum propheta Tespiciens subjungit;
crescat ad forliiudinem, ut, cum videt, quid agen- VERS.5. — « Et erit justilia cingulum lumborum
dum sit, hoc agere per mentis fortitudinem possit. ejus, et fides cinctorium renum ejus. >
Sed saepe fortitudo si improvida fuerit, el minus In Iumbis esse luxuria solet hominibus aliis; bic
conlra vitia circumspecta, ipsa sui praesumptionein aulem solus contra viliorum nostrorum langucres
casum ruit. Ascendat ergo ad consilium, ut prse\i- sanitatem in se ipso virltituni, quam nobis infun-
dendo,praeniiiniatomiie quod agere forliter potesl. R derel, altulil. El ideo recte dicilur juslitia cinguium
Sed esse consilium uon polesl, si intellectus deest; lumborum ejus, quia ibi maxime, justitia "circum-
<juia,-qtiinonintelligif malum quod agentem gravaf, dalus est, ubi cseterihomines juslSliammagis amiltc-
qttomodo polest bonum solidare quod adjuvat? Ita- re solent, et ad peccalum solvi. Quod slmjsterifm
que ascendamus a cousilio ad inlellectum. Sed quid Incarnalionis ejusin lunibis debet accipi, el justi-
si intellccius magno quidem acumine vigilet, et mo- liam, qua cingltuT,'nostrani oportet intelligi, juslilta
derari se nesciat per maturitatem? Ab intcllectu nostra cingulum esl lujnborum'ejus, dum Deo pro
ergo ascendatur ad sapientiam, ut hoc, quod acute nobis incarriato bonis*operibus irihseremus. In reni-
inlellecluslnvenit, sapientia mature disponat. Itaque bus desigriari pbtesUdein Incarnationis mysterium.
per limorem surgimus ad pielatem, per pietatem ad Fides ergo nostra cinclorium renum !ejus est, dum
scientiam ducimur, per scienliam ad forliludinem firmissime eredimus verilalem Incarnationis illius.
roboiamur, per fortitudinem ad «insilium tendi- Quem quia secula esl Ecclesia, recle subjicilur:
mus, per consilium ad intellectum proficimus, per YERS.6. •—«Habitabil lupus cum agno, et pardus
iniellectum in sapienliam maturescimus. Sed ut cum hsedo accubabit; vitulus et leo et ovis simul
lianc ascendere scalam valeremus, ipse Creator ad „ morabuntur, ctpuer parvulus mlnabit eos. >
nos Bsque descendere dignatus est, et ad nos eam YERS.7. — « Vitulus et ursus pascentur simul.
afferre, ac in se ipso oslendere. Et de cseteris requiescent caluli eorum, et leo quasi bos paleas
quidem gradihus perspicuum est. Sed de timore comedet. »
Dei fortasse quis ambigit, an in eo fuerit. Sed « Nos, inquit heaius Gregorius"(lib. n in Ezech.
absque dubio replevit eum kpirilus timoris Domini, homil. i), qui religioso habitu induli videmur, ex
quU, ut superbum homiriem redimeret, conira su- diversa mundi qualilale convenimus, atque ex dissi-
perbiam noslram menlem hnmilem assumpsit, in milibus iniquilatibus in Sanctse Ecclesiaeeoncordia
qui timuit Deum. Sed isle, qui lalis in primo ad- congregali sunius, utjam patenter faclum esse vi-
vfntu apparuit, ut nos ad imitalionem suam iufor- dealur, quod de Sancfae Ecclesise promissione di-
-maret, quiiTm secundo factufus sit, audiamus. citur: « Habitabit lupus cum agno, » elc. Nam pcr
Sequilur : i Non secundum Tisionem oculorum ju- sanctae cbarilatis viscera lupus cuni agno habilat,
dicabit, neque secundum auditum auiium ar- quia ii, qui in saeculoraptores fuerant, cum man-
guet. > suelis ac miiibus in pace quiescunt. Et pardus cum
VERS.4. —« Sed judicabit in justitia paupe- haedoaccubat, quia is, qui peccatorum suorum ma-
res, et arguet in aequitafepro mansuelis ierrae. » D culis varius fuit, cum eo qui se despicit, et pecca-
Qui conscientiarum lestis est, non juxta Tisum torem fatelur, humiliari conseniit.
exteriorem velaudilum judieabit ut saeculijudices, < Yitulus el leo, etovis simul morabuntur, quia et
qui corda non agnoscunt et testibus indigent, sed is, qui per cbntritum cor ad quotidianum se Deo
secundum intentionem cordium judicabit" opera. sacrificium praeparal; et alius qui tanquam leo ex
'
Pauperes vero sunt, de quibus ait: « Beati pauperes crudelitate saeviebal : et alter, qui velut ovis in in-
(Mailh. v, "5). » Quos in justilia judkabit, quia par nocenlisesueesiriiplicilateperdurat, in caulis sanclse
justum judicium eos liberabit, et pro mansuetis Ecclesiseconvenerunt. »
ierrm aiguei eos, qui alfiixerant illos. Sequitur : « Et puer parvulus minabil eos. » Quis est iste
« El percutiet lerram virga oris sui, et spiritu la- puer parvutus, nisi de quo scriptum est : «Puer
biorum suorum interficiet impium. » Terra est; natus est nobis, filius dalus csl nobis ? t Qui simul
pcccatorum quisque, quia post transgressionem habitantes minat; quia, ne in lerrenis rebus corda
dictum est homini: i Terra es, et in lerram ibis nostra inhsereant/ hsec per internura desiderium
(Gen. m, 19). > Virga orh Domini senlentia judi- qttotidie inflammat. Et hoc ipsum ejus minare est,
cialis est. « Perculiet ergo lcrram virga oris sui, » ad stimmum amorom incessanter aceendere, ne,
U3 HERVEI BURGIDOLENSISMONACHI U4
cum nos viclssim diiigimus, menle in hoc exsilio A custodiam agitur, et tamen inter actionem, qua3
remaneamus, ne quies hujus vitae sic placeat, ut ad bona ostendilur, cor ad appetenda sublimia non
oblivionem patriae perducat; ne delectata mens pro- elevatur. Quid itaque utilitatis agit, qui in se mun-
speris torpeat, dum Domini flagelia sui pertimescit, ditiam vilae custodit, si per inienlionem infimani in
sed nobis omne, quod nos in saeculodeleclabat, ore leonis hujus inveniendum se in terra derelin-
smarescat, et illud incendium insurgat in animo, quit? Sequitur:
quod nos semper ad coeleste desiderium inquiete VERS.8. — « Et delectahltur infans ab ubere su-
[f. in quiete], excitet, atque, ut ita dicam, delccla- per foramlne aspidis, el in caverna reguli, qtti abla-
biliter mordeat, suaviterque cruciet, hilariter con- ctatus fueril, manum suam mitlet.»
tristet. Puer ergonos parvulus minat; quia is qui VERS.9.— «Non nocebil [Vu/_3<.,nocebuiil],et nou
paulo minus quam angeli minorafus est, per chari- occident in universo monte sancto meo. >
latem, quamnobis tribuit, nos in hocmtindo men- Quem nunc infantem abubere, vel eum, qui abla-
tem figere uon pern ittit. clalus fueiit, nisi Dominum appellat? Quid auteiu
« Yiiulus et urstts pascentur simul,» quia is, foramineaspidh vel cavernis reguli nisi corda signa-
qui Deo sacrilicium, et ille qui saevus et horridus vit iniquorum? Quia hostis anliquus dumtotum so
fuerat, eadem doctrinae sanctae pabula percipiunl. B in eorum cohsensu contulit, quasi iu forauiine pro-
« Et catuli eorum, » id est illi, qui de imilatione prio coluber tortuosus sinus aslutiae suse eolligendo
ipsorum nati fuerint, jarii in eodem ovili requiescunt glomeravit. Quem el asptdh appellat nomine occulle
simul. Sed dum haecde eleclis propheta loquerelur, saevientem, et reguli aperte ferientem. Jlfanutn ergo
cerneus vitam peccanlium ab anliquo et insaliabili suam Dominus in foraminereguli atque aspidis nn-
hoste devorari, ail: sit, quando iniquorum corda divlna potenlia lenuit,
« Et leo quasi hos coroedet paleas. » Quid enim el comprehensum exinde regulum vel aspidem, id
palearum nomine nisi camalium vita designatur ? est caplivum diabolum traxit, ut in monte sancto
Sed cur iste leo, id est diabolus in comessatione ejus, quod est Ecclesia, electis fidelibus non noceret
palearum non equo sed bovi comparetur, agno- ipse vel angeli ejus.
scimus, si utrisque animalibus, quae sit nutrimen- Tunc vero primum delectatus est infans ab uben
torum distanlia, perpeedamus. Equinamque fenum super foramine aspidis, quando jacens adhuc in c&-
quodlibel sordidum comedunt; aquam vero non nabulis orienlales magos ad se convertil. Cur aulem
nisi mundam bibunt. Boves autem quamlibetaquam de cavernis suis serpens ejeclus sit, osteudit propheta
sordidam bibunt, sed feno vel paleis non nisi mun- _ subdendo:
do vescuntur. Quid est ergo, quod bovi, qui mundo t Quia repleta esl terra scientia Dominisicut aquae
pabulo vescilur, leo istecomparatur nisi hoc quod maris operientes.» Jam enim Evangelium--quasipe-
de islo hoste anliqno per prophetam alium dicitur : lagus lotum orbem implevit, jam universum mua-
< Esca ejus electa? t (Habac. i, 16.) Negue enim dum scientia veritatis quasi diluvium quoddam ope-
eos se rapere gaudet, quos pravis ac sordidis aclio- ruit, et omnia falsilatis dogmata submersit, Ei quo-
nibtis implicatos in imis secum respicit voluntarie niodo aqum maris operiunt profunda maris, id est
jacere. Paleas ergo comedere sieut bos appetit, quia terram, quse operta est fluctibus; sic omnis teira
SHggeslionissuaedente conterere mundam spiritua- complela esl scientia Domini. Et bene sacra scientia
lium vitam quaerit. mari compaiatur, quia navibus mare transimus,
Sed quomodo leo iste sicut bos paleas comedeus cusn ad desideratas lerras tendimus. Nobis autem
\itam spiritualium consumere dicitur, si, ut supra quid est in desiderio nisi illa terra, de qua seriptmn
diclum est, palearum nomine vtla carnalium signa- est:«Portio mea in terra \ iventiuin? >(Psal. CXLI,6.)
lur? Escaquippe ejus electa jam uon erit, si paleas Ligno autem, ut dixi, evehilur, qui mare transil.
comedens carnales rapit. Sed nonnulli homhium et Nobis ergo, qui ad patriam tendimus, scientia divi-
apud Deum palea sunt, et apud homines sanctitatis D nse praedicationis mare est, quae crucem annuntiat,
nomine censentur, cum et anle oculos humanos quia nos ad terram viventium ligno portat. Sequitur:
aliud ostendit vita, et ante divina judicia aliud in- YERS.10.—«In die illa radix Jcsse, quae (91)^tat
tendit conscientia. Nunc enim sermo de iis est, qui in signum populorum, ipsum gentes deprecabuntur,
ficto corde religiosam conversationem inter vere et erit sepulcrum ejus gloriosum.»
religiosos ducunt. Hi itaque apud humana judicia Quomodo radix Jesse, id est Christus filius DavU
electi sunt, sed apud subtile Dei examen paleae. stet in signum popnlorum, ipsumque gentes depre-
Quia ergo nonnulli mundam quidem vitam per stu- centur, ipse exponit, dicens:« Sicut Moyses exalta-
diuffi ducunt, sed ex illa intus placere non appeluht, vit serpentem in deserto; ita exaltari oportet Filium
recte ct esca ejus electa dicilur, et tamen paleas hominis, ut omuis, qui credit in ipso, non pereat,
sicut bos comedere leo iste perhibetur. Quasi enim sed habeat vitam seternam (Joan. m, 14). > Sicut
ante os ejus munda palea in lerra atque in inflmis enim 1111,qui fueranl percussi a serpentibus, cu-.n
jacet, cum et vita quasi innocens per mandatorum aspicerent aeneumscrpentem,quempro signoMoyses

(91) Alias, qui.


145 COMMENT.IN ISAIAM LIBRI OCTO.— LIB. II. UO
exaltaverat, a temporaii morte liberabantur et salu- A qualuor orbis partibus in Ecclesia Catholica con-
tem recupasabant (Num. xxi, 9); ita omnes, quibtts gregabit omnes electos, qui dispersi fuerant
ubique
maligni spiritus vulnera peccatorum inflixerunt; si exsules_a paradiso, et tunc fugient ab ira veutura.
Christum in cruce exaltatum fideliter aspexerint, ac Quid autem Israet designat, qui interprelatur videns
deprecati fuerint, a periculo mortis seiernaeliberan- Deum, nisi fidem, qua nune videtur Deus? Juda
tur et vilam sempiternam consequuntur. Sic enim _ verp dicitur confessio. Et bene Israel et
Juda, id
radix Jesse stat in signum populorum exaltatus iu est fides et confessio fit ad salutem. Potesl elevatio
eruce, ultpsutn deprecentur omnes, et per eum salvi signi atque dispersorurii congregalio et ad diem ju-
fiant. Unde et per omnes basilicas imago sacra sta-, dicii forsitan leferri, quia «tune apparebit signum
tuta est reprsesentans eum ' m crace suspensum. JFilii hominis in coslo, et mittet angelos suos cum
Sepulcrum vero ejus gloriosum est, quia praeter illam tuba et voce magna, et congregabunt electos ejus a
reverentiam, quam ob illius sepulturam et resurre- quatuor ventis, a summis coelorum usque aJ termi-
ciiunem habet, locus ille coruscans miraculis glorise nos eorum (Mattli. xxiv, 50).» Sequitur:
suae causa ad se omnem contrahit mundum. VERS. i3. — « Et auferelur zeltis Ephraim, et
Sequitui: hostes Juda peribunt.»
VERS711. — « Et erit in die illa : Adjiciet [Vulg. " El quid per Judam nisi Ecclesia Chrislum confi-
adjiciat] Dominus secundo manum suam ad possi- tens? Quid per EpEfaim* nisi perfidus Judaeorum
dendum residuum populi sui, quod relinquetur ab populus exprimitur? Et in primis quidem magnum
Assyriis , et ab iEgypto, et a Phetros, et ab jEthio- coutra nos zclum populus Judaeorum exercuit, sed
p-a, et ab iEIam, et a Sennaar, et ab Emath, et ab succedente tempore zelus eorum, quo nostros per-
iusuiis maris. > sequebantur, tepuit. Hostss quoque Juda, id est ad-
Post Judseorum vocationem, quse sttperius de- Tersarii catholicae confessionis jam de muiido perie-
scripta est, cum diceretur : < Habitabit lupus eum runt.et adhuc magis peribunt. Sequitur:
agno,»ete.«adjicietDommus secundo ihanum suam «Ephraim non aemulabitur Judam, et Judas non
ad possidendum residuum populi sui, t sicut ipse . pugnabit contra Ephraim.» Ita nunc inter nos et
ait: «Alias oves habeo, quae non sunt ex hoc ovili, Judaeos videtur agi, quia nec ipsi nos aemulantur,
et illas oportet me adducere, et vocem meam au- ui sefvitutis suse obserTationi nos subjicere conen-
dient, et fiet unum ovile' et unus pastor (Joan. x, tur, nec.nos freqiienlibus disputaiionibus cum e,s
16).» Qaod residuum populi ejus relinquilur abAssy- -pugnamus, quia cor eorum obcsecatum cernimus,
riis, quiamalignispirilusgentilitatem, quarii posse- _ et obduratum. Sequitur:
derant, amittent. Assyrii namque convincentes inter- YERS.14.—'«Et Tolabunt in humeros Philisthiim
pretanlur : et sicut frequenter diximus, et jugi me- per mare, simul prsedabunt filios orientis. Idumsea
inoria semper retlnendum est, idcirco daemones vo- el Moab praeceplum manus eorum, et filii Ammon
cantur Assyrii, quia illos iniquitatis convincent ante obedientes erunt. >
tribunal judicis, quijiune eis persuadentibus ini- Philhthiim interpretantur cadentes potione. Casus
qnitatem faciunt. Tero nonnunquam in bonaparteponitur.Video enim
iEgyptus vero lenebrmdicitur, Phetros dissotvens. Saulum bene cecidisse, ut iterum surgens diceret:
JSthiopia caligo, iElam oppositi vel abjecli} Sennaar « Vivo autem jam non ego, vivit vero in me Chri-
fetor eorum, Emath indignalio, insula autem sic ap- stus ,(Galat. n, 20).» Est autem quaadam poiio
peilatur, eo quod in salo, id est in mari sit posita. amara quidem, sed salutifera^quse talibus propi-
Gentilitas vero veniens ad Christum reiinquetur ab iiari solet. UndeDominus : «Poieslis, inquit, bibere
JEgypto, id est a teneliris infidelitatis et ignorantiae, calicem,quem ego bibiturus sum? t(Maith. xx, 21.)
et a Phelros, id est a dissoivente negligentia veLpi- Hac enim potione cadunt, cum martyrio corpus eo-
gritia, et aeedia, et ab JEthiopia, id est a caligine rum in morlem prosternitur. Quid igitur hoc loco
errorum, el abJElam, id est ab immundis spiriti- n Philhthiim, id est cadentes potione nisi vel marlyres
bus, qni a consortio beatorum abjecti sunt angelo- accipere debemus, vel quoslibet in casu et erectiono
rum, et se inter nos et coelum opponere nituntur, Saulo similes?'Philisthiim itaquedoctores sanelos hic
rie illud ascendamus, omnibusque bonis actibus accipimus. Volant ergo populi in humerosPhilhthiim
noslris oppositi sunt et contrarii; et a Sennaar,i& cumadfidem certatim currentessanctisdoctoribusse
est a fetore' pristinae conversationis, quem de se portandoscommiltunt.Et volant permare, id est per
sparseral; jel ab Emaik, id est ab. indignatione Dei, fluctus saeculi. Mare enim fluctivagos tumullus, fu-
quae super eam manserat; et ab insuiis maris, id est roresquehujus mundi designat, ubi homines improbi
a remotis mundi excessibus procul in mari positis quasi piscesvavidissimi se inviceni persequuntur, et
vel adversis gentibus, ut gentes per insulas accipia- devorant. Et inter haec discrimina volant ad Chri-
mus. Sequitur: slum, et in humeros sanctorum portandi insiliunt,
VERS.12.— «Et levabit signumTn nationes, et qui portum salutis invenire cupiunt.
congregabit profugos Israel, et dispersos Juda colli- Quos autem filios orientis nuncupat nisi eos, qut,
get a quatuor plagis terrse.» secundum quod ex Adam orli sunt, ita permanore
Signum crucis levabii Dominus ad gentes, et a solent, neque circumcisionem^. neque bantismusE.
147 HERVEl BURGIDOLENSISMONAChl 118
consecuti? Sed et istos prmdabuniur et diabolo tol- A i tiae operationem et Spiritus sui virtutem stultam
lunt prajdicatores sancti, et ad Christum dueunt. fecit sapienliam hujus mundi. El percussit eumdenf
Quid vero per Idumajam, quae est Esau regio, et mundanse doctrinae flu\ium in sepletn rivis, ih qui-
interpretatur terrena vel rubea, nisi qui primiiiva bus eral contrarius septem donis Spiritus sancfi.
sua perdidit, terrenus Judaeorum populus sanguine Quo percusso, tiansierunt per eutn calceati, quia
Christi cruentalus? Qui et per Moab, et Ammon prsedicatoribus ibi via patuit, quibus dicitur : « Et
designatur. Quia sicut filiaeLot iuebrlaverunt eum, calceati pedes in praeparationeEvangeliipacis (Ephes.
ut cuni et dormientes conciperent (Gen. xix, 55); vi, 16). » Calceatos enim evangelistas hic accipimus,
sic domus Israel, et domus Juda spiritalem legis id est divini verbi ministros. Calceati ergo transie-
sensum soporaverunt, ut carnales gignerent filios. runt per fluvium, quia prsedicalionis ibi viam inve-
Unde Moab dicitur ex patre, quia ex carnali inlel- nerunt, doctrinse ssecularis fluenta copiosius ema-
ligeniia legis hic populus est geuilus quasi ex patre nare solebant. Deinde baptismi sacramentum evi-
ebrio ac dormiente. Amtnonquoque filius popidi mei denti praenunliatur oraculo, cum subditur :
interpretatur, quia de antiquo populo Dei nati sunl YERS.16. —« Et erit via residuo populo meo, qui
lii, quos infideles videmus, JuJsei." rdinquetur ab Ass^Tiis sicut fuit Israeli in die illa,
Itaque Idumma et Moab prmceptum est manus, id B J qua ascenditJde terra JSgypti. >
est operationes eorum, quia justum est apostolis, Sicut enim populus Israel ad promissam hseredi-
ut salulem populi bujus operarentur praedicando. latera per mare Rubrum transiit; ila nunc populus
Yel hic populus percepit prmceplum manus eorutn, acquisitionis ad coelestia regna per sacramentum
id est exeraplum aetionis apostolorum, quia facie- baptismi trausit. Yel sicut Israel per medium maris,
banl oainia, quaeprsecepturi erant. Et filii Ammon, ila populus fidelium per diversum flumen doctriuse
id est illi. qui nasceutur ex hoc perfido Judaeorum ssecularis incedit. Unde et subditur •
populo, obedientes eruut praedicationi Elise. CAPUT XII.
Notandum vero'quia propheta raro senal ordi-
nem. Nam et paulo superius de passione Salvatoris YERS.1. — « Et dices In illa Jie : Confitebor tibi,
JOculus, de Nalivitate subjicit oraculum, dicens : Doniine, quoniam iratus es mihi, conversus -est fu-
t Egredietur virga de radice Jesse, > elc; ac dein- ror tuus, et consolatus es me. *
cops nunc gentium vocationem, nunc Judseorum VERS.2. — « Ecce Deus salvator meus, fiduciaii-
hucusque multifarie \aticinatus est variato nonnun- ter agam, et rion timebo, quia fortitudo mea, et iaus
quam Qrdine. Et ita fere semper in libris Propheta- |£ mea Dominus, et factus est mihi in salutem. >
rum agitttr, ut, quod ordine primum est, ssepe sit Nam, sicut olim Hebraeorum populus de JSgypto
in narratione postremum vel medium. Sequitur : ascendens post maris Rubri transitum cecinit ear-
YERS.15. —« Etdesolabit linguam maris iEgypti, men Domino, sic nunc percttssa lingua maris Mgy-
et levabit manum suam sttper flumen in fortitudine pti, et flumine illius arefacto atque conciso Cbri-
siianorum populus Deum gloiificat, dicens : « Con-
spiritus sui : et percutiet eum in septem rivis, ita N
ut transeant per eum calceali. > fitebor tibi, Domine, » etc. Confiieluf enim el gra-
tias agit Deo populus fidelium, eo quod linguam
Lingua maris est scientia doctrinae saecularis.
maris iEgypti desolaverit, et fiuviuni ejus percusse-
Bene autem mare JSgyptium dicitur, quia peccali
rit. Nam sustinuit iram Dei, dum-adhuc idem fluvius
obscuritate fuscatur. Linguum ergo tnuris JSgypli,
viam ejus, sed siecato flumine
Dominus desolat, id est exlerminat, quta hujus manaret, impediens
Domini conversus est in miseficordiam, et fa-
muidi falsam sapientiam per carnem se ostendendo furor
mulos suos consolatus est.
destruxit. Ubi est euim nunc academicorum error,
Yel confessio peccatorum fortassis intelligi po-
qui cerle conantur astruere certum nil esse, qui im-
pudenti fronte assertionibus suis fidem ab audilori- " test. Quid enim confitetur isle populus nisi quia
hus exigunt, cum vera esse nulla testantur? Ubi c conversali sumus in desideriis carnis nostrae fa-
anathematicorum superstitio, qui, dum signorum. cientes desiderium carnis nostrae et cogitalionum ? >
cursus suspiciunt, vitas hominum in siderum mo- (Ephcs. ii, 5.) Quid est, quod ait: Iralus es mihi, nisi •
menta suspendunt, quorum aperte doctriham saepe, quia « eramus natura filii irae sicut et eseteri? >
geminorum nativitas dissipat, qui, cum uno eodem- (ibid.) Sed « conversus furor tuus est, inquit," et
que momento horae prodeant, non uua conversatio- consolalus es me, > quia « Deus, qui dives est in
nis qualitate perdurant? Ubi tot praedicameuta falsi-. misericordia, propter nimiam charilatem suam, qua
talis, quse enumerare longum nimis est? dilexit nos, cum essemus mortui peccatis, con\ivi-
Desolavit ergo Dominus linguam maris JEgypti,. ficavit nos Christo (ibid.). >
quia apparens in carne omnia errorum prsedica- Deinde : « Ecce, inquit, Deus Salvator meus. > —
menta dauinavit. Ejus quippe veriiate cognila illae ; «Iratus olim Dominus contra Israel tradidit eos in
falsilatis doctrinae tacuerunt. Unde et super flumeni nianus Cusankasathaim regis Mesopotamia?,servie-
praefatse maris linguse tnanum suam levare diciturr runt quoque ei octo annis. Et clamaverunt ad Domi-
iu fortitudine sui Spirilus, quia per evangelicaegra- num. qui suseita\it eis Salvatorem, et iiberavit eos,
149 COMMENT.1N ISAIAM LIBRI OCTO. — LIB. II. 159
.Othoniel videlicet filium Cenez (92) fratrem Caleb A 1 enim nmndas teraplum, quo veniat invocatus.
rninorem".Ruisus addiderur.t filii lsiael facere ma- « Notas facite adinventioites ejus, isubaudi, qui-
lum in conspectu Domini, qui confortavit adversus bus aniiqui hostis fefellit^astutias. Cum enim dia-
eos Eglon regem Moab, servieruntque ei decem et bolus in illa nos parentis primi radice supplantatos
ocfo annis. Et postea clamaverunt ad Dominum : sitb caplivitate sua teneret, amitiere nos juste nequi-
Qui suscitavit eis Salvaiorem vocabulo Ahoth (Judic. bat, nisi*delereturciilpa,quaenisipersacrificium de-
in, 8 et seqq.). > Multosque salvatores alios anti- leri non poterat. Sed per quod sacrilicium ? Nequa
quilus habuisse legitur populus Israel, ut liberaren- enim justum erat, ut pro hominebrutorum anima-
lur per eos a calamitatibus suis. Ab illa vero capti- lium victima?caederentur. Homo namque pro homini-
vilate, qua non hoslis antiqutis tenebat, eripi non bus offerri debuit, ut pro rationabili peccanterationa-
valebamus, nisi nos eripere veriiret ipse Deus. Gnde bilishostiaroactaretur. Sedhomo sinepeccatoinveniri
nunc bene fidelium populus ab ea per eum solutus non poterat, qui ex peccati comniistione descende-
exsultat, dicens : « Ecce Deus Salvator meus. »Non ret, et oblata pro nobis hostia, quando nos a peccato
enim propheia, non patriarcha, non angelus, non mundare potuissct, si et ipsa hostia peccati contagio
archangelus, sed Dei Unigenitus salvator nobis non careret. Inquinata quippe inquinatos mundarCi
datus est. I non posset. Proinde venit propter nos in uterum
B
Et qttia per Apostolum nobis dicitur : « Non ac- virginis Dei Filius; ibi pro nobis factus est homo :
•eepistis spiritum servitutis iteium in timore, sed sumpta est ab illa natura, nonoulpa, fecitpro nobis
aecepislis Spiritum adoptionis filiorum, in quo cla- sacrificium corpussuum, exhibuitpro peccatoribus
Hiamus : Abba pater (fiom. vm, 15); > •— < fiducia- victimam sine peccato, quse et huraanitate mori, et
liter, inquit, agam, et non limebo. s Abstulit enim justitia mundare potuisset. Namque quia per femi-
"Salvatora nobis timorem senilutis antiquse, et de- nam mors in mundum inlroierat, congrua dispen-
*iit gratiam novaelibertatis, ut bonum quod agimus, satione fecit Salvator, ut et vita rediret per fenii-
non ex timore faciamus, sed ex charitate. nam, atque salutem nostram in ligno crucis consti-
< Quia fortitudo mea et.laus (95) meaDominus, tuit, ut, unde mors oriebatur, inde viia resurgeret,
nt dicam : < Omnia possum in eo, qui me confortat; et hostis, qui in ligno praevaricationis vincebat, in
(Philip. iv, 15). t Et: «In Dominolaudabiiur animai ligno redemptionis vincerelur. Nam unde accepit
mea (Psal. xxxm, 5). > Ille enim forlitudinem suami exterius potestatem Dominicae carnis occidendae,
esse Dominum non aestimat, qui se per se ipsunir inde interior potestas ejus, qua nos tenebat, occisa
aliquidboni facere posse putat; etDominum haberei „ est. Ipse enim interius victus est, dum quasi vicit
iaudem negliglt, qui de bonis, quse operatur huma-- - exterius, etquinos jure debitores mortis tenuit,
nas laudes requirit. t Et factus est mihi in salutem. > jure in nobis jus morlis amisit, quia per salellites
Non quia ipse aliquid coepit esse, quod non erat, suos ejus carnem perimendam appetiit, in quo nil
sed quia ego salutem in eo, quam aversus non ha- ex culpaedebito invenit. Has itaque et hujuscemodi
bueram, ccepihabere conversus. Sequitur: adinventionesSalvatoris prsecipiturfidelibus, ut notas
YERS.5. — « Haurietis aquas in gaudio de fonli- faciant in omnibus populh. Post quas et apte subdi-
bus Salvatoris. J^ „ tur: _ '
Fontes Salvatorh corda apostolorum Domini Jesui « Mementote quoniam excelsum est nomen ejus,»
sunt, <le quibus fluenta veritatis emanant. Ad eo- quia « Deus illum exaMavit,et donavit illi nomeii,
rum quippe doclrinam silientes pergimus, et veri- quod est super omne nomen (Philip. n, 9). > El qula
tate plenas cordium nostrdrum, lagunculas reporla- tunc ejus tiiumphos sancli praedicatores in toto orbe
mus. Et bene antea fluvius linguse maris percutitur,, decaiilaveruiit, jralchre subjunctum est: « Cantate
ac deinde fontes Salvatoris aperiuntur; quia, prius; ' Domino, quoniam magnifice fecit » Dominus Jesus
doctrina ssecularis contemnitur, et tunc apostolicat mortem destruens el hostem religans atque homi-
praedicalio sitienter bibitur. Scquitur: -
Y)nem liberans, et de morte resurgens, qui, licet hu
VERS.4. — « Et dicelis in illa die : Confiieminii manitate in ccelum ascenderit, divinilate tamen hic
Dominoel inyoeate nomen ejus : notas facite in po- semper nobiscum manet. Unde et sequilur:
pulis adinventiones ejus, mementoie quoniaiu excel- YERS. 6. — « Exsulta et lauda, habitalio Sion,
sura est nomeu ejus. > quiamagnusinmediotui Sanctus Israel. >
VERS.5. — « Cantate Domino, quoniam magni- Nam kabilatio Sion habitatio est Ecclesiaein prae-
fice fecit : annuntiate hoc in universa terra. » senti saeculo, quaejubetur exsullare et laudes decan-
« Confitemini, inquit, Domino, et invocate no-- tare, quia Sanctus Israel, id est Chrislus magnus est
menejus (Psal. civ, l). » Noli antequam confitearis,, in medio ejus. Nam, ut dictum est, carne quidem
invocafe. Confilere, et invoca. lllum enim, quem in- ascendit in cmlum. et sedel ad dexteram Palrh, sed.
vocas, in te vocas. Quid est enimimoeare nisi in te» tamen el hic est. Non enim recessit prsesenlia maje-
ipsum vocare? Si invocatur a te, id est si vocaturr stalis. Nam s,ecundum majestatem, secundum pro-
In te a te, ad quem aecedit? Ad superbum noni videntiam, secundum ineffabilem et invisibilem gra*
accedit. Confitere ergo et invoca. Conlitendo> tiam impletur, quod ab eo dictum esl: « Ecce egoj
{92) Cod. G. Enex. (95) Cod. Cruc, quia sors mea et lauSi e(c
m HERYEI BURGIDOLENSISMONACHI 152
toiJscum sum omnibus diebus usque ad eonsumma-. A gere. Ira vero ejus nuno ea dicitur, qua domatur
Eionemssculi (Matth. xxvm, 20). > Per fidem quo- hostis antiquus, %tde manu ejus peccator eripitur.
que tenemus hic eum, per evangelistarum et aposto- Unde et in Psalmo de hac ira dictum est:« Exsurge,
Jorum doclrinam, per crucis signaculum, per bapli- Domine, in ira tua, et exaltare in finibus inimico-
sir.i sacramenlum, per altaris cibum et polum. Per runi tuorum (Psal. vn, 6). >In hac ergo ira Domi-
hoecigitur omnia Sanclus Israel est in medio Eccle- hus fortes suos vocavit, quia genus humanum de
siae magnificus et gloriosus, omnesque suo spiritali poteslate inimici eripere volens praedicatores, quos
gaudio replet, et ad Iaudandum accendit.V nulla posset adversitas vincere, ad praedieandum
CAPUT XIII. ascivit. Qui exsultaverunt in glot ia ejus, quia non
YTERS. 1. — « Onus Babylonis, quod viditlsaias suam sed Dei qusesierunt. Sequilur :
filius Amos. > VERS. 4. — « Vox multitudinis in montibus
Nunc novo rursus genere prophetare inchoat. Do- quasi populorum frequentium, vox sonitus regum et
cem quippe desciibit onera illos deprimentia, qui gentium congregatarum. >
pcr observanliara deeem proeceptorum leve onus Montes sunt apostoli, in quibus vox multitudinis
Cbristi respuunt fcrre, seu respuerunt. Nam, sicut _ resonat, quando secundum doctrinam eorum fit Ec-
olim ^Egyplus percussa est decem plagis contra sa- clesise confessio.
lutem, quam per decem mandaia Dei accepturus erat Reges vero genlium sunt rectores ecclesiarum.
.populus Israel, ita nunc qui suave Christi jugum Vox sonilus regum, vox praedicationis doctorum est,
portare nolunt, quod eos sublevet, describuntur gra- quia < in omnem terram exivit sonus eorum (Psat.
vari decem oneribus. De cujusmodi fasciculis, et
xvin, 4). » Gentes vero sunt congregatae, quia de
Apostolus ait : « Unusquisque onus suum porta- universisgentibuscoadunataest Eeclesia. Sequitur:
bit (Gal. vi, 5). > Et iuter haec onera primum poni- « Dominus exercituum militise (96-97)
praecepit
tur onus Babylonh, quia principale est, et ejus an- suse, >
geli, qui primus peccavit, aliorumque malorum prin-
et habet VERS.5. — « Yenientibus de terra procul, a sum-
eipum damnationem pcenam (94). Babylon mitate coeli : Dominus et
vasa furoris ejus, utdispef-
quippe, quse confusio interpretalur, civitas illa ma- dat omnem terram. >
gna iniquorum est, contraria nostrae Jerusalem, cu-
jus cives sunt omnes apostalse angeli, et universi Militia belli exercitus sanctorum est contra ma-
hominesreprobi, cujus onus propheta loqui incipiens lignos spirilus in hoc sseculo pugnantium, de cujus-
ait: ,~ modi militia dicit Apostolus : « Nemo militans Deo
YERS.2. — « Super monlem caligosum (95) le- implicat se negotiis ssecularibus (II Tim. n, IV). >
vate signum, exallate vocem, Ievate manum, et in-. Quibus pracepit Dominus, quia sicut bonus dux,
grediantur portas duces. » qualiter in hac acie praelientur, disponit eis. Qui de
Dicit autem beatus Gregorius (lib. xxxm Moral. terra procul, id est de gentilitate ad eum veniunt, et
c. 1), quia per montem angelus apostata designa- a summitale cmli, id est, ab oriente et occidente^ e'.
tur, sicut sub regis Babylonis specie de antiquo ho- aquilone et austro. Cum hoc igitur exercitu Domi-
ste praedicatoribus dicitur : « Super montem caligo- nus contra Babylonem venit, quia zelo suo istos ae-
sum levate signum. > — «Prsedicatores quippe san- cendit, ut confusam peccantium vitam insequaniur.
cti super monlem caligosum signum elevant, quando Possunt isti bellatores et angeli intelligi, qui iu
contra Satanae superbiam, qui saepe sub nebulis si- fine mundi mittentur, ut zinaniorum manipulos iu-
mulationis absconditur, virtutem crucis exaltant. > cendant. Omnis quoque terra disperdilur, cum ter-
Qui et vocem prsedicationis atque manum bonse ope-. rena opera subverluntur. Quaesunt autem vasa fu-
rationis exaltare contra eum jubenfur, ut et dictis et rorh ejus nisi maligni spiritus? Non solum quippi
aclibus eum impugnent. Tortas quoque Babylonis sanctos praedicatores adversus Babylonem adducil,
potenter ingrediuntur, et capiunt eam, quando vir- D ] qui peccatores ad pcenitentiam provocent, sed et
tute praedicationis suseconscientias peccantium ape- apostatas angelos, qui corda inpcenitenlium magis
riunt, et in eis mansiones Christo parant. Se- aggravent. Unde et supra dixit: « Yse Assur, virga
quitur: \ furoris, et baculus ipse, in manu eorum indignatio
VERS.3. — < Ego mandavi sanctificatis meis et mea. Ad gentem fallacem mittam eum, et contra
vocavi fortes meos in ira mea, exsullantes in gloria populum furoris mei mandabo illi. > Ipse ergo vasa
mea. > furorh sui mittit, id est malignos spiritus rclaxai,
Sanctificati sunt, qui in Christo Jesu sanctifatis ul eos gravius possideant, qui in malis perseverare
gratiam adepti sunt. Quibus ipse mandavit, quod eligunt. Etcumomnihushisvenit, «ut disperdat om-
prsemissum est, videlicet: « Super montem caligi- nem lerram ; > quia sic finem Iiujus sseculi adducit,
nosum levare signum, et ingredi portas Babylonis..» ut alii quotidie per sanctos praedicatores a peccatis
Fortes autem sunt, quos nulla potest adversitas fran- suis convertantur, et advitam transeant; alii vero

(94) Cod. G., et pmnam eontinet. (96-§7) Alias, mitilim belli; cod. G.,mititimcmii%
(95) Alias, calighwsum.
155 COMMENT.IN ISAIAM LIBRI OCTO,-— LIB. II. 154
in muntlo suni,
per litiquos angelos in malilia permanere coganiur; A ignis ille concremans omnia, quse
ut pereant. Unde mox de novissimo die, quo pecca- consumet, ei in barathrum perdilionis impios ra-
iores punienlur, nos terrel, el ad lamenlum poeni- piet. Sequitur:
tentiae nos provocat, subjungens • VERS.10. — « Quoniam sldlae coeli, et splcndor
YERS.6.7— < Ululate,quiapropeest dies Domini, earuro non expandent lumen suum : oblenebratus
quasi vastitas a Domino veniet. > est sol in orlu suo, et luna non splendebit in lumine
« Prope est dies Domini, > dies, in quo jtidicabit suo. »
_, mundum, vel iiiiumquemque de hac vita egressum, Hoc et alibi ila dicil Dominus. « Sol obscurabi-
et ostendet polenliam suam, quia sicut et alius pro- lur, et luna JIOIIdabit lumen stmm, el stellae cadenf,
phela loquilur . «Juxta est dies Domini, juxta et ve- de coelo (Malth. xxiv, 29). > Cuin dies Domini cru-
lov nimis. >— « Quasi vastilas a Dominoveniet (So- delis advenerit, el furor ejtis oninia vastaverit, tunc
plwn.i, 14), > quia luuc sic mundus Iste vastabitur, limorismagniltidiiieinorlalibus cuncta tenebreseent,
ut in ferra nihil relinquatur. Sequitur : elluminaria suuni videbuntiir negarc fulgoiem, et
YEUS.7. — « Propter hoc omnes manus dissol- prementibus nialis nil aliud senlient homines, nisi
ventur, et omne cor hominis labescet, et coule- r> quod omnis tribulalio videre compellct. Vel fulgore
retur» suo Christus obscurabil omnia sidera. Sequitur :
YERS.8. — « Torsiones et dolores lenehuiH, qua- VERS.11. — « El visilabo super orbis mala, et
si parluriens dolebunt. » contra impios iiiiquitalem corum; et quiescere fa-
Metu futuri judicii dissolvenlur manus, quse fortes ciam superbiam infidelium, et arrogantiam forlium
erant in opere malo, el cor hominis, id esl raiiona- humiliabo. »
biliter cogitanlis, dolore pcenitentiae labescei, et Visilabo supei orbis mala, quia publicum exanien
conterelur. Torsiones venlris lenebunt eos, quia faciet, el omnia reproborum peccala corain omni-
unusquisque torquebiiur propria.conscietilia. Par- bus angelis et' hoininibus in lucem producet. Et
turiens vero cum dolore ejieit, quod intus diu «m tunc in faciem impioruin ostendel omneni iniquita-
pondere geslavit. Pcenitentes ergo « quasl partu- tem ipsorum, ut confundantur, et pereant. Superhja
liens dolebunt, > quia peccata diu latentia et se in- quoqtte ipsortim quiescet jam, id esi cessabit, quia
tus gravantia per confessionem cum dolore ejicient. sic huniiliabunliir, ul ultra superbire iion addant.
Sive cum rfiesjudicii vel"dormilionis advenerit, Et notandum quam paienler hoc loco propheta se
tunc omnes tnanus dissolventur, quia "iiullum opus loqui in hac visione demonstret non de ea Babylo-
dignum justitia Dei reperietur, et omne cor labescet, ne, in qua populus Judaeorum captivus fuit, sed de
conscientia peccati sui. Sequitur: ea potius, qute per totum orbem est usque in finem
« Unusquisque ad proximum suum stupebit, facies STeculi.Nam sicut Jerusalem, id est Ecclesia civifas
combustae vultus eorum. » Unusquisque slupebit ad est eorum, qui cceleslia diligunt, sic Babylon civiias
proximum suum prse magnitudine pavoris, et admi- iliorum est, qui praesens amant saeculum. Qtiicu:.-
rationis, ubi de illa nimis horrenda reproborum que temporalia intimo corde diligit, civis est Baby-
damnalione cogitare cceperit. Et facies combustm lonis islius; et quicunque aeternorum amore pasci-
eruut vultus eorum, quia igne timoris et squalore tur, civis est nostrae Jerusalem. Sed quia inter mul-
pcenitentiae- decor facierum illorum immutabitur. titudinem civium Babylonis, qui tunc pereunt, raro
Yel facies habebunt combustas illo igne, quem sibi quisguam civis Jerusalem invcnitur, qui de sorte
succenderunt. Et « unusquisque stupebit ad proxi- eorum tollaiur, ideo fortasse, cum de multis dictum
mum suum > videns eum in iisdem esse tormen- sit reprohis, quia vhilabo super orbh mala, quasi
tis, quibus ipse cruciatur. Cur autem sic stupeant singulari numero-de electis nunc subditur :
atque tabescant, adhuc consequenter indicatur, cum VXRS.12. — « Pretiosior erit vir auro, et homo
dicilur: Ij mundo obrizo. »
YERS.9. — < Ecce dies Domiui veniet crudelis et Vir namque vocari solet, qui viiiliter et strenue
indignalionis ^plenus, et irae furorisque adponen- agil, sicut scriptum est : t Viriliter agite, et conftu-
dam terram in solitudinem, et peccatores ejus con- tetur cor vestrum omnes, qui spcralis in Domino
ierendos de ea. > (Psal. xxx, 25). > JHOHIO autem dicitur, qui raiionali
Crudelh vero dicitur, qui dislricte feriendo non sensu a bestialibus moribus distinguitur, dicente
parcit. Diesvero veniens crudelis erit, quia nonjam Domino :« YTosautem greges pascuae meae homiues
cum veuia, sed cum districlione peccatores feriet. estis (Ezech. xxxiv, 51). > Cujuslibet crgo talis viri
Plenus quoque indignalionis et irm ac furoris erit, vel hominis futuram gloriam pracnuntians, ait:
quando reprobis dicetur :« Discedite a me, male- « Pretiosior erit vir auro, et homo muudo obrizo. >
'dicti, in ignem aeternum, qui paratus est diabolo et Nam ex quo Jcsns reformaverit corpus humilitatis
angelis ejus. Esurivi enim etnon dedistis mihi man- nostrae configuratum corpori claritalis suae,vir quis-
ducare (Malth. \xv,Alel seqq.), t etc. Atque ler- que strenuus , licet nunc vilis ac despectus appa-
tam ponet in solitudinem, et peccatores ejus de terra reat, eiit preliosior auio, quia corpus cjus inconta-
eonteret. quia tunc universam terrse superSciem minatuin et indeficienfcm largtimque spiendorem
133 HERVEl BURGIDOLENSIS MONACHl 153
habebit. Et omnis homo, qui r.unc inter hestiales l Lrunt, sed propter affecttim cordis cceperunt exire.
impiorum mores, rattonabihier vivit, erit lunc pre- Incipil enim exire, qui incipil amare. « Unusquis-
tiosior mundo obiizo, id est purgalo et recenti, no- que ergo ad populum suum convertetur, et singuli
voque ac fulgenti auro. Quia sicut gloria resurre- adteiram suam fugient, » quia quicunque praedesli-
clionis ac demulationis innovabuntur sanctorum nalus ad vitam, quicunque de populo sanclorum
corpoia, u t perpetuam fttlgoris (98) claritatem reti- futurus, quicunque terram viventium haereditaturus
neant, nulloquejam senio velerascant. adhuc in Babylone per peccatura est, nequaquam
_ Et hoc congrue ad onus Babylonh pertinet, quia ad subverbiouem ejus, id est usque ad mortem suam
et in eo valde gravalttr mullitudo reproborum in inancbit in ea. Sequilur :
illo die, quod non solum de sua confusionc duplici- YERS.15. — t Omnis, qui invenlus ftierit, occi-
ter erubescit, sed et iilorum gloriam,-qttos coiitein- detur, et omnis, qui supervenerit, cadet in gladio. >
pserat, piiusquam in barathrum perditionis corruat, lnvenitur in Babylone, et occiditur, qui praesen-
iniuetur. Vel quando tanla fient ab Antichristo si- tem vilam inpeccatis liniens aeleinaemorli traditur.
gna et portcnta, ut in errorem ducantur, si potest Stipervenit aulem in ca et gtadio cadit, qui diu re-
fieii, etiam eleeii, lunc « pretiosior eiit vir auro, el ligiose, pvout videbatur, vixeral, sed circa finem
homo munJo obiizo. > Pretiosior autem inlelligittir I* vitaelabitur in aliquod crimen, et ila demum sine
rarior. Oinne enim, quod raruin est, dicitur et pre- pcenitenlia moriens per sententiam animadversionis
tiosum. Rarus ergo lunc crit \ ir, quia, « cum veue- divinas praecipitatur in tartarum.
lit Filitts hominis, puias inveniet fidem super ter- Vel diabolus, et omne dogma eonlrarhim vcritati
lam? » (Luc. xvm, 8.) Sequitur : fugiel quasi damula, nec erii, qui discipulos ejus
YERS.15. —« Super hoc ccelum tttrbabo, et mo- congreget.Quia liberali a magistris pessimis conver-
vebltur terra de loco suo propier indignationem ientur ad populum ecclesiasticum, unde abducti fue-
Doniini exercituum, et propter dicm irae furoris rant, et ad terram suam, quse est Ecclesia, fugient,
cjus. > et unusquisque ipsorum in eo, in quo invenitur,
Super hoc, id est quia visitabo super ofbis mala, occiditur, ut haereticus esse desistal, et quicunque
ccelumlurbabo, ei movebitur terra, quia ccelum pari- supervenerit, cadel gladio spiritali. Sequitur :
lcr ct lerra concufielur in adventu Judicis. Et inte- VERS.10. — «Infantes eorum allidenlur in ocu-
r m plerique (99) Babyloniorum, id est peccatorum liseorum, diripieutur domus eorum, el uxoies eo-
severitatem animadversionis illius ad mentem saga- rum violabuntur. >
citer adducentes alque formidantes prsecavent eani Qui infantum appellatione nisi tenera (100) adhuc
J
fugiendo ad pcenitentiae remedium. Unde protinus opera designantur? Infantes igiiur Babyloniorum
de Babylone subditur: alliduuiur (101) in ocutis eorum, quia ssepe mens
VERS.14. — « Et erit quasi damula fugiens, et recla cernit, nec tamen audenter contra perversa se
«.uasi ovis, et non erit qui congreget. » erigit, et renitens vincitur, dum hoc ipsum, tjuod
Damida quippe vel otiis limidum et mansuetum agit, dijudicat et carnis suse delectalione superatur.
animal est. Babylon igitur sicul datnula fugiens, et Nam ssepe et recta operatio exterius perditur, ef la-
-sicut ovis erit, qula peccalores conversi deposita fe- men adhuc rationis lumen in corde retinetur, sicut
rociiate et stiperbia mausueli ac pavidi pcenitendo Jeremias insinuat, qui, dttni Sedecbiae caplivilatem
fugientiiam Judicis. « Etrnon erit, qui congreget narrat, ordinem captivitalis inlernae denuntiat» di-
eos, i rursus ad cives Babylouis, quia deceptor cens : t Occidit rex Babylonis filios Sedechiaa in
antiquus non valebit illos jam per actioneni iniqui- Reblatha in oculis ejus, el omnes nobiles Juda,
lalis adjungere peccaniibus, sed per opera justilias oculos quoque Sedechiaeeruil (Jerem. LII, 10). > Rex
sociabuntur civibus Jerttsalem. Unde et sequitur : quippe Babylonis est hostis anliquus, possessor in-
t Unusquisque ad pojiulum suum convertetur, et timae confusionis, qui prius filios ante inluentis
singuli ad terram suam fugient. » Homines plurimi r. oculos trucidat, quia srepe sic bona opera interficit,
praedestinali in gloriam Dei, qui fuluri sunt per ado- ut haec se amittere ipse, qui captas esl, dolens cer-
plionem cohaeredes Christi, nunc captivl tenentur nat. Nam gemit plerumque animus, ei lamen carnis
in hac Babylone per peccatum. Incipiunt aulem inde suse delectationibus victus, bona, quaegemit, aman.s
exire prius corde per confessioncm iniquilatis et perdit; ea, quse patitur damna, considerat, nec ta-
amorem justitiae, deinde in fme_saeculi eliam cor- nien \irlutis braebium contra regem Babylonis le-
pore inde separandi. Exeunt enim multi latenter de vat. Sed dum videns nequitise perpetratioiie percu -
iiac Babylone, quae est confusio, et exeunlium pedes titur,ad hoc qtsandoque peccali usu perducilur, ut
sunt cordis affectus. Qui primo confusi erant simi- ipso quoque rationis luniine privetur. Unde Baby-"
libus ctipidilaiibus, incipiunt charitale dislingui. lonis rex exslinctis prius filiis Seqgchiaeoculos eruit,
Jam dislincti non sunt confusi, et si adhuc corpore quia malignus spiritus subductis prius bonis opei i-
permisli sunl, desiderio tamen sanclo separantiir. bus post baec inlelligcniiac lumen tolljt. Quod recle
Et proptcr commistionem corporalem Tiondumexic- Sedechias in Reblalha palilur. Reblalha qtiippe
(98) Co;l. G., perpelun fiitg. (100) Cod. G.. lerrcna.
{99/ Cpd G, phirfmque. (101) Ibid, ailidemuu
157 COMMENT.IN ISAIAM LIBRI OCTO. — LIB. II. 15J
iii«/fa hmc interpretalur. Ei enim quandoque et lu- A tenebit, et allidet parvulos tuos aJ petram (Psal.
men rationis tollilur, qui pravo usu ex iniqiiitatis cxxx, 9). » Pdstfiliorum aulem, id est poslbonorum
suae multitudine gravalur. Bene itaque de Babylo- operum amissionem subjungitur et ipsius civitatis
niis liic dicilur : < Quia infantes eorum allidentur, aelerna perditio. Nam sequitur :
in oculis eorum. > YERS.19. — « El erit Babylon illa gloriosa in re-
Quid autem domos eorum appellat nisi mentes gnis, inclyta in superbia Chaldaeorum, sicut sub-
ipsorum? Diripiuntur ergo domus eorum dtim a ma- vertil Dominus Sodomam et Gomorrham. >
lignis spititibus omnia mentium eofum hona devo- Bubylon gloriosa est in regnis, quia confusa sae-
rantur. Nam, postquam filios suos in oculis allidi ciili dignitas amatoribus mundi praeclara vidctur,
suis sinunt, ad hoc usque infelicitalis deinde deve- et dhiliae, voluptatesque earnalibus aestimaniiir
niunt, ut omnium viriutum supelleclilem, quae in oplimse. Chaldaei vero interpretantur captivantes,
domibus cordiunripsoruni erat, amittant. vel quasi dmmones. Iniqui eleniin, qui et ipsi ini-
Uxores vero intdligenlias ipsorum accipe, cum quitalem perpetrant, ei ad iniquitatem alios persua-
quibus rationalis animus opera bona velut legilimos dendo trahunt, nimirum caplivantes sunt. Qui recfe
filios gignit. Unde et per quemdam de sapienlia di- quoque et quasi- dmmones interprelantur, quia ii,
ctum esl: « Hanc amavi, et exquisivi a juventute B qui alios ad iniquitatem persuadendo pertrahunt, in
mea, et qusesiu mihi sponsam assumere, etamalor semetipsis ministeria daemonum ad iniquilatem sus-
facttis sum formae illius (Sap. vm, 2). » Uxores ergo cipiunt, quamvis dseraones per 1naturam non sint.
violantur, cum intelligeniiae corrumpuntur. Nam In istorum ergo mente superba valde-estHabjlon
quod hic uxores Babyloniorum violari dicuntur, inctyla, quoniam «laetantur, cum male fecerint, et
hoc ferme esl quod apud Jeremiam Sedechias ocu- exsultantin rebus pessimls (Prov. n, 14). > Sed isla
los amisisse referlur. Vel Medi intdliguiitur ma- Babylon quandoque erit sicut Sodoma et Gomorrha,
gistri Ecclesiarum, qui allidunt infantes haeretico- ul perpetuo subversa devoretur incendio. Sed in-
ruro, eos videlicet, qui necdum ad perfectam vene- lerim quid paliatur, audiamus. Sequitur :
runt aelatem erroris. Diripiunt domos, id est Eccle- YERS.£0. — « Non habitabituf usque in finem, et
sias eorum. Yiolant uxores, id est pravam edrum non fundabitur ad generalionem et generaiioncm. t
sapientiam, doctrinamque perversam. Sequitur : Christus namque nianere in Ecclesia se pollieilus
YERS.17. — « Ecce ego suscitabo super eos Me- est usque in finem saeculi. Quo contra Babylou
dos, qui argentum non quaerunt, nec aurum ve- « non habitabilur usque in finem, » quoniam < iu
lint. > malevolani ,animam non introibit sapientia (Sap.
VERS.18. —/ Sed -sagillis parvulos interficient, " i, 4), > quae est Chrislus, « nechabitabil in corpore
et lactentibus uteri non miserebuntur, et super fi- subdito peceatis (ibid.). » Usque in finetn vero dicit
lios eorum non parcet oculus eorum. > eam non habilari, quia notum esl omniLus, quod
Medi interpretanlur mensuraii. Et quid per Medos in ea mente Deus posl finem vitse praesenlis nulla-
nisi dsemones exprimuntur, qui nocere nequaquam lenus habilat, in qua prius, quam finirel tempora-
"
valent nisi secundum mensuram, qua divinitus re- lem vilam, nullalenus habitavit. Et non fundabitur
laxantur, qui nec argentum nec aurum, sed internas in fundamenlo, quod est Clnislus, usque ad genera-
divitias rapere quaerunt? Quid autem parvuloium 'tionem et generalionem, id est nec in generationp
nomine nisi cogitatus designantur. Quid appella- autiqui populi Dei, qui praecessit .advenlum ejus,
lione lactentium uteri nisi tenera opera, quae adhuc nec in generatione novdli, qui voeatur Christianus.
velut lacle indigent admonitione blanda? Ei quid per "Sequitur:
filios nisi viriles actus? Medi ilaque sagittis parvulos « Nec ponet ibi tentoria Arabs, nec pastores re-
iulerfichmt, quia et maligni spiritus spiculis tenta- quiescent ibi. > Arabs inlerpretatur occidentalh si\e
lionum bouos cogitatus allidunt. « Et lactenlibus campester. Et occidentalis jure vocatur, qui per oc-
uteri non miserentur, » quia bona opera mox ut j) casum veri solis, id est per mortem Chrisli mortuus
naia fuerint, et "antequam roborentur, impie quse- esl peccaio. Cumpesierquoque esl, qui charitate di-
inni exslinguere. « Et super filios non parcil oculos lalatus copiosos boni operis fructuS facit ui fertilis
eorum, > quia ubicunque \ident robustos et \iriles campus. Hic igitur Arabs in Babylone tentorium
acfus, non desistunt eos impugnare. Tanto enim non ponit, quia menlem in ea non locat. Nec pa-
quisque gravioiibus urgeri pleiumque solel daemo- stores animarum fequkscent ibi, sed polius laborant,
nwn infestalionibus, quanlo ipse fortior est in bo- quia sermonem suum coiiteinni videnl. Urbs itaque
nis operibus. Yel nos utinam nec argemum nec au- confusionissubverlelursicut Sodoma, ut ntillum iu
rum velimus eloquentiae et sapientise saecularis, sed eo maneat pristinae mansionis vestigium, sedposl-
illios haereticorum et omnium, qui decepti sunt, quam' ftterit coelum novum, et lerra nova, et prae-
interficiamus sagittis spiritalibus, id est Scriptura- terieiit figura hujus muncli, non habitabitur in
rum testimoniis, et qui lacte nutriuntur erroris, perpetuum, nec eumdem statum reeipiet. Non ponet
gbsque iJIa misericordia trucidentur, ut elemeuti ibi tentoria Arabs, qui dicitur occidentalis et vesper-
crudeliiate pereant, nulliusque misereamur infarn- tinus, eo quod praeterilorum obliviscatur, et sempor
tlse, Tit jlla beatitudine digni simus! « Beatus, qui se exlcndat ad priora. Nec requkscent ibi pdsiore&^
m HERYEI BURGIDOLENSISMONACHI ICO
qui gregem Domini pascunt, vel angeli, qui praesunt A i tendentes submergere .quaerunt. Delubra vero voiu-
Inimaiio gencri. Nam in fine sseculi vel moit:s ptatis corpora sunt voluptuosorum, vel mentes eo-
"liniuscujusque decidet omnis praesens gloria el su- rum. Yel per omnes has beslias intelliguniur dae-
perbia, nec islemundi slaius erit ullra, sed peribit mones, quibus traditur Babylon ad puniendum. Se-
in aeternum. Sequilur : quitur :
YERS.21. — « Sed requiescent ibi besliae, et CAPUT XIV.
domtis eorum replebuntur draconibus, et habita- VERS.1. —« Prope e&t,utveniat tempus ejus, el
fcunt ibi struthiones, et pilosi saltabunt ibi. > dies ejus non elongabunlur. >
YERS. 22. — « Et respondebunt [ Vulg. ibi j Id est tempus et. dies Babylonis, quo pereat, jam
ululae in aedibus ejus, et sirenes in delubris volu- imminet, sicut et Moyses cecinit: « Juxta est dies
platis. > perditionis, et adesse festinant lempora (Deut.
Bene iidem saevi daemones semper in Babylone, xxxn, 55). > Sequitur :
quaeest confusio, requiescunt. Dotnus vero Babylo- « Miserebitur eiiim Dominus Jacob, et eliget
niorum mentes sunl saecularium. Quid autem per adhuc de Israel, el requiescere eos faciet super hu-
dracones nisi malitia, et quid per struthiones nisi mum suam. » — e Miserebitur enim Dominus Ja-
hypocrisis designalur? Strulhio quippe avis est, quae BI cob, et eliget adhuc de Israel, » quia in veritate re-
pennas quidem habet, sed nequaquam volat. Sic et liquiae convertentur Elia praedicante, reliquiaj, in-
hypocrita pennas quidem bonae operationis habere quam, Jacob ad Deum fortem, id est ad Christurii,
videtur, sed nunquam a terra per desiderium eleva- quia « vocabitur nomen ejus Admirabilis, consilia-
lur. « Domus ergo Babyloniorum repleniur draconi- rius, Deus forlis (supra ix, 6). »—«Etrequiescereeos
bus, et habitant ibi strulhiones, » quia in confusis faciet super humum suam,»sicutperEzechielem pol-
delictorum (102) nientibus in latens (105)' malilia iicetur, dicens :«Ecce ego aperiam tumulos vestros,
callitle occtiltatur, et simulatiobonilalis
" forasosten- et educam vos desepulcris vestris, populus.meus,et
dilur. i inducam vos in terram Israel (Ezech. xxxvn, 12). >
Quid vero pilosoruni appellatione nisi quorum- Illud tamen, quod ait : < Prope est, ut veniat
lilei peccatorum asperilas dcsignatur? Pilosi enim tcmpus ejus, »id est Babylonis, ut destruaiur, pe-
ab humana efilgie supeiius inchoant, sed ab extre- tesl ad adventum Salvatoris referri, in quo per to-
ma parte in hesiias desinunt. Sic et peccaium lieet tum orbem subversa est Babylon, id est, veterum
quasi ab oblentu rationis plerumque incipiat, sem- errorum ac vitiorum confusio gentibus ad fidem
per lamen ad in alionabilem finem perducit. Pilosi conversis. « Miserebitur enim Dominus Jacob, id
igitur in Babyloniorum domibus saltant, quia in est, populo Judaeorum, qui per mortem eainis eum
ecnfusis menlibus peccata dura atque aspera quasi supplantare studuit, cum in die Pentecosles ex ipsis
grege faclo concorditer luciunt. tria millia Petro praedicante crediderunt. « Et eliget
Ululmvero sunt a\ es a planctu et luctu nomina- ftdhuc de Israel (Act. n, 41), » quia deinceps mulla
tae. Cum enim clamant, aut iletum imitantur, aut millia per doctrinam apostolorum conversa sunt.
gemitum. Sirenes autem monstra sunt partim virgi- « Et requiescere eos faciet super humum suam, t
nes ct parlim volucres, ut fertur, quae cantu suo ni- id est in Ecclesia, dum saeculi cupiditatibus exuti
miuni delectabili navigantes ad perieulosa loea per- omnia, quae mundi sunt, reliquerunt, et apostolicae
irahuni. Quid igitur ulularum nomine nisi daemo- doctrinae adhaerentes cor unum et animam unam
nes figuranlur, qui saeculitristitiam suggerunt, quae omnes habuerunt. Sequitur : < Adjungetur advena
moiiem operalur?Quid autem per sirenes nisi dece- ad eos, et adhserebit domui Jacob. »
] torum spiritus exprimuntur, qui vanam suadendo VERS.2. — < Et tenebunt eos populi, et adducent
Letitiam ad periculum aelernsemortis incautos tra- eos in loeum suum : et possidebil eos domus Israel
Lunt? Itaque in aedibus Babylonis sunt ululse atque Stiper terrara Domiui in servos et ancillas, el erunt
sirenes, quia in confusis mentibus nunc tristitiam D I capienles eos, qui se eeperant, et subjicient exacto-
nunc laefitiam faciunt nequissimi spiritus. Respon- rcs suos. »
denl igitur ululie in mdibus ejus, dum in turbulentis Adjungeiur advena, id cst gentilis populus ad eos,
inenlibus tristitia tristitiae occuriit, et planclus qui de circumcisione erediderunt, ut ex utroque
jjlanctum adducit. fiat unum ovile. Et ienebunt eos populi genlilium,
Et sirenes respondenl sibi fn delubrh voluptaih, quia praedicationem eorum avide suscipienl. Praedi-
quia in illis, qui voluplatibus carnis deserviunt, calores enim non tenet, qui doctrinam eoium abji-
laetilia fallax inani lselitiserependitur, et gaudium, cit. Et adducent eos, id est gentiles, in locum suum,
quod ex alicujus delectationis opporiunitate nasci- id est in Ecclesiam. El possidebil eos domus Israel,
tur, occurrit gaudio, quod en alicujus peccati per- id e&tapostoli, super lerram Doniini, id est in Eccle-
petratione provenit. Tales sirenes, id est fallaces sia, in servos et ancillas, quia obedientes erunt
laelitiaesemper sunt in mari, id est in hoc sseeulo, doctrinae eorum. Et erunt capientes eos, qui se cepe-
et naviganles, iJ est ad porttun coelestis palrise rant, id est convertent eos, qui se decipiebant. Ft

(102) CoU.,'diicciorum. (103) Lod. C, lateut.


m , COMMENT. IN 1SAIAMLIBRI OCTO. — LIB. II. m
tubjicienl exaclores suos, quia malignos spiritus vin- A miserabiliter ac occidendo. Possunt liaec ct de fine
cent. Exactores enlm sunt daemones, qui malse per- saeculi inlelligi.
suasionis namraum semel hominibus commendatum « Ei erit, inquii, cum requiem dederit tibi Deus. >
<juolidie cum usuris exigere solent. Sequitur : Requiem enim a labore tuo dabit tunc iibi Deus,
VERS.5. — « Et erunt in die illa : cum requiem sicut scriptum est: « Beali morlui, qui in Domino
dederittibi Deus a labore luo, et a concussione tua, morhintur. Amotlo jam dicit Spiritus, ut requie-
et a servitule dura, qua ante servisti, sumes para- scant a laboribus suis (Apoc. xiv , 15). > Et a con-
bolam istam conlia regem Babylonis et dices : cussione tua, t quia juslus in aelernum non commo-
VERS.4. — « Quomodo cessavit exactor, quie- vebiluf (Psal. cxi, 6). » Etalibi sciiptum est:« Non
-vit tributum ? > dabit in ceternum fluctuationem justo- (Psal. LIV,
YERS.5. — « Contrivit Dominus baculum impio- 25). » El a servitule dura, de qua dicil Aposlolus :
rum, virgam dominantium. > > t Non enim quod volo bonum, hbc ago, sed qttoti
YERS.0. — « Gaedentem populos in indigna- odi malum, illud facio (Rom. vn, 15). » Et posi ali-
tione plaga insanabili, subjicientem in furore gen- qtianla : « Igitur ego ipse mente servio legi Dei;
carne autem legi peecati (ibid., 25). » Ab hac servi-
tes, persequentem crudeliter. >
15tuteliberi erimus, quaiidojairimorti-insultanles di-
« Cum requiem dederit tibi Deus a labore tuo, >
cemus : « Ubi mors,victoria tua? Ubi est, mors,
id est universas libi concupiscentias abstulerit, et slimulus tuus?est, Stimulus enim mortis peccatum est
sua gratia te foverit juxta illud : « Yenite ad me
(/ Cor. xv, 55). > Exactor vero nondum peniltis
omnes, qui lahoratis et ouerati, etc. (Matih. xi, oessavit a nobis, tributum quievit, qu;a dum
» in hac vila ter- neque
28). QuidTenim laboriosius quam hic vivimus, diabolus nos ad peccandum incitara
renis desideriis sesttiare? Aut quid hic -quietius
saeculi nihil « Et nititur, et vilare peccalum exjoto non possumus,
quam hujus appetere? requiem sed « in multis pffendimus omnes. Non est enim
libi dederit a «meussione tua, > ut jam non sis par-
homo jiislus in terra, qui faciat bonum, et non pec-
vulus fluctuans, et circumferaris omni vento doc-
cet (Jac. III, 2). » Sed postquam mortale hoc in-
irinae, sed dicas ei:« Suscepter meus, non movebor
duerit exaclor jam cessabit, et tri-
in acternum (Psal. LXI,5). » Est aulem dura quae- butum immortalitatem,
quia nec diabolus ulira sua-'
dam servilus, de qua Dominus ait: « Omnis, qui debit jam quiescet, ut peccet, nec aliquis peccabit.
facit peccatum, servus est peccati (Joun. vin, 54). i Bcne cuiquam,
Et Petrus : « A quo enim quis superatus -esl, hujus ergo iunc electorum populus in regno trium-
et servus est (II Petr. n, 19). > phans exsultal, dicens :«Quomodo cessa\it exacfoi,
^ quievit tributum ? » Ibi enim \era libertas erit. Nain
Sedab hac servitute Dominus Iiberat, qui dicit : et hoc tune vere coraplebitur, quod subjuncttim
« Si vos filius liberaverit, vere liberi eritis (Joan. est: « Contrivit Dominus baculum
impiorum, tet».
VIH,56). » Cum enim Christus diabolum et angelos ejus de hoc
t Sumes parabolam, inquit, contra regem Baby- mundo expellens in infernum perpelualitcr incluse-
lonis, id est conlra diabolum, qui est rex confusio- rit, tunc omnino conteret baculum et Tirgam eo-
nis. Exaclor etiam esi importunus iste persuasor, rum, ne jam nos deinccps percutere valeanl, sed et
qui semel in paradiso humano generi pecuniam ipsi persecutionibus seternalium tormentorum sub-
peccati conimodavit, sed crescente iniquitale hanc jaceant. Sed ad superiorem sensum reverteiuos vi-
niulliplicato fenore quotidie exigit. Tribulum quo- deamus sequenfia. Nam ligato mundi prinripe et
queest, quod unusquisque ei, dum peecat, solvit. genlibus ad fidem conversis implelum est, quod
Sedper Christum « cessavit exactor, et quievit tii- nunc subjungilur : -
biituni,]> quia, sicut Joannes ait : «-'Oinnis, qui VERS.7. — « Conquievit et siluit omnis lerra, ga-
natus est ex Deo, non peccat, sed generalio Dei visa est et exsultavit. »
conservat eum, et maliguus non tangit eum (1 Joan. VERS.8. — « Abietes quoque Isetatae sunt supcr
v, 18). > Unde et additur : D te, et cedri Libani. Ex quo dormisli, non ascendit,
< Contrhil Dominus baculum impiorura, virgam qui succidat nos. t
Jominantium. > Impii namque dominatores erant VERS.9. — « Infernus subler conlurbatus est. in.
maligni spiritus in hoc mundo. Baculus et virga occursum adventus tui suscitavit tibi gigantes. Oro-
eoruni poteslas laedendi, quam habebant, potest iu- nes principes terrae surrexeruni de^oliis suis, om-
telligi. Sed Jiunc baculum et virgam Chrislus jam nesprincipes nationum. »
contrivit. Caedebatenim haeevirga populos inindigna- Y"ERS.10. — « Universi respondebunl et dicent
tione plaga insanabili, quia daemones humanum gc- tibi, eltu vulneratus es sicut et nos, noslri similis
nus graviter flagellabant, et ei mortiferas peccati effectus es. >
- Genlibus enim ad Chrislum conversis conquievit
plagas inferebant, atque subjiciebant in furore gen-
tes, quia suse tyrannidi violenter eas affligendo sub- omnis terra, sicut ipse ait: « Tollile jugum metira
'
debant, et pecealis servire cogebant, et perseque- super vos et discite a me, (Mattk. xi, 29), etc. > Et
bantur eas crudeliter inlus et foris, non solum ani- siluit sedalis pravae actionis tuniullibus. Nam, sictit
mas ipsarum kedendo, sed etiam corpora vexar.do ct stipra diximus, omnis iniquitas habet apud secieta
^GS HERVEI BURGIDOLENSISMONACHI 164
judicia Dei voees clamoris. Unde scriplum est : A i decepti. Nam et divcs, qui ardebal apud inferos,
t Clamor Sodomorum et Gomorrhse multiplicaius cupiebat, ne quinque fratres sui, quos reliquerat,
est (Gen. xvm, 20). » Siluil igilur omnis terra, quia in eodem loco tormentorum descenderent (Luc. xvi,
totus orbis Christi gratia replelus est, el a malitiae 50). Conseqtiens ergo est, ut quo amicos venire
tumullibus liberalus est in his, qui crediderunt. nolebat, ilhic inimicos opfaret demergi. Non ifaque
Gavisa est et exsultavit, sicul scriptum esl: « Do- dubium cst eos, qui in inferno sunt, eupere diabo-
minus regnavit, exsultet terra (Psal. xcvi, 1). > lum, per quem seducli sunt, ibidem cruciari, ut vel
Libanus autem candidaiio dicitur. Et quid per sic vindicentur de eo, Iicet a pcenis non liberentur.
Libanum nisi mundus isle signattir, qui amatoribus Dicunt igilur insullantes ei : « Et tu vulneratus es
pulcher et candidus est? Quippe per abieles el ce- sicttt nos, nostri siniilis effeclus es, > atque adjun-
dros Libani nisi priucipes sseculi littjus figurantur? gunt:
Abietesigilur et cedti Libani Imtatm sunl supcr Ba- VERS.11. —« Detracta est ad inferos superbia
bylonis regem, quia et potentes ac nobiles hujus tua, concidit cadaver luum : subter te sternetur
niundi gaudent super religalione hostis antiqui. Sed tinea, et operimentum tuum erunt vermes. >
prius lerra siluit ac gavisa esl, ac deinde abieles el ^Jui se extollebat super omnia, detraclus est ad
cedri tmlalm sunt, quia piius crediderunt populi, "' inferos, ut sit infra omnia. Caduver ejus, id eslipse
post eliam principes. Lselatsesunt itaque cedri di- dejeclus a supernis sedibus. Cadaver enim a ca-
'cenles : Ex quo dormisti, id est ex quo sopita cst dendo dicitur. Stetit autem hoc cada\er, dum Sala-
saeulia tua, ex quo tibi potestas est ablata, ex quo nas in mundo regnaret. Sed concidil cadaver ejus,
religalus es in abjsso per triumphum Cbristi cru- quando ipse praecipiialus est in abyssism.
c'.s, iiou ascendil aliquis dacmonumdc abysso, qui Tinea vero vestimentorum vcrmis est dicta,quod
succidat nos, ut tu faciebas, id est qui supplantet teneal, et eo usque insideat, ut erodat. Stemetur
nos, el a statu rcctiludinis corruere faciat. Viclo ergo linea suh anliquo hoste, quia sub ipso erunt
islo forti, et direplis vasis ejus eliam caeteri salelli- tormenta mordacia, ubi perpctuo jacens corroda-
les cessaverunt. tur. Qttid autem nomine verminm nisi inquietudo
< Non aseendit, qui succidat nos. > Quanlos isli poenarum designatur? Nalura enim vermium est
lignorum succisores suis sccuribua succideiunt et momenlis singulis incessanter moveri. Salanse igi-
rorruere fecerunl! lena quidem conquie\it et ga- tur operimenlumerunt vertnes, quia super eum uni-
visa esl> ex quo perdidisii poteslalem laedendi.Sed versa mordacissimarum pcenarum genera stipabun-
infernus subter conturbalus est praemagnitudine stu- r tur, quibus sine fine pulrefactus incessabiliter agi-
poris et admiralionis, cum tu capiivus illuc dedu- tabitur et lacciabilur. Haecrequies diaboli, hic lc-
cereris, quem nunquam vinci posse putabat. Et hi ctus ejus est.
occursum tuum suscilavit tibi gigantes, id est robu- Pulredo et tinea et operimentum vermium poenae
slos saeculiprincipes, quia jam illuc eranl damnati sunt seternae, quas propria gignit conscientia, vei
insullanles ruinaetuse.Nam qttos gigantos suscitave- suppliciorum materia, quaeex propriis peccatis na-
rit, subditur: scitur. Sicut enim quandiu cadaveris materia est,
< Omncs, inquit, piincipes terrae surrexerunl de et aliquis humor in cadavere, vermes nascuntur ex
soliis suis, > elc. Quid enini hic soliorum, id est putredine; sic ex ipsa maleria peccalorum supplieia
scdium nomine nisi loca pcenarum designantur, in1 gignuntur. Sed inter haecad memoriam prophela re-
quibus isii prineipes eranl? Surrexerunt ergo de> vocal, quanlae dignitatis olim miser iste fuerit, et
solih suh in occursum Saianae corruenti insultantesi quol lapsuum gradibus inde corruerit. Nam subdit :
ei. Undeet Ezecbiel ait:« Loquentur ei potentissi- VERS.12. — « Quomodo cecidisti de ccelo Lu-
mi robustorum de medio inferni, qui cum auxiliato- cifer, qui mane oriebaris ? Corrulsti in lerram, qui
ribus ejus deseenderiint, et dormierunt incircum- vulnerabas gentes? »
cisi interfecli gladio (Ezech. xxxn, 21). > — « Quiddicebas in corde tuo (104):
P YERS.15.
Omnes piincipes nationum de inferno responde- In ccelum conscendam, super astra cceli exaltabo
bunt ei victo post diem judicii. Similiter rcsponde- solium meum, sedebo in monle Testamenti in lateri-
runt post passionem Domini, dicenies :'« Et iu vul- bus aquilonis. >
ncratus es sicut nos, noslri similis effectuses. » Aci YERS.14, — « Ascendam super altitudinem nu-
si dicant: Nunc minus dolemus inlerfoctps nos esse3 bium, similis eroAltissimo. >
divinae animadversionis gladio, cum et tu eodemi YERS.15.—«Verumlamen ad infernum deiraheris
vulneratus gladio corrueris, qui nos occidi fecisti. jn profundum laci. »
Licet enim dolor et trisiitia eorum sit semper im- Sicut Lucifer omnibus aliis sideribus est clarior,
mensa, qui torquenlur in illis suppliciis, et ex con- sic angelus iste omnibus reliquis angelis lucidior
sortio Satanao tunc eiedalur crescere; aliquod ta- fuit, et splendidior. Qui et mane oriebatur, quia in
men solatium erit eis, dum htinc viderint eademl exordio novaelucis gloria conditionis clarus admira-
tormenla suslinere, ,quae ipsi paliujiiur per cuml bili splendore radiabat. Sed tam felix creatura quo-

(104)Alias, de cjtde tuo.


'165 . COMMENT, IN ISAIAM LIBRI OCTO. — LIB. II. Ifi6
modo tam infeliciter cadere potuerint, propheta mi- A et iste « est rex supcr omnes filios, supefbiae {Job
ratur. X-LI,25). > Ille, «cum in forma Dei esset, non ra-
Primo enim de cceto cecidil, amissa beatitudine, pinam arbitratus est esse se aequalem Deo (Pliihp.
> isle per rapinam nsurpare similitudinem
et statu dignitalis angelicae, et in mundo principa- II, 6);
tum iniquitatis super idololatras genteshabuit.Unde Dei, quam naturaliter non habuit, cupiens : « Siroi-
ero Altissimo. » Sicut ille_est caput om-
et« princeps mundi (Joan. xn, 51)» appellatus esl. lis, inquit,
nium juslorum, el omnes justi membra ejus, sicet
Sed prsedicantibus apostolis corruit in terram, qui
iste caput cst omnium iiiiquorum, et onmes iniqui
vulnerabat gentes, id esl qui mucrone tentationis
membra hujus. Sicut ille super omnia est Allissi-
sauciabat mentes eorum, quia eos, quos per idolo-
sic el isle infra omnia dejectissimus, ct omni-
latriam possederat, amisit, et Judseos paucasque mus,
nunc lenet. De bus modis omnino contrarii sunt Satanas et Allissi-
geiitium reliquias infideles genlibus,
in lerram id est de eorum mus.
quas vulnerabat cecidil,
mentibus, qui ad fidem venerunt, in corda illorum, fiones Postquam prsesumptionis hujus Satanae cogita-
Sphitus sanctus per prophetam nobis indiea~
qui in increduhtale permanserunt; non quia in eis ad infernum delraheris;»
et ante nonessef, sed quia ab islis exclususamplius B vii:«Verumtamen,inquit,
licet in coelum conscendere cogitares; « et in pio-
illis dominari ccepit.
fundum laei » demergeris, qui ad Altissimi siinilitu-
Rtiinam vero ejus excepit lerra, quoniam ter- dinem exaltari
opiasti. Infernus vero dicitur lacus,
rena sapientum mentes invas.t tottis, qui de super- quia hos, quos seniel ccperit, semper fluctuantes ct
nis projectus praesumebal in corde suo, dicens : 7«
trepidos tormentis eireumflueiilibus absorbetl In
cmlum conscendam , id est super sanctos Dei prse- quem prsecipitari ad\ersarium hunC non sufflcii,
_claros exaltabo solium meum. Annon in coelum Sa- nisi et in novissimum demergatur,
profundum ejus
tanas conscendit, quando cor Salomonis intiavit? Ait crucietur infra
omnia, qui gloriaii \oluil super
Annon super astra Dei soliuin stium posuit, quando omnia.
Quem quia electi in regno constitutt sem-
Saul et Salomonem et Judam et sepiimum diaco-
per visuri sunt perpeluae ignomhiise mancipari,
nemsibi subjecit? Quod si in primordio .superbiae ut inde eorum crescat, recte subjUngt-
gaudium
suseista cogitavit, antequam deccelo projeclusesset, lur:
ccelinomine electorum mentes designantur angelo- - YERS.16. •—«
Qufteviderint, ad te inclinabun-
rum, quam ingredi superbus isle adversus Deum, tur,teque prospicient; nunquid iste est vir, qui con-
et occtipare voluit. Et astrorum vocabulo singulaa turbavil
lerram, qui concussit regna ?»
beatorum spiriluum personae, quas subjugare sibi G YERS.-17.— « Qui posuUorbemdeserluni, et ur-^
lentavit, quando ex ipsis eos, qui nunc daemones ""bcs ejus deslruxit, vinctis ejus non aperuit carce-
appellantur, in perniciem traxit. rem"? >
Deinde « sedebo, inquit, in monle Testamcnti in Qui te viderint in novissimo profundi laciibara-
laterlbus aquilonis. > Malignus enim Spirilus tnon- thro, ad te inclinabunlur velut ad aliquem in iino
lem Testamenli lenuit, quia Judaicum poptihim, putei constilulum. Teque prospicient, quia longe eris,
quilegem acceperat, sibi in perfidiam subjugavit. el te mirantesJn pcenis dicent: « Nunquid iste cst
Quando enim corda~doclorum tenet, montem'Testa- vir, quia conturbaut-terram? > Diabolusenim.para-
menti diabolus possidel. Qui etiam hi lateribus aqui- bolice vir appellatur, sicut et in Ev-a-ngcliodidtur
lonis sedet, quia menles hominum frigidas praesu- deillo: « lnimicushomolioe-fecit. Qui conlurbavit
mendo inhabilat. Adhuc aulem superbus iste prae- el concussil regna (llutth.wu, 28); » quia tribu-
sumpior adjungebat, diceus: lationes et bella movetin mttndo, el omnia malare-
'
« Ascendam super altitudinem nubium, > id est liqua. _
angelorum vel praedicatorum. « Et similis ero altls- « Qui posuit orbem desertum, quia veri Dei cul-
simo. > Et ut beatus Papa Gregorius loquitur (lib. ptum gentibus abslulit. « Et urbes ejus destruxit, »
xxin Mor. c. 6): t LQuisquisbonum se babere sin- quia verae religionis aedificiade cordibus Iiominum
gulariter gaudet, quisqtiis videri sublimior cseteris subverlit. Vel lerramconturbavit, id est eos, qui au-
quaerit, illum imitatur, qui despeclo bono socielalis tliuiit cum Adam: « Terra es, etin fcinam ibis
angelorum, sedem suam ad.aquilonem ponens et (Gen. III, 19). i Et regna Ecclesiae concussit len-
Altissimi similitudinem superbe appetens per ini- lando, non subvertil. Et orbemfecil esse desertum,
quum desiderium quasi ad quoddam culmen cona- ut nullam haberel viriutem, sed \iliis subjace.ct,
lus est singularitatis erumpere. >Ad cujus simililu- quibusplena est genliiiiii solitudo. Urbes quoqaeejus-
dinem ducitur, qui, singulare culmen appelens el destruxil, ut de Ecclesiis Christi faceret Synagogas
socialem angelorum vitam despiciens, ait: « Ascen- Satanae hserelica peste corrumpens fidem earum.
dam super altitudinem nubium, similis ero Altis- Vinclis ejus, id est illis, qui peccatorum vinculis
simo. » Qui quoniamperverso ordine, id esl per su- erant astricli, non aperuil ca!'C€i'c»i,cordis eortim,
peibiam Deo similis fieri voltiit, a conlrario dissimi- quia non dedit eis libertatem, ut egrederentur per
lUudinem habere nieruit. 3xam ille ait: < Diseite a confessionem. Omnisenim, qui maleagit, conscien-
mc, quia mifis sum, el bumilis corde (Mutth. xi); > tiam suam sibi careerem facit, q^ila, dum \indi
167 IIERYEI BURGIDQLENSIS MONACIII 168
u.fnte (105) Deo in nsalilicesuaetenebris relinquilur, /A quantse sit turpitudinis et immunditise. <Et obvo-
quasi inier semetipsum includilur, ne evasionis lo- lutus, » quia coeleslium jucliciorum potenlia simul
cum inveniat, quem invenire non meretur. Talibus undique coarctatus est et cireumobsitus. « Proje-
ergo vincth Salanas carcerem non aperit, quos in se clus est, inquam, cum iis, qui interfecfi sunt gla-
ipsis semper inclusos tenere satagit. Sequitur: dio Dei, et r descenderunt ad fundamenta laci; »
YTERS.18. — « Omnes reges fgentium, univerbi quia cum caeteris peccatoribus in lartarum novis-
dormierunt in gloria, vir in domo sua. » sirae praecipitatur.
YERS.19. — « Tu autem projcctus es de sepul- Non habebit in sepuiiura consoriium vel cum eis,
cro tuo quasi slirps iiiutilis, pollulus et obvoluius qui interfecli sunt gladio judicis, quia allerius pce-
cuni bis, quiinterfecli sunt gladio, el descenderunt nse est auctor delieli, et alterius, qui ab auctore
ad fundamenla laci quasi cadaver putridum. > compulsus est. Et illis quasi qusedam requies erit,
YERS. 20. — « Non habebis consortium neque quod ad comparationem hujus ulcunque lolerabi-
cum eis in sepultura. Tu enim terram(106) disper- lius cruciabantur. Ipse enim omnem terram disper-
didisti, tu popuhtm tuum occcidisti. > didit, quia humanum genus post se in pernicieia
Si nunc isti reges mystice sunt accipiendi, quos traxit. Sequitur :
intelligere debemus nisi rectores Ecclesiarum, qui B I t Ron vocabitur in seternum semen pessimo-
defuncti dormiunt in gloria, quoniam apud Deum rum, » quia nulla unquam erit apud Deum recor-
requiescunt in honore? Et unusquisque in domosua, datio eorum, qui semcl ob id apud inferos dara-
idestinmansionesua, quiaj in domo Palris man- nali sunt, quia daemonum malitiam pessimorum
siones multae sunl (Joan. xiv, 2), » ubi quisque pro qaasi patrum vesligia sequebantur. Yel qtiia prope
nierilo suo mansionem accipit. est, ut omnis impiorum generatio per advenlum
« Tu autem projectus es de sepulcro ttio, » id est judicis exterminetur. Unde et subditur :
-de corde geniilium, ubi vdut in sepulcro putridus ja- VERS.21. — « Praeparate filios ejus occisioni ia
cebas. Sepulcra enim mortuos tegunt. El quis alius iniquitate patrum eorum (107). i
morlem pertulil, rjuam is, qui conditorem suum Tutic enim angeli praeparabunt occhioni fitios hu-
despiciens vitam reliquit ? Quem videlicet mortuum jus Salanae in iniquitale pessimorum parlum eorum,
cum humana corda per consensum laalitiae susci- quam imitati fuerant, id est, daemonum vel perver-
piunt, ejus procul dubio sepulcra fiunt. Sed 4e se- sorum hominum, quando t mittet Filius hominis
puicro suo projicitur, -cumper Dei gratiam de corde angelos suos, et colliget de regno ejus omnia scan-
hominum expellilur. dala, et eos qui facient iniquitalem, et mittent eos
. Stirps autem, ut dictum reperi, proprie est, quod C ( in caminum ignis (Mailh. xm, 41). » Nam quod
in radicibus-arborum nascilur juxla stipitem, ideo- hic subjungit: « Non consurgent, nec haereditabunt
que dicitur inulitis, quia virlutem aufcrt arbori terram, nec implebunt faciem orbis civitatum. »
poma ferenti, neque fruclum gignii. Si enim inde IIoc est quofi alibi de Anlichristo legimus : « Non
abscinderetur, proficerel plurimum arbori ad recu- erit semen ejus, neque progenies in populo suo,
perandam virtutem, et ad fruciilicandum. Ita et ho- nec ullaereliquiae in regionibus ejus (Job xvin, 19).
stis aniiquus in radice cordis humani juxta illud, Hoc enim caput malorum cum omni corpore suo
quod in eo principale esl, quasi slirps juxla stipitem peribil in adventu judicis. Inde est quod sequitur :
arboris plerumque per immissionem malarum cogi- YERS. 22. — « Et consurgam super eos, dicsi
lationum velul nascitur, crescit ac roboratur et vir- Dominus exercituum, eiperdam Babjloriis nomen,
fittem ralionis auferens non sinit facere fructum et reliquias, ct germen, et progeniem, dicit Doni'.-
boni operis. Sed exinde nonnunquam absciditur ferro nus. »
vcrbi Dei, ul in ignem mittatur, et homo virlutem YESS.25. < Et ponam eam in possessionem eri-
recuperat benc fruclificandi. cii, et in paludes aquarum et scopabo eam in scopa
Apte crgo Satanas de sepidcro suo quasi stirps in- teiens, dicit Dominus exercituura. >
utilis dicilur esse projeclus. Et projeclus est potlu- u In die enim judicii, in die ultionis consurget Do-
tus et obvolutus velut cadaver putridum, quod nemo minus "supereos ut perdat Bubylonh nomen et reli-
tangere, vel ejus fetorem teterrimum sufferre po- quias, ne vel memoria ejus remaneat, vel aliquis
lest. CaJaver enim diaboli puiridum ob magnitudi- de progenie ejtis. Qui facit peccalum, semen dia-
nem peccatorum dubitare non poierit, qui legerit boli est. Cujus seminis filii, id est pessimae cogita-
peccatis esse felidissimum ipso peccatore dicenic : tiones et actiones ejus, quse ex dsemonibus nats
« Putruerunt, et corruptse sunt cicalrices, etc. 'Sunt, trucidandae sunt, ne ullra consurgant, ei pos-
(Psa/.xxxvii, 6).»Hincecontrario virtusboni odoris sideant terram cordis nostri, et impleant urbihus
est. vitiorum. Et quia non est hominis perfecta victoria,
« Projectus est pollutns, > quia, qui pulcher in Consurgit ipse Dominus adversum pessimos filios,
humana mente videbafur ? dum adhuc ibi malitia et disperdit ex nobis nomen et rcliquias confusio -
•ejus placeret, landera ut ejicereiur, cognitttm est nis, atque germen ejus.
'
(105) Cod. G., pidkante. _ '107) Alias, suorum.
(106) Ahas, terram ttiam.
iC9 COMMENT.IN ISAIAM LIBRl. OCTO. — LIB. II. 178
« Et ponet eam in possessionem ericii, et in pa - _I siaaeorum finis ad confirmalionem est juramentum,
ludes aquarum. > Quis esl iste ericius nisi anti- in quo abundantius volens Deus ostendere pollici-
quus hoslis, cujus onine corpus aeuleis et spinis tationes baeredibus, immobilitatemque consilii sui,
est circumdalum? Ipse enim caput omnium malo- interposuit jusjurandum, ut per duas res immobiles,
rum est, et omnis multitudo malorum corpus ejus, quibus impossibile est mentiri Deum, fortissimum
et unusquisque perversorum, quiinfirmiores ope- solalium habeamus, qui confugimus ad tenendam
rarios iniquilatis obumbrat, et protegit, et quos propositam spem (Hebr. xm, 6 et seqq.
tangit bonos, per maliliam purigit, in hoc corpore Dum ergo Deus, qui nunquam mentitur, jurat,
spina est. Tol namque spitias, quibus circumtega-- immobilitatem consilii sui firmissime conslitutam
tur, et muuiatur, hujus ericii corpus habet, quot insinuat, quam sine dubio completurus est, cum et
defensores malorum. Ponitur ergo Babylon in pos- homines, qui ssepe mentiuntur, juramenta custo-
sessionemericii, quoniam asperrimo diabolo perpe- diant, et nihil juramenlo firmius habeant. Defeclus
lualiler in tormentis possidenda traditur, cum au- quoque dictionis indicium estvalidissimse<jonfirma-
dit: «Ite, maledicti, in ignem seternum, qui prae- lionis, cum dicit: « Si non, ut putavi, ita erit, et
paratus est diabolo, et angelis ejus (Matih. xxv, quomodo mente tractavi, siceveniet. » Non tamen
41).» Paludes vero aquarum (artareos lacus, qui- nostro more Deus aliquid fulurum aestimat, sed
bus animas suffocanlur, et ardent velut in aquis quodcunque vult, disponit, ut fiat, et qualiter ac
ferventibus, intellige, de quibus infra scriptum quando fiat. Sed quid cst, quod tam firmiter asse-
est: « Quia convertentur torrentes ejus in picem rit futurtim ? Non enifn pro modica re jurare Deus
(Isa. xxxiv, 9). » credendus est.
« Et scopabo, inquit, eam in scopa terens. >
Ulconteram, inquit, Assyrium, id, est'diabdlum
Qtua sicut contra scopam fortiter pressam nihil in lerra mea, id est in mente electorum meorum,
sordium stare valet, aut palearum, sic ante distri- vel in
Ecclesia, sicuVeidem Assyrio dictum estin
ctamjudicis sententiaro resistet nullus reproborum. Genesi : «Ipsa conteret caput tuum (Gen. m, 15). >
Unde - et Joannes de eo pfaevidens hane scopam
quippe diaboli inilium est pravaesuggeslio-
ait : t Cujus ventilabrum in manu ejus et purga- Caput nis. Quod videlicel caput Ecclesia conterit, quia
bit aream suam, et eongregabit triticum in hor- diaboli in ipso moxinitio ad nihilum
suggestiones
reum suum, paleas autem comburet. igne inexstin-
redigit. Jurat ergo Dominus, quia fn term sua, id
guibili (Maith. m, 12). » Nam judicis sentenliam, estin mentesuorum conteret Assyrium, ut in cor-
quse hic appellatur scopa, ipse ventilabrum nomi- C de noslro omnem ejus tentationem vincat. Quem et
nat. in montibus suis, id est, in apostolis et majoribus'
Vel juxta sententiam Domini, qui curas hujus' i sanclis conculcat, sicut eis loquitur": t Ecce dedi
saeculi, et fallaciam divitiarum spinas appellavit vobis potestatem calcandi supra serpentes efscor-
(Marc. rv, i8), ericius intelligi polest, qui gaudet in piones, et nihil vobis nocebit (Luc. x, 19). »—« Et
incerto diviliarum, et punctionibus peceatorum ar- auferetur ab eis juguiri ejus, » de quo dicit Aposto-
matur. Et tales habitatores habet Babylon deserta lus : « Nolite jugum ducere cum infidelibus (77'
virtutibus, ubl non est ager, qui fructus afferat, sed Cor. vi, 14). > Et ouus illius, id est, tyrannica do-'
paludes infertiles limosae ac lutosae, id est im- minatio follelur ab humero cordis eorum. Sequi-
mundse conscienlise, in quihus sordidi spiritus lur :
quasi animalia coeno gaudentia reptant. Quam- VEUS26. — « Hoc consllium,' quod cogitavi su-
obrem clementissimusDominus scopabit eam vehe- omnem lerram, ei hsec est manus exlenla
per
mentissime terens, et quasi quodam everticuload universas gentes. >
super
puiumusqtie mundabit, ut Babylonis semina per-
das. Sequilur : Cogitavit koc quod supra dictum est, in tolo orbe
j\ facere, ut in gentibus cunctis ao"fidem venientibus
YERS.24. — Juravit Dominus exercituum di
ubique conterat Assyrium, et conculcet in electis
cens : si non ut putavi, ita erit; et quomodo mente
suis, atque jugum servitutis, quo deprimebat eos,
tracta\i. » auferat. Rursumque hoc inevitabiliter esse futurum
YERS.25.— «Sic eveniet, ut conteram Assyrium ostendit, subjungens .
iu teira mea, et in monlibus meis conculcem eum^ YTERS. 27. — « Dominus enim exerciluum decre-
et auferclur ab eis juguni ejus, et onus- illius ab vit, et quis poterit infirmare?> Id estdecretum ejus
humero eorumtolletur. » debilitare? « Et manus ejus extenta, et quis avertet
De iuramenlis Dei nos inslruens Apostolus ait: eam ? » Manus ejus extenta est, ut Assyrium fe-,
« Abrahaenamque promittens Deus, quoniam ne- riens conterat, et nullus averteteam, quia omni-
ssinem hahuit, per quem juraret majorem, juravit poteris est. Hactenus ea, quse temporibus Achaz
per semetipsum dicens : Nisi benedicens benedicam Isaias vidit, tractata sunt; caetera,quae sequuntur
te, et multiplicans multiplicabo te. Et sic longani- usque^ ad finem Libri sub glorioso rege Ezechii
niiler ferens, adeptus est repromissionem. Homines prnphetavit.
enim per majorem sui jurant, et omnis controver-
PATUOX..CLXXXI. 0
171 HSRYEI BURGIDOLENSISMONACHf

LIBER TERTfUS.

SEQUITUR GAPUT XIV. A tamen vincitur, quas illis homines cavernis inferunt.
VERS.28. — t ln anno quo morluus est rex in quibus delitescit, et oceiditur ab eis. Similiter ei
Achaz factum est onus istud. > Antichrislus, qui rex iniquorum est, flatu suo, id est
YERS.29. — « Ne laeteris Philisthaea omnis lu, doclrina sua corrumpet omnia, et aspeclu suo ra-
quia eomminuta est virga percussoris tui. De radice tionabilia sapientes in auima perimet, et eos, qui in
enim colubri egredietur regulus, et semen ejus ab- altum contemplationis volabant, devorabit; ab agili-
sorbens volucrem. > bus tamen et parvulis fidelibus, quos venena-ejus
Binarius numerus significare solet opus immundi - inficere non polerunt, velut a mustelis superabitur.
tiae, quoniam bina de singulis animalibus immundis Quod autem propheta subjunxit:
' « Et semen ejus absorbens voluciem, « potest in-
ingressa sunt in arcam (Gen. vn, 2). Undeet nunc
onus Philislhsese, quse interpretatur ceciderunl duo, telligi semen ejus, id esl colubri, ipse Antichristus,
vel ruina poculi, in secundo gradu ponifur, ut ad- qtti eliam contemplati\ os velut aves yolantes absor-
vertamus, quia de immundis agitur. Nam in abomi- bebit. Yel illud ejus non ad colubrum, sed ad regtt-
natione foruicalionis est ruina duorum. Et poculo lum referamus dicentes : Semen ejus, id est rcguli
cadit, qui terrenis cupiditatibus debriatus statum discipulos Antichristi, qui etiam spiiitales conlem-
rectitudinis amillit. Quid autem rex peccator Achaz B plationi studenles in suam perniciem pertrahent.
nisi vel quemlibet Ecclesise prsepositum, vel omnes Haecidcirco dicuntur iis, qui de sua impunitale dum
malos Ecclesiae rectores designat? Quid Philhthma delinquunt, et de prsepositi sui rttina laetantur, quo-
nisi carnalium multitudinem subjectorum? Quid niam vel colubri hujus veneno, vel reguli flatu pe-
mors Achaz nisi grave peccatum cujuslibet praeposi- rimuntur, vel seminis ejus^ore trahuntur. Sed licet
ti ? Sl vero praelatus aliquid turpe commiserit, mox Achaz morluus sit, id est pastor in culpam dela-
flet tamen quod sequitur :
indisciplinatorum turba subditorum quasi de morle psus,
Achaz Philisthsea gens laetatur. Sed « in anno quo YERS.50. — t Et pascentur primogenilipaupe-
mortuus est rex Achaz factum est onus islud, > rum, etpauperes fiducialiter requiescent. >
Potens est enim Deus sensus et virtutes electorum
qnod sequitur :Jquiadum praelatus offendit et vulgus si prsedicatordefuerit.Qui sunt
insultat, gravem sibi peccalorum sarcinam imponit. suorumnulrire,etiam
valde laelari enim pauperes isti, nisi de quibus dicitur :« Beatt
Quicunque enjm disciplinam oderunt,
solenf, si prsepositus eorum Jta corruat, ut eos pauperes eorum spiritu ? » (Matth. v, 5.) Et qui sunt pri-
libere corripere jam non ^audeat, sed eis dicitur: mogenili nisi primi boni cogitatus, quos in
« Ne IselerisPhilislhsea omnis iu, quia comminuta G eorum cordibus gratia praeveniens generat, primtts
est virga percussoris tui. »Id est quia praepositus, queardor jusleyi\endi?Unde dictum est in Iege :
« Primogenitum filioium ludrum dabis mihi (Exod.
qui le virga disciplinae pro culpa solebatpercutere, > Yel primogenilos eorum, quaecunque
virgam justae severitatis pro suarum pudore vel xxn, 29).
metu culparum amisit. Dum enim te disciplina gau- praecipua et oplima sunl in operibus eorum, accipe;
des exutam, Anliehrisli jugum in te suscipis. de quibus ait Dominus : « Primum qttaerite^regnum
« De radice enim colubri egredietur regulus. > Dei, et justitiam ejus(il/«*'/i. vi, 55). > Tales ergo
Coluberquippe occulte mordet, etvirus infundit. Sic primogeniti pascentur gratia Dei. El licet Antichri-
sli perseculio saeviat, pauperes tam fiducialiter re-
et nunc diabolus humana corda Iatenter vulnerat,
et veneuo malitiae suae inficit. Sed de hujus radice quiescent,quia scriplum est:,« Qui timet Deuro nihil
trepidabil et non pavehit, quoniam ipse est spes
colubri, id est de occultis Satanae suggeslionibus et
latenli malitia egredietur regulus, id est pestifera ejus (Eccli: xxxiv, 16). > Sequitur :
« Et interire faciam in fame radicem tuam, et re-
Antichrisli perversilas. Regulus enim nomnorsu pe-
liquias tuas interficiam. > De elcctis dixerat,-quia
rimit, sed flalu consumit. Saepe quoque flatu aereni
pascenlur primogeniti pouperum, licet Achaz mor-
adscit, et quidquid vel longe positum conligerit, tuus
sola narium inspiratione tabefacit. Sic et Antichri- esset, id est praedicalor spiritualiterexstinctus.
Et nunc e contrario dicilur Philisthseae,id est im-
stus odore pestiferse exhalationis totum orbem affi- mundorum el
ciens , humanis menlibus mortiferum virus im- morle indisciplinatorum multitudini, qui de
mittet. ejus et impunilate sua laetanlur, quia inteiire
faciam in fatne \erbi Dei radkem luam, id est cogl-
Regulus euim Ipse estbasiliscus. Etdiciturregulus tationem cordis tui, quoniam verba salutis ab ho •
eo quod rex serpentium sit, adeo ut eum videntes mine tu non audies, et ego mentes eleciorum meo-
fugiant, quia flatu suo eos necat. Nam et homlnes, rura intriusecus paseam. «El reliquias luas inlerfi-
si vel inspiciat, interimitj siqttidem ejus aspeclum ciam,»id est si qua bona in te remanserant, exsfi»-
siecavis ulla volans illaesa iransit, sed quamvis pfo- guam ea : quia penitus tollam a le giatiam meara,
j;ul sit, ejus ore combusla devoretur. A mustelis Uude ei subjungitur :
175 GOMMENT. IN ISAIAMLIBRI OCTO. — LIB. III. ili
VERS.51. — « Ulula, poila; clama, chitas, pro- Ai ctans in flde vigilavil, el cor ad ecelesfium amo-
straia est Philistliaea omriis. > rem le\avil. Sed quia venientem hunc agnoscere ac
Porfa enim ululare, id est fidelts vel praedicator, suscipere noluif/iu nocte infidelitatis vastata estAr,
sanclus quilibet lamentari jubetur, et civitas clamare, id est vigilia eorum, et omnes obdormierunt. Dor-
id est plangere, quia per Anticluistum in perfidiam mire enim animae est oblivisci Deum suum.
< prostrata est Philisthsea omnis, » id est religioso- Vastata est ergo Ar, id est vigilia iidei; conlicue-
rum (108) multitudo universa. Quod autem jam fa- runt omnes a confessione Cbristi: «Conspirave-
cium prophetico more dixerat, futurum adhuc oslen- runt omnes, ut si quis illum confileretur Chrislum,
dit subdendo: extra Synagogam lieret (Joan. ix, 22). >Et quia fidei
« Ab aquilone enim fumus veniet, et non est, qui vel disciplinae murus in nocte incrcdulifatis ac ne-
effugiatagmen ejus. » Nam frigidus aquilo malignus gligentiae vastatus est a malignls spiritibus, il/oa&
spiritus est, cui dicitur in Caiitico : Surge, aquilo iste conikuit, a veritatis confessione. Sed quoniam
(Cant. iv, 16), id est fuge, diabole; fumus autem populi hujus conversionem haud dubie praestola-
noxius est oculis (Prov. x, 26). Veniet igitur ab mur, sicut et per Jeremiam dicitur: t Comertam
aquilone fumus, id est a diabolo per Antichristum captivitatem, Moab in novissimis diebus, dicit Do-
tcnebrosa errorum doctrina, quae caecabit oculos B I niinus (Jer. XLVIII,47),'» nunc de poenitenlia ejus
humanorum cordium.Nunc quoque mullorum oculos subditur:
excaecat jam fumus exaltationis ejus, et suggeslionis VERS.2. — <Ascendit domus el Dibou ad excelsa
illius. Et non est, qui effugiat agmen exercitus ejus, in planclum super Nabo, et Medaba Moab ululabit. >
qui totum replebit orbem,ot omnes ei subjiciet. Sed Dibon quippe intelligens saiis interprefatur, vel
quia nunc populus electorum videbatur ab illo posse sufficiensad iniellectum sive abundanler intelligens;
snperari, quoniam dictum erat: < Won est, qui effu- Nabo sessio, Medaba aqnm imminenles. Et quid per
giat agmen ejus, > ideo subjungilur : domum nisi Synagoga figuratur ? Et quid per Dibon
VERS.52. — t Et quid respondebitur nunliis nisi doctores legis designantur, qui sapientes erant
genlis?Quia Dominus fundavit Sion, et in ipso in ociilis suis ? Quid per Nabo nisi auctoritas ma-
sperabunt pauperes populi ejus. > gisterii eorum ? Solet enim magister sedens docera
< Quid, inquit, respondebitur nunliis genlis, > id Quid per Medaba nisi aqua sapientiae eorum, qua.
est quid respondebuut fiddes legalis Antichristi ? videtur eis esse excelsa ? Ascendit ergo domus, id
Hoc seilicet respondebunt, quia Dominus supra fir- est Synagoga, et etiam Dibon, id est legisperiti f»i
mam petram fundavil Sion, id est Ecdesiam. « Et ptanctum pcenitentiaead excelsa fidei, et lecognitae
in ipso sperabunt pauperes populi > sui, id estsan- C veritatis, atque virtutum. Super Nabo plangent, id
cti humiles. Haecenim erit eleclorum fiducia. est super sessionem et magisterium Pharisaeorum.
CAPUT XV. Nam « super cathedram Moysi sederunt Scribae et
VERS.1. — « Onus Moab. Quia nocte vastala Pharisaei (Matlli. xxm, 2).» EtXsuper Medaba, id
est, Ar Moab conticuil; quia nocte \astatus est mu- est super eminentes aquas sapientiae et doctrinas
rusiloab, conticuit. » eorum. Sequitur : < In cunctis capitibus ejus calvi-
Non multum aedificationisaffert, si nunc historia- tium, omnis barba radetur. »
liter de populo Moabitarum loquamur, et vastatio- VERS.5. — «In triviis ejus accincli sunt sacco,
nem ejus, atque caplivitatem, quae primo .per As- super tecta ejus, et i.nplateis omriis ululatus"de-
syrios",deinde per Chaldaeos, sicut hic praedicitur, scendet in fletum. > ,
facta est, referamus. Yideamus ergo, quid mystice Quid in capiiibus nisi mentes exprimuntur? Quid
per Moab accipiendum _sil, ct mystica prophetse in calvilio uisi verecunda detectio intentionis men-
verba, reserante Deo, myslice disculiamus. lis. Quaeenim frons est mentis nisi intentio ejus,
Moab quippe, qui interpretalur de patre, Judaicum ubi et verecundia qoasi in fronte habere sedem
populum designare solet. Quia sicut filia Lot ine- solet ? Igitur f» cunctis capilibus ejus calvilium erit,
briavit eum, et dormivit cum eo, atque concepit, et quia unusquisque conscientiam suam per humilem
pepefit filium, quem idcirco vocavit Moab, id est ex confessionem deteget, ae de peecatis suis erubescet.
patre: sic etSynagoga spiritalem Iegis intellectum Et otnnis barba radetur, quia omnem propriae vir-
carnali liaditione inebrians ac sopiens, genuit tutis confidentiam a se rejicient. In barba quippe
exinde carnalem hunc populum velut Moab ex patre! robur virile nolalur. Et barba raditur, quando fidu-
nesciente. cia propriaj virtulis amputalur, ac propriae infirmi-
Ctvitas autem metropolis Moabitarum vocabatur tatis Iragilitas incipit aperte cognosci.
Ar, quod inierpretatur vigilia vel vigilans sive COJI- Trivia autem eorum in hoc sunt, quod omnes
surgens. Et Judaeorum populus quondam habuit Ar, canonicas Scripturas in tres partes dividunt, in
id est vigiliam, et vigilanlem sensum in electis suis,, legem, in prophetas , in Jiagiographa. /n triviis
et ad superna consurgentem velut fortissimam civi- igitur accincti sunt sacco, quia poenitentiam agent
taiem, ubi tutus iuhabilabat: quia Christum exspe*. se in omnibus divinis Scripturis errasse, dum xe-

(108) Cod. G., id est irreligiosorum. _


175 - I3ERYEI IsURUIDCLENSiSMONACHI 176
s,pueianl Christum. Illi vero, qui ex eis in sanctitate jl spiritu dicens de ea : « Plorans ploraut in nocte, d
\idebanlur excrevisse, erant quasi super lccta cor- lacrymaaejus in maxillis ejus (Thren. i, 2), > quia in
porum ; reliquus autem populus fn plateh latae con- adversilate Ecclesiaeilli amplius plangunt, qui vitam
\ ersationis. Ululutus ergo desuper lectis ctde pla- carnalium confringere prsedicando noverunt. Per
seis ascendet in fletum, quoniam et eminentiores, ipsos quippe sancta Ecclesia iniquos a viiiis conleiii,
ct populares ululatum planclus attollent, ef in pos- et quasi glutiens in sua membra converlit. Per as-
nitentise fletibtts bumiliabunlur. Sequilur : censnm ergo Luiih, id est maxillarum flens ascendct,
VERS.4. — « Clamavit Hesebon, et Eleale, usque quia cum poeniteniiam egerit, per praedicatores du-
Jasa audita est vox eorum. » ceiur ad alta viitutum, et in profectu justitiae imi-
Hesebon cogniiio tnmrorh, vel cingulum mmroris tabitur quoiidianum ascensum eorum.
diciiur, aut etiam cogitatio mmrorh. Elealead ascen- Oronaim vero foramen tnmroris dicitur. Et quod
sum, Jasa dimidia vel factum mandalum. Clamavit est foramen mceroris eorum nisi plaga Dominici
eigolugens Mesebon, id est cognitio moeroris, vel laleris ? «Clamorem ergo -contritionis levabunl in
eingulum mceroris, et clamavit Eleale, id est ad as- v a Oronaim, » quia venientes ad fidem passionis
censum arduae viae,quaeducit ad vitam. Usque Jasa, Chrisli vehementer plangeut. «Aquse enim Nem-
id est usque ad dimidiam vel usque ad medietatem B rim, > id est doctrinse apostatarum Pharisseorum,
audita esl vox eorum, quia solummodo de Veteri qui suorum maculis peceatorum varii sunt,«desertae
Testariiento loqui noverant, ubi medietas est elo- erunt, quia aruit herba, > id est virorem gratiae spi-
quiorum Dei, nec aliam medielalem, quae in Novo ritalis amisit actio, quam docent; defecil germen
esl, recipiebant. Vel usque Jasa, id esl usque ad fa- bonae cogitationis et juslilise, vel fidei viror omnis
cium mandatum audita est vox eorum. quia glorian- de eis interiit. Nemrim quippe pardorum vel aposta-
tur quasi ex operibus. Sequilur: tarum interpretatur, sseviiiam et varielaiem apo-
« Super hoc expediti Moab ululabunt, anima ejus statarum Pharisaeorum atque Scriharum designans.
ululabit sibi. » Expediti soleut dici, qui uxores aut Sequitur:
fiiios non habent et ad bella sunl idonei, quia exer- VERS.7. — «Secundum magnitudinem operis et
citus vel equitatio dicitur expeditio. Igitur « expediti visitatio eorum.»
Moab ulalabunt» super hoc, id est de hoc, quod Quia sicul immaniter peccaverunt occidendo Au-
« usque Jasa audila est vox eorum,» quia et hi, qui ctorem vitse; sic el magno misericordiae respecfu
ad spiritale bellum expedili videbantur, ululalum visitabuntur, cum veneril Elias, qui, sicul Dominus
dolorisox hocpoeniienles dabunt, quod se quaside ait: « Restituet omnia (Matth. xvn, II). » Sed Anii-
operibus jactabant, et solam legis antiquae «'octri- C chrisli praedicatores ducent eos, quos de illis sedu-
nani praedicabant. « Anima ejus ululabit sibi, > quia cere poterunt, ad torreniem salicum, id est ad de-
unusquisque se ipsum planget. Cujus dolori pro- cursum infructuosorum hujus ssecuii amatorum. S:c
pheta compatiens subdit: cnim sequitur : « Ad torrenlem salicum ducent
YERS.'5. — <Cor meum ad Moab clamabit. » cos. >
Atque post adjungit: t vectes ejus usque ad Segor VERS.8. — « Quoniam circuiil clamor termhmnr
vilulani consternantem. > Moab.»
Segor una de quinque civitalibus est, inlerpre- Per torrentem quippe decursus ger.eris bumani
latur parva. Et quia lex in quinario librorum nu • exprimitur, per salices infructuosi hemines. Ad loi-
mero continelur, alque eorum actio; qui sub lege rentem igitur salkum caplhus ducilur, quisquis ad
hunt, parva est, efsaepius in peccatum conslernilur, defluxum cainalis conversationis ssecularium illici-
vectss ejus usque ad Segor, vitulam lascivam, seque tur. «Quoniam circuiit clamor terminum Moab, »
cojisternanlem. Vectes namquo ejus doclores Syna- quia circumquaque audielur pceniteniia de Isracl.
gogassunt, qui nunc usque ad Segor caplivi feruntur, Sequitur: « Usque ad Gallim ululatus ejus, el usque
quia carnalem legis obsenanliam, quse similis est ad Puteum Elim clamor ejus. »
lascivienti vitulae , miseri adhuc praedicant. Se- VERS.9. — « Quia aquae DibonTepletsesunt san-
quitur: guine.»
c Pcr ascensum enim Lriith (109) flens ascendet, « Usquead Gallim, » id est usque ad etransmi-
et in via Oronaim clamorem contritionis leva- granles, uhtlalus ejus. » Quia per pcenitentiselu
jiunt.» ctum pertingel ad societalem eorum, qui de vitiis ad
VERS.'6.— « Aquae enim Nemrim desertae erunl virtutes el de temporalibus aJ ajlerna iransmigrant.
quia aruilherba, defecit germen,viror omnis inlenit.» Elim vero, qui dicitur Aries, Chrislum designat. Et
Luitk interpretamur genas Tel maxillas. Et san- Puteus Etim profunditas est divinitatis Chiisli, et
cios praedicatores genas Eccleslaevocal sponsus in mysteriorum ejus. Igitur «ttsque ad Puteum Elhn
Canticis dicens : « Pulchrae sunl genaetuse sicut tur- clamor ejus, » quia per hoc, quod se reum clama-
turis (Canl. i, 10). t Rursus eosdem prsedicatores bit, dum poenilentiam egerit, usque ad arcana Di\i-
maxillas Ecclesiae Jeremias imncupat sub Judseae nitatis penetrare merebitur ut inde potam vitsehau-

<109) Cod. G., Liuih.


-177 COMMENT.IN ISA1AMLIBRI OCTO. — LIB. III. 178
viat, t Quia aquae Dibon,» id est doctrinae scriba- A VERS.4. — « Habitabunt apud te profugi mei:
rum ei Pharisaeorum, qui sibi videntur sapientes, Moab esio latibulum eorum a facic vastatoris. »
«repletae sunt sanguine, > id est mortibus anima- Ut praefatam, inquit, maledictionem transcendas,
rum. Sequitur: «Ponam enim super Dibon addi- et hoslem, qui te devorare venit, evadas, fnf consi-
tamenta his, qtti fugerint de Moab leonem,» jd est liutn, o plebs Judaica, et quid agendum tibi sit, di-
Antiehristum. Etquibus hsec ponam? «His, qui fu- ligenter fraeta, et accepto simul consilio, utpraedi-
gei int de Moab, > id est qui de populo Judaeorum catores Christi accipias, pone quasi noctem umbram
Elise praedicationem effugerint nolentes converti. luam, in qua celes eos ab infidelibus hi meridie, id
t Et reliquiis terrae,» id est aliis omnibus reprobis, est in fervore persecutionis. Tunc enim quicunque
qui in mundo fuerint. Antichfisti enim persecutio- invenli fuerint Christiani, trahentur ad supplicia.
nem trium semis annorum futuram fides Ecclesiae -Sed absconde fugientes rabicm persecutionis, ct va-
tenet; sed ne haec improvisa venieus omnes pas- gos ne prodas, qui in uno consistere loco non au-
sim, quos imparalos invenerit, involvat, Henoch et debunt, sed per diversa latitantes vastabuntur. Se-
Eliam ante hujus exortum venturos in mundum, qui quiiur : « Finitus est enim pulvis, consummatus est
Israeliticam plebem ad fidei graliam convertaut, et miser, defecil, qui conculcabat lerram. >
ad pressuram tanli lurbinis in parte electorum in- VERS.8. — « Et praeparabitur in misericordia so -
superabilem reddant. Qui, cum in primos tres semis lium, et sedebit supsr eum in veritate in taberna-
aimos praedicaverint, tunc exardescens illa horrida culo David judicans el quaerensjudicium, et veloci-
peisecutio ipsos in primis 'martyrii virlute coro- ter reddens, quod juslum est. »
ret (110), deinde cseteros fideles corripiens vel mar- . Finitus est pulvh, id est mortuus est Antichri,-
lyres vel apostatas faciet. Betie ergo Judseis, qui stus, qui se pulverem esse non cognosceiiat, sed ex-
fugerint Eiiae-praedicationemLeo Antichristus poni lollebatur supra omne quod dicitur Deus, aut quod
dicilur, et caeteris gentium infidelibus. Sed interim colitur, et omnem lerram sua tjTannide concutcu-
propheta considerans, quia hic populus Christum bat. Percusso aulem divinitus illo perditionis filio
venientem suscipere primo noluerit, rogat, ut de eo non mox diesiudicii secuturus esse credendus est;
tronseat ad Ecclesiam. Nam subjungit: alioquin scire possent homines illius aevi tempus
judidi, si post tres semis annos inchoatae persecu-
CAPUT XYT. tionis Antichristi confeslim sequeretur. Nunc au-
YERS.1. — «Emitle Agnum, Domine, dominato- tem, quia ante consummatum tempus perseculionis
rem terrse, dePetra deseiti ad montem flliseSion.» P , illius dies judicii non veniat, scire omnibus Iicct;
Eum quippe dicit « Agnum, qui tollit-peccata post quantum vero consummafaeejusdem persecu-
intindi (Joan. i, 29). » Quem et terrm dominalorem tionis venturus sit, nemini prorsus scire conceditur.
asseiitjuxia illud : « Et dominabitur a mari usque Unde nunc bene, posiquam de morte Antichristi
ad mare (Psal. LXXI, 8), t ete. « Emitte, inquit, dictum est : «Defecit, qui conculcabal terram, >
oDomin?,Agnum,»id est Chrislum tuum «dePetra adhuc venturus post aliquantulum dies judicii in-
deserfi, t id est de duritia gentis hujus Judaicse, uuitur, cum de futuro subdidit:
quam ob infidelitatemsuam deseruisti, « ad mon- « Et praeparabitur in misericordia solium. > Prm-
tem filiseSijm, > id est ad celsitudinem novae oon- parabitur enim Christo solium judicii, ut sedeat
versalionis Ecclesiae. Sequitur : super sedem majestatis suae judicans orbem in
VERS.2. — «Et erit sicut avis fugiens, et pulli de aequitate. In mhericordia, sicut et alio loco de ti-
nido a\olantes, sic erunt filiaeMoab in transcensu menlibus Deum el cogilantibus nomen ejus dicitur :
Arnon.» <Erunl mihi, ait Dominus exercituum, in die, qua
Sicut avis fcetaet pulii ejus a nido avolant, et fu- ego facio, in peculium, et parcam eis sicut parcil
giunt, si venientem ad nidufh suum viderint rapto- vir filio suo servienli sibi (Malack. m, 17).» Sic~
rem, sicdoctores Judaeorum, et illi quos fovebant, I) ] clectos in misericordia judicabit, et in servis suis
de nido veleri fugienf, judicii diem cernentes immi- miserebitur.
nere proptnquun., el ad suam devoiationem, si in Et sedebit super eum in veritate » judicii, ut red-
nido vitaeveteris"inventi fuerint, inhiare diaboluni. dal unicuique secundum opus ejus. Et lioc fiet «in
« Sic enim erunt filiaeMoab in transcensu Arnon.» tabernaculo David, » id est in domo regali, quae est
Arnon <juippe malediclio eorutn interpretatur : Et Ecclesia, et velociter post mortem Anlichristi. Yel
maledictio eorum est, qui dixerunt de Christo : hic dum vi\imus praeparatur in misericordia soliutn
< Sanguis ejus super nos, et super filios noslros ejus, quia per misericordiam ipsius prseparalur in
(Matth. xxvii, 25). i Sed hanc maledictionem trans- cordibus noslris sessio et mansio ipsius, non enim
cendent, cum ad Christum transierint. Sequitttr : nostris meiitis prseparari potest. Nunc quidem pa-
VERS.5. — «Ini consilium, eoge concilium, pone ralur misericordia, sed futuro sseculosedebit super
quasi noctem imibram tuam in meridie, absconde eum in veiitate, quia « universaeviae Doniini mise-
fugientes, et vagos ne prodas. » ricordia et verilas (Psal. xxiv, 10). > In misericor-

(110) Alios coionabit_


m BERVEI BURGIDOLENSIS MONACHI " IgO
dia paratur, sed ia verilate sedetur, sicut scripttim A id est plebs ipsa Judaeorum,
quae, solebat excdsutn
est: « Miscr.cordiam el judicium cantabo libi, Do- laudibus extollere. t Vinea enim Domini exerciiuum
mine (Psal. i). » Deinde vates ad descriplionem Ju- domus Israel est (supra v, 7),» et Sabama "dicifur
daicaj perversifatis revertitur dicens : exlollens ewcelsum.Domini genlium, id est Vespasia-
VERS. 6. — t Audivimus superbiam Moab, su- nus et Titus excidernnl ftagclla ejus, id est occide-
perbus est valde : superbia ejus, et arrogantia ejus, runt, et captivos duxerunt iiiiosvejus.
et indignatio ejus plus quam fortitudo ejus. > Etr Jazer interprelatur auxilium vel forliiudo. Et
addit : t usque ad Jazer, > id est usque ad auxilium el for-
VERS.7,—«ldcirco ululabil Moab ad Moab, ulu- litudinem eorum, scilicet usque ad Jerusalein et
labit universus. > templum, ubi confidenlia virtutis, et auxilii eorum
Audivimus, inquit, in spiritu nos prophetae super- erat, « perverierunt domini gentium, > ut forlitudi-
Liam Moab, id est Judaeorum aposCatarum isto- nem corum destruerent. Sed « erraverunl in deser-
rum. Superbus est valde, » quia de operibus iegis to t paganitatis et ipsi domini gentium, quia Chri-
singulariler glorians omnegenus humanurndespicit, stum, qui dedit eis vietoriam, non cognoverunt.
et se solum Dei populum esse jaetat. Superbia ejus « Propagines ejus rciictae sunt, > id est plantarium
R
est, quod «ignorantes jusliliam Dei, et suam volen- aliquod Judaicae plebis post destructlonem Jerusa»
tes statuere, jusiitiae Dei non sunt subjeeti [Rom. lera remansit, quod cresceret. Quse propagines
x.-in).» Arrogantia quoque cjus, quod de justis ope- «transierunt mare, > quia transcenderunt maliliam
ribus arroganler sejactat. Indignatio ejus est quod sseculi vel genlilitatis. Mare enim sseculum vel gen-
peccatores dedignatur, et Christianis irascitur, et tilitatem designare solet. Trqnshrunt ergo mare
haec plus quam fortUudo ejus, quia plus quam ipse propagiues istae, quia reliquise hujus populi scele-
justitiam operari valeaf, superbit, et arrogat de ju- ratiores sunt quam gentiles, aliive sseculares. Se-
stitise operibus; et plus indignatur aliis, quia jusli quitur -.
non sint, quam ipse fieri justus possit, atque fideli- YERS.9. — « Super hoc plorabo in flelu Jazer,
bus plus optat malefacere, quam potest. Idcirco vincam Sabama : inebriabo te lacryma mea Hese-
vlulabii alter ad alterum, cumvenerit tempuscon- bon et Eleale, quoniam super vindemiam tuam e£
versionis eorum. Sequitur: super messem vox calcanlium irruit. »
< liis, qtu laetantur super muros cocti Iateris, lo- Condolens prophela miseriis et perdilioni genlis
quimini plagas suas. » suse, super hoc, iuquit, id est ex hoc quod sjupra
VERS.8. — Quoniam suburbana Hesebon deserta C dictum est, plorabo vineam Sabatna, id est plebem
sunt, et vinea (111) Sabama, Domini gentium exci- Israeliticam, in ftelu Jazer, id estauxilii el fortitndi-
derunt flagdla ejus, usque Jazar pervenerunt, erra- nis eorum, quia sic auxilio destituti sunt et forlitu-
verunt in tlcseito : propagines ejus rclictae sunt, dine. «Inebriabo te lacryma mea, > id est eonlinua
transierunt mare. >~ te lacrymarum inundatione plangam, o Hesebon set
Vos> inquit, o apostoli, toquimini plagas suas kis, Eleale, id est cogitatio tnmrorh ad ascensum, scilicet
qui tmiantur super muros cocti laleiis, id est qui con quod hic moerOre quis aflicitur, ut ad superna gau-
fiduntincarnali ohservantia legis. Per laierem quippe dia conscendere debeat. « Quoniam super vinde-
significalur opus eainale et terrenum; qtiia et hic miam luam, et super messem tuam, > id est super
populus in ^Egypto Pharaoni lateres faeiehanl. Sed obitum tuum, vox calcantium, id est clamor dsemo-
laler coquitur, cum opus carnale fit ex timore. Mu- num, trruft. Yindemia quippe vel messis finis est
1
rus autem praesidium est justae operationis, in qtio juniuscujusque eorum, qui de saeculo migrant. Vox
lutus quis ab in\ isibilibus adversariis manet. Lae- calcatorum hujus vindemiae calumnia nunc mali-
tatur ilaque supcr muros cocti laleris, quisqttis ex gnorum spiriluum est, qui animam rapere nltun-
hoc gaudet, quod juslificatus est, ut arhitraiur, ex tur. Quia ergo Judaei cujuslibetmorientis animam
operibuslegis, et munitus contra Satanam. Prophe- D daeraonesrapereveniunt, t super vindemiam et mes-
ticus aufem Spiritus, qui jussit praedicatoribus, ut sem eorum vox calcanlium Irruit. > Unde et se
his, qui Lfttanlur super muio hujuscemodi Ioque- quitur:
renfur plagas suas, ipse jam eos loqui et annuntiare YERS.10. — « Et auferelur laetitia et exsultatio de
per se ipsum iiichoat. Carmelo, et in vincis non exsultabit, neque jubila-
-,«Quoniam suburbana Ilesebon deserta sunt, et bit, vinum in torculari non calcabit, qui calcare
vir.ea Sabama. > Hesebon namque dicitur cingulum consueveiat, vocem calcantium abstuli. > __
mmrovh slve cogitatiommroris, el designat trisfitiam VERS. 11.—« Super hoc venter meus ad Moal
poeni.enliae. Deseria sunl lgitur Jud<eis subuibana quasi citbara sonabit, el viscera mea ad murum
Hesebon, quia quidquid in eis extia pcenitentiam cocti lateris. >
liect in proximo vel contiguo fuerit, Cbristus de- Naro in obitu singulorum e auferetur' laetitia de
servit. Nihil enim Deus ab eis nisi primo poeniten Carmelo,» id est de cognitione circumcisionis,
liam suscipit. A quo « deserla est et viuea Sabama, > quia Judaeus quisquc moiiensnon ad gaudium, sed

(III) Edit. rec. vineam.


181 'COM., ~NT. IWISAIAM LIBRl OCTd. — IlB IH". m
ad posnam ducifur. t Et in vineis non exsultabit, A Deinde, t hoc esl, >•inquit,* verbum, quod locutus
neque jubilabit, > quia in suis actionibus, cum mor- est Dominus ad Moab, > id est ad Jiidaicum popu-
tttus fuerit, non gaudebit, nec in vocem erumpet lum, extunc, id est ex quo legem dedit eis, qui per-
Letitiaa. v
Moysen praedixiteis omnes plagas has, etnunc quo-
« Vinum In torculari non calcahit, qui calcare^1 qtie per me vel caeteros prophelas locutus est di-
consueverat, » quia Judaeorum animas de corpore cens : «In iribus annis,» etc. Tres anni triatempora
excunles a Domiui passione jam Christus aul bouus sunt: a Moyse usque ad David, a David usque ad
angelus non suseipit, ut ante consueverat. Torcular captivitatem Babyloniaj, a captivilate usque ad Chri-
quippe pressura morlis vocaiur, dicente Domino : stum, in quibus Judaeorum populus non ut filius,
t Torcular ealcavi solus (Isa. IAIII, 5).» Anima quo- 6ed ut mercenarius Deo servivlt, quia propter car-
que vini Mquore significari potesl, quia Job dixit: nalem legis observanliam non aeternam haerediia-
< Quomodo si iecedant aquae de mari, et fluvius lem exspeclavit^ sed temporales mercedes quseshjt.
vacuefactus arescat: sic homo, cum dormierit (Job Dum -orgo propter suas impietates per haec tria
siv, 11). > Animam quippe comparat aquis mari? et tempora frequenter ab hostibus captivaretur, ac
fluvio. Torcular itaque contritio el angustia mortis perimeretur, iia ut pauci saeperemanerent de pluri-
esl; vhmm autem anima. Sicut enim cum u\ ae ex- B bus, in tribus annis ablata est gloria ejus super om-
'
primuntur in torculari, vinum exit, et acinum re- ni populo multo quasi gloria unni mercenarii, el de-
roanet; sic per morlis angustiam elicitur anima de cursls his tribus annis post eversionem Jerusalem,
cirpore. Vinum ergo calcat in loiculari, qui ani- relictus est in eo sicut post ^vindemiam raceratis
mam in morle urget egredi de corpore, et egredicn- parvus et non multus, -parvus quantitate, et nen
tem suscipit. miillus numero. Et haec sunt plagae eorum, t qui
Vocem calcantium abstulit, quia sancti angeli, laelantur super muros cocti Tateris. > Sed jam ter-
qui juslorum animas suscipiunt.-pro defcnsione minata hujus visionis explanatione addendum exi-
a rimarum Judseorum contra malignos Spiritus non stimo, qusd hoc onus in teriio loco posl duo su-
loqucniur, sed eis sine contradictione relinquenl peiiora posittim est propter lios tres annos, \el
aninias. Ubi mox propheta pius adjungit: Super propter hoc, quod supra dictum est: «In triviis ejus
hoc, id est ex hoc, quiasi rdictus-est dsemonibus, accineti sunl sacco (supra xv, 5), > vel propter
< venter mcus ad Moab qtisfsi citbara sonabit, > id al.ud quodlibetlatens sacramentum. Sequituiv:
e_t mer.s mta multiplices doloris modos in planctu CAPUT XVII.
Jadaici populi formabit, et cogitanti de eo nil nisi VERS. 1. -— < Ouus Damasci. ,Ecce Damascus
Gere-Iibebit. «Ei viscerajnea sonabunt ad murimi' C desiiiet csse civitas, et erit sicut acervus lapiJum in
cocti lateris, > quia totis viscerilms cordis et com- ruina. >
passione cbaritatis dolebo super his, qui operibus Damascus sanguinis pocu/uiitvel sanguinem bibens
.egis sine gratia Christi putant se lulos a morte interpretatur, sive sanguinem propinans. Quid ergo
animae, et inimieis invisibilibus. Sequitur : per Damascum nisi persecutorum crudelitas expri-
Y7ERS.12. — t Et eritj cum apparuerit, quod la- mitur? Et bene persecutorum onus in quarto gradu
boravit Moab super excclsis suis, ingredietur ad positum est, quia quatuor genera persecutorum
sancta ,sua, ut obsecret, et non valcbit. » Atque tolerat Ecclesia. Pafiiur enim persecutiones a Ju-
subjungitur: daeis, et a genlilibus etab baereticis, et afalsis fideli-
YERS.15. — « Hoc verbum, quod locutus est Do- - bus. Sed et in quatuor orbis partibus aflligitur
minus ad Moab extunc. > electorum populus ab his, qui divinae religioni
Y^ERS. 14.— « Et lunc loculus est Dominus di- adversantur. Nam et Daniel omnes fidclium p,ersc-
cens: In tribus annis quasi anni mercenarii"aufe- cutores sub specie quatuorbestiarum comprehendit,
retur gloria Moab super omni populo mullo, et re- dicens: t Qualuor bestias grandes ascendebant de
lin^uetur in eo sicut racemus parvus et motiicus, , mari diversaeinter se, piima quasi lesend, secunda v
nequaquam multus. > - similis urso, lertia quasi pardus, quarta terribilis
In fine saeculorum « cum apparuerit, quod labo- atque mirabilis, etfortisnimis (7>au.vn,5^ seq.). t
ravit « iste » Moab super exeelsis stiis, id est quod Et Angelus in Apocalypsi: t Clamavit voca magna
meruit pro labore carnalium cperum legis, quaepu- quatuor angelis, <]uibus datum.est nocere terrae et
tabat justa, et praeexcelsa, «-ingredielr.r adsahcla mari, dicens: Nolite nocere terrae el maii, neque
sua, ut obsecrei-, > id est revertetur ad cor suuro, arboribus, quoadusqye signemus servos Dei in fron-
et cogitabit inienlionem, qua fecit hsec carnalia le- tibus corum (Apoc, vn, 2). > Bene in quarto loco est
gis opera, ut inde misericordiam. a Judice postu- onus persecutorum, quia quatuor angeli,,. quoium
let, cujus legem se servare putavit:-« Et non vale- oflicium est noccre, cohibeutur a laesione, et apud
bitj obsecrafe, quia recognoseens se haec opera Danielem quatuor bestiarum polestas aufertur.
non fide fecisse Chrisli, non audcbit aB eo veniam Unde et hic-dicitur--: < Ecce, Daraascus desinet esse •
petere, cujus fidem et gratiam in operibus suis ha- civitas, et erit sicut acervus lapidum in ruina. >
bere noluif. Hucusque multipliciter exposuit plagas Damascus enim desinet esse civitas, quia scclerati et
eeruin qui t Isstaniur super muro cosii lateris. » homicidas atque servorum Dei persecuiore* poten--
185 KEftVEI BURGIDOLENSIS MONACII. 134
tiam et dignilatem ac regnum velociter amitientes A crediderini, tam gentiles quara Judae;. Glosiam enini
aJ nihilum redigenlur. Et eversae, erit skut acervus irouice pro ignominia, etdedecore posuit. Sequilur.
lapidiim in ruina civitatis cum corpora eorum per YERS.4.— « Et erit in die illa : atlenuabitur glo^
mortis sentenliam redacta in lerram fuerint. xia Jacob, et pingues carnes ejus emarcescent. »
Potest et genliuni vocatio per Damascum mlelligi, .YERS.5.— «Et erit congregans sicut in messe,
quse prius crudelitate et sanguine pascebantur, sed quod resiiterit, et brachiuni~ejus-spicaslcgei, - et
postquam in Christum crediderint, pristinae conver- erit sicut quaerens spicas in valle Raphaim.»
sationis civitas esse desistent. «Et erit sicut aeenus VERS.6.— « Et relinquetur in eo gicut racemuss
lapidum in ruina. » Quomodo enim acervi lapidum, et sicut excussio oleae duarttm aut trium olivarum
qui in agris dispersi sunt, in unura tumulum com- in summitate rami, sive qualuor aut quinque in ca-
portantur; sie de universis nafionibus acervus cre- cuminibus ejus frucius ejus, dicit Dominus Deus
dentium congregandus est in ruina Judasorum, illis Israel. >
cadentibus, et nobis resurgentibus. Sequitur : In die illa, qua praedicabitur Evangelium, atte-
VERS.2.— « Dereliclae civilates Aroer gregibus nuabitur et, exilis fiet gloria Jacob, id est Judaici po-
erunt, et requiescent ibi, et non erit, qui exter- puli, qui Christum per mortem supplantare voluit,
reat. » " quia ingloriosi erunt in universo orbe Judsei, et
Aroer dicimus myricas. Myricaeautem parvse sunt pingues cames eorum labescent non habentium pro-
arbores infrpctuosse, et semper nimis virides et phetas, non signa atque virtutes, nou templi digni-
amarissimae in desertis nascentes. Et quid per my- tatem, sed omne corpus genlis eorum emarcescet, et
ricas nisi homincs amari et infructuosi, et buic redigetur ad nihilum.
mundo per desiderium inhserentes figurantur? Gre- Ei quomodo pattcae spinae et olivaeremanere so-
ges vero nuncupat ovium Dei ccstus, de quibus ^ier lent an agro vel in arbore, sic relinquentur pauci in
Zachariam didtur, quia i visitavit Dominus gregem Israel. Et cum de genlium vocatione dicatur :
suum domum Juda (Zach. x, 5). » Et Ezechiel: « Messis quidem multa , operarii autem pauci
« Mulliplicabo, inquit, eos ut gregcm hominum, ut (Malth. ix, 57), > ilii pauperes messls reliquias, quaa
gregem sanctum, utgregem Jerusalein (E«ec/i.xxxvi, per aposiolos salvaise sunt, et rarissimas spicas le-
57).» Ilis ergo < gregibus derelictae erunt ebitates geni non in montibus, sed fn valle Raphuim, id est
Aroer, » id est myricarum, quia ubi infructuosi et in valle gigantum, qui sunt scribse el Pharissei, iJ
amari infideles habitaverunt, ibi populus fidelium estin "\ilitate littcrae. Raphaim enim giganies sonat.
manebit. « Et non erit, [qui exterreat, > quia defi- „ Plebs Judaeorum- audhit:-« Olivam fructiferam
cient persecutores sive per mortem subtracti, sivs vocavit te Domiuus (Jer. xi, 16), > sed tamenChri-
ad Deum conversi. Sequitur : stus vix paucas, id»est duas in ea reperit esuriens.
VERS.3.— «Et cessabit adjulorium ab Ephraim, Nam duae ct tres olivaeet quatuor et quinque duode-
et regnum a Damasco : et reliquise Syriae sicul glo- cim apostoli possunt intelligi, id est duodecim, quos
ria filiorum Isracl erunt, dicit Dominus exerci- refert Evarigelium atque Paulus et Barnabas. Yel
tisum. » duse et tres olivacPetrus et Joannes et Jacobus ac-
t Cessabit adjutorium ab Ephraim,»id esl a mul- cipe, qui Dominum in nionte traiisfiguratum vide-
titudine gentilium populorum. Ephraim quippe di- runt, et ad filiam archisynagogi suscitandam cum eo
cHur ubertas. t Et regnum a Damasco cessabit, » intraverunt. Quatuor autem et quinque reliquos no-
quia sanelorum persectttores omnem, quam habe- vem aposlolos faciunt, qui ulique pro diversitate
bant in mundo, potentiam amittent. Vd peecatum gratiarum, quae nobis ignola est,in quatuor et quin-
ulira non regnabit iri eis; sed justitise servient, ct que olivas separati snnt, nt Evangeliorum numeruia
eultores religionis obtinebunt regnum et gloriam in el legis in se volumina deroonslrarent quasi prse-
tolo orbe. «Et reliquise Syriae, » id est gentilitatis, dicatores utriusque Tesiamenli.
quae conversse fuerinl ad Deum, erunt « sicut gloria Q Vel ita secundum historiam. « Et eiit t iste Ja-
filiorum Isiael, > quia pares erunt credcntibus ex cob « sicut congregans in messe, quod restiterit; »
circumcisione. quia dum per Yespasianum perimetur, quseret et
Vel per Ephraim perfidus Judseorum populus de- congregabit ad repugnandum adhue eos, qui super-
signarfpotest, et per Damascum principalus, et ca- erunt. i Et brachium ejus spicas Ieget, > quoniam _
put gentilium. Damascus enim metropolis est Syriae. ea viriute, qua poteril, singulos Judaeorum colliget.
. « Cessahit igitur adjutorium ab Ephraim, s quia « Et erit oicul quaerens spicas in \alle Raphaim, >
nemo Jud-ris attxiliabitur adversus Titum. « Et rc- id est giganlum, quia capla per Titum Jerusalem
gnum aDamasco, »id est a paganis imperatoiibus, quseret aliquas Judseorum reliquias in humiliaiione
quia omnes saeculi principes erunt Chiistiani, et supeiborum principtim suorum, qui se quasi gi-
hostes religionis exlerminabuntur. « Et reliquiaeSy- ganles asstimabunt fortcs. Sicut enim rarissimae
riaa, » id est, qui de gentibus in incredulitate perdu- remanent spicae post terga metentium, ita paucis-
raverunt, erunt « sicut gloria flliorum Isracl, » id siroaeJudaeorum reliquiaeposteversionem Jerusalcra
est, sicut ignominia Judasorum, quia ad suramam remanebunt.
pervenient ignoirshiiam et ahjectionem, qi>i non < El relinqueiur in eo fructns ejus, t id est posie-
*-3 COMMENT.1N ISAIAMLIBRI OCTO. — LIB. III. 188
ritas ejus, « sicut racemus »nnus post vindemiato- A brusca infidelitalis erit in plantatione tua. Et quam-
res, vel « sicut excussio olese duarum aut trium vis semen tuum inprimis sub specie religionis flo-
olivaruin in summilate rami ejus, seu quatuor aut ruerit, non tamen fructum ex eo percipies in die bae-
quinque olivarum in cacumine ejus » remanentium. reditatis. Sequitur : "
Quando enim olivaeexcutiuntur ex olea, remanere YERS.11. — « In die plantationis tuae Iabrusca,
solent in cacumine ejus, vel in summitate rami ali- et mane semen tuum florebit: ablala est messis in
cujus duse vel tres, aut quatuor olivae. Sic et Ju- die haereditatis, £t dolebis graviter (115). »
dseorum reliquise fuerunt paucaepost excidium Je- Illeplantat, qui in sc ipso vel in aiio virtutes sedi-
rusalem. Post exleraiinium autem Judseorum sub- ficat. Sed Judaea labruscam f» die plantationis suae
jungilur conversio genlium, cum dicitur : peificit, quia dum plantare se virtutes aestimal,
VERS.7.—« fn die illa inclinabitur horoo ad Fa- agresiia gentilitalis opera facit aut docet. Quid enim
ctorem suum, et oculi ejus ad sanctum Israel re- iam paganum, quam maclare hircum et immolare
spicient. » bovem ?,Talia enlm sunt idolorum sacrificia. Dum
VERS.8.— « Et noii inclinabitur ad altaria, qtiae igitur actiones hujusmodi Judsea pro virtutum ope-
fecerunl manus ejus, et [quae operati sunt digiti ribus docet aui facil. in die vtantationis labruscatn
ejus. » _ . Bhabet.
Hoc enim manifestum est. Sequitur : « Non re- Semen quoque nostrum opus bonum quod nune
spiciol iucos et delubra. » Lucus nemorosa dicun- agimtis, utLn fuiuro metamus fructum relribulionis
tur et opaca loca, in quibus propter amcenitatem ejus. Sed semen Judseorum vel hypocritarum tnane
ponebant idola sua, et omnem voluptatem ante eo- floret, quia de bonis, quse faciunt, bumanos favo-
lumaras explebant. Delubra vero templa erant a res, et-transilorias retributiones quserunt, de quibus
deluendovocata, \el quia ibise putarent delui(412), Judex dicit: « Amen dico vobis, quia receperur.t
id est mundari a peccatis suis per niullitudinem sa- mercedem suam (Matth. vi, 2). » Unde et hic addi-
crificiorum, vel quia non longe erant rivi, in quibus lur : « Ablala est messis in die haeredilalis, » id
se deluebant el hostias lavabant. Rursus vero de Ju- est fructum non invenies in die reiributionis, quia
daica plebe subdilur: in flore nunc exinanescit nebula humanae laudis ct
YERS.9.— « In die illa erunt civitales fortitudinis infimse appelitionis.
ejus dcrelictae, sicut aratra et segetes, quse dereli- « Et dolebis graviter, » quia alibi dicitur: « Cum
ciae sunt a facie filiorum Israel. i inttaverit -paterfamilias, et clauserit ostium, inci-
Nara, sicut olim ante filios Israel temporibus Jo- pietis foris stare, et pulsare ostium dicentes : Do-
sue Chananaeideseruerunt regiones suas, sic nunc mine, Domine, aperi nobis; et respondens dicct vo-
Judsei civitates suas a facie Romanorum. Ubi el ad- bis : Nescio vos, unde sitis, recedite a me operai ii
jicitur : t Et eril deserta. » iniquitatis. Ibi erit fletus et stridor dentiuro (JLuc.
YERS.10.— « Quia oblita es Dei Salvatoris tui, xiu,25).» Sicquinque fatuaruni virginum semenma-
et foiiis adjutoris tui nones recordata. > ne floruit, et in die hmredilath ablata messe dolue-
Nam quia genslisec Deum, qul se semperadjuvare runt graviler, quse, quia«oleumin vasis suis (Matih.
potenti manu solebat, oblivioni tradidit, deserla est xxv) » non servaverunt, veniente sponso, exstinctis
ab eo in manus Romanorum; desertse sunt et spiri- lampadibus, foras renianserunt. Post Judseorumvero
tales ejus virttttes in mauus liostium inlctnorum et reprobalionem et calamitatem subjungi reor de ad-
invisibilium. Nam sequitur : ventu Ai.iicbristi, quem exspeclant exercilus ejus.
< Propterea planlabis planlaiionem fidelem, et VES.12. — « Ysemultitudini populorum multo-
germen alientira serainabis. > Plantalio quippe fide- rum ut multitudo maris sonanlis, el tumultus tur-
lis est, quando vineam quis plantat, et ejus ipse harum sicut sonitus aquarum multarum 1 »
fructum colligit. Plantatio autem infidelis est, ct YERS.15. — « Sonabunt populi sicut sonitus
gennen alicnum, quando, quod quis planlat aut se- Q aquaium iiiundaiilittm. >
minai, non colligit, scd hosles diripiuntillud. Quod Nam legimus in Daniele quia quasi tempeslas
igilur ait: t Propterea plantabis planlaiionem fide- « veniet rex aquilonis (Dan. xi, 15), » qui esl An-
lem, ironice dictum inlelligatur. Quodque subjun- lichristus, « contra regem Austri (ibid.), t id esl
git: « Et germen alienum seminabis, » afflrmando /Egypti, in curribus et in equilibus etin classe ma-
legendum est. Quidquid enim virtutis plantal in gna, et ingredictur terras, conteret, et perlransiet,
agro cordis sui, et quidquid boni operis seminat iste de cujus exlerminio subditur: « Et increpabit eum,
populus. nullitm ex eo fruclum percipict, sed mali- el fugiet procul, et rapietur sicut pulvis montium a
gni splritus -devorabunl illud. faciejventi, et sicut lurbo coram tempestate. >
Yel planlationem fidelem piantabh, unum Deuin YERS.14. — « In tempore vesperi et ecce turba-
prsedicans, et germcnulienum seminabh non recipiens tio: in matutino et non subsistet. *
Filium, qui consubstanlialis esl Patri, sed blasphe- Nam juxta Danielem « fiet labernaculum suurn:
miam conira eum seminans. Ueo non uva sed la- super montem inclytum, et sanclum (ipse est mons,
(112) Cod. G.,dilui. siderantur omnia in cod. Garsfensi usque ad ca-
(115) Qtiaehinc seqmtntur ex-cod. Crucensi, de- pilis sequentis vers. 7.
187 HERVEI BURGIDOLENSIS MONACHf 45S
Qlivetij et veniet usque adsummitatemejus, etncmo A i est, qui alaium cyinbalum vocatur quia hi, quiper
auxiliabitur ei (Dan. xi.,,45), > quem sicut Aposto- superbiam in allitudine cogitationisevolant,eumdem
lus ait: « Dominus Jesus interficiet Spiritu oris sui, perversum hominem praedicando sonant. Quae sci-
et destruet illusfratioiie adventus sui {77TViess.n, 8). > licet ierra reete «trans flumina jEihiopise » esse
Increpabit eum^Judex veniens, sicut el sanctus Job perhibetur. iEthiopia enira nigrum populum mitlit.
significat dicens: « Quis arguet coram eo viam Etomnem bominem mundusiste, quia pcccatorem
ejus, et quae fecit,quis reddet illi? (Job. xxi, 51. >— profert, quasi iElhiGpia nigrum populum parit. Sed
«El fugietprocul, » a facie Judicis atque « rapieiur terra, cui vw dicitur, trans flumina JElkkpiw esse
sicut pulvis montium a facie venti, et sicut turbo perhibefur, qnia damnatus ille homo tanta iramen-
eoram lempestate, » quando, sicut scriptum est, sitate iniqtms est, ut omnium peccanlium peccata
t expellet de luce in lenebras, et de orbe transferet tianscendat. « Qui miltit in mare legalos, > quia
cum (Job. xvm, 18). »Nam « ignis in conspeciu prsedicalorcs suos in -sseculo spargit. De quibus re-
ejus, et in circuitu ejus tempeslas valida (Psal. cte subditur, qualiter miltanlur, cum diciiur :
XLIX,4). » «In vasis papyti super aquas. >Ex papyro quipps
Hujus ergo lurbine lempestalis rapietur iste filius charta est. Quid ergo per papyrtim nisi saecularis
petditionis, et in gehennam praecipitabitur. Inlem- scienlia designalitr ? Yasa ergo papyri sunt corda
pore vesperi, id est finis sseculi tyrannidem adbuc doctorum sseculariunr In vusis itaque papyri super
exercere volet, et ecce super eum lurbatio repeniina aquas legatos miltere, est prsedieationem suam in
veniet; in maiulino, id est in lcmpare resurrectio- sapienlium carnalium sensibus ponere et defluentes
nis omnium visitabilur, et non subsistel. ad culpam populos \ocare. Miliit igilur in mare
Vel de paganis, qui perseculi sunt Ecclesiam, po- legalos, dicens : Ite, angeli velotes, id est nuntir
luit dici: «Yse multitudini, otc. »—« Sonabunt po- mei, ad gentem Jttdaeorum convulsam a solo propi io„
puli » in spectaculis theatralis luxurise, et amphi- et diluceraiam ab hostibus, ad popidum olimtenf-
tbeatri crudditate, et circifuroribus. « Sicut sonitus bilem, qtti Dei utebalur imperio, posi quem ngn fuit
aquarum inundantium, » quando consona impieta- alius, id est ad cujus polentiam nullus alius compa-
tis voce blasphemabunt, et ducenl cbrislianos ad randus eral, gentem exspectantem Salvatoris adxen-
leonem et caeteraJiujusmodi. Sed illis instar maiis lum, rursumque exspectanlem Anlichristum Salva-
furentibus, mcrepabit Dominus auctorem sediiionis tore negato, et conculcalam interim ab hosiibus.
eo"um, et fugabit illum ab eis, et sicut pulvis mo- Flumina, quae diripuetunt terram ejus, Titum et
tus in montibus quanto excelsior est, tanto fortius p( Vcspasianum cum exercitibus suis possumus acci-
lapictur, et sicut tuibo, qui deterra consurgit sub- pere, qttia superius ait: « Aquas fluminis foitcs et
iia tempestate fertur in sublime, ita et ille raptus a multas regem Assyriorum, et omnem gloriam ejus
credentium populo separabitur, et fugiet,, ne in (supra vm, 7). »
<->bysso religelur. Cumque dies consummalionis ad- Post hujus auiemadversariipersecutionemdies ju~
\enerit, quod est vespera, lunc erit tribulatio sua dicii ventura est, sicut ait Dominus : < Statim post
pcccata noscentis, et fn lempore maiutino, id esl die tribulationem dierum illorum sol obseurabitur, et
resurrectionis non subsistet. luna non dabit lumen suum, et siellao cadent da
i Ilaec pars eorum, qui vaslavernnt nos, et sors ccelo (Matth. xxi\^29). >Unde et hic sequitur:-
diripientiuni nos. » Hanc sibi partem ac sortem YCRS.5. — « Omnes habitatores orbis, qui mo-
yastatores Ecclesiae acquirunt, ut tam horribili ple- ramini in terra, cum elevatum fueril signum in-
ctanlur exferminio, praecipue lamen sequaces Anti- montibus. >
chrisli, de quo rursum.subditur: YER. 4. —' « Videbitis, et clangorem tubse au-
CAPUT XVIH. dietis. t
YERS.1. — « Vaeterraj cymbalo alarum, quaj est Omnes enim habitatores orbh videbunt signum
trans flumina JEthiopiae! » - I crucis, et clangorem lubm audient, quia t virtutes
D
VERS.2. — t Qtti mittit in mare legatos, et in ccelorum commovebuntur, el tunc apparebit signum
vasis papyri super aquas. Ite, augeli veloces, ad gen- Filii hominis in ccelo, et iunc plangent se omnes
tem convulsam, et dilaceratam, ad populum terribi- tribus terrae, et videbunt Filium hominis Tenientem
lem, post quem non est alius, gentem exspeclan- in nubibus cceli cum virtute magna et majeslate.
tera et conculcatam, cujus diripuerunt flumina ter- Et mittel angelos suos cum tuba el voce magna, et
ram ejus. i congregabunt electos ejus a quatuor vemis et a
Nam, sicuf incarnaia Veritas in praedicatione summo ccelorum usquc ad terminos eorum (ibid.).»
sua pauperes idiolas ef simplices degit, sic econtra Elevabit ergo signum in montibus, id est in excelsis,
ille condemnatus homo, quem m fine mundi apo- quia apparebit inter agmina virtulum ccdeslium i:i
Stata angelus assumet, ad praedicandain falsitatem nubibus. Et elangor lubse audietur « Canet enim
astutos ae duplices atque hujus mundi sapientiam tuba, et mortui resurgent (/ Cor. xv, S2). > SeJ
habentes electurus est. Unde nunc recte dicitur; quia Judex singulorum opera inluelur subjungit
< Yaeterrae cymbalo alarum ! » etc Tena quippe, piopheta :
ctii T'<8dicitur, ille principaliter datnmUuB liomo t Quia hsec dicit Dominus ad mg : Quiescam. cL
139 COMMENT.IN ISAIAM LIBRI OCTO. - LIB. II. 190
eonsiJerabo in Ioco meo, sicut meridiana lux clara A £ praeciduntur falcibus, cum singulos homines ab hac
est, el sieut nubes roris in die messis. > Quis vero vila sententiae Judicis absciJunt. Et qum deretkta
est locus Dei nisi cor angelorum vel hominum ele fuerint, abscidentur, cum lotus orbis pariter flnie-
ctorum? « Templum enim Dei sanclum est, quod ttir. Et abscissa excuikntur, qtiia in judicio discu-
estis vos (7Cor. m, 17), » ait< Apostolus. Qui cum tienlur et examinabuiitur.
incorrigibiles adpcenitentiamprovocat, laborare dici El postquam isti? qtii ante messem efflorueiant, in
potest. Hinc namque ait: t Laboravi sustinens (su- judicio damnati fuerint, « relhnquentur avibus mon-
pra. i, 14).» Sed cum peccantes in malitia sua de- tium, »id est malignis spiritibus in corde superbo-
relinquens in solis eleclis residet, non jam suadens rum habitantihus, « et bestiis lerrae, id est saevis
iniquis poenitentiam, sed ad 'futurum eos judicium dsemonibus, qui peccatores vel terram conculcant.
reservans, quasi post laborem invenit quieiem. Aves enim dsemones esse Dominus insinuat dicens
Proinde nunc dicit: < Quiescam in loco meo, » id de seminibus : « Aliud cecidit secus viam, et con-
est tantum in corde sanctorum, ubi requies roihi cst, culcatum est, et volucres cceli comederunt illud
habilabo, nec in correptione perversorum ullra la- (Luc. VIII, 5). » Et inferius exponens ait : « Quod
1orabo quia incassum fatigor in eis. Ei ita quie- autem secus viam, hi sunl, qui audiunt, deinde
scam, t sicut nubes roiis estin die messis. > Quia, B * venit diabolus, et tollit verbum de corde eorum
sicutmessoiibus faligafis gratissima est nubes roris, (ibid. 12). »
sic mihi dulce eril refrigerium, quod in mentibus Bestise qupque sunt ipsi daemones, qui ad rapien-
electorum imenio fatigatus-ab iniquorum malitia, das mortis tempore peecalorum animas violentia
quorum mens terrenis exuritur desideriis. Nec im- crudelitatis efterantur, conlra quos dicitur : « Ne
nierito Dominus messori comparatur, quia velut ab tradas bestiis 'animas confidentes libi (Psal. LXXIII,
agro segctes, quotidie ab hoe saeculo per mortis 19)- > Montes sunt "superbi quique, quia « moules
sententiam abscidit homines. « Et considerabo, » sicut cera fluent a facie Domini (Psal. xcvi, 5); >
inquit, acliones uniuscujusqtte ita mariifeste,« sicut lerra vero peccator est, qui audire meruit j^« Terra
meridiana lux clara est. » Nunc enim omnia quae es, et in terram 4bis (Gen. m, 19). > Aves itaque
facimus Judex, quilalet, sine intermissione consi- montium et bestiae terrm, quibus excussi isti relin -
derat, ut pro his quod justum fuerit quandoque iquuntut', maligni spiritus sunt; aestas vero perpetua
retribuat. Sequitur : regnum Dei post judicitim est. Comparavit enim
YERS.5. — « Ante messem enim totus effloruit, illud -aeslati dicens : « Videte ficulneas et omnes
et immatura perfectio germinavil (114), etprseciden- arbores, cum producunt jam ex se fructum, scitis,
tur ramuseuliejusfalcibus, et quae derelictafiierinl G quoniam prope est aestas; ita et vos, cum videritis
abscindentur et excutientur. » haec lieri, scilote, quoniam prope est regnum coelo-
YERS.6. -^-« Et rdinquenlur simul avibus mon- rum (Marc. xxi, 29). J
tium, et besliis lerrae, et erunt aestate perpetua supcr Hiems-^auieni damnatio reproborum quia «ibi
eum volucres, et onmes bestiae lerrae super illum eril fletus et stridor dentium (Mallh. vm, 12). »
hiemabunt. > Nam propter riimium fiigus solent stridere dcntes.
Sicul seges vel arbor, quae cilius quam debuerat Et Job dicit : « Ad calorem nimium transeal ab
florescit, opportununi fructum non facit; sic qui non aquis nivium (Job. xxiv, 19). » Aquae enim nivium
propter exspectationem supernse retributionis, sed frigidissimse sunt. « Erunt igitur aestafe perpetua
propier mundanarum rerum cupiditatem operatur super eum volucres, > quia quando justi fulgebunt
quae facit, fructum honi operis facere nequit, quo- sicut sol in regno Pairis eorum, tunc maligni spi-
niam ante tempus florens exinanescit. Flos enim ritus fasciculos zizaniorum comburent.
futuri operis prsecedens cogitatlo est. Sed qui in t Et omnes bestiae terrae super eum Memabunt. »
opere, quod agendum esse proponit, non aternam Quoniam omnes saevissimi dsemones, qui nullura
relributionem appetit sed temporalem, unte messem omnino ' charitaiis sentiunt calorem in frigore dam -
D
floret, quia flos cogitationis ejus ad messem futurae nationis perpetuae, super eos constricti torpebunt,
vitsenon germinat. Messis enim consummatio saeculi atque contracti super eos in"pcenis jacebunt, ac
est. Et immattira perfectio illius germinat, qui ante pariter punientur. Post bsec de con\ ersione Israel,
diem novissimum sufficere sibi quae fecit aeslimat, " '
quse sub Elia fiet, sequitur :
quasi jam perfectus. *_ YERS.7- — • In tempore illo deferctur muntis
Appropinquaiile igitur orbis termino dicitur, quia Domino exercituum a populo divulso, et dilaceralo,
totus « ante messem effloruit, et immalura perfectio' a populo terribili, post quem non est [Vulg., fuit]
germinavit, » quia tunc praecipue genus humanum alius, afgenle exspecfante et conculcata, cujus dlii—
pr-esenlia diliget, et exspectare futura negliget. Ra- puerunt fiumina terram ejus ad locum nominis I)o-
musculus ejus, id esi orbis \el humani genei is, -quasi mini exerciluum, moiilem Sion. »
ahcujus arboris, singuli homines; falees vero _en- Id est ad Ecclesiam. Tunc enim gratum fidei
tentiai superni Juclicis. Et ramusadi arboris iiujus munus operumque bonorum Ilebraicus populus

(I14)Vn!g., geuninabii.
191 HERYEl BURGIDOLENSIS MONACIII 182
Christo deferet aJEcclcsiam, ubi coafessio nominis A Jum ahi fidem susciperent, et alii eam penitus im-
ejus habitat. pugnare conarentur. Unde, et per se ipsum hoe
Vel ita : ramusculi, qui inutiles sunt, prmcidentur iJem prsenuntiaverat diccns : « Nolite at-britrarl,
falcibus dieente Domino : « Ego sum \itis \era et quia venerim mitteie pacem in terram. Non veni
Pater meus agrieola est. Oinnem palmitem in me pacem mitlere sed gladium. Yeni enim separare
non fereiitem fructum follet eum (Joan. xv, 1). »Et hominem adversus patrem suum et filiam adversus
quae praecisa sunt, retinquentur avibus et bestiis matrem suam, et nurum adversus socrum suam9
terrm, id. est daemonibus, iia ut, qui a Deo prsecisus ct inimici hominis domesiici ejus (Malth. x, 54). >
fuerit et delectus, et de corpore illius, quod est Sequitur :
Ecclesia, separaius, tam in aestate quam in hieme, YTERS. 5. — « Et dirumpetur spiritus iEgypti in
id esl el in prosperis, ct in adversis, volucrum et visceiibus ejus, el consilium ejus prsecipitabo. >
bestiarum liat mansio. Ac sicut hi, qui infructuosi Diruptus est spiritus JEgijpti, qui prius erat inle-
sunt in Ecclesia, amputantur et projiciuntur, ne ger inmalitia, id est gentilium volunlas divisa est
fcrmentum modicum totam massam corrumpat; i'a aliis credere volenlihus, aliis recusanlibus. Et con-
econtra potest fieri, ut, qui haereiico errore sunt de- silium impiorum quo fidem impttgnare sagaciter vo-
e^pti et avulsi a Deo, afque lacerati, et horribiles " lucrunt persecutiones excitando prsecipitatum est
ob blasphemiam, frustiaque mendacia praestolantes, quia fides perseverat,, et illi sunt extermiriati. Se-
et conculcati a daemonibus et a fluviis in partes va- quitur :
rias dissipali, veniant ad Ecclesiam. t Etintcrrogabunl simulacra sua, et divinos suos
CAPCT XIX. et p3Tthones, et ariolos. » Sollicite seiscitati sunt
VERSI. —« Onus iEgypti. Eccc Dominus ascen- infidoles etadiis, et a sapientibus suis, quare talia
det super nubem levem, et ingredietur 2Egyptum, in mundo nunc essent exorta, ut genus hunianum
et movebuniur simulacra a facie ejus, et cor iEgy- consuetudiuem antiquam deserens novae religionis
pii tabescet in medio ejus. » culium susciperet. Sequitur:
Onus istud et in quinto giadu est, et in eodem YERS.4. —« Et tradam JSgyptum in manu domi-
ita dicilur, quia « quiuque civitates erunt in terra norumxrtidelium, etrex fortis dominabitur eoruro,
iEgypti loquentes lingua Ghanaan (infra, v. 18), > ait Dominus Deus exercituum. >
ut advertamus, quia de illis nunc agitur, qui quin- Crudelis dicitur, qui dislricte feriendo non parcit.
que sensibus corpoiis sunt dediti. ^Egyptus enim, Si ergo ,/Egyptus in eis, qui conipiunlur, hic acci-
qui interpretatur iribulatio vel tenebrm, mundum si-
tribulationibus et sive Q pitur, quid appellatione dominorum crudelium nisi
gnifieat angustiis plenum, gen- pia severitas magistrorum ""Ecclesisedesignatur qui
iilitatem tenebris errorum coopertam. Haec enim, zelo Dei ferventes
de ad peccata subjectorum non dcli-
quae J^gypto dicuntur, Salvatoris adventum iiiunl ?Aut hoc loco crudelesjdistricte peccata ferien-
et mundi reconciliationem, gentium conversionem
tes intelligamus, et ulciscendis culpis non parcen-
referenda suni, les. Nam el ipsi Deo beatus Job in afflictione positus
« Ecce enim Dominus ascendet super nubem le-
ait: « Mulatus es mihi in et in duritia
vem. t Nubem levem aut proprie corptis Domini manus tuse adversaris mihicrudelera,
leve id est nullo (Job. xxx, 21). >Si
accijce debemus, quia fuit, pec- ergo Deum vir sanctus cruddem dicere non timuit,
cato praegravatum, aut certe matrem ejus Virginem
quia sibi non parcebat, eur nos sanctas Ecclesise
nullo humano semine praegravalam. Super nubem
ievetn Dominus prsepositos benigne crudeles non dicamus-qui culpas
ergo ascendit, et in JSgyptum veiiit
carnem delinquentium misericordise severitate feriunt? Ta-
quando, humanitatis nostrae assumens, sifie libus itaque Dominis crudelibus traditur JEgyptus,
peccati gravedine in mundo apparuit. id esl hic mundus, ut sub eorum disciplinis coropo-
Vel nubem levem apostolos ab omni terrena pos- natur.
sessione exoneratos accipere possumus, de quibus "
dieitur : « Qui sunt isti, qui ut nubes volant ? >(Isa. Et rex foriis, id est Christus dominalor eorum.
rx, 8.) Super quos Dominus sedens ingressus est Quod si in reprobis JSgyptum intellexerimus, JEgy-
fn manus dominorum crudelium; quia,
JEgyptum, quia per eos venit ad genles. Et com- plus datur
moia sunt simulacra JEgypti a facie ejus, quia\eri- qui converti nolunt, traduntur acrius possidendi ma-
fate cogiiita fugati sunt eirores, et idola destructa lignis spiritibus. Sed ne ipsi dsemones ultra modum
rex fortis Dominus Jesus dominatur eorum.
sunf, ubi Deus innotuit gentibus.- Et cor JEgypti, saeviant,
jJ est tecebrosa mens eorum qui in infidelitate Post hsec de doctrinis falsitatum, quomodo ad ni-
perduraverunt, nimio dolore contabuit, cum vide- hilum redigendae erant, subjungit dicens :
rent idolorum evacuari culturam. Sequitur : VERS.5. — « Et arescet aqua de mari, el fluvius
VERS.^. — < Et concurrere faciam JHgyptios desolabilur, atque siccabitur. »
adversus iEgyptios, et pugnabit vir contra fralrem YERS.6. — « Et deficienl flumina, attenuabuntur,
suum, et vir contra amicum suum, civitas adversus et siccabuntur rivi aggerum. Calamus et juncus
civitatem, regnum adversus regnum. » marcescet. >
Hoc prsdicatio Domini Jcsu fccit in ioto orbe, YERS.7. — t Nudabitur alveus rivi a fonte suo,
133 COKMENTriN ISAIAM LIBRI OCTO. — LB. III. 104
et omnis semuntis irrigua siccahitur, arescet, et non m A rum doctrina; in hamo quippe esca roonslra^ur, et
e:it. » aculeus occultalur. Sic et in dpctrina geiHilium dul-
Quid est enim aqua maris nisi scientia doctrinae ae cedo verborum praetenditur, et venenum deceptionis?»
ssecularis ? Et quid .est fluvius aquae istius nisi exu-
t- absconditur. Mittebant igitur fn flumen kanvum, qui
beransfluxus carnalis sapienliae? Atescet igitur aquaa doctrinam deceptionis in humanum genus porrigc-
de tnari, quia mundana-doctiina deliciet de saeculo. ). bani. Quid vei o per rele eorum nisi fallax prsedica-
Et fluvius humanae sapientiae skcabiiur, quia stultamn tio exprimitur? Quasi enim relia qusedam suut com-
faciet Deus sapientiam hujus mundi. plexae prsedicantium dictiones, qtise eos, quos ce-
El deficient flumina diversarum doctrinarum, quae se pcrint, non facile amittunt; unde et relia quasi re-
per orbem defluebant. « Et siccabuntur rivi agge-i- tinentia dicuntur. Expandebant igitur relia super fa-
rum, > id est carnales scienlise de coidibus huma-i- ciem aqum, qui falsitatis praedicationem super cor
nis. Qui enim rivum per aggerem ducere nititur,', populi spargebant. Aqua enim populus est.rHi ita
terram excavat, ut aquam Jucat Llluc, quo natijrali-;- que phcatores, qui ante gaudebant dum multos ca-
ter Lmpetuseam non dirigebat. Similiter qui scien- perent, luxerunt, et doluerunl temporibus evange-
tiae suse rivulum in cor allerius studet emanare, ip- licse prsedicationis, cum jam neminem capere pos-
sum cor ejus iu altum fodit, et cogitaliones velutt B sent.
terram, quse rivulum currere non sinebat, ejioit. Sicc Et confundenlur, inquit, philosophi, qui opera-
faciebant doetores gentibum, ut scienliam sui er- bqntur linum, id est subliliorem doclrinam. Nam de
roris sine obice ponerent in cordibus audientium.. -viitutibus etvitiis atque rerum secrelioribus natu-
Sed jam per praedicationem evangelicam tales rivii ris et causis, interdum etiam de Deo, sublilia mulla
aggerum attenuati sunt, atque siccali. tractabanl, et omnis doctrina eorum subtilior erat
Quid autem percalamum, quo scriptura fiebat anti- quam poelarum. Pectebant enim sublilid, eum divi-
-quitus, nisi peritia scribentium designatur? Quid perr derent, et minus subtilia \elut stupas extraheienf,
juncum nisi auditorum viriditas? Marcescet ergo ca- et abjicerent sicut in dialeclicis divisionibus agitur.
iatnus et juncus, id est doctor el discipulus terrensee Texebant snblitia, cum aculas ratiocinationes con-
sapientise, cum fides Christi florere cceperit. cludereni, sententiasque sententiis conneclerent, et
Nudabitur atveus rivi scienlise ssecularis a fontes libros implerent. Sed omnes isti confundentur, cum
suo, id esta suggestione diaboli, quia ipse deceplorr Salvatoris doctrina geniibus illuxerit. El irrigua flu-
antiquus ultra non infundet eis aquam fallacis sa- minis hujus, id est corda hominum, quse irrigaban-
pientiae, cura per Christi graiiam siccata fuerit.. f, tur ssecularl doctrina, erunt flaccenlia etma'c!da,
Unde et per Jeremiam de Babylone vel ejus rcge di- quia virorem amoris praesentium amittent, ut Lu
etum est: t Desertum faciam mare ejus, et siccaboi . amore fulurorum-vireseant. « Lacunas faeiebant £d
venam ejus (Jer. E, 50). > Semen autem iirigabatur, capiendos pisces, » qui doctrinas errorumfodiebanl,
dum erroris doclrina suggestionibus diaboli hume- et conslruebant ad deceptionem hominum. Sequi-.,
ctaretur. Omne ergo « semen irriguum siccabitur, tur:
arescet, et non erit, » quia diaholi vena rigans ob- YERS.11.— « Stulii principes Taneos, sapientes
struetur, et doclrina saeculi, quam irrigabat, deficiet. c®nsiliarii,Pharaonis dederunt consilium insipiens :
Sed inter hsee, quid hujuscemodi docloribus accide- quomodo dieetis Pharaoni : Filius sapieniium ego,
rit, audiamus. Sequitur : filius regum aniiquorum? »
VERS.8. — < Et mcerebunt piscatores, et luge- YTERS. 12. « Ubi sunt ntuic sapienles tui. Anntin-
bunt omnes nitltentes in flumen hamum, et expan- tient tibi etindicent quid cogitaverit Dominus exer-
denies rete sttper faciem aquse, et emarccscent cituum super iEgypium. »
[Vulg. amarescenl]. > Tanis, quae dicitur mandans humilia vel manda-
VERS.9. — t Confundentur, qui operabanlur li- tmn humile, doctrina sapieniium saeculi est. Praece-
num, pectentes et texenles sublilia. > ] ptores enim saecularium lifterarum ncsciunl jubere
£_,
Vtfts. 10. — « Et erunt irrigua ejus flaccentia, nisi humilia et iufima, quaepropter praesentem vitam
omnes qui faciebant Iacunas ad capiendos pisces. » observeniur. At vero praecepta doctrina» ccelestis
Quidenim per piscatores nisi philosophi designan- alta et sublimia sunt, quia propter regna ccelo'um
tur, et caeteri tales quasi pisces in mari homines data sunt. Sed principes Taneos, id est saecularis
niiseros in hoc sseculo decipierites; nam de caplura, scientiae, stulii fuerunt, nescientes pravidere ftitura.
q.iae per evangelicam praedicatioiiem facienda eral, Pharao autem diabolus est, sicut Ezechiel indicat
tbctum est apostolis : t Venite post me, faciam vos dicens « Eece ego ad te, Pharao rex ^Egypti, draco
fieri-piscatores hominum (Matth. iv, 19). » Sfc et magne, qui cubas in medio fluminum.luorum (Dan.
hoc loco pjscatores hominum sed in malam partem xxix, 5). Unde Pharao interprelaturnudatjiJeutu vol
aceipimus. Quid vero per flumeti designatur nisi ge- dhsipavit eum, quia diabolus in primo homine ge
nus humanum, quod ab ortu usque ad finem defluit, nus humanum veste immortalitatis, et indumento
et quasi aquae more usque ad competentem termi- juslitiae nuda\it, etmentem ejus ab unilale cogita-
nuia ex carnis liquore percurnt. Quid autem per tionis dissipavit, et per varia desideria sparsil.
luannm nisi deceptoria philosophorum atque poeta- Qui vero consiliarii hujus Pharaonh nisi dsemo-
195 HERVEI BURGIDOLENSIS MONACIII 190
nes ? Qul dant conbiliuminsipiens, quando prava ho- Ai Spiritum vertiginis: et errare fecerunt Jigyptum in
rninibus quasi rationabiliter consulendo suggerunt. omni opere suo sicut erat ebrius"~otvomens. »
Vcl philosophos atque idolorumsacerdotes et haere- VERS.15. — « Et non erit ^Egypto opus, quod
ticos intdligamus consiliarios ejus, qui dederunl faciebat, caput et caudam, incurvantem et refie-
principibus hujus saeculi consilium insipkns, scilicet nantem. >
ut Ecclesiam persequerenlur, et fidem Dei labora- Ex quo Deus stullam fecit sapientiam hujus
rent exslinguere. Vel ipsi Pharaoni dedcrunt consi- mundi, stulli facti sunt etprincipes Tancos, id est
lium, quia sunt nonnulli homines tam prompti ad ejusdem mundanae sapienliae, quae est mandans hu-
inveniendum malum, ut astutiam diaboli prsecurrere milia et terrena : el emarruerunl principes Mem-
videantur in adinventionibus suis. Dederunt ergo pheos, id est doctores \aniloquiorum. Memphis
Zabulo consiliutn, ut errorum dogmatibus mundum enim interpfetatur ab ore. Deceperunt Mgyplnm, id
repleret, quatenus omnes fortius hrelilQS teneret, estsaeculum, angulum populoium, idest dolosarum
quia tam veloces fuerunt in seminandis erroribua, impurarumque mentlum duplicilate plenum. Qu:d
ut ipsi magis suggercie talia videantur diabolo, enim per angulum (duplices quippe semper sunt Li
quam haec ab illo discere. QuanJo enim vel ipse dia- angulo parietes) nisi impura eorda signantur quae,
bolus ea possct excogitare, quae adinvenit Arius? B ' dum veritatis simplicitalem fiigiunt, ad> semctipsa
Quando ealinxisset, quse eseleri repererunt inven- quodammodo duplicitatis perversitate replicantur
tores errorum? Dederunt ilaqueconsi/iumPharaoni, quibus aperle per Jaeobum dicitur : « Purificate
sed consilium eorum fuit insipiens , quia errores corda duplices-animo? (Jac. iv, 8.) » Bene ergo
jam destructi sunt, et scienlia veritatis j'am illu- mundum vel gentilitatem vocat angulum populorum,
nainatus est mundus, et a jugo Pharaonis libe- quia in omnibus populis et natiombus erat isla du-
rattts. plicitas, ei iste dolositatis angulus.
1 « Dominus miscuil in medio ejus spiritum ver-
O, inquit, sapientes mundi, quomodo dicetis unus-
quisque vesirum Pharaoni, id est principi hujus tiginis, » id est erroris, qjiia juslo judicio lumen
sceculi prsedicanlibus apostolis : t Fillus sapientium cogniiionis suaeabscondens, spiritum erroris iu eani
ego, et regum antiquorum, » id est philosophorum, permisit ingredi. El errare fecerunt JEgyplum in
id est quomodo vos in auxilio Satanae patris jacta- omni opere suo praedicli principes , id est magislri
bitis vos esse filios veterum sapientum, qui haec perversorum dogmatum. Sicut errat ebrius et vo-
errorum dogmala invenerunt, quae vos adversus mens , quia rationem ei tollenies idololatriae man-
Evaneelii piaedicatores defendere non valetis ? Ubi cipaverunt eam. Qui enim ebrius est, et vomit, sic
v i
sutit nunc, o Pbarao, sapientes tui? Annunlient iibi, " rationis sensu privatus est, et mente confusus aut
si possunt quid cogilaverit Dominus super JEgy- alienalus, utea, quaefacit, aut patitur nesciat. Sed
ptum , id est super genlilem populum, scilicet vertigiue ducebatur, ul mala, quse operabaiur, non
errores universos destruere , et lumen verilalis intdligeret, ct nimiam ebrielalis suae crapulam
omnibus iiotum facere , cuuctosque mortales libe* Tomebat, id est spurcitiam erroris, qua replcla
rare. erat, ore proferebat, dum laudaretidola,alqueaui'es
Vel ita : stulti erunt principes Taneos quae dicitur audientium, et meutes quasi vicinas auras foelidissi-
mundutum humile. Omnes enim haeretici contrariam mo odore polluebat.
allitudinem humiliati docent, et detrahunt ad infe- Et cum praedicatores grali* vejigriu.t, mn eril
ros, et sunt principes humilis dejectique mandati. JEgyplo, Ldest parti eorum, qui in inftdelitate per-
Constliarti quoque Pharaonh, qui rex jEgypli est, manserunt, opus quod faciebal, ut eos inhibere pos-
et recte dissipator, et divisus, et Lu.parttis varias se- sit: caput et caudam, id esl primum et ultimum
parat, insipiem arguentaf dedisse consitium, quan- eirare fecerunt supradicli principes, incurvantem,
do disperdet Dominus sapientiam sapienlium, etre- id est alios sub disciplina tenentem , et refrenantem,
probabit. Solent aulem haeretici huic regi suo, id Q id est regentem subditos. Sequitur :
est tumido sensui dicere : Filii sumus sapientium, YERS.16. — « In die illa erit jEgyplus quasi
qui ab inilio docirinam nobis apostolicam tradide- mulieres, et stupebunt, el limebunt a facie commo-
runt. Filii sumus regum anliquorum, qui appellan- tionis manus Domini exercituum, quam ipse movebit
tur reges philosoplioium , et habemus scienliam super eam. t
Scripturarum junctam scientiae sa-culari. Quem re- YES.17. — « Eleiit terra Juda JHgypto in festi-
gem interrogant, ubi sint sapientes ejus, qui con- vitatem (116) omnis, quiillius fueril recordatus, pa-
tenniebant ecclesiasticam simplicitatem. Seqtii- vebit a facie consilii Domini exercituum, quod ipse
tur : cogitavit super eam. »
VERS.15. — « Slulli facti sunt principes Taneos, JEgyplus, id esl gentilitas erit pa\ida id est imbe-
emarcuerunt principes Mempheos, deceperunt JEgy- cilla quasi tnulieres. Et stupebunt jEgyplii, id est
ptum angulum populorum (11S).» gentiles, aique time.bunipro iniquitalibus a facie
¥ERS.14. — « Dominus miscuit in medio ejus; commotionh manus Domini, quia commovebit osn-

(415) Ahas, populorum ejus.„ (116) Alias, f« pavorem.


197 COMMENT.IN ISAIAM LIBR.1OCTO. — LIB. III. 198
niuni corda,e! omnes terrendo, ac concuticndo ad A quia omnes sentenlias suas, in Chrislo confirmat.
pcBHitentiamexcitabit. Et post commotionem per- Qiiantum vero ad nos, quaercndum esl, cur non lin-
turbationis ac pa\ oris ex malorum conscienlia eiit gua Hebraea, sed Chananilide loquantur hse civita-
tcrra Juda, id est Ecclesia Calholica, extra quam tes. Sed Hebraeus transitorem sonat, qui de loco
confessio veritalis non est, JEgtjplo, id est geutili- transit ad-locum. Et nos licet sancti, quandiu in
iati, fn festivitaiem, id eslin laetitiam etveneratio- jEgypto sumus, id est dum in hujus mundi tenebris
hcni. versamur, non possumus lingua Hebrsea, id est lin-
Omnis jEgyplius qui recordalus fuerit illius, id gua transeunle loqui, sed (ingua Chanaan. Chanaan
est Ecclesiae,pavebil a facie consilii,Domini, qui co- quippe interpretalur quasi molio, vcl quasi respon-
giiavit genles a simulacris vanis ad Deum vivuro dens. Quando igitur ab JEgypto recedere volumus,
conveitere, eleos, qui converti noluerint, acerbius et exire de potestaie Piiaraonis cupienles peccato
'damnare. Comparatione Christianorum omnes pa- prorsus carere, et in patria sanclorum, ubi justitia
igani quasimulieres suntinflmas habentes sentenlias, regnal, habiiare, tunc niovemur, et quasi lespon-
et quidquid dixerint, verlitur in slultitiam, dum demus Cbristo nos vocanti; el tamcn, quia adhuc
'stuperit taniae gentis conversionem, atque mirantur, in praescnti saeculo detinemur, lingua Hebraea nec
'et inlelligunt manum Doniini. Et quicunque eorum B dum loqui possumus, donec ab hac vita transeamus.
•fuerit nominis Christiani recordatus, imbecillilatem Sequitur :
idololatiiaj tiniore fatelur; sivero conversus fuerit, VERS.19. —« In die illa erit altare Domini in
fit ei lerra Juda in feslivilulem, id est scientia Scri- medio terrae JEgypti, ei titulus (118)juxta terniinum
pturarttm : Lex et Prophetae, Evangelium, et apo- ejus Domini. >
stolorum Epistolae, omnhque qui hujtis terrae fueril YERS. 20. — Et erit in signum, et in testimo-
recordaius, pavebit, sed pavore (117), qui ducit ad nium Domino exerciluuni in terra iEgypti. ;
vitam, t Principium enim sapienliae timor Domini In jEgyto, iJ est in gentibus eiil altare Domini,
(Prov. i, 17). > Sequitur : - ut ab orlu solis usque in occasum in omni loco
YERS.18. — < In die illa erunt quinque civitates juxta Malachiam offeratur nomini ej'us « oblatio
in terra jEgypti loquenles lingua Chanaan , et ju- munda (Malack. i, 1). » Sicut auleiri una esl Ec-
rantes per Dominum exercituum : civitas solis \ o- clesia, sic et unum cst altare in tolo orbe, quia et
cabitur una. t ' unum sacrificium. Tilulus juxta allare est Evange-
Quid nunc per quinque civitates nisi quinque sen- - litini, et apostolorum doelrina.
sus coiporis designantur ? Namuthoc innueret pro- Vel alture fideslest, in qua ofleiimus hostias, de
])heta, addidit exponendo, quia civilas solis vocabi- quiftus ail Petrus : « Superaedificaminidomos spi-
tur una ex illis. Quaeest enim civitas solh in homine ritales, sacerdotium sanctum, oflerentes spiiitales
ntsi visus, qui iolum corpus illuminat sicut sof hoslias (7 Petr. n, 5). > Tiiulus juxtu altare hoc
mundum? Cbanaan vero mulatus dicilur. Quinque bona operafio est, et Dominicaepassionis imitatio. Et
ergo civilates in terra JEgypli tingua Chanaan, id erit illud allare vel titulus insignum et inteslimo-
est lingua mutata loquuntur, dum quinque sensi- nium resurreclionis ejus. Sequiiur : « Clamabunt
bus corporis in genlibus a peccato mulatis serviunt enim ad Dominum a facie iribulanlis, et mittet eis
justilise. Qui enim hos quinque a pravis delectalio- salvatorem ac propugnatorem, qui liberet cos. »
nibus non refrenat,ioquilur adhuc lingua ^Egyptia. YERS.21. — « Et cognoscetur Dominus ab M-
Quivero jam eos virlutum operibusoccupat, lingua gyplo, et cognoscent jEgyptii Doininum in die illa,
Chanaan loquitur in suis quinque civitalibus, quia de et colent eum in hosiiis et niuneribus, et vota vove-
viliis ad \ irtuies esl mulatus. Deo enim non lam ver- buntDomino, et solvent. »
bis loquimur quam operihus. A facie hostis antiqui tribulantis eos in perversis
Nonnulli quinque civitates vel legem Domini, quae opefibus clamabunt, tandem ad Dominum sicut Cor-
in Alexandria primum interprelala est, vel Eccle- r> nelius, qui « erat deprecans Deura semper (Act.
siaeordines , episcopos, presbyteros, diacones, ii- x, 2). » Et miltet eh per aposlolos Chrislum salva-
deles, catechumenos senserunt, aut cerle spirita- torem, qui liberet eos.
lem legis intelligenliani, de qua et Apostolus ail : Vel mart^Tes et caeterifiddes afflief.onibus pressi,
< Yolo quinqueverbis loqui in Ecclesia sensu meo, clamabunl ad Dominum a facie mundi tribulanlis et
quam decem millibus in lingua (7 Cor. xiv, 19).» impugnanlis eos. Et spiritaliter mitiet eis sulvatorem
Et uiio quinque civilatum appellalur civilas solis suum, quia per Christi gratiam liberabit eos, et
jtisliliae, quae mihi videtur referri ad visum. Sicut contra infideles pi o eis pugnabit. Quolies enim a
enim civitas, ulvideatur, sole et luna indiget; ila persecutoribus vel impugnatione daemonum alfl g'-
ut oculi nostri illuroinenlui, indigemus sole, qtti mur vel qualibet adyersitate, el Dei auxilio libera-
estCbrislus.Lex ergo HnguaXkanaan, id est lingua mur, ac protegimur, Deus Filium suum ad nos quo-
muiata loquitur, dum Grseceinterpretatur vel spiri- dammodo mitlit salvatorem ac propugnatorem, qui
taliter exponitur. Et juraluer Dominum exercituum, nos liberat. Sic igitur fidelibus suis lunc misit

(117) Ambo Codd., et pavore. (118) Alias, tilulusDomiuici juxtaterminum cjus.


199 i - HERVEI BURGIDOLENSIS MONACHI _ 200
eiim, dum post martyrura affliclionem pacem A j litate in sanctorum Ecelesiam, qui se el alios bene
dedit. i ) dirigunt. Assyrii quippe dirigenles inlerpretantur, et
« Et cognoscetur, inquit, Dominus ab JSgypto, » Assur dirigens. Et intrabii Assyrius, id est praedica-
quia poslquam persccutiones quieverunl, universus lor JEgyptum, id est gentilitatem , et JEgyptus in
credidilorbis.« Et cognoscent JEgyptii ©ominum in Assyrios, id est gentilis in Ecclesiam. Et servknt
die illa, et colent eum in hostiis et muneribus » Mgyptii Assur, quia gentiles obedient Christo.
spirifalibus bonorum operum, et vota piae conver- Assur enim, ui dictum est, interpretatur dirigens.
s ei vovebuni el solvent. Votum enim Domino Et quis est iste dirigcns nisi cui dicitur:« Dirige me
sationis
offert, et solvit, qui estsanctus corpore et spiiiiu. in veritate tua, el doee me, quia tu es Deus salvator
Sequitur : meus? (Psal. xxiv, §.) > Tunc autem primum \ia
YERS.22. — « Et percutiet Dominus iEgyptum patuit de JEgyplo in Assyrios, quando jussuni esf
plaga, et sanabil eam, et revertentur ad Dominum, Cornelio ut ad Simonen Petrum mitterel (Acior. x),
et placahiiur cis, et sanabit eos. » El inlravit Assyrius JEgyptum, quando Petrus est
Duobus modis vulnerat Deus, quos ad salutem ingressus domum Cornelii. iEgyptus intravit in
retlucere curat. Aliquando enim carnem perculit, Assyrios, id est gentilisiucorporatus esl sanclorum
ct mentis duriliam suo pavore tabefacil. Yulnerando R ' Ecclesiae, quando « cecidit Spiritus sanclus super
crgo ad salutem revocat, cum electos suos aifligit omnes qui audiebant verbum, et j*ussiteos baplizari^
exterius, ut interius vivant. Aliquando eliam, si Petrus (ibid. XLIV).» Et servierunt JEgyplii Assur,
flagella exterius cessare videaniur, intus vulnera in- quando Cornelius, et qui^um eo baptizali fuerant,
fligit, quia menfis nostrae duriiiam suo desiderio custodierunt, quod a Petro audierant, quoniam
pcrculil. Sed pcrculiendo sanat, quia terrore sui « non est personarum aceeptor Deus, sed in orani
jaculo (119) transfixos ad sensum nos rectitudinis geule, qtii timet Deum, et operatur justiliam, acce-
re\ocat. Corda enim noslra male sana sunt, cum ptus est illi (ibid. xxxiv). Sequitur :
nullo Dci amore sauciantur, cum peregrinationis VERS.24. — « In die illa erit Israel tertius iEgy-
stisa aeruninam non sentiunl, cum erga infirmilatem ptio, et Assyrio : Benediclio in medio terrae. J
proximi ne quolibct minimo affectu languescunt. VERS.25. — « Cui benedixii Dominus exerci-
Sed plttga percuiientur, ul sanentur, quia amoris luum, dicens : Benedictus populus meus iEgypti.
spiculis mcntes Deus insensibiles transfigit, moxque; et opus manuum mearum Assyrio haerediias aulero
has sensihiles per ardorem charilatis reddit. Unde! jaea Israel. >
dicit et sponsa in Canticis : c Yulnerata charitate Israel, id est vir videns Deum, erit lertius jEgypiio,
'
ego stim ( Cant. iv). > Male enim Wna anima, id est genlili converso, et Assyrio, idestpiaedicatori,
alque hiijus exsilii statu caeca, securitate prostrata L Vel Israel et iEgyptius circumcisio et prseputium est
nec videbat Deum, nec videre quserebat. Percussum L Et cum praedicator est in gentibus, Israel, id est
autem cor charitatis ejus spiculis vulneratur, quiaL Hebrseorum populus, additur eis lertius. Renedklis
in intimis affectu pielaiis ardel desiderio contem- in terra, id est in Ecclesia, « Cui benedixit Domi-
plalionis, et miro inodo vivificatur ex vulnere, quaei nus dicens : Benedictus populus meus JSgypti, s
prius mortua jacebat in salute; aestuat, anhelat, etL id est gentilitatis, et opus manuum mearum erit As-
jam videre desiderat, quem fugiehat. syrio, quia eooperabor praedicatoribits, sicut ait
Percussione ergo ad salutem reducitur,-quaead [ Marcus : « Prtedicaverunt ubique Domino coope-
securilatem quietis intimae amoris sui perturbationei ranle, et sermonem confirmante sequentibus signis
revocatur. Pulchre ilaque diclum est, quia « per- (Marc. x). » Et Paulus : « Qui operatus est Petro
ctiliet Dominus iEgyptum plaga, et sanabii eam.f El( in apostolatu circumcisionis, operatus est et mihi
revertentur, inquit, ad Dominum charitate stimulatii inter gentes (Gal. n, 8) > — i JJsereditas autem mea
a quo reeesserani concupiscentiis illecti. Et ptaca- Israel, » quod interpretatur vir videns Deutn sive
bitur eis paenitentiam agentibus quibus iralus fae- v. princeps cumDeo, quia illi erunthseredilasDei, qtii
rat peccantibtis. El sanabit eos a languore peccali,, sine fine videbunt eum, et regnabunt cum eo. Haec
atque torporis intimi. Yel J5g5'ptum, id est creden- quidem ad electos : sequentia vero spectant ad re-
tes ex gentibus percussit Doniinus, quia tradiditt probos, cum diciliir :
martyres passioni. Sed rursum eos in resurrectione '
sanabil. « Quem enim diligit Dominus, eorripit: GAPUT XX.
flagellat autcm omnem filium, quem recipit (Prov. VERS.1. — «In anno, quo ingrcssus est Thar-
m, 12). > Sequitur : thari in Azoium, cum misisset^ eum Sargon rex
VERS.25. — « In die illa erit via de JSgyplo ini Assyriorum, el pugnassel contra A/otum, et ce-
A syrios et inlrabit Assyrius in jEgjpium, ett pisset eam. >
iEgyplus in Assyrios, et servient iEgyptii As- YERS.2. — «In tempore illo locufus est Dominus
sur. » in manu Isaiaefilii Amos, dicens : Vadeet solve sae-
Via erit de JE-gypto in Assyiios, iJ est de genti- cum de lumbis tuis, et caleeamenta tua tolle ds

(1!9) Ita uterque Cod. pro terroris sui iaculo


201 COMMENT.IN ISAIAMLIBIU OCTO. — LIB. III. 202
pcdibtis tuis. Et fecit sic vadens nudus et discal- A eril, et super iEihiopiam; sic minabit rev Assy-
ceaius. > rioiuni caplivilatcm ^Egyjili, » iniclligiltir prophela
Yi.ns. 3. — < Et dixit Dominus : Sicut ambulavit tribus diebus nudus ambiilasse, ul fritim annorum
servus niciis Isaias nudtis et discalccatus, irium caplhitaicm signilicarct triuni diertim impudenda
aniiorum sigiutin ct poitcnlum super ^Egyplum erit, deambulalio. Solcl eniin nonininquam in Scripturis
Cl super ^Ethiopiam. > dics aiiniini signilicarc, sicut Ezcchicli dictum csl:
Yi.us. 4. — t Sic liiinabil rex Assyriorum capti- c Diem pro anno, dicm, inquam, pro anno dcdi
vilatem ^Egjpti. ci transniigratioiiem jEihiopiae, libi (Ezeck. iv, 6).-» Et^sub Moysercversis evplora-
juvcueni ct sciicm, utitlam cl discalcealam discooper- toribus, ac ierrae, qttam inspexeraiil, deirahenlibus,
tis iiiitibus ad ignmniiiiam ^Egypti. » cum dolerent iilii Israel de jEgj pto se cgrcssos,
Yrits. 5. — « Et limcbtinl, ct coiiftindentur ab dicil Dominus : < Juxta numerum quadraginta die-
^Efhiopia spe sua, el ab ^Egyplogloria sua. > rum, quibus considerastis terram, annuS' pro die
Vr.iss.G. — t Et dicct habitator insulae lmjus in Imputabitur, et quadraginta annis recipieiis iniqui-
die illa : Ecee ha>cerat spes noslra, ad quos corifu- tales vestras (iYum. xiv, 51), » Sic et in hoc loco
ginitis in atixilitim, til liberareiil nos a facic regis propheta, ut irieniiiuni figuraret, triduo nudus am-
Assyrioruin, ct f|iioinotlo effugercpolerimtisnos? > R I bulavit, potuit eliani tiua deambtilatio vel ttien-
Quid aiitcm niinc dc lcmpore, quo Tbaiiban cepit nium vel quanlum voluit Dominus, signilicare.
A/.otiiin, atl caplh ilalcni/Egypli et ./Elhiopiaeper- Quid igitur per hoc caplivitaiis triennium expii-
liiici? Setl quaiito niiiius congruere videtur sensus milttr nisi Chiislianorum tempus a Domini resur-
liistoriciis, lanto eonipclciitior est spiritalis intelli- reclione usque ad nuindi lenninum, in quo sic capti-
geniise ralio. Quid cniiii per Azotum, quaedicilur vanlur, qui Domini graliam transferuntin luxuriam?
ignis gencralionh, nisi gcnuinus libidinisardor ex- < Sic enim minabit rex Assyiiorum captivitatem
-primitur? Qttid pcr Tkartan, qui superfluus vel iEgypti, el transmigralioncm iEihiopise, > el caetera.
elongans inlerprelatur , nisi superfluus et a Deo Ul j'am diximus, rex Assyiiorum diabblus est. Quid
separttns eogitalus designaiur : < Perversae enim autem jEgyplus, quae dicilur tenebrm, et ^Elhiopia,
crigiialiones separaut a Deo (Sap. i, 5). > Et ipse quae caligo interprelatur, designat nisi obscuralas
dicit: « Contrivi cor corum fornicans el reeedens a nonnullorum conscientias? Daemones enim juxta
ir.e (Ezech. vi, 9). » Cor enim quod fornicalionem Aposlolum « reclores sunt mundi tenebrarum harum
diligil, a Deorecessit. (Ephes. vi, 12). > Minatergo rex Assyriorum capli-
Quid per Sargon, qui dicitur princeps horti, id est vitatem JEgypli, et transmigraiionem jElkiopice,
voluptalis et luxurise, et est rex Assyriorum, nisi' C quoniam hostis antiquus eos secundiiin dcsiderium
prineeps d.emoiiumdiaholus? millit iiaque Sargon suum de vitio iii\iiium captivos ire facil, quorum
rex Assyr oriim Tbarlhan contra Azotum, ut expu- mens scienlia doctrinaeDei non est illuniinaia, vel
gnel eam, et eapiat, qtiia hostis anliquus suppriluas post illuminalionem consensu pcccati rursum cst
et fornicarias cogilaliones in ,corde suggerit, quae obscurala.
genuintim ignem libidinis exagilent, ut uibem casti- Minat juveuem, quia el etim, qui sp'rilali roborc
talis expugnent. Et tempore quo Tharthan Azolum ac sanifale mentis floridus pulabatur, captivat, et
cep t (in qua coinprehensione caro vcl mens genuino senem, quia et eum qiioquc, qui maHirtts nioribus
ardorc aestuans signilicata est pcr immissioiiem co- atque peifectus vitlebalur, in viam iniquiiaiis im-
gitaliouum a diabolo superala) « loctilus eslDomi- pellil. Sic minari nolebal, qui prccabaltir dicens :
ntis in manu Isaiae, > quia ex cjus aclione verba sua « Manus peccatoris non movcal nie (Psal. x\xv,
formavit. < Sohc, inquit,'saccuni delumbis tuis, > 12). > Nitdum minat cam, itl esl iiiclumcnto jusli-
ctc. Quid est-uulem, quod prophela solvit saccum iiae sptJiatam et discalceaiam cxeniplis patruin.
de lumbh suis, et calceamenlu de pedibus nisi hoc Pcdes enini operum noslrorum a morsu scrpenlis
quod nmlti lunibos suos a cingulo oaslitaiis erant anliqui muniuiifur quasi mortiiorum pdlibus ani-
soluluri, quos anlea poeiiitenlisevel disciplinss cili- u malium, tlum intra rcgulam vif;e palruin lenenliir.
cio vcslitos constriiixerant, ct operum gressus a Discalccattis ergo vadil, qtii ntiHitis piwcedenliiim
munimine paternortim cxcmplorum nudaluii? Et palrum in suis opcribus imilalur excinpla.
forte quia plurcs, qui incmbra Clnisli pulabantur, yEg\ptus qtioque perseqitcns vd liibulans inter-
lamignoniiniose caplivantur in lu\uriani eiiniqui- prctalur, ct iElhiopes huiniles alquc dcjecli, qttia
lales a diabolo, Isaias, qui salus Domini dicilur, et; « oninis qui se cxaltat Iiumiliabilur (Luc. xiv, 11).>
- Chrislum signilkarc solel, soluto tlc ltimbis cilicio' Qui ducendi simt in caplivitatoin, in qiiam ilninl
vadit nudus et dhcalceulus. Idcirco eiiim per tri-•, juvenes et senes, quia iualitia roborati sunl, et ad
duum nudus, ul ititdligi datur, ambtilavil, irienniii perfeclac aelatis vilia pcrveiieiiuit; nutli, tu omiiia
captivitatem poriendens, ut noniiullos ex eis sic: eorum scelera pateant. « Nihil enini occiiltuiu, quod
captivari designaret, qui Trinitalis fidem confi- nonrevelctur (Luc. viii,17).>EldiscaIceali,nepascha
' tentur.
Nam dicente Domino : Sicut ambulavit; Domini comedere valeant, sed a^serpenlibiis mor-
senus meus Isaias nudus et discalceatus, triumi deantur. Qttid autem in discoopcrth nalibus, uer
anuorum sigiium et porlentuin super JEgyptum quas slercora digcrtsnUir,nisi turpium attjtic pudcn-
PATEOL.CLXXXI. 7
205 HERVEIBURGIDOLENSISMONACHI 204
darum actionum detectio iiguralur, unde fama fe- A veniunl, quae malum subruant aiduicium; sic a
tentis odoris egreditur? deserto mullitudinis dsemonum e contrario venit
Et hsec ignomlnia JEgypti, id esl eoruni, qui ob turbo tentalionum statum mentis concutiens -atque
sui caecitatem cordis usque ad deteslandas acliones subvertens. Quod et aliter intelligi potest.
perducti sunt. Nam propler has ignominiosi haben- Qaid enim per Africum, nisi calidus inimicarum
tur et infames. Gaplivalis ilaque lam miserabiliter tuggestionuni flalus designatur? Quid per deserium
nonnullis, qui sanctilate magnipulabantur, minores, nisi destitutio boni? Vaeua enim timore Dei pectora
qui scquebanlur eos, anle casum eorum timebunt, et ab irroraliqne gratiae coelestis arentia deserto
ne et ipsi sirailiter cadant, « et confundentur ab squalenlis eremi comparantur. In hoc deserto vidit
,/Ethiopia spe sua, et ab JSgypto gloria sua, > quia Joannes «mulierem sedentem super bestiam cocci-
nunc ab liis erubesceut, in quibus salulis suaespem neam plenam nominibus blasphemiae (Apoc. xvn,
magnam I.abebant, et in quibus gloriabantur, quia "5). >Mulier enim Babylon, bestia diabolus. Sicut
vere sanctos aestimabant eos. IIoc enim saepe eljio- ergo turbines, id est yitiorum perturbatjones, quae
stris diebus"contigil. cor evejjunt, ab Africo, 3desta calida suggestione
« Et dicet habitalor Jrajus insulse, > id est qui veniunj, inimici; ita et de deserto, id est de eo, qui
"
permanserit slabilis in hac religione. Ecce isti sunt, b^qnupisponte deseruif, venii onus hujus deserti
in quibus spem habebamus, et ad quorum consi- maris, quia juxta prophetam alium « exsemetipso.
lium etadjulorium confugiebamus, utnos inslruendo judicjunj ej, onus ejus egrejientur. (Habac. i,
alque orando liberarent a facie regh Assijriorum, 7).»
id est ab impugnalione Satanae, qui nunc semelip- Visig, Inquit, clura nuiitiata es( tniki diviniius de
sos liberare non valuerunt! Etgiiomodo nos infirmi terra hqrribili, dsenionum terribiliter amatojibus
potei imus resistere vel effugere, cum isti fortes tam sseculi praevalentipm. Undeelper Joannem dicitur .
enerviier yieti sint in certamine tentalionum ? Se- < Vaeterrae et niarj, quia descendit diabolus ad yos
quitur: - y habens iram magnam (Apoc. xn, 12). > Hsec est
1
CAPUT XXI. vjsig dura, qtiaenuntiata esl pEophetae;itaque visio
, .VERS.4.*— « Onus deserti marjs. > vel ppndus contra hujus SKCUUmare cernitjir; et
Sextogradu positum est onus istud, quia eorum quantis len),ationibiis mundus iste plenus sit, pro-
est, qui neque ad Sabbalum quielis animarum post phej,a cqnsiderat. Haecautem ipsa Jentationum .tem-
mortem pertingunt, neqtie ad octavam beataeresur- pestas a deserlo venit, jn quo [tentatus et Dominus
rectionis, sed prasenti vi£se,qttas per sex dies labo- Q est, atque Israelilae serpentium morsibus exstincli.
riosos exprimitur, loli animaliter inserviunt. Est ln hjs tentationiJms et angusljis hofnbilis et dura
autem Babjlonis el hoc onus, el illtid generaliter visiqauditpr. Recte enini lurbines alque tempestates
omnium peccalorum, id est et reproborum et eo- de desprto yeniunl, et Je terra horribili, ubi non
rum qui ad pcenitentiam redeunl. Mare enim eos est habitalor Deus, et ubi universa ierrena
significat, de quibtis iste jiropheta dicit: « Impii sunt.
aulem quasi mare fervens, quod quiescere non po- Et quicunque ipcredulus est, agiuem congruam
test (Isa. LVII,.20). > Corda quippe hominum ter- inficjelilati suae, et qui depopulator est, vastat. Ham
rena quaerentium diversis cogilaiionum fluctibus in- hoc sequitur :
tumescunt, qui elatione supgrbiae concitati dum < Qui incredulus est, infideliter agit, et qui depo-
allerna intentione se impelunt, quasi adversanli se pulalor est, vastat. » Quicunque sahctis prsedicalo-
unda collidunl. Mai;eergo cor iniquorum est, quod ribus non credit, iniidelitatis opera facit. El qui de-
videlicet mare tjeserium est, quia a Deo derdictum populaior ac dhsipator est, vastat Ecclesiam ut Sau-
ac reprobalum. Sed videanius, c|uod onus hocmare lus (Acl. VIII,5). Vel hostis aniiquus, qui depopula-
sustlneat. Sequitur : « Sicul turbines ab Africo ve- lor bonorum est, vastaj, inirinsecus Babjloneih, id
niunt, de deserto yenil, de terra horribili. > D est saeculariumcor. Sequitur
VERS.2.—« Yisio dura nuntiata est mihi. > i Ascende iElani, obside Mede : omnem gemiium
Quid per deserium vel lerram horribilem nisi ejus cessare feci. > JElam hilerprctalur smculum
mens reproborum designalur angelorum ? Quid per vel ante fores, vel pro /bn6us,-aut smcularia; Medus
Africum qui calidus est ventus, nisi Spiritus sancti vero mensuraius, TeJ mensurans. Quid ergo per
flatus exprimitur? Unde Zacharias ait: « Dominus JElam nisi omnia temporalia significantur ista,
Deus in tuba canqt, et vadel in turbine austri (Zack. quae nobis ante fores sunt, id est prse oculis; et
IX, 14). > Auster enim et Africus iderii significant. quid per Medum nisi Salanas, qui nocere non
Deus quippe in tuba cauij;, cum Christus vel per potest nisi juxta mensuram, qua divinitus relaxalur.
suos praedicatores, vel per .seipsum praedicat. Et Ascendit itaque conlra eum JSlam, cujus meniem
vadit in furbine austri, quia cum noslra mens di- saecularia et visibilia per delectationem superaie
vina formidine vehementer conculitur, Deus ad eam niluiitur; et Medus obsidet cum diabolus uridique
veuit. Tuliio enim auslri timor est, quem divina meiilem tentationibus diuturnis circumvallat etim-
5;ratia peccatori inctitit. ut c.onveitatur. Sed sicut pugnai. Et inlerhaec omnia, inquit, gemitumejus,i&
jn divinoe formidines ab Africo Spiritus sancli est Babvlonis, confusaescilicet menlis, cessare feci,
20S COMMENT.IN ISAIAM LIBRI OCTO. — LIB. III. 208
quia saeculari gaudio debiiata neqttaquam sentire A res et subjectos suos Babylonio cibo pascunt et ine-
vaiet spiritualia damna, quae palitur intus, et id- briant, id esl doctrina confusionis, qua debriati, si
circo riescit, cur gemal. Sed propbeta pius, quan- quos ab Ecclesia possunt abducere, [bibunt in eis
lum de lali anima doleat, atque miretiir, oslendil vinuro eonfusionis et amenlise, sttosque Iaudant
subjungens: errores. Sed in noete ej'usdem confusionis et temu-
YERS.5. — « Propierea repleti sunt lumbi mei lentiae perimuntur a diabolo quia sine cogniiione
dolore, anguslia possedit me sicut angustia partu- veritatis moriuntur. « Qui enim dormiunt, nocte
rientis: corrui cum audirem, eonturbatus sum, cum dormiunt, et qui ebrii sunt, nocte ebrii sunt (I
viderem.» Thes. x, 7). >
VERS.4. — t Emareuit cor meum, tenebrse stupe- In hac ergo nocte mentis et ebrietate et somno
ieeerunt me. > - occiduntur ab hoste ahliquo. Unde et diviti Domi»
Angustia parlutknth tenuitprophetam, quia cum nus ait: « Stulte, hac nocle repetunl animam tuam
nimio dolore proferebat, quod intus habebat, mce- abs te (Luc. XII, 20). » Gonlra hanc ebrietatem, et
stam scilicet visionem, quse sihi ostensa fuerat su- somnum et mortem Petrus nos caute admonet,
per Babylonem, quam audiens stare non potuit, sed dicens : « Sobrii estote, et vigilate, quia adversa-
dolore emarcuit, et elanguit [ad lerram jacens, et B rius vesler diabolus ianquam leo rugiens circuit,
tenebrae confusi cordis, oculorumque corporis sf«- quaerens quem devoret (7 Pelr. x, 8). > Hoc itaque
pefeceruat eum, ut imniensa absorptus tristilia diu convivium el immmeritem nocte mortem propheta
'sine corporis visu, et animi sobrio intellec(u stu- considerans ait : « Pone mensam, contemplare IE
pefactus et languidus jaceret. Qui cur ialia pertu- specula, coriiedenles et bibentes surgite principes,
lerit, vix landem dicefe valens adjungit: arripite clypeum. > Scire enim debent hujusmodi
« Babylon, dileclamea, posilaest mihiinmiracu.- convivae, quia inimicus eorum Satanas improvisani
-Juni. >Aifectu pietatis et compassionis vir sanctus eis necemprseparat, et se munire contra eum non
Babylonem dilectam suam j\ ocat, quia in omnibus possunt.
bominibus naluram suam Jiligit, et omnium mise- " Vel
prophetae,praecipitur, nt vescens in mensa
riis benigne compatitur. _Quantaenim charitaie pii- Domini, et illius saturatus cibo diligenter contem-
tabss hunc plenum, qui el Babylonem sic diligit? pleiur, quae venlura suul muiido, diciturque per'
Qttaeest autem haec BaJiylon nisi - ea pars huniani eum ad omnes credentes, ut comedenles et bibentes
gerieris, quse raundum huncsolum amaf? Quse po- corpus et sanguinem Domini verlantur in principes
stia esl prophela fu miracutum, quia vidit eam in r Ecclesiae,etcum aposlolis audiant: < Surgite (Joan.
puncto florenlem, et mox exlerminatam. Videtur xiv, 51), » arripiantque clypeum fidei de armatura
viia prsesenslonga his~qui de seterna non cogitant. apostoli Patili, in quo possint «igniia diaboli j"acula
Sed propheta -[ccelestibuset acternis iritentus consi- exstinguere (Ephes. vi, 16). > Sequitur : t Iiaecemm
deravit, quam cito gloria hsec lemporalis finialur. dixit mihi Dominus. >
- Qui et adjecit, dicens BabjJoni: " •• VERS.C.—« Vade et pone speculatorem, et quod-
VERS.5. — « Pone mensam, contemplare in spe- cunque Tiderit, annunliet. >
'
cula : comedenies et bibentes, surgite, principes,' ar- YERS.7. —« Et vidit currum duorum equitum,
ripite clypeum. s ascensoremcameli, et conlemplatus est diligenter
Pone, inquit, tibi mensam, id est ssecularem do- - niulto intuitu. >
ctrinam, in qua variis cainalis scientiae ferculis YERS.8. — «Et clamavit leq : Super speculam
pascaris. Yel tnensam, id est apparatum Mectatlo- Domini ego sum stans jugiter per diem, et super"
num ponctibi. Sed dttm ad ha'nc mensam sederis, cuslodiam meam ego slans (120) 'iolis noctibus'. »
coniemplarein specuia, id est ab alto mentis eminusj VERS.,9,.—'«Ecce iste venit ascensor vlr'bigse"
prospice quanla tibi peinicies Immineat. Et vos, equitum, el respoiidit et dixil: Cecidit Babylon, et
ptincipes Babylonis, id esl sapientes muiidi, qui e( JJ omnia sculptilia ejus conlrita sunt in terram, >
obscuram eimanifestam saecularemscientiam come- Pone, inquit, in corde luo specutalorem, id est
ditis, et bibitis, surgite ab hoc convivio, el arripite ' piovidam mentis vigilanliam, qtiseveniura viliorum
clypeumproteclionis, queni diaboli jaculis oppona- ac daenionumcertamina ex alta consideratione prae-
fis, ut ab imminenti gladio mortis vos protegatis. noscat, et quae in mundo futura sunt, prophetico
« Baiihasar eniiu rex Babjlonis fecit graride convi- spirilu praevideat. Prophetaruin quippe sensus
\iumopiimaiibus suis, praecepitquejam, temulentus, afflatibus iniimis replettts ab imo levatur, et ad
afferri vasa quse fuerant in templo Domini, el bi- supema cqnscendit, atque inde quasi de quodam
berunt in eis rex et optimaies "ejus, uxoresque et rerumi vertice, ' > quae irifra se venlura sunt, videt.
i' ','-•• "~,r
concubinaeejus ; bibebani in eis vinum, et lauda- Speculator itaque, quem proptiela posuit, sensus
bant deos suos, el eadem nocte interfectus est Bal- ejus non uicongrue accipituf. Qui super speculam
thasar (Dan.,x, 1 et seqq.). > prophelicse corisideraiionis posiliis vidil in hoc sse-
Ita el sapientes hujus saeculi el haeretici familia- culo currum duorvm equitum, id est superbam pom-

(120) Alias, ejjosumslans, elc.


m HERYEI BURGIDOLENSISMONACHI 208
pam diaholi el Anticlirisli. Vidil asccnsorem asini, A , fornicationis suae poiavit omnes gentes (Apoc. xiv,
id csl diulioluni, ef uscensorem camcli, id csl Anli-- 8). » Et alius augelus secutus esl, dicens : « Si quis
clirislum; asiiiusonim sliilliisel irralionabilispopu- atloiaveril hcstiam et iniagiuem ejus, ei acccperit
lus gciitiiiin csl, i|iii antc Rcilcni]iloris atlvenium cbaracterem in fronte sua, hic bibet de Vmo ir.e Dei
posscssus a diabolo cst; caincltis \cio lortuosa per- (ibid. 9).»Hsecerunttuncscu/pfi/fa deorumBubylonh,
versiss.inoi iuii hoiiiiiiuni mtiltitudo, quae Aulidiii- bestia scilicet, id esl Aulichristus et imago atque
stum sequetur: charactcrojus, el numerus nominis ejus. Sed haec
El contemplalus est, inquit, astutias corum dili- sculplilia conterenlur Babylone cat!ente, quia per-
genter mnlio intuilu. Et nc qualibcl arle cortini de- euntibus impiis destruetur Antichrislus, et idola
ciperctur, clamavil teo coiifidciiicr dieens ac forti- ejus.
ter : « Super speculam Doinini ego stiin stans, > etc. Alio sensu vir ascensor bigmequilttm, incarnafus
Sittl eiiim sttper specalam Domhti, cujtts mens in Domiiius intelligiiur, sedens super bigam Ecclesise,
appeiilioncpatriaestiperiuc foiti stabililatc figitur. A in qua sunt equitcs prsedicalores afqtie roclores.
cuuclis quippe cxlernis motibus camdem ititenlio- Qui ascensor bigae desideranti propl.etae, cl verba
nem siiam quasi qucmdam secretissimtim recessum ejus autlire volenli < rcspondit et dixit: Cecidlt, ce-
'
B l >totius orbis co;ifusio, et in advenlu
petiil, ibique incoinuiulabililer inhaerciis, el mula- eid Babylon;
iilia cuncfa iraiisccndens ipsa jam tranquillitate meo cecitlit, et peniius corruet in fine saeculi, et ido-
quiclis suae in mundo exlra mtindum esl. la ejus contrila sunt. Hucusque propheta relulit,
Stat et super cuslodiam suam, qui per solerliam quomodo Babylon posita sil ci in miractilum et in
disciplinse terrenis dcsideriis non succumbit, sed sluporem, et cur tanio mcerore affcctus sit in hac
supereininel, ul tlum semper slanlem appetit aeter- visionc. Et post haec ad plebem fideiium conversus
nitalem, infra sit ei onine quod liansil. Sanctorum subjungil:
namquc provida discrelio, dum sollicite circumqua- VERS.10. — « Tritura mea, et lilia areae meae,
que respicit in alto posita prius, quam veniat cul- quae audivi a Domino exercituum Deo Israel, aunun-
pa, deprehcndit, camque, quo vigilanler pramotat, tiavi vobis. »
co fortiter declinal. Id est ruinam infidelium subitaneam, dum in suis
Potcst qtioque specula per diem cuslodia virtutum iniquilatibus extolhiiilur. Trilura vero est Ecclesia,
accipi; custodia vero in noctibus caula observatio qttaepraesentibus malis atter'tur, ulper hsec a paleis
advcrsus tentamenta vitiorum. Sed diei speculam grana separenlur, id est a repiobis justi ccelestibus
Doiniiio atlribuli; cuslSdiam noclium suam esse ,Q horreis digni.
testatur, quia virlutes, si quas habemus, ex Deo VERS.11. — « Onus Duma. Ad me clamat ex
sunt, cl non cx nobis ipsis sunt nobis. Et quocun- Seir : Cuslos quid de nocle? custos quid de
que modo accipiatur haec sententia, nox in ea nobis uocte? »
atlribuitur, cl Domino dies. YERS.12. — « Dixit custos : Venitmane et ncx:
Qtiidam sic interpretatusest, ut ascensorem asini si quaeritis, quaerife, coiivertimini, et venitc. >
juxla evangelicam leclionem Chrioluni dieeret Onus islud Judaeorum est pi-ope fincra sseculi
(Mallh. \xi), et ccontrario" asccusorem cameli con- credeie velle inclioantium, el in septimo gradu pro-
trariam fortitudinem propler foedilalem torluosi pler Sabbaltim esl.
animantis. Alii vero duos ascensores lillerae et spi- Duma quippe silentium vel gaudium iniciprefa-
rittis ad duo rcferunt testamenla. tur. Et a confessione Redcmploi-is siluerunt Judsei,
Ecce, inquit, ecce speculalor veniliste vir, id esl ex quo t conspiraverunt, ut si quis illutn conliiere-
Anliciiiislus, qtti homo, non angelicus spiriius eril, lurChrislum,ext!-a Synagogamlieret(Joan. IX, 22).»
ascensor bigm-equiium, id cst possessor gloriae sae- Qui tunc jure gaudebuiil, qtiando rursus eum cui-
culi potcnlum. Et respondit speculator iniquitali fileri incipieiil. IIoc ergo praesens silcntium Judae-
ejtts el divil: « Ceeklil, cecidil Babylon. > Tanta ID orum, et quod adhuc fulurum cst gaudium ipso-
enim perversilate consurgct adversus Dominatorem rum, porial onus istud, quod nunc piophela descri-
cceli pestifer homo illc, ut propter ejus maliliam fi- Jiil : Ad me, inquil Salvalor, clamal, quisqtte ex
niatur mundiis, el ipse cum tota Babylone, id est Seir, id esl ex spinoso populo Judaeorum, quem de-
iniquorum omnium congrcgalione praecipiielur in signa\it Seir, id est Esau, qui nalus est totus in
lariarum, qui evlollebalur supra omnc quotl dicitur niotlum pdlishispidus (Seir nainqiie pilosus dicitur
Dcus, aut quoJ colilur. Unde liunc rcctc posl ejtis si\e kircus) < Custos quidde nocte? cuslos quid de
adventum dicilur: < Cecidit, cecidit, Babjlon, >id nocte?» Subaudis venisli? Cusfos quippe noster de
esl et anima cl corpore missa cst in tencbras exle- nocie venit, quia proiecior huniani generis et mani-
riores. < Et oninia sculplilia dcorum cj'us, > id esl feslus in canie apparuit, et taiuen hunc prcssa per-
univcrsa ligmenla falsorum dogmaliim cjtis contrita fidiaesuae tcncbris Juthea miuiine agnovit. Unde la-
stinl in fcrrain leucbrosam, cl opertam morlis cali- men r. s.pisccreinsipiens couqucrilur, quare ipse in
g.ne. Sicut atilein specuialor isla dicil apttd Isaiani: nocte venoril? Cul rtislos per\igil, qtii custodit
sirailiter ct Joauni visus esl angelus dicens : « Ce- Israel dixil : Venil tnaite illumiiialiouis genliuiu, cl
cidit, cecidit Babylon illa- magua quae a vino irae nox excaicalionis Judaeorum. Nani per ejus proesen-
209 COMMENT.IN ISAIAMLIBRI OCTO. — LIB. III. 210
l':am et nova lux mundo inclaruit, et tamen in corde A Clirisius. Duo elenim fratres sunt populus Judaeo-
inficielium vetus caecitas remai s.t. lino excsecali rum, el geiitium. ElChristus quidem Judaici populi
stint quidam in advenlus ejus. Si roe, inqtiit, fide filiusest; nbs vero nati siirous ex genlili populo.
jam qitmritis, qumrite me el operibiis, convertimini Chrislus ergo patruelis cst nobis, id est patiui no-
a \etusiale, el venite ad novitatem. Hoc eniin, ut stri filius. In semitis itaque Dodanim dormit, qui
praemisimus, e'.s dicitur, qui jam aliquatenus cceoe- turbulenlis sseculi aclionibus derelictis angustas
runt cvedeie. Christi vias quieto corde scctattir. In his quippe
Vel Ecclesiapotest dicere, quod Dorainusdc Seir, scmitis dormiehat Jacob quando scalam, cujus sum-
id est de tcrrenis locis ad se vociferelur, seque pro- mifas ccelos tangebal, in somnis vidil (Gen. xxvm,
vocet ad salutem, et ad ipsum loqui: 0 cuslos, qui 12 et seqq.).
de iiocte consurgens versaris in tenebris. qui absque Vel ita : Arabia dicilur vcspera, quae noclis tene-
peccato in carne es peccatrice, qua causa voluisli Jirarumque principiuiii cst; omiiisque, qui habelini-
humauum corpus assumere : respondet cuslos, id liiim pcccatorum, vcrsatui- in \espera; qtii aulem
est Samarilanus, qui vulnera'um juntcnlo suo ini- veriil ad suinmuin, in mctlia iiocie consislil; el qui
posult (Luc. x, 55 et seqq.): Venit manc et nox, id in malilia ctepeiunl csse, acpcccalorum viam in-
est genlium multitudini orlus est Sol jusliliae, ct B greiliunlur, non dormiiinf, vel inoraiitnr In agris et
"ludaeisvcnerunt tenebrae. Et geiifilms dicit: Si nie segclibus, scd in iufrucluosis saltibus. Reclcqtie,
qumrilh, studiosius qumiile, convcrthnini ab errori- qtiia \espcra principium maloruin est, f» semilis
hus el venite ad me. Dodaaim, quaeiiiterprelaltir judicia, dicuntur habi-
VERS.15. — « Onus in Arabia. In saltu ad vespe- tare. Quotonim habeiit pcccatoruin gcnera, lot ju-
ram dormielis in semitis Dodanim (121).» dicioruin mcrentursciilciilias. Poleslcliani Dodanim
VERS.14. — < Occurrentes sitienti ferte aquam, grandejudiciitm inicrpretari.
qui habitalis terram auslri, cum panibus occurrite Jani vcro spiritales admonel propbcla, quod Iitt-
fugienli. > mauilatis offcrlorium impendanl cuilibcl pcenitenli.
VERS.15. — < A facie enim gladiorum fugerunt, Ferle, iuquit, aqitam, spirilalis doclrinaesilienii po-
a facie gladii imminenlis, a facie arcus exlcnli, a culum divinacpr.edicalionis, vos <7«ihabitaiis lerram
facie gravis pralii. » austri, id csl qui hi Ecclcsia spiiitaliler vhilis; cum
YERS.10. — -« Quia [haec dicit Dominus Deus panibus sacri pabuli occurriteJinicuique fugienli in-
(122) : Adhuc in uno anno quasi in anno mercena- quinaliones nmndi, atque supplicia futurae damna-
rii, ei auferelur omnis gloria Cedar. > tionis. Aqua quippe scieniiam sacrse Scripfurae si-
Y'ZRS.17.— t Et reliquise numeri sagittariorum g«iificat,quia scripium est: < Aqua sapientise salu •
fortium de filiis Cedar, imminuentur : Dominus taris potabit illum (Eccli. xv, 5). > Et: « Aqua pro-
enim DeusIsrael locutus est. 'funda verbo ex ofe \iri (Prov. xvm, 4). > In terra
Onus hoc, nisi fallor, pcenilentium est, ideoque vero ausfif habilant, qui in sancta Ecclesia positi
iu octavo positum est ordine propler melum scilicel sancti Spirilus aura perflantur.
fuluri examinis. Nemo enim poenitentiam agit nisi In panibus quoque erudilio doctrinae ccelestis de-
diem judicii metuens. Qui dies erit octavus, quia signalur, sicut scriptum est : t Cibabit ilhim pane
post lemporalia saecularia, quse seplem diebus per- 'Titseet inlellectus (Eccli. xv, 5). > Fugit autem, qui
agtintur, veniet. Jn Arabia vero dicilur onus islud, hujus mundi mala evadere concupiscil. Qui ergo in
quoniam ad eos speclat, qui sde suis humiliaiilur terra austri babilat, fugientibus cumpanibus occur-
peccaiis, ct vitaesuaeterminum propinc]uare credunt rat, idest quijam sancto Spiiiiu intra sanctainEc-
vel de co cogitant. clesiam plenus est, eum, qui mala sua evadcre ni-
Aral.ia quippe, quae kumilis inlerprelalur vel oc- titur, eruriitionis alloquioconsolelur. Fugicnli quippe
cidentalis, vel vesperlina tcrminum hujus vitae, aut cum panibus oecurrere est, metuenli aelenia suppli-
seiieiliilcin dcsignal. In Arabia ergo, id est in litt- rj cia doctrinae sacrae eseas offerre, et modo timorem
nuii incnie pouiiicnlis, et ad finem vilae se propin- terrorc compriraere, modo pavorem per exbortalio-
quare consitleranlis csl ontis isiud. Yos, inquit, o nein fovere.
poBiiilentesdormieih, id csl a strepilu cupidilaltim Loctis hic proprie adversus cos inlelligi polcst,
quieseetis, in saltu, icl est in aspera et horrida con- qui tradentes se olio atque desidiae propria salute
versionepoeiiitenlise,advesperam, id est occumbcnte contenti sunt, nec pcenileniibus alque convcrsis ma-
sole desiticriorum carnalium, vel prope fineni prae- num porrigunt. Fugerunl enhn, inquit, poeiiilenies,
sentis vitae. isti a fucie gladiorum, quos sancti m jutlicio lene-
Vel fn saltu, id est in remota et secreta conversa- bunt, sicut sciiplum est : < Gladii ancipites in ma-
tione dormietha sfrcpitu mundi, fn semitis Dodunim, nibus eorum ad facienJam vindictam (Psal. CXLIX,
id est in viis Christi, qui nobis propinquus tteri di- • G). » A fucie gladii imminenih, de quo dicil Job :
gnaius est. Dodanim quippe patruelh dicitur , quod « Fugitca facie gladii (Job xtx,29) > imminenlh.
nobis specialiter, qui ex gentibus credimus, est De quotanlus (122") gladius est? t Et scitote esse
(121) Alias Dedanim. (122*) UterquecoJ. tuntum.
C122)Alias QuoniiiHtkwcdicitDominus ad me, ete.
211 IIERYEI BURGIDOLENSISMONACHI 242
judieium (ibid.). t A fucie arcus extenti, de quo di- ,A tria sunt novem , reete novenarius numerus myste-
citur : « Dedistl metuenlibus te significationem, ut rio fidei optatur. Vel fidei transgressores potest lo-
fugiant a faciearcus (Psal. ux, S).» Namet gladius cus iste vocare. Nam cum Ecclesia sit mons, cur
et arcus judicialem setitentiam hoc loco designanl. mocio vallis dicilur, nisi ut omnes perversorum
A facie gravis prmiii, futuri scilicet examinis, de quo dogmatum principes qui corruerunt de sublimilate
Bominus ait: « Quis rex iturtis commiltere belluni sensus Scriplurarum, etad ima devoluti sunl, scian-
adversus alium regem non sedens prius eogiiat, si tur in valle versare visionis?
possit cum decem millibus occurrere ei qui cum vi- Vallis quoque ufsfonlsEcclesia est, quaein virtuie
ginti millibus venit adversus se ? Alioquin adhuc illo humilitatis consistens oculos cordis illuminatos ha-
longe agente legalionem mittens rogat ea, quaepacis bere solet. Sed et haec nimis grave portat onus, qui
.suiit (7,uc. xiv, 51). » Rex quippeesl unusquisque reproborum multiludine premitur, el leniationum
qui seipsum bene regit. Qui est ilurus committere pondere multipliciter gravatur, praecipuetamen circa
hellum adversus alium regem, quia in IhieaDomino finem saeculi. Unde nunc eis diciiur : t Quid-.
judicahdus est. Sed cum decem millibus occurrere nam tibi quoque est, quia ascendisti et tu omnis
non potest ei, qui cum vigiuti millibus venit adver- in lecta?»
sus eum, quia cum perfectione operum respondere " YERS.2. — « Clamoris plena, urbs frequens, ci-
Judici non sufficit, quia non solum de operibus, sed vitas exsullans?» _ . _
etiam de cogitationibus rationem quseret. MLttatergo Ac sidicaiur:Decaeteris quos hueusque descrips!s
precum et poenitentiaead eum inlerim legationem, mirum valdenon est, si diversa malorum onera su-
rogans ea quaepacis sunt. llaque futuram discussio- stinent. Sed tibiquoquequidnamaccidit, quia ettaoiit-
nem grave pradium nominat, quia nemo tam sanclus vis ascendhli in tecta, ideslsuperculmina domorum,
cst, ut pondus illud districliexaminis portare queat, prospicere undique mortes filiorum tuorum, clamore
M remota pielale discutiatur. Yet gladios haeretieo- lamentationis plena, quse eras mullitudine civiuin
rum fugerunt, doctrinam gentilium, blasphemias frequens, el in filiis luis vel in prosperitate exsul-
Judaeorum. Et quia multos viderunt eorum jaculis tans? Quid autem in tectis nisi lerreua corporasi-
inteifectos, et cecidisse in praelio plurimos ipsi cu- gnantur ? Ascendunt igitur fn tecta, qui corporis ila
piunt veslro auxilio liberari. transcendunt desideriis, ut Apostolus ait: t Yos au-
Deinde quid in hac vita consequantur, qui loto tem in carne nou eslis, sed in spirituj si igmen spi-
corde pceriitentiam agunt, demonstral: Adkuc, in- ritus Dei babitat in vobis (Rom. viu, 11).-» Quibus
quit, fn uno anno, id est in residuo Titse eorum spa- „ et a Domino dlcitur : c Quod in aure-audistis; prae-
tio, auferetur ab eis omnis gloria Cedar, id est pec- dicate super tccta (Matlh. x} 27). » r
caium eorum, in quo principes tenebrarum daemo- Itaque Eeclesia, quse pacis quondam tempore
nes gloriabantur. Cedar enim tenebrm dicitur. mansit in tectis. irruente novissima tribulatione
Sed annus iste erit quasi annus mercenarii, quia se ascendel omnfsin tecta; quia quae terrenis Iicite ute-
judicabunt indignos appellari filios Dei solo merce- batur ad corporis commodum, omnia tunc mun-
nariorum nomine contenti. Unde et in persona eo- dana relinquens arcem mentis conscendef, et inimi-
rum pcenitens ille dicit: « Pater, peccavi in ccelum, corum tenlationes undique sibi praevidendorefellens
et coram te, j'am non sum dignus vocari filius de suorum civium spiritali morte lugebit. Nihil enim
tuus : fac me sicut unum de mercenariis tuis (Luc. Christianus quisque in terra lunc possidere poterit
xv, 18). > scieutibus Aniichristi sequacibus. Sequitur :
Yel quia mercedem supernse remunerationis a Do- t Inlerfecli lui non interfecli gladio, nec moriui
Biino merebuntur, annus isle quasi annus mercena- iui in bello. > Hseeest vehemenlis causa doloris, qui
rii vocatur. Unde beatus 3ob de tali servo loquitur: non materiali gladio corporaliter occiduntur cives
e Recede paululumab eo, utquiescat, donec optata sanctse Ecclesise, sed invisibili mucrone tentationum
veniat sicut mcrc.enarii dies ejus (Job vn, 1). » In D_spiritaliler perfossi moriuntur. Et quid faciunl pa-
hoc itaque mercenarii anno auferetur ab eis omnis slores.dum sic perimunturoves? Sequitur:
gloria Cedat, id est tenehrarum, ut audiant. «Fui- VERS.5. — « CunclL prLncipes tui fugerunl si-
stis aliquaudo tenebrae, nunc aulem lux in Domino niul, dmeque ligati suni: omnes qui inventi sunt,
(Epkes. v, 8). t Et : « Quem fruclum habuistis lunc, vincli sunt pariler, procuLfugerunt. >
in quibus nunc erubescitis? (Rom.vi, 21). > — <Et; Huic Joco consonal quod in Evangelio DomLnus
reliquiae numeri sagittariorum de ttliis Cedar immi- ait : « Mercenarius, et qui non est pastor, cujus non
nuentur, a quia filii tenebrarum daemonespaulatim sunt oves proprise, videl lupum venientem, el di-
quolidie minus minusque tentaiionum jacula cordi-• mittit oves el fugit (Joan. x, 12). > Nunc enim de
bus eorum audebunl immitlere. Scquitur : inulilibus Ecclesiaeprincipibus sermo est, qui viden-
CAPUT XXH. tes iniquitatem contradicere non audent, sed se sub
VERS.1. — « Onus vallis visionis. > silentio abscondunt. Fugiuut enim hujusmodi prin-
In nono gradu positum est onus islud, ut insinue- cipes non mutando locum, sed subtrahendo solatium;
tur nobis, quia eorum est, qui intra fidei sacramen- fugiunl, quia injustitiam vident, et tacent. Quia igi-
tum in Ecclesia conlineri Tidentur. Nam quia ter tur circa fiueni ssecuii omnes fere qui videbaniur
215 GOMMENT.IN ISAIAM LIBRI OCTO. — LIB. III. 214
Ecclesim praepositi; =hb silerillb se abseohduht, dtirii jk tem Ecctesim',quia sublihiiores saii6ios mirabilibus
resistere injustitiaepervers^rtlhi hequaqiiani praesu- ag^fediettii' tentationibuS.
iniuH. Gltncli; inqUitj pfiirctpes M fwgefniil "silhul; Vel dies judicii ei inteifectioiiis a Doiriirio iri valle
non quia oitmes; «fitlin to'101ofbe fuferiflt, iunc fd- visionis dritur, el ut singulorum opera demoiistret,
giaul, sed qmVdffiheS', tjtli lii pleri§qtiS rfegioriibu^ scrtilatuf iiluJumhseieticoriim, quem coritra Eccle-
erunt; petcttlsi fomiidihfe" ceddil,-Sieque subritm SiSiii qliasi iiiriiissiriiimi propilgnaculuin cbristruxe-
vinctilis jieecaloruril «TuYe ligaiiliif qhibtis Halajpote- runt; et roagnilicuin gloriosumque, id est queriili-
stSs ftierat; ut alidfiim"viiieliM golverciliL« OMes, bfet doctbVem feorurii, qui se §tiper Chiislo ihonte
qiil in\"eliti surit; vihfclisuni pariter,i qliia uhivefsi;. cfiiisistere glbria'iiif. Set_uiiuf :
1 Aiiii-
qui hi riomiulUs i-epertl meriht provifieiis, ab YERS.6. — «Et iElain sumpsit phai-etram, cur-
cbrisib vineenliifj siciltl iitihc quoqiie' iriiilt.1ab Ini-' rudiiiominis equilis, etparietemnudabilclj'peus.» '
qiilialibtii tariife s^peLahtuf'"Pfo'cul; inquit, "fiig%-, Mlim ihterpretatur smculum vel anle fores sive
runt: quia longe a justitia, dum sibi meluerbrii; Fe- pro foribui, vel certe scecutafia, et significal hunc
cesserunt. mundurii, et omhiai hsec visibilia, quae nobis velut
Yelita : < Quidham tibiituoque est,» etc. 13 e'st ariie fores ocuioruin surit. Rursus Mlam iutei_pre-
ciru philosophi lumeaht; et omriis sapientiS s&cu-' 1 iatur bl_»iosiif,signilicahs omnes qui nobis in via
laris de sublimibiis disputans siiriplicitaterii cBHlein- Dei sunt opposiii. Quid vero per pliarelrum nisi lae-
nat EeclfesJaB: ctir lu quoque exfeelsa s£fclarisf deiiili coiisilium accijiilur? Quid per currum nisi
t Ciaraoris pleiia,» elfc. Dobtriha liaereiieoriihi noh poniposa sseculi glofia? Quid per hominem equitem,
iii sfensu, Sed in ihultilbquid ei cMnlofe vefsattif: ciijus est isle currus, riisi Aniicbristus, qui in saecu-
Uhde bb mdllitudinehl dbceptbrum freq"&'ens civiVas lari gloiia pVseohihibus dominabitur ?
appcllalur; el exsultahs pfopier silpfefBiam: « IiilSf- ^Slam ergo vallem visionis obsidens sumit phare-
feclitui,» etfc. Maxima pdrs aiisque ullb*ceftaihihe
et disbeptatibne liaefeficcSfhmjJifefceplioiiibtii iram, quia vel bic mundus, vel hostis antiquus Dei
stippJaii- famulos expugnare volens
nec vlilneratdf sed iraiisit malignum tractat cOnsi-
latlir, ^ladlo, gjJoritestia de quo mortifera subito j'acula quasi de paai
ad hsereiicos. Et omiies edfiiin jjliheipes' hb Eiiciclsia lium, retra sagittas in eos mittat. Et quae est haec jihare-
migi'a\eiunt ad synagogahi Salaliae, el irIrhsiefiiilt tra? currus Iwminis equitis, id est gloria; quam An»
siiiiiJldisbbrdes iii pellidia, bdlibbrfles iS tnthscfi-
tichrislus possidebit. Per hoc cnim multos supera^-
ptione, kieoque diWe ligiii suftt iii errdribhs SUls_: et
a Deo : - bit, quod ille tunc perditionis filius omnem muudi
procul fugerunt. Sequitur ( gloriam obtiuebit.
C
YERS.'i. — « Prbpterea dixi": Recedilba irie,
afnare flfelib, nolile iricuinbeie; lil consolehiini me Vel stimet pharelfam cuffii^ hominis equilh ; qiiia
utfidelium fcdfdavulrierei,*ifjrtifioraJeiiieisglbriain,
supef-vasiitate llliaepdpiiii hiei:J
in s&ecuib'jiofesittei, offeLet.
Solitohiofevir iinseficdfs visioiiem ihcestam vi- quatn quisque potcns
Et pariettm nudabit 'clypeAb,IJbia hiulli fiddes; qtii
dens prse nimio dt>lo'r«3, iii fallor,- cecidit, et acce-
exterioribus Ecclesiseministtiiiis dediti feraiit velut
dfentibiisaiiiicis, iitetiiii erigeferiiTel corisdlarentiir:
Ufliveisa Bia-
Recetiiiea ine, inquit, amdre flebo. Tahtb eriini riioe- parifetes tefflpli; fidem, qua repdlere
boli macliinariieiitapolfeiaiUjdbjicieiiteS riudi tenia-
,rore ab iiitiihis siiiihi hifeciullis'eral affeettis, uthuila
neburit ahte fijtispliafetram cuirum glorise sarcula-
rafione coiisblatioiierii fecijieref. Cuihqtie piotimis
ris amantes. Ilnde el Joanhi dietuni est: « Atfium
ad eum jaceiiieni iiiciiiiarentuf, qtii liioestitiam ejus
est foris templuih, ejiGK foras, ct ne
leiiiie voleliaiii, idjiicit: « Ndhte ihchihbere , ut autem, quod
meliaris illud; quoiiiam dalum est genlibus (Apoc.
consolemihi me.»El ciir consblatiohem rfcspuat,
xi;2).> Quod eiiini npud Isaiam pai-ics; liofcapud
osiehdil adhuc, dicens: Joamiem dicitur atrium; et quod parles fclypeo irii-
VERS.5. — s Dies enim interfectionis et conculca- datus describitur, hbc est qiiod « airium foras eje-
Q
tbnis ct fletuum a Domino Deo excrcituum in valle ctum et gentibus datum t ostendituf. Cljjieus nam-
xis.inis scrutans murum et magnificus super mon- ^ queiides est, quiaPaulus ait: t In onmibus sufngii-
tes.» les sculum fidci; in quo possitid omnia lela fiequis-
Tenqore enim extrcmae persecuiionis Interfieient simi igriea exslinguere (Ephes. vt, 16)i> Ptmileifi
opera jtstorum, et qui ad iniquitaleni consenserint, itaque nudabit clypms, quia exiefioribUs occupatio'-
conculca^untur a daemonibus in cceno vitiorum. nibus fidem amittent.
Yel aiiii« eOrum interfifcienluf, cJUicoriseiisiim Vel iElam, qui interpretaitif ascenstis eomm, sive
Antichrislo^aebuerhn; CSeterivero fcohfchlfcaljtihtur, Elaiiiitse, qui cohtempiores dic'lihtiir, siimpsefuhl
et ab omnibu aflligfentur.-et inter hsfec pii quique pliaretrahi, t ut sagittenl in obscufo" fectos corde
fiebunt. Et iku dks a Domino, quia divinitus est (Psal. x, 2),» qui suntin curruei equites homines,
olim dispositun. ut teinpus tribulationis illius ve- ut parietem Sion et Ecclesisefirraamentum suo cly-
r.iat. Scnifniis iit.'um;quia tunc undique mentem peo et iurougnalione denudent. Erunt autem electm
pulsans, quanlummiuscujusque conscientia virlu- vatles et huniilia dogmala plena quadrigarum su-
tibus sit muniia, prtjabit. ht magnificus super mon- perbiae, et per ecclesiasticos viros Deus revelabis
2(5 _ IIERVEI BURGIDOLENSISMONACHI 216
operimenta Judm, et omnia seercta eorum qui in A necNovum secuti sunt, quia Novum Veleris testt*
confessione fidei constituri sunt. Sequitur : moniis roboratur. Proplerea inter duos muros, ve-
VERS. 7.— <Et erunt electae \alles tuaa plenae terem et novum fecerunt sibi novas aquas, quas in-
quadrigarum, et equites ponent sedes suas in teriores esse putant, et maj"ora continere mysteria,
porla.» quam in Testamento Yeteri continentur, nec pu-
YERS.8. — t Et revelabitur operimentum Judae, teum, qui vitales et perpeluas baberet aquas, sed
et videbitur in illa die armamentarium domus sal- lacum ecenosum, qui continere non possit aquas,
tus.» fecerunl tnter duos muros Veleiis et Novi Tesla-
Elecim valles, id cst illi qui propter humilita- menii el aquam phcinm veteris, id est anliquae
lem, quam ostendebant, aestimabantur elecli, reple- Legis umbram. El tton respexerunt Deum, qui
biintur in lempore illo quadrigis inanis glorhe. Tanta Yeteris Testamenti conditor est. Et a longe nolue-
enim tunc animanim erit pernicies, ul, qui jam in runt eum videre, duin adbuc differt ad j*udicium
electorum sorle per nimiae liumiliialis graiiam com- venire. Sed ipse nollet eos perire sed respicere. Nam
putali videbanlur, proh dolor! in superbiam elati sequiltir:
divitias et honorcs saeculi Cbrislo praeferant. A'ERS.12. •—« Et vocabit Dominus Deus exerci-
Et cquites, id est maligni spirilus, qui super cer- B tuum in die illa ad flelum, et ad planctum et ad
Tices iniquorum equitant, ponent sedessuas in porta calvilium el ad cingulum sacci. >
fidei, quia multis obstnient confessionis januam. i Quofidie enim Domiinis haerellcos et peccaiores
« Ore enim confessio fil ad salutem (flom. x, 101.> vocat ad fletum pcenitenliae,el ad planclum malo-
Sed quia multi tunc erunt, qui prae timore se Chri- rum, quaefeceiuni, et ad calvitium, ut froifiem, quse
stianos non conlitebuntur, licet fidei veiitatem in sedes esi verecundiae, detegant, el peccala de qui-
corde teneant: t Equites sedes suas in poilu t illo- bus erubescuiit, vel erubescere habent, coiifitendo
ruin posiluri dicuntur, quia fidei eoruro domina- denudent, et ad cingulutn sacci, ut aspeiilale pceni-
bunfur. tenliae accinganlur.-Sed illi econlra pro fletu et
<Et revelabitur operimcntum Judae,> quia con- planclu habent, vei habuerunt gaudium et Iaelitiam,
scientia eorum qui se Cbrislianos tempore pacis et quasi morte omnia finirenlur, occidentes vitulos
confilebanlur, jiatebit. Jtidas quippe confessio dici- et arielcs jugulanles, dum comederenl carnes, et
ttir. Armamenlarium vero locus est, ubi conser- biberent vinuin, locuti sunl vcrba blasphemantium.
vanlur arma. Et quae sunt arma fidelium nisi vir- Dum in praesenti saeculo sumus, deliciis affluamus.
tules el veiba sacri eloquii? Quod est armamenta- Crastina eni.n dies, id est fulurum tenipus sine
rium laliura aimorum nisi cor j'ustorum? Quae est sensu erit,
eiiim domtts saltus nisi perfectorum conscientia, quae Yel fu die rnortis ad fleium et ad planclum voca-
lepulso sliepitu desideriorum carnalium vacat,et bitur, qui anle mortem noluit plangere mala, qiiae
videt, qnoiiiam Domintis estDeus? « Yidebiturergo fecit. In calvitio quoque et cingulo sacci habitus
in illa diearmaroenlarium domus saltus,» quoiiiam plangeiitium ostenditur. Quam videlicel diera bene
tribulalio lenlationis menteni electorttm , quse erat Dominus in Evangdio super tiiiuinquemque htijus-
munJanis remoia lumullibus, el armis repleia coe- modi praelatum oslendil venturam, dicens : < Si
lestibus, manifeslabil. Post hasc manifeslius hae- dixeiit malus ille servus in cordesuo; moram facit
reficorum pervcrsitas describitur. Subjtmgil enim : dominiis meus venire, et cceperit percutere conser-
Ycits. 9. — « Et scissuras civitatis David videbi-'• vos : manducel aulem ei bibal cum ebriis : veniet
tis, quia multiplicatae sunt.» dominus servi illius in die qua non sjierat, et hora
Civitas quippe David Ecdesia Dei est, quamhae- quae ignoral, et dividet eum, parteiuque ejus ponet
retici in reprobis per varias sectas scindere nitun-.. cum hypocrilis : illic erit fletus el stridor dentium
tur. Quibus congruit, et quod subditur : « Et con- (Maitk. xxiv, 48; Lue. xn, 45). » Qui enini supe-
gregaslis aquas piscinaeinferioris.» -p.rius lol mala feciste describunfur quasi peiculiendo
VERS.10. — «El domos Jerusalem numera- conservos, et posl haec ad fletum vocandi dicunlu';
stis, et destrttxislis domos ad muniendum mu- nunc inlerim epulari el bibere cum ebriis declar.ii-
rum.> tur, cum subditur
VERS.11. — t Et lacum fccistis inter dtios mu- YERS.15. — < Ecce gaudium el laetiliam oc^dere
ros, et aquam piscinse veteris : et non suspexislis adi vitulos et jugulare aiielea, comedere carnes.et bi-
eum qui fecerat eam, et operatorem ejus de longe! bere vinum. Comedamus ei bibamus, ci-s enim
non vidistis.» moriemur.
Quse cst enim piscina inferior nisi doctrinai Nam qui se morituros non ambigunt, <umadhuc
eorum tendens semper ad ima? Qui et domos Jeru- potestatem habent, inanibus gaudiis et-'Otalionibus
salem numeranl, quia non profectu sed copioso nu- et luxuriis occujiantur, ut nullo mcJ malortim,
mero discipulorum gaudent. Et destruunt domos, idI quae futura sunl, mordeantur, sicul c alibi Ioquun
esl subverlunt mentes fideliura, quos seducere pos- lur : « Yino jiretioso et unguenlo n<simpleamus, et
suni, ut murumsuae protectionis adversus Ecclesianii non praetereat nos flos temporis Coronemus nos
rouniant. Dumque Yelus rejirobant Iiislrumenlum, , rosis, snlequam marescant; nllum praluui sii,
217 COMMENT.IN ISAIAMLIBRI OCTO.>— LIB. III. 218
quod non pertranseat luxnria nostra, nemo no- A . positos, sicut Samiiel increpavit Heli principem
slrum sit exors luxuriae nostrae, ubique relinquamus sacerdotum.
signa laetiliae; quoniam hseeest pars nostra, et bsec Sed v.deamtis, quid dicat tali praelato : « Quid,
esl sors noslra (Sap. 11,7). inqtiit, tti hic agis? Ac si dicat : Nihi! hic subjeciis
Hoc itaquc, quod in gaudio et laetitia dictintur co* proficis. t Aut quasi quis hic ? » L! esl: Tu es bic
medere cuines, e.ibibere vinum dicentes : « Comcda- quasi quis, quia locum lenes praelaiionis, et opus
muset bibamus, cras enim moiieinur, ? manifesle prauali non imples. « Quia excitlisli libi bic sepul-
declarat, quia alii i'epioborum idciico p-sesenlibus crum, » id est tu spiiitualiter morluus cortla homi-
resolvuntur deleclalionibus, quoniara se in bac vita nuiii cori'upisti, ul le diligerenl, el in ineniibiis libi
diu mansiiros ptitant; alii, quia facultatem se cilitis faveitum quasi in sepulcro co.iderci is. luutiiis
amisstiiosaeslimaiil, luxuiinsiuseisdem voluptalibus eniin sacerdos, cuni favores lioiniimiii acquiiit, cor
serviunt diccnles, ut praemisinitis : « Quo.iam htec eorum sib, sepulci'Uin, iu quo spinlualiler jani mor-
est pars noslra, et liaec sors r-osfia. > Adeo enim luus qiiiescat, facii.
praesentis \itse deleclaliones amant, utnullain dein- Excidhli in excelso memoiiam luam, quia quse-
ceps spem delectationis habeanl. Saepe etiam umis sivisti eliam post niortem lautlibus huiiianis in Ion-
ideraque homo el din se bic vivere pulat, et facul- B guiii exlolli, diligenter in pclra, id esl in dura mente
talnm friicndi voluptatibus carnis per roortem saeciilarium excidhli lubernuculum libi, in quo le
amiftere vdocifer meluit, ut el longiluJinem \ifae prolegeres. Sequittir :
simul et viciiiilalem moitis sibi piomiitat, ncc la- YERS.17.— « Ecce Dominus asportari-te faciet
men ab iniquilalibus desistat. Setl de his jirophela sicut asportaturgallus gallinaceus, et quasi amiclum
divinam aiinuntiat senleiiiiam sequilur : sic sublevabil le. »
YERS.li. — < Et re\elata sunt in auribus meis VERS.18. — t Goronans coronabit te tribulatione,
Domini exercituum (125). > quasi pilam mittei le in terram latam, et spatiosam;
Merito enim in iniquilaiibtis suis moriluri asse- ibi moneris, et ibi crit currus gloiiae lu;e, ignominia
runlur, qui, quanto vicinioiem suspicanlur moiiem, domus Domini tui. >
tanto magis augent iniquilalem dicenles : « Come- VERS.19. —« Et expellam te de stalione tua, el
damus et bibamus, cras enim moriemur. » Cum e de niinisterio tiio deponam te. >
contraiio deberent dicere : < lejunemus, et oremus, Gullus galiinaceus est eunuchizatus cui compa-
cras eniin moriemur. > Non dimillelur eis haecini- ratur inutilis praqiosilus. Quia . sicut iste gallus
quitas, donec aul peccaio raoriaiitur et viliis, aut fecundare gallinas nequit, sic et hujusmodi prsepo-
cum delictis suis ad inferos pertrahantur: Dicente *- silus,_amissa viiilitate menlis spiritale, semen in
autem Doinino : « Si dimiltemur haec iniquitas vo- corda subjectorum miltere non valet. Sed sicut
bis, > defectus sermonis indicat affecluin vehemen- vulpes gallos, sic dolosius dsemon asporlat bujus
ler indignaniis et comminaiionera coiifirmantis, anunam. El sicut amiclum, id est vestimentum
quemadmodum et in Psalmo cum dicit : « Sicut ju- praedo sublevat, ita corpus ejus in resurreclione
ravi in ira mea, si introibunt in requiem meam tollet raptor aniiquus; et cui corona vitse promissa
(Psul. xciv, 11). > Seqtiilur : fuerat, si recle ageret, nunc perpetua tribulatlone
VERS.15. — i Haec dicit Dominus Deus exerci- coronabitur, id est circumdabilur.
tuum : Vade et ingredere ad eum, qui habitat in Pila vero globus estpilorum, quo juvenes ludunt,
tabernaculo ad Sobnam praeposilum templi, et dices Tunc ergo mittetur isle quasi pila m terram lalam
ei :» el spatiosam, q-uia hidibrio daemoiium lohge lateq:ie
"" VERS.16.— «
Quid tu hic, aut quasi quis hic? jaclabitur, el ab oinnibtis ferietur, et agitabittir, ibi-
Quia excidisti libi hic'-sepulcrum, excidisii i.n ex- que aelerna movte liioiietiir. Et ibi eril currus glorim
celso niemoriam diligenter in pelra labernaculum ejus, id est ad hoc redigetur pompa jactanlise cX
tibi. » r, elationis ejus. Qui videlicel currus glorim ejus igno-
Tabernaculum vel lemptum Eccles'a praescns esl, minia domus Domiui \ocatur, quia sacerdotis pom-
de qua dicilur : « Ecce laberiiacuium Dgi cum ho- posa elatio ignominia est lotius Ecclesiae : et iddrco
minibus (.4poc. xxi, 5). » Et : « Templum Dei san- talis plerumque eliam anle morlem expdlilur de
ctum est, quod eslis vos (I Cor. m, 17). > Praepo- statione sua, tit in loco ejus melius subslituatur.
situs bujus lempli quilibei superbus ponlifex inulilis; Unde ei snbdiltir :
est, qtti in Evangelio mercenarius apjiellaiur (Joan. YERS.20. — « Et erit in die Illd : vocabo servum
x, 12). Unde Sobnas L.terprelalur reverlens, quiaL . meum Eliacim filium Hdciae. >
sacerdotes hujusmodi revertuntur ad ea quse retroi VERS.21. — « El induain illum tunica lua, et
sunt: non exienduntur in ea. quae ante suiil. CumL cingulo tuo coufortabo cum, et poiestatem tuam
autem dixit Doininus : < Vade et ingredere ad eumi dabo in manus ejus, et erit quasi pater habitanlibus
qui habitat iu tabetnaculo,» oslendit, quia perfectuss Jerusalem ei domui Juda. >
quilibet sanelus increpare debet secrelo lales prae- YERS.22. — t Et dabo clavem domus David su-

(125) Alias, revelata est in auribus meis vox Domini exerciiuum


219 , IIERYEI BDRGIDOLENSIS MONACIII r 220
per humerum ejus, et aperiet, et non erit qui j^ j. sunt quos sursurir iendere facit. Vasa cralerafum
ciaudal et claudet, et non crit qui aperiat. s illi sunt, qui mentes ftdfelirimpofculosanclse praedi-
VERS.25. — « El figam ilhtm paxillum in lobo fi: cationis inebriant. Vasa muskoium, qui divinis
deli, ct erit in solium glorise domui patris sui. » cantibus auditorum cor-da demulcenti Aut certe vas
VERS.24. — « Et suspendam super eum omnem musicum esi, quicunque veracilfer clicil:« Cantabi-
gloriam donius pafris ejus, vasorum diversa genera, les iaihi eraiit justLflcaliohes tusfeLu loco peregii-
omne vas parvulum a vasis craterarhm usqufe ad natiouis mese (Psal: CXTIII,M). » Omnesergo iisli et
omne vas musicorum. » caeteri, qui describunlur; suspenderilur in feb,quia
VERS.25.—- « In die illadicitDominusDeus exef- in ejus exemjilis ac sermonibus atteridehiei ima «Je-
cituum auferetur paxillus; qui fixus fUerat in loco serent; et ad supema eiigentur.
fideli, el frangetur fctcadet; et peribit, quo'd pepeii-- «In die iliil aufeifetuf paxilluss «jili fuerat lixus
derat in eo quia Dominus locutus est. » in loco iidfeli; et frangetur; t quia; sicut dictiiin estj
Quld enim per Eliacim iiilelligenduih 'est, qul suceedenie bono prsepesituS iiiiitillg dfejicitrir. -
interpretatur Dei resurrectio vel Dens tesuscitavit; Si autem nomilie vallh vhionis Ecclesiaih sighari
nisi divinae graliaeresuscitatio? Et sahclse feligionis generaliter inlellexeris^ id festab iriitib Saeculiusqufe -
ac piaj conversationis; quaeper bohbs paslores divi- B ] in finem, poieris per Sdbnuhi SacerSotes Iristrumeriti
nitus excitatur, reformafio ? Ssepfeenim sub malis Veleris et doclrinam edrum accipere, et per E/iacfi?i.
rectoribus sanclse religionis ac sacri ordinis insti- sacerdoiium Clirisli, fjuod in Novo Testamento est;
tuta labuntur. Sed postquam loco nialdrum boni ac sacerdotes ejus prsdicatores fesurfectiohis il-
pastores successerint, qui sunt filii Helciae, qhi in- lius. Quis est fenini, qui habitat in taberhaeulo jii-
terpretatur pars Domini', id est qui sunt filii -dile- dseorum ei in domb quoiidathi Dei nisi Judaicus "ser-
ctipnis, omnia, quae ceciderant, resuscilantur. mo, et ratio, quae in Yeteris Infelfuirieriti lectiBhfe
Deposito itaque Sobna succedit Eliafcim filhis versaia est? Iluifc itaqne iradilioni flifcituf aitjue
Jleleiee, qui sit paler kabitantihui Jerksalem; quia doctrinae :« Qhid hifc agis? » Cur liBi vis ifedifieare
pleiumqtie morientibus vel ob culpahi suato dfcgra- domum in occidente littfefa, fettabefhaculurii, qubtt
datis inutilibus Ecclesise pastorLbus loco feoftiintlul- non habet fiihdaiheritum ih dufitia ejusdenilittfefii?
ces ac pii pastores subrogantur, qui p'aiefho affectu Ob hoc autein 'dicb tlIJi,fquod-in eicisibnfe sepulfeii
cuncta provideant, et paterliis vlscfeiibus singulis ubi morluos reebiidas, %elipse liibittius jaceas, la-
coiisolanlUr lidelibus. bbrare non debfes, qiiia liarisferet Dofliiriisacerdo-
.Jerusulem et domus Juda eatliolica esl Ecclcsia. lium luum sicut tfahiiferri solet gailtis effetoihatiis;
El quamvis pastores ssepiUs tlclefiofes liielionbtis '*Gqiii nec gfener&revalfet,uefc cantslfe.
succedant, quam meliores |dfeierioribus, propheia Sobnas^ehibi inierpretailtr conveftehs vel conver-
tamen divinse graliae praenUntiator iilud, quod jier sio. Dicilur ergo prihcipi Judaeorum, ul corivtiflatiif
gratiam Dei faeiendiim novit, pwlbquituf : Et de lege ad Evarigelitim, et viclimarum iihagiiiibus
dabo, inquit, ciavem doinus David, id est Ecclesiae dferelifctistransferal se ad spirilalis salcfificiiverita-
super humerum ejtts, quia ipse pbftabit blius lein. Eliacim vero, qui dieiiur Bei resurfectio, vel
curse pasloralis, et iri opeiibus velut in huhieris Deus resnsciiavtl, inifefprelalidiifesui liomiliis tlfesi-
portabit discrelioriem ac pcilestateni abferiehdi fet gnat Chrislum a mortiiis lfesuseilatum. Qui etfiliui
claudendi, id est solvendi fctligandi, ui tjuaasolvferit Helcim, id est patth Doihihi, est. Huhfcbniih palef
et ligaverit, oberibus suis dfemonstret fessesolveuda signavil Deus, et ait illi: « Tu es Filius meus dile-
sive Jiganda, id esi, faciat ea pro quibiis -alios sol- ctus, in le eonijilacuit mihi \Mailh. m, 17): t De-
verit, et non faciat fea, pro quibus alios ligaverit. posito igitur in Sobha veteri sacerdolio sufgit no-
t El aperiet. et non erit, qui claudat, > quia Tum in Eliadin juxta ordinem Melchisedech. « Vo-
« quoiicunque solverit super lerram; eril sblutum cabo, inquit, servum meum Eliacim, et induam
ei in ccelis (Maltli. xvi, 19). » —« Et clatidet, et non T.
^ illum luniea lua, > etc. Christtis sacerdotali luriica
eril qui aperial, » qiiia « quodcttuque ligavefit su- eslindiitus, id esl projiiia carnevrfelsancta Efcclesia,
per terram, erit ligalum et in co3lis. » et eingulo sacerdoiali cbnfdrtatus', quia « indutus
.Vel ita : clavem David intellige discretiOn&m et esl Dominus foi littidine, el piaSciuxit se iirtute
scieniiam inlerpretandi Scripturas, quia aperiuntur (Psal. xcnt 1). s
ea quae exponunlur et clauduiitur, quae ndbis abs- Vd sacerdblalo cihgulum est justitia, qhia sfcri-
couduntur. Quae portatur iu humero, ut doctor,- jitumesl: « Sacerdofes tui induaiilur justitla (Psal.
quod intelligit, aut loquitur^ facial. cxxxi, 9). » Quo cingulb Domiiius fesi cbnMiaius,
« Et iigam illum paxillum iu loco fideli, > id dsl ih quia de illo prsedictum fuerat : 4 Et efit justitia
Ecclesia, ut omnium actio pendeat ex ejUSmagistfe- ciiigultlin lumborum ejus (Supfh XI_TS).J"Cuidala
rio et omnes erigal, alque shsiiueal ejus firma fe- est clavh dmttis Dabid, siGut ipse loquituf : t Haec
ctiludo. t Et erit in solitim glorise domus patris dicit Sanctus et verus, qui habet clavem David, qui
sui, > quia requicscent el gloriabuntur in eo omnes aperit, et nemo claudit; claudit, et nemo-aperit.
elecli. Pater enim ejus Helcias esi, qui diciiiir pars'• Scio opera tua (Apoc. m, 7). » Quam viddicet cla-
IDominit fasa queo guspenduniur iu eo. homines vem liabet super hnmerum, quia per cruceni, quam
221 ' COMMENT.IN ISAIAMLIBRI OCTO. — LIB. III. 223
in huroero gestavit, repa ceelbruih liobis aperliit, ^ Qtiid igitur istos nisi naves maris dixerimus? Sed
et omnia Legis et Prbphfetfirum arcaria patefecll. quia ja'm iri plferisquteroonastferiis religio nimium
Sed et primo paslorL persdham cselferbruni gerenti defecil, Uiulaie, inquit, naves marh. Qui enim de
dedit eam dieens : « Tibi dabb claves rfegni fcoelb- religidnfemOnSstferiisui gloriabantur et exsultabant,
runi (Matth. xvi, 19). i nunc de ejus irreligiositale erubescunt et contri-
t Et iigam, inqtiit, illum paxillum in loco fideli; » Stantur. Et cur eos ululare et lamfehtafi jiraeceperit,
quia ipse cdntihet EeciBsiam siiam; et iifmai, iife addidit: t Quia vastala est domus, unde venire
portse inferi pfseialearit advbtsus' eam. « Et eril ih fconsueveraiit;» id est de monasterio eorum mternas
feoiiumgloriaedomui patris ejtis, > quoiiiairi t dabit rapuere divilias hostes invisibilesj et destruxere vir-
illi DomiriiisDous sedeni David patris ejds, el ifegiia- tulum inunitiones.
bit in dohid Jabob in aeternum (Luc. i, 52), i — « ut « De terra Cethim revelatum est eis; > quia ple-
sedeat cum pfincipibus et sblium gloriae teneat rumque destruclionerii religionis suse magis ad-
'(7 Reg. n, 8). i vertunl; dum bonam ssecularium.Titam aspiciunt,
«Et suspfentianisuper feuhi omnem glorikin do- aut loquuntur cum eis. Quid enim per terram
riiiis patris ejus, > dt bhihds hbribfificeht Filium, Gethim, quse et Grsecia significatur, nisi conver-
sicut libriorificant Patreni, « qui, cum sitsplenddr B satio ssecularium; ham, quia viri sseculares non-
gloriae ei figura subslantiae ejhs, pofiarisqiie dmnia, nunquam recle Thunl el futuram discussionem
setiet ad dexlerarii nuijestatis in excelsis (Hebr. i, metuunt, Cethim inlerjirelanlur signati et formi-
3). » Bene ergo super feuhioronis glbria doihus pa- dantes. Signatus eniui merito dicitur; in cujus
tfis ejtis susp"endiassefiitir, qui portans omnia di- conTersatione videtui"sihiilitudo bonitatis divinae;
"citur,«in qtiem desidferantarigeliprospicefe (I Pelr, formidans vero est; de quo SalomOn ait: «Beatus
i, 12), > ei ipsi iri eumsuspeiisi. Neque eiiiih, quis- honio; qui semper pavidus (Prov. xxvm, ii). t.
quam glorificalur in doniti Palris fej'uspfer feum: Jure igitur de terra talium revelaiur eis vastitas
t QuLanon est Lnalio aliquo saliis (Akt. IV,12); > domus suae, quia ex consideratione religionis
Et diversa vasoruin, id est hoiiiinuhi, genefa sus- eorum cognoscunl suos amisisse religionem.
psnduntur in ed, sicut ipse ait: « Egd, si exaltatus Vel omnis anima vitiis occupala, etpravisco-
fuefb a terra, oihuia ttaham a'd riieipsuhi (Joan. xii, gitationibus Tyrus; id festj miguslia yocari potest.
32). » Quomodo aulem caetfefis sacferdbtibus haec Naves marh sunt menles dedilse saeculi desideriis
convehidht, facile ex supferioribusintelligitur. IiiHie et actibus, qtise jubfenlur ululare pcenileiitiam,
"illo,id estLri teinporfe Miiciiiisti, auferetur puxil- agendo, quia « Mundus transil el concupiscentia
tus, qiii fixus fuefat hi loco fideli, el frdivgeltir,qtiia ^ ejus (7 Joan. n, 17); > et euncla sseeularia. Mare
multi reetores de Ecclesia ibllenttir, et adversilali- enim hoc ultra non poterit navigari, sed omnia
bus frahgerithr ac dejicientur, ei ffacto paxillo, id Gongelasceni. Jam enim tOrpet hbc saeculum, ei
est justo pastbre cadei a fide populus, ijui perpen- quasi glaciali frigore constringitur; ila ut ejufl
derai hi eo, et peHbii. Ut autfemhadcorilhia inevita- afctiones vii- queant exerceri. Uride patel, quia
JJiliter sic vfentura fore morisirllfei, in flhe subjuii- ipsemundus propefinem est. _Sequilur : ..
xit: t Qtiia Ddminus ldfcutus. s VERS. 2I —'« Tacfete, qui habilalis in insula :
CA^UT SXlil. negotiaiores "Sidonis transfretantes mare repleve-
VERS.1. — « Orius Tyri. Ululatb naves maris, runt le: »
quia Tasiata esl doihtis, unde Teriirfecbhsueverant: YERS.5. — « In aquis multis semen J\Tili;mes-
de teira Gethimfevelatum festfcis.s sis llumihis fruges ejus : et facta fest negotiatio
Orius istud in 'decimo gfadu posituih dd ebs gentium. > ,,'-'
Jerlihet, qui prsecfcptaDei, quae per deharium nu- Tacele, inquit, iacete vos; qui habitalh in ihsula,
merum designanlur, sjifefciali professione se custddi- id est monasterib, quia prae confusione non au-
itifos promiseruiit. Tyrlis namqiie diciluf atiguslia, D debilis aperire ultra 6s. Habitamus in insula, ,quan-
conversationeriieorum significan^, qiiibus dicitur : dih tenlalionibus hujus saeculi tundimur, et ex
< Intrate pef angtistam poitani, quia lata et spaiiosa omni parte nbstra ihsula atque navicula marinis
\ia est, quae ducit ad perdilionem, et riiulii stint, feritur fluciibus. Cujus insulse negolialores de.Si-
qui intrant per earh. Quam angusla porla el afcta done' sunt) quse iulerpretatur veiiatrix, et in qua
via est, quae ducit ad Vitam, ei pauci sunt, qui iu- TenatOres habiiant, de quibus scriptum.est : « Li-
\eniunt eam! (Mallh. vn, 15.) >Ihde et Tyriis pbsita beravit me de laqueo venanlium (Psal. xc, 5).,»
est in insula, sacrorum ccenobiorum figuram tenens, Omnes auiem negotiaiores genlium segetibus.com-
hb\ deguht hi qui turbines et naufragia saeculi eva- jiarantur, quse cito arescunt, vd niessLbus-/Jumi-
serunt, et ad stahilitatfem solidaeconversationis per- tih, quae de Gcelo non habent pluviam, sed
venerunt. Quibus nonnulli ex ipsis, ul victtii neces- aquam de lerra, et in eo cuni genlibus sunt peritura?.
saria praeparent, aliquas saeculi actiones sustinefe Sed ad priorem sensum redeamus. Sidon dici-
compelluntur, et nunc velut naves, ut Ticlum defe- tur venatio inulilis. Quae est igiltir negoliatio ve-
rant, per saecull pelagus iitceduut, nunc ad moiia- nationis iuulilis uisi actio qtlorunidam professo-
sterium velut ad quietum littoris refugiuut. i'uin religionis, qui toto corde terrena sectantes
225 [HERVEI BURGIDOLENSISMONACHI 224
mundanis aetloiiibus et negotiis semper inseivire A ait (In praef. ad lib. i Moral.): t Homo "gentilis,
saiagunt ? Qui transfixtantes mare, ij est eunles honio sine lege ad medium ducilur, ut eorum ,
per muntlum replent negofiaiioiiem isiam in aquis, qui sub legc sunt, pravifas coiifuiidalur. Quod
id esl in populis multis, quia buc illucque discur- benp per prophetam ac brewter dicilur : « Eru-
rentes in diversis locis aggregant temporales di- besce, Sidon, ait mare. » In Siione quippe figu-
vililiS. ratur staLililas in lege positorum ; in mari au-
Semeu Nili, id esl quod seminatur jnxta Nilum, tem vila genlilium. EruLcsce ergo, Sidon, ait
et fruges ejus, id esl Tyri, et messis flumhih ejus- mare, quia ev vita gentilium redargtiitui' vita
dem, id est quae nuindalioiiibns Nili crevil, et sub Iege positorum, alque ex actioue sa^culaiium
fruges ejus. 0.,iaisium aJ liltcram lerra Chanaiiieo- confunditur aclio religiosorum, dum illi et am
j-um, in qjia Tjuus esl, iiifecuntla est; iEgyptus promitiendo non servant quae iu praeceptisautliuiit;
ve,o, quani Nilus irrigat, feililissima est, ideo- -et isli vivenilo ea custodiunt, hi quiLus mandalis
qtr negoliatores Tyii de ^Egyplo frumcnliim na- nequaquam legalibus a&lringiiiiuir. »
vibiis afiercbant. El boc esl quod dicit, qtiia quod ltem Gregoiius in Pastoiali (pait. ni, cap. 28).
jEgyptii seniiiiabant, Tyiii sumcbaiil, et mcssis Plerumquc, inqttit, in actione ssecularium vila con-
" fundiltir coiilineiilium cum cl illi ulira habiium
^Egypiiorum eral fruges Tyriorum. Sic et religio-
nis samiaj professdres a saecularibtis viris, vel ab assurount opera, et isli jtixla ordinem pro-
iEgypiiis ea, quae ad victitm pertinem, aceipien» prium non excitant corda. Unde bene per pro-
te^, sjiiiilalia dona recoinpcusare eis so ent. Ve- phelam dicimr: < Erubesce, Sidon, ait mare. r
rttm si taiis i.ego:iatio imnioderatc iiat, nocct Quasi enim pervocem raaris ad vcrecundiaic Sidon
pliiriiiium religiosis. El itleo niinc sub specie Tyri, addticilur, quando per comparaiiouem vilaj slfecu-
quae fruges ^lgyjitiorum percipit reprehenditur larium alque in hoc muiido fliictuanlitim ej"us,
vita eoium, qui saeculo renuntiasse se dicunt, et qui inunilus et quasi stabilis videlur, vita repro-
nihil manibiis suis operanles bona saecularium halur; » fortitudo aulem matis \irlus bonsc aclio-
virorum sumere semper omni aviditale quae- uis saeculailum est.
runtT Quae dicit : « Non parturivi et non peperi, *
Et ficta est vita eorum negotiatio gentium, quia cjuia sseculares viri per praedicaiionem filios parere
plurimi dantes cis carnalia accipiunt spirilalia. non sludent. Ubicunque aulem hoc duo verba si-
Quse lamen negolialio non secundum perversita- mtil pnnuntur, parlurire est ante parlum dolere,
tem Simoiiis agitur, sed secundum quod seivi parere vero partum effundere. Et illi spirhaliter
Dci jiro suis benefactoribus orare consueverunt, parturiunt, ct pariunt, qui labores sanclae conce-
eisque spiriialia reddere beneficia, et secundum ptionis toleraut, et proferendos Deo filios intra
Aposloli senlentiam, qui de pauperibus sanclis, utertmi cbaiilalis portant, ut eos in sancta con-
qui eranl in Judsea loquens ail : < Si spiritalium versafione pariant sicut viri religiosi, qui lucran-
eorttm partieipes facti sunt gentiles, dehent et in dis animabtis invigilant, qui Deo lilios generant
carnalibus miuistrare eis (Ttoin. xv, 27). > Se- .converleiido, et enutriunt bouis moribus infor-
quitur : mando. Juvenes auiem et virgines fortasse pro-
VERS.4. — t Erubesce Sidon, ait mare, forti- pter ulrumque sexum dicit, quia et sancti \iri
tudo maris dicens : Non pariurivi et non peperi, juvencs Dco nulriunt, et religiosae feminae. Sidon
et non enutrivi juvenes, nec ad incrementum itaque vcrecuntliam facicns,« ait niare ct forlitudo
-perduxi virgines. » maris : Non parlunvi el non peperi, et non enu-
Saeculi liujus mare, in quo sunt animalia pu- trivi juvencs, nec ad incrementiim perduxi virgi-
silla cum magnis, et draco, quem plasinavit Dcus nes. » Ac si viia saccularitim exprobret ordini re-
, ad illudendum ei, videns a venatoribus Ohristi de ligiosorum, dicens : Tu, qui alios parere Deo spi-
omni monte et colle venalos et captos illos, qui jj rilaliter, ac milrire solebas, ct bonis moribus us-
prius a daemonibus capti fueranl, loquilur aj que atl perfficttoneni inforniare, non observans
conlrariam forliludinein venaiorum, qui intcr- illud Aposloli : « Ne forte cum aliis praedicaverim.
pretatur Sidon, et dicit ei : < Erubesce Sidon, ipse reprobus efficiar (7 Cor. ix, 27). » Quod prae-
ait mare. » Non enim pariurivi nec peperi, nec dicare caeleris consuevisli, ipse non agis, cum
captos a te nutrivi juvenes, nec educavi virgines, ego, quae nunquam alios converiendo pepcri, aut
quarum slultitia in Evangdio condemnetur. Mala enutim, sancla faciem opera, de qua tam mi-
enim paituritio, et parlus, el nulrimenlum, et etlu- rum non esset, si saeculariler viverem, quam de
calio viigiimm aposlolorum Christi parluriiione te, qui saeculorenuntiasti. Sequitur :
deleta est, quorum unus loquebafur : « Filioli Vrns. 5. — « Cum audiltim ftieril in yEgyplo,
mei, quos iterum parturio (Gal. iv, 19). > Et : dolebunt cum audieiintde Tyro. »
< Lac vobis jiotum dedi (7 Cor. m, 2). s Et: « De- Quia honi sseculares dolent audientes casum
spondi vos uni viro virgiuem castani exhibere religiosorum. Yel cum audierit ./Egyptus, quae
Christo (77 Cor. xi, 2). > interpretatur Iribulans et coaiclans, eliam ipsa
Sanctus Papa {Jregorius de bealo Job loqucns terrebitur, se quoque inlelligens eadem, qtiaeTy-
223 COMMENT. IN ISAIAM LIBRI OCTO. — LIB. III. 2«(5
rus passa esl, esse passuram. Quod cuin adI A Tyrtis crgo qitflndam coronala erat, qnia hi qui
omnia vitia rcferalur, poiest eliain in lirurcsiiimt sscculo reni;niia\craiu, alios vcibo cl oxcniplo con-
diversiiate sentiil, qtiantlo alia capta hscrcsi aliaL veilenlcs, frcqucnlia xlisGipulorum oniabajiiur."
peitimescit, ct In altcrius co..fusioiic aller capicn- Cttjiis ncgolialores principes erant. Prsetliealores
dum esse se senlit. Seqtiilur : f enim stint ncgolialorcs, quia ialentiiro vcrbi cro-
YERS. C. — « Transite, maria, ululate, qui ha- gant, et bona conversalioue autlitorum locuple-
Mtalis in insula. t tanlur. Unde eis palerfainilias dicit : «JNegotiami-
•; Qgid per maria nisi aniari fluctus aclionumL ni, dum venio (LUC.MX,15). >
saecularium dcsignanlur? Rcligiosis ergo, qui Inslitor autem vocatur, qui semper negotiis in-
mundanas aelioncs cxcrcere cupiunl, pcr fcricn- sistit. Inslitor ergo spir.talis esl,-. qui facil, quod
tem sententiam divinilus dicitur : ul transeant : Apostolus ait: « Praetlica \erbum, insta ojipor-
maria, quia saicularium vilam iu lerrcnis uego- tune (IITim. iv, 2). Hi iiaque negotiulores et insli-
liis, et turbulentis aclionibus supefare perniiltuii- lores) Tyri erant principes et hiclyii lerrm, quia
tur. Tyrus quippe transit maria, quar.do rcligio- prpeficiebaiilur ecclesiis, et Iiabebantur ubique prae-
sus amaritudiues lerrcnarum actionum magis quam clari. Setl, qttia prospeiis succedentibus superbire
saeculares viri sectatur, Sed his riiaria sic trans- . B coopit htec Tyrus et de sanctitate foris glonari, di-
euntibus ululare jtibenlur, id esl lapsum reli- vino judiciopermissa esl ii> culpas foris cadcre, de
gionis eorum plangere illi, qui in monasleiio ha- quibtis in conspcctu hominum ertibescerel, sicque
bitant vdut in insula, et ordinis adhuc reclitudi- per cxleriorein confusioncm humiliata' redirct ad
nem servare, si fieri possct, vdlent. gratiam, a qua per elatioiicm, dum laudcs huma-
Yel transilo aiiimo maria, id est saecularia, fesli- nas quaererel, reccsserat.
nanles a~dporlum cceleslis palriae, et lugele peccala Nam Dominits exercituum cogituvil hoc, ut detra-
veslra vos, qui habitalh in htsula,- qui ex oiniii herel ab ca superbium omnis ulorim ejus, el ad igno-
parte expositi estis tenlailonum fluctibus. Sequi- miniam dedttcerei universos inclytos terrm, id est
tur : igiiominiosos osiendercl onijies, qui se sanctitate
VERS.7. — « Nunqiiid non haec veslra'est, quse incljlos, dnni adhuc siroer (erranvossenl, jacfa-
gloriaba'ur « dicbus pilstinis in anlitjuilalc sua ? baiit, vd qui putabaiiturmcritis iiuljfj.Vel inclylos
Duceiilcam pedes sui longead peregrinandum. »- ienm ejns, id cst egregias viiiutes menlis ejus pro-
Tyius < gloriabaiur a diebus prisiinis in antiqui- pler elalionem deduccrcl ad ignominiani et confu- ^
tate sua, » quia plerique monachi cl rcligionu-sn sionein. Scquilur : -
C VERS.10.— e Tiansi terram tiiam
professoies plus deiongo tcmpore conversalionis, quasi Ilumen
qiiam de roorum perfcctione gloiiaii solent. Sed filia raaris. non est cingtijuni ullra tibi. >
< ducent eam pedes sui longe ad peregriiiaiidum, > YERS.H. — < Maniiiii suamextcndcl stiper mare,
quia instigante occulto insidiatore noiiuunquam ta- coiituibab:l rcgna, Doniinus niandavit ad\cisum
les fugiunl de monaslerio. Chaiiaaii, tit eouterciei fortes ejus. »
Vel pedesej"us, id esl affccliones cordis ejtis du- YERS.12. — « El dixit : Non aJjicies ullra, ut
cent cumlonge a juslilin, cl acl pcregriiias actiones, -glorieris caliimniam sustii.cns virgn.filia Siionis :
idest ad iniquiiates, quas 11011 novcraf. iii Ccihim consurgcns trans fiela, ibi quoque non
Yd quse in anliquis crroribus gloi iabalur, nunc eiit requies libi. » '
ab his longe recedet, cf Evaiigelium devola susci- Siculiluuus, cum Tchemenler excreverit, aquam
piet, ut peregriria sil et hospcs super terram. Se- suam intra alveum cohibere non valet, sic pleium-
quiltir: que prava aninia co usquc cogilalionuni illicitarum
YEHS.8. — « Quis eogilavit hpc supcr Tyrum fluctu rcpletur, ut exubeiantem neqtiitite flii\ium
qaondam coronatam, cujus negotiatores prhicipes, jam in secreto cortlis conlinere nequcal, sed in
iuslilores ejus inclyli terroe? » rj aclioiiem foias erumpefe sinat. Unde nune apte
VERS.9.— Domitius everciltium cogita\it hoc, per iiicrcpatioiicm subdilur : t Tiausi lerram tuam
ut detraherel superbiam omnis glorisc, ct ad igno- quasi lluiiicn filia maris. » Tcrram quijipe corpoiis
miniam deduceret universos indytos lerrae. > sui transil more fluniinis ripas exlendcntis, qui ma~
t Quis, inquit, co0ifavil\ hoc super Tyrum ? > litiara in corde coiiceplani actn corporeo piomit.
Acsi dicat : Quisjioe xcsliinaret vciiltiruiii supcr El rccle non iilia Jcrusalem, sed ftlia maris, id cst
Ecclesiara religiosoruni, ul sic catlerel? Tjrum in- saeeuiivocattir hsec aninui, quia non ex amore su-
quit quondom coronalam, id esl discipulis onialam. perno, sed c\ roalilia prscseiilis sacctilineqiiam ge-
Corona enini doctorum discipttli coitini siint. Untlc nciala suiil in corde ejus hujusmodi desideiia, ct
Paulus his, quos Domino acqtiidveral dixit: « Qiue sscctilarcm inlra se maliliam suscipiens eflfeeta cst
enira cst spes nostra, aulgautliuiu nul coiona glo- filia s.eculi. -
riae? Nonne vos anle DoiiiiiiumJesuni cstis in ad- Qtiia vcro post immundas cogitationes deperit
TeiUuejus (I Tkess. n, 19);» Ileinqtic : «Gaudium carnis inlegrilas, t non est, inqtiit, cinguhim uhra
meum, et corona mea sic state in Doraino, cha- tibi. » In cingulo quijipe icstrictio luxuriae desi-
rissimi (Philip. xiv). > gnalur. Uude el Dominus ait : < Sintlumbi^vestri
227 IIERVEI BURGIDOLENSISMONACHI. *B§
praecincti (Luc. xn, 35).Lumbos enim praecingimus, A . posita transire ad aliud, ut verbi gratia, qui mili-
cum carnis luxuriam per conliiientiam coarctamus. tiam male expei ti sunt, fiant negotiatores, rursum-
Qui ergo carnem in luxuriam relaxat, recte cingu- que causidici arripiant arma; tamen, qui salvandi
lum jam non habere perhibetur. Sed quia in pro- sunt ex eis, dispensante Deo semper laborem et
speritate sic cogilat anima perversa, et cingulum miserias inveniunt, ul discant non in sua indusfria
continentiae deponit, justum est, ut adversitatibus sed in Deo confidere. Sequitur :
"" VERS.15. — « Ecce terra
ferialur. si forte vel in adversis resipiat. Chaldseorum, talis Jio-
Extendet ergo Dominus mannm suam super pulus non fuit. Asstir fundavit eam; in caplivilatem
mare, commovens tumultuosas saeculi tempestates transduxerunt robustos ejus, suffoderunt domos
adversus eam, et conturbabit regna mundi contra ejus, posuerunl in rtiinam.»
eam : quod enim quasi de una anima dicitur, de Chaldaei quasi verba, vel quasi ferri dicuntur. Et
mullis est intelligendum. Et ideomare, ideslsaecu- liomines illi quasi verba sunl, de quibus Salomon
lum consurgit adveisus quamlibet talem animam, ail: « Fili mi, si lactaverint-le peccatores, ne ac-,
et regna conturbantur adversus eam, quia in om- quiescas eis (Prov. i, 10). » Illi autem guasi feri
nibus regnis terrarum detestantur viri saeculares sunt, id est ferarum more viventes, de quibus a
"
reiigiosos, et disponente Deo consurgunt in eos ad- Domino discipulis dictum est: -t Ecce ego mitto
versa saeculi. vos sicut agnos inter lupos'(Luc. x, 5). Hos igituf
Chanaah Tero motus eorum interpretalur. Et mo- Chaldaeos intellige, qui Tyrum subverteruiit.'Ho-
tus eorum est, de quo per Psalmistam dicitur: mines namque perversi, vel etiam daemones duobus
« Mei autem Jiene moii suntpedes,-pene effusi sunt modis nos decLpere conantur, id est blandiendo et
gressusmei (Psal. LXXII,2). > Et de quo rursum terrendo.
dicit: « Non Teniat mihi pes superbise, et manus « Talis populus non fuit, <» quia valde sunt ad
peceatoris non moveat nie (Psal. xxxv, 12). > Quia decipiendum astuti. Quorum terram, id est gravi-
ergo vel blanda saeculi diligentes, vel de viriutibus dam eorum mentem < fundavit Assur, > id est dia-
superbientes impellente manu Satanae moventur a holus, sicut et conlrario Dominus fundavit Skm.
statu perseverantiae. «,Dominus maiidavit adversus Nam sicul Ghristus fuudamentum congregationis
Chanaan, > id est adversus niotum eorum multi- esl religiosorum; ita diabolus fundamentum est
moda scandala movit, ut adversilalibus conleret congregationis reproborum. El huj'usmodi homines
fortesejus, id est virtutes, de quibus superblre sive maligni spirilus fn captivitatem h ansduxerunt
coeperant, et contritis forlibus,' id est confractis robustos Tyri, quia vel blandis persuasionibus, Tel
virtutibus dixit: asperis ierroribus traxerunt in peccatuni rdigiosos,
Non adjkies nllra, ut de religiosa conversatione qui mentis fortitudine robusti putabaniur.
glorieris filia Sidonis,'' quondam virgo, 'sed nunc Domus vero, id est mentes eorum, suffodiuniur,
ignominiosse actionis calumniam et opprobrium quia deserente Deo corda eorum internum retribu-
sustinens. Permitlit enim Dominus virtutes cohteri, tionis praemium non requimnt, ef in eo suffodiun-
dequibus mens elationein sumebal, ut cL vanse tur. quia falluntur, ut pro aeterna gloria de tempo-
prsesumptionis gloriationem aufeiens humiliiatis rali gralulentur. Suffodiuntur, quia dum futura coe-
sensum infundat. Quae virgo dicitur, non quia jam leslis patriae negligunt, in suis voluptatibus cadunt,
virgo sit, sed postquam statum salutis amisit, ad Suffossis etiam domibus ponitur fn ruinam Ttjrus,
confusionis suae cumulum appellathr, quod fuit. quoniam ablato fundamento charitatis fuit Ecclesia
Et ob hoc eliaih filia Sidonis vocatur, ciim in Si- feligiosorum. Nam, si in charitate radicafi et fun-
done stabililas vitae continentiam exjirfmatur. De- dati firniiter- persistererit, nullatenus a Cbaldseis
inde per increpationem ait: '' in ruinam poni valeret civitas eorum. Qua stibVer-
t In Cethim consurgens trans frela. > Ac si di- sa senteniiam in initio praeriiissam repetit propheta
cat : Vade in saeculurii, o religiose : «ibi quoque D dieens :
non erit requics iibi';» quia et ibi graviora nimisi JVERS.11. — « Ululate, naves maris, quia vastaia
adversa patieris. Omnis etlam ariima, quaein sae- esf fortiludo vestra. >
culi fluclibus posita est, et circumfertur omni ventoi Dissipata enim de monasteriis rdigione et dapso
doctrinae, Chanaan appellanda est; quod interjirc- ordine 'robur amiseruht, qui foras ad utililates ne-
taiur quasi fluctualio sive commolio. Prodest igitur cessarias egredi solebant.
Tyro et ejus angusliis robur perire Chananaeorum,, Vel omnia bona saeeuli hujus et universus morta-
ut dicatur ejus habitatoribus, quod ultra non va- lium labor incerto navium cursui comparantur, quod
leant injurias facere, et oppriniere iniquitate vir- cito"peritura sint, et cuncta navigantium fortiiudo
ginem filiam Sidonis. Quicuhqueadiabolo captusi solvatur. Sequitur :
est in diversorum perturbatione vitiorum, cl fradi- VERS.15. — « Et erit in die illa : In oblivionem
tus in contumelias ignominiae, ut polluat corpusi eris, o Tyre, septuaginla annis sicut dies
regis unius.
suum voluptaiibus et lurpjtudhie,Jsle filiusvelfilia L Post sepluaginia autem annos erit T3T0quasi canti-
Sidonis est. Cethim vero dicitur plaga consummata. cum meretrieis.»
El saepe videmus in sseculo quosdam de alio pro- Per Tyrum, ut saipe dictum est, intelligitui" vila
.229 ".OMMENT.IN ISAIAMLIBRI OCTO. — LIB. III. §50
feihjiosoruni, Tel Eeclesia eorum, si\ e anima quae- A quae quondam'fuerant relaxatae, in laudes com-
libpt reljgipga. Sed Tyrps in ruinam ppsita erit in pqne. Frequenta, caniktttw, id est saepe Iamentare,
oblivionem, quia quse fama celebris ubique habeha- ul apu^ -Opummemoriajiff sit, qui |p pblivipni tra-
tur, dum sancte viveret, jam a slatu suo iapsa in dijerat, quia et tu praeceptorum ejus oblita fueras.
oblivionem data esi omnibus, et vilis eflecta,' atque Sequilur :
in nihilum iam Deo quam hominibus est deputata VERS.17.— « Elerit post septuaginta annos: Tisi-
septuagitita annis, id est usque ad complelionem tabit Dominus Tyrum, et reducet eam ad mercedes
septuaginta annorum, hocjest usque ad perfeclionem suas, et rursum fornicabitur cum universis regnis
bonorum operum. Anni enim septuaginta jjuibus terrae super faciem terrae. >
etlsrael servivit bonorum operum plenitudinem
VERS.18.— t Eterunt negotiationes eius, et mer-
designant, qj.ae ppr sancti Spiriius gratiam datur cedes ejus sanctilicafaeDomino:noii condentur, ne-
secunduni legjs Qeealogum. Nam s?epties decem
que reponentur, quia his, qui habilaverint" co-
septuaginta sunt, «f septenarjus ad sepliformem ram Domino, erit
denarius ad negotiatio ejus, ut manducent
gratiam pertinet: numerum praecepto- usque ad saturitalem, et vesliantur usque ad velu-
rum D(ei.
U statem.'»
t In oblivionem, inquit, eris sicut dies regis
Post septuaginta am\os, id pst post acfajn pffi-
unius, > id est sicul aliquo rege mortuo dies, qui- el puprum jjpnorpni ^lenitudinem' vi»
bus regnavit, oblivioni tradunlur; ita dies, quibus n}tenj,jam
sitabil Dominus Tyrum, pristinam ei gptiam recj-
iu te justitia regnum habuit, eruut in oblivionem,
in morlua dens, et posl hsec reducet eam ad mercedes suas, id
quouiam j'ustitia, quse regnavit le, est, est ad lucra sua, ut iterum bona' i,,l.
el loco ejus successit alius rex, id estpeccatum; t*.i • suffi-
temporalia HJ
- scriptum quijipe est : « Etiamsi dixero justo, quod cientei; acquirat.
Et rursum, uf solebat, fpmicabitur, id est nego-
vitavivat, et confisus in juslitia sua fecerit'ini-
quitatem, omnes justitiae ejus oblivioni tradentur tiabitui'. Fornic>(,)0snim pr_onegotiatione vel diyi-
tiarum acquisilione poijitur. Nam quod ait : « For-
(Ezech. XXXHI, 15).' >
c Post sepiuaginta guteni annos, > id est post nicabitur, ejt erunt roercedes ejus santificatse Do-
mino; quia liis, qui habitaverint coram Dominc
tempus qu6 injuslitia? §ervivit, cerilTyro quasi erit negotiatio » ei senlenliae consonat, qua
> id estmalorum suorum re- ejus
canticum'meretricis, Dominus admqnet: « Facite vohis amicos de mam-
cordatio, id est planctus poenitentise. Meretrix emm, _ mpna
' ijiiquitatis (Luc. xix, 9). » Mamraona quippe
postcruam iornican desient• ---11 solet mterens eorum
, . .- j'i: - 1 . i " interpretantur divitim, quae licet justo labore aqui-
recoidari, quae gessil, et cum lugubri cantico me- sitae,tamen divitise
morare ea. Similiter et anima, ouae immuiidorum iniquituth appejlantur, quia ini-
. ., •,.:«."' ' «>' <'-A
U i,'/,..? quum, id est ab aequiiate discrepans est, ul alius
spintuum sugsesliomlius velut corruptorum libidmi
,." ,.!*. i,;ri i;i' <r; i n • -.- •"• ':,;i-> diviliis abundet, alius egeat. Quarum appetitus di-
subjecta dtu cpnsensit, tandem jesipiscpns cpn- cilur fornicalio, quia ille solus amor castus
funditur et ea est,
super bisT quae fecit,
-ii 1' < 1 , 1« luiii e 1. . ti itWi.rti 1 !»" plangit quae Deus ac proximus diligitur; quidquid infra di-
quo
turjJler egit. Canticum enim non gaudn sed mce ab his, qui saeculorenuntiaverunt,
ligitur, praesertim
siilise ac lamentatipnis vpcem nunc designat. Se- non casto amore : el ideo sicut dictum est",
diligitur
quilur ': appetilus, et acquisitio bonorum temporalitim appel-
VERS.16. — « Sjinie _eij:nai;am, circui ciyilatem laiur fornieatio.
meretrix oblhioni tradila : bene canla, frequejit.a Sed ej"us,qui sic fornicatur, negotialiones ac rner-
eanticum, ut niemorja tiii sit. > cedes sanctificatm sunt Domino, atque his, qui ha-
QaiA in cithara nisi carnis castigatio figuratur ? bitant coram Domino, fit negolialio ejus, quando
Citliara cjuippe ab inferiori parte sommi reddit, ita facit sibi amicos de mammona iniquitaiis; quando
et corporis maceratto atque humilis pceuitentia ab D ] divifias non ob aliud acquirit, nisi ut eas mini-
kno canticum dulce sursum in aures superni inspe- stret servis Dei. Itaque fornicabilur iterum cum
ctoris modulalur. Sume ergo, inquit, ciiharam, id regnh universseierrm super faciem terrm, quia in
esl carnis mortificationem, iri qua dulce mejos co- omnibus regnls et gentibus compelluntur huj'us
ram Deo resones, et circui ciwffafemEeclesiae, id vitae necessilatibus aqquirere justi bona tempo-
est esto inter pcenitentes, qui stare solent extra do- ralia.
mum orationis, vel-esto inier ultimos fiddium. Alii «JSt erunt negotiationes ej'us el mercedes ejusv >
enim fidelium sunt iu medio civitatis sanctaehujus; quas in ipsis negotiationibus assequilur, sanctificale
alii in extremis ejus. Nam sariclissimi quique Sunt Domino, quia in usus eleemosynarum ac pielatum
in medtVejus, qui vero minimi sunt in corpore expendent eas. Non enim condentur avare, neque
Christi, deguht in extfemis ejus. Civitateni ergo cir- reponentur jn proprios usus conservandae.His enim,
ctiit, qui inter istos humiliter se computans opera Ju- ijuf kabilaverinl coram Domino, id esl qui in mo~
stitiae sectatur. nasleriis manserint, serviet, negotiatio ejus, ut man-
Bene,inquit, cane, id est convenienter mala, quae ducent, el vestiantur ex ea. Munducenlin saturita-
gessisii, plange, et universas chordas virtulum, tem, idestnonad luxuriam, sed ad satielatem,
23t HERVEI BURGIDOLENSISMONACHI 232
naturae. Terminatis vero decem oneribus, afque A minemus, ut aliis voluminibus explanearus se-
traclatibus eorum jam praescnlem _libellum ler- quentia.
Explicit liber lerlius.

LIBER QUARTUS.
'"
CAPUT XXIV. perbi cum superbis, avari cum avaris, homicidae
VERS.1. — « Ecce Deus dissipabitterram, etnu- cum homicidis, fallaces cum fallacibus, et qui-
dabit eam, el affliget faciem ejus, etdisperdet habi- que similes cum similibus. Quod aulem sequi-
latoresejus. > tur:
VERS.2. — < Eterit sicul populus sic sacerdos, t Eterit sicut populussic sacerdos, > etc.,usque:
elsicut servus sic domintts ejus, sicut ancilla sic « Sicut qui repetit, sie qui debet, » juxta illud in-
domina ejus, sicut emcns sic ille qui vendit, sicut B D telligendum est, quod ait Dominus: «ln diebus Lot
feneralor sic qtti muluum accipil, sicut qui repetil edebant etbibebanl, et emebant,el vendebant, plan-
sic ille qui debel. > tabanl, et aedificabanl; qua dieauiem exiil Lot de
VERS.5. — « Dissipalione dissipabilur terra, et Sodomis pluit ignem et sulphur de coelo, et omncs
direplione pracciabitur: > jierditlit. Seciinduin haecerit, qua die Filius homi-
liaec el sequentia tle Judaeorutn caplivitaie et nis revelabitur (Luc. xvn, 28). > Ilaqtie sicul in
excidio specialiler inlelligi posstint, quia et per se- SoJomis oinnes diversis mundi actionibus inlenti
ipsum Dominus ipse pisenunikml, dicens : «Cumvi- simul perierunl, sic et in fine saeculionines pariier
derilis ab exercitu circumdari Jeiusaleiii, tunc sci- hi peribunt, de quibus nuiic piopbeta loquilur, quia
tole quia appropinquavit desolalio ej'us. Ttinc qui ctira suis habilalonbus mundus terminabiliir. Et
in Judsca sunt, fsigiant in montes, et qui in inedio tunc « diss'palione dissipabitur terra, > quoniam
cjus, discedant, eiqui in regionibus, non iufreiil in ab hac specie, quam nurc liabet, tola immulabi-
eam : quia dies ult.onis bi sunl, ut implcanlur om- tur. « Et diieplione praedabilur, > quia peccalores
nia quae scripla sunt. Vae aulem piaegiianlibtts et universi de ea lapieutur. Seauilur: t Doniinus enim
nulrieiilibus in illis diebus. Erileiiun p;cssma ma- cf locuius est verbum hoc. >
gna super terram, et iia populo hitic, et cadent Isi VCRSi. — « Luxit et defluxit terra, et infirmaia
oregladii, et captivi ducentur inomnes gentes(Luc. esl alliliido popuh lerrae. >
xxi, 20). > VERS.5. — « Et terra interfecla [ Vulg. infecta]
Itaque circa sensum, qui in his Domiiii verbis esl ;tb hubitatoiibus suis, quia liausgressi sunt
est, iulelligi polest veisari sermo pro|)belicus ab eo leges, iiiutavcrunt jus, dissipa\crunt foeius semjii-
loco, quo ait: « Ecce Doniinus dissipabit tcriaro, i leiii>.m. »
usque ad eum, qtio dicitur : < formido el fo\ea et VERS.6. — t Propterhoc malediclio \orabit ter-
laqucus siiper le, qtii babitalor es lerrse. » Tunc ram, et peccabunt habilalores cjus; itlcoque insa-
er.ini per Vespasiaiiura el Titum omnis lena Judtco- nieul culloies ejus, et relin^uenlur homiiies pau-
rum in vindictam Dominici sanDuiiiis dissipala est ci. s
el vastaia, ab omnibus bonis nudala, el habitalo- Mala, quaeprope fineni sseculi, id est temporibus
res ejus in capiivitalem sunt dispersi peromnesgen- nostris venlura erant, liis\erbis denuntiat Domi-
les, elpnpulus ac sacerdoles, et seivi ac ltberi, nxM,?Luxil,iuquil, lerra. Sicutlerra l.clalui in vir-
alque divites elpauperesin eoJem excidio pariter tutibus accolarum, sic luget in \itiis ct iniquitatibus
perieriiiil, aut in captivilatem ducli sunt, csetera f>j earura. Etdefluxil orbis, quia ubique exuberat ne-
vero, quaeseqiiitiitiir,ju\tabuncmodum intelligenda quitia. Nequitia enim, quae dicitur ab eo, quod est
studinsisob brevilalem rclinquiraus. Sed exordiura nequidquam, defeclio boni cst, qua quisque lendit
sermonis repetentes ad diem judicii generaliler ista ad nibilum. Etideo terra defluere dicitur, ct infir-
referamus. raari, qtiia ejus babiiatores nequilia defliiunt, acde-
Tunc enim « Dorainus dissipabit lerram, > quia ficiunl, et meme hilirmantur a Lono. Defluxil orbis,
moiiies requabil vallibus, et omnia qute in terra quia in toto orbe non solum cordis, sed etiam cor-
sunl igne consumet,« et nudabit eara > ab univer- poris bona valie sunt immnlala, ef pene in nihilum
sis babitaloribtis alque herbis el arboribus, et ab retlacla. «Infirmala cst alliludo populi lerrte, > quo-
omni sorde. < Et affliget faciem ejus, > quia omnis niam elalio terrenorum lioiriinum debilitata est.
superficics terrae ardebit. <El disperdetJiabitatores « Et ferra inlerfccta est ab habitatoribus suis, »
ejus, > quia congregabuntur anie euin omnes gen- quae solitam ferlil.tatem perdidit propter maliliam
les, el sepaiabit eas ab iiivicem sicut paslor sepa- iiihabitantium in ea.
rat o\es ab haedis (Matik. xxv, 52). > Sed et ipsos Vd tropica locutione positum est terram interfe-
reprobos in diversa disperdet, ut sint seorsum su- clam, dum terreni homines dicantur malis opeii-
S55 COMMENT.IN ISAIAMLIBRI OCTO. — LIB. IV. m
bus inlerempti. Exposuit enim, quomodo inlerfe- A 1 tari foris\ideanlur, inlus lanieneorum conscientia,
clam dixerit terram, cum carnales ut insipienles ac- dum hic peregrinantur, semper tristis est; reprobi
tione pessima demersos ostenderil, quia trangressi autem in piosperitaiibus mundanis toto corde lae-
sunl legesDei sequendo concupiscentias suas, mu- tantur. Unde per Salomonem dicitur: « Cor stulto-
taveruntjus ininjuriam, dissipaverunt foedus sempi- rum ubilsetitia, el corsapientium ubi tristifia (Eccle.
ternum mutuaesoeietalis et amiciliae. Jure enim fra- vn, 5). » Qui ergo nunc corde Iwtantur in praesenli-
terna dilectio et socielatis foedus sempiternum di- bus, in fine gemenl. De quo et addiiur:
citur: e Quia charilas nunquam cxcidit (I Cor. Quia « cessavit gaudium tynipanorum, quievit
xm, 8). > sonitus hetantium, conticuil dulcedo citbarae. > Om-
Propter koc, quia sie operali sunt, maledictio vo- nia enim, in quibus perversi homines nunc laetan-
rabit terram, quia propter malitiam humanam coe- tur, transacta tuncerunt, et Judex apparebit, qui
lestis malediclio terram absorbet, ut frucium 11011 reddat unicuique secundum opus ejus. Et paccato-
faciat. Unde primus homo post culpam audivit: res cum cantico jam non bibenl vinum, sed amam
« Maledicta terra in opere luo (Gen. m, 17). » Di- erit eis potio calicis irae Dei. Audiant hoc, qui in
vina enim pietas necdum maledicere vult homines, " conviviisnon solum gula et ebrietate, sedetauribus
sed malediclionem, quam ipsi raerentur, ad terram luxurianl, ut omnis sensus, et animae fortitudo mol-
inlorquet, ut ex ejus sterilitate afilicti resipi- lescat, quibus omnis potio et ebrietas, quae nunc
scant. eis dulcedinem mentitur, verlelur in amaritudi-
Sed proh dolor! humana pravitas afilictionibus nem.
jam non corrigitur, sed pejor efficitur.Hoc est enim, t Attiita est civitas vanitatis, > id estcivitas illa
quod dicit:« Maledictio vorabit lerram, et pecca- magna Babylon, cujus cives sunt omnes reprobi, iu
bunt hahilatores ejus. > Nam quanto magis fecun- cujus figura civitatem prius aedifieavit homicida
ditatem terrae maledictio coeleslis adimit, tanto avi - Cain (Gen. IV, 17). Indeet illud est, quod per Osce
dius peccant nonnulli habitatores ejus; ideoque in Dominus ad Israel dicit: « Quoniam Deus ego et
suis iniquitatibus, irascente Domino, relaxati, insa- non homo in medio lui sanctus, et non ingfediar ci-
nieiilaihuc graviore maliliacultores ejus, utamissa vitatem (Ose. xi, 9). » Sed haec impia civitas, quam
ratione, beslialiler invicem perimant. Et relinquentur Deos non ingredilur, et cujus exordium a maledi»
hominespauci, cselerisfame et gladio et mullimoda clo fratncida fuit, civilas csl vwtitath. Omnia enim
calamilate consumptis. iranseuntia vanitalis nomine censentur, dicenteScri-
Vel in adventu judicis insanicnl y>v&,timore lor- ( ptura: « Vanilas vanitaium et omnia vanitas (Eccli.
mentoriira immineiilium el confusione cordis el do- l, 1). t Haecilaque civitas in fine conteretur. Quse
lore. Quibus expulsis, relinquenlur kominespauci, id sunt autem domus civitatis huj'us nisi reproborum
estsoli electi; « mulfi enim sunt vocati, pauci vero singuli? Undepessimus daemon Ioquitur : « Rever-
decli (Matih, xx,16). > Qui ad comparationem mul- tar in domum meam, unde exivi (Luc. xi, 21). »
litudinis reproborum pauci sunt, sed in suo nu- Nunc enim apertae sunt domus islse, quia perverso-
.mero multi. Sed iniquorum futura calamitas descri- rtnm mentes patent omnibus dsemonum suggestioni-
bifur multifarie, cum subditur: bus, et libenter eas suscipiunt, Sed lunc clausa erit
VERS7. — « Luxit vindemia, infirmata est vi- omnh domus, nttllo introeunle, quia lunc sero re-
tis, ingemuerunt omues qti: laelabaiilur corde. > probi claudent conscientias suas, ul malignorum
VERS.8. — « Cessavit gaudium lympanorum, spirituum voluntati jam non consenliant, cum pu-
quievit sonitus lsetanlium, conlicuil dulcedo ci- niri coeperint.
tharae. > « Clamor erit super vino in plateis, t quiaqui
VERS.9. — « Cum canlieo non bibent vinum, per spaciosam viam sseculi incedunt, et vino vel
amara erit"polio bibenlibus illam. t terrenis curisinebriantur, amare flebunt. Quid enim
YERS.10. —« Altriiaest civitas vanitalis, clausa D per vinum designatur nisi vel immoderatus potus,
est omnis domus, nullo introeunte. > vel cura saeculi, vel quidquid mentem male debrial?
VERS.11. —« Clamor erit supervinoin plateis: Et quid per plateas, quse a latiludine dicuntur, nisi
deserta est omnis Iaelifia, translatum est gaudiumL vita eortim exprimitur, qui latam viam, quae ducit
ierrae. > ad-perditionem , ambulanl? nla.ro;, platos enim
VERS.12. — «Rdicta est in urbe solitudo, et ca- graece latiiudo vocatur apud nos, el inde platea no-
lamitas opprimet portas. > men accepil. Clatnor itaque erit super nino, id est,
Vindemia vero est, cum singuli homines de hoe. ex Tino in plateis qiiia i tunc plangent se omnes tri-
mundo quasi devineabotri colliguntur. Sed tifude-. bus-lerrae (Mallh. XXIT,5). > Unde et additur, quia
mia luxit, quia peccanlium finis mceslus ac flebilisi « deserla est omnis laetitia, translatum esl gaudium
est. Viiis vero genus humanum, quia « vitis fron- lerrae. > Translalum ulique ad coelum. Et quia, si-
dosa Israel (Ose. x, 1). > Sed «fis infirmata est, quiaL cut dictum est : « Attrita est ciTitas vanitatis, t
qui nunc ad perpetrandamala fortes sunf,, in resur- congrue sequitur., quia «relicta est in urbe solitudo,
rectione erunt infirmi. Et tunc ingemiscent omnes,, et calamilas opprimet porlas. > Quae est enim hsec
q-j.%tmtabantur eorde. Justi enim, licet aliquoties lae- urbs nisi Babylon ? El quse sunfportae urbis iUius
PATUOL.CLXXXI. 8
25S HERVEI BURGIDOLENSISMONACIII 256
nisi doctoreserrorum, qui eos, quos ceperint, in A Domiiium, in insulis maris nomen Dorainum Dei
confusionem ducunt velut in Babylonem ? Sed in Israd. >
hac urbe soliludo relinquitur, quia Babylon, in lene- Quia exlerminabuiitur impli, quia glorificabitur
bras exteriores missa, a nullo hominum deinceps Dominus in sanclis suis, propter hoc, o vos praedica-
visilabitur. « Et calamilas opprimet portas, > quia tores, gioiificate in doclrinh vestris Doiiifuumyet
magistrieirorumtormenlis subjacebunt. Yelportae non solum in toto orbe sed etiam in remotis insulis
sunt peccata, qnae func opprimentur calamilate} maris, praedicale nomen Domini Dei Israel, qui in
quia punienlur aeternaliter. Sequitur : sola quondam Judaea notus fuit. Deinde vox pro-
VERS.15. — « Quia haec erunt in medio terrae, phetarum inciucilur, ditens :
in medio populorum. > VERS.10. — « A finibus terrae laudes audivimus,
erunt in medio gloriam j'usti. >
Hmc, 'quae supra descripsit, lerrw,
ut ad veniet in aere Propbelae enim audierunl in spiritu resonare lau-
quia Domiuus, fertur, judicium des Chrisli non solum ab sed etiam a finibus
super montem Oliveti. Vel quia illud quod est orbis. Unde et dicunt: t orbe,
commune dicitur medium, hsecfient in medio terrm; Cantate Domino canticum
omnibus aderii ulom- novum, lausej"us ab extremis terrae (Jsa. XLII,10).>
quia^ommuiiiter Dominus, "
nes ralionem reddant, et absque personarum ac- Vel fines terrm intelligamus, ubi terrena desideria
fniiuiitur. Laudes ergo veniunt a finibus terrm, quia,
ceptione judicenlur singuli. Dixerat autem supe- in nobis fiuitaefuerint terrenae cupldita-
«
rius, quia relinqueniur homines pauci, > id est postquam
electi soli, pereuntibus cseteris. El nunc dat si- tes lunc demum Deum laudare possumus. « Non est
militudinem quomodo sint relinquendi, subjun- enim speciosa laus in ore peocaloris (Eccli.xx, 9).>
Ibi autem propheta gloriam Cliristi decantandam in
gens:
tota mundi latitudine vidit, considerans, quod a po-
« Qubmodo si jiaucse olivae quae renianserunt,
pulo Judafeorumgloria haec cognoscenda non esset,
excutiantur ex olea, et racemi, cum fuerit finita
vindemia. > Quia sicut paucae olivae remanenl in adjecit « Secietuni meum mihi, secretum meum mihi
arbore post exeussionem, et pauci in vinea racemi > Ac si dicat : Quod ego no\i, populus isle
(124).
post vindemiam, ita pauci remanebunt electi in die Judaicus nesciat, sed in meo fideliumque corde la-
judicii. Olea namqueest arbor, oliva aulempomum, teal. Rursumque cernens, quia zelo legis commoti
oleum vero jus, olivum autem liquor; sed invieem Dominum Sabbatis infirmos curantem
persecuti
pro se poni solenl. Expositus autem versus ita
P sunt, et discipulos ejus no\a praedicantes, cum e
etiam pronuntiari potest:« Quia haec erunl in me- contrario inde polius violaverint, doluil super
Iegem
dio terrse, in medio populorum : quomodo si rema- eorum ciecitale et nequitia, dicens :
centes olivse,quae remanserunt, excutiantur deolea, « Vse mihi! praevaricafores praevaricati sunt, et
et racemi, cum fuerit finita vindemia; > ita eliam
praevaricalione transgressorum praevaricati sunt. >
fient hsec, quae de electis subduntur; qtibmodo si Prmvaricati sunl
legem, cum legem adversus Chii-
remanentes olivae vel racemi colliganiur. Cbllecta
tum, et discipulos ejus defenderent. Vel post con-
enim multitudine reproborum, de quibus supra di- sideralam malorum damnalionem, justorumque re-
xerat : « Quoniam luxit vindcmia, >et in torculari
tributionem locutus est sibi ipsi prophela interno
vini furoris Dei calcata; pauci, qtii superfuerint cordis aflectu : Non
possum cuncta narrare quae
electi, ducentur ad gaudia de quibus subditur : haeret lingua mea faucibus meis, vox dolore
VERS.ii. — « Hi levabunt vocem suam alque cerno,
concluditur. Vm mihi! quantas considero pcenas !
laudabunt. »
et ob id maxime doleo, quia omnes praevaricati sunt
Comjilebunt namque Scripturam , quse dicit : legem Dei, et a justo Judice feriuntur. Sed ad prio-
4 Beati, qui habitant in domo tua, in saecula sae- rem sensum redeamus. Nam quia perseculiones
culorum laudabunt te (Psul. LXXXIII,5). » Se- D exinde sunt seculae, subjecit :
quitur : VERS.17. — « Formido et fovea, etlaqueus su-
« Cum glorificalus fuerit Dominus, hinnient do perle, qui habitator es terrae. >
mari. >In die judicii secundum Apostoli senlen- VERS.18. — « Et erit, qui fugerit a voce formidi-
tiam. « VenietDominus glorificari in sanclis suis, nis, cadet in foveam : et qui se explicuerit a fovea,
et admirabilis fieri in omnibus qui crediderunt (II tenebitur Iaqueo. >
Tkess. i, 5). » Cum ergo fueril glorificutus, hinnient Temporibus enim persecutionum Christianus ha-
de mari, quia voceni exsullalionis emitlent sancti de bitator ierrm, id est, cujus conversatio in ccelis non
hoc saeculorevertentes ad patriam. Tunc enim qui erat, qui radicem cordis in amore ierrenorum plan-
redempti sunt a Domino, t revertentur et venient in taverat, mala temporalia metuens dicebat apud
Sion laudantes, et laetilia sempiteina super capita seipsum : quia si nos urget haec persecutio, negabo
eorum (Isa. xxxv, 10). > Sequitur : me Christianum verbis tantummodo, el agam postea
VERS.15. — « Propier hoc in doetrinis glorificate poenitenliam; aliter eniin evadere nequeo. El talia

(i24) Alias, Et dixi: Secretum, etc.


oxj COMMENT. 1N ISAIAMLIBRI OCTO. — LIB. IV. 238
cogitans dtnn fugeret a voceformidinh, id estminas _. A de corporibus congregantur in lacum tartareum, et
persecutorum evadere quaererel, cadebat fu foveam sicut illi,qui in vinea laborasse dicuntur, omncs de-
negationis; etdum se explicare vellet de fovea, id nariuniTilseseternse communlter acceperunt (Mallh.
est poenitentiam agere cogiiaret, subito perimebalur xx, 10),» «licelindomoPatrismansiones multse sint
a persecutoribus, vel quacunque morte praeoccupa- (Joan. xiv,2), » et « stella a stella in daritate differai,
batur, et sic laqueo perpetuae damnationis cum Sa- (l Cor. xv, 41):» sic et omnes reprobi in congrega-
tana ligalus tenebalur. tionera «nius fascis aeternaedamnalionis congregan-
Potest et cupiditas iutelligi laqueus, quo teneba- tur, licet per fasciculos et zizania comburantur.
tur ille, qui se explicabat de fovea, quia ssepequili- Quiimvis vero varia sint genera poenarum, omnes
bet de talibus impediebatur agere poenilentiam, tamen colligati sunt in uno fasce. Nam, sicutuuo
dum ea, quaein mundo possldebat, limeret amilte- sole omnes tangimur, nec tamen sub eo uno ordina
re. Similiter et temporibus Antichristi fiet, postcu- omnes aestuamus, quia juxta qualilatem corporis
jus pefseeutionis atrocitatem, quia dies Judicii ve- sentitur etiam pondus caloris : sic damnatos et una
niet, recte subjungitur : esl gehenna quse afflcit, ct tamen non una qualitale
t Quia catiraclse de excelsis apertae sunt, et con- omnes comburit; quia quod hic agit valitudo corpo-
cutientur fundamenta lerrae, » etc. Tuncenim aper- B J rum, hocet illic exbibet dispar causa meritorum.
l-merunt caiaractm, id esl fenestrae de excelsh, quia Exeuntes itaque de hac vita congregubuntur singtili
coeli visibililer palebuut, ut electos susclpiant, et in congregalionemunius fascis in lacum, et clauden-
rejirobis unde sine fine contristenlur ostendant. tur ibi in carcerem. Infernus vero, sicutjiraemissum
t Et concutientur fundamenta terrae, > quia tantus esl, dichur lacvs, quia omnes, quos semel ceperit,
erit teirae motus, quantus- nunquam fuit. Mystice semper fluctuantes et trepidos tormenlis circum-
vero terra peccator est, quia post culpam audivit fluentibus absorbet. Carcer quoque vocatur, quia
homo : « Terra es, et in terram ibis (Gen. m, 19). > quicunque ab eo capli fuerint, slabiliter retinentur.
Sed quid tunc passura sit Jisec terra, id estunus- Claudentur, inquit, in carcerem de corporibus edu-
quisque peccator, ostenditur, cum dicitur : cli. Et post dies mullos, id est in fine saeculi,visila-
VERS.19. — t Confraclione confringetur terra, buntur, ut corpora resumere Teniant, et deinceps
contritione contcretur terra, commotione commo- puniantur dupliciter. Sequiiur :
vebitur terra. > VERS.25. — « Et erubescet luna, et confundeiur
• VERS.20. — t Agitatione agitabitur terra sicut sol, cum regnaverit Dominus exercituum in monie
ebrius, et auferetur quasi tabernaculum unius no- Sion, et in Jerusalem, et in conspectu senum suo-
ctis : et gravabit eam iniquitas sua, et eorruet, et C rum fuerit glorificatus.
non adjiciet ut resurgal. » « Eruhescet luna et sol confundetur, »-qnia « sol
Sic enim reprobus quisque tunc conlerelur, et obscurabitur, etluna non dabillumen suum (Mullk.
agitabitur ac sicut tabernaculum, in quo mansit xxiv, 29). » Fertur tamen quia sol aut luna, vel
una nocte prsesentis vilae, auferelur in mane, id est slellse lumen suum lunc non amittent, seJ ad com-
in resurrectione. El gravabit eam pondus iniquila - parationem lucis, quae Clnislus est, omnia ltimina-
tis suae,ut a terra levari nequeat, quando sancli ra- ria videbuniur obscurari, sicut et cereus luinen non
pientur « in nubibus obviam Christo in aera (I habet in radio solis.
Tltess. IV,16). Et corruet in baratlirum aeternaedam- Vel erubescet luna, el confundetur sol, cernens bo-
nationis, el non adjiciei ut resurgat, quia nunquam mines, qui suo fruebantur lumine, nihil dignum Dei
ulterius exibit inde. Sequitur : bonitate fecisse, « qui solem suum oriri facil suner
VERS.21. — « Et eritin die illa : visitabit Domi- bonos et malos (Mallh. v, 45), » quomodo si dispen-
nus super militiam cceliJn excdso, et supcr regcs : sator et villicus, veniente Domino, cernat familiam
qui supei- terram suni. > variis subjici erucialibus, el nequaquam sua im-
Milhiam cmli daemones appellat,_ qui sunt in hoc j); plesse praecepta.
aere. Aer quippe ccelum vocatur, sicut scripium Mons Sion et Jerusalem Ecclesia est. « Ula eiiim
est: c Milvus in coslo cognovit tempus suum (Jer. quae sursum esl Jerusalem libera est, quae est ma-
VIII, 7). t Vhiiabit^ergo Dominus super militiam ter nost.a (Gal. iv, 26). i Senes moium senectute
cmli in die illa, quia super aereas potestates vindi- maturi sunl. « Cani enim sunl sensus hominis, et
cabit. El super reges terrse, Id est super principes aelas senaclutis vila imraaculata (Sap. iv, 3).» Rc-
. sseculi, vel super dsemones, qui sunt reetores mundi gnabit ergo Dominus in monle Sion, el in Jerusalem,
tenebrarum harum. Sequitur: id esl Ecclesia. el in conspectu sennm suorum, id est
VERS. 22. — « Et congregabuntur in congrega- fidelium, qui malitri sunt moiibus, glorificabitur.
tionem unius fascis in lacum, el claudentur ibi in Vel mons Sion altitudo contemplationis est, qula
careerein, et multos dies visitabuntur.» Sion dicitur specula, Jerusalem visio pacis esl. Se*
' Cum de post
novissima die propheta dixisset, quia «in nes ejus suiit apostoli et palriaichae, et principes
die illa visilabit Dominus super militiam ccdi et religionis. In hoe igilur monle, et in hac Jerusalem
ierrae, > mox ad ca, quse quotidie'fiuntin morte re- manifestabit se Rex saeculorum, et coram liis scni-
proborum, menlis oculum reduxit. Exeuntes enim bus gloriam suamapeiiel. Itaque projihetata repro»
259 MERVEI BURGIDOLENSISMONACHl Mb
borum damnalione et j"ustorumfgloria, super his A « Quia factus es, inquit, forlitudo pauperi,» etc.
omnibus hymnum Deo propheta canit, subjungens : Quis vero iste pauper est nisi ille, « qui pro nobis
CAPUT XXV. pauper factus est, cum esset dives, ut illius inopia
VERS.1. —« Domine, Deus meus es tu, et exal- ditaremur ? > (II Cor. vm, 9.) Et quis egenus iste
tabo te, et confitebor nomini tuo : quoniam fecisti nisi Cbristus Dominus vel quilibet pauper spiritu ?
mirabilia, cogitationes anliquas fideles. Amen.» Factus est ergo Dominus fortiludo pauperi in tribu-
Confilebor,inquit, id est gratias ago noraini tuo, lalione, quia virlutem in passione Christo suo dedit,
quoniam fecisti mirabiliu, reddendo peccatoribus ut Judseorum saevitiam superaret patiendo. Egeito
quaeminatus eras, et sanctis quse promiseras. De quoque factus est in tribulalione fortitudo, quia cui-
quibus complesti cogitutiones anliquas, dicens de- libet pro se patienti adfuit. Et factus est ei spes a
ctis: « Venite, benedicti Patris niei, percipite re- turbine tribulationum, quia speravit in eo inter ad-
gnum, quodvobis paratum est a constitutione mundi versa. Nam «tribulatio patientiam operatur, patien-
(Matth. xxv, 34). > Et idem reprobis : « Discedite tia autem probationem, probatio vero spem (Rom.
a me, maledicti, in ignem selernum, qui praeparatus v, 3). i Et umbraculum ab mstu passionum factus
est diabolo et angelis ej'us (ibid., 41).» Aniiquitus est ipsi egeno, ne mens ejus ureretur igne doloris
enim cogitasti, quod a constitutione mundi praepa- B E immoderati. Sequilur:
rasli. Et hse cOgitationesfuerunl fideles, quia fideli- c Spiritus enim robustorum quasi turbo impel-
ler adimplesti quse cogitaveras, sicut in libro Josue lens parietem. » Sicut turbo impellil parietem, ut
prophelico ser.monede futuro j'ustorum regno quasi subruat, ita Spiritus robustorum, id est animositas
de prseterito dicitur : « Noii unum quidem verbum, fortium persecutorum impetit corpus nostrum, ut in
quod illis praestiturum se esse promiserat, irritum mortem illu'd praecipitet. Sed in tanto turblne suos
fuit, sed rebus expleta sunt omnia (Josue xxi, 45).» Dominus protegere non deSislit. Vel quomodo si
Unde etadditur Amen, quod interpretatur veievel fi- ventus imj)ingat parietem atque pertranseat; sie
detiter. Sedquaemirabilia fecerit,vel quas cogitationes turbo blasphemantium ac saevieniium Judaeorum
compleverit, et hic quoque declaratur, cum stibditur : Christo nocere non potuit. Sequitur :
VERS.2. —« Quia posuisli civitatem in tumulum, VERS.5. — « Sicut aeslus in siti, tumultum alie-
urbem fortem in ruinam, domum alienorum, ut non norum humiliabis, et quasi calore sub nube tor-
sit civitas, et in sempiternum non aedificetur.t rente propaginem forlium marcescere facies.»
Quaeest aulem haeccivilas nisi de qua superius Sicut sestus humiliat tumultum hominum quando
ait : < Altrita est civilas vanitatis ? > Cum autem _, ipsi tumultuatores sitim patiunlur, quia vox eis de-
civilas ex loto destruitur, in tumulo redigitur. Po- " ficit, sic humiliubis tumutlutn quo conlra martyres
suit ergo Dominus civitatem in lumulum, quia ma- latrant persecutores, qui sunt a sorte electorum
gnam illam Babylonem in judicio penitus subvertit. alieni. JSslus enim tribulationum fatigabit eos,
Quaeet domus alienorum est, id est eorum, qui sunt quando retribuet Deus tribulationem his, qui justos
a consorlio juslorum alieni. Sedhaeej'am ullranon tribulant, et sitim patienlur, quia nihil eorum quae
erit civilas, nec in sempiternum aedificabitur, sicut desideraverint habere poterunt.
supra dictum est: t Et erit Babylon illa gloriosa in Vel in aestu et sili humiliabuntur, quando cum
regnis, inclita in superbia Chaldaeorum, sicut sub- igne devolventur in Tartarum a facie Judicis. Ac
vertit Dominus Sodomam et Gomorrham (supra xm, sicut marcescunt propagines vineae, dum fortiter
19). > Sequitur : torrentur calore solis sub nube latentis, ita propagi-
VERS.3. — « Super hoc laudabit le populus for- nem fortium persecutorum marcescere fucies. Quid
tis, civitas gentium robustarum timebit te. > enim per solein sub nube latentem nisi j'udex, qui
VERS.4. — t Quia factus es fortitudo pauperi, nondum apparet, figuralur ? Ipse est enim c Sol j'u-
forlitudo egeno in tribulatione, spes a turbine, et stitiae (Muluch.iv, 2). » Quid per calorem solis nisi
umbraculum ab aestu.» ~
rj sentenlia judicis? Calor igitur occulti solis propagi~
Super hoc, id est ex hoc, quod posuisti eivitalem nem vitis siccat, quia latentis adhuc Judicis senten-
in tumulum sempiternum, luudubit populus fortis, tia vitam peccantium in morte facit mdrcescere. Se-
eleclorum concordans judiciis justitiae tuae, et civi- quilur:
tas gentium robuslarum, id est Ecclesia,sanctorum VERS.6. — t Et faciet Dominus exercituum om-
de cunctis gentibus congregatorum limebit te. nibus populis in monte hoc convivium piiiguium,
Est enim « timor Domini caslus permanens in convivium medullatorum vindemisedefaecatae.>
saeculumsaeculi (Psal. xvm, 10),» quo timore sem- Supra dixerat, quia -«confundelur sol, cum regna-
per Ecclesia justorum et in illo beatitudinis regno verit Dominus in monte Sion et in Jerusalem (su-
timebit Deum, quia perfecte non diligeret, nisi et pra xxiv, 25),» et nunc ad ea respiciens subjungit:
timeret Deum. Sed populus iste dicilur forth, et haec Quia faciet Dominus conviviumin monte hoc, vide-
civilas gentium robuslarum, quia sancli fortes sunt licet in monte Sion, id est in regno ccdorum, quia
hic in spiritali pretio, et ibi virtute resurrectionis t videbitur Deus deorum in Sion (Psat. LXXXUI, 8).»
confortati. Cur autem laudare et limere debeant Conviviumautem intelligamus, de quo scriptum est:
consequenier osieiidilur. «Beali qui ad coenam nuptiarum Agni vocati sunt
241 COMMENT.IN ISAIAMLIBRI OCTO. — LIB. IV 242
(Apoc. xix, 9). » fit iiem: « Justi epulentur, et ex- A tem in sempilernum. > Neque enim ultra poterunt
sultenl in conspeelu Dei, et delectentur in laetitia mori, sed asquaies angelis erunt, qui digni habe-
(Psal. LXVII,4). > Rtirsumque: « Secura mens quasi buntur sseculoillo. Sequitur:
juge convivium (Prov. xv, 15). » Hlud enim convi- t Et auferet Dominus Deus omnem lacrymam ab
vium satietas est internae dulcedinis, qui ex Tisione omni facie, et opprobrium populi sui auferet de
conditoris percipient, ut in aeternum vivant. Quod universa terra , quia Dominus loeulus est. » Variis
omnibus populis in monte Sion faciet Dominus, quia de causis nunc flent electi, quia nunc est tempus
sicut Lucas dicit: «Venient ab oriente et occidente, flendi. Alius idcirco plangit, quia malum fecit; a-
et aquilone, et austro et accumbent in regno Dei lius, quiabonum non fecit; alius, quia viliis impu-
(Luc. XIII,29).» gnalur; alius quoniam a reguo Dei peregrLnatur.
, Et hoc conviviumerit pinguium, et medullatorum, Opprobrium quoque patiuntur a pravis et infidelibus.
quia inlernae pinguedinis adipe saginati sunt, et Sed in die illa Dominus auferet lacrymam ab omni
uiedullis charitalis sunt pleni; sive quia pingues facie eorum, quia « gaudium et laetitiam obtinebunt,
sunl in bono opere, et medullati in gratia rectae et fugiet dolor et gemilus (Isa. XXXT,10),» Et op-
intentionis, illue congregantur. Erit et vindemim probrium eorum auferetur de universa terra, quia
Sefmcaim, quia finis humani generis est vindemia, B nusquam adTersus eos quisquam audebit mutire,
elsinguli homines sicut racemi. Sed electorum sed ab angelis honore magno congregabuntur a
vindemia est defaecata, quia non moriuritur in fae- quatuor plagis terrae, et subvehentur in coelum. Vel
cibus peccalorum suorum, sed ante mortem defae- opprobrium «orum auferet, qui ad imaginem condi-
cari stUdent. Erit ergo conviviumillud vindemimde- toris fuerant conditi, et tunc diaboli ac mortis eva-
fmcatm, quoniam illi soli ad epulas illas introdu- dent servitutem.-
centur qui vitam hanc immaculati finiunt. Sequi- VERS.9. — « Et dicent in illa die: Ecce Deus no-
tur: sjer iste, exspectavimus eum, et salvabit nos iste
VERS.7. — « Et praecipitabit in monte isto fa- Dominus : sustinuimus eum, exsullabimus et Iseta-
ciem vinculi colligali super omnes populos, et te- bimur in salutari ejus.»
lam quam orditus est supef universas natio- VERS.10. — «Quia requiescet manus Domini in
nes. > monle isto. >
VERS.8. — t Praecipitabit mortem [Vulg. mon- - In monte Sion c dicent in die illa : Ecce Deus
tem] in sempiternum. » noster iste, t quia juxta Psalmistam : « Videbitur
Quid appellatione vinculi nisijmortalitas haee de- Deus deorum in Sion (Psal. LXXXIH, 8). ».— « Beati
'
signalur? Unde scriptum est: t Dirupisti vincula ^ enim mundo cordc, quoniam ipsi Deum videbunt
mea, tibi sacrificabo hostiani laudis (Psal. cxv, (Matlh. x, 8). > Nam «videmus nunc per speculum
16). » Et quid per telam nisi mortalitatis vila figu- iri aenigmate, lunc autem facie ad iaciem (I Cor.
ratur ? Dicit enim Job: t Dies mei velociores trans- xm, 12). t Jta enimDeus nobis erit notus atque con-
ierunt, quam a texente tela succiditur (Job ix, spicuus, ut Tideatur spiritu a nobis singulis in sin-
25). > Vinculum aufem est super omnes populos col- gulis nobis, videatur ab altero in altero, videatur in
ligatum, quia omnes homines astricti tenentur vin- se ipso, videatur in ccelo novo et in terra nova,
culis carnis. Facies vinculi facies est mortalitatis atque in omni, quae tunc fuerit creatura, videatur,
huj"us, quae cernitur in corporibus nostris. et per corpora in omni corpore, quoeunque fuerint
Telum quoque super universas nationes Dominus spiritales oculi aciepeneniente directi.
crditus est, quia propter Adae peccatum ablata vi- Ad hanc ergo visionem, post vitae hujus tenebras,
vendi aeternitate temporalem interim Titam dedit eleeti pervenienles exsultabuntad invieem, dieeiites:
humano generi, donec inlerveniente morte immor- «Ecce Deus noster iste, exspectavimus et sustinui-
talilas ei per resurrectionem restituatur, cujus re- mus eum ». inter adversa tenlationum, sicut scri-
surrectionis adveniente die «praecipitabit Dominus -. i ptum est: « Exsppcla Dominum, vlriliter age, et
in monte isto faciem vinculi colligati super omnes xonfortetur cor tuum et sustine Dominum (Psat.
populos,» quia faciem mortalitatis, quae paret in xxvi, 14). > Et quoniam in hoc saeculo gaudere no-
carne cunctorum, delebit a corporibus justorum, luimus, exsullabimus, et laelabimur amodo insalu-
quando « mortui resurgent incorrupti, et nos immu- tari ejus, id est in Jesu Filio ejus, quia requiescel in
tabimur (I Cor. xv, 51).» Ob hoc namque in mon- monte hto munus, id est operalio Domini. Licet enim
te isto qui est Ecclesia, praecipitari dicitur facies in Qenesi requievisse legatur Sabbato ab operibus
vineuli hujus, quia in cseteris resurgentium, qui suis.(G«». II, 2), tamen dicit Veritas ejus : « Pater
non mutabuulur, nequaquam facies morialilatis a- meus usque modo operatur, et ego operor (Joun.
holebitur, quoniam adhuc passibiles erunt. V.,17).» Postquam igitur ea quse quolidie creat
Similiter el telam prmcipitabit, quia mortalem operari desierit in fine sseculi, requiescetab opera-
miseramque vitam hanc omnibus auferet, ut beatam tione manus ejus in monte Ecclesiae justoruro, « ut
immortalitalem dignis tribuat. Exponens aulem pro- ipsi requiescant a laboribus suis (Apoc. xiv, 15). i
pheta, quod dixerat faciem vinculi telamque gene- Quid autem de reprobis tunc fiat subjungitur :
ralem pnecipilandam, t praeeipitabil, inquilj mor-« »Et triturabitur Moab sub eo sicut terunlur _p3~
243 HERVEI BURGIDOLENSISMONACHI 244
leaein plaustro. » M'oab quippe, sicul Hieronymus A lur quod ait prophcta : Quoniam munimenta su=
ait, dicitur ex palre, id est recedens a Deo Palre. blimium murortim tuorum concidenl, » etc.
Quicunque igitur a Deo, qui Pater omnium est, pec- Iu to-ram. quippe detraLitur, usque adpulverem,
cando elongalur, esl Moab.Nam et diabolum omnes- qui, deposito superbiae fastu, se terram et pulverem
que conlrarias fortitudines sub appellatione Moab esse cognoscit. Potest et subversio Jerusalem, quae
indicat humiliandas, et deducendas in Tartarum et perRomanos factaest, hisverbis praenunliari. Nam
instar pulveris conterendas. Sed isle Moab tritura- et populum Judaeorum superius ostendimus mystice
bilur, id est conculcando teretur, ut ab eleclis sepa- vocari Moab, Unde et quod ait quia triturubilur
retur, nihilque rcmaneat integrum. Sicut teruntur Moab sub eq, de illa Judseorum tiibulatione potest
palem plaustro, ut separenlur a granis, In nonnullis inlelligi. Sed et aliud,quod ait paulo superius, quia
eniin regicnibus agricolae, colleclis in unum sege- «posuisti civitatem in tumulum.» Vcl, quia «relicfa
tibus, plaustra cum rotis serralis superducunt, ut est in urbe solitudo (supra xxiv, 12), » ad eamdeiu
triticum exculiatur, et stramina comminuantur in destructionem lerusalem referri potest, quod ob
palcas, ut animalibus pabulum fiant. Sic igilur, ut brevitatem praelerivimus. Sequilur:
elecli veltit triticum soli remaneant, iste Moabtritu- CAPUT XXVI.
rabilur in illa tempestate, quaefiet in adventu Judi- " VERS.1. •— « In dieilla canfabitur canticum islud
cis. Nam «ignis in conspectu ejus exardescet, et in in lerra Juda : Urbs foititudinis nostrae Sion po-
oircuitu ejus tempesfas valida (Psal. XLIX,2). » Hae nelur in ea murus et antemurale. >
igitur lempeslate iriturabitur iste bonitatis refuga, VERS.2. — « Aperite portas et ingrediatur gecs
id est Moab a Deo recedens. Sequilur : justa custodiens veritatem. »
VERS.11. — t Et extendel manus suas sub eo VERS.3. — « Vetus error abiil, servabis paccm:
sicut extendit natans ad natandum.» pacem, quia in te speravimus, > etc.
Quando quis ad imum de superioribus labitur, In die illa, qua concident munimenta murorum
extensis manibus ruit, sicut qui nalat. Cum ergo Moab, id est tempore -quo praedicaiores destrucnt
praecipifabitur in barathrum iste Moab, id esl popu- omnem altitudinem extollenteE 3e adversus scien-
lus reproborum, expansis manibus velut natans, liam Dei, vel in die judicii, quo peribunt omnes
ruet circumfluentibus tormentis fluctuans. Et sicut malorum defensores, canlabilur hoc carmen exsul-
solet, qui nalat, totum corpus extendere, sic et isle talionis in terra Juda, id est in lerra confessionis,
allidetur in terram, irruens sonitum faciet. quae esl Ecclesia. Juda quippe confessio dicitur sive
« Et humiliabit gloriam ejus cum allisione ma- £ laudatio. Confessores igitur et laudalores Christi
nostrae
nuum ej'us, » utin novissimum laci depositus pro decantant dicenies : i Urbs fortitudinis
Sion, > etc. Sion interprelatur specuta, el specula
temporali gloria opprobrium susfineat sempiternum. dicitur urbs
Et humiliabii eum cum allisione tnanuum ejus, qui- fortitudinh j"ustorum, quia pcrvigil eo-
rum mens, dum sollicite circunquaque Jrespicit hi
bus iniquifates operabatur, quia sicut scriptum est: veniat culpa, dejirehendit,
«Per quse peccat quis, per hoc et torquelur (Sap. alto posita, priusquam
eamque quo sagaciter praevidet, et fortiier supe-
xi, 17). > Ad quem projiheta converstis adjyngit: rat.
VERS.12. — « Et munimenta subhmium muro- Vel Ecclesia esl urbs forlitudinh noslrm, quia
rtim (125) ejus concident, et humiliabuntur, et de- nullus extra eam resislere\alet anticjuo adversario.
trahentur in terram usquc ad pulverem. > In cujus Ecclesise aedificioSalvator tnurus poni di-
Sublimes muri Moab homines nequissimi sunt, citur. Ipse enim vobis murus est, quia ad corda no-
alque superbi qui per potentiam saeculituentur alios slra pertingere malignorum spirituum cursum ve
minus fortes iniquos. Sed in die illa concidenl mu- lat. Qui nostrae quoque fidei el antemurale posuit,
nimenta tnuromm istorum, quia tutatores malorum quia, priusquam se per carnero ostenderet praedica-
in poenas tunc corruent, et per mortis senlenliam Q tores myslerii sui projjielas misit. Recte enim an-
humiliabunlur ac delrahenlur in terram usque ad temuralis nomine vocantur, qui, dum subsequenlem
pulverem, quia caro eorum pulvis eflicietur. prasdicarenl Dominum, quasi anie murum stete-
Possumus et aliter istam murorum ruinam in- runt.
lelligere, juxla hoc, quod Aposlolus loquitur: « In Vel divinilas ejus est nobis murus, et humanitas
carne enim ambulantes, non secundum carnem mi- antemurale, post cujus adventum? quia unhersae
litamus. Nam arma militiac noslrse non carnalia gentes ad fidem susceptae sunt: Aperite, ifiquit por-
sunt, sed poientia Deo ad deslructionem munitio- tas Sion, o jiraediealores,et ingredialur gensjusta, id
num, consilia destruentes et omnem alfitudinem ex- estgentilitassine legisoperibus per fidemjustifteafa,
tollcntem se adversus scientiam Dei, tHin capti\i- cuslodiens deinceps operando veriiatem e\angcli-
tafem redigentes omnem intellectum in obsequium cam. Nam vetus error idolorum abiit. Dicit autem
Cliristi (II Cor. x, 5). t Dum igitur per apostolos Paulus: « Justificali igitur ex fide, pacem habea-
ae reliquos praedicalores sanctos hsec fiunf, comjile- nius ad Deuni, per Domiiium,nostrum Jesum Chri-

$£25) Alas tuoium.


245 COMMENT. IN ISAIAM LIBRI OCTO. — LIB. IV. *248
sium,perquem accessum habemus per fidemin gra- A pecuniam in zonis vestris, non peram in via, neque
iiam istam, in qua stamus, et gloiiamur in spe duas tunicas, neque calceamenta, nequevirgam por-
gloriae filiorum Dei (Rom. x, i). » Similiter et hoc letis (Matlh. x, 9). > De quorum gressu dictum est
loco: « Servabis, inquit, pacem : paeeni, quia in te ibi: «Ite ad oves, quae perierunl domus Israel.
speravimus.'» Qui enim non in se sed in Domino Eunles autem praedicale dicenles : quia appropin-
eonfidunt et sperant, eis gratia divina pacem servat, cjuavilregnum ccelorum (ibid.). t Pes igitur pauperh
ne aliqua offensione gratiain ejus amitlant. transitus est Dominicae Incariialionis, qua de lpeot
Vel angelis dici potest: Aperite portus regni cce- in locum ivil, atque gressus egenorum incessusprse-
lorum, et ingrediatur gens justa Chrislianorum cu- dicalionis apostolorum. Eum itaque conculcat pes
stodiens operibus veritatew fidei. Error enim igno- pauperis, et gressus egenorum, cujus elalionem con-
rantise veteris totus abiit, quoniam « non docebit terithumililasetconversatio interhomines atquedo-
ultraunusquisqueproximum suum et iratrem suum, clrina Salvatoris diseipulorumque ejusv
fllcens: Cognosce Deum. Omnesenim, inquit, scient Historialiterautem incurvavithabitantesin excelso,
me a minofe usque ad majorem eorum (Jer. xxxi, quia Judaeosquierantin arce Sion, subjecit Tito capti-
54). » Doctor namque lunc cessabit, quia Deum, vos. Et civitatemJerus&lemkumiliavitusquead pulve-
sicuti est, videbunt omnes, el dicent, quia velus " rem, quia non est in ea relictus lapissuperlapidem.
error abiit ignorantise prioris. Et quia certissime Quam conculcaveral pes pauperis, et gressus egeno-
scient nunquam se gratiam ejus, quam semper, rum, quia ibi Dominus ipse, et discipuli ejus prae-
dum hicviverent qusesierunt, amissuros, veLadversi- dicaverantj ae deanibulaverant. De cuj'us conversa-..
tatis aliquid jam passuros, congratulabuntur, di- tione subdilur :
centes : « Servabis pacem : pacem, quia in te spe- VERS.7. — « Semila justi recta est, rectus callis-
ravimus. > Forsitan propter animse corporisque justi ad ambulandum. >
tranquillitalem ingeminat pacem, Quod aiunt? Quia Semita quippe vel cullh justi actio est iritse con-
in te speravimus,prophela confirmat et exponit, di- versationis, quam Christus gessit, dum prsesenlis
cens : vifse cursum incederet. Quae semita recta est ad
VERS.4. — t Speraslis iii Domino, in saeculis ambulandum, ut omnes, qui reclae eonversationis
sempiiernis, in Domino Deo forti in perpetuura. > viam sequi eupiunt, per eam incedere post illum^
Sperant enim eleeti non in transileriis sed in non dubitent. Ad quem prophetarum voee subjun-
'
sempiternh smculis a Domino mercedern accipere, gitur:
qui fortis inperpeiuum perpetua dare tormenfa suis r' VERS.8. — « Et in semita j'udiciorum luorum,
hostibus potesf. Nam sequitur: Domine, sustinuimus le, nonientuum elmemoriale
VERS.5. — « Quia ineurvabit habitatorem (126) tuum in desiderio anirose. >
in excelso, civitatem sublimem humiliabil: humilia-' Prophetse enim sustinuerunt Dominum, quia diu-
Mt eam usque ad terram, detrahel eam usque ad, tius exspeclaverunt ejus adventum. Quse est semita
pulverem. > judiciorum ejus nisi rectitudo conversationis, quse
VERS. 6. — < Conculcabit eam pes pauperis, jirobatur in judiciis ejus ? In hac enim sustinuerunt
gressus egenorum. ». eum prophetse sahcli. Cujus nomen et memoriale
Temporemortis <incurvabii in excelso habitantes, erat in desiderio anitnm eorum, quia ejus charitate
quia superbos bumilians aeternis mancipabit sup- vulnerata mens eorum multum delectabatur, si vel.
phciis, atque civilatem eorum sublimem humiliabil nomeu aut mentionem ej"us ab ore cujusquam au-
usque ad terram, et detrahet usque ad pulverent, quia diret
elatam carnem eorum, in qua habitaverunt, in ter- Potest et Scriptura sacra memoriule ejus dici,
ram et pulverem reverti faciet. quia ibi memorantur opera ejus. Quae est fu deside-
Vel civitas liaecintelligatur illa magna Babylon. rio animm, quia sancta anima lecliones divinas au-
Aut certe Dominus incurvat habitanles in excelso^ D dire desiderat. Nam et omnes, qui veraeiter diligunt
cum superbos ad humilitatis gratiam inclinat. Et Salvatoris adventum, possuut ei versum istum de-
sublimem civitaler.i humiliat usque ad lerram et cantare. Nani qui nomen Domini habet in corde,
pulverem, quando elatam mentem.sic humiliat, ut aliud non desiddat. Deinde propheta suum pandit
se terram ot palverem esse cognoscat. Quam et pes desiderium, dicens.
pauperh conculcat, et-gressus egenorum, quia premi- VERS.9. — « Anima mea desideravit te in nocte,
lur exemplo Dominicae humililalis ej'usque discipu- sed el spiritu in prsecordiis meis de mane vigilabo,
Iorum. Eum namque pauperem hic accipimus, de ad le. >
quo Paulus ait: « Quoniaro propter nos egenus fa- Nox vero vita est praasens in qua, quandiu sumus,
etus est, cum esset dives, ut illius inopia nos divites dum inlerna suspicimus, sub incerta imaginalione
essemus (71 Cor. vm, S). caligamus, Unde propheta nunc advidendum Domi-
Egeni quoque fuerunt, quibus ab eo diclum esl: num, qiiadam se premi ealigine sentiens, loquitur 5v
« Nolite possidcre aurum neque argentum, neque «Anima mea desideravil te in nocte. >

_(I26) Alias habiiantes.


'
W IIERVEI BURGIDOLENSIS MONACHI 248
Ac si dicat: In hac obseuritate vitse praesentis vi- A clementiam fuerit experlus? Redditque causas,
dere te appeto, sed adhuc infirmitatis nubilo cir- quare eum velit Dei justitiam discere: Quia «in
cumscribor. Ille autem fn prmcordih vigilat ad Do- terra sanctorum iniqua gessit, t el contra sanctos
minum, qui torporis et negligenliae tenebras a se tuos j'ugiter dimicavit, debet sentire tormenta. Rur-
repellens, menlis oculos ad aspectum veri luminis sumque Dominus senlentiam lemperans: « Et non
apertos tenet. Mane vero primaeva aetas est. Vel Tidebit, inquit, gloriam Domini, > id est sufliciet ei
mane fit in nobis, cum erroris nostri obscuritas pro unLrersa poena, quod me cum sanclismeisnou
Teritatis illustratione irradiatur. Mane fit in nobis, Tidebit in mea majestate regnantem. Sed qualiter
cum corda nostra justitise fulgor illuminat, quse ca> omnes iuiqui fallantur, adjungitur :
citas culpae velut nox deprimebat. De mane ergo «Domine, exaltetur manus iua, et non videant:
propheta vigilare se ad Deum in prmcordih suis videant, et confundantur zelantes populi, > id est
asserit, quia vel a primseva setate, vel ex quo Iuce fidelibus invidentes. Intellectum quippe reproborum
cognitionis ejus est illustratus, semper ad eum in- nunc merita obscurant, sed tuuc cognitio reatus
teudens voluntati ej"usobsequi studet. Atque de his, illuminat, ut et modo sequenda aeterna non videant,
qui Tigilarenegligunt, sententiam subj'ungit, dicens: et tunc ea, postquam amiserint, cernant. Nunc enim
« Cum feceris j'udicia tua in ierra, justiliam di- ea intelligere negligunt, vel appetere intellecta con-
gcent habitatores orbis.» temnunt; sed tunc ea intelligentes proeul dubio de»
Juslitiam dhcent, id est vigilare incipient habita- siderantesque conspiciunt, eum desiderata assequi
tores orbh, id est qui mente mundum inhabitaut. nequaquam possunt. Et lunc confunduniur, cum eos
Sed quando discent j'uslitiam? «Cum feceris ju- in conspectu Judicis testis addicit [f. adducit].
dicia tua in terra, > Te enim ad judicium veniente Tunc enim Judex exterius cernitur, et accusator in-
ad cor suum quisque reducitur, ut sancla jam, cum terius toleratur. Tunc enim omnis ante oculos culpa
agere non Talet, sentiat: et rectum, quod sequi de- reducitur, et mens super gehennae incendia suo igne
buit, ex tortitudinis suae poena cognoscat. Unde gravius torquetur, ac demum gehennalihus flammis
bene per Jereraiam dicitur: «Congrega eos quasi traditur. t Videant, inquit, et confundantur, et ignis
gregem ad victimam, et sanctifica eos in die occi- hostes tuos devoret.t Manus enim divinae operalio-
sionis (Jer. xn, 3).» In die enim occisionis sancti- nis nescientibus reprobis exaltatur, quia dies judicii
ficantur reprobi, quia tunc sancta, quae debuerant latenter appropinquat. Aliter tamen haec intelligi
agere sentiunt, cum digna pravitaiis supplicia jam possunt.
declinare non possunt. Sequitur: Quis enim est ini]>ius nisi Judaeorum populus,
VERS.10. — c Misereamur impio, et non discet qui Salvalorem impie peremit? Sed «Misereamur,
facere justiliam, in terra sanctorum iniqua gessit, inqu.it, impio,» quia post passionem Domini diutius
et non videbit gloriam Domini.» est exspectatus ad poenitentiam illeperfidus populuso
VERS. 11.— «Domine, exaltetur manus tua, ei «El non discet facere justitiam, > quia necexspecta-
non videant: Tideant et confundautur zelantes po- tus resipiscere Toluit, ut crederet in eum qui jusli-
puli, et ignis hostes tuos deToret. > ficat impium. «In terra sanctorum iniqua gessit, >
Vox est eorum, qui supra dicebant: «In semita quia replevil iniquitatibus Jerusalem elJudaeam, in
Judiciorum tuorum, Domine, suslinuimus te. > Mi- qua sancti patres habitaverant. «Et non videhit
sereamur, aiunt, impio non statim condemnantes gloriam Domini,» sed videbunt in quem compurixet
eum, sed adhuc exspectantes, et divinam misericor- runt (Zach. xn, 10). > Neque enim gloriam dtTini-
diam ei annuntiantes, si forte poenitentiam egerit. tatis ejus videbunt, sed formam servi, quam' cruci-
Et nos quidem ei miserebimur, sed ille discet facere fixerunt. Vel in primo adventu viderunt gloriam ej'us
justitiam, id est juste vivere. Unde et sequens ejus sicut nos, quando t Verbum caro factum est, el ha-
actio perversa.. Et ppstquam est misericordiam con- bitavit in nobis, et vidimus gloriam ejus (Joan. i,
secutus, additur, scilicet quia in lerra sanctorum D14).»
iniqua gessit, id est inler bonos male vixit ad ini- « Domine, inquil, exaltetur manus tua, et non
quitatis augmentum, Namsicuimagnalaus est inler videant,» etc. Manus enim Domini Christus est,
malos bene vhere, sic grandis ignominia est inter quoniam«omnia per ipsum facla sunt (Joan. i, 5).>
sanctos inique agere. Et ideo qui sic induratus esf Exaltata est ergo manus Domini, et non viderunt
iniquitate, ut et inter justos inique vivere non eru- Judaei, quia Christus in coelum ascendit non cre-
bescat, non videbit gloriam Domini, quam soli vide^ dentibus eis. Cum autem ad judicium yenerit, vi-
buntelecti, sed in aeternum damnatus perpeluas • debunt et confundentur hi Judaeorum populi, qui
sustinebit tenebras zelo Jegis persecuti sunt apostolos, etignh gehemi33
Vel Dominus ait: Misereumur impio, id"est mi- devorabit hostes ejus. Ubi voce electorum subditur;
sericordiam potius consequatur impius, et discal; VERS.12, —«Domine, dabis pacem nobis: omnia
dementiam meam, dum etiam ipse salvelur. Cui es enim opera nostra operalus es nobis.»
persona humanse impatientise propheta respondet; Tunc enim pacem dabit aeternam illis qui, dum
«Et non discet facere justitiam. > Et est sensus : Eli hic viverent, contra diabolum quotidie pugnave-
quomodo poterit nosse tuam justifiam, si tantaroi runt. Quibus omnia opera eorum operalus est, quia
249 COMMENT.UMSAIAM LIBRI OCTO. — LIB. IV. 250
sicutApostolus ait;«DJvisiones; operationum sunt, A per totum orbem facti sunt martyres, subjungitur
idem vero Deus, qui operatur omnia in omnibus vox eorum, dicens:
(I Cor. XII, 6).» Sed, Iicet omnia justorum opera VERS.17. — -t Sicut quae concipit, eum appropin-
Deus operetur in ipsis, ea tamen sic remunerat, ac quaverit ad partum, dolens clamat in doloribus :
si illa omnia haec sine ipso fecefint. Et notandum, sic facti sumus a facie tua, Domine. »
quod nihil pravi operis habeant, quibus omnia VERS.18. — « Concepimus, et quasi parturhi-
opera sua Deus operatus est. Deinde pcenitentes mus, et peperimus spiritum salutis. >
aiunt, quod ad reliquias Israel, quae sub Elia ere- Sicut enim mulier, quae eoncipit, instante partu,
dent, congrue potest referri. clamal in doloribus suis; ila sancti martyres, vor •
VERS.15.— « Domine Deus noster, possederunt -bum Dei corde concipientes, quasi parturierunt,
nos domini absque te, tantum in te recordemur id est angustia dolorum in iormenfis afllicti sunt,
nominis lui. > atque pepererunt spirilum, id est reddiderunt ani-
Hoc enim loquuntur, qui Domino servire debue- mam. Ut enim jara diximus, parturire est ante par •
runt, sed ab^immundorum spirituum dominio post tum dolere; parerevero, partum euundere.Parturie
haecin iniquitatibus possessi sunt. Sed nunc recor- runt ergo beali martyres, dtim in passione dolori
dari volunt nominis illius, ut semper ejus memores B bus urgerentur, atque peperunt cum emittefent
eum offendere jam caveant; et lantum in eorecor- animas. Quorum foriassis adbuc voce subditur :
dari quaerunt nominis ejus, quia «nemopotesl duo- « Salutesnon fecimus interra, ideo non ceciderunt
bus dominis servire (Mattk. vi, 24).» Recordatur habitatores teirae. >
enim nominis ejus, sed non in eo tantum, qui et Nam in ccelo,id est in corde eleclofum, satules
Deum cogilat, et ea, quse sunt extra placitum ejus, mullimodas operali sunt martyres; sed f» terra, id
aliquoties faeit. Sequitur : estin mente reproborum, salutes non fecerunl. Et
VERS.14; — «Morientes non vivant, gigantes non ideo non ceciderunt, sed in superbiam adhuc erigun-
resurganl: propterea visitasti et contrivisti eos, et tur hubitulores terrm, id est illi, qui praesens exsi-
perdidisti oranem memoriam eorum. > lium pro habitatione patriae diligunt. Vel eorum
Gigantes vel apostatas angelos ,vel superbos quos- vox est, qtii temporepacis post martyres fuerunt -
que homines nil obstat intelligi, cum propheta dicii: « Salutes in terra non fecimus. > Nain viri fortes
< Morientes non vivant, gigantes non resurgaut. > Israel, cumingentes hostium strages darent, salutes
Quos namquealios mortuas nisi peccatoresnominal? in populo suo fecisse dicebantur, sicut Samson, cuir-
Et quos giganles, uisi eos, qui de peecato etiam su- maxilla asini mille Philisthaeos interfecisset, ait ad
perhiunt, appellat? Morientes ergo non vivunt, quia Dominum : « Tu dedisli in manu servi tui salutem
peccando viam justitise perdiderunt. Gigantes etiam hanc maximam, atque victoriam (Jud. xv, 18). >
resurgere post mortem nequeunt, quia post culpam Sed et Jonathan, filius Saul, Philisthseos percussit^
suam,inflatipersuperbiam, etad pcenitentiaeiemedia alque dictum est: « Quia fecisti salulem magnam
non recurrunt. «Proplerea visitasli, et contrivisti in Israel (7 Reg. xiv, 45), > et ila dici solebat. Aiunt
eos, > id est absque dubio visitabis et conteres eos ergo : « Salutes non fecimus in terra, ideo non ce-
in die judicii. Ei perdidisti, id est perdes omnem ciderunt habitatores, » Ac si dicant: Praedicationis
tnemoriameorum, nejam ullra sit vel ulla menioria gladio gentem viliorum potenter non exstinximus,
eorum. Sequitur:" pro populo ,virtuluni pugnantes, et ideo prostrata
VERS.15.— «Indulsisti genti, DomLne,indulsisti non sunt vitia nostrae carnis, id est habitalores terrm
genti. Nunquid glorificatuses? Elongasti omnes ter- non ceciderunt.
minos terrae. > -, Vel amatores_saeculi sunt habilatores terrm, quia.
Genli Judaeorum Dominus saepe indulsit, id est mens eorum in terrenis habitat, qui non ceciderunt
peccata condonavit^ sed non est ab ea glorificalus, ab elatione sua. Quoniam salules non fecimus in
imo valde exhonoratus. Et in lanlum dilexit hanc H terrq, id est gladio verbi Dei potenter eorum mali-
gentem, ut eam,eligeret solam, et omnes terminos tiam et inlernum languorem non interfecimus. Se-
terrm, id est universas de circuitu nationes elongaret quitur vox Ecclesiae dicens de martyribus :
a se, et alienas reputaret. Sed quia et istse post re- VERS.19. -— < Vivent mortui tui, interfecti mci_
surrectionem ej'us accesserunt poenjtentes ad eum, resurgent. >
apte sequitur: Patet enim hoc. Qui enim pro Christo mortem su-
VERS.16. — t Domine, in angustia sua requi- bierunt, vere victuri sunt. Sequitur :
eierunt te, in tribulatione murmuiis doetrina tua c Exspergiscimini, et laudale, qui habitatis in
eis. > pulvere, quia ros lucis ros tuus, et terram giganlum
Omnes enim termini terrae, id est omnes orbis na- detrahes in ruinam. >
tiones requisierunt eum fn 'angustia cordis afflicti. « Exspergiscimini, qui habitatis iri pulvere, » itl
Et doclrina ejus in tribulatione murmurh fuit eis, est evigilate, qui dormitis in sepulcris, quia ros
dum, spiritu contribulato, praecepta ej"usmeditaren- tuus, oDomine, quoirrigabunlur utresurgant, ros_
tur. Murmur namque gemitum et orationem poeni- lucis, id est gratia, quam eis infundes, illuminans_
Sentiuni hic designat. Et quia ex ipsisgentibus multi est, ut, cordis nebulis effugatis, gloriam tuam jam.
251 HERVEI BURGIDOLENSISMONACIII 252
roanifeste videant. Quomodo enim jactis in terram A . visitet iniquitatem habifatoris terroe eontra eum, t
seminibus ros paulatim crescere facit herbas, et ad id est examinet pravitatem populi reproborum, qui
fruges sui generis pervenire; sic tuus ros in eleclis Tneute mundum inhabitat, et adversans eam ulci-
operabitur. « Et terram gigantum detralies in rui- scatur. '
nam, 1 id esl carnem superborum demerges in in- t Et revelabit terra sanguinem suum, i quem
fernum. corporibus humanis fusum biberat, quia tunc omnis
Vel ila : « Exspergiscimini, qui habitalis in pul- sanguis, qui effusus est, manifestabitur, et quare
vere, i id est lorporem et negligentiam abjicite, qqi ellusus sit declarabitur alque indicabitur. « Et non
lerrena semper cogitatis. /;; pulvere enim habitant, operiet amplius interfectos suos, J quia tunc omnes
quorum mens in terrenis cogitationibus moratur. resurgenl.
Sed quomodo tales ad laudem Creatoris exspergisci Vel de loco suo Domhius egredilur, quando mise-
possint, aperilur ; quia ros tuus, quo la\as ab hoc ricors, el miserator, et elemens pater filios neglr-
pulvere, ros lucis esl, id est gralia tua, per quam gentes ferire compellilur, el quodammodo de sua
cor a terrenis cogilalionibus mundas, illuminatrix sententia commutari. Dt visilel, et iram suam indu-
est, Pulvis namque cogilationum carnalium excaBcat cat super habitatores terrm. Quomodo enim, qui in
menlem, sed ros gratise supervenientis illuminat B carne sunt, Deo placere non possunt; sic qui in terra
eam. « Et terram gigantum delrabes in ruinam, > habitant. Terra vero nunc animam designat quai
quia mentem superborum gravabis, ul delerius cor- carnaliter vivit. Quae revelabit sanguinem suum, si
ruant. Sequilur : quempiam scandilazavil^t a vita dilectionis exslin-
VEKS.20. — t Vade, popule meus, intra cubicula xit. Vel sanguinem nustrum, quem susceperat, reve-
tua, claude ostia tua super te, abscondere modicum labil, nec operiet nos amplius, sed producet foras.
ad momentum, donee pertranseat indignatio. > Sequitur :
Vadimus, cum operamur; cubicula ingredimur, CAPUT XXVII.
cum secrela nostra nienlis intramus, oslia claudi-
mus, cum dcsideria illicila coercemus. Ostia quippe VERS.1. — « In die illa visitabit Dominus in gla-r
nostrse mentis desideria ejus sunt. Euntes ergo ju- dio suo duro et grandi et forii super Leviathan ser-
bemur ingredi cubicula, ut operantes non remanea- pentem vectem, et super Leviathan serpentem tor-
mus foris in favore laudanlium, sed ad seeretum (uosum, et opcidet eetum, qui in mari est. J
cordis revertentes, ibi s>loriam quaeramus. Ostia Gladius Domini est sententia judieis, de quo Job
e Fugile a facie gladii, quiniam ultor iniqui-
quoque diligenter claudenda sunt, ne fiat in nobis, C dicit:
quod Jeremias plangit: « Ascendit mors per fene- tatum gladius est, et scitote esso judicium (Job xix,
stras nostras, ingressa esl domos noslras (Jerem. ix, 29). > Qui gladius est durus, quia dure percutit, et
21). » Mors eniin per feneslras sive per oslia domus grandis, quia tam grandi plaga percutit, ut aalernam
ingredilur, cum peccatum per auditum et visum? mortem inferat; et fortis, quia frangi vel flecli non
aut per desideria mentes uostras penetrat. Abscondi potest a rigore suo, quo punit aHernalilcr im-
vero parumper ad momcntum prsecipimur, ut, dum pios.
in praesenti vila sumus, gloriam foris non quseramus Hoc igitur gladio visilabit Dominus iii die illa su*-
de noslris operibus. Omne enim tempus vita3lmma- per Lcviallinn, quia perpetuis diabolum tormentis
ns3 ad comparalionem selernitatis breve est ut mo- tradet. Leviathan quippe dicitur additamentum ee<-
menlum. Omnipotenlis autem Dei indignatio in boc rum, idest, additamentum hominum. Nam serpens
quolidie vim susedistrietionis peragit, quod viventes iste, quia hominibus, quos Deus creavit, peccatum
indigne dignis suppliciis demergil. Qux scilicet in- nddidit, vocatur Leviathan, id esl additamentum co,-
rum. Vel quia, dum se divinitatem eis addilurum
dignatio nunc quidem transit, sed in iine perlransit,
quia modo agitur, sed in muudi termino consumma- fallaeiler pollieeretur, immorlalilem abstulil, per ir-
tur. Quousque igilur perlranseut, id esl usque in _ risionem dicitur Levialhan. Sed propheta, qui nunc
finem saeeuli, jubelur Ecclesiae populus abscondi, serpentem dixerat, lorluosumque subjungit, interpo-
quia Dominus in nocle prassenlis viue transit per suit vectem, quia in serpentis lonitudine fluxa mol-
terram iEgypti, id est per bunc mundum, pereuliens lities, in vecle autem est durilia rigiditatis. Ut ergo
et durum signaret, et mollem, eliam vectem
primogenila iEgypliorum , et omnes quos foras in- hunc
venerit. Sequitur : nominal, et serpenlem. Durus quippe est per mali-
VEUS.21. — « Ecce enim Dominus egredielur de fianij mollis per blandimenta. Vectis ergo dicitur,
loco suo, ut visitet iniquilatem habitatoris terrce quia usque ad necem percutit; serpens autem, qaia
coiitra eum : et revelabit terra sanguinem suum, et se per insidias molliler infundit.
non operiel ultra interfectos suos. > Quid vero maris appellatione nisi corda car-
Quis est Domini locus nisi supernum ccelorum nalium tumidis cogilationibus llucluosa ligurantur?
habitaculum; unde scriptum est : « Quis ascendet Quid autem ceti nomine nisi antiquus hostis expri-
in montem Domini, aut quis slabit in loco sancto mitur, qui dum mentes sasculariuni possidendo pe-
ejus? > (Psal. xxin, 3.) Egredielur itaque de loco nelrat, quasi in eorum lubricis eogitalionibus na-
sancto suo, quia de eoeloveniet ad judicium. s Ut tat? Hunc ergo ceinm inteificiel Dominusin dicVl-a,
2S5 , COMMENT.IN ISAIAMLIBRI OCTO. — LlB. IV. 254
quia perpetuis eum suppliciis mancipabil. Sequi- A j lerponitur : -«Florebit, el gcrimnabil Israel; > alque
tur: de illis qui ingrediebantur impetu ad Jacob, subdi-
VERS.% — «In die illa vinea meri cantabit ei. > tur . « Et implebunt faciem oibis semine. > Sequi-
Yinea meri plebs Israelitica esl, quae quondam in tur:
sanctis Patribus merum gratiaespiritalis et bonorum VERS.7. —«Nunquid juxla plagam percutientis
operum habuit, sed in passione acetum pro mero se percussit eum, aut sic cecidit (128) interfectos
dedit ei sitienti. Sed quando reliquiae illius in flne ejus sicut occisus est? t
convertentur, et dicent: i Benedictus, "qui venit in Non ita percussit Dominus populum judaicum,
nomine Domlni, in die illa vinea meri canlabit ei quomodo ipse pereussus est ab eo; neque sic occi-
(Matth. xxi, 9), > quam quia Bominus ipse quon- dit cum,-quom"odo ille martyres ejus. Bli enim sine
dani_custodire seniper solebat, et tamen per Roma- misericordia crueifixeruiit eum, et praedicatores
nos eam affliclurus erat, subjungit: ejus inteifecerunt; ille autem per quadraginta an=
VEHS.5. — « Ego Dominus, qui servo eam, re- nos spatiuni poenitentiaemiseiicorditer eis conces-
pente propinabo ei. s sit. Sed quid de hac plebe subdilur nolente con-
Hoc de anliquis et novellis temporibus dicitur. verti ?
Servo eam temporibus Ezechiae, temporibus Zoroba-J. VERS.8.— «In mensura contra mensuram, eum
bel, temporibus Machabaeorum, tempovibus aposto- abjecta fuerit, judicabis eam. >
loium. Sed nunc repente propinabo ei calicem iras « Cum abjecta fueiit, » id esl ab aposlolis dere-
meae per Vespasianum et Titum. Rursum de priori licla nolens agere poenitcntiam, «judicabis eam in
tempore dicit:- - mensura contra mensuram, » ut qualia egit, talia
t Ne forte visitetur contra eam, nocte et die servo recipiat. Occidit Salvatorem: occidatur a Romanis.
eam. > Ne visitelur contra eam, id est ne fiat ei ma- Dispersit per mundum prsedicalores expellendo a
lum ab aliquo. Nocte et die, in prosperis et adver- finibus suis : dispergatur a solo proprio pcr uni-
sis, vel assidue servo eam. Et pro malis quae sub versum orbem. Sequitur : « Meditata est in spiritu
Novo Teslamento fecit in eum, adjicit: suo duro per diem aestus. >
VERS.4. —«Indignatio non est mihi. i VERS.9. — «Idcirco superhoc dimittelur iniqui-
Jure enim indiguatus est Dominus, quoniam . las domui Jacob, et iste omnis fruclus,* ut aufe-
< In propria vcnit, et sui eum non receperunt ratur peccatum ejus. s
(Joan. i, 11). s Et adjunxit: Dies mslus est tempus tribulationis. Judaea ego per
t Quis dabit me spinam et veprem in praslio, s id o( diem csstus, id est eo tempore quo Chrislum persc-
est me faciet durum et asperum, ut per Romanos quebatur, medilata est in spirilu siw duro, quia in
consurgam in pr&liura coutra gentem hanc, qui corde suo adamantino se exercuit ad malum, et
semper mansuetus et misericors esse consuevi? At- excogitavit adversa, quae faceiel Domino juxta il-
que subdit: lud : « Qui cogitaverunt iniquitatem in corde, tota
« Gradiar super eam , succendam eam pari- die constitiiebant proelia (Psal. cxxxrx, 5). i Semper
ter. * enim studuerunt eum persequi. Idcirco, quia perse-
VERS.5. — « An potius tenebo (127) fortitudinem cuti sunt eum usque ad mortem, super hoc, id est ex
meam? i hoc quod ita meditati sunt contra eum, dimitletur
Gradiar super eam conculcans eam; et succendam iniquitas domui Jacob, id est illis qui post resurre-
pariter, id est totam simul gerilem igne ira? niese ctionem ejus per apostolos credent, quibus ipse
consumam. An polius tenebo fortiludinem meam dixit: « Cum exaltaveritis Filium hominis, tune
parcendo illi ? Utique parcam illi, quia sequitur; cognoscetis quia £go sum (Joan. VIII, 28). > Et
« Faciet pacem mihi, -facief pacem mihi. » Pacem Petrus postea jam corde compunetis et consilium
sub apostolis, paeem sub Elia faciet. - quaerentibus, quia se Christum crucifuisse cogno-
VERS.6. — Qui ingrediuntur Lmpetu ad Jacob, D - verant: « Posnitenliam, inquit^ agite, et baptizctur
florebit, et germinabil Israel, et implebunl faciem unusquisque vestrum in nomine Domini noslri Jesu
orbis semine. > Christi in remissionem peccalorum vestrorum, et
Apostoli qui, «ubi erat impetus spiritus, illue accipietis donum Spiritus sancli (Act. n, 38). » Ait
gradiehantur (Ezech. i, 12), > ingrediebanlur im- igitur quia idcirco dimitletur iniquilas domui Jacob,
petu vehemenlis spiritus ad Jacob, id .est ad popu- et iste omnh fructus ejus est : ut auferat peccatum
lum Judaeoruni, Evangelium illis praedicanles; ei ejus. Nam nisi offenderenl inHiapidemoffiensionis, u-t
lunc Israel, id est populus Hebraicus, floruit fide implerenlur faeies eorum ignominia, non quairerent
bonisque cogitationibus ," et gerininavil, sanctis nomen Domini Jesu, per quod datur remissio pec-
operibus; ac deinde ipsi prsedicatores, qui ingre- catorum. Vel Dominus m Spirilu suo duro atque
diebantur impelu spiritus ad Jacob, impleverunt fa- vehementi meditatus est contra Judaeam in die mstus,
ciem totius orbis semine prsedicalLauis. Cum autem id est in tempore persecutionis, quando ardentior
dicitur: « Qui ingrediuntur impetu ad Jacob, > in- indignationis dies est atque poenarum. Sequitur:

(127) Alias tenehit. (128) Alias, occidil.


255 IIERVEI BURGIDOLENSISMONACIII im
« Cum posuent omnes lapides altaris sicut la- A VERS.12. — « El erit in die illa, perculiel Domi-
pides ciueris altisos, non stabunt luci et delubra. > nus ab alveo fluminis usque ad torrentem iEgypti,
Quod fapluri erant Roniani, Judseam dicit factu- et vos congregabimini unus et unus filii Israel. >
ram, quia propter ejus rebellcm pertinaciam factum Percutiet atque vastabit Dominus terram Judaeo-
est;iRomani enim posuerunt omnes lapides allaris rum ab Euphrate sive a Jordane usque ad Nilum
Dei sicut lapides cineiis allisos, quia templum suc- sive Ryconorum; et vastatis regionibus, pauci qui
cenderunt, sicut et in Psalmo dictum fuerat: «In- superfuerint Judsei, congregabuntur in diversis lo-
cenderuntigni sanctuarium luum (Psal. LXXIII,7). > cis unus et unus, ul adhuc rebellare conentur. Sed
Sed iquando deslructum esl templum Jerusalem non his de Judaeoruni exterminio dictis, de gentilium vo-
steterunt luci el delubra, [quia tunc praedicantibus catione subditur:
apostolis in gentibus succisa sunt idolorum nemora, VERS.13. — « Et erit in die illa, clangetur tuba
el subversa sunt fana, ut ibi aediflcaretur Eccle- magna, et venient, qui perditi fuerant de lerra As-
sia.Nam de deslruclione Jerusalem adhuc subditur : syriorum, et qui ejecli eiant in terra jEgypti ,xet
VERS.10.'— « Civitas enim munila desolata erit, adorabunl Dominum in montesanctoinJerusalem.Ji
speciosa relinquelur, et dimittetur quasi desertum ; Tuba quippe magna vox apostolicae praedicationis
ibi pascetur vitulus, et ibi accubabit, et eonsumet ^ est. Terra Assyriorum genlilitas est. Assyrii nam-
summitates ejus. > que sunt daemones, qui convincenl iniquitates, et
Muris namque munita erat Jerusalem, et gloria eoarguent in adventu Judicis peccatores. Sed et
saeculi speciosa; sed tan.iem, abscedentibus Roraa- terra JEgypti gentilitas est, quoniam vEgyptus dici-
nis, dimissa est quasi desertum. Vitulum appellat tur tenebrm, et appellatione tenebrarum exprimi-
Titum Vespasiani filium, quia et Jeremias Ghaldaeis tur caligo menlium lumen verifatis ignoranlium,
ait: « Exsultatis, et magna loquimini diripientes Mons sanctus in Jerusalem Christus est in Ecclesia.
haereditalem meam, quia elfusi estis sicut vituli su- Sequitur :
per herbam, et mugistis ut tauri (Jer. L, 11), > CAPUT XXVHI.
IIIc ergo vitulus pastus est ibi, et accubavit, quia VERS. 1. — « Vae coronaa superbiae, ehriis
ibi cuncta -devoravit; et ibi obsedit, et summitales Ephraim el flori decidenti glorise exsultationis
ejus consumpsit,qui turres illius destruxit. Sequitur : ejus, qui erant in verlice vallis pinguissimse er-
VERS.11.— «In siccitate messes iflius conteren- rantes a vino! >
tur, mulieres venienles et docentes eam. > VERS.2. — « Ecce validus et fortis Dominus slc-
Quia t messis est consummatio saeculi (MaHh. , ut impelus grandinis, turbo confringens, sicul im-
xin, 59), sicul ait Dominus; messis populi hujus ve- petus aquarum multarum inundantium, et emissa-
cari potest mors, quam in illa obsidione"pertulit, rum super terram spatiosam. *
quia fere totus fame e.t peste, et gladiis est in-., VERS.3.—« Pedibus conculcabilur eorona super-.
teremptus. Sed messis ista siccitatem habuit, quia biaaebriorum Ephraim. >
sine gratia Dei et fide mortui sunt omnes hi. Quoi VERS.k. — «Et erit flos decidens gloriae exsul-
contra <le populo eleetorum dicil: « Ros morabitur tationis ejus, qui estsuper veiticem vallis pinguium
irxmessione mea (Job xxix, 19). > Ros enim, qui[ quasi temporaneum ante maturitatem aulumni;
desuper cadit, gralia est, quae de sursum descen- quod cum aspexerit videns, statim ut manu tenuerit,
dit. Et ros moratur in messione juslorum, quia prae- devorabit eum. >
sentem vitam in gratia Dei finiunt. VJCRS; 5. — t'ln die ilia erit Dominus exercituum
In siccitate ergo messes illius, conlritae sunt mu- corona gloriae : et serlum exsullationis residuo po-
lieres, quia non solum virilis, sed et femineus sexusi puli sui. >
ibi consumptus est in peccato perfidiae. « Mulieres, VERS. 6. — « Et spiritus judicii sedenti super
inquit, venientes et docentes eam. > Instante obsi-. ' judicium, et fortiludo revertentibus de bello ad por-
dione, forsan veniebant antea mulieres industresj D tam. >
j/. illustres] in Jerusalem, et docebant viros, quem- VERS.7. — « Verum hi quoque pra? vino nescie-
admodum resisterent hostibus. Vel mulierum no- runt, et prae ebrietate, absorpti sunt a vino, errave-"
mine signari possunt reliquae civitates Judaeorum, rurit in ebrielate, nesciefunl videntem,i^noraverunt
quae Jerosolymitanis auxiliabanluiv Sed quod mu- judicium. s
Ueres viros docuerint credi potest, et ex eo quod se- VERS.8. — « Omnes enim mensae repletse sunt
quitur: vomitu, sordibusque, ita ut non esset ultra locus. >
« Non est enim populus sapiens. t Quia videlicett Textum litteraa posuimus, ut ad ejus sen-
sapientiam Dei, quae Christus esl, ignoravit, ideoquee sum verius attingamus. Decem tribus vocabantur
et humanam industriam perdidit. Atque de ejuss Ephraim, vel ab Ephraim filio Joseph, cujus tribus
excidio subditur : t Propterea non miserebitur ejus,, copiosior erat ef noliilior, vel a Jeroboam filio
oui fecit eum; et qui formavit eum, non parcet ei.»t Nabath Ephrateo, qui prlmus super^eas rex est
"Vel sapiens non esl, quia Scripturarum scientiami constitutus.
perdidit, et propterea venientibus Romanls non par- Vce, inquit, eoronm superbim ! id est multitudinl
c. t ei Dominus. Sequitur : superbiae, scilicet ebriis Ephruim, id est erranlibu^
257 COMMENT.IN ISAIAM LIBIU OCTO. — LIB. IV. £58
idololatris decem tribuum ! et -vaeflori gloriw ejus, Apheta:«
. Omnis caro fenum, ,et omnis gloria ejus
quia cito <leeidet. Qui erdnt lemporibus David et-Sa- quasi flos feni (Isa. XL, 6). » Sed hic Hos est deci-
lomonis in vertice vallis pinguissimm,id est in monte dens, quoniam « exsiccatum est fenum, et cecidit
templi, qui est super vallem {Jelhsemani. Nam a flos, quia Spiritus Dei sufflavit in «o (ibid. 7). >
parte vallis illius veniebant ad templum, ibique fige- « Qui erant in vertice vallis pinguissiriite, > quia
bant tentoria. depfimebant Ecclesiam. Quasi enim supra verlicem
Ecce validus et forlis Dominus, ut expugnet eos ei erant, quam sajculari potenlia conculcabant.
per manus Assyriorum, sicut vehemens lurbo con- Vel quia non sequebantur tenuitateni mannae,
fringens impetus grandinis, ct aedificia subverlens. et humililateni ecclesiasticam, sed in monte su-
Et sicul hnpelus aquarum fortitei inundantium per perbise pinguissimo versabantur ebrii erroribus.
terram plenam omnia levia facile trabit, sic Dorai- - t Ecce validus et fortis Dominus sicut impetus
nus per impetum multitudmis Assyriorum rapiet grandinis , turbo confringens, » quia secundum li-
decem tribus in captivilatem. Et lune inimicoium bri hujus sequentia, veniens ad judicium « allidet
pedibus conculcabilur comiia superbiceislorum, quia eos in tiirbine elin Iapide grandiuis (Isa. xxx, 50); >
destruetur regnum eorum. sicut impetus aquarum multarum inundantium,
t Et eritflos gloriaeejus quasi temporaneum ante " quia c Spirilus ejus velut torrens inundans usque
maturitatem., quod mox devoratur. > Hoc est di- ad roedium colli, et ad perdendas genles ad nihilum
cere : Quomodo si invenialur racemus in vinea, vel (ibid. '28). >
in arhore friictus anle malurilatem autumni, et « Pedibus conculcabitur corona superbiss ehrio-
mox, ut eum aliquis aspexerit, concupiscentia du- rum Ephraim, > sicut justis per Malachiam diciiur:
ctus rapial eum avide, el eomedat, ita Sennache- t Egrediemini et salielis sicut viluli de armento, et
ribet exercitus ejus, videns gloriam decem fribuum, calcabitis impios, cum fuerint cinis sub planta pe-
concupiscet eam, et auferelaYquebonaearumomnia. dum vestrorum in die$ qua ego facio dicit Dominus
In die illa , hoc est in tempore, quo decem tri- (Malach. IV, 2). >
bus in captivitalem ductse fuerinl, erit Dominus t JEt erit flos decidens glorise ejus quasi tempora-
residuo popuii sui, id est Judae et Benjamin , corona neum ante maturitatem autumni, quod mox, ut
glorim, ul protegat eos et "honorifieel. Et ipse erit mane venerit, comedetur, > quoniam haerelici, eum
spirilus judicii Ezechiae sedenli super judicium, id de hac vita exierint, non exspeclanl ad-tormenta
est in throno, judiciali, quia inspirabit quomodo diem judicii, quae per maturilatem autumni polest
judicet. Et ipse erit « forliludo revertentibus de p( inlelligi, sed •slalim ab aniiquo hostede\oranturin
beUo (IVReg. xix,55)j > quo percussit Angelus Do- seternae perditionis barathrum absorpti.
miuiin castrisAssyriorumcentum octogiuta quinque t In die illa erit Dominus corona gloriae residuo
millia. lerunt enim Judaeicolligerespoliaeorum, et populi sui, »id est his, qui in Ecclesia permanent,
reversisuntJerusalemdeGoelohabenlesforlitudinem. quia perfecti, cum de hoc sasculo exeunt, mox re-
Verum hi quoque , id est duse tribus prm vino gni coronam percipiunt. Et ipse Dominus erit Spiri-
erroris nescierunt liberalorum suum 4 et praT ebrie- tus judicii sedenli super judicium, quia inlimabit
tate, id est per idololatriam, et per Manassen erra- Salvatori nostro, quemadmodum judicet, qui ait :
verunt. Sacerdos el propheta nescierunl prm ebrielale t Non possum ego a me ipso facere quidquam , sed
errorum, quia ^sacerdos immola-sit idolis, et pro- sicut audio, judieo (Joan. v, 50). >
pheta valicinatus est in Baal. Omnes enim men- Et ipse Dominus erit forlitudo revertentibus -rfe
sm replelm sunt vomilu, sordibusque quia in omni- bello, id est de vitse hujus certamine : ad portam,
bus eorum mensis erant carnes, quae fuerant iddlis id est ingressum regni ccelorum. Solel enim hostis
immolatae, et caelera daemonum sacrificia, ila ut nul- antiquus cum suis satellitibus ante regni januam
lus superesset locus ibi absque sordibus hujus- gravia concitare praelia, ut fidelium animas de cor-
modi, ne Dominus in eis locum hahilalionis haberet. 1D poribus egressas coelum intrare non sinat, et id-
Sed lisec intelligi et aliter possunt.ijuid enim per circo Dominus electis suis ad poriam fortitudo e&i.
decem tribus,quae deserenles templum Domini co- « Verum hi quoque prae vino nescierunl > quia
luerunt idola nisi multitudo signatur haereticorum; et hi, qui sunt in Ecelesia, curis saecularibus
hi enim erroribus suis ebrii sunt, id est a sensu ra- inebriantur, et variis desideriis. Multae enim sunt
tionis alieni. Corona vero magistrorum discipuli ebrielates : inebriamur ira, tristitia, amore, concu •
sunt sicut ait Apostolus his, quos converterat: piscentia el vana gloria, caeterisque viliorum potio-
t Quae est spes noslra aut gaudium, aut corona? nibus; et quidquid ita menlem debriat, appellatione
Nonne vos ante Dominum (/T/iess. n, 19)? Simili- vini potest designari. Nam, sicut videmus ebrii cor-
ter et haeretici eos, quos seduxerint, quasi coro- pus moveri, vacillare pedes, caput et tempora prae-
nam suam fore glorianlur. Sed vm huic coronai! gravari, linguam ligari, ac haerentibus labiis verba
quia >icul bealus Job de quolibet haerelico dicit : prsecidi: similiter est videre eos, qui mente sunt
t Si multiplicati fuerint filii ejus, in gladio "erunt ebrii, quomodo moveanlur, quomodo instabiles
(Job xxvn, 14). » gressu sint, quomodo et debililante mente et flu-
Quis autern sit fkoshujus coronae, docet iste pro- cluante cogitatu nihil firme teneant, sed perturba-
259 HERVEIJBURGIDQLENSISMONACIH 2G0
tionibus semper agantur incertis. Qui enim sensum A gente aninia : « Sordes ejus in pedibus ejus,
deserif Deum jugiter cogitandi, cor hujus commo- nec recordata est finis sui (Thren. i, 9). > Sordes
lione, ac perturbatione, ac malitia repletur el ama- namque in pedibus peecala sunt in operibus.
ritudine. Nam dura quidem ex praesenlis vitaeamore Quid autem per vomilum nisi peccata per confes-
lolerant homines, et tamen afleciu nimiae cupidi- sionem ejecla deiucepsque resumpta figurantur?
talis obligati laborem ejusmodi tolerantise volupta- Nam « sicut canis, qui revertilur ad vomitum suum,
tem putant. Unde recte Jeremias totius in se hu- sicimprudens iteralstultitiamsuam (Prov.xxvi,ll).»
rnanaj conversalionis speciem sumens,-per lamen- Quia igitur omiila Scripfuraium pisecepta sancta-
tum queritur, dicens : « Inebriavit me absinlhio rum opeiuerunt isti vel semel actis \el iteratis cul-
(Thren. m, 15).» Ebrius enim, quod patitur, nescit. pis, omncs mensm eorum dicuntur repletse vomitu
Qui vero absinthio debriatur, et hoc quod sumpsa, sordibusque, ita ut locus jam in eis non appareat,
amarum est, et tamen non inlelligil eamdem, qua quem sordibus non inquinaverunt. Vel universa
repletur amaritudinem. doctiina eorum, et cuncta mysleria vomitu plena
Humanum igitur genus reclo Dei judicio in volu- sunt et sordibus, dum Scripturarum sanclarum non
ptalibus suis sibi dimissum, atque per easdern vo- digerunt cibos, sed immaturos et fetentes egerunt,
luptates sponlaneis tribulationibus traditum absin- B ita ut nullum in eis Deus reperiat locum.
thio eslebrium, quiaet amara sunt, quaepro hujus Sed his ita discussis studioso lectoii suggerimus,
vitse amore tolerat, ellamen eamdem amaritudinem quia polest adhuc per Ephraim designari perfidus
caecitate cupiditalis quasi insensibililate ebrietatis iste populus Judseorum, etper tesiduum populi Dei
ignoral. Mundi enim gloriam sitiens, dum multas populus Christianorum; aut certe per Ephraim, qui
pro ea tribulationes reperit, amarum esl quod bibit. ubertas inteipietalur, multitudo carnalium, qui sunt
Scd quia. hoc nimis inhianler sumpsit, ejusdem in Ecclesia, et per residuum populi Dei sacrarun»
amaritudinis malum discernere jam prae ipsa ebrie- professores religionum. Sed juxta superiorem sen-
tate non sufficit. Quoniam igitur non solum gentiles sunuideamus sequentia. Clamat enim propheta Ju-
et hseretici, sed eliam multi, qui se fideles esse fa- dseis, dicens :
tcnlur, et insuper etiam plerique religionum pro- VERS.9. — « Quem docebit scientiam, et qucm
fessores hujusmodi ebrielatibus confusi sensum ra- intelligere faciet auditum ? Ablactatos a lacte, avul-
lionis amiserunt, recte nunc dicitur : « Verum lii sos ab uberibus. s
quoque prse vino nescierunt, et proe ehrietate erra- VERS. 10. — « Quia manda, remanda, manda,
verunt. > Nam \ino cupiditatum ebrii regulam ve- remanda; exspecta, reexspecla, exspecta, reexspe-
ritatis ignoiant. Sed adhuc gravius est, quod suh- cla: modicum ibi, modicum ibi. >
dilur, quia sacerdos et prophela nescierunl prm ebrie- VERS.11. — «In loquela enim labii, et lingua al-
lale. Quis enim sacerdos hic dicilur uisi qui ofllcium tera loquetui ad populum islum. »
quidemsacerdotalesuscepit, sed opus ofiiciinon im- VERS.12. •— « Cui dixit: Hsec est requies mea,
plet? Et quis hoc loco prophela vocatur nisi quilibel relieile lassum, el hoc est refrigerium meum, et no-
pi sedicator,qui ventura justorum gaudia malorumque luerunt audirc. >
lormenta prsedicit: Sed et isti prm 'ebrielate nescie- VERS.13. — « Et erit eis verbum Domini : Man-
runt, quia dum mens eorum occupatur ad tempo- da, remanda, manda, lemanda , exspecta, reex-
ralia, providere subjectis nescit scterna; et dum ex- specta, exspeeta, reexspecta ; modicum ibi, modi-
terioribus dediti sunt, interiorum scientiam amise- cum ibi, ul vadanl, et cadant retrorsum, et confun-
runt. Vix enim sacerdos jam invenitur aul pra?latus dantur, et illaqueentuij et capiantur. >
Ecclesise, qui Scripturas Dei meditetur, sed « ab- Quem, inquit, ex Judseis docebit Dominus, ut,
soipti sunt a yino, erraverunt in ebrietate, J quia quod audierit, intelligal et operetur? Non docebit
sajcularibus curis iiitenli, tanto sunt ab eisdem cu- istos, qui lacte semper indigent, sed Chrislianos
ris absorpti, quanlo a divina contemplalione foras D oblactatos, idesl abslraclos a lacie puerilis scientias,
exierunt, el animus eorum usu temporalis curse et avulsos ab ubertbus infantilis doetrinae. « Omnis
obduruit a coelesti desiderio, atque per actionem enim, qui laclis ^st particeps, expers est sermonis
saeculi ipso usu obduratus ad ea vix emolliri valet, justitise, parvulus enim esl; perfectorum autem est
quaepertinent ad charilatem Dei. solidus cibus eorum, qui pio ipsa consuetudine
Et quia plerique eorum caute non cogitant, quod exercitatos habent sensus ad discretionem boni et
omnia, quae nunc aguntur, Deus consideret, qui et mali (Hebr. v, 15). s Non igilur istos pueriliter do-
de omnibus facturus est judicium, nescierunt oninia cebit ultra Dominus, sed alios, qui lacte jam non
videntem Denm, ignoraverunt judiciumeius futurum. egeant, et sermonem justitlse possintsuscipere. Isti
« Omnes enim mensse replelse sunt vomitu, sor- enim dicereconsueveiunt: « Manda, remanda, >etc.
dibusque. » Quid mensarum nomine nisi Scripturae Cum enim per aliquem ex prophetis increparet eos
sanctae signantur, quae spiritalibus epulis nos pa- Dominus, et ad pcenitcntiam horlaretur, atque ca-
scunt? Unde ct Psalmista : «Parasli, inquit, in ptivitates et mala mir.aretur eis, illi cernenles, quia
conspectu mco mensam (Psal. xxn, 5). Quid \eio mox caplivitas et afflietio prasdicla non veniebal,
pcr sordes nisi peccata? Unde Jeremias de negli- nonc!edebantproph:!se, sed inidebant eumf dicen-
2Gi COMMENT.!N ISAIAM LIBRI OCTO. — LIB. IV. 262
tes : t Manda, remanda;» ac si dicerent: Praacipe,,A aelernis mortis incidant, et absque ullo miseriarum
praeeipe quid facere debeamus, et minare nobis fine capiantur.
mala. Non enim veniet super jios quod minaris. Nolandum vero, quod caetericodices non ablactatos
Econtra vates respondebat: « Exspecta, reexspecta; habent, sed ablactatum, neque avulsos ab uberibus,
modicum ibi, modicum ibi, » id esl in illa commi- sedavulsum. Sicenim dicitur:«Quem docebif scien-
natione, quam per os meum audisli, quia posl mo- tiam, et quem intelligeie faciet audilum? Ablaclatus
dieum veniet tibi malum quod locutus sum. alacte, avulsus ab uberibus. > Unigcnitus autem Dei
- «In loquela enim Iabii et lingua altera loquetur
pro nobis bomo factus ubera matris sugere puer est
ad populum istum, » id est praesens loquetur, et dignatus, ut nos animarum lacte semper ut parvuli
aliter loquetur. quia malum, quod locutus fuerit, ad- non egeremus; et setateproficiens avulsus est ab uberi-
dueelmoxsupereosnondansultrapaenitenliselocumi bus, ut nos ad solidum cibum aeternaevitseproveheret.
« Haecest, inquit, requies mea, reficite lassum,» Sedvix invenitur, qui ista sic cogitans puerilem trans-
id est quietem et epulas in vobis mihi praebeafis cendat sensum, et infantiles maturo profeclu deserat
bene vivendo, quia diu sum fatigatus iniquitates mores. Unde inter multitudir.es eorum, qui se Chri-
vestras tolerando. Qui enim ad poenilentiam conver- slianos fatentur, propheta clamal:« Quem docebit
sus bonis operibus,"insistit, reficit Dominum dicen- B scientiam, et quem intelligere faciet auditum? Ahla-
tem: < Manducemus et epulemur, quia hic filius ctatus alacte,avulsusabuberibus.» Raro enim doci-
meus mortuus fuerat, et revixit, perierat, et iuven- bilem se quisquam prsebet, raro quisquam, qui sapien-
tus est (Luc. xv, 25). » Qui vero permanet in pec- tise percipiat intellectum; sed fere omnibus ^convenit
catis, laborare facit eum dicentem : « Praebuistis illud Apostoli:« Non potui vobis loqui quasi spirita-
mihilaboreniininiquitalibus\est:is(Jsa.xLiii, 24). > libus, sed quasi carnalibus; tanquam parvulis in
Sed hoc audire noluerunt Judaei; ut ei refrigerium in Cbrislo lac vobis polum dedi non escam : nonduni
se ipsis darent. enim poteratis, sed necdum quidem poleslis : adhuc
t Et erit, inquit, eis verbum Domini: Manda, re- enim estis carnales (I Cor. m, 1). > Unde et eprum
manda. > Cum enim ad poenitentiam eos, ut dixi- voce, qui tales esse perseverant, subdilur : « quia
mus, horfaretur aliquis prophela, et minaretur eis manda, remanda. » Nam cum obedienliam in initio
adversitates, illi se non coirigebant, sed insuper pollieenlur, dicunt praedicatori: Manda, id est jube
prophetsa verbum sumebant in derisionis canticum, quid agamus. Sed quoniam audiunt, ac deindc venit
dicentes : «Manda, remanda, manda, remanda ; ex- diabolus, et lollit verbum de corde eorum, redeunt
specta, reexspecla, exspecla reexspecta ; modicum ad prsedicatorem, dicentes : Remanda nobis adhuc
ibi, modicum ibl. >Ac si desiperent, dicentes : Prae- quse prius mandasti. Quia"vero et postquam verbum
cipe atque prseeipequid agamus, et.ut exspectemus retinuerint, implere illud opere non festinant, ex-
,captivitatem praestolantes, modicumjubeto frequen- specta, inquiunt, sicut et illi qui in Aggseo dice-
tius. Ante enim ex hac vita migrabimus, quam hoc bant: « Nondum est tempus sedificandidomum Do-
veniat quod praenuntias. Sic enim dicere consue- mini (Agg>i, 2). i Et adhuc de die in diem difle-
verant et Iniquitales augere, donec ab adversariis rentes ac longa vitae spalia sibi promittentes, aiunt:
ducerentur-captivi. Unde convenicnter ait, quia Reexspecta nos adhuc, quia satis superest lempo-
« erit eis verbum Domini: Manda,remanda, etc, ut ris : et modicum est ibi, id esl in exspectando, quia
vadant, et cadant retrorsum, et confundantur, et post modicum faciemus quae praecipis. Ilemque si
illaqueentur, et capiantur. > Ibant enim in adin- de tarditate corripjantur , impudenli fronle respon-
ventionibus suis, ut caderent in manibus hostium, dent, qnia modicum est ibi in ulla cunctatione,.sic-
et illaquearentur ab eis, et confunderentur. que semper inneelendo moras usque ad finem vitae,
Sed haec et ad eos, qui sunt in Ecclesia, refera- bona, quae didicerunt, difierunl facere, et subitoia-
mus. Rejectis enim Judasis, quem docebit Christus piuntur ad tribunalvseterni judicis, ut secundum sua
pati pro nomine suo futuras tribulationes ? Eos uti- D opera recipianl.
que qui ablaclati sunt a-lacte, id est apostolos et « In loquela enim labii loquetur ad populum
eorum sectatores. Exspecta, inquit, etc. Loquitur istum. » Sed quod vates ingeminat, « quia manda,
autem ad ehorum apostolorum omniumque creden- remanda, manda, .remanda; exspecta, reexspecta,
tium, ut non ad unam, sed ad multas se paret trihu- exspecta, reexspecta; modicum ibi, modicum ibi, >
lationes, ut cum tribulafus fuerit, atque pressus, declarat nobis propheta, quod et ipse grandi taedio
speret, et super Deo spem habeat. Quod si paululum sit affectus in hujuscemodi verbis istorum, et nimis
tardaverint quae promissa sunl, non sit incredulus. onerosa sit ei pertinacia pravitatis eorum. Qui quo-
Modicumenim parumque, et venient quae promissa niam verbis Dei, quse per prsedicatores audiunt,
sunt. Sed impii noluerunt audire apostolos, quin po- non obtemperant, loquitur ad eos in loquela labii,
tius gladiis ac blasphemiis sseviebant. Unde hoc, et in lingua aliera. Nunc enim per Scripturarum pa-
quod ad populum Dei dicebatur : Tribulationem ginas el doetorum linguas loquitur : cum autem ore
sustine, exspecta spe, exspecta spe, adhuc modi- proprio verba prolulerit, apparens in judicio, tunc
cum, adhuc modicum; illis versum est Jn poenait, in loqucla proprii labii loquilur, et in allera lingua,
iil vadant, et corruanl retrorsum, et in periculum quia qui modo pcr Ecclesiaepraepositos, ipse tunc
«AS HERVEI BURGI0OLENSIS MONACHI m
per semetipsum loquetur, et dicet eis : « Esurivi, A Sperat autem in mendacio contra flagellum veniens,
et non dedistis mihi manducare, hospes fui, et non qui se mendaciis excusare parat, et culpam suam
collegistis me (Matth. xxv, 42). » Idcirco enim pau- defeudere, ne flagellum correplionis senliat, sicut et
per factus est, el labore faligatus pro nobis, ut nos nunc plerique faciunt; et illi tunc faciebant, qui el
eum in pauperibus el lassis reficeremus, et diceret, mendacio protegebantur, quia sub obtentu religionis
nobis : « Quandiu fecistis uni de roinimis meis, praedicabant avaritiam suam. Prseceperat enim
mihi fecistis (ibid., 40). » Hoc quippe esl quod hic Deus, ut filii parentes suos honorarent subsidia vi-
loquitifr : « Haec est requies mea, reficere labsum, ctus illis ministraudo; isti vero dicebant, melius
et hoc est refrigerium meum. > Sed hoc audire no- esse, ut filii parenlibus offerrent (129) quam m
lunt qui semper operari bona differunt. Et idcirco templo Domini, et illi sumebant oblationes populi.
« erit eis verbum Domini: Manda, remanda, > ut Unde et ab ipso Salvatore sic increpati sunt:
semper obedientiam promitlentes et nunquam obe- « Quare vos transgredimini mandatum Dei propter
dientes, sed in Iongum agere sancla proielantes, va- Iradilionem vestram? Nam Deus dixit: Bonora pa-
dant post concupiscentias suas, et in flne cadant re- trem tuum et matrem tuam. Vos autem dicilis :
irorsum, id est in ignota prsecipitentur supplicia, et Quicunque dixerit palri vel malri suae, mumis
lunc sero confundantur de malis suis, cum nihil eis B " quodcunque ex me libi est, proderit, et non Lonori-
jam profuerit, et in hora morlis illaqueenlur a ma- ficaverit patrem suum et matrem suam, et irritum
lignis spiritibus, ac deinde capiantur ab eis, ad tor-i fecistis mandatum Dei propler traditionem vestram
menta ducendi. (Matth. xv, 5-6). > Sic ergo mendacio se prolege-
in eo autem quod ait : Et cadanl ritrorsum, no- bant. Sequilur:
tandum est, quia boni semper in Scripturis sanctis VERS.16. -— Idcirco hsec dicit Dominus Deus:
dicuntur in faciem suam cadere, mali autem retror- Ecce ego mittam in fundamenlis Sion lapidem pro-
sum. Et cur hoc nisi quia, qui in faciem cadit, ibi batum, angularem, preliosum, in fundamento fun-
cadit ubi videt; qui vero retrorsum cadit, non videt dalum : qui crediderit, non feslinet. >
quo cadit? Et electi hic spoute se humiliantes vi- VERS. 17. — « Et ponet (150) judicium in pon-
dentin quibus dejiciantur; reprobi autem, cum in dere, et justitiam in mensura: el suhvertet grando
morte nolentes humiliantur, nesciunt ubi corruant. spem mendacii, etprotcclionem aquaeinundabunt. >
Ad ignola eriim rapiunlur supplicia. Jam vero vi- VERS.18. — « Et delebitur foedus vestrum cum
deamus sequentia. Ait enim propheta prineipibus. morte, et paclum vestrum cum inferno non stabit.
synagogae dicentibus : t Manda, remanda, exspecta,' C Flasellum Inundans, cum transierit, eritis ei in con-
^
reexspecta. » culcalionem.»
VERS.14. — « Proptcr hoc audite verbum Do- « Quandocunque pertransierit, tollef vos, quo-
mini, viri illusores, qui domiuamini super populum[ niam male diluculo pertransibit in die et in nocte,
meum, qui est in Jerusalem. > et tantummodo sola vexalio intellectum dabit au-
Illusores enim erant qui prophetis illudebant, di- ditui. >
eentes : Manda, remanda, Et adhuc causa eorumt Quia dixistis, inquit, « Manda, remanda, > quia
subditur gravior, cum dicilur : dixistis: « Percussimus fosdus cum morte, » quia
VERS. 15. — « Dixislis enim : Percussimus fce- dixistis : « Flagellum inundans non veniet super
dus cum morte, et cum inferno fecimus pactum. nos; idcirco dicitDominus : Ecce ponam in funda-
Flagellum inundans, cum transierit, non veniet su- menlis Sion lapidem probalum, s etc. Nova enim
per nos, quia posuimus mendacium spem noslram,( Ecclesiae fundatio jacienda est, quia vetus sedilleium
et mendacio prolecti sumus. » Synagogaedirulum est. Hoc loco congruunt et Psal-
Cogitabanlenim, dicenles : Incassum laboravimus5 mislae verba dicenlis : « Tempus faciendi, Domine,
observantes lcgem Domini, quia descensuri sumus5 dissipaverunt legem tuam (Psal. cxviu,12G). > Tunc
ad mfernum sicut et caeleras gentes. Levius enim ett D ] enim Dominus corporaliter inter homines conversans
tolerabilius eril illis quam nobis, quia illse quotidie; fecit,id est implevit legem, cum eam Judsei prsevari-
placani bostiis et muneribus principes inferni. Me- cationibus suis et traditionibusvel interprelationibus
lius ergo nobis est, ut ritum gentium imitantes, sla- falsis dissipassent.
tuamus pactum cum diabolo et poenarum principi- Quia ergo synagogse populus Manda, remanda di-
bus, ei offeramus eis sacrificia. Sicque eogitantess cens fecit cum inferno pactum, et ejusdem populi
aut etiam loquentes, immolabanl daamoniis. Hoc estt priucipes, idcirco Deus Pater aliud firmius construit
itaque, quod dicunt: t Percussimus fcedus cuml aedificium, « Mittit Iapidem in fundamentis Sion. >
morte, et cum inferno fecimus pactum. » Fundamenta autem Sion, id est Ecclesiae, suut apc-
El de praesenti vita subjiciunl, quia fagellum in- stoliet prophetae,sicut scriplum est: t Fundamenta
undans, id est quaelibet vagabunda tribulatio, ve- ejus in montibus sanctis (Psal. LXXXVI, 1), > Et item :
aiens,« cum transierit, non veniel super nos, quiaa « Sed estis cives sancli, et domestici Dei supersedi-
posuimus, inquiunl, mendacium spem nostram. > ficati super fundamenlum apostolorum et prophela-

(129) Locus corruplus in ulroque cod. (130) Aliasj et ponam.


2-35 COMMENT. IN ISAIAMLIBRI OCTO. — LIB. IV. 2fiG
•um lpso summo angulari lapide Christo Jesu, in A morte, > quia mors seterna gravius vos lorquebit
juo omnis aedificatioconslructa crescit in templum quam cssteras gentes, qui putabatis levius idcireo
janctuminDomino(Ep/jes. n, 19). » In hisergo fun- fore vobis, quia daemonibusimmolabatis. Flagellum
damentis per Incarnationis mysterium lapis Chrislus inundans, cum vel per Romanos vel perraliam occa-
mittitur, ut omnis sacri aedificii struclura superae- sionein in veslris tegionibus transierit conculcabit
iificetur, qui tentationibus est probalus. Unde et vos et conteret.
ait: t Domine, probasti me, et cogno\islime (Psal. « Quoniam mane diluculo perlransibit. » Dilucu-
cxxxvin, 1). » lum quasi dubia lux dicitur. Vocatur enim dilucu-
Angularis vero dicilur, xpiia duos m separieles lum, cum jam uoclurna tempora in claritatem lucis
conjungit, id est circumcisionem et prseputium vel mutanlur. Mane vero, postquam orlus est sol, voca-
angelos et homines, sive contemplativam et activam tur. Cum ergo dicitur mane diluculo, tale est ac si
vitam. Pretiosus autem vocatur, quia tanta sancli- 1 dicalur : Primo mane, vel summo mane. Et quid
las et justitia esl in eo, ut in ejus comparatione nul- per summum mane nisi praeveniens velocitas expri-
lus hominum quidquam sanetilatis et justitise co- mitur? Dies vero prosperilatem, et nox adversilatem
gnoscatur habere. Unde et preliosum sanguinem designare solet. Vel per noctem et diem assiduitas
suum dedit redemptionem pro mundo. Qui et in " intelligi potest. Flagellum ergo inundans (151), id
sacri asaifieii fundamento fundatus est, quia solus est late diffusum, mane diluculo, id est summa ve-
totum sedificiumsustinet. Nam sicul ordines lapidum locitale pertransibil.in die et in nocte, id est in pro-
in pariete alii portantur ab aliis, ita portantur fideles speris et adversis, vel assidue.
quiqueapraecedenlibus in Ecclesia justis. Poitant Potest per hoc flagellum intelligi affliclio, quse
etipsi sequentes per doelrinam et toleranliam usque super unumquemque peccatorem in hora mortis
ad ultimum juslum, qui, cum a prioribus portetur, irruit, quae mane diluculo pertransibit, id est inci-
quem portare ipse debeat, sequentem non habebit. piente finiri nocte, id est in omni tempore, vel tam
Qui autem omne sedificium poitat, et ipse a nemine ad«os, qui in prosperitale, quam ad illos qui in ad-
portatur, Dominus est Jesus Christus. Et ideo sicut - versitate sunt. Et tunc lantummodo sola vexatio
pramisiinus dicilur in fundamento fundatus. gehennalium tormentorum dabit intellectum auditui
« Etquicunque crediderit in eum, non festinet, » vestro, id est faciet vos inlelligere quod audistis,
sed patienter exspectetpromissiones ejus.Nam « hse- nec intelligere voluisfis, scilicct bonum quod agere
reditas, ad quam festinatur in piincipio, benedi- debueratis, dum dicerelis: «Manda, remanda. »
ctione carebit in novissimo (Piov. xx, 20). > Qui in P Iniquoium enim oeulos nunc culpa claudit, sed ad
eum crediderit, non festinet, ut in primo cjus ad- extrcmum pcena aperit; nesciunt enim mala quae fe-
ventu quserat, quod in secundo redditurus est. Yel cerunt, nisi cum pro eisdem malis puniri jam cce-
non festinet, ne videlicet tardus ei videatur Christi perint. Bene ergo dicitur : t Et tanlummodo sola
adventus. t Si enim tardaverit > juxta Habacuc, vexatio intellectum dabit audilui, » quia tune intelli-
nemo desperet, « quia veniens veniet (Habac. n, 3), > gunt, quod audierunt, cum se jam pro eontempiu
et promissa sua complebit. - vexari doluerint.
Et ponam, inquit, per eum judicium in pondere, ut Sed ista, quse de pnncipibus synagogaeinterpre-
ajqua lance pensans omnia judicet, et justitiam in tali sumus, et de pessimis Ecclesiae prseposilis, aiit
mensura, ut unusquisque juxta modum aclionis suse eliam hsereticis intelligi forsilan possunt. Ail enim :
recipiat. « Eadem quippe mensura, qua ^niensi fue- « Audite verbum, Domini viri illusores, qui domina-
ritis, remelietur vobis (Mutth. vn, 2). > Nunc etiam mini super populum meum, qui est in Jerusalem. >
fit in aequilalis pondere judicium ejus, etianrcum Illusores quippe sunt nonmilli Ecclesiaepraelati, qui
seeundum proprias acliones hominibus reddere non bonum, quod aliis annuntianl, ipsi plerumque deri-
videtur. Nam et quod a nobis non intelligitur, ex dent. « Qui dominantur super populum Jerusalem, »
occulti judicii non injusta lance profertur; et si D id est Ecclesiae; quia, velut in quodam sibi videntur
minus recta videntur esse, quaapatimur, recto tamen summitalis culmine residere, eosque, quibus prae-
et occuilo examine decernuntur. Illi autem non ju- suni, velut in imo respiciunt, quibtis non consn-
dicabant'in pondere juslo, qui diabolum Domino lendo loqui, sed vix dominando dignantur. Non
comparanles sive prseferentes legem ejus ahjicie- enim prodesse eis quserunt, sed dominari, quia non
bant, et cum inferno pactum statuebant, atque men- Christi, sed suam sectantur gloriam. Et quodam-
dacio se protegebant contra veritalem, quibus eon- modo dicunt : « Percussimus fcedus cum morte, et
sequenter ait: cum infcrno fecimus paclum, » dum se sic egisse
Quia subverlet grando, id est multiplex cceiestium testantur, ut a morte secunda nunquam se laeden-
judieiorum percussio; spem mendacii etnqum, idest dos esse confidant, vel ab inferno puniendos. Et fla-
tribulationum impetus; inundabnnt, id est submer- gellum inundans, non vcnturum super se pronun-
gent, atque delebunt proteclionem mendacii quse llaiit, quia praeseulis vitae prosperitatem sibi conqui-
vos tuebatur. c Et delebitur feedus veslrum cum sierunt, ac \chementer eonfirmaveriint. « Et men-

(lel) Cod. Cruc, F/. veio imin.


PATROL. CLXXXI. 9
2§7 HERYEI BURGIDOLENSIS MONACHI gfi«
dacium spem suam posuerunt, alque mendacio pro- A . per montem nisi testamentum Dei sighatur? Unde
tecti sunt, > quia semper suas negare et occuliare scriptum est : c Dominus a Libar.o veniet, et san-
culpas, et bona de se loqui consueverunt. ctus de monleumbroso,etcondenso(ffafeac. m,5).>
Sed ut lalium hypocrisis dissipetur, lapis Christus Inde enim venire dicitur, unde promissus fuerat, id
in fondamenlis Sion, id est in radice cordis creden- esta testamento suo opacitate mysleriorum umbroso
tium mittitur, ul Christi doctrina firmiter teneatur, et condenso. Quid vero per David nisi Christus, et
et horum prav.las respuatur. Licet enim jamdudum quid per Saul nisi Judseorum populus exprimitur,
lapis istepositus' sit in fundamenlis Sion, quotidie et quid per PhilislLaeosnisi Romanorum exercitus?
tamen in eorum fundamenlo ponitur, qui convertun- Ibat autem David cum suis ex una parte montis, et
tur. t In quem, qui crediderit non feslinet > in prse- Saul ex alfera cum suis Domino separanle, quia in
senti beati cumistis. « Et subvertel grando > coele- lege Dei Christus incedit cum suis iu novitate spi-
stium judiciorum < spem mendacii > istorum, quia ritus, populus vero Judaicus in vetustate litteraj.
quod semper mendacio tegere sperant, delegetur in Saul non destitit persequi Da\id, donec se Phili-
examine superni Judicis. « El protectionem aquae sthiim super tenam cffundcfent, quia Judaeorum
inundabunt, > quia mandatum, quo suas nunc ini- populus Christum et fideles ejususque ad adventum
quitates excusando protegunt, inundatio novissima- B 1 Romanorum perseculus est. Ait itaque propheta,
runutribulationum dissipabit. « Et delebitur fosdus quia sicut in monte divisionum slabit, id est excre-
eorum, quod cum morte pepigeiant, > quia mors scente gratia religionis sub No\ o Testamerito divi-
eis pacata jam nou erit, sed aiternaliter eis adversa- det inter eos, qui vetustatem litler» sectantes Deo
bilur. pariter atque diabolo servire volunt, et eos qui in
Et flagellum inundans, cum transierit, concul- novitate spiritus soli Deo serviunt.
cabit eos, > quia et in praesenti affligenlur adversis, Yel ille moiis rfiuisiojiwmiiitelligipolestjin quem,
qui se semper tutos ab adversitale putabanl. Con- cum Da\id consullo Domino ac jubente ad Phili-
culcabit enim eos flajgellum,quia rribulatione supe- slhseos, qui contra se veneranf, ascendisset, per-
rabuntur. Sed et post hoc, quod ait niiltendum in -eussrt eos ibi, et ait- <Divisit Dominus inimicos
fundamentis Sion iapidem, ut non slaret pactura, meos per manum meam, sicut dividuivtur aquas. Et
quod isli cnm inferno fecerant, qui plebis Dei prin- idcirco voeatum est nomen loci illius Baalpharasim,
cipes erant, congrue subditur : id est habens divisiones, ibique dereliquerunt deos
VERS.20. —« Coangustafum esl eriim slratum, suos (II Reg. v, 20). > Sicut ergo Deus adversarios
itaaitalter decidat, et palhumbreve utrumque ope- David-per manum ejus perculiens divisit, ut diffu-
*"
rire non potesl. > gerent, et idola ,sua post lergum relinquerent, ita et
Hoc tale est ac si maritus uxori dicat adulterium nunc adversarios Christi per manum ejus gladio
juxta se volenti suscipere : 0 conjux, stratum istud prsedicalorum illius spiritaliter perculit ac dhidit,
angustum est, non polest me simul, el corruptorem ut alii praedicalicnem fugientes in malitia magisob-
tuum capere, efhoc pallium breve est, nec valet me, durent, alii relinquant deos suos, id est vitia, qui-
et adulterum operire. Qui enim Deo servire se dice- bus servierant, et ad Cnristuni convertantur.
bant, et cum inferno, id esl cum inferni principibus Sic ilaque slabit Dominus inter nos velut in monle
paetum faciebanl, adulteium juxta sponsum in cubili diviiionum dividens ac dijudicans lalenler actiones
cordis sui admittere volebant. Sed coangustatum est nostras, ut aut ex parle Christi quisque sit, aut es
stralum humanicordis, «fat4fi/fer<ZecidaJ,aiitvirtegi- parle adversarii. « Nunc enim judicium est mundi,
timus, aut adulter, idest-autChristus, aut diabolus, nunc princeps hujus mundi ejicietur foras (Joan.
quia < Nemo potest duobus dominis servire (Matth. xn, 55.)» Sed et irascetur Dominus inimicis Eccle-
vi, 24). > Et paltium noslrse operaiionis non potest sise, sicut in valle Gabaon iralus est contra Chana-
ulrumque operire quia sub actione unius hominis na?os pugnante Josue. De quibus scriptum est:
Satanas cum Christo non potest quiescere. Unde et T. j- « Quoniam irruit Josue super ros repente, et con-
adjungitur : turbavit eos Dominus a farie Israel, contrivitque
VERS.21.—c Sicuteniminmontedivisionumstabit eos plaga magna in Gabaon (Josue. x, 9). i Gabaon
Doihinus, et sicut in valle, quae est in valle Gabaon, autem interprelatur collis mceroris. Et quid per col-
irascetur. lem moeroris nisi praesens Ecclesia figuralur, quae
Sicul in monte divisionum stetit Dominus inter in latere summi montis, id est Chrisli consistens
David et Saul persecutorem ejus, sic stabit inter moerore nunc afficitur ettristitia? Quid autem per
Christianum et Judaicum populum separans eos. Chananajos nisi ir.fideles? Quid per Israelilas nisi
Incedebat enim Da\id cum suis fugicns ex hac fideles exprimuntur"? Irruenle ergo Josue conlurba-
parte montis, et Saul cum suis persequens ex alia. vit Dominus Chananseos a facie Israel, quoniam
Cumque viii in modum coronap cingerent David,ut gralia Chrisli coram praedicatoribus menfes infide-
comprehenderenl eum, nuntius venit ad Saul, quia lium conturbat ad poenitenliam. Et conleret eos
Philisthiim infuderant se super lerram, sicque re- plaga magna in Gabaon, quia cor contritum et lai-
«essit a David, et idcirco voeaverunt locum illum milialum dat eis in Ecclesia, omnemque pristinam
« Petram dividentem (I Reg. ASHI, 28). > Quid ergo pravitalem eorum ad nihilum refigit. Baie ergo
o§9 COMMENT.IN ISAIAM LIBRI OCTO. — LIB. 1T. 273
dicturn cst, quia t sicui in valle, quae est in Gabaon, A VERS.26.— < Et erudiel illum in judicio, Dcus
Bcminus irascetur. i De quo et apte subditur : suus docebit illum. »
« Ut faeiat opus suum, aiienum opus ejus, ut opc- VERS.27. — c Non enim in serris triturabitur
retur opus suura, peregrinum est opus~ejus ab eo. > gith, nec rota plaustri super cyminum circuiet, sed
Opus enim Dei est animas, quas creavit, colligere, in virga excutietur .gilh et cyminum in baculo. >
eladaiterna lucis gaudia re\ocare. Flagellari au- YERS.28. — « Panis autem comminuetur. Ve-
tem atque conspui, crucifigi, mori ac sepeliri non rum non in perpetuum triturans triturabit illum,
hoc in sua substanlia opus Dei est, sed opus homi- neque vexabit eum rota plauslri, nec in ungulis suis
nis peccatoris, qui hoc nieruit per peccatum. Sed comminuet eum. »
YERS.29.—t Et hoc a Domino Deo exercituum
peccata nostra ipse periulil in corpore suo super
lignum; et qui in naluia sua semper manel incom- exivit, ut mirabile faceret consilium, et magnifica-
prehensibilis, in natuia nostra compieliendi digua- ret justitiam. »
tus est, ac fiagellari,<quia nisi ea, quae erant infir- Semper a nolis ad ignota congrue dicuntur simi-
mitatis noslrae, susciperet, nunquam nos ad forlitu- litudines, sieut et nunc de his, quse videmus, para-
dinis suse polentiam lcvaret. « Ut ergo faciat opus _ bolam dedil, ut nos de invisibilibus instrueret. Quis
suum alienum opus ejus; » el, « ut operetur opus enim mystice sit arans iste docet Dominus, diceus c
suum, peregrinum est opus ejus ab eo, » quia in- «Pater meus agricola est (Joan. xv, 1). > Ager au-
earnatus Deus, ut nos ad sua colligeret, dignatus tem est mundus, id est omne genus humanum.
est pro nobis tanquam peceator homo vapulare. Et Quem videlicet agrum excolens, non tota die, id est
alienum -opus fecit, ut faceret proprium, quia per toto vitse singulorum tempore arat eum sine satione,
hoc, quod infirmus mala noslia sustinuit, nos qui sed primo rudem mentis campum proscindit vomere
creatura illius sumus, ad fortitudinis suse gloriam novae praadicationis aut scientiae,rursumque sarrit
perduxil. Quem quia Pharissei in passione sua deri- eum, herbas vitiorum noxias evellendo vel rese-
surieraut, diligenter eos praemonere curavit prophe- cando.
ta subjungens : Yel non tota die praesentis vitoe singulorum pro-
VERS.22. — « Et nunc nolite illudere. ne forte scindit eum doctrina inchoationis, et sarrit sarculo
constringantur vincula \estra. > correptionis, ut nihil seminis mystice spargat. Nam
Illuserunt enim dicentes : « Alios salvos fecit, se cum admqumveril faciem cjus, id est aplam reddi-
ipsum non poteslsalvum facere (Mallh. xxvn, 44). > deril mentem ad suscipiendum semen doclrinse, seret
Et ideo vincula peccatorum eorum, quaevper ejus C gith, et cyminumsparget, et csetera. Gith simile «st
mortem solverentur, si ipsi crederent, ita sunt con- cymino, et parumper candidiora et grossiora habet
stricta,'ut in seternum laxari nequeanl. Sequilur : grana, et melius saporata; cyminmn autemreor esse
« Consummalionem enim et abbreviationem au- cuminum. Et quid per gillt et cyminum designatur
divi a Demino Deo exercituum super universam nisi gentes inlellectum et legem naluralem a Domino
terram. > Consummationem scilicet justitiae, el ab- percipientes? «Eratenim lux vera, qua illuminat
breviationem praecepti. « Finis enim praecepti est omnem hominem venientem in huncmundum (JWn.
cbaritas de corde puro, et conscieiilia bona et fide i, fl). > Nec mirum si proscindere et sarrire dicatur
non ficta (I Tim. 5). » ConsummationemIgitur el humum agricola, *utgith et cyminum serat, quia ne-
cbbieviationemfecilDuminus super universam terram, que scientiam naturalis legis suscipere quis valet,
quia omnibus, qui in mundo sunt, hominibus, dedit nisi prius exerceatur mens ejus' meditationibus, at-
unum praeceptum, in quo omnis consummatio ju- que purgetur. Et cum per gith et cyminum accipia-
slitise continetur. c Pleniludo ergo legis est dile- mus gentes, non est absurdum, quodagricola serere
ctio (Rom. xin, 10). > Deinde alium orsurus sermo- dicitur gith et cyminum, qui doctrinam polius serit
iium praemittit, dicens.- juxta illud de Evangelio: t Semen est verbum Domi-
. VEKS.25.—« Auribus percipite et audile vocem D ni: quod aulem in spiuis cecidit, lii sunt qui au-
meam, allendile el audile (152). » dierunt, et a sollicitudinibus, et divitiis, et volupfa-
Auribus percipite corporis, et auribus cordis au- libus \itse euntes suffocanlur, et non referunt fru-
diie iocem meam, allendite diligenter et intclligite clum (Luc. VIII,1). » Semen quippe dicit esse ver-
eloquium meum. Haec prasmittens intentos qussrit bum Dei, et semen, quod cecidit in spinis, illos esse
auditores, et qugediclurus est, ostendit esse myslica. qui verbum audierunt, et a sollicitudinibus, et di-
Nam subjungit: vitiis, et voluplatibus suffoeantur. Eodem mmc lo-
VERS.24.— « Runquid tota die arabit arans, ut cutionis genere dicitur agricola noster sercre gith et
serat, proscindel, el sarriet humum suam ? » , cyminum, atqueper ordinem trilicum et hordeumpo-
VERS.25.—«Nonne cum adsequaveritfaciem ejus, nere, et millium, et viciam spargere.
seret gilh, et cyminum sparget, et ponet tritieum Quid autem per triiicum et hordeum^nisi pastores
perordinem, et bordeum, el millium et vieiam in Ecclesise signantur dulces, et asperi, dulees.per
fiiiii.us suis? > mansuetudinem, asperi per severitatern ? Et quid

/!32) Alias, avditeeloquitun-meum.


271 IIERVEI BURGIDOLENSISMONACHI 272
per millium et viciam nisi duo genera subjeclorum A susceperint, ac de caeleromores suos emendaverint,
cxprimunlur? Alii enim sunt justitia candidi uf non ullra judicabunlur : alioquin et ipsi judica-
tuillium; alii peccato nigri sicut vicia. Et gilh qui- buntur. « Panis aulem comminuelur, > quia per
dem atque cyminum indiscrete spargitur, et seritur, seipsum Dominus facta praepositorum examina-
quia genlium conversatio sparsa.est, et inordinata, bit.
triticum vero el hordeum pcr ordinem ponitur, ut « Verum non in perpeluum triturans trilurabit
vila praeposilorum Ecclesisa regularis ct ordinata illum, > quia post hanc vilam nonnullos, ut a qui-
signelur. Milliumautem et vicia ponuntur in finibus busdam peccatis levioiibus purgentur, affligit, quos
agii, ut subjectorum ostendatur humilitas, qui se non in perpetuum puniet. Unde dicil Apostolus :
eomputant in novissimis Ecclesisemembris. « Si cujus opus arserit, detrimentum palietur, ipse
Et erudiel, inquit, iltum videlicel agricolam Deus autem salvus erit, sic tanien quasi per ignem Cor.
ut (I
judicio, id est docebit illum, agat tempore messis, m, 14). » Plerique enim post mortem sustinent
sicut actUrus est Dominus in judicio. purgalorium ignem, qui tandem pervenienl ad re*
« Non enim in serris triturabitur gitb, » etc.
quiem. Sed et in igne, qui in adventu Judicis diffun-
fjSerralignuni est mullos habens dentes, quod boves R detur, aliquos electorum a quibusdam leviori-
trahunt. Tangitur enim juxta lilteram hic consue- bus admissis purgari beatus Augustinus in iibio
tudo quarumdam regionum, in quibus agricolaepro De civitate Dei vicesimo ex
prophetarum dictis
feni penuria, sicut et supra diclum est, congregatis intelligit. Cui el Beda consentit in libro De tem-
in unum segetibus plauslra serratas habentia rotas
pore.
desuper circumducunt, ut grana purgentur, et in
ut animalibus Non igitur ih perpetuum triturans trilurabit illum,
paleas stramina rediganlur, pabulum id esl
fianl. Sed gith et cyminum in serris et plauslris ut coneulcabit, et conleret, neque vcxabit illum
in perpetuum rota plauslri, id est exprobrantia
coatersefruges non trilurantur sed in virga excutitur
verba judicis ; nec in suis, id est in novis-
gith el cyminum in baculo; sic et in judicio gentes simis seelionibus in ungulis
non examinabuntur, sed absque retractalione pu- perpetuum comminuet eum.
nientur. « Quieunque enim sine lege peccaverunt, Ungula enim acula est, et ipsa est finis digiti.
Rursus ne parvipenderemus isla, subjungil in
-sine lege perjbunt (Rom. n, 12). »
i.ne locutionis, quia Itoc,quod nunc de seminibus,
Quid autem per virgam vel baculum nisi Satanas
et trituratione diclum est, « exivit a Domino Deo
figuratur, de quo scriptum est: « VaeAssur furoris
mei virga et baculus ! (supra x, 5.) Excutitur ergo exerciluum, ul mirabile faceret consilium, et ma-
C » Mirabile enim fai.it cbnsilium
gilh in virga, et cyminum in baculo, quia diabolus gnificaret justitiam.
in hac diversilate seminum, et magnificatjuslitiam
gentilium animas a corporibus cum lormentis ex-
cutit. in excussione et triluratione eorum sapienter et
faciens omnia super huniani gener.s disposi-
Quid vero per plaustrum nisi Dominus ipse desi- juste
lione. Sequitur:
gnatur, qui per Amos dicit: « Ecce ego stridebo
subler vos sicut stridel plaustrum onustum feno? CAPUT XXIX.
(Amos n, 15.) Et quid per rolas plaustri nisi volu-
bililas verborum judicis? Dicet enim reprobis : YEISS,1. — « Yse Ariel, Ariel chitas, quam ex-
« Discedite a me, maledicti, in ignem seternum, qui pugnavit David : additus annus ad annum, solem-
nitates evolutagsunt. »
piaeparalus esl diabolo el angelis ejus. Esunvi
enim, et non dedistis mihi manducare; sitivi, et ILcc de destructione Jcrusalem, qtiaeper Romanos
non dedislis milii bibere; hospes fui, et non colle- contigit, et capthitate Judseorum historialiter acci-
gistisme; nudus, et non operuistis me; infirmus pimus. Ariel quippe leo Dei dicitur, ct Jerusalem
•el in carcere fui, et non visitastis me (Mattli. x\v, leo Dei vocata est propter forlitudinem, quam Do-
41). > Hic ergo scrmonum circuitus per rolas intel- p mino piotegente quondam habuit. Quam expugnavit
ligitur. David expellens inde rebelliurn Jebusaeorum reli-
Quid autem per serras nisi asperaejudlcis senlen- quias. Sed nunc habel Vas! quia miserabiliter est
"liae,quse velul paleas leprobosconterunt, etelectos sub\ersa. Et idcirco dolentis affeclu ingeminat: Vm
ut grana separant? Sed « nunquam in serris mtu- Ariel, Ariel! quia, quae erat insuperabilis, sic de-
rabitur gilh, neque rota plaustii super cyminum strucla est, ut non relinqueretur in ea lapis supei
circuiet, > quia infideles neque saltem \erba judicis lapidem, et templo cremato captivatisque Judseii
audire digni erunl, ut examinentur, atque damnen- addilus est annus captivitatis ad annum, et annus
tur, sed sine discussione peribunt. ad annum, quia onuii tempore usque ad adventun,
Panis autem, id est tiiticum et hordeum, unde fit Elise captivas haec persevei at. Et solemnilatesPa-
panis, comminuetur in serris et in rota plaustri, schaeel Penfecostes atque Tabernaculorum, aliaeque
quia praelati Ecelesise diseutientur in judicio. De feslhilales evoluiw surd, quia non fiunt, sed in ni-
miilio aulem et vicia non dicit, an Irituretur, quia hilum versae sunt. Sed quod velut praBteritumnai-
subjecli quolidie de suis actibus infirmis per prse- ravit, qui fulurum adhuc erat, quibus hoc modis
laios judicanlur, et si pncscns judicium patienter csset complondum, evidenter aperuil, dicens :
275 COMMENT.IN ISAiAM LIBRI OCTO. — LIB. IV. 274
VERS.2.— c Et circum\ allabo Ariel, el erit tristis A i Yse, inquit, Ariel, Ariel! ete. » Quid per Ariel i
et moerens, et erit mihi quasi Ariel." » nisi Ecclesia designatur ? Quam expugnavit David,
Circumvallabo Ariel obsidione Romanorum. Et qui interpretatur desiderabilis vel manu fortis, quia
erit tristis, el moerens,quando fame cruciabitur et Christus ex ea gentem vitiorum expulit. Sed haec
nullus poterit ingredi vel egredi. El erit mihi quasi habere vm dicitur, quia temporales sustinet tribula-
Ariel, quia solum nomen pristinum liabebit, amissa tiones. Vm! enim non semper asternam significat
sed nonnunquam afflictionem transi-
dignitate, potentiaque et religione. Sed quod amaritudinem,
dixerat: Circumvallabo Ariel, diligenter exposuit, toriam. Unde et in Apocaiypsi Joannis dicitur :-
« Yseunum ahiit! (Apoc. ix, 12.) » Itemque « Va?
adjiciens:
secundum abiit! (Apoc. xi, 15.),» Quod ergo ait :
YERS.3. — « Et circumdabo quasi sphssram in « VaeAriel! > de tribulationibus et tenlationibus Ec-
circuitu luo, et jaeiam contra te aggerem, et muni- clesise
intelligalur
menta ponam in obsidionem tuam, et humilia-
beris. > Sic enim per Romanos factum est. Sequi- c Additus est, inquit, annus ad annum, solemni-
tur: tates evolutae sunt, »id est transierunt, quia tem-
YERS.4. — t De terra loqueris, et de liumo au- R pore perseculionis per multos annos non audebant
Christiani festivitates agere publice.
dietur eloquium tuum : et erit quasi pylhonis de
terra vox tua, et de humo eloquium tuum mussi- Et circumvallabo, subaudi lentationibus et adver-
tabit. » ^sis. Ariel, id esl Ecclesiam, vel quemlibet fidelem et
De terra loqueris, qui de coelestibus loqui con- robustum. Et erit tristis~ el moarens, quia limebit
sueveras. Et de humo audietur eloquium tuum, qui se Deum offendisse, et idcirco talia pati, ac propte-
ad poenitentiam. Et tunc eril mihi'
posueras in coelum os tuum. Et erit quasi pythonis rea contristabitur
de lerra vox lua, quia in antris et subterraneis ab- quasiAriel, id est in conspectu meo forlis, licet in
scondent seplerique hahitatores tui vel a facie prse- eculis hominum appareat debilis. Deinde eadem in-
donum, dum obsessa, vel a facie Romanorum, culcando repelit, quia non semel lalia patitur _Ec-
clesia. '
quando fueris capta. Sed quia et ipsi Romani ^
velociter perituri erant, et in nihilum redigendi, « Circumdabo, inquit, quasi sphseram in circuitu
quoniam Christum non cognoverunt, subjunctum tuo. > Ac si dicat: Tenlationibus le cingam, ut ab
est. omiii parte sentias adversa. El jaciam contra te ag-
YERS.5. — < Et erit sicut pulvis lenuis multiludo P gerem, id est molem tentalionum : el munimenta
ventilanlium le, et sicut favflia pertransiens multi- ponam in obsidionem tuam, id est undique machinis
ludo eorum, qui contra te prsevaluerunt. > inimicorum invisibilium vel visibilium arctabo te :_
Et humiliaberis, id esl adversis deprimeris, vel.
Disperierunt enim sicut pulvis, quem turbo disper- agendo pceuitentiam humiliaberis.
git. Rursumque de eorum adventu potest accipi,
quod subditur ; «-De lerra loqueris, et de humo audietur elo-
VERS.6. — « Eritque repente confestim. A Do- quium luum, » quia dices : « Quoniam humiliata
mino exereiluum visitabitur in tonitruo, et com- estinpulvere anima nostra, conglulinatus est in
motior.e terrae, et voce magna turbinis et tempesla- terra venter nosler (Psal. XLIII,25). » El : « Adhae—
tis, et flammae ignis devorantis. > sitpavimento anima mea; vivifica me secundum
verbum tuum (Psal. cxvm, 25). » c Et erit quasi
Hsecenim omnia facta sunt in illa iribulatione.. - pylhonis de terra vox lua, » quia loqueris de hara-
Sed quia Romani vitam, quae Christus est, non thro perdilionis exempta. Per artem quippe pytho-
habuerunt, quam sint inanes, ostendit prophela, nicam evocanlur ab inferis animae. Cujus ergo vox
6ubjungens : quasi pythonis esl de terra? Qui de profundo iniqui-
VERS.7. — « Et erit sicut somnium visionisaio* " tatis liberatus de inferno se dicit abstractum cum
cturnas mullitudo omnium gentium, quae dimicave- Psalmista canens : « Quia misericordia tua magna
runt contra Ariel i et omnes, qui militaverunt, et est super me, eteruisli animam meam ex iuferno„
obsederunt, et prajvaluerunt adversus eam. > inferiori (Psal. LXXXV, 15). »
VERS.8. — « Et sicut somniat esuriens, et « Et de humo, inquit, eloquium tuum mussita--
comedit, cum auleni fueril expergefactus, vacua est bit, » sicut et Jeremias de religioso viro dicit :
anima ejus; et sicut somnial sitiens, et Mbit, et i Ponet in pulvere os suum,si forte sit spes (Thren.
postquam fuerit expergefactus, lassus adhuc silit, VIII,29). »"Osenim in pulvere ponit, qui se pulve-
et anima ejus vacua est; sic erit multiludo omnium rem esse humiliter fatelur. Sed quid de ipsis perse-
gentium, quae dimicaverunt contra montem Sion. > culoribuS'Ecclesiae, quae sic angusliatur in pisesen-
Haecenim illis exereitibus conveniunl; qui contra libus et humilialur, faciendum in tempore judieii
Jerusalsm tunc fuerunt. Sed superiora repetentes sit,.additur :
videamus an possint universa hsec et aliter inteli « Et erit sicut pulvis lenui& mu liludo ventilan—
ligi- lium te, » id esl tribulantium te, id cst aridi et IEJL-
275 HERVEI BDRGIDOLENSISMONACM 27fi
nes, et vagi et bves erunt, ut scriptum est : < Non A culi : \erum ipsoium pcena est. Nostrum autem
sic impii, non sic, sed tanquam pulvis, quem projicil quasi tristitia est, gaudium non est quasi; non enim
ventus a facie terrae(Psa/. i, 5). >—«Etsicut favilla ait Apostolus : Quasi gaudentes, sed ait: t Quasi
peitransiens multitudo eorum, qui contra teprae\a- tristes, semper aulem gaudentes. > Bene itaque
luerunt, > quia ut Job sanctus ait:« Erunt sicut pa- prs&sentiumvoluptalum dilectores ei compararilur,
ilese ante faciem \enti, et sicut favilla, quam turbo qui in somnis comedit, et bibil. In somnis quippe
'
dispergit (Job x.\i, 18). » agunt, dum in hac vita sunt. Comeduiil et bibunt,
« Erilque repenle confeslim. A Dornino visitabi- dum suas voluptates satiant. Sed in lempore mor-
tur, » quia juxta esl, et velox nimis, et sie impro- tis \el resurreclionis e\igilabunt, el anima eorum
visus, ut nesciatur, quando veniat, sero, an media erit vacua, quia omnis voluplas eorum transacla
nocte, an galli cantu, an mane. Confestim igitur, tunc erit, ei pcena maiiebit. Vacua erilanima ipso-
id est valde velociter a Domino Deo exercituum rum, quia nullus animam cibus satiare potest, ut
visitabitur actio singulorum. « In lonilruo et com- non esuriat, nisi ille qui ait : « Ego sum pa-
motione terrae, et voce magna lurbinis el lempesla- nis vitae ; qui venit ad me, non csuriet, el qui
tis, et flammsBignis devorantis, »quia tunc elemenia credil in me„ non sitiet unquam (Joan. vi, 35).» Se-
omnia concutientur, el conturbabuntur, et Domi- ^ quitur :
nus in igne veniel, alque omnes, qui in monumen- VERS.9. — « Obstupescite et admiramini, fluctua-
tis sunt, audient vocem ejus, et procedent. - te, etvacillate. >
« Et erit sicut somnium visionis nocturnsemulti- Obslupescite et admiramini, o perfidi Judaei, vi-
ludo omnium gentium, quse dimicaverunl contra dentes miracula Salvatoris; et doctrinam ejus au-
Ariel, et omncs, qui milita\erunt, ct obsederunt, et ' dientes fluctuate animo,el vacillale dicenles :« Quo-
prasvaluerunl ad\ersus eam, > quia sicut phantasroa usque animam nostram tollis? Si tu es Christus,
pcrtransibii \irtus etgloria persecutorum Ecclesiae. dic nobis palam (Joan. x, 24). » Quia vero tunc
Omnis enim polentia saeculi somnium esl, non ve- responsum est Judseis. « Loquor vobis, et non cre-
ritas. ditls (ibid. 25), » et poslmodum sustulere lapides,
t Et sicut somniat esuiiens, et comedit, cuih au- ul lapidarent eum, congrue subditur : «Inebriamini
lem fuerit expergefactus, vacua csl anima ejus : et non a vino : movemini, 61 non in ebrielate. >
et sicut somniat sitiens et bibit, el posfquam fuerit Non enim vino lunc, sed, quod pejus est, incredu-
expergefactus, lassus adhuc sitit, et anima ejus va- litate sunt inebriati; nec ebriefate, sed infidelitale
cua est; sic erit multiludo omnium gcnlium, quas r sunl in eum commoli. Sequitur :
dimicaverunt contra montem Sion. > Id est, quae VERS.10.—« Quoniam miscuiuobis Dominus spi-
gladiis vel linguis vel pravis moribus pugna\erunt ritum soporis. »
adversus Ecclesiae religionem. Qui enim in hoc sse- Somnus animse est oblivisci Deum suum. Quse-
eulo delectantur rebus secundis, ita sunt, sicutqui cunque anima oblita fuerit Deum suum, dormit.
in somnis manducat, et bibit. Yidetur sibi cibo aut Quia ergo JudaeiChristum praesentemebliti fuerant,
potu, dum dormit, repleri, sed cum evigilaverit, cujus memoriam, dum essel venturus, semper ha-
plus incipit esurire; et tunc inlelligit, quam inanis hueranl, et ipse nunc eos sua cognitione justo ju-
ille cibus et potus fuerit somnianlis. Sic qui in hoc dicio prhaverat, recleeis dicitur : < Quoniam mis-
dormit s;eculo, et non aperit oculos ad nrjsleria cuit vobis Dornlmis spiritum soporis. > Menle enim
divina , quam diu somno gravafur lorporis, putat soporati erant, qui prcEsenlemeum non agnoscebant.
alicujus momenti esse hanc ssecularem potentiam Ipse enim vigilare fai.it animas, quas illuminat.
quasi in somnis eam videns. Ubi e\igilavcrit, de- Si aufem lumen suum detrahal, obdormiunl; aut si
preliendit, quam inanis hujus saeculi \oluptas sif. ab illo a\ersi obdormiunt, pivBsens est i'lis lumen,
Hinc est, quod deelectislaborautibus hic et afflictis et non possunl \ideie, quia dormiunt. Siculelqui
econtra dicit Apostolus : « Quasi trisles, semper Q corpore dorniit, interdum orlus est sol, atque dies
autem gaudentes (II Cor. vi, 10)! > Trislitia enim jam calet, et ilie tanquam in nocte est, quia non
justorum quasi habet; sed gaudium eorum quasi \igilat, ut \iccat jam ortum diem ; sic et isti
:;on habet, quia spes ceita est.j Quare trislilia ju- quia somntis anini3e gravitcr \eos oppresscrat,
storum quasi habet? Quia sicut in somnio transit. solem justiliae prsesenlem nesciebant, quibus conse- -
Si quis somnium judicat, addit quasi, quasi sede- quenler dicilur :
hm, quasi loquebar, quasi prandebam, quasi equi- « Claudet oculos \estros, et prcphetas-el princi-
fanam, quasi dispulabam , totum quasi,>quia, cum pes vestros , qui vident \ isiones, operiet. » Super-
evigilaverit, non iincnit quod videbal. Quasi the- borum quippe Judseorum oculos deserens Dominus
saurum inveneram, dicit mendicus. Si quasi non clausil. Unde ct per Psalmistam dicitur : « Posuisli
csset , mendicus non esset. Sed quia quasi erat, lenebras, et facta est nox (Psal. cm, 20). > Tene-
mendicus est. bras quippe Dominus posuit, quia peccatis judicia
Itaque qui nunc ad laefitiassaeeularesoeulos ape- rependens lumen intelligentiae suss subfraxit Judxis.
«junt, et corda claudunt, transit quasi eorum, et ve- Et facta est nox, quiamens eorum ignorantiai suoe
mi \erum ipsorum, Quasi ipsoium felicitas est saa- erroribus caecataest. Nam prseceder.iia peccata fa-
277 COMMENT.IN ISAIAMLIBRI OCTO. — L18. IY. 278
ciunt, ut ad peccandum lenebris subsequentibus in- A.non comedunt, et alia muita, qus?'tradita suntillis
volvantur, ut eo jam lumen juslitiae, vel reclae in- seryare, baptismata calicum, et urceorum et sera-
telligentia?nequeant videre, quo illustrari, quando mentorum et lectorum. Et interrogabanl eum Pha-
poterant, noluerunt. rissei et Scribte : Quare discipuli tui non ambulant
Claudere autem oculos eorum, et operire mentfs juxta tradilionem seniorum, sed communibus ma-
caligine prophetas etprincipes eorum dicitur Domi- nibus manducant panem? At ille respondens dkit
nus, non quia ipse tenebras inferat, sed quia- ipse eis : Bene prophetavit Isaias de vobis bypocritis,
peccantium et superborum obscura corda-taiseri- sicut sciiptum est: Populus hic labiis me bonorat,
cordiler non illuslrat uthoc ipsum Domino sitccu- corautem eorum longeest a me. In vanum autem
loseorum clausisse, vel operuisse, a caecitatislene- me colunt docenles doctrinas, el praecepta- homr-
bris liherare noluisse. Sed clausis oculis eorum et num, baptismata urceorum et calieum; et alia simi-
principihus.id est doctoribus atque prophelis oper- lia his facitis multa (Marc. vn, 1 el seqq.). >
tis subditur : Haec itaque et Evangelii verba propheticam expo-
VERS.11. — t El erit vobis visio omnium sicnt nunt sententiam. Appropinquabat enim ore suo po-
verha libri signali, quem, cum dederint scienti lit- pulus iste ad Dominum, et corde longius recedebat,
teras, dicent: Legeistum, etrespondebit: Non pos- B sicutipse Salvator eum increpat, dicens:« Progenies
sum signatus esl enim. > viperarum, quomodo potestis bona loqui, cum sitis
VERS.12. — « Et dabitur liber nescienti litferas, mali? » (Matlh. m, 7.) Ore suo propinquabant Deo,
diceturque ei : Lege, et respondebit : Nescio -iit=- quia unius Dei culium habere se^gloriabantur, et
teras. > iespuere idola; sed cor eorum longe erot ab ipso,
Visio omnium prophetarum clausa vobis erit, et quia non credebant Christo ejus, et timebant eum
involuta sicut verba libri signati, quia prophelicas mandato hominum et doctiinis sicut ostensum est.
Scripluras intelligere nullalenus valebilis, qui eum, Idcirco se facturum eis admiraiionem teststur
de quo omnes prophclae locuti sunt, reprobastis. miraculo grandi el slupendo. Et quscnam sit admi-
Propbetas enim solus Chrislus advenlu suo, pas- ralio illa, declaralur, cum suhilitur :
sione ac resurreclione aperuit. Unde quisquis eum « Peribit enim sapienlia a sapientibus ejus, et
venisse non credil, et passum resurrexisse, dicta intellectus prudentium ejus abscondelur. > Quia^
prophefarum nulla ratione valet intelligere. Hic inquit, « populus istelabiis glorilicat me, cor-autem
eniih liber est, quem Joarines in dexiera sedentis ejus longe est a me, etlimuerunt me mandato lior
stiper thronum vidit « signalum sigillis septem „ minum, et doclrinis, ideoperibitsapientia a sapien-
(Apoc.v, 1), » el postmodum Agnus aperuit « se- tibus ejus. > Sic enim faclum est. Jteliquerunt prav
plem signacula ejus (ibid. v). » Omnis enim divina cepla Dei servando traditiones hominum, et ob hoc
Scriptura, quia uno spiritu Dei scripta est, unus ipsi doctores ad tantam pervenere csscitatem, ut
liber vocalur. Quia igitur Judsei non habent hunc omnem sapienliam amitlerenl, el omnis intelle-
Agnum, nondum eis aperla sunt libri hujus, id est ctus absconderelur ab eis. -Nam si mandata Dei
Scriplurae divinae sigilla, sed « usque in hodiernum servarent, Filium utique ejus susciperent, qui est
diem, cum lcgitur Moyses, velamen est positum su- sapientia ejus quem quia non susceperunt, caecalj
per cor corum. Cum autem conversr fuerint ad sunt, ne eum^recipiant, qui in littera coniinelur.
Deum, atiferetur velamen (II Cor. m, 15). » Nun- Dum enim yenturus esset, et illi crederent eum
quam igilur apud eos vel lilleratus vel illitteralus venturum, recte sapiebant. Sed ex quo venit, .'et
senstmi libri hujus agnoseere poterit, donec veniant eum venisse non credideiunt, sed venlurum adhuc
ad eum, i qui aperit et nemo claudit, claudit, et putaverunl, intelligentiam- perdiderunl. Et sicut
nemo aperit (Apoc. m, 7). » Sic enim caecati sunt, resurgens aperuitsensum discipulis suis, ut intelli-
ut similiter aut delerius in eis errenl lilterati sicut gerent Scripturas, ita- econtr-ario clausit illis sen-
et idiolae. Sequitur : D sum, ut quod,infelligebant amitterent.
VERS.13. — < Et dixit Dominus : Eo quod ap- Et liasc est admiratio, quam se facturum eis as-
propinquat populus iste ore suo, et labiis suis glc seruit, quia mirum valde est, quomodo omnes pa-
rificat me, cor autem eorum longe est a me, eMU riter excaecati sunt. Juxta quem sensum et istud
Hiuerunt me mandato bominum el doctrinis. » congrue potesl aceipi, quod superius ad eos dixil :
VERS.14. — < ldeo ecce ego addam, ut admira- < Obslupescite, et admiramini, fluctuate, elvacilla-
tionem faciam populo huic miraculo grandi et ter > elc. Obstupescere enim et admirari possunt,
stupendo. > quia sic omnem inlelligenliam perdiderunt, et in
Apud Marcum legimus : « Quia eonvenerunt ad tenebris remanserunt. Sequitur:
Jesum Pbarisaei, et quidam de scribis venientes ab VERS.15. — « Yaequi profundi estis corde, ut a
Jerosolyniis, et cum vidissent quosdam ex discipu- Doniino adscondalis consilium, quorum sunl in te-
lis ejus communibus manibus id esl non lolis man- nebris opera, et dicunt • Quis videt nos et quis no-
ducaie, vitupera\erunt. Pharissei el onuies Judaei vit uos? >
nisi crebro lavent manus, non manducant tenenles Principes sacerdotum, el Scribae, et Pharisaei eranS
tradiiiones seniorum, el a foro, nisi baptizentur, profundi eorde, ut absconderent a Domino consilium,
279 HERVEI BURGIDOLENSIS MOXACHI 280
quando miserunt insidiatores, qui se esse juslos A quales temporibus erar.t Tharse, ct deteriores. Se-
simularent, ut caperenl eum in sermone, et trade- quitur :
renl eum pVincipalui, et poteslati praesidis, et inter- VERS.18. — t Et audient in die illa surdi verba
rogaverunl eum dicentes : « Magister, scimus libri et de tenebris et caligine oculi caecorum vi-
quia recte dicis et doces, et non accipis personam, •debunt. >
sed in veritate viam Dei doces, licet nobis tributum In die illa, qua conversus fuerk Libauus in Char-
Caesari darc, an non? > (Matth. xxn, 16.) Haec et mel, et Charmel in sallum, audient surdi, id esl
hujusmodifuit profunditas cordis eorum contra Dei gojtiles uejba libri, qui signatus manet apud Ju-
sapientiam, quorum erant in tenebris opera. Quae e\»os, nec aperiri potesl, id est sacrae Scripturse; et
enim in occulto flebant ab ipsis turpe est etiam inleriores oculi cmcorumgentilium de lenebriset ca-
dicere. Unde et Dominus increpavit eos, dicens : ligine veleris ignorantiss videbunt mysteria libri,
« A foris apparetis hominibus justi, intus vero pleni quem nobis aperuit leo de tribu Juda. Sequitur :
eslis hypocrisi et iniquitate (Matth. xxm, 28). » VERS.19. — «Et addent mites in Domino Iseti-
Multa enim in secreto mala committentes, dice- tiam, et pauperes homines insancto Israel exsul-
bant: Quis videt nos, el qui novit ea quae hic agi- tabunt. »
mus. Putabanl enim caeci se divinitus non videri, " Apostoli, qui prius gavisi sunt converlentes mil-
quos arguit prophela, subjungens : lia Judseorum, addenlin Domino gaudere, cum con-
YERS.16. — « Perversa esl haecvestra cogilatio : verterinl gentiles. Et pauperes homines, Id est mul-
titudo credentium, qui possessiones et substantias
quasi si lutum contra figulum cogitet, et dicat opus
factori suo : Non fecisti me, et figmentum dicat vendiderant, et pretia earum ad pedes aposlolorum
fictori suo: Non intelligis. > posuerant (Acl. iv, 54), in sancto Israel, id est in
Lutwn quippe conlra.figulum cogilabat, dum Ju- Christo exsultabunt. Sed quod audire surdi verha
dtei contra Christuminirent consilium. Et opus di- libri queant, pauperes spirilu gaudere in^Domino,
cebat factori suo : Non fecisli me, dum Grealorem probat sententia, quae subditur :
suum hunc negarent esse. Christus enimiigulus est, VERS.20. — t Quoniam defecit, qui praevalebat,
Judsei vero lutum et plasmatio ejus, sicut in fine consummatus est illusor. »
Pravoalebal enim hostis. anliquus jugo suo genus
pcenitentes loquuntur : « Et nunc, Domine, Pater humanum
noster es tu, nos vero lutum ; et iictor noster, et opprimens, ct illudebat ei delecfaiiones
fallaces suggerens, et peccatis servire faciens. Sed
opera manuumtuarumomnes nos (Isa. LXIV,6). »
.-. nunc defecit, el consummatus, id est consumplus
Bene ergo dicitur his qui eontra eum faciehant
est; quia per Christum victus atque ligatus est, et
consilium, quia «perversa est hsecvestra cogitatio: nihil factus. Sequitur : « Et succisi sunt, qui vigila-
quasi si lutum cogitet contra figulum, et dieat baut super iniquitatem. »
opus factori suo ; Non fecisli me. » Sed ct dicebal VESS.21. — «IQui peccare faciebant homines in
figmentum faclori suo : Non intelligis, dum illi mala verbo, et arguentem in porta supplanlabant, et de-
perpelrantes in tenebris sestimabant se Divinitalis clinaverunt frustra a justo. >
aspectum effugisse, dicentes : « Quis videt nos, et Romanorum ferro succisi sunt Judsei, qui vigila-
quis novit nos? > Sequitur : bant super iniquilatem, id est persequi Salvalorem
YERS.17.—« Nonne adbuc in modico el in brevi studebant. Qui pcccare faciebant hominesin verbo,
convertetur Libanus Jn Charmel, el Charmel in id est faciebant ut homines blasphemarent, quia
saltum reputabitur. « conspiraverunt, ut si quis illum confiteretur
Modicum breve fuit atemporeprsedicationis'Do- Christum, exlra synagogam fieret > (Joan. ix, 22).
minicseusque adgentiumvocationem. Tuncnamque Et supplantabant eum arguentem eos in porla, id
Libanus in Ckarmel est conversus. Libanus quippe est in loco judicii, quia dum per illos quinque dies
candidatio sive dealbatio dicitur, Charmel cognitio D ante passionem suam acrius eos argueret in tem-
circumcisionis. Et quid per Libanum nisi populus plo, semper insidias machinabanlur, ut 3d ejus ne-
genlilis, qui lolus est in baptismo, et pristinis sor- cem pertingerent.
dibus purgatus ac dealbatus, exprimitur?Quidper Et declinaverunl fruslra a justo, id est ab eodem
Cbarmel nisi populus Judaeorum carne circumci- Domino, quia non eis profuit dicere : « Non habe-
sus? Conversus estergo Libanus in Charmel,~~qi\o- mus regem nisi Caesarem (Joan. xn, 15). > In porta
niam < oleaster inserlus factus est socius radicis, et autem veteres agere solebant judicia. Unde et per
pinguedinis olivaj (Rom. xi, 17). » Conseculus est piophelam dicitur : « Constituite in porta judi-
enim populus gentilis graiiam et fidem, quam habe- cium (Amos. v, 15). » Dominum igitur argueniem
bat Hebraicus. Sed el Charmel in saltum xeputatus eos in porta dicit, quia malitiam eorum dijudicans
est, quia populus Judseorum amissa fide in torluo- increpabat. Quod si materialis -porta quaeritur, in
sam silvam gentilitatis est versus, sicul ait: « Facti porticu Salomonis arguit eos, dicens : « Vos non
sumus sicut in principio, cum non dominareris no- creditis, quianon estis de ovibusmeis (Joan.y.,26).>
stri, neque invoearetur nomen fuum super nos At illi supplantabant eum, quia « sustulerunl lapi-
(Isa. Lxm, 19). > Tales enim nunc sunt Hebrssi, des, ut jacerent in eum (ibid. 51). >
£8! COMMENT. IN ISAIAM LIBRI OCTO. — LIB. IV. t&
Vel daemones succisi sunt, qui vigilabant ad ini- A t xnx, 18). » Evangelizantibus autem novis prsedi-
quitatem, et peccure faciebant universum hominum catoribus hoc salutare, id est DominumJesum scient
genus in verbo blasphemiae, ut negarent verbum inlellectum erranles spiritu, id est Judaei, qui corue
Dei, et errorum dogmata pradicarent, cl urguenlem semper errabant, licet operibus recte viderenlur in-
in porta atque judicio, quantum in se erat, sup- cedere. Ei mussitatores, id est iidem ipsi Judaei, qui
plantabant, et a justitia declinare faciebant, qui move balbuiientium infantiuin mussitabant doctri-
erat in porlis filiae Sion exaltatus de portis mortis, nam legis, discent legem, quam antea disserere
et corripiebat eos, qui odorant in portis arguentem. nullo sludio valuerunt. Docebit enim gralia Christi,
Sequitur : quod homo docere nequivit. Sequitur :
YERS. 22. — « Propter hoc hsec dicit Dominus CAPUT XXX.
ad domum Jacob, qui redemit Ahraham : non modo YERS.1. — « Yaefilii desertores! dicit Dominus,
vultus ejus erubescet. > ut facerelis consilium et non cx me : et ordiremini
YERS.25. — « Sed cum viderit filios suos, opera telam, et non per spirilum meum, ut adderetis pec-
manuum mearum in medio sui sanctificantes no- calum super peccatum. >
men meiim, et sanctificabunt sanctum Jacob, et YERS.2. — « Qui ambulalis, ut descendatis im
Deum Israel praedicabunt. > " JEgyplum, et os meum non interrogastis speranles
VERS.24. — « Et «cient errantes spirilu intelle- auxilium in fortitudine Pharaonis, et habentes fidu-
ctum, et mussilatores discent legem. » ciam in umbra iEgypti. >
Quia pauperes in sancto Israel exsultabunt, et VERS.5. — « Et erit vobis fortitudo Pbaraonis
qui vigilabant ad iniquitatem, succidentur, propter ' in confusionem, et fiducia umbrse jEgypli in igno-
hoc hmcdicii Dominus, qui redemit Abraham. Habet miniam. >
aulem velus traditio, quod Chaldaei projecerunt VERS.4. — « Ierant enim in Tanis principes tui,
Abraham, et Aram in igncm, qui lingua eorum ap- ct miBlii lui in Tanes pervenerunt (155). >
pellatur Ur, eo quod ipsum colere nollent. Chaldsei VERS.5. — « Omnes confusi sunl super populo,
quippe adorabant ignem. Mortuus cst autem ibi qui eis prodesse non poterit: non fuefunt in auxi-
Aram inUr Chaldaeorum, et Abraham exivit ilLcsus. lium, et in aliquam utililatem, sed in confusionem,
Unde et ei Deus perhibetur dixisse : « Ego sum, et in opprobriuro. »
qui eduxi te de Ur Chaldseorum (Gen. xv, 7), >id Haec prophetia secundum historiam impleta est
est de igne Chaldseorum. Nam in Esdr* libio legilur sub Jeremia, quandopost eversionemJerusalem reli-
evidenter ipse Dominus Abraham liberasse« de igne quiae,Juda cohtradicente Deo, fugerunt in ^Egyptum
Chaldaeorum (II Esdr. ix, 7). > Hoc ergo dicit hic ' a facie Chaldaeorum, et ibi cum JEgypliis pariter
commemorari, dumdlcitur : « Haec dicit Dominus perierunt.
ad domum Jacob, qui rcdemit Abraham. » Sed cur Sed quid in reliquiis Juda nisi fideles nonnulli si-
hoc, antiquitus gestum, replicat loeuturus de novis gnantur, qui temporibus novissimae persecutionis
prsedieatoribus, nisi quia quemadmodum Abraham resides invenientur aliis jam captivatis?Nuncenim
tunceripuit, ethostes ejus confudit, sic nunc fidcles fit llla spirilalis captivitas populi Dei, quam sanctus
suos eripiet, qui sacrilegorum jussa contempserunt, Jeremias tam graviter plangit, et ex magna parte
ct persecutores eorum confundet? Ssepissime enim jam completa est. Quid ergo reliquiae Juda nisi nos
roartyres;. ignem superavere materiajem, et om- designant, qui superstites adhuc sumus, cseterosque,
nes ignem tribulationis vel concupiscenliae vice- qui futuri sunt nostri similes? Sed, quid talibus di-
runt. catur, audiamus, et caveamus.
Non modo, inquit, confundelur Jacob, id est «Yaeiilii desertores! dicit Dominus. > Filii sunt,
tempore, quo prophela loquebatur haec, populus quia Christiani; desertores, quia Patrem deserunt.
Judseorum suslinebit verecundiam, nec modo vultus Mandata quippe Dei relinquunt ut peccatis adhae-
ejus erubescet, sed cum videtit filios suos, id est apo- reant. Qui faciunt^ consi/ium et non ex Deo, quia
stolos et credcntes, quos meae manus in operibus caule sibi consulere se pulant, dum prospera mundi
bonis creabunt, in medio Jerusalem sanctificantes quaerere, suasque voluptates explere decernunt. Et
nomen meum Tiene vivendo, et praedicando. Effuso ordiuntur telam, et non per spirilum Domini, quia
enim Spiritu sancto et apostolis magnalia Dei lo- proponunt, vel inchoant agere, quse non licet, sicque
quenlibus infideles Judsei vehementer confusi sunt, peccatum operis additur super peccatum cogitalionis
alii ut in suis iniquitatibus tabescentes livore tor- eorum. "
querentur adversus credenles. Cum autem subjicit, Qui ambulant, id est operantur, ut descendant in
quia « sanctificabunt sanclum Jacob, et Deumlsrael JEgyptum, id est in sacculum. Quid est enim ambu-
praedicabunt, > manifeste declarat apostolos non lare nisi operari ? Et quid per JEgyptum nisi mun-
alium prssdicaturos nisi Deum, quem adoravit Israel, dus iste figuratur, vitaque sseeularium vel infide-
et sanclum, quem exspectavit Jacob. Dixit enim lium? Quid autem per os Domini nisi Scriptura
moriens : < Salutare tuum exspeclabo, Domine (Gen. sacra figuratur, vel quilibct justitioe pradicator.

(533)AHas, Erant enim Tani principes lui, et nuntii lui usque ad Hancs pervenerunt.
235 HERVEI BURGIDOLENSISMONACHI £84
Quid vero per regem ASgyptinisi polentes sseculi? A . Decem superius onera descripsimus, et nunc ap
Ambulant enim, ut in ^Egyplum descendant, qui ponil undenarium ut de transgressoribus se loqui
eas actiones operantur, per quas ab alto religionis designet. Denaiius eniin numerus perfectionem legis
in ssecularem coiiversalionera deveniant. exprimil, et undenarius transgressionem ejus. Nam
Et haec agentes non interrogaverunt os Domini, et hic historiam praedicit, quaetemporibus Jeremiss
-quia in Scripfuris non quaesierunt, vel ab aliquo facta cst, quando posl interfectionem Godoliae,Joan-
sanctorum si licerel eis agere la'ia. Cupiunl autem nan, filius Caree, cclcrique principes reliquias Juda
m ibgjptum descendere, idesl saecularem vitam tiansduxerunt in jEgyplum contra pra?ceplum Do-
ducere, quia sperant auxilium adversus persecu- mini, qui per Jeremiam prsecipiebal, ut manerent
tores. In foititudme Pharaonis, id cst principum in terra Juda. Quae scilicct reliquise \ocantur ju-
saeculi, si eis familiariler adliseserint. Et ab aeslu menta, quia insensatae erant, et brutae colenles ad-
tribulalionum babenl fiduciam in umbra yEgjpli, huc idola; jumenla austri, quia tribus Juda plagam
austri possedit. x
id est in protectione saeculi. Quibus fortitudo Pha-
raonis, id est potentum saeculinon in auxilium, sed Terra tribulalionis et anguslim lalitudo esl illius
in confusionem eril, et spes umbrm JEgypli in igno- eremi, per quam fugerunt in jEgyplum riielu Chal-
"'
wiiniam; quia foilasse nee ipsi piincipes saeculi po- daeorum; lewna plebs reliquiarum ; Joannan leo, et
terunt eos tucri "sub Antichristo, ne puniantur, alii duces. Vipera et regulus ex eis nascens, id est
aeternumque porlabunl impropeiium, quia formi- ex lesenaet leone filii sunt eorum, qui crudellbus
dantes pati tribuialionem, jusliliam vel fidem reli- orti parentibus virulenti fuerunt. Et divilias suas
querunt, et tribulationem non evaserunt. Sic enim licet exiguas in humeris jumentorum et gibbis ca-
raullis eventurum credimus in illa persecutione melorum porlaverunl fugientes ad populum jEgypti,
novisslma, quoniam vel ob solum Christianitatis qui eis prodesse non potuit. NamTsublalis omnibus,
nomen quod habuerunt, lorquebunlur, aut suhito quae babere poterant, illue iransfugcrunt. Veniente
perimentur, dum adhuc fideles esse credeniur. Sed autem Nabucbodonosor cum ipsis pariler jEgypliis,
et nunc plerique religiosi divilibus iniquis nimium in quibus confidehanl, perierunt fame et gladio.
familiares fiunt, et obsequuntur sperantes eorum JEgyptus enim fruslra, id est ineassum eis « auxi -
iefensione semper ah adversitate protegi, vel hujus liala esl el vane, quonlam defeeil alque evanuit
vifse prospera consequi. Sed exsurgenle procella ejus auxiliatio. Idcirco \ates populo reliquiarum
tribulalionis non per eos juvantur, imo magis con- properanti in iEgyplum clamat: Superbia tantum,
funduntur. '
% , in jEgypto est, non fortitudo,, quiesce residens iu
Ierant enim in Tanis,» etc. Principes et prae- lerra Juda. Quo non quiescente, prsecipit Dorainus
pssiti Ecclesise eunt in Tanis, id est in mandatum Jeremiss dicens :
humile, hoc est lerrenum, quando praeceplis sfficu- ,. VERS.8. — « Nunc ingressus scnbe eis super
larium principum contra suum Canonem obediunl. buxnm, et in libro diligenler exara illud, et erit
Et usque ad Tanes, quod interpretatur muiauia' com- cis in die novissimo in testimonium u.sque-in seter-
mutatus-est, perveniunt, dum cuilibet apostatae fue- num.»
rint similes, de quo non appareat, quod ab infidc-
Ingressus cum eis in JSgyptuni scribe eis in buxe,
litate commutatus ad justitiam non est. Sic enim
quod est lignuro imputribile, ut semper durare
temporibus Antichrisli facient, et aliqui jam fece- queat; el inlibio exara, ul ab omnibus agnoscalur,
runt. ~ Dominus interdixit, ne abirentin J£g\ptuni, et
Sed quid addilur? « Omnes confusi sunt super quia abierunt: et erit eis ad teslimonium damnalionis in
populo, qui eis prodesse non polerit.» Non enim die novissimo. Sequitur :
prodent illis populus iEgyptiorum, id est ssecula-
rium aut infidelium adversus Nabuchodonosor, id YERS.9. — « Populus enim ad iracundiam pro-
est diabolum, sed lemporaliter, vel aeternaliter ab eo _1 vocans est, et filii mendaces, filii nolentes audire
Domini.»
punientur, aut certe lemporaliter et seternaliter. legem
Nam sicut reliquiae Juda perierunt cum iEgypliis, Similiter et in Jeremia legilur. Quem cum mit-
ad quos, ut tribulationem evaderenl, confugerant; terent consulere Dominum, dixerunt: «Sit Dominus
sic et isti cum iniquis peribunt, quibus metu perse- inter nos teslis veritatis el ftdei, si non juxla omne
cutionum sociabantur. Sequitur : verbum, in quo miserit te Dominus Deus tuus ad
VERS.6. — e Onus jumentorum austri. In terra nos, sicfaciemus (Jer. XLII,5).» Et cum eisrespon-
tribulatibnis et angustiae lesena et leo, ex eis vipera disset Dominus, « non audivit Joannan filius Caree,
et regulus volans porlantes super humeros jumen- et omnes prkicipes bellatorum , et universus popu-'
torum dhilias suas, et super gibbum camelorum lus vocem Domini, ut maneret in terra Juda (Jer.
ihesauros suos ad populum, qui eis prodesse non XLIII,4).> Sequitur:
poierit.i YERS.10. — t Qui dicunt \identibus : Nolite vi-
VERS.7. — « JSgyptus enim fruslra et vane auxi- dere, et aspicientibus : Nolite aspicere nobis ea qusa
liabitur, ideoclamavi super hoc : Superbia tanlum recta sunt: loquimini nobis placentia, videte nobis
csi, quiesce,» crrorcs.>
<£5 COMMENT. IN ISAIAM LIBRI OGTO. — LIB. IV. 286
\ERS. 11.—« Aufeilea me viam, declinatc a me A Et hqc manifestum est. Nam quia fugeruut ad
semilam, cesset a facienostra sanclus Israel.» equos, ideo conlingit, ut fugerenl Chaldssos; et quia
Hoc est, quod Jereinise jam in iEgyplo dixerunt: super velocesascenderunt eqiios, ut loquunlur, ideo
< Sermonem, quem loeutus es ad nos in nomine veloces fuemiit Chaldeaeipersequentes eos, ul.noii
Domini, non audiemus ex te, sed facientes faciemus evaderent. Sequitur : l '•-
" omne veibum, YERS. 17. — « Mille ,homines a facie terroris
quod egredietur de ore, nostro, ut
sacrificemus reginsa ccsli, id est: lunse (Jer. XLIV, unius, et a facie terroris quinque fugielis : donec
16) » et his similia ssepe loquebantur. Dicebant vi- relinquamini quasi malys navis in ycrtice montis,
denlibus, id est Jeremiae el Baruch : Nolite nobis et quasi signum super collem.»
viderc ea qum recta sunl. Dicebant : Cesset a facie Mille jEgypliorum, in quibus confidilis, fugienta
nostra sanctus Israel, quia nec loqui valebant de facie miius Gbaklaeorum, et omncs vos Judsei fu-
Deo, nec audire, vel memoriam ejus ante faciem gietis a facie quinque Chaldaioruro, donec relinqua-
Hienlis venire. Sequiiur : mini quasi malus navis, vel signum in colle. Sicut
YERS.12. — « Propierea hsec dicil Dominus san- enim cum post naufragium positus fuerit malus in
^tus Israel: Pro eo, quod reprobaslis \erburo lioc, vertice montis, vcl super collem pro signo, omnes,
et speraslis in caiumnia, et in tumultu, et innixi B qui vident eum, intelligunt dissipatam esse,na\im,
eslis super eo.» ita pauci Judseorum remanentes omnibus se cernen-
YERS.15. •— « Propterea erit vobis iniquitas haec libus maiiifestavenmi Jerusalem e-sse destructam.
sicut interrnptio cadens, et requisita in muro ex- Qui quoniam inter inimicos diutius afflicti sunt ca-
celso, quoniam subito, dum non speratur,~veniet ptivitate et miseria; eonsolatur eos prophcta, sub-
contrilio ejus.» jungens :
VEBS.14. — c Et comminuetur, sicut conteritur VERS.18. — - Propterea exspectat, Dominus, ut
lagena figuli contrilione pervalida : et non inve- misereatur vestri, et ideo exaltabitur parcens vobis,
nietur de fragmentis ejus testa, in qua porletur igni- quia Deus judieii Dominus : Beati omnes, qui exspe-
culus de incendio, aut hauriatur parum aquse de clant euro.>
fovea.j YERS.19. — « Populus enim Sion habitabil in
Pracepi, inquit, vobis, ut manerelis in terra Juda, Jerusalem, plorans nequaquam plorabis, miserans
sed vos ex ore Jeremiae verbum hoc reprobastis, et miserebitur lui.»
speraslis in calumnia verborum, et in tumullu, di- Non vos," inquit, oblitus est Dominus in manu
centes : ~Nonmisil te Dominus. « Sed Baruch filius hostium vestrorum, ut pulalls, sed ob boc exspe-
Neriaeincitat te adversum nos (Jer. XLIII, 5),» et' ctat liberare vos, ul miserealur vestti relaxando
pec-
propteieaerit vobis «
iniquitas ineredulitatis, et con- catunijet^eripiendo vos. Et ideo vcslros hostos com-
Iradictionis hujus » sicul interiuptio muri quassila primens exallabilur super cos, et par-cet vobis ab
ab hostibus, et inventa nescienlibus his, qui intus Jiac afflictione, quam sustinetis, quia Deus
judicii
sunt, quia dum vos a Chaldseis in Egypto tute pu- est Dominus; id est omnia justo judicio faciens,
talis abscondere, viam eis ad vos panditis, et ex sive dum vos affligit, sive quando parcil, El beati
improviso capiemini, et comminuemini sicut laqena erunt, qui per ejus misericordiam exspectant ,libe-
. figuli, quemadmodum et de.Jerusalem per Jere- rari, quoniam populus Sion, qui captivus in Perside
miam diclum est : « Sic conteram populum istum, tenetur, liabilabil rursus liber in
Jerusalem, et af~
et civitatem islam sicut conteritur \as figuli, quod fiuet bonis, et lunc
ncquaquam plorabis, o Isracl,
non pofest ultra instaurari (Jer. xix, 11).» Sic ergo sed^exsultabis, quoniam Dominus misaebilur tui a
et reliquiarum populus in iEgjpto contritus est, ut cunctis tribulationibus
eripiens.
amplius recuperari nequiret. Et sicut de fragmen- Nunc ab.exordio lectionem repetentcs, videamus,
tis contritae lagens? testula non invenitur, in qua pa- si possit et aliter exponi, quoniam
ssepe contingit,
rum ignis vel aqum portelur, ita ex illis nullus super-. „ ut serriio propheticus in uno multa compleetatur.
fuit, qui ad aliquod opus bonum jam foret aptus. c Onus inquit, jumentoium austri. « Quid sit au-
Sequitur: sler, apud Ezechielem cognoscimus, cui Bominhs '
VERS.15.— « Quia Jisecdicit Dominus Deus san- ait: < Fili hominis, pone faciem luam contra viam
ctus Israel: Si revertamini, et quiescatis, salvi eri- austri, et slilla ad Africum, et propheta ad saltuiri
tis : in silentio el in spe erit forlitudo vestra.» agri mciidiani, et diees saltui meridiano :ltecdicit
Hoc est e\idens. Si reverlamini in terram Juda Dominus Deus : Ecce ego «uccendamin le ignem,
et quiescatis ibi, salvi eritis a Chaldseis, quosme- et comburam in te omne lignum viride, et omne
tuistis. Sequitur : lignum aridum (Ezech. xx, 46). » Et eadem repe- '
VERS.16. — « Et noluistis, et dixislis : Nequa- tendd" sic exposuit :'c Fili liominis pone facicm
quarn, sed ad equosfugiemus : ideo fugietis. Et su- tuam contia Jerusalem, -etstilla ad sanctuaria, ct
per veloces asceridemus: ideo vrioces (154) erunt, propheta contra humum Israel, et dices lerrselsrael:
j qui pe^sequenturvos.» Hssc dicit Dominus: Ecce ego ad te et ejiciam gla-
r *
(15,4)Alias, vdociorcs.
287 HERVLI BURGIDOLENSIS MONACHI 288
dium meum de vagina sua, el occidam in te justum A ^. cupiditate victi, errant a fide, et inserunt se dolo-
et impium (E&ech.xxi, 2). » Quod enim dixerat: ribus multis i
Pone faciem tuam contra viam austri, et slilla dd ' Lemna quippe et leo, vipera et regulus ducunt eos
ifricum, hoc interpretatus est dicens : « Pone fa- peceatis oneratos in iEgyplum,id estin tenebras in-
ciem tuam ad Jerusalem, et slilla ad sanctuaria. » fidelitatis ad populum genlilium et infidelium, qui
Yia igitur australis, Jerusalem est, id est Eccle- eis prodcsse non poietit in die novissimo, sicut jEgy-
.jia, et Afiicus vel auster sanctuarium est. Quse ptii non profuere reliquiis Juda venientibus Cbal-
sunt ergo jumenta auslri vel sanctuarii nisi homi- deis. jEgjplus enim, id est tenebrosa saeculariurn et
nes, qui Christianam religionem professi sunt, sed infidelium multitudo frustra auxiliabilur eis, quia
more jumentorum vivunt? « Homo cum in honore noii proficiet, et vane, quia evanescit atque transi-
esset, non intellexit, comparalus estjumentis insi- bit.
pientibus,etsimiiisfaclus est illis (Psal. XLVIII,15).» Yel leoni el lesenseviperse et regulo prodesse ne-
Jumenta quippe ratione carent, et onus quodcunque quibit populus inlidelium puniendo roartyres, quo-
sibi infponitur, indiiferenter portant. Sic et homo, niam per tormenta transibunt ad requiem et glo-
qui menlis ratione bonum et malum subtiliter non riam, magisque rohorabunt adversus Anticbristum
discernit reprobando malum et eligendo bonum, B I Ecclesiam. Et quoniam jEgyptus fruslra auxilia-
sed quamlibet imposilam sibi peccatorum sarci- bitur, ideo clamavi super hoc, quod Austri jumenta
nam ferre consentit, jumentum est. cum Sarcinis ad eam deseendunt. Superbia tantum
Onus vero hic pondus peccatorum designat et af- est, non utilitas, quia descendis in jEgyptum infi-
flictionum. delitatis, o quicunqueterram Juda, id est Eedesiam,
t In terra tribulationis et angustiae lesena et leo, in qua confessio veritatis est, deseris : Quiesce ab
ex e"isvipera et regulus volans portantes super hu- hoc itinere perverso residens in Ecclesiam. Sed
meros jumentorum divitias suas, et super gibbum quia nolunt quiescere, o Elia, nuuc ad eos ingressiis
camelorum thesauros suos ad populum, qui eis pro- sctibe eis super buxum, id est in abstinenli conver-
desse non poterit. >Quae terra tribulationis et angu- satione tua, quss per pallorem buxi figuratur, quid
stia nisi in qua fideles alfliguntur? In hac enim est agere debeant eis exprime, et in libro •diligenler
lemna, et leo, id est Babylon et diabolus. Nam sicut exara illud, id est in corde eorum memoriter assi-
Christum. et Ecclesiam designare solent lesena et gnare labora prsedicando. Unicuique enim liber est
leo, quoties in bono accipiuntur? ita diabolum et memoria conscientiae suae, et in libro scribimus,
Babylonem figurant, quoties in mala significatione dum aliquid imprimimus conscientiae proximi.
leguntur: Et erit, inquit, eis scriplura haec in die novissimo
Ex quibus videlicet leone et leaaia oritur reguhis ad testimonium justa? damnalionis, quia bonum,
volans, id est pestifer Antichristus, qui per super- quod agere debuissent, non ignoraverunt, sed con-
biam in altitudjne cogifationis super omnia evolat: lempserunt. Populns enim ad.iracundiam provocans
et vipera id est virulenta prsedicatorum ejus lurba. est, quoniam ille Deum ad iracundiam provocat,
Qui jumenta sanctuarii sumentes, id est Christia- quia mandata ejus sciendo transgreditur. Popuius
nos, et religionum professores imponunt super hu- igitur iste ad iracundiam provocans est, et filii men-
meros coidis eorum divitias suas, id est peccata, et daces, id est quod Deo promiserunt, non implentes,
super gibbos camelorum, id est super elationem tor- filii nolentes jam audire legem Dei, sed legem vo-
tuosae mentis ipsorum lltesauros suos, id est iniqui- luntalis suae sequentes : qui dicunt videntibus, id est
lates. Ex his enim sunt, « qui penctrant domos, et religionum magistris : Nolite videre, an ordinate
captivas ducunl mulierculas oneratas peccalis, quae ambulemus : el aspicientibus, id est qui vitam his
ducunfur variis desideriis (17 Tim, v, 6). > subjectorura, aii recta sit incessanter aspiciunt.
Diabolus igitur et Anlichristus eorumque sequa- Nolite aspicere nobis ea, qum recla sunt, sed loqui-
ces licet et nunc in humeris jumentorum austri di- D mini nobis placentia, id est quse ad vanam delecta-
vitias suas imponant, prsecipue tamen in illa per- tionem pertinent: Videie nobis errores, quos sequa-
suasione novissima fideles ab Ecclesia falsis polli- mur.
citationibus seducentes auferent, et onerabunt pec- Auferte a me viam justilise, ut incedam per devia :
catis et .afflictionibus. Nam « qui voluerint divites declinale a me semitam arclse conversalionis, °etam-
fieri, incidunt in tentationem, et inlaqueum diaboli, bulabo per amplam viam perditionis. Cesset a facie
et desideria niulla etinutilia, quaemergunt homines nostra sanctus Israel, id cst Deus, utjam ante fa-
in interitum, et perditionem. Radix enim omnium ciem cordis nostri non veniat. Sic loqui vel cogi-
malorum est cupiditas, quam quidem appetentes tare descendere est in jEgyptum. Haee enim jam
erraverunl a fide, et inseruerunt se doloribus multis loquuntur, et magis adbuc loculuri sunt, qui reli-
(I Tim. vi, 9). > Per avaritiam ergo decipiuntur gionem Christianam deserentes Antichristo socian-
hsec austri jumenta, ut lantum iniquitatum et mise- tur. t Erit enim tempus, cum sanam doetrinam non,
rise suscipiant onus. Incidunt enim per eam in la- sustinebunt, sed adsua desideria coacervabunt sibi
queum diaboli, et in desideria quae trahunt homi- magistros prurientes auribus; et a verilate quidem
nes in perditionem. Et dum Antichristo consentiunl auditum avertent, ad fabulas autem convertentur
239 COMMENT.IN ISAIAM LIBRI OCTO. — LIB. IV. 290
(II Tim. iv, 5). t — «Nam in novissimis tempori- A descendant. Equus enim slare nescil, velox ad im-
bus discedent quidam a flde altendentes spiritibns petum, cervieem suam exaltans, hiiiniens ad libi-
erroris (I Tim. iv, I), > id est doctrinse dsemonum dinem. Quid tara simile peccati? Fervel enim primo
in hypocrisi loquenlium mendacium, « et cauteria- culpa impelu, et omnem recti cogitationem prae-
lam habenlium conscientiam suam (ibid.). » Hi ergo venit, motuque immaturo cxsilit, ul eam difficile ra-
dicent: « Auferte a me viam, cesset a facie nostra tio revocare possit. Fertur et in prseceps, et ascen-
sanctus Israel. > Quibus divina respondet senten- sorem suum projicit in mare islud hujus sseculi
tia : Pro eo, quod reprobasiis verbum Iwc, quo pi'33- cervicc lumida recusans jugum correptionis. Et sp1-
cepi vobis, ut quiescerelis ire in jEgyplum infide- cialis quacdam forma cst libidinis, quae vocem mutot
lilatis; \el hoc reprobastis, ut aspicientes aspicerent hominis, verba amanlis corrumpat, suisque se pro-
vobis ea, quse recta sunt, et speraslis in calumnia bet sermonibus. Ad ejusmodi equitatum, inquii,
el hi lumidlu calumniam movenles contra sanam festinant, qui se rcvocanti dicunt . « Nequaquam
doctrinam, ct lumultuantes, ac procaciler innixi revertcmur, [sed ad equos fugiemus. > Declinant
cstis super lumultum contradiclionis et inobe- enim, et defluunt sensusoorum, el discipliuam men-
dientiae : Propterea erit vobis iniquilas~hmc,sicul in- lis abjecerunl, ideoque foris in actione dissipaiitur,
terruplio muri cadens, et ab hostibus qusesita fora- •" etad culpam proruunt.
men quaerenlibus. Dum enini in jEgyplo, id est Ad equos. inquiunf, fugiemus, iie patiamur ad-
infidelium consortio sicul inlra muri ambitum fore versa saeculi, quibus Ipropheta respondet; ideo fu-
vos tulos sestimatis ex impro\iso capiemini, et gietis adversarios in\ isibiles in tempore necessitatis,
peribitis, qui in Ecclesia tuti fuissetis. quia nunc disciplinam fugitis. Illi vero adjungunt :
Et comminuetur murus proleclionis vestrae, sicut El super veloces ascendemus, id est in peccatis exal-
conieriiur lagena figuli, quia corpora carnalium, tabimur, quse nos ad ea velociter ferant, quse ne-
qui vos tuebantur, in morte salvenlur. « Et non in- quiler consideramus. Et sermo divinus : Ideoque,
venietur de fragmenlis ejus lesta, in qua poitetur inquit, veloceserunt maligni spirilus, qui vos in hora
igniculus de incendio, vel parum aquse hauriatur de mortis persequentur.
fovea, > quia reprobi, postquam in morle contriti « Mille homiiies a facie terroris unius, et a faeie
sunt, non invenitur quisquam ex eis, qui vel ali- terroris quinque fugietis. » Irruit cnim leropore
quanlulum cbaritatis jam igniculum ab incendio, morlis Satanas cum satellitibus suis, jil animam
quo mentes electorum ardent, sumere valeal, vel rapiat. Unde Salomon cum dixisset: « Custodi lc-
parum aqux compunclionis haurire de fovea humi- r gem atque consilium, et erit vila animss tuae (Prov.
lilalis. Testa enim quisque peccalor est, cui dici- xxxi, 21), > paulo post de hora monis subjunxit:
tur : < VSE,qui contradicit fielori suo, (esla de sa- « Ne paveas repentino terrore, et irruentium tibi
miis terrse ! » (Isa. XLV,9.) Sed haec testa poslcon- potentias iropiorum (ibid., 25), » subaudi, ideo
tritionem nequit portare igniculum deincendio, qula custodi legem atque consilium. Isti ergo quilegem
per diem Sabbati. sicut le\ dicit: « Non succende- el consilium custodire respuunt, dicentes : « Ne-
(is ignem in ommbus habilaculis vestris (Exod. quaquam, sed ad equos fugiemus, » subripiente
xxxv, 5). > Sahbatuui quipuc esl, cum jam nil ope- mortis articulo pavebunt, el fugient a facie daemo-
iari post mortem iicei. Scd ncmo per dieni Sabbati num. Fugient quidcm, sed non cvadent sicul el re-
sufceeudeiignem in iiabitaculo suo; quia, qui nunc, liquiae Juda fugcrunt in jEgyptum Chaldseos, sed
ignem (baritatis iu corde suo non accendit, post non effugerunt. Fugil euim persecutores suos anima
moiiem iliuin accendere non valebit. Sed el aquam lempore egressioiiis suae, quia fugere quaerit, et tie-
conipunctioiiis haurire non potesl; qnia, quamvis pidans per arlus discurrit. Nam et de Bahylone
in inferno sit flelus cl stridor deniium, nequaquam scriptum est: t Quoniam in una die venient phuoe
lamen aqua mundans iuvenielurlbi. De cis namque ejus, mors ef luclus et fames, et igni comburetur,
lacnmis loquimur, qui flentem abluunl. Ostenso D et flebunt et plangent se super illam reges lerrac,
aulem, quid cis mancal, qui in jEgygplum, id est qui cum ilia fornicati sunt, et in deliciis vixerunt,
in saeculum et iiifidelitaieiii descendunl, rursum cum viderint fumuin incendii ejus, et longe slanles
quid conscquantur, si ad Ecciesiam velut ad lerram propter timorem lormentorum ejus dicenl : Yse, vse
Juda vcdierint, indical, subjungens. civitas illamagna Babylon, civitas illa forlis!»(Apoc.
« Si revertamini et quiescatis, salvi eritis : in si- XVIII, 8-10.) Sed bi leges non loco sed affeclu,
lcntio, el in spe, » non in calumnia et tumullu, nec corpore sed voluntale longe stabunt, quoniam
« erit fbrlitudo vestra » quia resistetis hoslibus cum eapariter cremabuulur. Sicut ergo longe slarc
vestris imisibilibus. Sed isti^uperbia et cupiditate dicunlur, qul in eadem damnalione sunt, quia longe
csecati respondent : « Nequaquam, sed ad equos vellent esse; sic nunc isii fugere perhibenlur in
fugiemus. > Prophel.i vero solers corrigere nititur morle adversarios suos, quos fugere cupiunt. Itaque
delinquentes, elarguendo revocat peccalores, strin- reprobis de suo fine dicitur : « Mille homines a facie
git passionum iropetus, frena rationis imponit, re- terroris unius, et a facie terroris quinque fugie-
\ocatculpam, slatuit errorem, dum suadet, ut re- tis, » etc.
\ertantur, ei qulescant, nec ad equos in iEgyptum Quis vero est unus iste, qui peccalores in extre-
m iIERYE-1BURGIDOLENSSSMONACHI 292
>
mis persequilur nisi diabolus? Etquisunt isti' quin- JA aspicit, et viliorum tenlamenta, priusquam veniant,
~que persecutores nisi maligni spirilus, qui eorum deprehendit et venienlia fortiter superal. Bic ergo
^piinque seiisus corporeos ad peccandura illexerunt? populus habilabil in J-erusalem, quia pro bellis tem-
Quid autem per milienarium nisi universttas desi- poralibus in asterna pace versabiiur.
gnatur? Ait,ergo his qui uovissima providere ne- Vel Sion intelligenda est prsasens Ecelesia, Jeru-
.gligunt : Mille komines, id est vos omnes iempore salem vero fulura. Et populus Sion habitabit in Jetu-
vocationis vestraa fugielis a facie lerroris unius, Sa- salem, quia qui in errores non declinaverint, sed
tanae, et a facie lertmis quinque, id esl daemor.uni, fiiieiiler ct juste in hae Ecclesia pei severaverint,
qni vos in quinque sensibus corporis fecerunl de- absque dubio in illa regnabuni; et qui nunc variis
linquere. Fugietis, inquam, donec relinquamini quasi de causis lamenlantur, sine fine tunc gaudebunt.
malus navis in vertice moniis, id est donec corpus Nam sequitur : « Ploians nequaquam ploiabis. »
vestrum exanime relmquatur, el omnibus pateat vos Et quia tunc misericordiam invenient in auxilio
in pelago sssculi hujus peilulisse naufiagium. Et oppoituno, « miserans, inquit, miserebitur tui
relinquamini quasi signum super collem, quod \iato- (jPsaZ.cxix.iv, 14),» quia * judicabit Dominus popu-
libus ostendit iter in moutem, quia formidine sup- lum suum, et in seivis suis miserebitur, quoniam
pfcii vestri-.persuadebitis casfeiis, ne sicut vos-a B! in aUernum misericordia ejiis (Psal. cxxw, 1), >
via rectitudmis exorbilent, sed ad superna recto Post baec de gratia Novi Testamenli dicitur :
calle lendant. Unde et uxor