You are on page 1of 775

Thomas Becket (saint ; 1120-1170). S. Thomae Cantuariensis,... nec non Herberti de Boseham,... Opera omnia, juxta editionem... J. A.

Gilles ["sic"],... anno 1845 Oxonii datam.


Accedunt ex ejusdem recensione Gilberti Foliot,... nec non Alani Tewkesberiensis .... 1854.

1/ Les contenus accessibles sur le site Gallica sont pour la plupart des reproductions numériques d'oeuvres tombées dans le domaine public provenant des collections de la
BnF.Leur réutilisation s'inscrit dans le cadre de la loi n°78-753 du 17 juillet 1978 :
*La réutilisation non commerciale de ces contenus est libre et gratuite dans le respect de la législation en vigueur et notamment du maintien de la mention de source.
*La réutilisation commerciale de ces contenus est payante et fait l'objet d'une licence. Est entendue par réutilisation commerciale la revente de contenus sous forme de produits
élaborés ou de fourniture de service.

Cliquer ici pour accéder aux tarifs et à la licence

2/ Les contenus de Gallica sont la propriété de la BnF au sens de l'article L.2112-1 du code général de la propriété des personnes publiques.

3/ Quelques contenus sont soumis à un régime de réutilisation particulier. Il s'agit :

*des reproductions de documents protégés par un droit d'auteur appartenant à un tiers. Ces documents ne peuvent être réutilisés, sauf dans le cadre de la copie privée, sans
l'autorisation préalable du titulaire des droits.
*des reproductions de documents conservés dans les bibliothèques ou autres institutions partenaires. Ceux-ci sont signalés par la mention Source gallica.BnF.fr / Bibliothèque
municipale de ... (ou autre partenaire). L'utilisateur est invité à s'informer auprès de ces bibliothèques de leurs conditions de réutilisation.

4/ Gallica constitue une base de données, dont la BnF est le producteur, protégée au sens des articles L341-1 et suivants du code de la propriété intellectuelle.

5/ Les présentes conditions d'utilisation des contenus de Gallica sont régies par la loi française. En cas de réutilisation prévue dans un autre pays, il appartient à chaque utilisateur
de vérifier la conformité de son projet avec le droit de ce pays.

6/ L'utilisateur s'engage à respecter les présentes conditions d'utilisation ainsi que la législation en vigueur, notamment en matière de propriété intellectuelle. En cas de non
respect de ces dispositions, il est notamment passible d'une amende prévue par la loi du 17 juillet 1978.

7/ Pour obtenir un document de Gallica en haute définition, contacter reutilisation@bnf.fr.


PATRGLOGLE

CURSUS COMPLETUS
SIVB
BIBLIOTHECA CNIVEKSALIS, INTEGRA, DNIFORMIS. COMMODA, OECONOMICA,

OMNIUM SS. PATRUM, DOCTORUM SCRIPTORUMQUEfECCLESIASTICORUM


QDl
AB JEVO APOSTOLICO AD INNOCENTII III TEMPORA
FLOUUERUNT;
RECUSIO CHRONOLOGICA
OMNIUMQUJE EXSTITERE MONUMENTORUM CATHOLKLETRADITIONISPER DUODECIMPRIOHA
ECCLESLE S^ECULA,
JUXTAEDITIONES INTERSE CUMQUE
ACCURATISSIMAS, NONNULLIS CODICIBUS MANUSCRIPTIS
COLLATAS,
PERQUAM DILIGENTERCASTIGATA;
DISSERTATIONIBUS, COMMENTARHS LECTIONIDUSQUE VARIANTIBUS CONTINENTER ILLUSTRATA
;
OUNIBUS OPERIBUS POSTAMPLISSIMAS EDITIONESQUJETRIBUSNOVISSIHIS S.ECULIS DEBENTURABSOLUTAS
DETECTIS,AUCTA;
INDICIBUS PABTICULARIBUS SINGULOS
ANALVTICIS, SIVETOMOS, SIVEAUCTORES ALICUJUS
MOUENTI
SUBSEQUENTIBUS,DONATAJ
CAFITCLISINTRAIPSUMTEXTUM RITEDISPOSITIS,NECNON ET TITULISSINGULARUM PAGINARUM
MARGINEH
SUPERIOREH DISTINGUENTIBUS
SUBJECTAMQUE MATERIAM SIGNIFICANTIBUS, ADORNATA;
OPERIBUS CUMDUBIISTUMAPOCRYPHIS, ALIQUA VEROAUCTORITATE 1NORDINE AD TRADITIONEM
ECCLESIASTICAMPOLLENTIBUS,AMPLIFICATAJ
DUOBUS INDICIBUS GENERALIBUSLOCUPLETATA : ALTERO SCILICET RERUM, QUOCONSULTO, QUIDQUID
UNUSQUISQUE PATRUM INQUODLIBETTHEMA UNOINTUITU
SCRIPSERIT CONSPICIATUR; ALTERO
SCRIPTURJE SACRiE, EX QUOLECTORI COMPERIRE SIT OBVIUM QUINAM PATRES
ET IN QUIBUSOPERUM SUORUM LOCISSINGULOS SINGULORUM LIBRORUM
SCRIPTURjETEXTUS COMMENTATI SINT.
EDITIOACCURATISSIMA, OMNIBUS
CJETERISQUE FACILE ANTEPONENDA,SI PERPENDANTUR *.CHARACTERUM NITIDITA»
CIIAIIT.E
QUALITAS, 1NTEGR1TASTEXTUS,PERFECTIO CORRECTIONIS, OPERUM RECUSORUM TUMVARIETAS
TIIMNUMERUS, FORMA VOLUMINUMPERQUAM COMMODA SIBIQUEINTOTOOPERIS DECURSUCONSTANTER
SIMIL1S,PRETIIEXIGUITAS,
PR.ESERTIMQUEISTACOLLECTIO.UNA, METHODICA ET CHRONOLO
SEXCENTORUM FRAGMENTORUM OPUSCULORUMQUE HACTENUS HIC ILLIC SPARSORUI
PRIHUM AUTEMIN NOSTRABIBLIOTHECA , EX OPERIBUS AD OMNES iETATES,
LOCOS,LINGUASFORMASQUE PERTINENTIBUS, COADUNATORUM.
SERIES SECUNDA,
Iti QUA PRODEUNTPATRES, DOCTORES SCRIPTORESQUE ECCLESIiELATIN4
A GREGOKIO AD
MAGNO INNOCENTIUMIII.
Slccurante
S'SV- SERiflW*»
IBLIOTHECS
(tlll TUHVa**Mt
SIVI
CURSUUM 1N9INGULOSSCIEHTI^ ECCLESIASTIC.E
COMPLETORUM RAMOSEDIT

ALIANEMPE
PATROLOGIABINAEDITIONETYPISMANDATAEST, LATINA,ALIAGR^CO-LATINA.—VENEUNT
MILLEETTRECENTISFRANCISSEXAGINTA
ET DUCENTAVOLUMINA EDITIONISLATINJE;OCTINGENTIS
— MERELATINAUNIVERSOS
KTMILLETUECENTAGRJECO-LATINJE. AUCTORESipiefiCCIDENTALES*
TUMORIENTALESEQUIDEMAMPLECTITUR; HI ACTEM,IN EA,SOLAVERSIQ^^WTINA^ONANTDR*

PATROLOGLE TOMUS CXC.


W^"-•'...]
S. THOMASCANTUAR. ARCHIEP. HERBERTUS DE BOSEHAM, S. IHOMiE Cffl^UBr CLERICUS.
GILBERTUS FOLIOT. EX ABBATE GLOCEST. PRIMUM EPISC. HEREFORD., DEINDE LONDON.
ALANUS TEWKESBERIENSIS ABBAS.

EXCUDEBATDR ET VENIT APUD J.-P. MIGNE EDITOREM,


1NVIADICTAFAMBOISE,PROPE PORTAMLUTETLE PARISIORUMVULGODENFER NOMINATAM,
SEU PETIT-MONTROUGE.
1854
SMIULUM XII

S. THOMiE

CANTUARIENSIS ARCHIEPISCOPI ET MARTYRIS

NECNON

HERBERTI DE BOSEHAM

CLERICI EJUS A SECRETIS

OPERA OMNIA

JUXTA EDITIONEM V. CL. J. A. GILLES, LL. D., ECCLES. ANGL. PRESBYTEM


ANNO 1845 OXONII DATAM

ACCEDUNTEX EJUSDEM«IECENSIONE

GILBERTI FOLIOT

BX ABBATE GLOCESTRl^ EPISCOPI PRIMUM HEREFORDIENSIS, DEINDE LONDONlENSiS


NECNON

ALANI TEWKESBERIENSIS ABBATIS

EPISTOLiE

ACCURANTE J.-P. MIGNE


CLEBI UNIVEHSflS
BIBLIOTHECJE
SIVE
IN SINGULOSSClENTIf ECCLESIASTICBRAMOSEDITORB
CURSUUMCOMPLETORUM

TOMUS UNICUS

VENIT : 8 FRANCISGALLICIS.

EXCUDEBATDR ET VENIT APUD J.-P. MIGNE EDITOREM


1NVIADICTACAJfBO/SjE.PROPEPORTAMLUTETIJE PARISIORUMVULGOD'ENFER NOMINATAU
SEU PETIT-MONTROUGE
1854
ELENCHUS

AUCTORUM ET OPERUM QUI IN HOC TOMO CXC CONTINENTUR.

S. THOMAS CANTUARIENSIS ARCHIEPISCOPUS ET MARTYR

Vita S. Thomse ab auctoribus contemporaneis scripta. Col. 1-863


Hymnus de S. Thoma. 369
Documenta historica de S. Thoma, 371
Epistolre S. Thomse. 435
Epistola variorum ad S. Thomam et alios. 671

GILBERTUS FOLIOT, EX ABBATE GLOCESTRIJE EPISCOPUS


PRIMUM HEREFORDIENSIS, DEINDE LONDONIENSIS.

Epistolae. 745
Epistolse variorum ad Gilbertum et alios. 977

HERBERTUS DE BOSEHAM, S/? THOM^E CANTUAR.


C^JCUS A SECRETIS.

Vita S. Thomee. 1073


Liber Melorum. 1293

ALANUS TEWKESBERIENSIS ABBAS. -

Epistolav 1&75

Ex typis MIGNE, au Petit-Montrouge^


EPISTOLA DEDIGATORIA

Viro spectatissimo et reverendo frairi Willelmo WHEWELL,collegii Sanclm Trinitatis Cantabrigier.sis


magistro, cmterisqueamicis suis qui in eodem collegio socii conversantur, Joannes A. GILES,humilis eoruni
servuset consacerdos,salutem ei debitum grati animi obsequium.
Magnorum virorum vilam et acla poslerilali tradere, eorum prmcipueesl, qui wquales illorum sive mtate
sive famitiaritate, omnia certo sciendi qum scriplo exararent occasionemnacti sunt. Inter illos tot tantosque
viros quos Anglia celeberrimosprotulit, pauci sunt qui cum Tlwma Becket,sanclo Cantuariensi archiepiscopo
et martyre possinl comparari. Cujus Vitam et gesla cum quindecim \haud minus, imo fortasse plures, plene
descripserint, mirari possumus hmc scripta jam pluribus smculisin codicibusmanuscriptis lulere nec jam in
lucem prolata esse.horum ego scriplorum opera edendiet quam accuralissimain mundumproferendi aygressus
laborem, intra muros veslri collegii, viri egregii, subsidium nactus sum, quod susceptum taborem lenivit,
expedivilet jam ad finem perduxii. Cujus subsidii liberrime rnihi commodati, grniam mentem habens, ad
pedes vesiros librum meum depono, obnixius deprecansne sine patrocinio veslro posl seplingenlosannos fama
Thomai, qum diu sopita est, reviviscatet ilerum reflorescut. Vaieai fraternitas vestra!
Dai. London. Kal. Jul. A. D. 1845.

EPISTOLA DEDICATORIA

ALTERA

VOLUMINIEPISTOLARUMS. THOM^ CANTUARIENSISPRiEFIXA

Venerabili patri et domino Ashursl TURNERO, Cicestrensi episcopo, Joannes Allen GILEShumilis ejus
parochianus, salutem et obedieniiamcanonicedebilam.
Mos, Pater, fuil patribus nostris, ul is, qui scriptis suis mundo se commendare vellet, nequaquam suis
innixus viribus, sed secundumordinem jam mullis sacvlis observutumauctorilate dioecesanisui.fullus sic in
publicumprodiret. Quemordinem servare votens,etsi in episcopalu tuo satis brevi temporeconstitutus, ad
pedes paternitalis tum librum meum depono; librum sane, si ad materiam spectas, quovispretio pretiosiorem,
quippequi epislolas continet sancii Thomm Cantuariensis, in illa Ecclesia, pro qua mdrtyrium passus est,
nunc primum vulgatas. Cujus viiam et merita, quoniam in alio libro a tne nuper edito salis patent, inprm-
sentiis discutere supersedeo; nec enim verba niihi libel «unc mulliplicare: salis fuisset epistolas illas me
primum inler Anglos edere, nisi id accessissel,sub palernitatis tum prmlationeedidisse.
J. A. GILES.
East Dene, juxla Easlbourne,
in com. Sussex. Id. Sept. A. D. 1845.

J. A. GILES PR.EFATIO.

I.
RECENSENTURVARIORUMELUCUBRATIONESDE VITA ET REBUS GESTIS S. TIIOMJE.

ThomaeCaniuariensis archiepiscopi Vita ex variis coaHanorum colrigilur testimoniis, qu£^^rqh^c-


censeri possuni : "' \
#*'''
1'riino loco, Epislola?, lum archiepiscopi ipsius quum variorum ejusdem aetatis, de qinbus infra ; •$
Secundo, ineinoranda quajque ex coacvoruiu Clironicis, Mallhxi Parisii scilicei, BroaijHoni el caelerof
rmn, collecia; \" ?
PATROL,CXC. '*'.«
3i S. T1I0MAS CANTUAR.ARCIIIEP. XII
Terlio, Vilsc ipsse ad tunc temporis eliam cxaralsc, de quibus prolixius. in tomi primi principio dis-
seritur.
Nunc brevius satis eril mcininisse complures eliam Thoma: Vilas a coxianeis esse descriptas,
qiiarum :
I. VITASANCTI TnoHiG,AiiCTORE EDWARIIO GRIM.— Moiiaclius erat ille Criiu, qui Thomaeali exsilio Can-
luariam redetinti obvius 1'uii; ejnsdem tunc priiuiini cum sceleslis illis, qui mox euin necatuii erani,
colloquenlis assecla ; occnmbenti cliam testis ei fidelis iilique, sed ebcu ! iniiiilis ailjuior. Opus quod snb
iiomiiie ejus bic datur in iribus Rrilanniri Musscicodicibus inveiiliim esl [Ar. 27, Vesp. E. X. Vitell. c. xn];
quorum quideiu unius exemplar, a Galeo exscripluin, in Cantabrigiensi SanclaeTrinilatis Collegio nune
asservatur. Qnam Vitam abEdwardo Grim descripiaiu esse declarani lnec verba quae niartyris hisloriae
pnrfixa sunt : prmciso eodemiclu bracliio hmc refcrentis. A Surio quidem aljbreviabalur el edebalur in
Aciis Sanctorum ; cujus cliam fragmenla nonnullas Pasxionum illuslraverunt.
II. VITAEJUSDESI, AUCTORE ROGERIO HEPONTINIACO. —Ac( ipilur ex nis. codice quodam regia; bibliolhecae
Parisiensis [n° 5615] ciijusexemplar eliam, iuler Galei niss. eodices, in SanclaeTrinitaiis Collegii biblio-
theca, Cantabrigiai invenitur. Quis fuerit auclor ex opere ipso omnino latet; in prologo vero relerlur ar-
cbiepiscopo, lunc Ponliniaci degenti vilain, monachuni qiienidam ministrasse, qmini ex alias praemissis
Rogerium quemdam, moiiacliinn neuipe, ei Tliomap.Poniiniaci ininistranlem, cxstitisse videamus, qui
non mullo post, domini sui, jain de medio sublaii, ipse scriptunis erat liisioriain. Ralioni ideo adiiioduiii
consenlaneum ducimus siiuin auctori opus restitnere. Videres qtioqiie ad calceni Parisiensis ms. codicis,
sub rubrica Hmc qumsequunlur in alia legenda sunt: t Quis quod sequitur sine lacrymis, etc., » nisi ad
iiliam Vitam, auclorc Joanne Sarisberiensi, referenda essent. Quae excipit Prologus in visiones, breve>
scilicet coiiipendium de miraculis Tlioniae, alias quoque el niullo prolixius enarralis. Et in his verbis ex-
plicit lomus : Explicit Vila et passio, miracula el signa sancli Tliomm Cuntuariensis arclnepiscopi anno Do-
mini miltesimo iiuadringentesimosexagesimoquarlo per me Lodewinum Confluentia;fratrem hujus domus, in
craslino Lncim virginis el marlyris.
III. VITAEJUSDEM, AUC.TORE WILLELMO FILIOSTEPIIAM. — Pretiosissima mter omnes, a Sparkio evulga-
balur in scriptoribus Ilislorim Anglicanm, fol. Loiul., 1725. Quis noniiiie ac dignitate fuerit et quomodojad
plenam nefarii liiijus cerlaminis, in quo Thomas oppressus esl, noliliam auclor perveneri.1,ipse nos iu
prooeinio commoniios esse voluit. In paile priina laudntur ea Londini urbis sub llenrico II descripiio,
quae doceat lectoreni siinul el niagnopcre ;illiciat. Idem opus in Lelandi Hinerario inislio splehdidius excu-
suni, sed copiosius minime. Utrumque nos equidem iiniiin ctini alleio collaliiin, ad usus nostros, accura-
lissime redegimus : coinpliinbus insuper addiiis, qua: ex dato a Dulci [Douce] Oxoniensi universiiati ms.
codice omnia deprompta simt.
IV-V. VITAEJUSDEM, AUCTORIBUS ALANO DETEWKESBERIA ETJOIIANNE SARISBERIENSI. — DIISCarchiepiscopi
Vitoe in Bodleianaebibliolheca." mss. codicibus exsianl, ita compositaeindeque typis excusac, ut ni.' propo-
siti in Alano esse conslet, nisi quae desunl in brevi niinis compendio Joannis Sarisbeiiensis, omnia ipse
sufficial. Qiioilquidein Joanuis opus non tantiini ad cnllectionem fol. quaindam, perveluslani sane, quae
Acta sunctorum niincupalur, pro parle accedil; sed et in compluribus niss.codicibiis in*eiiiur in integrum.
Qiianiobrem nos illud accuratius, collatis inter se Bodleianae nis. cod. [n» 957J, Dulcis [n° 287[, nec non
variis locis e Quadrilogo deprompiis, typis inandarc volnimus. Ciini aiilein Bodleiano illi n° 957 copiosa
epislolarum series inneclatur, concedas necesse est, si modo illis cmiseniias quae in Alani Vita principio
Epistotaruin praemiuuntiir, Alanuin, non Joaiiiiein, ut dicunt, bas collegisse epistolas, veluli a Thoma et
eoa:vis ejus descriplas. Quod semel admissum luetur elconunnai singularisilla Bodlieani ms. cod. n° 937
veiustas, nec pluribus equidem iinpar, lalis saliem, quae post Alani teuipora initium sumpsisse non ha-
beatur.
VI. VITAEJUSDEM, AUCTORE WILLELMO CANTUARIENSI. — Desideiatur niniis, vel ununi quodlibet, Viias
bnjus exemplar. Quapropler pro viiili sua enixus csl Editor ut, quae loca passim in Quadrilogo iiMirpata
iueranl, ipse colligercl elcoliecta ila recenseret ut argumento oinnia consentirent. Contextum vero ut
reviseret emendaretque, fragmenta illa conlulii cudici ms. Duacensi n° 810 : citiusqiiidem, sed atteiiie
satis, ul scriptorem transcriptoremve in recensendis nominibus atictorum et operibus ininiiiie lidum inve-
ncrit. Inde leclorein ipse admoniluin velil plura equidem sub Willelmi hiijus Canluariensis noniine fuisse
laudata quse ad eum nullo perlinere modo coiiiprobaniur. Auctoris ipsius nulla quasi memoria. Utruin sit
idem ac illeCantuaiiensis prior qui litteras quasdam adGilbertuui Foliot direxisse dicilur [vol. II, p. 171],
boc eliam incerlum.
Uiium fortasse restat certi ac singularis prelii, inter tot levia verba, monumentum, id est specimen
quoddam sermonis, prout ratio teniporuiii reriiiuque

ferebal, Anglice instiiuli.
VU. VITAEJUSDEM, AUCTORE E. DEEVESIIAM. 1'raefalis exccptis et de translatione mariyris [a. 1220]
capitulo quodam superaddito idem est Vila: bnjus alquc Quadrilogi secundi argumentuin. In Britannici
Musaeims. codice, unico et perauliquo illo [Cotl. Vesp. B xiv, fol. 55], opus conliiielur ab E [lia] Evesba-
mensi exscriplum etHenrico Croylandtnsi abbati dicalum, ad id temporis, m apparet, quuiii de transla-
lione mariyris quam maxime ageretur (1). Veniani igitur condonct inibi lector, si loluiii ipsmn corpus
operis omisisse videar, qui onuie quod (lesiderandum foret i.dmisi, pra faia scilicet et c&aera oimiia
qua: in capitulo superaddilo digesta sunt.
Vlll. VITAEJUSDEM, AUCTORiBus HENRICO ABBATE ET ROGERIO MONACHO CIIOYLANDI^. — E folio ms. codice
copioso vere, in Regia Bibliolbeca Parisioiuui, no5572. ^Praeniiiiiiiir pra.'latio una, quani alieia excipii:
illa quidem, auctore llenrico Croylandensi abbatc, ad dpus Langtoni Stephano dicandum; ba:c auicni
Croylandensi quodaui inonacho, nomine Kogerio, qui, et si ab Henrico eodein, ul opus iieruni jam typis
miuendum casligarelalque augerel sejnssuin esse dicut, nil novi tanien, seipsoauclore addiiuiu fuisse p>o-
litelur,nisi verba qusedatn,pauca nimiruiu etinid uiiumarguinenliiiilentaui Episloias quaruniliiceliani pars
inagna accedii.teinporum ordine recenseret.Quod opus, sic descriptum, haud aliier nos evulga "lum esse cu-
raviir.us; quippe cui cum Lupi Quadrilogum ac Vitain auctore Eveshamensi coiiiulerimus, i, qnasi
verbatim adeoque ex tribus constare invenimus, ut, exceptis epistolis et colligeolis liogerii verbis, nihil
omnino supersit. Causa est igilur cur loiius libri summam, nisi prafata ejus et quasi spucimen quoddam
serniouis, in quantuin a Lupi editis maxime dislat, dimiseriinus. ln praefatis autem videres, ad calcem,
(1) Nescitur equidem colleclor isle : nisi ego in veluslo quodam libro cujus noinen mc fngit id comper-
tuiu habueriin. Vilani scilicet quamdani archiepiscopi ab Elia Eveshamensi esse descriplaui.
XIII J. A. GILES PR.EFATIO. xiv
primttm hoc opus ad ultimos Richardi regis arinos excusum fuisse; idemque iterum a. D. 1213, Joaunis
regis H.
IX. VITAEJUSDEM, AtiCTORE ANONYMO, QVISEDECIMUM APPELLAT.— Seu ex variis excerpla, ul fatetur col-
leclor ipse. Praefata insunt qu;c iu historias ilbistrando ct qui sint earumdem auctorcs deinonstrando
haud minoris quam priora lnomenli apparent.Vilaaiitem ipsa brevis, in duode viginti scilieet capilibus
descripta. Occurrit duobus Regiae Bibliolhecae Parisiorum niss. codicibus ns 5371 et5573; sed a Quadri-
logo qiiamvis rmiltum in dicendo discrepet, non nobis tamen, quae huic nostrae collectioni suppeteiet,
digua satis inventa esl.
X. VITAEJUSDEM, AUCTORE BENEDICTO ABBATE PETRIBURGENSI. —Ex Cantuariensi monacho Petriburgen-
sis abbas, ille Benediclus omnibus ipse quae digessit, Tboniae ideo passioni, testis oculatus evasit. Ctijus
autem argumentiiin cuin totuin singillaiim non exstiterit, sed ex variis quae in Quadrilogo passim baben-
uir locis depromendum esset, lexlus igitur Quadrilogi ms. codici in Oxoniensi C.C.C. bibliotheca prae-
servaio a nobis collatus est. lienediclus de Vita llenrici II regis luculenter egisse vidclur. Idem de Thomae
iuiraculis. Quod ulliinum opus in illam miranilorum colleciionem, refertissimam vere, inimergendun)
ivit quaoin Lotniihisense bibliolheca, iu Parisiensi,BruxeIlensi superest, nec non in Bodleiana, nisicopiosa
niullo miniis. Caeierumisla uiiratula, quia ad historias authenlice probandas minime perlinent, nullo ne-
gotio dimittiinus, quippe quoequo magis inquiras, eo magis a proposito dissonant (2).
XI. PASSIOEJUSDEM, AUCTORE ANONYMO LAMBETUIENSI. •—In Lomithisensis bibliothecae ms. codice fol.
sa?culoxiv exarato. Inest eidciu illa Miraculorum amplissima colleclio de qua modo disscrebatur. Deest
vero auctoris nomen; deesl etiam argiimenli principium ut ex abruptis ejusdem apparet. Qno teuipore
absolnta fuerit null i ratione posita, nullo die velanuo, statuat quisque ut sibi iibiierit. Opus ipsum, ut »L
sit, ad hanc illam aeiatem, cujus judicia et sensus de vila moribusque martyris tam diserte amplexum est,
piihlire periinere videtur. Quod etiatn auclor, quisquis sit, confirmat et ipse, quum occunibenti martyri
tesiein oculaluni se esse declaraverit.
XII. PASSIOEJUSDEM, AUCTORE ANONYMO. — Traclatus brevis, e ms. cod. Bodleiano n° 509, fol. 15, quem
Parisiensi ms. cod. u» 5278 collegimus, excerplus.
XI'I. PASSIOSECUNDA. — Alia Passio brevis, primum in Cregorii (sancli) operibus, ad calcem edila,
Voss. i", Moguni. 1604, e cod. ms. tectionario Basiiicm S. Pelri in Urbe. Colligebalur lextus Par: ins. cod.
n°5508.
XIV. PASSIOtfenTiA.— Duobus prioribus non absimilis. Edebatur e Paris. ms. cod., [n° 3414].
XV. PASSIO QUAHTA. — Item e Paris. cod. ms. [n° 5269].
XVI. PASSIOQCINTA.— Edidit iirinniiii (dom.) Marlenius in Thesauri anecdotorum, t. III, p. 1757. Qnara
uiique auctore EdwarJo Grim, descriplain esse concludas necesse est, si modo rubricae ad calcern posilae
a>senlias%ulii stipra laudati hujus ha:c verba : prmciso vero eodem ictu hmc refereniis brachio. Sed qui-
tiinque ih his aniinadvertendis sese, vel leviter, implicari permiserit, is admodum contraria admiltet:
pissionein videlicet islam non tanta velustate antiquissimam esse quanta faciebant; imo nibil aliud esse
ac congeriem qiiauidam, quae, lectionaria, ut dicunt ad usum Ecclesiae, sicut alia ejusdem pretii opera.
imdeciinque inconsiilte nec indigeste minus exaggerala fuerit. Nos excudimus, collato lextu Martenii
ciiin nis. codice Valencenensi et Parisiensi n" 5281. Sed etalia ejusdem invenias exemplaria, Bruxellense
scilicei, n° 7959, Monteuseet Londinense e Mus. Britan.
Duo accedunt ad illas quinque Passiones : una, v. g. in Burguiuliana Briixellorum bibliolbeca asservala,
quae incipit : In Anglia,elc; aliera iuter Fulmani Iranscripta, in C. C. C. Oxouiensis. Sed cum ne mi-
rimi quideiu momeiili sint, satis est, et plus quam satis forlasse dices, eavetpauca, de passionibus istis
explicuisse.
XVII. VITAEJUSDEM, [Quadril. I]. — Multo majoris est prelii illa collectio. Edebalur Parisii, 4° 1495
sub boc titulo : Vita et processns S. Thomm Canluariensis super liberlate ecclesiaslica; sed ab omnibus fere
Quadrilogus nuncupatur. Totum hoc opus ex variorum fragmenlis constat; quorum uno vel duobus ex-
ceptis, idem esl ac Quadrilogus secundus. Cujus igitur, collatis inter se codicibus, illa tantum ex uno sdi-
dimiis, quae in altero desunt, nisi illa ipsa in aliis libri huius nostri locis inventa fuerint.
XVIII. Viia sancti ThommCantuariensis archiepiscopiet martyris, ab anonymoquodam scriptore ex aiio-
rum scriplis compitaia. — Sub hoc titulo Vita inserilur jam aLupo edita, seu Quadrilogus secundus. Nec
niirum si auctori cuique fragmenta, quae sua sunt, reslituere nequeas, cum hoc tantum generalim col-
leclor ipse dicat ab Alano, Herberlo, WillelmoCantuariensi et Joanni Sarisberiensi materiam suamacce-
pisse; quibus addas Rogeriuin uam pliirima ipse lertii libri argumenlo sulficit. Opus, neduin recentius,
prius lypis excusum iuisse quam Quadriloguin nomine primum nobis videlur. Sed ut liquidius res inno-
tescat, dicain quo rerumordiue haec opera omnia collecla fuerinl.
Escriptoribus Vilae archiepiscopi primus accedit, ul videlur, Guerneus de Ponte Maxentii, a quo poema
quoddain anno posl mortem Tliomaeqiiinto de eadem re condilum est. Quod equidem, in Britannico Mu-
sieo asservalum, nos, ad veterem Norinannicum sermonein illuslraiidum, inox typis mandaturi suiniis.
Sed quia perpauca nimiruin poeniata suiil qui in re historica enucleanda valeant, a praesenli proposilo
nostro illud ipsum secludere decernimus.
Consiat siiam navasse operam Herbertum anno post Thoinae obitum quinlo. Ad quid vero temporis
Joannes Sarisberiensis, EdwardusGrim, Rogerius Pontiniacus, Willelmus Cantuariensis, Benedictus Pe-
iribtirgeusis et Willelmus Siephani iiliiis scripserint, suam quinquc, Thomae archiepiscopi Vitam subob-
scuruni est, si non penitus in iucerto. lioc lantum animadverlas, Edwarduin Grim scilicet qiium prius vila
funcius esset quam llerbertiis ipse rei litterariac se iinmiscuerit, priorem idcirco in Vilain Tliomae archi-
episcopi enarrauda exsiitisse.
Siiiim deinde breve compendium eo edebal Alanus Tevvkesberiensis modo, ut Joannis Sarisberiensis de-
siderata suppleret qui ei Epistolis Tiiomaeuiruinque opus pncinisil. Quacoiimia, si ad quasdam Herberti
iie Bosham »i>;,iadversiones attendas, sic collecta suut ct descripta, auctore Alauo e Joanne Surisberiensi,
a.D. H8L.
SequiiurLomiihise.isis illescriptor qui rebus geslis leslis oculatus exstititet quidquid descripserit, ex
seipso descripsil. Huuc exeipiunl alii duo : quoium unus, Laiisdowuiensis ms. codicis [398] auctor, elsi
nil tanti ponderis exegeril ut a nobis restituerelur in iutegrum, ea tainen antiquilale se commendat quae
(2) Subinfer Angticano. Falso enim conclu iitur, quia prxmitlilur falso. Miracula equidem,etsi superna-
turalitcr, tameii ut iu oculis compluiium perfecia, ad autheutica pcrlinent, ergo ad proposiluni. — ED.P.
xv S. THOMASCANTUAR.ARCHIEP. xvi
enm ipsum Thomsc coananum fuisse probet; alter vero, Paris. ms. cod. anonymus auclor, cujnsprsRfaia
ssurpamtis, sibi, lum juveni, Edwardum Grim jam senescentem occurrisse asserit. Ipse ideo inter cosevos
Tboniae depiilandus forel, nisi omnia quae exscripsit a seipso ex Variorum historiis collecta esse fatere-
vjr. Quorum ideo nihil, praefalis exceptis, ad nos perlinere arbilramur.
Haecde coaelanortimscriptorum serie, quam sequitur altera , id est quasi cosetanorum. Siquidem tem-
pore translalionis Thomae[a. I». 1220] cum celebrasset martyrium Slephanus Langtonius, mullis aemu-
lantibus et scriplilaniibus, pullulaverunl ThomaeCanluariensis archiepiscopi Vilae. Plurima equidem sunt
istius generis opera, sed adeo similia, ut, prologo excepto et locis quibusdam in dicendi modo solum inter
se discrepantibus, idem ubique invenias. lnde utriim temporis ordine praecesserit iElias Eveshamensis an
Croylandensis Rogerius; an collector Quadrilogi primi, an secundi, illud omnino ignoratur. Quod si ab-
solvere contendas, res non parvi negotii est, momenli vero minimi. Qiiamobrem id nobis eo magis placet
quo verisimilius esse videlur, omnibus idem, autographum scilicet vel exemplar, adfuisse; quod, ut
quisque snuin faceret, dum in prafatis el locisquibusdam vel etiam mendis desudaverint, frustra utique
conati snnt. Nam si cunclis mens eadem furandi non deerit, niillus equidem voli sui compos exslilit. Cae-
terum, nt finem faciamus, leciorem volumus admonitum nos Quadrilogum primum in colligendis verbis
semper secutos fuisse, Hnnc aulem excudendiim ab oinnibus locis illis disjungimus quae sibi varii auciores
lam saepc laudati vindicabaut. Ideo nihil apud ipsum hic invenies quod ad collectorem ipsum pertinere
non videaiur. Quamvis, si omnia sibi constarent et cuique suum redderelur, multo minoris etiani mo-
menti haud dubie remaneret. Aliter, uil proprii habet Quadrilogus secundus, nisi forte lotum illud opus
quod Gesta post mariyrium nuncupatur. Cujus aiitem sit istud, utrum collectores ipsius qui de rebus gestis
posl Tliomaeobiium digressus est, au Herberli <leBosham qui in Iibro Melorum eadem ratione temporum
nactusest argumentum idem? Sub judice lis esl. Videas landem excerpta omnia quae, latente auctore vel
codice, ad fontem referri non possuni, uncinis lamen esse insignila perinde ac si locuni quempiain suum
in mss. codicibns nunc deperdiiis vel ignotis haberent.
XIX. Hacieiius de Vitis Thoinae; quas excipit Hymnus ex Atrebaiensi ms. cod. [n» 557] excerplus et sic
compleliir tota biographorum series.
DOCUMENTAHISTORICA:
XX. Causa inler Cantuariensem archiepiscopumet episcopumLondoniensem— Accipilur a ms. cod. Ca-
vei in Gilbcrli Foliot epislolis [Bodl. e Mus. 249], ubi occurrit sub n° 176; sed neque ex titulo neque ex
aucloris nomine constal. In qno agilur de Londnniensi episcopo excommunicato A. D. 1169.
XXI. Capitula concilii Alexandri teriii habitiTuronis. — Turonensis Concilii A. D. 1165 celebrali re-
censenlur acta et decreta. Occurrunt in ejusdem Bodleianoems. cod. [e Mus. 249 fol. 251].
XXII. Quajurandi fornmla juris se alligaverit Girardus Pucelle, antipapse paries derelicturus, explana-
tur. Inesl Lupi Epist. lib. xv, n° 176; sed hic melius Documentis historicis.
XXIII. Sequentia apud Lomithis. biblioth., in uno quodam Warthonii transcriptorum, ex antiquissimo
ms. codice ed. Haec animadvertit Warlhonius :
Primus, inler Angliaereges Henricus IV, sancto illo chrismate unctus est, quod de coelo descendit m
ampulla tapidea, inclusa aquilm aurem [sic]. De quibus ritibus disseriturTit.satis in Walsinghamii Hist.
i° ipso stalim iniiio, nec non in aliis hisl. ab eodem laudatis.|(Vid. Selden. Hon. p. 155 ms. cod. in bi-
blioth. Cotl. Idem est, ut videtur, ac ille quem legas ad calcem lertii tom., in operibus Joannis Tinmulhi-
censis, apud Lomiih. bibl. cod. ms. fo. n° 12, de cnjus infra.)
XXIV. Accipitur hoc fragmentum e vol. III novissimi Thomae Episl. ms. codicisin quinque vol. fol. di-
transcripta ejusdem huic vol., insunt quae argu-
gesli, in Trin. Coll. Cantabr. bibl. nunc asservali. Duoveruma
inentoquidem concinunt usque ad verbum aposto/icom, proposito sub finem discedunt et in alieua-
rumepistolaruin snnteniias declinanl.UndelranslatoremerravisseetfinemfragmentHpsiusdeessecredereest.
XXV. SUMMA CAUS^E, etc. E Dulcis ms. cod. [287] in Bodleiana bibliotheca asservatum. Videas, si modo
ThoniK, Viue, auctore Filz Stephano hoc documentum conferas, Vitae illae ipsae exerceptum quoddamin-
esse, ab argumento maxime dissonans. Quod mendum Editor ad calcem lomi cum animadverierel, ipse
tamen excerpliim adsuum relerre locum minime potuit. Porro SUMMA CAUS^;parle illa quae deprima nun-
*
cupatur, occurrit sub n° 164 in Epistol. Gilberli Foliot e Cavei ins. cod. [apur Mus. 249]; parte autem
sccnnda, id eslde compromissione,invenilur in Epist. 12, lib. I Thomaeepisl. a TertiaLupo ed. Vertiin Claren-
donensia decreta sexdecim diniittebat, quia alias evulgata fuerant. Sic et nos. pars seu De eisilio
elc, accedit n° 158 in Cavei nis. cod.
XXVI. DEJURAMENTIS, elc. Invenitur in ms. cod. supradicto Trin. coll. Cantab.; item in cod. Brit. Mus.,
Tit. D, XI : art. 8.
XXVII. E Cava:i ms. cod. n° 178; Dulcis n° 64 *.
XXVIII. E Lomithisensis ms. cod. [156] n°5, cum Parisiensis cod. 5572 n° 47 coll.
XXIX. E Claud. B II, lib. n, ep. 150; Bodl. 947, n° 176, part. m.
XXX. E Paris. ms. cod. 5372.
XXXI. E Claud. BII. Episi. excipitillas qtiaehisce verbis incipiunt: Non ignorant.
XXXII. Stephani Langlonii sermo, e Lupi ed. iranslaiiis,
XXXIII. Traclatus de promissione beati Thommmartyris, videlieet quod talis essel sibi successurus, qui
er.clesimPonliniacensi recompensarelpro liberalilatibus sibi temporesui exsitii impensis. E Martenii Thesauro,
vol. III p. 1873, post B. Edmnndi hislorias ; parvi equidem pretii, sed iiumerus ipse.
XXXIV. Excerptum e cod. Mus. Biitan. Reg. 15. E. VI.
XXXV. Haecde docunieiilis et couiplelur toinus, edilo ad calcem /raginento quodam Vitaearchiepiscopi
in Lansdowucnsi ms. cod. dcscriptae. Asserit auclor eo leinpore sc vixisse vitain dc quo deinde ipse dis-
seruil.
ilactenus igitur haecde variorum Vitis et Documentis historicis. De Heriberto Boshamensi diceiicliiiit
nobis eril infra. Videas lanliun, cuin una typis ambo mandarenlur, materiem cujusque eo digeslam fuisst
modo, quein, nisi colliget textus el elucidel, intelligi miuimc potesl. Nunc ad epistolas Becqueli irans-
tamus.
xvti J. A. GILES PRJEFATIO.

II.

EPISTOLiE S. THOM^G.

E testimoniis cunctis magni istius discidii, quo Hsnricum II inler et Thomam Cantiiaiieiisem archiepi-
scopum lam diu dimicalum est, pluriini sunt momenti virorum illorum Epistolae, qui tain fiineslaerei pars
aliqua, vel minima, ipsi fusriint. Quarum ulique aulographa plura, ut ex ipsis passim accipias, ab archi-
cpiscopo fidei Vaticanaebibliolhecae nec non forle locorum aliorum demandata sunt. Eariinidem vero epi-
slolarum, cum plurima exemplaria inveniantur, nulliim preliosius quam illud quod in Yaticana biblio-
iheca quoque superest. Jamdudum equidem Epistolae mullse in Historia quadripartita seu QuadrilogOi
'Parisii, a. 1495 ed. excusce fuerant, cnm vim tolam, id est quingentas vel sexingentas epistolas, quas
nmnes in Vaticana invenerit, edidit Lupus, Bruxellis a, 1682 sub hoc tilulo Vita et Epistolm sancli Thomm.
Nam sancli epislolis Vitam praemillebal edilorex Variorum scripiis depromptam et totum opus eo nun-
cnpabat nomine quo prius, id est Quadrilogum. Omnia illa ilerum in Lupi fol. editione invenies. Pronterea
exslant in Rerum Gallicarum et Francicarum scriptoribus trecenlae circiter Thoma: et coaevorumepistolae,
qnas ex duobus RegiaeBihliolh. Paris. primus virclarissimus D. Bouquetus edidit.
Quodsi ad nomen subscribenlis cujusquealtendas, occurrunt inprimis Alexandri papaeepistola»plnrimae;
Joannis Sarisberiensis deinde, nonaginta fernie; Gilberti Foliot, quinqne vel sex; Arniilphi Lexoviensis,
multo plures; Henrici II regis, paucissimae. Cum autcm Arniilphi ac Gilberti Foliot epislolae cum aliis
eorumdem operibus singillalim ederenlur, e re litteraria minime visum fuil bis in idem repetere. Item de
Joannis Sarisberiensis epistolis. Verum, his exceptis, alia omnia hic invenies quae ab ediloribus cunctis
liuciisqiie collala fuerint. Videsis modo materiein sic ad argiimenliim fuisse redaciam, ut pars una Epi-
siolarum Gilberli Foliol Colleclioni insereretur; pars allera,Thomae.Quod equidem in prooemio ad Gilber-
iiiin jain nolavi. Sed hic vere bis repelita placent, ne quid ex antehac editis apud nos desiderari exi-
siimes.
Sub finem tomi adest epistolarum index, ita ordine alphabelico digeslus, ut hanc novissimam cnm
prius editis, imo cnm mss. cod. conferre possis editionem; nisi vero Arniilphi Joannisque Sarisberiensis
epislolas, quippe quaesigillalim edilae sunt, ad suum peculiarem locuiii requiras.
Sic colligebatur Epistolarum editio illa nostra, referlissima vere, utpote quae lani plurima tunc primiim
inlucem adduxeril : nullis exceptis, ut diximus, uisi quae ad Arnulpbi Joannisque Sarisberiensis opera
periinent et in hisce libris, a nobis quoque edilis, inveniuntur.
Hanc seriem Epistolaruin universam, ut Alanus Tewkesberiensis primum, sic deinde Lupus pro ralioue
teinporuni iustituit; verum dillicullates plurimas, si non errores in eo chronologico ordine repreliendes.
Quapropter, ul in Gilberli Foliot Episl., ita aliain secuti sumusViam. Quum enim quid scriptum sit et quo
auctore scriptum praesertim inquiras, in eo dignitatis vel gradus ordine propalamus lilteras, nt res libi
liquido innoiescat. Legas igitur in iitraque collectione Thoinae vel Gilberti Foliot primum, ul illius de qno
ag.tur, epistolas; deinde vero SS. Ponlilicum. cardinaliuin, archiepiscoporum, et sic deinceps usque ad
uliiniiim in ecclesiastico ordine novissime positum. Quod si adsiul plures ejusdem dignitatis vel gradns
scriptores, liine alphabetice, nomine sedis vel abbalia:, vel prioralus, vel etiani parochiaecolligendi siint:
Canliiariensis, verbi gralia, Eboracensis, Moguntinensis, etc. Postponimus tandem, ul decel, laicos om-
nes scriptores, reges scilicet, reginas, primaies, equites, elc. Et sic, simplici intuilu, quisquis es, episto-
lain quamlibet si appetas, cito nactus es. Qui forlasse, dum in minimis quidem, sed levius attendis, rem
ad volum perfecie non deductam esse senties; verum attentius intuere, quaeso : videas enim idem, verbi
gratia, nomen variis in locis posse usurpari. Quia autem adeo copiosissima est collectio, ut rudis nimi-
rum indigestaqiie moles liabeatur, nisi quo fuerint scripta eodem ordine ouuiia couiinemorcnlui', indev.
aiinecliiur secundus qui rem chronologicam ipsam pulchre patelacit.
Colligebatur opus cum plurimis mss. codicibus de quibus in nolis largius disseritur. Qui sint ct unde
sint satis eril hic meminisse :

4 scilicet in Bodleiana Oxoniensi bibliofheca;


2 in S. Joan. coll. bibl. Ox.;
2 in C. C. C. bibl. Cant.;
1 in Trin. cur. bibl. ejusdem loci;
1 in Lomilh. bibl. Loudin.;
6 in Mus. Brit.
5 in Reg. bibl. Paris.
XIX S. TIIOMAS CANTUAR. ARCIIIEP. — VIT.E S. TIIOMJE TABULA CIIRON.

VITJE S. THOM^ TABULA CHRONOLOGICA.

1116. —In terrasancla captus Gilbertus Bcckel inservit Amurath, cujus filia christianum servuin Ma-
thilda deperit.
1117.— Fugit Gilbertus etLondinum repetil, comitante Malbilda; quam, modo nuptam, deinde relin-
quil, iteriim cruce signattis.
1118. —Naius est Thomas Becket. Eadem nocte Gilberli domus incendilur.
1121. — Redit Gilbertus.
1130-35. — Ad id teinporis, Thoinas prioris Merlonensis tutelae demandalur alumnus.
1159. — Obiil Mathilda.
1140.— Apud Parisios studiis vacat Thouias Becket.
1141-43. — Osberni Oclonuinini [sic] clerico fungilur officio. Non mnlto post ad Theobaldi archiepi-
scopi curiam accedit, nbi diaconus, deiude archidiacoiius ordinaliis Olfordii et S. Mari<ead rivos [Strand)
beneficia, Beverleiacum doniinium, necnon alia privilegia oblinet.
1155 [ul. 58]. — In cancellarium eligit eum atque recipil rcx Ilenricus. Pacera regni Thomas re-
format.
1159. — Inter Tolosanum comilem et Franconim regem bellum desaevit.
1160. — Ad Francormn regem delegaius acccdil Becket.
1161. —April. 16, obiit archiep. Theobald.
1162. — In archiepiscopum cligilur Thomas. Westmonasterii, feria quinta ante in albis confirmata ele-
clione, Cantuariae, in ulbit, ordinatur presbyier, mox a Vineestriensi llenrico in arcbiepiscoputii conse-
crandiis. lpse dic.il Readineiisemabbatiam ei praeest S. E.lwaivli, cognoiuiiie confessoris, corporis transla-
tioni, quae equidem, eo procurantc, splendidissime celebrala fuii. Privilegiu, nou jure irrogata, revo-
canliir.
1165. — Concilio Turonensi adest. Qnia Ecclesiae reformat pacem.regem a se alienat.
1*65. — Kal. Oclobris concilium usurpat Weslmonaslerii Henricus rex. Abest Joannes Sarisberiensis
exsul.
1'164.— Celebratur Clarendonense conciliuni. Ter fugae consulit incassum Tbcunas Becket.
1164. — Pridie Non. Octobris seu feria lcrtia, usiirpalur Noriliamluneiise concilium ; aufiigil archi-
cpiscopns iii Id. (feiia tertia) ac Flandriis peilustralis papam Senona: adit; qtiojubenle, Poiiliiiiacum
pergil, ibidem coiiimoralunis.
1165. — Aiiiium qaiaie perducil Ponliniaci,
1166.—Fautores quosdam regis excoiniiiunicat; quani excoinmiinicalionein, Veielaei, regi ipsi mi-
natur.
1167, 68, 69. — Per hos tres annos, dum subdole iindequaque conversanlur et fide Gcla ad Romanaiii
sedem appellanl, Londinensem ct Sarisberiensem episcopos Thomas vinculis iiinodal excoinuuiiiicalioiiis.
Tuiii rex, ad componendain pacem iuie.r oinnes, apud Montmiruil, Montem Marlyrum et alibi cuin schi-
smatico iinperalore Frederico consilittm iuit.
1170. Freitvilhe, landem conceditur ut archiepiscopus sedem suam repetat; quod tamen per nonnullos.
iiienscs, semper reliiclancte rege, non cllicit.
1170. — IVNon. Dec. ciim denuo rediisset archiepiscopus, vix quatuor hebdomadis tumLondini quuin
Cantuariac exemptis, a quatuor equilibus idem, in sua ipsa Canluariae nietropoliiana ecclesia, P. M. hora
quaria, iv Kal. Jamiarii inicidaiur, ac die sequciui in ccclesiae ejusdem crypta tumtilalur.
1221. — Translalio Thomae, cujus reliquiae, astantibus Henrici 111rege, priniatibtis et totiU3regni clero,
in splendidissinia capsa dcponuntur.
SANCTT TEOMM

CANTUARIENSIS ARCHIEPISCOPI ET MARTYRIS

VITA PRIMA

AUCTORE EDWARDO GRIM.

PROLOGUS. A Christi miles, et martyr egregius bealus Thomas


Proiessores artium sacculiproprios singuli cona- sanclitatis spectaculum, jusliliae norma, incentivum
lus babenl, quibus ad altiora conscendant, el quid palientiae, virtutis exemplar, assertor inviclissimus
emolumenli ferat perfectio disciplinae, quam pro- verilalis. Sed quid mihi, inquis, cum marlyrioT
fessi sunt, infatigabili perpendenles inluitu, dum ex quid cum miraculis qtiae non humance viribus eflica-
fmis provenlu conatus sui leniunt inclementiam, ciaetribuenda sunt, sed Deo? Bene : non nos tibi
quasi quodam animati compendio viae robustius ad martyrium, nec miracula proponimus imitanda, sed
proposita consurgunt. El hi quidem, ut transiloriam vitam considera martyris plenius, contemplare mo-
quandoque coronam consequanlur, quos labores, res, mirare hominem, inter omnes mundi divitias,
quaecertamina sublerfiigiunt, quibusve nonnunquam et quidquid pretiosum aeslimaliohabethumana, tan-
snbduiilur injuriis vel quid reputant impossibile? tam animi tenuisse conslantiam, ut nec prospera
Sed horum profecto laboris industriam qui iiiundo illum ad amorem mundi mollescerent, nec adversa
niilitaiit, cum mundo perire niilliis ambigat, nemo quaevis ab amore Conditoris, ut primum sensibus
aliud aflirmare conelur. Cum igilur nostra sit causa ejus cognitio sese veritalis infudit, aliquatenus re-
dissimilis, quibus Christus proponitur via, Iaborum lardarenl. Und3 fundalus et ipse supra firmam pe-
finis acterna promittitur vita, quanta, quaeso, inler g tram, jure cum Apostolo proclamabat: < Quis me
varios ac multiplices mundi casus opus est vigilan- separabit a charitate Chrisli? j Passus siquidem tri-
lia! Non nos a proposito vitae remissioris lenocinia bulaliones multas et malas, exsilium dignitatis, pri-
labefactent : non revocent a reclo tramile laboris vationem rerum omnium, proscriplionem et, quod
incommoda viae, quibus felici commercio pro cadu- altius insedit animo et vehementer afflixit, charo-
cis aeterna, pro lerreuis ccclestia praeparantur. Et ad rum Iacrymas et desolalionem; sed haec universa
haecquidem ut alacrior aspiret Chrisliana devolio, alta menle transcendens, devotior in dies reddeba-
sinislra perversorumseiuulatione conlempla, illorum lur, nequaquam similis insipienli cui psalmns im-
gradiamur via, innilamur vestigiis, quorum astruit properat quoniam conDlebitur tibi cum benefeceris
lidemconversatio sancta, commendatvitam consum- ei. Pie igitur parere cupienles quorumdamdevotioni,
malio felix et gloriam nobis virlulum insignia cla- qui gesla martyris pretiosi plenius nosse solliciti
manl. Neque enim Cluisclanae professionis est ab sunt, quae ad nostram pervenere notitiam, illorum
his vivendi formam conlrahere, quns vel opns iu- scilicet reiatu, qui viventi familiarius adhaeserant,
validum reddit infames, aut imperfecla volunias vel nos ipsi perspeximus, ipsitis de quo loquimur
compellil a proposito relabi. Verum si te quaecunque patrocinantibus merilis stylo perslringere satage-
inlirma aniiiia ad correctioris vitaevias lemporis ut (C mus, praemonentes lectorem, minime consonare ve-
assolet interjeclu veterum minus accendit auctori- ritaii, quidquid hinc alii vel scripserunt, vel scri.
tas, iibique consulit, ac medetur indevolioni noslrae ptnri sunt, quod huic narralioni nostrae probelur
misericors providentia Salvaloris. Ut si velerum esse conlrarium. Plane ad haec agenda, elsi minus
f.icta fastidimus, vel hunc pudeat imilari nolle quem dignos nos pro maleriae dignitate non levis nos ad-
licuit intueri. Auclor igitur htimanae salutis, dum dicat praesumptio, sensusque confundal inopia, sed
multorum refrigescenle charitate et abundanle mali- rursus amor erigit trepidantem, invitat devotio, et
tia, quasi iniiius curasse creditur temporalia, sicut animant non mediocriler ad loquendum proflueniia
semel assumptaehumanitaiis eihibilione, visilavit et ab ubertate domus Dei stillicidia gratiarum : qnibus
fecit redemptionem plebis suae, sic per suos invisi- per liunc famulum suum Salvator faciein lerrae nou
bilis operatione majeslatis quos redemit ad meliora desinit irrigare. Elenim si sileamus nos, so.utus in
incessanter invitat. Ac ne tanli muneris exsors vi- laudem martyris mutorum lingua, et quam accepta
deatur hic nosler dies, novus in medium procedat Creatori fuerit illius et vila et mors, virlules lo»
PATHOLCXC. 1
B S. THOM/E CANTUAR. ARCIHEP. 4
quu Uur. Noslrae igitur devotioni lineas rectiludinis A nudum hunc mater conspexit in somniis. Unde in-
nunquaiii in sdibendo excedere, per beali Patris dignala advcrsus nutricem: < Cur, inquit, non tegis
noslri nicrita gloriosa, spiritus verilatis inspiret, ut infanlcm ? > Cui nulrix : i Opliuie. domina mea, cc-
pura ac lide plena prosequatur oratio quod pia ag- opcrlus est purpura pretiosa et plicata. > Surgunt
^rcdiinur inlenlionc. illico maler cl famula, moliuntur explicare pallium,
Eleclus igitur ante mundi conslilulionem in Chri- ul diligentius inde parvulum operirent. Cujus lati-
slo sanctus Thomas ortu suo felici Britanniarum tudinem cum nec thalami paterenlur angustiae, nec
caput Loudonias iiluslravil. Paler ejus Gilberlus, amplior aula, sed et plalea longe angustior appare-
cognomenlo Beket, 'inaler vero Mathildis fuit: ambo ret, ad Smedefeld, qui locus amplus est in civitate,
generis ac divitiarum splendorc suis nequaquam ul vel ibi suis satisfacerent votis, ambae pariter, ut
coucivibus inferiores; quibus e regione morum in- visum fuerat, leslinarunt. Cumque de loci latitudine
gcnuilaie el piaeconvcrsalionis innocentia longe ex- securitalein sibi promitienles coeplis insisterent, vox
ccllentius pra:eminehal. Juslitisesiquidem actionibus ad illas illapsa de supernis intonuit, dicens: i Incas-
insistentes, sine crimine el querela, ut tradilur, con- sum conamini, purpura hac Anglia tola minor est,
versati sunt, ut ex iis lanquam Zacharia elElizabelh nec ejus polerit comprebendere latiludinem. i Ad
iioviim se lxfelur Anglia suscepisse Joannem. Nec " hanc vocem evigilat maler, memor quidem quid vi-
lninc immerito pro modo suo Joannem dixerim, derit, sed ad quid prorsus ignara. Nos vero, quibus
cui quanla cuin Joanne fuerit convenientia poeni- intellectum fides oculata revelal.purpuram prciiosam
tenliae, labor et amor indical veritalis, pro qua tisque sanguinem interprelamur martyris innocenteroccisi,
ad ntoriein decertans, nec sub gladio quidem trepi- quo perfusus in passionc jacuit et velalus, nunc
davit, quominus testimonium redderet veritati. Sed vero per tot terrarum regna exterasque naliones
liaecsequens sermo loquatur. Nunc aulem, ul paulo extensuin est, secundum quod praecedens visio
aliius seriem repelamus bistoriae, de visionibus bre- figuravil.
viter inUiendnm est, per quas iuturam credimus Tradunt propinqui quod die, qua ad has mundi
sanctac sobolis excellentiam praefigurari. nalus est lenebras hic noster parvulus, cgressus
DEVlSlONE MATRIS SU.E. ignis de domo paterna partem plurimam civitatis
Erevi ergo intervallo postquam concepit mater, incendit. El lu sane, si diligenter adverlas, a die
vidil in somniis in siniim suuin universam aquam qua ingrcssum meriiit aeterni luminis martyr noster,
Thamensis fluminis infiuxisse. Quo illa muliebri quanla in aedificandisseu reslauraudis ecclesiis, ve-
metii perfusa ac suspicata laborem qucmpiam pere- „ stiendis aliaribus ferveret devolione, quam liberalis
grinum, quem vulgus consuevit interprelari per in pauperes, qnain prompta operibus injustiliae re-
aquarum «xuberantiam, audivit econtra a sapiente nunliare, punire peccala per pcenitentiain, quaiu
inierprelalioneni divinitus inspiralam : undc meruit denique prona ad omne opus pietalis exeniplo mar-
noii mediocriler consolari. « Nasciturus, inquil, ex lyris inforniala exstiteril, accensam de illo faleberis
te reget populos multos. » Et alter quidam, in nullo et lunoiisolum Londoiiiarum urbem, sed universam
dissidcns a prioris sentenlia, adjecit quod fluenla planecivitalem Deiquacunque noinen illius audiium
graliarum essel accepturus, quibus natale solum esl. Jamque lucerna super candelabrum posilum est,
instar fluminis irrigaret, commemorans illud evan- utqui ingrediunlur hnnen videanl. Jain quod a Sal-
gelicum : i<Jhi credil in me, fluenlde venlre ejus vaiore promittitur eleclis, in islo cernimus adim-
flumina aquae vivae. i plettim : Qui vicerit sicut ego vici, faciam illuin
Secundo autcm Canluariam venisse se visum est columnam ignis in lemplo meo. Et jain gratias su-
mulieri. Ubi r.um ecclesiam Ghrisli cum cselcris, pernaeprovidentiae columnam tenemus, intueamur
qai aderanl, inciperct ingredi, in tanlum ejus venter lucernam ; qua ivit ingrediainur, ne forle offenda-
/ntumuit de puero quem conceperal, nl nullus ei ad mus ad iapidem pcdem noslrum, quia qui anibufat
aliquod osliorum paterel ingressus. Qua visione mu- r in lenebris, nescit quo vadat. Sed jani nunc ad or-
llcr quasi qnsc indigna vidcretur ingressu ecclesiae, diiietn hisloriae revertamur.
tristis adinodum et lurbata permansit, usquedum Ubi lenera admisit ajtas, lilterarum primordiis
evacuavit visio lcrlia mo3sliliam praeccdenlis. puer tradilur imbuendus. Quibtis decursis, ad arles
Inslante clcnim parlus temporn, visumest malri missus mulla in brevi coniprehendisse memoratur.
decoelo in suum gremium splendoris -insolitiduode- Quam docilis, quantaeque fueril etiam in tencris
cim sidera cecidisse. Unde mulier magnifice confor- annis induslriae ac vivacilalis a.'t;is fortior compro-
tata perpendit magnum quiddam de nascituro hac bavit : quin jam faclus vir uberes messuit sapienliae
visione figurari. Sed ct nos ex his, quac per fidelem fruclus, in quibus adhucjunior desudavit. Sed ne-
suum Dominus operatus cst, dignilalis fuluraesuper- quaquaiu diu scholis inlendere sinebal variatio re-
«minenlcm gloriam aestimanles, ipsum in futuro ex- runi. Parenles nimirum, ut praelibavimus, primi
amiue cum illis duodecim electis coeli luminaribus, quondam inler suos divitiis et gloria saeculi, sed
judicaturum esse orbem lerrarum credimus el confi- frequenlibus incendiis caelerisque infaustis incursi-
tcmur. bus rerum non mediocriter attenuaii, minorem no-
Rursum vero cum in cunis jacuisset infantulus, scuniiir in inslruendo filio diiigentiam adhibuissc.
5 VITA I AUCT. ED. GRIM. 6
Quam profecto alteniiationem, imo sobriam quani- A J morle pretiosa tanta ccrnimus beneficia provenisse.
(lam el honestam mediocritatem, ipsorum justifica- Rursus vero Osbernus Octo-numini coguomine,
lioni militasse nullatentis dubitarc permittimur, vir insignis in civitale et miiliarum possessionum,
cum dical senno divinus : Ego quos amo arguo et cui carne propinquus erat, delentum circa se Tho-
castigo. Ut videlicet caminus lenuitalis exurerel, mam fere per triennium in breviandis sumplibus
quidquid de mundi pulvere per opulentiam contra- redilibusque suis jugiter occupabat.
xerit. Sed et filii desolalionem geminavit interitus Jamque pedem porrexil in semitas saeculi, jam ad
genilricis, quae eo tempore viam universalem in- honores aspirare, effundere animum in exferiora, et
gressa, deslitulum pene propriisque exposilum consi- vanas mundi amplitudines ambire ccepit. Et ad haec
liis lilium dereliquil :pater quippe jam senuerat.nec quidem consequenda mullas iIIIoccasiones el animi
ad filii sumplus sullicere poterat substanlia quae sapicntia, qua pollebal, et honestas vitae offerebat.
remansit. Sed nec ipse diutius matri fertur super- Singularis namque et supra annos enituit in viro
fuisse. malura quaedam senectus, sapientiae canities, consi-
In illius aulem domo vir nobilis et dives admo- liorum ac morum quaedam jocunditas, gravitas, ut
diiiit, Richerius de Aquila, venieiis ad civitatem hos- . merito in admirationem et amorem sui converterct
pitio sesuscipcre consuevit. CuiThomas associalus, universos. Scd didicit tunc, quod poslmodum falc-
aliquanto lempore illius consiliis et prudenliae se balur, non esse in homine viam ejus sicutnec viiam,
commisit. Jam enim puerilibus annis evolulis, opti- seda Dominodirigi gressus hominis; aliud nintirum
mis coepil pollere moribus, ingenio clarus, acceplus disponebat ipse, aliud atque aliteroperata cst in ipso
eloquio, vullu mista gravitate jucundus, venuslus divina disposilio. Siquidem, ut facilior ei ad Iiono-
aspectu, forma satis elegans, gratum sese omnibus res pateret promolio, invitatus a quodam ministro
et amabilem exhibebat. Jamque commtine videndi domus archiepiscopi Theobaldi, illo duclu divjmc
iter ingredien.;,his animuin dabat, quibus illa solet graliae advenieus, quali decuit honore susceptus est.
autas inlendere, canum cursu ac velocitate avium- Ubi ludisel leviiatepostposita seniorum sapientum-
qne volatu ac rapina ludicra delectabalur. Sed in que sermonibus ad meliora semper animum infor*
his alque similibus mundi vanis ac variis oblecta- inabat. Cugnitaque in brevi vivacilale viri per verba
riiemis, integrum et immune servatur vas electionis prudentia?, ac si per scinlillulas quasdam jugiter
ab his, quibus tenera praesertim soJet juventus in- erumpenle secundum quod Sapiens ait, sermo honii-
feslari. Ad praesagium vero fulurae conslantiae fer- nis annuntiat de eo, consiliis archiepiscopi negotiis-
vur adolescenlis aniino lam pertinaciter inhaesisse/„ que, et causis publicis et privatis interesse jubetur.
amorem veri, quamvis adhuc saecularia seclaretur, Nam sensu pervigil, providus in consilio, in respon-
ut vix aut nunquam joco vel serie quidquam prolu- sione prudens, sermone disertus ac temperatus, in-
lerit contrarium verilali. Quam perfecle id ipsura trans et egrediens ad imperium domini sui, verbis et
impleverit poslquam factus est vir, sequenlia de- opere nulli inferior, dominosuo carus et gralus om-
clarabuut. ltaque ad praenominatumdivitem a scbo- nibus apparebal, ut malevoluin se magis probaret
lis rediens, et varias saeculi sequens curiositales, quisquis in viro tanla dona gratias non diligeret.
nunc venatu, nunc avium captura, quibus maxime Denique tanlam invenil gratiain in oculis archiepi-
pascebalur animus juvenilis, pro Iibilu nunc domi scopi, adeoque illius animum sedulis sibi devinxit
cum palre, nunc rure cum divile morabatur. Fa- obsequiis, ut palam fateretur a>'chiepiscopus quod
ctumque est ut in hunc modum dimissus sibi scho- neminem ante tam integrum sibi in omni negolio
laribus sludiis proponeret renunliare. tantaeque lidelitatis invenisset. Sed hostis humani
Die vero quadam accidil ut ad ripas eunte Thoma profeclus videns, nec sine invidia tabescente, tantam
simnlcum divite, motam deflumine analem accipiler in adolescente induslriam animi, ingenii acumen, in
insequeretur, seculusque diverlentem in flumine moribus honestatcm, quibus facilem illi praevidit ac-
ciim ipsa pariter mergebatur. Quod videns adoles- I» 1 cessum ad summos honores, si ut coepit inoffenso
cens, miseratusaccipitrem jam periturum,equo desi- curreret pede, aemulumei suscitavit Rogerum archi-
liil, seque in gurgilem ut avem eriperet praecipilavit: diaconum Cantuariae,quem de Ponle episcopi cogno-
sed priusquam avem contingeret, raptus ipse inlra minahant, qui donec ullimum coelospiritum redderet
alveum fluminis, et nunc mersus sub aquis, nunc Thomas, tunc quidem conceptuni virus in ipsum,
undarum vi impellente levatus periclilari coepit,et quibus poluit modis efludisse cognoscitur. Inlerim
penitus periisse putabalur ab intuentibus, dum nul- aulem, ut a curia illum amoveret, nuuc aperlis con-
lus adesse poluil qui manum porrigerct pereunli. viciis, nunc jocis irrisoriis aggressus est: denique
Denique ad molendinum, quod tunc forte molebal, clericum cum ascia sivesecuri faceta contumelia cre-
aquae tractu perlatus, ubi primo aquae exitibus pro- brius appellavit cognomento videlicet illius, a quo ad
pinquavit, stctil rola nec se inovit semcl, quousque curiara archiepiscopi fueral invitatus, et revera Tho-
vivus quidem sed vehemenler afHictus adolescens mas securim accepturus erat opporluno in tempore,
eilractus esl. Sed fovit afflictum medica mantis vel polius gladium Pelri, quo ipsum Rogerum cum
Salvaloris, quem inter undas desperatum prolexit complicibus a coetu sanclorum praecidit, quin nec
ne exstingueretur lucerna futtirus in Israel, cujus cibuni signandi facullatem habebanl sicut regi con-
7 S. THOM^E CANTUAR. ARCHIEP. 8
«incsll stint, scd haccalias. Iitterim vero vir pruden-• A
_, rior, quanto sublimior lanto proclivior ad ruinam, et
tia praeditusnequaqivnmhis sive srmilibusmovebalur, rursus quanto firmior in lerrenis, larilo infirmius ad
<]uominiisobsequiis aTchiepiscopipervigil inhaererel, divina consurgil, et a vera sapienlia remolior, quo
audiens a sapicnte quia melior est patiens viro forli, prudentior in humanis, cum sapienlia carnis ini-
cum e divcrso audiat, iilc qni profert contumelias rnica sit Deo, et prudenlia mors; nam quanto qnis
insipiens esl, scdnec tfivinum poterit infirmare con- mundum ampleclilur, arclius eo mundi fumo caeca-
silium humanafnalilia.Tnler haec aulem venerandae tus, delinqucnliae nocte vehementius astringitur, et
inemoriaeWillelmo Eboracensi bealitudinis aelernae : forlius retinetur. Accedit hostis humanae naturae,
siiscepto finibus, praelibatus Rogerius ope ct indu- ainator mali, invidiaeauctor, innocentiaepraeco,invi-
stria archiepiscopiTheobaldisubsli tuitur a quo secun- dens homini locum bealitudinis, unde per propriam
dum morein inungitur el consecratur, archidiacona- nequitiam irrecuperabiliter lapsus est: volens igitur
tum veroCantuariae Thomae donavit, cui, tit jam iiinocentiam deperire, iler obsedit quo itur ad pa-
dicluui esl, nequaqnam similem se crederet habitu- triam sedens in insidiis sicul leo in spelunca sua, ut
rum virum, per omnia bonum el fidelem in omni inlerficiatinnocenlem, tendit laqueos.compedesinji-
-domosua ; ucc mora intervenit, ctiam praeposituram cit,hamum operit esca,ulqui fuerit avidusescaehanio
Reverlaci achidiacono suo obiinuit, ecclesias quoque: B 1 juguletur, facilenonnunqnamsternil iterad honnres,
«l reditus alios multipliciter accumulavit. Vir au- favet ad fasligia conscendenti, ut possessionis jure
leni liberalisaniiiii seciiiuliimmonitasapientb.melius leneat in sublimi, cui in planioribus non polerat
csse arbitrans nomcnbonum quam thesauros pluri- propinquare. Sanctns Thomas ante cancellariam
nios, ad augmentum famaeet noininis ampliationem quam innocenter, quam sine querela priora (empora
«liviliassluduil delorquere, ue quando pecuniaepar- transegerit in imo positus, sermo superior expla-
«cn» parcilatis naevosplendorcm nominisobfuscaret. navit; nunc autem localus in sublimi quantae auda-
Quid aulem moras innectimus? nullas ipsc passus est ciae, quantae fucril pracsiimptionis diflicile diclu.
•ad supcriora progrediens, neque enim in humili po- Quantis enim necem, quantis rerum oinniiim pro-
ttiil morari loco, flamma vivacitalis, quse pcclus illud scriplionem inlulerit, quisenumeret: validanamque
implcverat sublimitas animi, etquod amplius estmi- stipatus militum manu civitates aggressus est, dele-
ramium, in tauta sublimilale inlegritas vilae. vit urbes el oppida, villas el praediaabsque misera-
Adducunlur igilur habitis ampliora.potiora priori- tionis intuilu voraci consumpsilincendio, ei iniinicis
ibus, et cumulatius crcscunt honores. Volens nam- domini sui undecunque insurgerenl, inlolerabilem se
que archiepiscopus sublimiusmunerare virum, regiael exhibebal. Deniquequem unquam timebat oflenderc
illum majcslali commcndat, quanta polleret virtute tit regis salisfaceret votis, pareret imperiis? Sed iu
relexens, animi sapienliam, providenliam consilio- his omnibus (licet aliter aliqui aeslimavertinl) cor-
rum, et qiifflhis excellunt, fidum praedicat el veritatig pore castus, corde humilis, sed inter humiles, nam
amatorem, facile regi inspiralum est commendatum inter polentes potentior ipse ac sublimior apparebat:
habere quem propria satis merita commendabanl, nullus eo discretior, nemo munilicentior nec ipso
cui et cancellariam suam sine mora concessit. Novus prudentior habebatur, pauperibus absquc aestima-
ilaque erigitur super jEgyptum Joseph, praeficilur lione neccssaria ininislrabat, sed ita omnia doiu
universis regni negoliis post regem secundus, augen- gratiae exteriori faslu velabanlur, ut nemo nisi pro
Wrlionores,pr£edia,possessiones,etdiviliarumsplen- saeculi pompa hunc ipsum, etiam cum archicpi-
<loracmundi gloria niultiplicatur.sequnntiirex more scopus essel, putaverit accitasse. Tantam quoque
innumeri mancipiorum greges, stipantur electorum gratiam adeplus est a rege et regno universo, ut
catervae militum, ncc cancellario prorsus quam regi hos solum beaios reputaret opinio, qui in ejus oculis
minor comitalus adliaesit, ita ut nonnunqiiain corri- cornplacere et regis consiliario et canccllario obse-
peretur a rcge quod regis hospitium vacuasset. Larga cundare in aliquo potuissent. Ul hinc uberior Rc-
nimiiuui ac liberali manu lam proprios quam regni 0r_ demptori personet gratiarum actio, et vox laudis,
redilus profudit in mililum slipendiis el donariis quod taiu misericordiler eripuit mundo, quem lot
profuturum, scd cl regi fidus et integer animo ac- nexibus novimus obligalum. Et haecdicta sufliciaut
tuque permaucns, illius ad honoremet gloriam omnia de vila qua mundo vixit; abhinc vero qualiler mun-
reservavil. Rex econtra tanlum illi honoris, tanlum dana omnia menle calcaverit ipso duce nostra diri-
ilii Iectionis et libertalis quaulum nemini unquam gatur oratio.
honiinum impendisse cognoscitur.quod lemporepos- Sorlitus est interea finem temporalis vilac Tlieo-
teriori rex ipse saepenumerocomniemoravit. Quae- baldus archiepiscopus, el sedes vacavit a praesnle.
cunque statull, quaecunqucmutavil.quaecunquesan- Rex autcm arbitratus cancellarium suas pcr omnia
civil, quocunque dominatio regis allingit, quasi pro sequi voluntates, ut anle, et imperiis oblemperare,
lege lenebatur. Sed ut semcl ct secundo, vaesaeculo ipsi archiepiscopaium dedit, sed aliquandiu diflcr-
nequani, quanta ejus infelicilas, quani sil condilio lur negotium, donec a conventu consensuni extor-
miserabilis, quis conliderel? videas si attentius in- queat, qui liberam ab anliquo solet habere voccm in
tuearis.quiaquanio peneinsaeculopersonapotenlior, electione poniificis,nam illo reclaniante nulli regum
lanlo pronior ad peccalum, quanto ditior tanto deie • licuil intrudere quemquam propria auctoiilate. Igi-
9 VITA I AUCT. ED. GRIM. 10
lur, ut conventus sibi inclinaret assensum tres epi- A reclamatione suscipimus. Iricongruum enim videtur,
scopos deslinavit Cantuariam, el cum eis Ricardum ut palremsibi faciat sancla Ecclesia vel palronum,
de Luci virum nobilem et praefectum patriae. Can- qui pecuniaeprobatur esse mancipium, et qui hu-
cellarium quoque misit in Angliam pro diversis ne- manaeserviuuis obnoxius sit necessiiali. i Ad quem
goliis, et praeserlim ul filio suo,jam tunc coronando minislri regis : i Ex ore, inqiiiunt, regis liberum
in regem, fidelilatem et subjectionem acciperet ab CIIIIIclamamus ab omni calumnia et exactione niinc
universiset jurarelurin regem. Episcopi vero trans- <:t in omiie lempus. i El ita contraxit ad leinpus
misso mari venientes Canluariam salutaverunt con- iniquitas os siiuiii, et conlicuit calomnialor, videus
vcnlum ex nomine regis, et in capitulo coram omni- et invidens ab ea se, quam conceperat, decidisse
bus Ricardus vir magnae facundiae allegans causam spe. Perduclus igitur Cantuariam, solemni ut decuit
pro qua missi sunt. < Iioc, inquit, mandat vobis rex, devotione, a conventii el civitale susceptus , et
diutius hac Ecclesia orbala pontifice non mediocre inthronizaius, cl moi-e canonico consecratus est.
ovibus imminere periculum, unde ipsius sciatis esse Celebrata autem ordinatione, el singulis in sua
voluntatem, ut liberum etiam nunc sicut pridem reversis, venerabilis quoque archiepiscopus mox iu
habeatis in eleclione pasloris arbitriura, persona seipsum reversus, et ad Dominum lolus conversus
tamen lalis provideatur, quae lanto sufliciat oneri, B est, et quod dictu mirabile est, non citius esi-
digna sit honore el regi coinplaceat. i Ad quem sacramentabililer sacra delibulus unclione, quani
prior, < Dominus, ait, universilatis auclor, qui suam aninius ipsius re ac virtute sacramenti multiplici
Ecclesiam sibi proprii sanguinis eflusione compara- videlicet Spiritus sancli gratia debrialus, ex integro
vit, acceplum sibi, utilem nobis, et qui univenae elsi non habitum illico sed animum immutavit, imo
Ecclesiaesuaefonna sit virtulis, exemplum jusliiiae, non illius hoc fuit sed inulatio dextrae Excelsi. Pro-
dignelur providere pastorem; el regi gralias, qui cessu vero temporis ne ex honore superbirel, onere
Ecclesiam hanc dignilale, quam obtinuit lanto lem- et jugo Dei carnis insolentiam enervare diversis
pore, non privavit. i Responso autem ab omnibus pcenilentiae laboribus elegit, et tain ordinem qtiam
adjungunt nunlii, < Cum propria sit omnium ve- habitiim canonici regularis suscepit, et susceptum
strum volunlas regiis parere mandatis, consullius ita mirilice pariter cuin oflicio archiepiseopi conser-
est ut talis eligatur, qui libere causam Ecclesiae vavit, ut quamvis quilibet de se praesumat, in alter-
iiostrae lueatur, et qui nobis valeat in omnibus erga utro tainen saepedeficial, cum ipse utrumque ct
vegiam majeslatem, nam si talis eligatur qui regi qufcdam his difliciliora perfecle consummaverit.
non placeat, in scuismale erilis et discordia, sub lali Inlerim autem vir allioris ingcnii oculum mundi,
paslore dispersionem non refugiuin habituri, cuin ' qui semper nequam est, latere volens, quod in
e regione non modicum promotionis vobis accessisse corde ipsius planlaverat divinus amor donec vide-
experiemini, si in quo regi complaceat eligalur. i licel altius lixa radice mundi turbines non timeret,
Coacto igitur in parlem saniori consilio, cum legatis novella plantatio, nequaquam stalim mulavit habi-
comiuus de electione tractalum esl, el invocato tum.Sed orto inler monachos murmure quod conlra
spiritu Dei per quem reclores justa decernunt, morem in vesle saeculari frequentaret cliorum,
cancellarius in pastorem eligitur et patronum, cura corripiens illum ex domeslicis quidam retulil
voto omnium acclamaiione, ut divinilus inspiratum astitisse sibi personam vultu lerribilem, et vcrbis
fuissc nemo dubitet. Approbant electionem nunlii ininacibus imperasse: < Vade, dic cancellario (tacito
regis, asserenles regem facile assensurum fore, nec nomine archiepiscopi prae nimia indignalione) ut
esse in regno aptiorem sive honesliorem qucmpiam sine cunctalione commulet habitum, quod sl
ad hunc honorem. Quid multa ? cogitur Londoniis contempseril, ibo iili in adversum omnibus diebus
solemne cencilium, eligiur cancellarius a clero et vitaesuae.i Quod audiens venerabilis vir, amarissime
populo, confirmatur electio, el placuit universis, lacrymatus est, et tiinc quidem pauca locutus haec
solo Londoniensiepiscopo reclamante; sed clamante i) dicenti, lacilus secum consideral quid egeril, qualis
lurba voce Dei et non hominis, siluit ille el digituin fuerit, et quod onus susceperit, onus plane in
ori suo imposuit; praesentitur eleclio regis filio oninibus atlendcns polius quani honorem; videns
coronando adhuc, consensit ille et gratum habuit. neinpe se animarum obnoxium rationi, divinilus
Winlouiensisaulempraesulvirgrandaevus etprudens, inspiratus erexit se circa se, el lali secum delibera-
concionem el eos praesertim, quibus rex vices suas lione congreditur.
commiseral in hoc negolio, ut quidquid facercnt, Anima mea, quid agimus? quam pro commissis
ratum foret, liis affatus esl verbis. <Vir iste, inquit, ovibus reddimus rationem, qui viximus negligen-
quem communi consensu eligimus in patronum, ter, aut quid pro alienis dicluri, qui propriis grava-
cancellarius et primus patriae thesauros regis et mur excessibus? Hactenus mundo viximus, milita-
reditus regni in manu habuit, el ut diversa poscebant vimus pro terrenis, habes jam quas concupisti vanas
negolia tractavit. Verum ne cui in posterum.paieat celsitudines, perituram cum mundo divitiarum glo-
exaelioni vel calumniae, quasi qui pro libera magis riam, jam potita cordis tui desiderio; num his am-
voluntale quam regni commodo dissipaverit bona pliora ambire, ntim altius conscendere niteris?Ad
domini sui, liberum eum et absoluluin ab omni inferni uovissima nos potius isla celsitudo reducel,,
II S. TIIOMJE CANTUAR. ARCHIEP. , I»
si non consultiiis agamus, redimenies lempus et A bomine divilias bonilatis suae, qui,'cum sil peccaicr
dimidiantes dies, dum paiieniia Dei ad poeiiitentiam et inimicus justiliae, reconciliat eum sibi secundum
nos invitat, ne sicut fur in nocte veniens dies illa multiludinem misericordiaesuae, non hominem sed
terribilis secum rapiat imparatos, nec jam sit qui vitia hoininum inseclatur, revocat rccedentem,aver-
eripiat. Fueril ignorantiae et juvcnilis animi quod sum redire facil, et ad se convertit contemplorem,
anteriora tcmpora transegimus sub conlemplu, sed inspirat affectum poenitenliae,odire facit
quidquid
abliinc nulluin penilus residet excusalionis umbra- amaverat, et facile eflicilurquod impossibile videba-
culum, ignorantiae velamen auferlur. Nam si nos tur. Uudique sanctorum exempla nos excitant, hinc
propria nequaquam coegit in melius, sallim com- quidem lapsorum pcenilenlium, hinc vero justorum
missorum nobis nos cura sollicitet, ne perdite viven- qui lapsi non sunt. Et quidem ut surgere conclur
les el ipsi pereamus, et multis simus materia mortis, qui forte ceciderit, sanclorum nobis proponilur ca-
perditionis causa. Igiiur quod solum reslat ample- sus, justorum vero perseverantiam legimus, ne
ctamur refugium, saluliferam Salvaloris intenta aure quando a proposila professione labamur. Et nedeesse
percipiamus vocem, et pium imilemur excmplum causemur exempla, proponitur nobis forma perfecla
dicenlis : « Qui vult venirepost me abneget semet- poenitentiae venerabilis archiepiscopus et martyr
ipsum sibi, et tollat crucem suam et sequatur me. i B I Christi sanclus Thomas.Qui quidem postquam gra-
Quid enim proficit homo. si lucretur mundum uni- viter se deliquisse sequendo saeculi pompas, miilta
versum, animae autem suse detrimenlum paliatur, imo innumera contra Dei volunlatem et imperium,
et seipsum perdat? Propterea ut ex uobis proficiaut ut regi morlali servaret fidem, praesumpsisse consi-
quorum nobis committilur cura, luceat lux nostra deravit, conversus poenituit, et percussil femur
coram hominibus, ut videant opera nostra bona et suum. Quidquid vidclicet carnale, quidquid fluxum
glorificent patrem. Et ul nobis prosit quod facimus, senserat in se, Iargo lacrymarum imbre diluil, el pii
indefesso nisu contendamus per angustam porlam amoris incendio amara cordis cremavit, et grave sibt
ccelestis atrii latitudinem inlrare, ne si (arde quac- bellum indicens, exegit a seipso per pcenilenliam,
sierimus ingressum, jam clausa janua mereamur au- quidquid se meminit commisisse per culpam, et quae
dire,« Nescio vos. • prius tanto amplexus est desiderio, liaecconversus
His et similibus quotidie imo et conlinue ad con- ad amorem Dei opportune importunepraedicat con-
gressum spirilualis militiaevir sanctus armavitani- temnenda, et lerreni regis postposita voluntate et
mum, et propositum solidavit. Praeventus siquidem, obsequiis, summum sibi conciliare Regem vigiliis
inspiratione divinae graliae, et jam terrena omniai sacris, jejuniis et oralionibus, et sanclarum medila-
sub se videns et contemnens, animo ad coelesliai tione leclionum, eleemosynarum quuque liberali lar-
couscendebat. Nec moratus arrepto spiritualis zelii gitione feslinabat. Tot namque pauperibus necessa-
mucrone secuit nodum necessitatis antiquae, quat ria vitae, lam in cibis quam vestibus, quotidie mini-
vincirividebatureatenus,etseriusexactorsibisemet- strabat, ut licet mullitudo infinila mendicantium ad
ipsum maciavit Deo hosliam vivam, sanctam Deo- eum conflueret, ex paucitale potius eorumdem quam
que placentem. Siquidem attenualo victu gulaejugu- voluntate cohibendi manum, largiri cessabat, remi-
lat appetitum, irrumpentes inanimum illicitos molus; niscens illius prophetici : Dispersit, dedit pauperi-
sacrae lectiunis et oralionis assiduitate reverberat, bus, justiiia ejus manet in saeculumsaeculi.
repremit insoleniiam naturalis incendii, somno bre- Ut autem in hunc modurn dispergere et pauperi-
viore, et veslis molliliem asperiore commutavitt bus dare nullam dispersio frequens parturiret ino-
cilicio, el ul multa praeleream, carnem suam cruci- piam, possessiones Ecclesiae sludiosius retiuere, et
ligens cum viliis etconcupiscenliis, totum se redegitt dispersas revocare satagebat. Praedia quoque Eccle-
itifra metas necessiialis, et ab eo qui fuerat lotuss siac a praedecessoribus suis minus juste donata, his
aiter efflcitur. Quidquid honeslum, quidquid san- qui vel saecularispotentiacfavore seu affinitaie aliqua
clum, quidquid justitiae fuit, et fecit et docuit, ett j) conjuncti fuerant, auferre nisus est, et piisiiiuiin
quaecunque his conlraria a se fundilus elongavit. Ett jus Ecclesiae reformare. Clericorum etiam qui de
quidem ab exordio ordinationis suae, tanlum divinse e curia regis erant, cum deprehendisset incuriam,
dileclionis et devolionis sanctae, tantum etiam zelili ecclesias ac possessiones quae ad ecclesiasticam
contra omnem injustiliam conressit, ut nulli perso jurisdictionem perlinent, tanta auclorilate vindica-
nae, cujuscumque esset dignitalis, pepercerit, quae e bat, el poslmodum vindicabat ut sacrilegi et rerum
quidquam contra traditam sibi a Domino justitiac c Ecclesiaeinvasores sociatis sibi quibusdam episcopis,
normam praesumpsisset,sed nec regis obsequiis seuu regem et omnem ejus familiam adversus sancium
volunlati contra Regis omnium voluntatem , necc Dei exasperenl, protestantes quod regias consuetu-
minis nec amore victus obtemperare ulterius ac- dines ac donaliones exinanire disposuisset, et secun-
quievit. . dum regulas canonum cleri pariter et plebis vilam
Quis autem hominum digne suflicil admirari in- i- coarctare et moderari.
reslimabilem divinae miserationis inliiitum in lam rt Advertens quoque rex solito sibi indevotionem ap-
subita et tam perfecta inutalione mentis humanae? :? parere archiepiscopum, el contemplum se suspicatus
Prorsus mirabilis DPUSin sanctis suis, commendat inn ab eo, quetn supra omoes homines adamavcrat, cie-
15 VITA I AUCT. ED. GRIM. 14
scente paulaliin amaritudine, et subinlrante odio, a A . beneplacilo vestro. Sed si digne nobis servieriut
cordis illum secrelo et consiliis suis eflicit alienum. vicecomites, et servienles vel minislri provinciarum,
Adfuit sine mora fralrum accusator, incenlor odii, et homines nostros manu tenuerint, nequaquam eis
concordiaeperseculor, haud ignartis regiae comino- deeriinus in auxilium. Rex aulein aegre ferens ar-
lionis, quippe qui perambulat terram, el circuit eam chiepiscopi responsionem, « Per oculos Dei, ait,
quaerens quein devorel, et in suam redigat posses- dabunlurpro reditu, el in scriptura regisscribenlur;
sionem. Itaque auget odia, praeparat semina discor- nec dignum est ut contradicas, ciiiu nemo luos
diarum, jurgiorum miuistrat fomilem, elcomparalis conlra voluntatem tuam gravere velil. i Praevidfens
viribus sanclum aggreditur archiepiscopum, ul vel archiepiscopus et praecavensne per ipsius patientiam
eum dedecore ejiciat a proposito, si adversilate victus consueludo induceretur, unde posteri gravarenlur :
legi consenliat injusliliac, vel si in senlentia persli- « Per reverenliam oculorum, quosjuiasti, domine mi
terit, infami illum murmure maculet, ct quod peni- rex , non dabunlur de tota terra mea, et de jure
tus evacuare non valet meritum, saltem illud minuat Ecclesiae ne unus qiiidem denarius. i Siluil rex ,
impatienlia. Rursum vero rcgis animum (um per se libera ponlificis objectione repercussus , sed regis
occulta intrinsecus inspiralione, lum extrinsecus indignalio non quievit, nam tacilo inlerim de laica-
B
per nequitiaesuaeminislros, conlra patrem spiritua- libus, quae conlra archiepiscopiim minus facere vi-
Iem el pastorem aniuiae sase accendit ira, armavit derentur, in clerum convertitur furor, et in Ecclesiae
malitia, et lethali tandem odio induravit. Admovit ministros indignatio se dilalat, quorum contumeba
deinceps odiorum materiam, et quasi cx ralione, in archiepiscopum specialiler redundaret.
suuicienles composuit causas dissidii. Denique epi- DENOVO NOCENDI GENERE ARCHIECISCOPO.
scopos et principes regni, regisque minislros et do-
mesticos venenosis infecit afflalibus, ut videlicet Novo autem praemeditato nocendi genere subin-
parlem archiepiscopi sancti infirmiorcm faciens, et troducilur conlra clerieum Philippum de Broii no-
ipsum. faciiius obrueret, dum solus in sladio de- mine ab olim consopita calumnia, siquidem de niorte
certarel, caeteras quoque, duin contra divinam justi- militis cujusdam fuerat appellalus, sed in audientia<
tiam regiis faverent praesumpiionibus, traheret ad Lincolniensis episcopi cum ventilata fuisset causu,
perditionem. • ecclesiastico jure purgatur, et soluta conlroversia
Haesunt astuliae Salanae, bi circuilus anguis lu- liber a parenlibus clamalus est. Rursum vero mi-
brici, qui non laetatur msi cum mala fecerit, el iter nister regis , ad cujus providenliam illud perlinebat
obslruit quo itur ad Dominum. Sed Clirisli miles ( negoliuin, volens clericum deperire ex anliquo odio,
invictus, ac si lurris erecta in Jerusalem conlra causam revocavit in medium, et calumniam homi-
faciem Damasci, quamvis solus in certamine, non cidii reileravit. Clericus aulem ut vir ingenuus , •
Satanae, non satellitum ejus expavit assulfus, con- . dolore taclus et indignalione, conviciis vicecomilem
fidenler canens cum propheta : Doniinus forliludo aggressus est, qui cuin regi delulisset illatam sibi
mea, Dominus firmaineniuin meum , et refugium a clerico conlumeliam, gavisus, ut creditur, rex
meuin, el liberalor meus; et Dominus mihi adjutor, accepta occasione saeviendiin clericum , conceptam
non limebo quid faciat mihi homo. Praemonitus coiiimotionem refudit in Philippum. El facla quees-
aiitein a Salvatore, quoniain beati qui perseculionem lione de clerico in praesentia archiepiscopi, pro-
leslalur rex , quod plenaria liet juslitia et de bomi-
patiuntur propter jusliliam , modicum aeslimabat
el de convicio, nec slabil penilus sohuio
quidquid pro justitise vel veritatis assertione posset cidio pariler
niundus vel diabolus irrogare secundum aposloli facla. Archiepiscopus vero infra curiam suam et
sententiam dicentis : « Non sunl condignae passio- tuilionem Ecclesiaeclericum recepit, ut ibi pro se
nes hujus lemporis ad futuram gloriam quae revc- loqualur, et respondeat calumnianli. Missis igitur a
labitur in nobis. > Igilur ul ad uarrationis ordinem rege episcopis aliisque ordinis ulriusque, qui cleri-
revertamur, initium ininiiciiiarum inler sanctum ry 1 c.iin judicarent, ncgal ille bomicidium, asserens non
Thomam archiepiscopum et regem, quantum cre- debere cogi ulterius super eo responsum reddere,
nec baberi in legibus causam revocari in medium,
ditur, hoc fuit.
quam purgatio solemnis terminarat, et pax inila cum
DECONSUETUDIN1BUS QUAS REXVOLUIT CONSCRIBEREadversariissepelivit: « Quod aulem regis miiiislrum
FISCO.
dehonestavi, animi viclus amariludine , lateor ,
Commorante rege in praedio suo apud Wodstoke, inquit, sed plenam pro malediclo polliceor emenda-
praesente archiepiscopo et primis patria?, inter alia lionem, tantum rationis metas correptio non excedat.
movelur quaestio de consuetudine quadam quae in — Et nos, inquiunt, decernimus ut biennio maneat
Anglia tenebatur. Dabanlur de hida bini solidi mi- sub maiiu regis prabenda lua, et possessiones,
nislris regis qui vicecomitum loco comitatus serva- omniaque quae in redilibus habes ad nutum ipsius
banl, quos voluil rex conscribere fisco et reditibus croganda pauperibus. > Adjungunt adbuc nuntii
propriis associare. Cui archiepiscopus in faciem re- qiiod nudus astaret ministro regis, laicali more , et
slit.it, dicens non debere eos exigi pro reditibus; ncc ipsi offerret arma pro injuria, et in illius viveret
pro reditu, inquit, dybimuseos, dominc rex , salvo subjcclione ; paruit clericus judicio, laeitis quidein
15 S. TIIOMJ: CANTUAR. ARCHIEP. 16
cvasisse se, qu.ini rex minabatur, sentenliam morlis. A \ roboratur et fulcitur assensu, invincibilis perseve-
Rox ex advtrso volens hominem mortis subisse judi- rat. i Factum est ut suggessit.
ciuin.injuriain causalur fieri sibi, et euriaesuae prae- Tres statim de numero episcoporum absque arcu
judicari, episcopos quoque detulisse personaepropter vel gladio, sine grandi ac gravi congressu capiuntur
archiepiscopum, nec secundum aequilalisconsidera- inermes, imo quod verius est, ipsi projeclis m ter-
tionem judicasse calumnialur, et seculus per oculos ram armis bellicis liosii dedere manus, et quod im-
Dei, ail, jam niilii jurabilis quod justum judicium properando scribil dominus papa, quasi arieles non
judicaslis nec pepercisfis viro quia clericus est. habenles cornua, abierunt absque fortiludine anie
Quibus jurare paratis, nescius quiil agerel, vel quo faciem subsequeniis. Fuerunl autem qui traducti
se verteret prx furore , coir.miinicalo tandein con- fueranl in parlem regis, Cicestrensis»episcopus Hi-
silio cum Uliis Belial, qui ipsum incitabant adversus larius, Rogerius Eboracensis, et episcopus Londo-
sanclum archiepiscopum, alias aique alios exslruxit niensis. Ab his error regis, elsi non inilium forte,
macbinas, et palam faciens quod corde conceperat, firmainenlum tamen non mediocre et incrementum
convocalos ad sc episcopos omnes, qui adfuerant, sumpsisse creditur. Ab his ergo disseminata sunt zi-
praesenle archiepiscopo et principibus regni his eos zania, creverunt semina nequam borum industria in
sermonibus affalus ait : " cordibus caeterornm; prouiilliint itaque observaturos
B
« Ne nobisimperanlibus tepescente juslitia malo- se regias consuetudines, ut caelerorumnemo formidet
rum insolentia se dilnlet, voluntatis meae est, et idem facere, quod ab his qui inter caeteros emine-
consilii, ralio quoque id ipsum astruit, ut consuetu- bant iniliatum est. Spondet rex quod non quaereret
dines el legilima quae traditurus sum, el quaesan- citra ordinem quidquam ; ul horuni securitus alios
civit avus meus, a vobis confirmenlur, ad pacem inclinaret, quod absque cunctatione factum est. Ho-
populi custodiendam, salva ordinis vestri profes- rum igitur non consiliis sed insidiis et fallacia ar-
sione. i Respondent una voce pontifices : « Yeslris matus, rex acrius insurgit in archiepiscopum; si-
legibusobtemperamus. i Quibus ille : < Legibus, ait, quidem et ipsi tanquam gladium exacuerunl linguas
regni volo obediatis, et eas confirmelis, quae ad adversus Christum Doiuini, de pharelra malitiaeve-
ordinis salvalionem noscunlur inslitui. > Rursus nenata in illum spicula contorquenles, et nunc niinis
episcopi idem quod prius responsum reddunt. Et nunc blanditiis pulsanles pectus validum ut inter-
rex in iram conversus, ut vel minis fleclerel quos licerent innocentem. Unde el praenominatusHilarius
prece non poluit, jural lerribiliter, nullum eis palere primo quidem familiariter monet sanctum, ut do-
diffugium, omnimodis oporlere, ut leges regni, quae Q „ mini sui regis consenliat volunlali, et confirmet le-
pro pacis custodia tradilae sunl, episcopi quoque ges, priorem illi proniiltens amicitiam et domesti-
confirinent et cusiodiant. Addidilque quoniam lem- cum fieri regis, ut ante. Sanctus aulem archiepi-
pore avi sui et priorum regum istae quas nunc tra- scopus ad hoc ait: < Me nunquam pervertes, non
dilurus erat leges, custnditaesunt ab archiepiscopis me latetdominum Ebpracensem et te, frater Uilari,
et episcopis quos sanctorum nnmero novimus so- manus dedisse regiis traditionibus, ut exemplo veslri
ciatos, ut nec mirum nec magnum videatur epis- alii subsequanlur, sed cerlus esto quoniam incassum
copis, qui nunc sunl, si praedecessorum suorum et conaris me vestri realus parlicipio maculare. > ltaque
sanctorum maxime sequantur vestigia. Al venera- durius aggredilur sanclum, < Quid,inquiens, in ser-
bilis archiepiscopus suspeclum habens pacis nomen, monibus domini noslri regis intelligitis, ul caveamus
ne forte lateret sub melle venenum, sciensque noni et nos? spondet rex quoniam nihil quaeret quod
csse tulum in lubrico ponere pedem, et (enebris cir- ordinem dedeceat, el quis aliud audeat suspicari? Sed
cumfusum proximare periculo, conslanter respondett et invitum te faciet observare staluta regni, sipfa-
regi, nullis se velle legibus obtemperare, quae di- cuerit, dum subjectionis jure sub iilius potestale
vinis perhibentur legibus adversari, caeterisqueidemi vivis. i Archiepiscopus autem : « Yos, ait, videritis
dicentibus, conventus ille inimica qtiadam hinc inde; D I si expediat adimplere quae spopondislis : ego nulla
conteniione solutus est. ratione consentio. >
Luxoviensisautem episcopus volens sibi conciliare> Veniensinterea de transmarinis vir quidam magnae
regis animum, quem aliquandiu infensum habuit,, apudomnesaestimationis, tunc quidemabbas deElee-
de transmarinis ad regem per idem tempus advenit;; mosyna missum se a domino papa Alexandro, ciijus
pace vero redintegrata probans quo spirilu ductuss et apices secum deferebat, asseruit. Forma vero
esl.loquitur placentia regi potius quam utilia, mate- litterarum erat ut arcbiepiscopus regis consenliret
riam ministrat dccipiendi fratrem, vincendi archi- voluntati, el. sic sociarenlur in pace. Abbas etiam
episcopum, modum describensquo id compendiosius s in periculo ordinis monet ut quod dominus papa
eflicerelur.i Domine, inquit, utarchiepiscopusacon- mandavit hoc faciat, et ipse in culpa sit, si in aliquo
ceplu cordis sui facile refleclatur, prius episcoporumi archiepiscopus oberraveril; tanlura paci consentiat.
aliqui revocentur, qui vestras foveaut parles et insli- Litleras quoque cardinalium abbas habuit, in quibus
tula conllrment, et sic demum illius inflrmala per- mandabant securitalem accepisse a rege, quod non
linacia, levare inanum solus coulra mulliludinemn qnaeral aliud ab archiepiscopo, nisi ut verbo tautuin
HODaudcbit, dum enim coepiscoporum constanliaa statulis asscntiat quaciraditurus est, quatenus publicc
17 UTA I AUCT»* ' tEU..GRIM,. > 1.1 18
ttonoraretur coram potcntibus regni cum simul1 A velteitam iltius vel offtcialiumtuorum tub in'erdi"H)o
fuennt nec conlra ordincm suum exigerenlur ab eo) pottere.
consueludini consenliCe. Adjunxit etiam abbas sicutt i. Q'udUtion liceal\episcopo coercere aliquem de
eratpotens 111persuadendo, regem nullatcnus tellei petjurio tel Imsa fide.
vinci, nec decere, annuat ille regi el pix ent, tcg- 5 Q\iod"cletictttahantur ad smrulatta judicia.
iiumque illi siibjicietur ut anle, et omnia quae regisi 6. QuodlafciSse'ufex,'seu aln, ttaclent cattsasde
sunt IIIIUSorunt, nec veniel in memonam omnis lllai decunisvel ecciems. ,* ' '
cominotio. >, Caeterum veslram, mquit, personaml Vidennl lii qui adhuc^hoMie nimis pertinaciter
rex supra omnes homincs honoravit, ettu ei quautai re<<lilisseregicjlumnianlui saiiclumarcliiepiscnpum,
uemo unquam fiJehtate servisti. Promde ne perr si jusium ftnt inter htec et'mtiltaVin hunc modum
quem dcbuit sumpsisse fomentum, per le soI\aturr palienium exhibuisse, et non maVisMlIuci exclamasse
vinculum dileclionis, etne quod (antis compuasii i piopheticum • « Zelusdoinus'tiiae^ctmilui^rAe; >\e-
sudoiibus lantaquc devolione, commotione brevi de- gciat profecto, quoniam qui fConseiUit'peccan'tibiis
pereat. > Quul plura' non cessavit abbas usqueduml et alium pcccantem defendit, male^dictl^er^ii''jipmT'
persuasibihbus htimjnae qua pollebat sapientiae vei- Deuin eihommes, coiripieturque correptiohefsev?-
"*
bis.sedticlum archiepiscopumsecumduxilad regem,, **iissiina. Rex vero poslquam viditr archiep^?^bpVm '
fjcile quippe creditum est viro, qui tantae videbatur pcemtere de promissis, et ab eo quod^pepigerat
aiicloritatis. Instanie igillir abbate cnm caHens, quii rtsihre, seipsum ultra non ferens, proe nimia iW
ad idcm convenerant, pronultit arcbiepiscopus regii dignatione, nunas jaculatur inordinatas, quod ipso?
quod avitas consuciudiiies in fide seivabit, nilul de: mm Mdelicet curvabit cervices, et si' faculias non'
eo ulterius jaiidiluriim se confidens, ut promissumi defiienl extolleuliam conquassabit. Sed nec minje
fuei at, nec dolum suspicatus post laclam sccuritatem. nec monita sanctum a sententia deducere, necregha
Quod audiens re\ : < Ut sponsiom, inquit, luae fldeini poterant hunuliare volutuati, pulsatur tamen, ut
demus, dignum esl ul publtca audientiahaecfaleaiis, quandoque vel laedioviclus consential.
unnersis siquidem notumcsl, inquanlis milu con- Duo siquidem ex lus qut ipsum ulcunque seque-
trarjus exsuteris, pubticis regm legibus tontradicens. bantur adbtic, Salesbiriensis sclicct et Norvicensis
El nunc convocemus ad diem certum ego quidem episcopi ih mulla anxietat'e°el moerore siipplicaiit.riit
oplimates et pnmos regni, tu veio episcopos et ipsorum causae compaliatur arcliiepiscbpus.-» Ttihfa^
clerum, ut le coram niultitudine consentienje, coe-• inqumnl. iiivnos innoVato vestri'eausa'antiquo 6di6
lerorum nemo Iegibus noslns audeal refiagjri. > r. . regis mdignalio inflammaltir, iil' in penculum nostii
lgitur caslro regio Clarenduna coaclo^soJemniWnci capitis tota-liaecconveilalur malilia, msi' hodie pa-
litf', proposiliscapitulislenenjdarum corisuQtudinum, cem feceris. > Ideni horlantiir qui de consilio regi»
super facta sponsiqne rex archiepiscopum convenit. erant consules duo, ul scihcel piovideat sibi', nuse-
Volo, inquiens, ut secundum paclionem publice pro reatur Etclestae, et de sms ctiram habeat. A'djun'guh"t
fiteans quod pol.botus es. Sanclus vero archiepisco- terrentes quomam nisi irfea die pacem facerel cunv
pus pvemlenlia duciiis, quod lenere consuelu<l|iiem rege, in tantum se et lam inaudilum^proljpsiiros
concessent, sub qu,i <erlura esl Ecclesiae libert.Uem fore piaculum, ut rex^et regnumiiniversuni quasi*"
'
pencliiari, graviter ingemuil pro sponsione. Etcon- gens stne consiho ul sine lege ab omnibus in*circuitu
siderans non levem bac occastone conlusioneni ec- sulisannarenlur. Sanctus \ero archfe^iacbpus^quasi
clesiastit.e paci cmergere/elegil incidere m manus miles inviclus inler medios hoslium cuneos fesiriian$s
hominum et regis molum incurrere, quam derclin- ad palmam, quem precCs non jmoveraiTt^,* net^inmis^
quere Iegem Dei, nec minas metuit cujusquam bor cedeie dignabalur, sed quoniam omnia wVtfijitift
miiium,quomagis arecto lramitedeviaret,postqnam cooperantui eleclisi iste tenlandus eiat adhtiQ tjt
ab hoc lapsu resipuil. Ammadvertit nimtrum vir post Iapsum forlius insurgeret in adversanum.
sancltis hoc esse studium regis el mohlionem, ut D [ Duo lgitur milites Templi, magni ambo nominis,
Ecclcsiae hbeitas m jus regium redigeretur. Et ut nec aniini virtule, ulcreditur, infeiiores, videntes
palam fiat hoc fuisse consilium regis et voluntalem, lram regis implacabilem foie, si regiaevolunlati non
sex lantum capitula lunc factae et traditJ3 conslilu- consenlial arthiepiscopus, ipsum usdem quibusan-
lioms liuic operi uiseruimus, quorum auctontJiem tenores, convemunt verbis dicentes . < Quandiu sic
sintiiis lpse in epistolj sua condemnavit. Sunt au- agis, (lomine, quod Ecclesiaesancta?, quam regendam
lem haec. subcepisti, non compalens' da honorem regiae ma-
et sopilts inrum slimuhs untim eritis sictil
1. Quod non appelletur ad sedem apostolicamsine jeslati,
a piintipio, sin alias, gravi clerumet Ecclesiam uni-
hcenlia tegts.
versam ac lacryniabih exposuisli jaciurae. > Securos
2. Quod non liceal archtepiscopo et episcopoexire praelerea et certificatos se aslruunt, quod nihil exi-
deiyegnp, etvenire advocationem domini papm sine git rex, quod archiepiscopum dedeceat vel contra
luentia regis. ordmem sit, et quod ita fulurum sit se consenliat,
3. Quod non liceat episcopo excommumcate ali- seipsos suamque legahialem audacter lnlerpori uil.
yuemqui teneal de tege tn capite, stne ttcentia regts, Deiuquc ne uicredulus existat promissis, conccduiu
19 S. THOM^ CANTU^ ARCillEP. ;.;../,. VSOT
ul.ipsi sine remedio et fine pereiint si sit-inconscien-- A regis lame,n:irrer)ar0bilitcr 'a^imuv^^iii^^prpr^.':
lia regis fallacia aliqiia sive dolus cOrilra archiepir- auleni hequaquaiii passiiS;^^ imptinei;:pr3eterire..,:iSe^:
scopum, nisi ut in publica tanlum audientia honore- ' ipsu.mab oflicio missae siispeiidit\, et. ienhit>;in sepi
tur, et coram cunctis concedat quod coniradixit.. teritia qiiousquea dbinino'papa?absbIy;eretUr^
Asserunl regerh nullo modb velle Viiici, ne viliorp Ebreiisi.s episcbpus de transmarihis a*dregemvvehit'
appareret, et ca:teri regis sciiaaudaciiis prjelerireiit,t ut regi archiepiscopumVreconciliaret. Rexrautem
qiiibus archiepiscopum cognoscerent refragari.San- . ciim intermiriatipriei :Terba, ihquit,-sunt; :;otniii-
ctus vero archiepiscopus fralrum Iacrymis, quos,. 5 biis inde diebus quoad vixerimus am)^, lo^ur pble|
veritatis ac fidei noverat a?mnIalore;s,nop modicei' ris, nex pax erit tilla, liisi- a papa: irfipctret, arclii-
inotus, et e regione sanctain Ecclesiam corisideransiJ episcbpus , tit sigillb siib,leges reghismeii coiisignet;'
praecipitio proximare, si non regis animum lenirett et saiiciatauclbritate.r>:Inslahte bpisfibpbvpb* eiim-
assensus : « Vestris, inquil, cedo consiliis, et regisi dem scripsit sanctus arcliiepi.scbpus'dbmihb pap^
anniio volunfati. > Et spopondit cuntis audientibiisi ut dignareiur sua Aauctorita(e:eit;sig;illi;;impress)()he
qiiod in lide bona servaret leges et consueludiiies, i. regias iraditiohes-cohfirniSre.papa^i&perj^
regni. Rex confeslim qiiasi raplo hoc sermone ex; ,•illico^quod hahc:peiithiiiem;arebiepM
oi'e archiepiscopi:« Audislis, inquii, qnid archiepi-•'|B ' constrictus necessitaie fecisset^scjiptiitiifitSimjirf:
sCopussui gralia spoponderit, volo 111aliis episco- dignatipne quadam a se-reijuilt,;^
pis injungat quod ipse concessit, — Corieedo, i ail. cbgnitp, rex aegrefereriis'ir.ritub:iiiericbnsilih»i;sujimi-
Nec niora ih mediutn assenserepmnes. Rex igilur ira-'vehetnehtjbFiinflammatur ih archiepiscbptiini ior
dicto ad arcliiepiscopum : « Semper mihi adversa- itim iili a'sbribeps?qu6dj'',^b.usipp'ibu^^^
rius es, i ad ontimales consequenter et consiliarios papa^nQn^cbnjfensi^ '
sic loculus, atljiinxiL: < tenentes episcoporuni spon- Ab illo ergo die convbca,!cbnsiUalbres quj lo^uiiti-
sionem super leguih regni cuslodia, provida tracte- tur quod libeat magis quam quod dece.at;; multipri-.
lnus cxamjnatione negptiuin, ne quando opus sit de, cat ingenia et ipstauratmachinas, hec;bura.fuitqub
legibus inler nosj.terare sennonem. Gum siimraa id fieret modo,^^tanlum-arcliiepiscopi^^^ curyaret.cbh-
itaque diligenlia leges ayi mei Henrici regisvrecor- stanliani et miriiierel^^ auctorilaterh. Hbp auteih;s'en-"
dalaeet conscriptae publice coram omnibus reciten- sere dohlestici, ut si jEboraceiisi^arc^ioplscQpo.^QS^'' '
tury he novum aliquid tradidisse quisquam nobis set impetrare a papa regni Iegalioneih,.:faciIe^
piacsiiuiat imponere. > Consummalo autem negolio mihiltn.Cantuariehsem :hob;rtM^
seciinduni regis edictum 1 « Volo, ait, ut sigillo ar- Q missis ad papam dupbus clericis::V: mUlla;ihstanliaV
chiepiscopisignetur hoc scriplum et confirmetur. • laboratiim QStut effeclum consequerelur voluhtas';',f
Sahclus vero archiepiscopus lum primodolum, quem regis,; sed hoc post."aliaJegalis'responsiim est,, quo-
fnerat suspicalus, adyeriens interposila fide quam. niamElbbracensis iiiferioris oihhiitemporefuerililf''
Deo debuit: « Non hoc fiet, respondit, quandiu in.] gnitaliset aucibriiaiis quamOanluarieiisis^.'Efjclbsia;
boc vasculo spirat haec anima. i Nam domeslici el <Ei-ii, adjunxit, qubad yixero,^>NRel^ruhtjiuriliji^
regis, dato consenlietidi consilio, Sectirtimfeceranl protestantes quia nisi regbra^^^pbsiulata;lega:tibiie,pla;
archiepiscoputh, quod nuiiquam scriberentur Jeges, cassel, arcliiefiiscopus capiiisPseritenlia; 'piihireiiir.
nunquain illaruih fieret recordatio, si eum verbo Et papa quideih, hoc':aiidii^nsyexaninib siispiravit, ;
laiitum in audiehtia proce.rum honorasset, el quia Consideran^ aiifehi',; ut.vir sapientissimus, ;leyioi;i
rex ex toto cederet voltintali archiepjscopi, et om- nbiinunquain cbrisehtienduih noxae, uUperfccte gra-
nis iitrinque maievdlentia couquiesceret. Nunc ficla vior eviieiiir, Tegatiohem quidem^transmittil regi;
se -pactione seductum yidens, ad aniimam usque sed peniliis pblestalem iriterdicit gravandi qiiem-
tristabatur, et cautius providere sibi in poslerum quam sive promoVeridiEboracensem contra doriii-
deiiberabat. Rex aulem et consiliarii, aliud schema numCahluariensem. Instabant nunlii afllnnantes rion
excogilantes,parlilo instar chirographi scriploprae- U p esse in conscienlia regis hac occasione vellegravare
iiornirialo medium archiepiscopo contraduiii. Quod quemquam, sed ut hac permissione cbntradicehlem
accipiens invitus quidem, sed defensionis intuii.ii, humiliet archiepiscopum, et devbtiorem efficiat re-
suis ista loculus est: < Scio , inquiens, damnandum giaemajeslati. Super omnia autein ne ih regis inju-
fore quod fecimus, si non opus reprobum sana in- riam infames ordinatorum ausus aclionesque insble-
lenfio excusaret; hinc maxime illorum experiemur scant, cum regi perspexerint non deesse facultalem
fallaciam, patebunt doli, et laqtiei nudabuntur , ut gravandi archiepiscoputn, sub cuj'usiuilione clerici
amodo frustra expandant rele suum coram oculis temerare leges publicas rion verentur. Sed nuhtii
pennatorum, haclenus quidem funes extenderunl in aliam quanu dictum est nulla ratiohe. poterant ex- .
laqueum , ul nos praecipilarent, sed iiunc omnis il- torquCre legationem, quam tamenin publicis con-
iorum delegittir fraus, til facile j'am caveaimis. > ventibus ostendens, divulgari fecit potestatem obti-
'
Soluto landem in liunc modum concilio, abiit yir nuisse se a domino papa, qua posset archiepiscopi
sancttls in viam suam, tnistis quidem etiraius su- praesumptionesrefreriare, cum, .sicut dictum est,
piamodum sibi, quod lam enorthi malitiaeconsen- omnem cnm permissa legaiiorie nocendi>siveproino-
suin dcdit. Nam regi quidem et ex parte paruit, et vendi aliquem auctoritas aposlolica poieslalem ade- '
21 VITA I AUCT. ED. GRIM. 5»
merit. Hincsane cum nec ralione nec quasi apo- A juste clericos insequimur, quibus in omni scclere et
siolica aucloritate gravare possel aichiepLeopum ini flagiliis nequiores vix quisquam invenielur, si dili-
propria persona, in subjeclis persequilur, et vullui genter attendatur, uude el ad majoremconlemplum
tristiori quod animo gerebat odiiim letbale praeien- de custodia publica, de carceribus reos extrahit et
deus minis feril, quod opere non valebat; ordinatosi absolvit, et sub interdicto Chrislianitalis curiaemeae
et Ecclesiam Dei quacunque potuit occasioue, ut1 subducit, ne debita in eos exerceatur jiistitia. Deni-
archiepiscopum irritaret, opprimere non cessavit. que quid nos, quid regnum universum valet, si ju-
Quanlas habuerit lites, qiiaulas pertulerit a rege eti slitiaeleges deperierint? pereunt plane si pepercero.
, Sed nec parcam si praevaricali fuerinl. Clerici et
iuinistris regiis injurias pro defensioneecclesiasticae
liberlatis, quantas ab invasoribus rcrum Ecciesiae , comprehensi tradanturmox justiliae exactoribus, et
sub occasione regiae commotionis coiituinelias pas- ordinibus privati secundum leges jtislitisepceriissub-
sus sit, omiilimus enarrare. jaceanl. < Addidil quoque quomodo avus suus suo in
Sed et ordinatorum inordinali mores interregem tempore secundum communes regoi leges corripuit
ct archiepiscopum auxere nialiliani.qui solilo abtm- ordinatos, quando el sancli fucranl archicpiscopi
danlius per idem tempusapparebant publicis irretiti pariler el episcopi : < Eupropter pracdico, inquit,
criminibus, quos regis consilium et voluntas dccre- B malo suo el confusioni fore, si bis archiepiscopus
vit publicis regni legibus debere subjici, sed archi- contradixerit, quac tot sanctos palienter porlasse
episcopus libera auctoritale reclamavit. Voluntas cognovimus. > Quo dicto, cum ira et indignatione
siquidem regis erat ul secundum leges quas avitas nimia sanctus archiepiscopus nihil stibtrahens veri-
appellavit, ordinali in furto, homicidio, vel ctiani lali consequenler ad rcgis objectionem respondit:
proditionedeprehensi, primo quidem ordinibus cx- « Si placuissct, domine rex, emendaliiis dixisses,
epoliati,postmodumprivalioni membrorum pro modo nam ego nec homicidas nec fures tueri soleo, sed
dclicti traderentur; fiebatque lelhale speciaciilum persequi. Verum nefas duxi et pro crimir.e rcpuio,
et lugendum omnibus saeculis. Cerneres de ordine mancipatos divino cullui laicis Icgibus ad contem-
sacerdotum, diaconorum, et inferioris gradus, trahi ptum sauctae matris Ecclesiaccondcmnari, ordinum
ad concilia, ibi contra sacros canones a laicis con- videlicet privatione conliindi et corporaliter perire.
dcmnandos morti, sive membrorum conluiiielia de- Nulla lioc docuit lex, nec ralio conseniit ut simplex
lurpandos, sive in carcere regis miserabilitcr rclru- praevaricalioduplicem sustineat uliionem, nulla me
dendos. Scd sanclus archiepiscopus dolens conser- ratio ab hac sentenlia revocabit. Cum prolapsi fue-
vos suos, pro quibus Christus morluus est, tanlis p„ rint, et in lethali criinine comprehensi, lati condi-
ascribi indignitatibtis, el in hoc consideraus libcr- tionepriventurordinibus, ut deinceps a membrorum
tatera Ecclesiaedcperire, ipsorum in se suscepil mi- kesione immunes inaneant; si post degradationem ad
serias, causam egil, el pro ipsis quibus poluit viri- suum vomitum denuo reverttinlur, vivi si placct
bus rcpugnavit. Spondet regi quod in curia ecclosiae absorbeantur, afligantur patibulis et inaudila mul-
pro clericis respondebit, et juri eos exhibebit pro ctentur pcena.
quacunque calumnia. Rex autem perseverans insen- <Quodasseriluravum veslrum vel aliuin quemlibet
lcntia, asserit neminem eorum qui in custodia suut in clericorum necem saevisse, subila quadam prae-
egrcssuriim, nisi degradati et tortoribus traditi pce- sumptione et semel id factum fuisse cognovimus;
nas persolverint quas merucrant. Econtra vero ar- sed incongruum valde esl, ab his sumi exempla ju-
chiepiscopus,quia nonsic erit, respondil: <Nunquam, slitiae,qui quidquid propria elegeranl libertale, pro
ail, degradabo, nunquam Dei ministros laicali jusli- legibus aflirmabaiit. Denique cum in regem descri-
tiaeexponam, peccanies secundum Dei lcges et Pa- psissel Salomonem sanclus David, conlra regis pro-
trum decreta corripiam, nec quanlum iu me est, posilum coronando ct consecrando Adoniaeinlerfuit
Ecclesiaedignilates, quas per tot saeculaad nos usque sacerdos Abiatbar, pro quo schismate el temerario
sanctorum iransmisit aucloritas, deperire permit- D ausu suspensum quidem ab otlicio, pristina ac pa-
iam. > terna legiinus dignitale privari, sed menibroriim
Cum ilaque secundum quod meute tractaverat, nequaquam perlulisse jacturam. Indigntim proinde
ordinatos comprimere nequaquam licerel regi, reni- videlur ut pro simplici commisso duplicem judex
tente archiepiscopo, his sermonibus conquestus ad homo exigat ullionem, cum judex omniuin Doniinus
optimates causam suain conlra archiepiscopum al- neminem, ut scriplum esl, < bisjudicetin idipsum.i
legavit. < Juravi quod justiliam el pacem tenerem in Sed et quaepolerit unquam ordinato veiiemeniior
regno commisso mihi, dispositione divina, eosque irrogari confusio, qiiam si fueril degradatus?nullum
qui injusle viverent justo judicio secundum merita ei majus iufertur opprobrium. Igilur cum ad hoc
condemnare, el id quidem hactenus feci, lacerem- divina dispensatione assumptus sim, ut meo palro-
que pro viribus, si non archiepiscopus nosetregnum cinio et luiiione Ecclesiam Dei protegam el ordiua-
sua perliuacia perturbaret; auctoril.ile namque sua tos, ab hoc proposito non me nisi mors separabil. >
protegil homicidas, tnelur fures el sacrilegos, et ad Viso ilaque quod immobilisstaret arcbicpiscopus in
se refugientes suscipit inimicns justiliae,pacem prae- scnlenlia, ut nec regiis in aliquo praesumptionibus
stans his, qui regni pacem conftindunt. El quidcin acquiesceret, ncc ordinatos sincrcl (ractari cum de-
53 S. THOMJE CANTUAR. ARCHIEP. 24
decoro, rex lotus incanduit ira, ct rupto tandem A , ille placide satis respondit : <Si etiam venli pro-
silcnlio in haecverba prortipil: <Humiliabo,iiiquiens, posilo nostro conlrarii sunt, Domiui voh/,:'..is tlat,
superbiam archiepiscopi et ibi raerilo peitinaciae el vos porlum lenele quem dominus assignabit, > et
consumam, unde ad tanltim fastigium sublimavi. > slaiim in Argliam reduxere. Sanctus vero teco-
Plura sub hac lite tempora transierunt, cnnante gnovit postea et suis confessus est, nec dum fuisse
quidera rcge ad conculcationem ecclesiasticaeliber- voltinlatis Dei ut tunc transfretasset, adhuc £11 i
tatis archiepiscopum a senlentia revocare, archie- certamen grave reservatum et lenlaliones perquas
piscopo econlra pro defensione cleri modis omnibus transiret ut probalior appareret; quod facttim est.
repiignanle. El revera jam solus id agere visus est, Rex autem, audito quod navem consccndisset ar-
episcoporum destitulus consortio; qui omiies pene chiepiscopus, tristis inansil et anxius, donecrever-
abeuiites retro regem secuti sunt, et qui remansisse sum cognovit, limuit namque vehemenler ne eunte
credebantur, compressit limor regis ne libere loquo- illo ad dominum papam, reguum sub inlerdicto
reiiiur mala quae flebant, et sic solum in certa- maneret.
inine reliquerunt, et sine solatio, sed humano; UE CONCILIO NORTHAMTONl.*.
liam solusesse non potuit, cimi quo.juslitia dimicavit. Castio igilur Northamtonia solemne statuens
Caelerivcro gloriam hominum diligentes non Dei, B celebrare concilitira, omnes qui de rege tenerent in
dum lerga verterent viso pracliorum apparatu, hos- capite, mandari fecil; citalus esl c( archiepiscopus.
tibus auxere virlutem et coriiu dederunt peccalori, Ante illud sane conciiium quidam de domesticis
gladiuin quippe verbi Dei nudare formidanles illic regis et potens apud regem, clamabat in curia archi-
trepidaveruni limore, ubi non fuit timor. Sed Deus cpiscopi possessionem, quae de jurc Ecclesiaefuerat
quoque dissipabit ossa eorum qui hoiiiinibus pla- ab antiquo; ctim autem, reclaraanle juslilia, calum-
cenl, quia qui hominibus placere volunl Cbri- iiiani suam miles prosequi non valebat, regi nego-
sti servi non siiul. Cur aulem archiepiscopum des- liiim inlimavit conquestus quod jus suuin arcbi-
lituerint, dominus papa causam aperit, scribens ad episcopus injusto lulisset judicio, et falsam fuisso
cpiscopos quia sciliccl majorem homini quam Deo curiaui archiepiscopi, el in regis injuriam redun-
reverenliam cxhibebanl. Viderint ipsi quid dicturi, dasse juratione inlerposita derogavit. Rex vp.ro,
quid aeluri sint in judicie Dei, qui rcgi loquentes qui occasiones quaerebat adversus archiepiscopum,
placentia, favenles errori ipsum faciunt deviare, mandavit m occurrerct niiliti responsurus de vio-
quein praserliin corripere convenirct, ne ejus lenlia; qui cum adesse non posset gravi retenlus
excmplo audacius cxteri deliquissent, quando aulem infirmilale, missis qui regi responderent, excusa-
vel errare se crederet, cum uno tantum recla- vit diem. Rex vero penitus nullam excusalionem
mante, universitas aliorum consensisset errori, et suscipiens, ipsum publicam audientiam subterfu-
faclus esl secundum prophetam, « sicut populus gisse suspicatus esl, hac igitur causa quanlum ad
s:c sacerdos? i Quinimo ad sui ordiuis eontumeliam negotiisuperliciem spectat, sanctus prsesulNortham-
solus episcoporum consensus sufliceret, si non in- loniam, quasi super his judicandus, anle tribunal
super adversus virum Dei consiliis nequam regis Caesariscitatus est. Re aulem vera el intentione,
aniniuin armavissent. ut ex fine colligitur aciionis, quaienus publice
DE CONSPIRATIONE EPISCOPOHUM CONTRA ARCUIEPI-lacessilus et a sentenlia deductus, vel regi conseu-
scopuit. liat super legum regni susceptione et custodia, vel
Sanctus igitur arcbiepiscopus considerans episco- si pertinacius resistat, sententiam accipiat damna-
pos unanimi pene omnes conlra se conspirasse tionis. Adluit igilur, ut dictum est, et incontinenti
consensu, nec regis iudignationem ulla posse ra- rcgem adiit submissius, orans ut pro communi
lione leniri, nec in his omnibus aliquod pacisap- utrorumque commodo et salulc, dominum papam
parere vestigium, suam ad tempus praesentiam adeundi licenliam digmareiiir concedere, qua postu-
subtraherc deliberavit, videlicet ul eo subtracto qui rj lalione rex iniram versus respondit, quod nequa-
niateriam commolioiiis lninistrasse creditur, dum qiiain sicut speravit abiret: < Prius, inquil, respon-
rcgis usurpalionibus non faveret, rex saltem deso- surus es quod ad nieain cilationem supersedisli
latae Ecclesiae corapaleretur. Simul et alia causa venire. > Ad quem archiepiscopus : <Non sic, ail,
cgrediendum patria decrevit, ut auclorilate el au- loqualur dominus meus, morbus delinuil et excu-
xilio doniini papae, uuem adire disposuit, oppresso savit. > Sed nec humili rex excusatione deliuilus
rcgi in aliquo subveniret. Assumplis ilaque paucis nec morbo, jubet ocius judicium fieri et decerni
secum navem conscendil, et primo quidem pro- quae sententia ferialur pro conlemptu. Judicatur
spere spirantibus auris, cum jam ducerentur in quingentas libras dandas esse regi in satisfactionem
altum, nautae mutuo loquebantur dicenics : < Quid supersessionis. Recilato judicio sanctus ingemuit,
agiinus, iransportantes de regno iuimicum regis? videns in loco judicii iniquilalem. Conanli autem
insipienler operamur; nos et lola noslra progenies contradicere judicio, reclamatur ab omnibus, sug-
perpetua proscriplione exhaeredabiuiur. > Ad ar- gerilurque ul ira postposita in hoc saltem studeat
chiepiscopum quoque locuti aflirmant quia in tali placere sibi regis aniraum. Annuit tandem, hac
veuto nemo possel applicare quo jusserat,. tum sperans via flniri posse molam controversiam Exi-
2a VITA I AUCT. ED. GRIM. 23
gilur dare obsides qui respondcant pro paclapecu- A . coriditionequam sanclus interposuit.comiles reversi
nia. Quibiis invenlis, revocatur in medium causa sunt. Die codem diclum est ci pro cerlo quosdam
mililis unde conteiitio orta est. Videnssanclusquia ex regalibus in ejus nccem conspirasse, et a rege
occasioncm quaererent, unde illuin in aliquo accu- praelocutiim fuisse, quod si ad curiam iret, vel ca-
sarent, asserit cum summa liberlale, quod nemini pile pleclerelur vel redigeretur in carcerem. Expa-
inde respondere habeat extra curiam Ecclesiae, cum vit pro tristi nunlio, et loto conlremuit corpore, ut
nequaquam miles probare poluerit quod in curia postea confessus esl, minus quidem mortem qnam
archiepiscopi quidquam sibi contra juslitiam judi- vincula nieliiens, nevidelicel liberlas Ioquendi pro
catum sil, juratio siquidem qua falsare uisus est causa Ecclesiae adimerelur, el hoc non solum lunc
judicium Ecclesiae, nec usitata fuit, nec legitima; sed el semper limuisse eum cerluin est. Confessus
unde inlulit quod ntilla cogeretur ratione exlra vero timorem suum religioso ac limeiui Deum, ad-
curiam suam super hoc negolio respondere. Et monilus est, ut mane processurus ad curiam in ho-
miles quidem, qui sanclum archiepiscopum gravare norem beati marlyris Slephani hosliam salutarem
non liinuil, et nianum millere in christum Domini, offerat Salvalori, ne die illo noceret illi inimici ma-
eodemanno amissis duobus filiis quos disposuit de litia. Paruit ille, et explelis cum niulla devoiione et
Ecclesiae palrimonio haeredare, ipse quoque vitain » lacrymis salutaribus sacramcnlis, slolam sanctam
perdidil el possessionem. circumdans humeris, suh liabilu tamen exteriori,
Rex autem, ut vidit haec ad archiepiscopi accu- dexlrara sancla: cruris vexillo munivil, crucem
salioueiii non prolicere, alia excogitavil. Jubel ut propriis manibus bajulans, ne a se passionis suae
ralionem reddat archiepiscopus eorum quae lempore elongaretur exemplum.
cancellariae custodienda suscepit, et qualiter et in DE 1NGRESSI0NE ARCHIEPISCOPI.
quibus ea dispensaverit non cunclelur cdicere. Marlyr ergo nobilis solo Deo coniitatus ingredi-
Turbatusprimoarchiepiscopus inopinataequxstionis lur ubi consedere pontifices ct ex principibus non-
noviiate, respondet tandem non decere talia revo- nulli, rege residcnte cura domesticis in inieiioro
cari jn causam, quae pridera absolutione solemni conclavi, nam ea die sese muluo non viderunl rex
fuerant lerminata. Jurat ille oculos Videntis omnia, et archiepiscopus. lngressus itaque sella remolioro
audire se velle pro omnibus his rationem in cra- consedit crucem lenens. Ad quem Londoniensis
slino. Causante arcliiepiscopoinduciarumanguslias, episfopus accedens, hortatur ut crucem deponat, ne
ac dicenle nec Iegitimum esse nec rationi consenta- quasi nudato ense videatur super dominum regem
neum, iit sub lanla cclerilate pro lali negolio respon- inlrasse : < Hcc, inquit, modo accendilur ira , dis-
deatur, jurat ilerum rex, sicut anle, quod nulla fiet «ordia cuiimlalur, et exasperalur regis animus: i
excnsatio, nec longiores dabunlur iuduciae, sed in cui cum persuadere non posset verbis, vi crucem
craslino respondebit. Sanctus igitur, expensa in extorsisset ei de manu, si non utrisque manibus vi
litibusdie et jam advesperascenle, receptus hospitio, simililer eam vir Domini detineret. Eboracensis
cl gravi mox taclus dolore splenis, leclo decubuit, quoque, eadem repelens quae a superiore objecia
noclemque sine cibo et insomnem ducens, misera- sunt, horlalur el ipse ulcrucem deponat: « Tu, in-
bili decoclus dolore, vix diempraeslolatus est. Solebal quil, ingrederis armaliis super dominum regem,
hoc modo vexari, sed nunc anxius solito, turbato sed certus esto quod dure incidil ensis regius, el jam
niiiiiriim sanguine post iras diurnas et Jitigia. contra te exsertus est, si non consultius egeris. >
Adsunt ministri regis, qui sanctum urgerent ad Tunc sanctus archiepiscopus humili usus affatu, ne
concilium; excusatille, prsetendit morbum, et indi- daretur occasio insidiantibus : < Scio, ait, quod
cem anxielatis sudorem ostendit; ad ctiriam se itu- regis incidit gladius, sed carnem ; nam crux ipsam
ruin, cum transierit vehementia aegritudinis, polli- perlransit animam, et spirituales transverberat po-
cetur. Jural rex lerribiliter : Venire illum oportel, teslates; absit a me quod objiciiis! ne quando gla-
nulla eril cxcusalio; quanloque anxius querebalur 0J dium portem conlra dominum regem : crux eiiim
archiepiscopus, eo plures rex nuntios misit qui pacem porlat, non gladium, quac in coelissunt, et
ipsum curiae praesenlarent. Suspicalus denique ne quae in lerra pacificans, et ego pacem volo, nec
forte affeetala esset infirmitas ut audienliam decli- crucem dimilto. >
naret, duos millil de nobilioribus et primis regni, Decrevil aulem rex revocare in medium crimina-
cousulem Leyecestriaeet Cornubiae,qui renuntiarent tiones quae superius motae sunt conlra clericos, ut
regi, ne simulalionis suae archiepiscopus tempus inde archiepiscopum accusaret; sed proceres dehor-
conetur redimere. Astant comites viro sancto, lati sunt, ne forte si adversus ordinatos calumnia
dicunl oporlere eum absque mora et excusatioue movcretur, episcopi cum archiepiscopo suos singuli
curiae praesenlari. Sanclus vero quanlis premerelur tuerentur: < Alia,inquiunl, quaestioproponendaquae
angusliis indicavit. Urgent comites, ille supplicat, specialiler ad arcliiepiscopum respicere videatur. >
illos adjurans per nomen Salvatoris, ut vel illius Inlerim nunlialur viro sancto ab his qui ronsilio
diei concedantur induciae: « Cras, inquit, vita co- regis inlerfueranl, quod nisi consulat sibi, eademdie
iniie, auditurus quid domino regi placeal, vel in vel plecterelur capite vel in carcerem et vincula
selia porlatus assislam. > Datis induciis, ea lamcn retruderelur, sicul heslerno audierat. At vcuerabi-
27 S. THOMJE CANTUAR. ARCHIEP. 28
lis archicpiscopus pro se quidem inlrepidus, sollici- A licitudini haec causa arcbiepiscopi, ipsiun vestrae
cilus aulein et anxius pro causa desolataeCcclesiae humiliabimus voluntati, senipiteriium illi de caetero
etpaupcrum Chrisli, qtiihus qiialemcunqiie vidcba- silentiiim imponentes. > Annuit rex media condi-
lur proleciionis uinbram oblendere, si quod illi pa- tione tali; pontifices nil cunclali, astantes archiepi-
terel evadendi refugium atlenlius consideravit, et scopo, praeseiiliamdomini papae appellahaut et ipsi,
paululum deliberans, cum neminem prorsus videret, quodjubenle eo regias Iradiiiones pro Icge lenendas
qui verbmn loqueretur, quo regis crga ipsum defer- susceperint etconfirmaverint, quas ipse posl factam
vcscerel furor, staiitibus circa se episcopis et pro- spousionem contrarias ecclesiasticis institutis cona-
ccribus, sedem apostolicam appcllavit, quod solumi batur aslruere. Sanctus vero archiepiscopus ketus
videhattir reis esse remedium : < Nam haec curia,, quidem appellatioiiem ampleclitur, nihil aeque desi-
adjunxil, qual.ler Ecclesia gravctur inquirit. > Slu- derans quam ul aiidienlia concederetur. Sed adhiic
pentibus illis ad subiiam appellationem el freinenli- instabat comniotio regis, et iiitaiiliun exacueriint
bus in ciim, Londoniensis, stiinulante, ul creditur, , illum inembra Zabuli, consiliarii nequain, til missis
consciciitia, ut sibi remittatur appellalio, deprecatur. militibus mandaret, ut ralionem redderet incouli-
Ad quem sanctus archiepiscopus : < Nec le, inquit,, nenii triginta millium librarum quas tcmpore can-
ab»oIvo nec quempiam caeterorum, sed in vi obe- B I cellariaesuae, absque conscienlia regis el eorum qni
dieniiac ex auctorilate Dei et domiiii papae injungoi supcr negolia regni fuerant, profligavit. Vir auicin
omiiibus in commnue, ut plenariain justitiam exiga- Domini libere quidem respondit ad haec,nequaqiiam
lis de homine qui in me manum miseril, quicunque> decere super his facere quaeslionem, quae, leste po-
fuerit ille. > El adjungensimperavit sub analhematei pulo, legitime lcrminata sunl : « Eleclus, inquit, ad
ct in periculo ordinis et animae ipsorum ne parce- hunc honorein ex ore doniini mei regis, liberum me
renl. Winloniensis vcro, commotis omnibus pro il- ab omni cxactione in posterum clamavii potestas
lata appellationis senlcnlia, volens paci consulere,( publica, quod nec vobis excidisse debet, sed nec
tiniensque Ictbale quiddam oriri circa archiepisco- lalet domiiiuin meum quod in regni negoliis et cb-
piim, bis euin verbis adhortalus esl. < Redde igilur sequiis illius universa expenderim, si dignatur ad-
arcliiepiscopaliini, ait, in nianuni et misericordiam, verlere, unde et hinc in catisain ingredi nulla me
regis, si forte hoc modo adversum vos el nos pariterr constringit ralio. i
vestri causa regis indignatio detumescal, alilcr vero> Audita responsione bac, rex in iram vcrsus et
niorliferum video luuiulium, nec iilluni paci locumi naore suo Dei oculos prolestalus : « Homo. inquit,
vel concordiaereservari. i llle contra cum inlermi-. ^ meus est et subjeclionem debet, et mihi rutionem
nabili juratione prolestatur quia nunquam arcliie-- non reddet? amplas de meo haereditates liabet et
piscopatum redderet, donec ipse tenere potuerit: : respondere contemnit; decernalur ocius cui subja-
« Nou ea, inquit, conditioue suscepi ut rcddam, sed1 ceat senlcnliae pro conleiuptu. — Non hinc, aiunt,
ut pro eo meipsum impendain. i Exhinc nonnullii tanlum judicandus est; iiain gravior ejus pracsum-
pontificura perpendcntes quod riecem archicpiscopii ptio coniempiusque inlolerabilior esi, quod curiam
inoliretur et maturarel cousilium regis, tristes tur- Domini sui falsitatis arguere coiilendit dum allerius
batique et praeserlim pro facta appellatione, quali- inlerpellat judicium. i El quidam de ordine cpi-
tcr ipsum eriperenl de manu regis et praesenlipcri- scoporum, qui hic nominaudi nou sunt, huic ferun-
culo collocuti sunt, et idcirco quos malitiaeministross tur interfuisse consilio. Ilur ad judiciiim, ubi jusli-
noverant exslilisse a principio et incentores discor-- tia lociiin non habuit, ubi justus opprimittir, con-
diae, Eboracenscm videlicel, Londoniensem, Cice- demnatur innocens, addicitur iequilatis ainalor ne-
slrensem (necdum enim Salesbiriensem praeno- miue resistente seu contradicente. Quid familia Pi-
minaii duo sociaveranl sibi), his sermonibus allo- lali,quid milites Hcrodis, quid Neronis malitia nc-
cuti sunl. « Novil iiniversilas veslra quod ab inilioo quius cxcogitavil ? Nihil hic legi, nihil rclinquilur
orditiationis archiepiscopum fueritis insecuti, nequee JJ] aequilaii. Denique ut libcra daretur delinquendi
eiiim inter vos integer unquam fueril amor vel so- licenlia, neniine reclamante decrelum esl, ut reda-
cielas; nunc ergo si, tacentibus vobis, occidatur, ad\ ctus in vincula, in carcerem retrudatur veltit per-
vestram specialiler infamiamrespicit etopprobrium,, turbator el proditor coiniiiunis pacis.
rex quoque perennem portabil maculain, universili DE DUOBUS CONSULIBUS.
iios ordinis et oflicii suspendium irreparabile susti- Mitluntur mox consules duo, qui in superioribus
nebiinus. >Denique communicalo invicem cousilio o jam lerlio nominati sunt ad virum Dei venisse, qui
idem omnes sensere, ut si permittenle rcge, conlraa cx ore regis el principum datam sententiam archie-
archiepiscopum appellarent praescnliam domiui pa- piscopo recitarent. S.uictus vero archiepiscopus
pae, hac ipsum arte a praesenli liberarenl periculo etit cum a multis et super iuuliis causis impeterelur,
a sede depositum perpetuo silentio condemnarent.1. ne stans sacerdotispersonaui iiihonoiaret, residendo,
Adeunt regeni ul sui ipsitis et ipsorum necnon et:t quod ei divinilus inspiratum est, mirifice respondit,
totius regni misereatur, ne tanto ac tali facto, ipsee majorem scilicet a iiiiuorilius non debere ad judi-
et tola ipsius posteritas violetur opprobrio seinpi- cium vocari, neque eorum senlenlia ligari, « Ordb,
lcnio. < Nostrae,inquiunt, commitlalur curx ac sol-1- inquit, confundilur, si paslorem ovis feriat, si dis-
&9 VITA I AUCT. ED. G.RIM. 30
cipulus mngistnim, si fihus parentem vciberet; A iium exspqetassel, absqtie relnclione in carcerem
neque emm Ua prcitosius est auium prumbo, sicut liudeijeuir. jrptflj autepi nocte iter jgenles, erum-
sacerdolahs digml.is regia poleslate. i Ad legalos penle t.indem auiora, Lincolmam mgressi apud
quoque dixit, quia nequaquam judicuim audiret, civeni, Jacobum nomine, nqtum fralnbus, Iatitabat.
post laciam appellalionem. Ad quem iiuntii. < Quo, Scd et sa'nclus .sumpto. liabitu conversi et noim.ie
inquiunl. mododecieiiiin publicum sublerfugies, de- inulato fi ator^erjijiaiinus appellaiits est. Inde cymba
clinabis senlenliJin' h.ercdilates amplas de lege bre\i trausvecli^Sejijplingehain diebus aliqqot pau-
tenes, et in regufttiria, ncn respondebis, non auscul- sa\eiunl. Inde quijque^siimplis jam yiribusgran-
tabis judicium?») Haecaulem omma objitienles cum gus Cliikestiaiide,rectepti^ptatas,,ibJTJalebras repe-
indignalione quadam respiciens sanclqs < Non.cst, riuni. Et ut clarescat-q^aiii^ap^ qiiam pia vir
ait/hsereditas, quod teneo, nec de rcge, sed de Deo, sanctus lnlenlione illam jpjieijil^gam^iileinliospi-
ciiiln 'efeehiosyiiaihdala suiit quae pbssideo. Et vo- Uum hdelis sui Salvalor^mult^sjhiraculistprqc^cessu
bis praccipiopcr revetenliam divini nominis et sa- tempons illustravit. lnde;etiaragasslimptSlcanointQ
ciameniorum Chiislianae fidei, ne 111me houie fera- sacerdotc, noctibus ainbulanies,.-dieb^u|CTer(MlSt|tjn-
tis sentenliam, nec juditium faCiatis. i Laici \eio les locis opportunionbus, donec (lemu;ih./ad|i\oijtiiin
qin de concilio regis eiant et ciicumsleleraul, et B Saivwicumpeivenluni est, unde latentgr,,lhfnjiVijGjUa
suffiaganei episcopi, uiio refraganei, eum haecdiccn- transmissi, appbcanl in arena retraclo mari,'porvtum,
lem cl sedem aposlohcam appellanlem inhilominus publicum devitantes. Incedentibiis>au|einulIl£"(Pei
toiidemnaveruni. Itaque alhletam Domini a conciho arenam abquindiu ac fesiinanlibiiscorrukinfteErarn
miligiianiiiim reccJei'lem aggrediuntui undique ma- sanclus archiepisropus insohla veslium 'calcgamen-
lediclts et convicus cl.inianies : < Ecce proditor torumque grossitudine pixpeditus, ereclus^vejo"
abil. > Deniqiie cuin in aulam vcnisset, ubi \ulgus manus elevans et inspiciens mgemuit /gi<a^ij$f||$?
circumsedil el nonniilli ex regahbus muuslris, adeo magislra praeinonilusexperienlta, quam non^sijSpe^f
giavitei offendil pedem, ulvix seipsum lelineiet a randiim m incerto diviliarum, quam faUaXs-^ijain*
lapsu. Qonl hunc animi habuenl, quando omnem fugilivj sit omnis vitae^piaesentisgioria. Proiebpi»
t:\jdehdiperdiditconfideiitiani, necipse poslmodum namque, quje^illi pro \oto aderal paulo ante,^quto| 1
leferrepotuit qm haec passus esl, liinens ne discei- rum-»forlium ac pieiiosorum vix iiiventunir^ilissif
peietur. Contimio iiamque, secunduin quod seri- iniiin,, juiuenliim ,cbnductum>,"leno-capislraliiin^et
pium est: < Qma in ad\ersis nbh se abscondit ini- sine sella, ut iiirChi.istupaiiperiaie, e^vpse.jamfiti&ri
iniciis, i^vclamavil Roberlus de Broc : « Piodilor pervfactus, *pio Chrtbto mtipul gl&riau., Quaiila
regis abii, prodilorlegis abu, i caetens conclaman- autem i trepidalto! quantave sollicitudo fugieijfes
libus et; impetii factb, conCoria sliamma el Ievia occupaveiU! lie subilo compiehensi re<lucer,eriiu.r^
quaeque, quae occuriebant, jacienlibus e\ omni quis icleret? Denique ad augmeiiliim. foiiiiidinis;'
paile. Clamor deinde profirosus uisurgit el non mi- apud sancttim Audomarum cum jam^uli611^3%®!-^
nus luinulluosus, quam si qualuor civitalts pajles uri non possent, Ricardum de!Luci rcperiiiiil^qui,'1
igms vel hoslium insullalio m\asisset. Ut aulem pio responsQjquodam ad^mitenwiiijssus est$J*3»**p
suggeslinn est regi ad perpeluum illt fiilurum oppro- Miles igitur, ut cognovitj'a<ggredif]ir5archieplsfcb^
briiim,'si infra curiam suam sineret contulcaii ar- pum, hoitalur ut secura redeal, reconciliabifietfin 1
cluepiscopuin ac disceipi, clamalum esl exore re- regi. Excusat ille, negat reditum, nec se*coihniiiieieT
gis, ut libetum patci-eiUur abuc. Virautem Domini audel iniliti, sciens regis.animum implacabilemfc&mv
nemini qmdqtiam respondens, stupens veto ac tre- seinel amitutur, papam potius adibit, 1II111& defnce'ps;
mens ne lorte relineietur, declinata jam die ad ves-' ope et consilio icversurus. 1umet nules et minalur,
pci JIII hospitio se retepit, ubi cuin de tam numeiosa et ne 111illum confidat interdicit iiltenus,<<seilnia-
fjinilu stia non amplitis qium sex scmenles uive- gis ul iiumicum devueti; Ad ba?6 arclnepiscopus :
msset, caetens ob metum et minis legahum disper- ]J <Non minas, inquit, non impropei ia mei ui, sed fidem
sis quo sibi quisque lulum pulabat,'intioduclis pau- niilii el subjectionem debes. > Ad coniitem mulit
peium tuibis cum ipsis relectl. Dctnde seivienlibus vir Dei ducatum posluljns et liberum per Flandium
qui aderaul leclum suitm m orjtonum beali Andreae transitum Minalur comes, el archiepiscopus ad do-
(jpud monacbos enim hospilatus est) deporlare minum suuin conveisus, qui 11011 deseruit sperantes
jussit, et de retio nijjqs' jltaie compouereae si lllit m se, nec miseucordiam amovit a genere justoruui,
jjiopter refuguim quiestere disposuisset. lpso duce~et cpiscopo Tavernensi auxihante, notte
Piofuuda aulcm incumbenle jam \espera stimjilis eadetn hberatus est de ore leoms et de manu bes-
sccum duobus fratnbus, quibus anle propositi sui lije, el regem decbnavit et conulem el Fiandriain.
secietum apeiueral, cl f.nnulo fidcli, cum ^chemens pertiansivit lmraums ln trastino autem remanda-
lmbrium mundalio el tempestas hiemahs de illoruin \il sotus ut propeuiilcs posl ipsum, Suessionera
profectione nenunem prorsus sineret esse solhcilum, venirent. ^*
per poium aqmlonalem, caelens oiriubus diligeulius Cogmta autem ac publicala fuga archiepiscbpi,
obserafis, soli quatuor elapsi sunl Nain pio cetio tiansmisit rcx legatos suos ad regem Galliaenepate-
iccepit vu Domini a dicentibus, quod si iliein tusti- retui aiclnepibcopum in regno suo lecipi^neijhabeie
Sr S. THOMflSCANTUAR. ARCHIEP. 32
refugitim. Aslrimnt sic, convenisse ambobtis in re- A dendam cardinalium, nt locttin papae obtineat, nec
conciliatione muliia, ut si cujus eoruin fugiiivus iri per ipsiim, iululit, ^quidqiiain conlra rationera car-
regrio alterius cbmprehemiereiur, tentus mox redde* dinahbtis concedeliir. Tale reportanfes respbnsum
retur domino suo, et hiinc, inquiunl, polentissimus lcgali regis in Angliam reversi siinl,' non exspec-
post regem noclUrnus exiit et fugitivus. Rege aii^ tato archicpiscopo qui quarlo abhinc die Senonas
tem dissimularite primb, et quasi quid vel unde >enit.
loquercnlur ignaro, djxerunt nuiilii quoniam -arclii- Advolutus aulera ad pedes domini papae causairi
episcopus Thomas, curri ralioriem super inlerrbgaijs advenlus sui non ignoranti quidem exposuit; el obla-
rcddere non vaierel, ad indiciuni damnataeconscien- tionis vice cliirographom regis ulraque tcnens maiiu
li*, judiciUm domini sui subterfiigiehs, fiirtim be extensum obtulil, et super genua erectus ait: < Do-
regno egressus est: Quibus rex ait: < Vidi Thomam inine Pater, haeccausa, hsec lola mea culpa est, pro
archipraesulem, novi oplime caiicellarium, nec latet qua ab Ecclesia mea pulsus exsilium palior. Ibtaele-
quanla Cum devotione, nec ad oculum nec in facie ges, quarum gratia implacabilein sentio iram regis,
sed in fideservierit regi, chi digna famulatus recom- istcc trjditiones quas in regno suo lenendaB^propo-
pensatio redditur, ut nec cum ipso pacem, nec hic suil rex, el juramenio confirmandas, ul ad pbsteios
patiatur rcx irivenire refugium. DignC,inquaih, red' B transiniiianiur; his ergo slalutis tontra divinas el
didil famulatum, quOd de regtio stio fugatum etiatti apostolicas leges assensum piaebere deiestans, so;
in alieno persequilur. > Ad quem Jegati : « Hostis, lutn ac solitum praeseniiacvestrae refugium inventu-
inquiunl, et adversarius cxsiitit regno veslro archi- rus adveni. >Et ut niihi pro certo diclum est,jus ar-
episcopus, qufem tueris, et tuam ipsius non Semel chipraesulalus sui in manu domir.i papae resignans
molitus est iriorlem, el de regno Franciae nori mbdH exposlulavit ul aliquem docliorem et forliorem de
cuiii domini sui subjecit iihperio.i Rex auiem inler- Anglorum Ecclesia in eorum melropoli episcopimi
posita juraiione :<Si milii, inquit, ila advolum deser- cousiitueret cardinalem. Sanclus aulem papa ele-
visset, «equaquam ingralus existerem, et iuiric si vans filiuin, amplexalur, osculalur, Iacrymas la-
jcirem ubi esset, feslinus occurrCreni veriicnti. i crymis immiscens, et Deo gratias referens, quod
Orant nuntii ut hoc saltem faciat pro rege Arigjiae virumtam liuinilein spiritu, pastoretn tam sollicitum
vice dileclionis alteriiae, scribat contra arcliiepisco- in salute ov-iuin, advocaium tam conslantem in
jum papae, ne et ipsum ad gravamen regis et regni causa, imo in multis causis, Dei invenisset. Dignij
lotius circumVeiiiat.Abeunt nunlii et rex illico per tatera ergo, qujm refulaVerat, quia neminem ad
fidelem scribit domino papae, qualenus paternam _ hoc onus fortiorem esse cognoscebat, dominus papa
)uam ipsi seniper impenderat dilectionerii, Thomae reddendam esse decrevil, renilenti etiam et in-
^uoque Cantiiarierisi archiepiscopo dignetur imperi- Vito.
dere, ipsumque lueatur, ne quavis bccasiorie queni- Lccla aulem in audieutia scriplura, quam archi-
juam audiat adverstis justiliae Seelatorem.;Parat episcopus obtulerat, quo lenderel, quem esset iubi-
interim sanctus arcbiepiscopus ad papaiu profieisci Uira fiuem, quam conlraria foret bivinis legibus et
ippellationem suam prosecuturus, sed nuntii regis ecclesiasticis instilulis' si teneietur, evidenii ra-
(\raevenerunt. Mox etenimrexaudito responso regis tione el eleganti eloqtuo per singula verba vir san-
(ialliae, direxit ad papam Eboracenseni archiepisco- «?lusprobavit. Sed causam regis lueri conatus est
pum, VVigorniensem, Exoniensem, eiceslrenseni contrariis objectionibus Willelmus de Papia cardi-
episcopos,aliasqiie personas nobiles et nominatas; nalis, alii quoqu'e de cardinalibus multa pro rege
porro aslanles domino jiapaecausaih regis argute loculi siinl, cuinque mediuih plehe diei occupassel
satis et eloquenter alleganl, exislimarites pOsse se alterna conlenlio, nec haberel quid ullerius objice-
pectus illud sapiehiiie plenum circiimvenire sermone ret pars adversa, juxta dominum papanv sanclus,
composito. At papa sanclissimus veritatis ulrobiqUe ipso praecipienlc, resedit, miranlibus universis qui
vestigia servans, inordinate et diirius j'usto calum- J) adfuerant superprudenlia illius etconsluuliarespon-
dianlem sanctilm archiepiscopum, unum de proelatis sionum ejus. lmperat apostolicus animoequiorein
his arguit et confudil: «Fraler, inquit, tempera le, csse, debilum tanto labori solatium repromitlens.
ne maledicasproximo liio, neque enim maledicen- Scriptura quoque quod leclum est cl aucloritatem
teiri archiepiscopopatienter ausculto. i Prosequiifiltir illius, et quicunque iili assensum praiierenl, per-
legali, dicentes ex nomine regis, ut ad pacis et petuo condemnavit analhcmate. Sanctits autem ar-
concordiae reformationem inler ipsum et archiepis- chiepiscopuspost morara mensis unius circa aposto-
coptim, et divinarum legum redintegrationem cardi- licuiri ab eo niissus Ponliniacum abbali cbmmenda-
nales duo a sede apostolica mitianlur in Angliam, lur et fratribus, qui curam illiui liabearit in oiiini-
quibusperfecta ligandi ac solvendi potestate conr bus quae necessilas. deposcit hUiiiaha, quod prbna
cessa, nemo audeat refragari, nuila contra ipsos quidem inente.coiripleverunt. -1 ';:-.
appellatio fiat, sed ralum sit quidquid fecerint, et Rex auiem posfqiiam in lulo u.tationis pbrtii loca-
per ipsos trangressio omnis emendelur. Papa au- tuni agnoyit arcbiepiscopum, ubi iiec'iHius'feritale
tem sanclissimus considerans staiim fraudem lalere inoveretur nec minis, in parcnies lugitivi furor re-
in verbis, respondet, hanc poiestalem nulli conce- gius debacchatus est. P.li, quprum se Deus tlicit'
33 VITA I AUCT. ED. GMl^ 3*^
el ex oie si w
palrem juilicem, orpham, viduae, pupilli, mno- A regis4qnod quis pro quocunque negouo
eentes et ignari penilus discordite ctijusquam virt sedem apostolicam appellasset, omnia quac lllius
invetcnti, mulieres cum pepdeniibus ad ubera par- essent scnberenlur ad opus regis et ipse milprelnr""'
vulis, clerici, laici, cujusciinquc essent aciatis et in carcerem.-Proh pudor! ubi tunc limoi Dei'ubi
sexus, de cognatione aichupiscopi, et qtiidun fa- leverentia legurrt' ubi ponlificahs honor' omnes
nuliJies cjus, ul ex hoc amplriis conlnstaieiui, judicium regis el praesentiam appellibant. Ciusis"
niiscrjbili pioscnplione nudali ficitltalibus univer- Ecclesiae traclaljat populnsi^qui iguorabal legem
sis de lolo regnojussi sunlexsiiljre, el seivienies Dei. Nusquam decretfpatrhmT iiu«quam audi um
illius m vincula conjici ac tenen. Arclucpiscopaius est Evangcliiira, silenliumlnJftfsumpsit divmalex,
revocalur m mauus regis, ct Raniilfo de Broc mi- conlicuil laiio, prrsumplio sola ohllhnit pnncipa-
nislro regis, ob vei,eies lnimicitias quas exercuisse lum, paupeies spoliantur eccIe^iiSj/^Imnturnum-
cognoscitur ad\eisus \irum Dei, traditur observan- mosi. Oblado illa fidelium, quae tmmmus *l%lr%i diti-
dus. Qui (oliiis invenlor malitiaeel discoidiae fomes lur., quia Pclri specialiter debebalur&lia|reaibu^,
inlcr regem ct aichiepiscopum, omni hoste ferocior, detinebalur cum censu publico i epbnenaus$W|Hjj[Ki
clencos archiepiscopi cum parentibus absque ulla et littora mans aictms sei\ab.ihiur,uLsivqtiisunan2.
miseralione, ubicunqiie uivenli fuissent, liisecuius ' dalum aliquod detuh«set, suspendio stalim velJflliqiia'j
exlernunavit. Igilur quid faccrent misen ? quo se dira morte periret. Pliues lamen eo tempoie dnini.
verterenl lanlae c»lamitatis linenlun remedium* nus papa direxit epistolas quibus praeLUorumar^iie^j,
IIIIIIIarchiepiscopum peterent, qui peiegnnis men- baterrala, et suspensionem mmabatur officu si nnn
dicahatovis desol.uus el exsul' ipsum adieie lamen, resipiscercnt. ,.,
qui materia exstilit misenaium ul putabant Sed Peridem quoque tenipus Eboracensi arclnepiseqpo
~
maiiyr fortissimus quid ammi habuisse creditui, scnpsit haec : < ALEXANDER, seivus servorum JL>ei,
cum suos ccrneret advenire prius quidem opulentos Eboracensi anlnepiscopo et univerSis Angliaeej)i_-
et diviles, nunc vero sui cattsa nudos clmopes' scopis salulem et apostohcJin benedictionem. Illius
Quos pulamus fudit lacrymarum imbres? qtiae su- dignitatis et, > elc.(Vide tndtcem eptslolatum alpha-^
spina traxit quum videret pendenles ad ubera ma- beltrum ) ,
trum parvulos lam dira proplen se et maudita de- Epistopi autem, si dicere Iicel, quod ipsi face e .
portalione damnari? Grave quidem in moeroie suo- non formidabanl, praevaricationi junxere comtemr,,
rum creditur pertulissemarlyrium, qui in baibaro- ptum. Nam cum filium sunih cbronan, rex velleC'
rum qiioque nfflittione et miseria compassioms et coronalioms officiym Eboracensis implevit, j^unctis^
inisericordiaevisceribusaffluebal,auxildolorem quod sibi Gilberto Londoniensi, et Salesbinensi JocelniQ,
uiule suorum lelev.ircl inopiam, mimme suppeiebat. contempta auclorilale et postposita re\eren(;ia db«
Nec quisquam nostram hanc dicat esse senlcntiam, mini Cantuanensis ad quem de antiqtio jure reguih %
multas poiius elegisset mor'es, quam tantam stiorum inunclionem cerlum est perlinere. Ubi ntilla ex
ceinere desolalionem, cujus causa a pnncipio ipse more de couservanda Ecclesiaelibertale rnentio facta
cieditur eisiilisse. Sed humilium consolalor Deus, esl, nulla caulio data est, sed jtframenium polms m-
liumilialum suipropterse etproplei justiliam nequa- teiponitur"', nt regni consueludines quis ,avitast
quam deseiuil, 111hac desolatione, nam rex dicunf, sub quibus dignitas pencfitatui Ecclesiae,t
Francorum , inspirante Deo, el pnncipes regnt illibalas debeat conservare. Haeci"nepislola domiui^
larga manu contulere viro sanclo unde et sibi et papae scripta sunt, m qua apasiorali oflicio suspen-^
suis omn'bus abundabat. Sed ncc ipse surdus au- dit episcopos, qni coronatiorii hmc iVregulanter J
ditor Domini acies suas cohortinlis et ditenlis : inteifueie. Kt quidem plures mlerfderart, sedi in
« Beati qui perseculionem paliuntur propter justi- praenomiiutis tribus pendebit^negotium etper ipsos^ ^
liam, >ad tolerariliam accendit ammum. Tolus deni- operaltnn esl. JIi praesumptioriis'hujiis ministn, au- r
que ad divinum conversus et ccelesle solalium, po- rjD ctores enoris.ul legissalisfacerent voluhtati, pare-
tuit e facili persuadere sibi, quod per rnultas iribu- lent praevantationibub, norf ordirii suo honorem,
lationes oportetintroireproniissam beJtiludinem.El non mandalis aposlolius obedientiam exhibehVs,'
consideralis sanclorum vestigus, damna lcruin lem- pmeiiter ferebanl dtvinae legis prosrripdonem. Imo
poralium, selernorum amorc, pauentei ampleclitur, ut quod veiitis esl fateamur, ipsi hbertatem Ec lesiae'
reminiscensquomaniAbrahoedicliimesf t Egredere subverlere nisi MIIII, consilus suis commoyentes '
de terra tua el de cognatione lua, i sicui terram, regis animum adversiisvirum sanctum; coicoidiarn
ita el cognalionem suam postponendam Ecclesiae peisuadentcs mutilem essc regno, inhonestam regi,
lionou penitus dcslinavii. Audiens mlerea rcx quod iiilnl magis formidantes quam pacem, sictit sanclus
episcopos Anghaedominus papa mandasset, Clarcn- lpse ad papam scnbens leslatus est.
duniam coegit concihum, ubi juramenlum exegit a Suspensi lgitur ab oflicioetcontemptus sui mento,
pontificibus ne qms eorum pro quavis appellaiione qnidem vinculo analhemalis processu lemporis inno-
patria egrederelur, nemo mandalum domini papaB dandi, nec sic cessarunt sanclum in exsilio verbo-
susciperet. Et quidem in hunc modum episcopi pro- rum spiculis,quem aperto quominus opere non pote-
mtserunl, a laicis vero juratum est. Clamatum est rant, irntare. Pan siqtiidem tres tpsi tonspirallona
PATROL.CXG. .9
SS S. TMOLE CANTUAR. ARCIIIEP. 58
fasslerati quaecunque de scripluris, qiwcunque de A aspectii et furbre pleni aicliicpiscopiim «ggressi.
cxemplis pieecedenlium poteraut perseiiilari, co- capitis.ejiis siimmitatem quanluin bccupaviiiatitudo
acervabant sibi, quibtis suani ipsorwfi et regis cau- coronae gladiis extractis abraseruiit, ita ut "parS
sam corrOborare conlra sanctuin archiepiscopiun abrasa in froiilehi decideret. Tuibatus vir Poihini
conati sunt, dicentes : Quae veslro pater in Iongin- novitate visioiitS: borrendae, ajta cbrdis corisidera-
(jno, elc. (Vide indicem epislolarum alphabeticum). tione iion siiie causa hicc bs,terisa[fuisseper-pen/dens,
iliec inserere huic opusculo libuit, ul pauca.de magis niagisqiie se ipsum diyiiiisiiiaiieipaVit Qbse-
mullis coiligens lecior intelligat illos in exsilio et quiis, et ad onmium lolerauliaiii ihjufiaruiii. soli-
(lesolalioiie siia sanclum archiepiscopiim sensisse davit. y :- ''<- .''--''-.\ -"'-;-;-;:: - - '.-" '
iidversaribs, a quibus debuil sperare solatjum. Vir QUOMOOO KEXAMQVIT EUMArONtmiACO". '
atilem Doiniui in persona Londoniensis epfscopi Ut autem Cogiiovit rex qnodjih :,liiio Ibcatus ar-
i-escripsit baec. / : eoruin quaeulsus:depbscit
Mirandum et vehementer stupendum, etc. (Vide chiepiscoptisnullius egeret
indicem epislolarum alphabeticum.) humanus, necilli iiec suoruiii cuiquaih'pQ§setinferre
Ponliniaco c.bnsisteiet,'.indej.eiiiii
Plura sanctus praenoiiiinatistribus scripsit in hunc gravamen, quandiu
amovere molilus est; sed qnoniamiil elDcere;per re-
modum : multis quoque et frequeniibus illiim piilsa- j,
Galliae non potuit, quippe qtii yeri ac' lotius
vere iiiandalis ut hinc inde perpeiidatur, illi quideiri gem
bonitatis amaiorssunimoSeniper arcfiiepiscbpiiiiive-
quantae devotionis ad juslificandum opera regis, nerabatur affeciu, ei contra adversarios siiis susten-
sanctus verb quantae constantiae in assertione veri- -' -• -r....'• .. :.
tabal auxiiiis, ad.alias seconverUt Jmachinas. Scri-
talis exsliierlt, Turic etiam ipsi pariler sicut caeieri
abbatemCistercii, cui subjeciionis jurePohii-
bnines qui coronationi filii regis interfuerani, missis psitad niacum sictii et caeteraedoinus ejusdetti'orxiinis;ob- •
a domino papa epistolis suspensi sunt.
temperant, quod suuin iii ordiiie et tblius regrri sui
DECOMMORATIONE SANCTI APUD POMINIACUM. hosieui publicum tenebat, certusque bsset abbas
Sanctus vero Thomas commoratus Pontiniaco,
qiiod si vel ibi reirianere vel ulias ih ordine.refugere
quo illum domiiius papa commendavit, ut praeliba- permiUeretiir archiepiscopiis, uiiiversos ej'usdenibr-
tiim est, corpori suo multas et graves ac soli Deo dinis
monachos, qui ia suo regrio iiivenirentur, ad
cogriilasiribulationes indixil, memor quippe Doini- sine conlradictione-.transriiitlerel.: Saiicius
: < lua ipsum
ificaecoinmoniiionis Nescial sinislra quid vero arcliiepiscopus, n.t haec
faciat dexlra ttia, > quidquid sanctae religionis, lerciensi abbale audivit, iharidanteiCis-
in se in placideac benignerespohdit:«Absil,
quidquid devolionis sensit, quantum ipso C inquiens, anie Iransgressio haec.ut meicausa.paliar
fuit, tesle conscientia occultavil. Ex eo igitur tem- tot viros
olerum esu et yirlutis, tot aniiiiasinnocentes in-desola-
pore grossioribus contentus epulis, tibnem venire, tol loca, tolmonasferia tanlis cbnqui-
et qtiae levioris essenl sumptus, delicatiora quasque sita siidoribusinsolitudines
iecligisbrhpiternas./naiii
furtim sibi subtrahere, nescierilibus qui coiisidebant, iiieam,
inqiiit,. Jevabii.iiiQpiam, «qui susci|at a ierra
et indigerilibus infirmis ininistrare fecit. I'n aiiinem et de pulvere erigil ^aiipererii,>et yobisjre-
,inopem,
quoque, qui per officinas monasterii dcciirrit, peridai yiceui Pater misericprdiarum et^.quifi mihi
latenler descendens.et stipra virlutem fragilitalis liu- exbibuislis relribual offlcia
cliaritatis.'••'.»';'; -:.>,'
manaemoralusqiiantascruces corpori ex illa frigoris , Itaque mandayil regi Fraiicorurii, eum
qii,a;;arle
injuria inuileril, ut coneupiscenliariim stimulos, qui de Ponliniaco deposiiissei rex. AiigHssi paratum^ se
adluic vivere videbantur, in eo coiitereret, sequens suscipere dicens oblata fuQrant. Siqui-
Nain una quse^pridem
inlirniitas declaravil. 11011
mtilto post facie- dem cum primo iugiiiviis ab
Aiiglia; yenisset; ad
rum in ttnnoreni versa usque ad inleriores fauces regem Ludo.vicum, obtulit illi rex et
muliis;precibus
coinputruil, el in morbiim quem fistulam dicunt
adjuravit, ut eirca se itianeret, quoniodo vel ubicun-
tuinor excrevit. Diutius autem hac passione laborans
que potius elegisset, quOd lunc quidem renuit, ne
lioii siue mulla molestia et dolore extraciis inde D quis objicerei quod ad injuriam dbmini sui regis
iluobus ossibus demum sanatus esl. Nocle vero qua- Angliae obligasset se
regi FrancoruiiH quasi pbten-
dam orationis et genuum curvalionis fatigatus in- tiori; consilio doinini
papaePbntiniacrim elegit, par.
siamia, ubi sopori traditug, videl in somnis quasi, ciore victu et vita sobria deleclatus. Rexyero.inan-
orla inter ipsum et regem contentione gravi, solus datum archiepiscopicum omrii devotibiie suscipieiis
ipse in praeseiiliadomini papae et cardinalium cau- ronliniacum feslinus oceurrit, ingressusqiie mona-
sam siiam exposilurus astarel, cardinales autem qui cborum capilulum gratias abbati et fratribus egil qui
caiisam regis luebantur rion medioeriter moli, quod Franciam honbrarunt iri tanli hospiLis susceplione,
contra regem lam eonslanler ageret archiepiscopus, ei <Nunc, ait, neprobeneficiisaliquio vestrum offen-
faclo impelu in illura oculos illi effodere digitis ac sam regis bdiuniquepro subventione sustineal, nie-
uiscerpere molili siint; clamavit papa, sed cardina- cuin veniat. i Conversi ad laciyinas riionaclii siiigu-
liuiii clamor et tumultus invaluit, et clamanlem lorum-patrem el solatium singulare qiieruniurabire,
apostolicum obmulescere fecit; deinde Cgressis illis, et ad menleui revocanies, quantacum mansiieliidine
alios ad se videt ingiedi quasi carniflces deslinaios et buinilitate inieripsos et quasi unus ex ipsis coiii-
ad ipsiim cum solus esset, qui auidem terribiles moratus iuerit, quem praeseniem dilcxerant, abeuu-
37 VITA I AUCT. ED. GRIM. oft
lem luctu el suspiriis prosequuntur. Imle profectus A ritatis qua dicitur: « Prinitim qnacrile regnum Dci
cum suis poslquam ibidem duos annos transegil, in et jtisiiliam ejus, el haecomnia subjicienliu' vobis. i
ulteriores partes Galliarum, ad sanctam scilicet Co- Quain sollicite regnum Deiquxsierit, quale el a quo
lumbam, ccenobiumgrande nionachoruiii in vicino inter Jabores exsilii sui solatiuiu habuerit subjicien-
silum Senonis civitalis, iransporlaiiis csl. Ubi offi- dum putavimus, ut vidcal Iector lalem mcriio con-
ciosissime susceptus ab oflicialibus regis, qui prae- versationem martyrio consiimiuari.
niissi fuerant, qualuoribidem annosprovisione regia In primis, ut accepimus, nullus cum dies reperit
siisieiitatus exegit; perfacile fuerat illi lioc spatio dormientem, raro quievii in leclo, nisigravis infirmi-
cum episcopis sive archiepiscopis, et offerebatur a tas immiiieret. Deinde prinitis ei labor ecclesiam
plurimis, demorari, sed ignein supernae dilectionis ingredi, divinis interessc laudibus.cumsumma devo-
qucin Salvalor misit in ossibus illius, quotolusjain tione et reverenlia sancloruiii niysteriorum celebrarc
aesiuabat, tutius in silentio fovere.cupiens virsanctus solemnia, postexpletioneni vero horarumregulariuin
vilabal publicum, et semotus a turbis el tumultibus solus in oralorium suuin ingressus et clauso ostio
ulrumque tempus diei el noctis maxime sacrisoccu- intra ctibiculiiin orans Palrein in corde contrilo et
pavit medilationibiis, oiationique et compunctioni huiuiliato, oralione ct hiciymis, seipsum hosiiani
B
Jacrymarum, quibus abundantius exuberavit, nec vivam, sanctani Deoqueplacenteni qaotidie obtulit
ab hoc studio cessavit, nisi cum familiaris rei cura Creatori. Sanciifainiliaies, qui pia curiositate arca-
cogeret vel negotium quod non posset vitari. num illius perscrutali sunt, qnid inciustis et soliia-
QU0M0D0 REXTENTAVIT CIRCUMVENIRE SANCTUM. rius egerit, ex suspiriiset crebris geinitibus perpen-
Sed lianc pacein el propositum venerabilis arcbi- debaiit. Inde circa lioram refeclionis egressus cuin
episcopi videns, ct invidens pacis adversariiis,< per pauperibus el faniilia se refecil. A niillo quidem
cujus invidiam inors inlravit in mundum, i rursus abslinuil cibo, liiiiiiaiuiin in omnibus favorem fugi-
adversus ipsuni insligal regem consiliis impiorum, lans, sed revera de oninibus cuni summa sobrietnie
quibus ascribendam esse discordiam amplius qiiam sumpsil, sciens non esse cibnm in vilio, sed concu-
regi, et sanctus scripsit, et nos credimus, suggerens piscentiam reprrinemlam. Surgens a inensa non otio,
iudecorum et ignaviaeimputandum fore, si quieiuin non fabulis, non leviiale, setl leclione saucla pascebat
permitteret reinanere qui tantas in regnosuscitasset esuriem animae, sive de necessariis tractabal, sive
inquietudines. Rex igitur cum in nullo nocere pos- de instruclione loquens domesticos exbilarabal. Et
set viro Domini, nisi consensisset rex Francoruin, hic erat ordo diei, nisi incvifabile negoliumaliquid iin-
ipsum circumvenire tentavit hoc niodo. Transmitlit, _ mutaret. Nocle vero cum lectus, ut archiepisco-
iilium suum jaru coronalum in Galliam, ul filio regis pum dccuit, mundisel prcliosis componeretur vesli-
qui patri successurus erat in rcgniim, homagiuni bus, ipsum in eo quiescere suspicaiitibus universis,
faceret et fidelitatem sponderet. Miliunlur limnc- sanclus in oratorio suo solitudinem habens no-
rum diversaespecies, dantur domesticis et consiliariis clurnum silentium in oratione pernoctavit. Deinde
regis preliosa quaeque, et laiidem occurrunt sibi suscitans capellunuin, quem solinn secum habuit in
reges de pace et concordia in posleruin locuturi. tbalamo quo j"acebat, cum totum sanctitati impen-
Ubi vero de liis tracialiun esl, firmatis paclionibus, disset diem, ut dignior corona censerelur
quam
juralur in medio quodex illa die firmam servarent verbere, reverso cilicio quo induebatur, flagellum
amicitiam el fidem, et in hoc maxime quod neu- obtulit, et dorsura humili devotione flagellaudum
ter eorum alterius inimicum susciperet nec sus- exhihuit, quod cum primo capellanus facere trepi-
ceptum post lianc conventionem usquani in regno dassel, adjuralus in vi obedientiae sanctum caedere
sineret demorari. Concessa in bunc modum conven- usque ad sanguinem non cessavit, et ipse qui cae-
tione, aliud sine mora rex Angliae ordinavit „ collo- debal miseratione victus corpore nonnuiiquani las-
quium, quo sibi reges occurrerent. Cui cum rex saretur. Ubi aulem capellanus ad lectnm rediit,
Francoriiin a consilio suo non permitteretur adesse, jj] nequaquam ille a corporis injiiria quievit, unguibus
irritfis fieri videns conatus suos, rex Angliae manda- illud discerpens et lacerans, et in haec verba inter
vit regi, quodjviolata conventione quam alterna j'u- singullus et suspiria prorumpens : < Miser ego el
ratione firmaverant et suum et regni hostem publi- omnium infelicissimus miscrorum, ulquid natus
cum detineret et tuerelur. Ad quem remandavit rcx sum? cur in hanc veni miseriam? i Post haecautem
Franciae quod nulla in convenlione de archiepiscopo tertiam plene noctis parlem, secundum aestimatio-
menlio facta est, unde nec violataeconventionis de- nem ejus qui iuleresse meruil, in genuum curvatioiie
beret nec posset argui Ut autem cognovit vir Do- cl oratione cxpendit. Et cum jam nimia tolius cor-
mini quod etiam de Francia eum expellere conaretur poris fatigatio cogeret ad quietem ,* solo procum-
rex Angliae,scripsit illi qualenus persequi desineret benti, posilo ad cervicem lapide, tantum molestiae
servum suum, et tanlos incassumexpenderelabores, intulit vestis aspera ac vermium multitudo, ut sopor
adjiciens sibi et suis omnibus multa plura suppelere, tenuissimus turbaret potius quam reficeret. Horum
providente Deo, quam vitse necessitas poposcisset, testis el relalor exstitit venerabilis Robertus de Me-
ut neminem jam praeter omnium dominatorem for- ritona capellanus sancli archiepiscopi, qui plene
Miidarecogeretur, implela in ipso promissione ve- orania vel ab eo didicit vel ipse vidit, quae nemiiiein
$3 S. TIIOM^ECANTUAR.ARCIIIEP. 40
{irxlcr ipsiim scire voluil, qui et fidem dederat, A clericis suis praemisit unum qui viee ipsius absoi-
quod nulli lioiiiinum doncc superesset archiepi- veret, si qui forte his qui in senlenlia fuerant in
scopus, horum aliquid revelaret. Testatus est idem, aliquo commuiiicassent. Qualiter vero redierit, vel
quod a dic ordinationis suaesanctus nullam sincbat quid causaeexstiterit quod non statim rediit post
praetcrire diem, quo non quinquies aul quater vel pacem factam, sanctus ipsepost redilum suum do-
iid miiius ler in die graviler caeilcrelur. His sanclae mino papaescribens exponit.
(onversalionis exerciliis, lioc divino anioris slimulo, Episiola beali Thommad dominumpapam.
vir sancliis seipsum mundo morlilicans carnis quo- <Reverendopatri cl domino m Chrislo charissimo
lidie trucidavit affectus, coiicupiscentias jiigulavit, Alexandro, summo ponlifici, Thomas Canluariensis
ct solam Salvaloiis piaesenliam perferre siticns, Ecclesiaeminisier humilis salutem, et omnimodam
cum Prophela caiilabal : < Sitivit aniiua mea ad cuni summa devotione obedientiam. Quam juslis,
Dciim fontem vivum, quando veniam et apparcbo quam honeslis conditionibus, i etc. (Vide indicem
ante facicm Dei. epistolarum alphabelicum.)
QUOMODO SALVATOR BONO THOM/E APPARUIT. DE REVERSIONE BEATlV1RIADCANTUARIAM.
Iiilcr baecaiitem, dutn quadain die post missarum " Hoc igitur ordine sanclus Thomas, septima jam
soleuinia prostraliis corani altari, pra: nimio fervore exsilii sui vertente brunia , reversus Caniuariam,
tanto fervenlius, tantoque devotius ad fulurani et
spiritus supra se raptus, solito vigilaniius inten-
deret oraiioni, nianifesia ei visione Salvator appa- veram festinabal vitam, quanto in bac nil sibi prae-
ruit dicens : < Thoina, Tboma, in tuo sanguine ma- ler tenlationes el pericula restare certum habuit.
gnificabis Ecclesiam meam. i Cni ille : •. Quis es, Nam elsi pax illi fortassis arrisissetexlerior, adeo
Doniine, qui me visitasli? — Ego, inqiiit, frater j'am pridem grave sibi ipse indixeral bellum, ut
tuus sum, cl Salvalor, qui Ecclesiam meam glori- inter miindi delicias posito asperioris eremi mo-
ficabo in luo sanguiue. > Tiini illc : < Ulinam aulem lestia vel potius martyrium non deesset. Sed e
sic fiat, ut locutus esl Dominusli Hoc ille non me- rcgione, quod veheinenliiis pie volentem vive-
diocritcr animatus oraculo, magis de die in diem ad re perurgebat, cum his, qui oderunt pacem et
amorem ccelcstis patriae suspirabat, cupiens dissolvi veritatem, pacificus habitans inse expertus eslSal-
et esse cum Christo. valoris sententiam, quoniaui inimici hominis dome-
stici ejus. Nam cui prae caeleris inniti ratione di-
QUOMODO REX FIUSCLE VOLUIT R EFORMARE PACEM
1NTER REGEM ET ARCIIIEPISCOPUM. clanie debuerat, adversus ipsum archidiacoiius suus
„ fiiiiclus est, qui regis filio persuaderet
Rex vero Fraiicoruin instanlius egit ut pacem ' legaiione coronam illi iniiincre moliretiirarchiepiscopus,
inter regem et archicpiscopiim reformarel, et fre- quod vel peniltis, si processus daretur audaciae, propo-
quentia inier regcs supcr hoc colloquia fueruni. Sed
suisset auferre. Ad paUiaiidam quoque propriae
cl doniini pap;u iiinndata in conciliis quibus reges
adinventionis maliliam, iniinici justiliae virum Dri
coiiveiieranl lecta swnt, quibus regeni corripuit,
caluuiiiiati sunt, leoninacferitatis stimuiis agitatuin
ac
priino quidein pa'.iciiter paterne saiis, ad poste- de exsilio
runi cmii iieqiiaqiiani patieiitia leniretur, cuin in- repedasse , ul regis propositum et insli-
tuta dissolveret, cum ex line claruerit aginina il-
tenninatione vindiclaeinan.lavit, qiiatemis consopita
lum leniiate miiescerc, quando inslar agiu non re-
«mni malitia ct reuiissis hinc inde qucrclis ciiin
luctans neque leclamans cervicein oblulit percus-
archiepiscoposuo redircl in pacein. Dissiinuliivilrex
sori. Interiiu vero vir magnanimus ad fmuruin in
aliqiiaiiiiiu el slaliitmu pncis dieiu niiitando ucgo- brevi certamen sanclnedevotionis exercitiis animuin
liuiii piolongavit. Sanctiis ilaque scripsit lucc regi
in concilio apud Chiiiuiii. roboravii, inslabal orationi, lectioni sanclae, et
pracdicaiioni,adeoqueintentus in hisexstilit, elelee-
DEDESIDERIO LOQUENDI CUMREGEANGLLE. niosynarum erogaliono profusus, ut quibus in (rans-
< Desideriodesideravividere faciem veslram.ietc. j) marinis sancta illius conversatio innotuerat mi-
(Vide indicem epistolarutnalphabeiicum.) rarentur.
Peiiecta epistola venerandi ponlificis rex, nec Drevi autem inlervallo anle Domini Salvatoris
hinc quidem contradicere nec annuere volens, ini natale, regis filium, cui jam regis nomen impone-
diem cerlum lerminavil rcsponsum. Tandem veroi batur, adire volens super Ecclesiae negotiis, inler
convenienlibus in unum rege et archiepiscopo, ett sacras ferias familiarius locuturus, Londonias pro-
per dominum papam el regem Francorum reforinatai fectus est. Necdum urbem ingressus est, et ecce
pace ul putabatur, donatis altenuris querelis sine: quidam de regalibus occurrit denunliansei, ex regis
ira et indignatione el omni malilia, reslilurum sei nomine et mandato, ne procederet, nec civilates
promisil rex quae ablata fueranl, et quae ad arcbi- regias, villasque, vel oppida ulterius ingredereiur.
episcopalum pertinere probarenlur. Ipsi quoque ett Expavil primum vir sanclus et obstupuit, inopinata
suis oinuibus redcundi liceutiam, et pacem stabilemi denunliaiione turbalus, et liaecregis nunlio respon-
coudonavit. Sanctus autem mcmor desolati grcgis,, dil; < Quid promerui quod et te quoque experior
qui per absenliam pastoris a via recta deviarat, ull inimicum? quid peccavi quod mihi lalia refers? a
•sineoffensapacis osculum porrigeret universis, des leipso haec loqueris? — Nequaquam, aii nun-
41 VITA I AIXT. KD. GRIM. 42
j capiens prae furore, nescius quid objicerct, haec
tius, de proprio isla eorde composui, sed sic inan- A
datur tibi a domino rege; pacem ille iniil tecum ell itcralis vicibus dixisse fertur : « Inerles ac miseros
tu priinus rupisti foedera pacis, el pacliim praeva- bomines enulrivi el erexi in regno meo, qui nec fi-
ricatus es, qui domesticos regis et ponlifices abi dem ferunt domino suo quem a plebeo quodam cle-
Ecclesia segregasli, et militum iuanu pcr urbes re- rico tam probrose patiuntur illudi. i Dixitel e me-
gias armalus incedis, unde tibi inandal rex, ut adI dio secedens colloquium pariter et locum familiarem
sedem tuam redeas, injiinclo officio diligentiaini petiit, si quod forte conceplo furori daret soliludo
adhibeas, nec usqiiam progrediaris.i Pluraque minisi solatium, ubi liberius sermo sacvientis haustum
ioterposilis iiunlio prosequente, sanclus ait : < Pa- virus evomeret. Quod verbuin milites quatuor
cem ego putavi nec aliud suspicalus snm, sedvideo, genere quidem conspicui et de domestica regis
non est pax in qua confidam. i Instabat nuiiliiis sic faniilia excipientes, funeste illud, et alia pror-
omnimodis a rege fuisse mandatuni affirinans. sus quam a rege prolatum fuerat intenlione in-
Sanclus igilurex verbis el mandalo regis ceriissiine, terpretati sunt. Nec moram passi, ipso nimirum ex-
quod postmodum accidit, nolavil opus, et lanlo citanle qui homicida fuit ab initio, in necera inno-
quidein alacrior, tantoque ad omnem volunlatcm centis unanimiler conspirarunl, facilitalem quoque
Dei promptior factus est, quanlo ex liis quaeaudie- " iribuit ad perpetrandum , qui facinus inspiravit.
rat jam proximare se praeseusit ad palinam. Quanto Egressi namque, rege penitus ignorante, navemque
aulem fervore fidei, quanto desiderii coeleslis in- conscensi ad volum spirantibus auris transporiantur
ffammalusamore redierit, ac si auditis quae quidem in Angliam, porlu Canum appulsi, canes ipsi extunc
poleranl terrere consolalus, testem tenenius gra- et miseri non milites appellandi. Ut aulem innotuit
tiam sanitalum quae per illud itei- ccelitus monstra- regi mililes abiisse, suspicatus malignum aliquod,
batur,postquam ad superos sanclus martyrascendil. post illos misit ut cilius revertcrenlur. Sed tanta
Nain ubi restitit parvulis imponens manus, diversa velocila(e transvecti sunt ut minime revocari vel a
laboraiilibus acgritudinesalus restituta est. nunliis comprehendi possent ante piaculum perpe-
| Reversus ilaque cum summa animi dcvotione ac tralum. Nam quod conlra propositum regis ac vo-
purilate sacram Salvaloris celebral nativitatem.ala- lunlalem fueril illa maledicta praesumptio, salis cla-
criter suis commemorans non esse in bomine viam ruit ex consequenlibus. Cum enim nunliata fuis-
ipsius. Die vero nativitalis Dominica?, finito jam set passio venerandi pontificis, tanla ejus animum
sermone ad populum, lerribili sentenlia damnavit praeoccupavitconfusio, turbavit mcestitia, absorbuit
unum de regalibus, qui 'pridie caesisservientibus f. Q pariteretpossedit Iiorror facinoris inauditi, ut nullus
archiepiscopi, equos iiiliilominus ad ipsius contume- haec sermo sufliciat explicare. Decrevit siquidem,ut
Jiam lurpiter decaudavit, cujus cliam propinquuin post innotuit, aut carceris illum custodia, aut alio
carne, nec menle quidera mitiorem Ranulfum de quolihet modo corripere ut a sentenlia revocaret.
Broch, malitiae lolius incenlorem, simili multavit Sed nonnunqiiam malis bene utens providenlia Dei,
pocna, qui in homines archiepiscopi ac parentes inde sublimius dileclum suum honoravit, unde hunc
bestialiter debacchatus est. Tres quoque pontifices humilialum crediditbumana malitia. Invalidaelenira
cui sentcnliae subjacerent, ne quis commttnicaret sunt hominis ingenium etcalliditascontra consilium
talibus, populo palam fecit, qui ecclesiae Cbristi divinitalis. Placuit nempe Salvatori ab hac miseria
Cantuariae contra majorum statuta inunclionem re- per martyrium eripere quera dignum martyrio fece-
gum sublrahere non formidarunt. Ad poslremum rat fidei pleniludo.
auteai: «A Jesu Christo, inquit, maledicli sint, ct lgilur praefatinon jam mililes, sedmiseri ac mise-
a coatu sanctorum deleatur illorum memoria, qui- rabiles, ubr primum applicuere, sociatis sibi regis
cunque inler me et dominum meum regem odium ofiicialibusjam ab archiepisc.opo anathematis sen-
aut discordias seminabunt. > Sed quos semel ar- tentia praedamnatis, militum inamim satellitumque
mavit malitia adversus Christum Domini, nequa- D de provincia contraxerunt, ex ore regis et nomine
quam verili stint terribilis sentenliae prolationem. nienlienics in dominum suum. Facilepersuasum est
Denique pontifices praenominaii cum se regis indi- scelus, illis affirmanlibiis quod ex mandalo regis \,t
gnationi commiuere, quam Dei jiidicio et Ecclesiae lioc negotium advenissent. Jamque coacervati in
delegissent, ocius transmisso mari regem adeunt, unum, promptique ad omnem impietatem, quinto
et se regis inclinantes vesligiis, querula salis et demum die post Christiiialivitatem, crastino aulem
quae durum licet animum flecteret oratione sua, sanctoruin Innocentium, adversus innoccnlein con-
ipsorum suspensionem deploraverunt, allegantes veniunt. Hora jam refectionis expleta sanclus quoque
qualiter cum ipsis egerit dominus Cantuariensis, jam lunc cuni domesticis in interiorem domum a
cujus industria et ingenio ad regis et regni dedecus lurba secessit, de negoliis tractalurus. Turba autein
a sacerdotali penilus. separantur officio, ut nec si- foris in atrio praestolante, soli quatuor cum satellite
gnandi panem habeant facullatem. Adjiciunl accu- uno iugressi sunl. Occurrilur illis cum honore,
santes quod majus aliquid audebit adhuc, si istam quasi domesticis regis, et bene notis, invilanturad
rex palienler portaverit praesumptionem. Talibus mensam, edentibus adhuc qui archiepiscopo mini*
circuinvenius rex, et velut amens effeclus, nec se slraruiit, Respuunl cibum, sanguincra polius sitieti*
43 S. TIIOM^ECANTUAR. ARCIHEP. 4»
les Igitur imperantibus illis, nunlialur archiepiscopo A t vesani, illi suspensi sunt, et tu cos absolve. —
viios qualuor venisse qui vellent ciim ipso loqui ex Non nego, ail, quin per me facluin sit, sed supia
parte regis, quo inniieiile inlroducii cum dintiiis me esl et nieae proisus non congriiit dignitali quos
in sileniio consedissent, sanctum archiepiscopum (lominus papa ligavit absolvere, ipsum adeant in
nec salutaverunl quidem nec alloculi sunt. Sed nec cujus rediiudal injuriam, quoil me et inaliem suam
jpsos vir magni consilii stalim ut ingressi sunt Ecclesiam Clirisii Canltiariac conlempseruiit. —
«aliilavit, ut secundiim Scripturae sensuin : < Ex Nunc igitur, aiunt carnifices, Iioc est prascepluin
verbstuis jiislificabei-is,i ex ipsorum intcrrogatione rcgis, nt de regno et terra, qnae ipsius subjacet ini-
internara animidiseerneret voluntatein Post uioram perio, ciiin tuis omnibus egrediaris, neque enim
vero conversus ad illos cl diligeniius singulorum pax erit tibi vel luorum cuiquam ab hac die, qui
considerans vultiim pacifice salutavit. Sed infelices, pacem violasli. >Ad liaec ille : « Cessent, inquit,
qui cum morte foedusinieranl, sahitantem continuo miiiaeveslraeel jurgia conquiescant, confido iu regeivi
maledictis aggressi, et ficte ut Deus illum adjuvet cccliqiii pro suis in crucc passus esl; quoniani ab
imprecati sunt, ad quod verbum amaiitudinis et hoc die nemo inter me et Ecclesiam nieain maro
malitiaevir Dei incredibili ruboreperfuiiditur, haud videbil, non veni ut furem, liic mc repcriet qui
ignarus j'am nocendi studio venisse viros. Igilur qui B * quaesierit. Sed nec dominum regern deceret mandaie
primiis videbalur et caeteris proinptior ad iiiaculum talia, sufficcre contumelia quae mihi et meis a ini-
lilins Ursi spirans furorcm in haecverba prorupit : nistris regis illata est, etsi non minaretur in poste-
< Habemus, inquil, aliqua libi dicere ex mandato rum. — Haec, inquiunl, mandavit dominus nostcr
regis, si vis tibi coram muliitudine reciiari, dic. i rex el hoc probabimus, nam qui regiacdebueras ina-
Cognilo aulem archiepiscopus iindc vel quid essent jcsiali deferre et regis examini differre vindictain,
«licluri:« Ha?c,inquit.uoii privaiim.iion in cubicuio, ministros regisacdomesticos, furentis animi sccutus
scd in publico proferenda sunt. > ln tantum autem scntentiam, de ecclesia lurpiter ejecisti. i Quibus
in necem pontificis arsere miseri ut, nisi clericos atlileta Christi in fervore spiritus erectus conlra
ostiarius revocasset (oinnes eniin cgredi jusseratj, caliimniaiites ait: < Quisquis sanctae Romanaesedis
iirchiepiscopnm ipsum hasta crucis quac propius iiistiiuia, vel Christi Ecclesiaej"uraviolare praesum-
stabat, ul poslea confessi sunt, confodissent. Re- pserit, et non venerit ultro satisfaciens, quisquis ilie
gressis autem qiii exieranl, ipse qui supra his verbis fueril, non parcam, nec morabor ecclesiastica cen-
tonlra virum Dei Cilumniam exorsus cst : « Rex snra corriperedelinquentem. iProsiliunl milites hoc
at, inler vos pace refoFinala liberum te, querelis r< sermone perculsi, responsionis constaniiam ulterius
omnibusconsopilis.ad propriam sedeniiii poposeisti non fercntes. Accedentes vero propius : « Tibi,
remisit, et tu econlrario prioribus injuriis conteinp- inquiuiil, tlenunliamus quod incapitis tui pcriculum
tum adjiciens.violatopacis foedere,sii|ierbe adversus locutus es. — Num me, ait, venistis occidere ?
dominum tuum libi ipsi in nialum operaius es; nain universortim judici cominisi causam meam, unde
quorumniinislerioregisfilius coronatiis cst.ct regui nec minis inoveor, neque enim gladii vestii prom-
sublimatus honore, pcrtinacis animi ti, uore ductus ptiores siint ad feriendum qtiam aiiinuis mcus ad
suspensionis sententia condcmnasti, miuislros quo- niartyrium ; quaerile qui vos fugiat, me enim pede
que regis, quoruni consiliis el piudeuiia tiactaniur ad pedem in praelioDomini reperielis. > Illis ergo in
negotia regni, vinculo anathenialis innodasli, ul ex tumiiltii et contuineliis exeunlibus, bestialiter ex-
liis manilestiini sit, quouiam filii regis coronam au- clamavit quem Ursuin merilo cognominavimus :
ferres, si facultas adesset; jain cnini molitiones tuae « Ex parte regis vobis edicimus tam clerici quam
et instanlia, ut ad effectum perduceres quod contra monicbi, nt liomincm isturn coinprehendalis et le-
dominum luuin excogitasti , oinnibus innoiiieio. neaiis, ne fuga lapsus evadal, donec rex de.corpore
Supcr his igitur in praesentia regis rcsponsurus si ejus plenain jusliihm fuerit conseculiis. > Abeuntes
veniredignarisedicito,adhoc cniinmissi sumus. >Ad D J igitur in baec vcrba vir Dei ad osiium usque prose-
quemarchiepiscopus: « Yoluntalis ineae.Deunitestor, ciilus exclamal et ipse:«Hic, hic reperietis,i posila
iiunquam fuil ul doniino mco filio regis coronam siipercervicem niaiiii ac si locum praemonstrans ubi
auferrem, vel minuerem polestateni, cui tres potius fucranl pcrciissnri.
coronas oplarem, cl amplissinia terrariuti regna con- Reversus autem ad locum ubi sederat prius, suos
quirere cum ratione et aequitatejuvarem. Sed nec coiisolabalur in Douiino, et ne limerent bortatus est,
iudignari jusiuin est (loniiiuiiu rcgein,ul objicitis, si el ut nobis visuin est qui adfiiimus, ita imperterritus
uic perurbes ct oppida homines mci comitali suut, rcsidebat, qui solus quaerebatur perimendus, lan-
el occurrunl,quospraescnliae meaesolatioj'am septem quam ad nuptias illum invitaturi venissent. Nec
annorum proscriptio defraudavit. Et nunc quidem, mora, redeunl carnifices in loricis cum gladiis se-
iibi doinino meo placueiit, salisfacere pracslosum, curibusque et bis aculis, et caeteris utensilibus com-
si in aliquo forte deliqui, sed urbcs suas ct oppida modis ad scelus quod animo conceperant peragen-
vill-squoquene ingredercr comminando denunliavit. dum. Ciunque obserala ostia reperissent, nec pul-
Csetemm nequaquam a mc sed a domino papa pon- saniibiis aperiretur, secretiori quodam aditu per
lilices ab oflicio suspensi sunt.i—-« Per le, inquiunt; pomerium ad ligneum obstaculum diverientes scin-
*3 VITA I AUTC. EI). GMM. 4G
dunt, cedtint, el diruunt. Quo fragore leiiibili ac A noii claiidalur, suis suflicit ad muiiimen: et HOS
tunitilti.-oso tremefacli, servientes ac clerici fere paliendo polius qiiam puguando iriumphabimus
oimies, velut oves ante facicm luporum, hac illac- hoslem, qui et pati veniinus, non repugnare. i Nec
que dispersi sunt. Acclamaniibiis aulein qui reman- mora, gladiis evaginatis, ingrediunlur domum pacis
serint ut in ecclesiam fugeret, mcmor ille promissi ac reconciliationis, solo quidem aspeclu et armo-
prioris, metii videlicet mortis non se fugiliiruni car- rum strepilu non modicum horroris cernentibus
nis interfectores, fugam renuit, non enim in lali ingerenies. Turbalisque qui aderant ac lumulluan-
casu fugiendum erat de civitate in civitalem, sed tibus, jam enim qtii vespertinis intenderanl laudibus
(l.iinlunimagis subjeclis exemplum ul malleliinus- ad lethale speclaculiim accurrerant: in spiritu furo-
quisque gladiis succumbere quam videre legis di- ris milites exclainaveriiiu : <Ubi est Thomas Beketh
vinae conteniptiim, et sacrormn canouum subvcrsio- proditor regis et regni? i Quo non respondenle,
nem. Siimil etiam, qui ab olim martyrii fiagrabat inslaiitius vociferali sunt dicenles: « Ubi est ar-
amore, implendi illudoccasioneul videbalur adepla, chiepiscopus? i Ad hanc vocem intrepidus quidem
ne differret ipse, vel penitus auferret sibi, si in et, ut scriplum est « Jusius quasi leo confidens abs-
ecclesiam fugeret, formidavit. Insislunt monaehi que terrore eril, i occurrit e gradu quo delalus
dicentes non decere ipsum vesperliuis deesse lau- " luerat a monachis melu mililum, et satis audibili
dibus quae jam tunc celebrabaulur in ecclesia. sermone respondil: « Ecceadsum nonregisproditor,
Mansit ille immobilis minoris reveretuiae l»co, sed sacerdos; quid me quaeritis? i et qui se eos non
felicem illam ac mullis praeoplatam suspiriis, mulla timere jam antea dixerat, adjunxit: « Ecce praesto
devolione quaesitam, consummationis suae lioiain sum in noinine ejus pati, qui nie sanguine suo re-
cxspeclare deliberans, ne, sicut diclum est, aedis demit, absit ul propter gladios vestros fugiam, aut
sacrae reverentia et impios arceret a proposito el a justitia recedam. i Quo diclo, divertil in dextram
sanctum cordis sui desiderio defraudaret. Certus sub columna hinc babens altare beaUe Dei genilri-
iiainquequodabhacmiseriamigrareipostmarlyriuiia, cis et perpetuae Virginis Mariae; illinc vero sancti
poslquain ab exsilio reversus est, multis audientibus confessoris Benedicti, quorum exemplo et suffragiis
dixissc fertur: « Habelis hic dilcctum Deo ac vere crucifixus mundo et concupiscentiis ejus, lanta ani-
sanctum martyrem Elfegum, alium vobis divina mi conslanlia ac si in carne non esset, quidquid
miseralio providerenon morabitur. i 0 sinceram et carnifex inferebal, susiintiil ac superavit. Quem
securam conscienliam pasloris boni, qui in gregis inseculicariiifices:«AbsoIve,inquiunt,etconimuiiioni
sui causa ac defensione non propriain morlem r restitue quos excoinmunicasti, et caeteris officium
differre voluit cum valeret, nec vitare (oriorcm, redde qui suspensi stinl. i Quibns ille: « Nulla, ait,
ut pastoris sanguine satiala Inporum rabies ovilms salisfaclio praeeessit, nec eos absolvam. — Et
abstinerel! At ubi nec ratione nec precibus per- tu, inquiunl, modo morieris suscipiens quod me-
suaderi poluit ut iu ecclesiam refugeret, invitum ruisti, i el « Ego, ait, pro Domiuomeo paratus stim
ac renilentein arripiuiii monachi, trahunt, portant, mori, ut in meo sanguine Ecclesia libertatem con-
et iinpellunl, nec attendentes quanta conviciando sequatur et pacem, sed meis, sive clerico sive laic»,
opponeret, ut ipsuni dimitierent, in ecclesiam usque in nomine Dei omnipotentis inlerdico ne in aliquo,
pcrducunl; oslium vero per quod iter cral in clau. nocealis. > Quam pie suis, quam prudenter sfti
strum monachorum mullis anle diebus diligeniius providif martyr egregius, ne videlicet laederetur
obseraturn, cum jam lorlores a lergo insislerenl, proximus, iiinocens opprimerelur, ne gloriam pro-
omnem prorsus evadendi fiduciam abslulit: ciirrcns peraniis ad Christum proximi casus trislior offusca-
tamen unus, ubi primum seiam contigit, non sine ret. Decuit plane ducis sui militem marlyrem Sal-
multa omnium admiraiione lania facilitate extraxit valoris inhaercre vestigiis, qui cum quaereretur ab
ac si glutino cobaesisset. Postquam aulem intra impiis: « Si me, inquit, quaerilis, sinele hos ab-
fores ecclesiae monachi se receperant, jam dicli D ire. i Igilur faclo impetu manus sacrilegas injece-
milites (juatuor cursu rapidissimo post terga secuii runi in etira,durius illiun contreclantes et trahenles,
suiit. Adfuil inter illos subdiaconus quidam, eadeni ui extra Qnesecclesiae aul jugulareni aut vinclum
qua mililes armatus malitia, llugo Malus-CIericus inde asportarent, sicul postmodum confessi sunt.
merito suae nequitiae cognominatus, qui nec Deo Sed cum facile a columna non posset moveri, unwisi
nec sanctis reverenliam exhiberet, quod sequens ex ipsis acrius insistentem et accedenlem propius a
factum probavit. Inlranti vero monasieriiini sanct» se repulil lenonem appellans, dicensque : « Non me
archiepiscopo omissis vesperis quas Deo libare incoe- conlingas, Reinalde, qui fidem ex jure debes et
perant, occurrunl monachi glorificanles Deura quod subjectionem ; insipienter agis cum tuis complici-
palrem suum, quem exstinclum audierani, vivum bus. > Miles vero pro repulsione terribili toltis
cernerent et incolumem. Valvas etiam ecclesiae incanduit, ensemque vibrans conlra sacrum verh-
repagulando hosles a nece pasloris arcere fesiinant, cem: « Nec fldem, ait, nec subjeelionem libi debeo
ad quos conversus athleta niirabitisimperalecclesiae conira fidelilatem domini njei regis. i Cemens ig>i-
januas aperiri: « Non decet, inquiens, orationis lur martyr invictus horam imminere, quae miscra:
«Joiiiumecclesiam Christi lurrem facere, q.ua:, etsi lnortalitali finem imponeret, paratam sibi et proiui*-
47 S. THOM/E CANTUAR. ARCHIEP. &3
sam a Domino coronam immortaliialis jam proxi- A . siaescita. res ecclesiasticae (ractarentiir, seipsum
matn lieri, iriclinata in modum cervice orantis, jun- lam virilitcr, tam devole obtulil occisioni. Ul eiiim
ctis pariter et elevatis sursum manibus Deo et pace martynim loquar, propriam singuli principa-
sanclae Mariae et beaio martyri Dionysio suain et ,liler agebant causam cum daemoniis immolare et
Ecclesiae causam cominendavit. Vix verbum iu.ple- idola colere cogerenlur, iste vero aliorum saluteni
vit et mefueus nefaudus tniles ne raperetur a po- pretioso sanguine suo mcrcatum venit, existimans
pulo, et vivus evaderet, insiliit in eum subito et sum- majoiem hoc nou esse charilalem quain aiiiiiiaiu
jnilate coronae qiiam sancti chrismaiis uiictio dica- pouere pro amicis suis. Pro niirabili ergo constau-
verat Deo abrasa, agnum Deo iminolandumvulne- tia hiinc ei honorcm divinilus collalum crediinus,
ravilj in capile, eodem ictu pr;cciso brachio h:cc quod non Judaeos, non paganos, non ignobitesqtios-
refereNlis. Is elciiiui , fugientibus lam mouachis que scd Chrislianos nobilissimos ac potcntes viclo-
quam clericis universis sanclo archiepiscopo con- riosa morle triuinphare concessuin est. Denique
stanter adhaesit et inter ulnas coniplexiim tenuit, cumulatur honor, quod miiiiis sui martyrium, imo
tloncc ipsa quam opposuit praecisa est. Ecce simpli- natale marlyris, ila sui Salvatoris clemeiilia conti-
cilatem columbae, ecce serpenlis prudeutiam in hoc nuavit, utsatva concivium suoruni praerogaliva, nec
mariyre, qui corpus pcrculientibus opposuil, ul in " possit esse conjunctius nec ulterius protelari. Sed
caput suum animam scilicet vel Ecclesiam conser- et loci niarlyriodeputati celsiliidinem quis meiialiir?
varet illaesam, nec contra carnis occisores, quo ipsa domus Christi, cunabulum regis pridie nati,
iriagis hac necessitate careret, cautelam vel insi- recenti martyris cerebro et sanguine depingilur,
dias machinatus est. 0 pastorcm dignum, qiii ne ut ex hoc factoct perseculorum iminanitas, et mar-
oves laniarenlur, seipsuni luporum morsibus tam tyris eminens dignilas figurelur. Itaque Dei sacer-
confidenter opposuit! ct quia mundum abjecerat, dos a sacculo migrans coelis nascitur quartoKalen-
inundus euin volens oppriniere nescius sublimavii. das Januarii, anno ab incarnalione Domini ac Sal-
Deinde alio ictu in capite recepto adhuc quoque vatoris noslri 1171, die proxima post solemnilatem
permansit immobilis. Tertio vero percussus inarlyr Iiinoccnliiim , ut qui diu iniiocenler vixerat el in-
geima flexit el cubilos, scipsum liosliam vivonlem nocenler occisus cst.fproximo post lniiocenles tem-
offerendo dicens submissa voce : « Pro nomine Jesu pus celebre sortiretur.
et Ecclesiaeluitione moriein amplecti paratus sum.i Consuininato auieiii per marlyrium venerabili
At terlius miles ita procumbenti grave vtilnus infli- pniitilicc, infelices illi et caeleris homicidis iinma-
xil, quo ictu et gladium collisit lapidi, et coronam niores cum exsultatione et tripuilio, quasi qui regis
quaeampla fuit ila a capite separavit.ut sanguis adversarium proslravisseiil, insigne regbiisi concla-
albens ex cerebro, cerebrum nihiloniinus rubens ex niantes, ad palalium ecclesiae reversi, et per aedes
sanguine, lilii el rosae coloribus virginis et inatris el offieinas archiepiscopi discurrentes quidquiif
Ecclesiaefaciem confessoris etmartyris vita e( morte optiiniim in auro, argenlo, vestibus.cl vasis preliosis
purpuraret. Quartus miles supervenienles abegit ut inveuerant, libros ctiam et ecclesiac chartas et pri-
caeleriliberius ac liccnlius homicidiiimperpetrarent. vilegia, cum coeteris quae nmnerare Jonguin est,
Quintus vero non miles, scd clericus ille qui cuin non minus cupidi quam cruiieles dcpraedali sunt.
inilitibus intraverat, ne marlyri quinta plaga dees- Nec his satialacrudelis impietas, cum non baberet
sct, qui in aliis Christum fuerat imitatus, posilo in quo per martyrium coronato nocerel ullerius,
pcde super collum sancli sacerdotis et marlyris pre- ipsum in ctericis cl clientibus, parenlibus quoque
liosi, horrendum dictu, cerebrum cum sanguineper pcrsequi non cessavit. Comprehendit quos poluit
pavimentum spargens caeleris exclamavit: < Abea- potestas publica et diversis contumetiis affectos fa-
mushinc, mililes, iste ulterius non resurget. > cultalibus spoliavit, qui per ignotas provincias rai-
Sed in his omnibus incredibilis constantiae virtu- seri ac mendici paslore percusso dispersi sunl.
lem exhibens martyr insignis nec manum nec ve-. r» Quid Judaeo, quid liic Christi crucifixoribus reli-
stem, ut est infirmitatis humanae, opposuit pcrcus- elum sil, leclor attendat. Al ubi insonuil triste iiiin-
sori, nec percussus verbum prolulit, nec clamoremi tium de morle ponlificis, turbalur civitas, ciirrilui-
edidit, nec gemitum, nec sonum cujuscunque dolo- adspectaculum. Quis stupor intiientium, quisluclus?
ris indicem, sed caput quod inclinaverat gladiis3 quanta fuerit lamentalio intuentiuin, quis explicet ?
evaginatis immobile tenuit, donec coufusus sanguine> Nemo tainen pafam ausus est profiteri quia iiialiiin
etcerebro lanquam ad orandum pronus , in pavi- est, metu ministrorum regis qui discurrebant, Luiii
mento corpus, in sinum Abrahaespiritum collocavit. quia nec iiionacboriimmaxima pars nec caeteioruiii
Erectus nimirum supra se ad amorem Condiloris ett quispiam de personaquiileiu,quani si unus quilihct
supernae dulcedini totus inlendens, leve duxit quid- cecidisset e lurba, aliler opinati sunt praeter quod
quid doloris, quidquid acerbitatis inferre potuitt in ccclesia geslum lam inauditum scelus horrorem
cruentus carnifex. Et quam inlrepide, ubi de suai intulit universis. De persona dixerim, nobis eiiim
salute principaliler et fide cerlarelur, esset istee audientibus calumniatus csl quidam habilus nostri
martyr piignaturus, qui pro aliorum tuitione utt ac lonsurae, quod nequaquam loco marlyris liaben-
videlicel secundum palcrnas tradiliones. el Eccle- dus esset, qui merito pertinaciae suae occisus est.
40 VITA 1 AUCT. ED. GRIM. 60
Sed liilelib sui providentia Salvatoris et vitae puri-. A.ne compareat, sed dispereat memoria illius de terra,
taleni, et causa quam fuerit justa, quae sola mar- qui sic operatus esl adversus dominum siiuin regem,
lyrein facil non poena, mullimoda miraculorum aut equis illum discerpere faciaiu, el in feletilem
>
gloria iion distulit inuotescere mundo, qui tanta puteum projiciam, porcis et canibus devorandum.
CIIIIIsolliciludine quoad vixit in carne cognilionem Ilinc lurbati omnes ac perlerriti ne forle faceret se-
sui negavil iiiumlo. Siquidem die lerlia poslquam cundum quod minabatur impiiis ille et complices
consiiiiinialo jam non mortalitalis melu, subiil in ejus, quorum iinpia et invida rnens nec forte moiie
Sancta sanctorum perenniter in coelis victurus cum quidem sancti poterat satiari, si non etiam niortmis
Christo venerandus Chrisli marlyr et pontifex, cum dedecore traclaretur, in crypla illum recon
missa de supernis lux uova liiiiien mundi reslituil dcre festinanint. Prius lamen ut inoris est, corpus
iiomen martyris invocanli. iiiuiKlissimiimmariyris lavandum exspoliantes, sub
habitu canonici regularis eum in liabilu et online
BIRACUI.UM PRIMUM. •
inonachoruui tam secreto diu reperiunt exslitisse,
Uxor etenim militis cujusdam de Sussexia, cui uf eliam hoc suos lalerel familiares; ad ultiniiini
oculorum caecitalcmveliemenlia diuturni languoris carni proximum inveniunt cilicium sic besliiinciilis
intulerat, audiens hoc modo occubuisse domiuum obsilum, ut levius isto pristiuae diei fuisse marty-
Cantuariensem. divinilus inspirata in hos illico vo- liiiin quivis jiidicarel, et hosles majores minoribus
ces erupit : « S3ncte martyr Christi Thoma, tibi miiius nocuisse, et quod a nnllo saiictoruni prae-
me devoveo, si mihi subveneris in hoc periculo, siimptum esse cognovimus, feinoralibus ciliciuis ita
ciiin devota oblatione locum tuae requielionis ab- stricte cruribus iiisulis usus fueral, ul alveolus a
ibo. i Vix verba complevit et optato diu lumine poplite supra in longumsiib sutura cilicii rermiciilis
eadein hora polita in brevi de residuo morbo per- scaturieiis exlendereliir, quibtis inspeclis inopinalae
fecte convaluit. Veruin hoc, sicut alia nonnulla, religionis coinpiincli miraculo inonachi niox iu lixc
lunc qnidem sub silentio preniebantur qtiasi non verba prorumpunl: « Vklele, videte, quoniam hic
crederetur eis , quotisque inulfiplicitale miraculo- vere monachus est, ct nos nescivinius euin. > Qui
rum omnis adversanlium cessit impietas, et ob- geniilus, quae suspiria, quam largi lacrymarum
struclum est os loquentium iniqua. Ipsa qnoque inibres omnium qui aderant iiilerceperinl verba,
nocte bealac consummationis illius quasi missa- referri non potesl. Quibus lamen jam lunc nou
rum solemnia celebraturus pontificalibus indulus iuodicum consolationis accessit, cum, qualis a nullo
apparuit cuidam ex familiaribus, allaris con- r hominuni praelerpaucissimosfamiliares credi potuit,
scendens gradum. Quod cum secunda ac lertia vitas sanctilas et insolitus poenilentiaerigor apparuit,
nocle eadem visio apparuisset, adjecit is qui hoc ut ex eoj'am nemiui daretur ambigere iiiartjriuiu
viderat sanctum inlerrogare, dicens: « Domine mi, promeruisse coronam, cuj'us vita manyrii merilo
nonne mortuus es ? i ad quem sanclus : « Moriuus, non careret. Recondito igilur in crypla venerando
inquit, fui, sed surrexi. i Tunc ille : < Si vere sur- corpore cuin quo decuit honore et reverenlia, san-
rexisti el inter martyres compulandus es, ul credi- guinem sacrum, quem de pavimenlo susceperant
mus, quare leipsum non manifeslas mundo ? i Tunc cum cerebro extra lumulum collocaniiit, siipeina
sanctus archiepiscopus : « Lumen, inquil, porlo, inspiratione praecaventes, ne cum corpore clamle-
sed non polest propler nebulam iulerpositam appa- retur, cujus hauslu saluberrimo lanta in brevi be-
rere. > Lumen plane ; nam ut laceamus inlerim lu- neficia collala sunl, ut si scriberenlur per singula,
men illud ineffabile, gaudium videlicet Dominisui in fidem excederent infirmortim. Ilicest enim fralruni
quod mox ut hinc exiit intrasse credendus est, lu- amator et populi Israel, hic est qui mulliim orat
men erant illa Jucis opcra, quibus vivens vir sanctus pro populo, et pro civitate sancla Jerusaleni, eujns
abundanlius exuberabat, lumen fuit martyrium et triuinpho laetalur coelum, cujiis passionibus sancta
illud maxime, quamvis adhuc nebula persccutionis D in fide confirmalur Ecclesia, cujus meriiis et inter-
interjecta non luceret. Sed haec in lestimonium ventu caeci vident, claudi ambulant, leprosi mmi-
tetigisse sufficiat, ut hincleclor intelligat quam pre- dantur, mortui resurgunt, et pauperes resonant glo-
tiosa fuerit in conspcctu Domini mors sancti archie- riam Chrislo, qui electo suo in prima vocalionede-
piscopi, quam sub tanta celerilale miraculoruui dit fideiu, in passione conslanliam, el taiulem con-
gloria commendavit, quod raro de aliquo sanctorum suininaio per martyriiim plenitudirrem graliaruni et
legimus. laudeni et gloriam noniiiiis sui qui est ciim Patre
In crastino autem cura adhuc corpus sacrum in et Spirilu sancto Dcus benediclus in saecula. Amen.
ecclesia servareltir humandum, maiuiinus adfuit MAUTYR1S.
EXPLICIT PASSIOSANCTlTHOM.4L
quidam de regiis satellilibus el haec ore sacrilego
palam prosecutus ait : « Jusle periit proditor iste, Abhinc autem viduata pastore mater Ecclesia
opus plane eximium et dignum praeconio, quod de mcerens, et amaro animo, iiijiisfum palris dicbus
medio sublalus esl, qui regis filio coronam praeri- mullis lugebal exitium, illi qiiidem congaudens qui
pere conabatur. i Deinde ad monachos conversiis: ad sempiiernum transivit gauilium, sed pro sui
« Tollite, ail, el hunc humo recondile qiianlocius ipsius desolalione sollicitn, rjiiaedebila poiilificis r>rc*
ST S. THOMJE CANTUAR. ARCIIIEP. K-2
lectionc carerct. Dcniqtie per anui circulum, decem A tauti sccleris auctores ad poeniieutiani reservari,
tantum exceptis inde diebus, conticnit in ea divina nisi ut hinc quoque Christus sanctiim suum magni-
laus, et missarum solemnia cessaverunl, quousque ficarel ? Unde jam nunc cernere est ipsos etiam
perpretiosum martyris sui sanguinem visitavit ple- ejusdem adversarios propensiori studio devoliouis
bem suam oriens ex alto, et fit ipse consolationis niortuum venerari, quam viveiitem fuerant perse-
causa, cujiis mors principium credilur ministrasse cuti.
incerori. Inlerim vero commiltitur cura archiprae- Denique conscius sibi rex ipse sanguinis innocen-
sulatus inimicis justiliae ad conculcandum polius tis, etsi noii ab ipso nec per ipsum, causa tainen
qnam ciistodiendum, ad perdendas animas, non coinmoiionis quaui in ipsum habebat, effitsi, ostenso
lucrandas. Ilinc pauperes oppriimiiilur, violanlur per visionem non esse aliud iler obtinendae pacis,
Eeclesia: juia, contra velilum coguntur sacerdotes nisi placato et reconcilialo martyrc, in cujus ultio-
tremenda celebrare niysteria, silebant canones, neui lania reruin coiifusio regnum j'am uiiiveisum
decrela Palrum tiec aiidiebanlur qiiidem, nullus ra- pucoceupavit, ul absque sanguine multo nemo pa-
tioni, niilliis aequitati locus, id solum eligitur qnod ceui sperarct, posita interini extollenlia regali, corde
suggerit avaritia, et cui facultas major, Iiic melior contiito et hiiniiliaio, ad lumbain preliosi martyris
acstimatur. Denique ne regi displicerel malilia mi- de pnesuinptione veniani postulatiirus adveuit. Quo
nistrorum, de oblaiione fidcliurn, de pauperum dum pro|)erareletj"am civitati proximus essel, ut
refrigerin census regius cnmiilatur, el quaespecia- palani faceret quanta devolione fervebat erga san-
liter Dei sunl conlra Salvaloris senlcniiam reddun- ctnni Dei, qiiaiito pro his quae in ipsuni commiserat
tur Caesari ; sed ncqiiaquain inipniie feret, quisquis poeiiiieiiliaeturbaretur affectu, ab ecclesia bcati pa-
(livinae legis integriiatein praesuiiipseiit teiuerare. tris noslri Diinslaiii quae prior oecurrit ingredien-
Veniet quandoque qui judicabit in justilia pauperes, libus urbem, ad ecclesiam majorem ubi beati mar-
et arguet in acquilatc pro mansuetis terrae, qui imnc lyris corpus quiescil, nudis pedibus ct veste com-
clamanl in liibiilalione sua ail Doiniiiiiin, el viile iiiiini inceileus ei flens, ubicunque asperior appa-
si iion in ipsa prasenli ullioiie iiixsliiiiabUisqiiiilani ruii via per mediuui civitatis asccndil, non itineris
appareat circa geuus liiiiuanuin diviiue miseratioiiis iiiclemeiiliam, non peduin teneritudiuein, non vulgi
intuitiis, ut dum vjdelicel exlcrius ailiiioneiilur ad- hinc inde speclaculum, sed animae consideravit
versa mens interior facinoris comniissi facilius ad- periculum, et conscientiae laesionein.
inoiicattir, et sic redeat praevariealor ad cor secun- Moris quidem fueral convenlum regibus feslive
diini quod psalmus ait: < Iniple facies eorum igno- ~ procedere, einonniilla reverentiae obsequia soleinni-
ininia, el quaerent nomen liiuiii, Domioe. > ter exhibere, sed haec universa sibi prohibebat
Igilurcum de terra clamaretad Dominum sancia impendi, qui magis IiiClu quam laelilia pascebalur,
inaier Ecclesia dicens: < Vindica, Domine, sangui- dicens : < Versa esl in iluctum cithara mea, et or-
ncm servi lui qui innocenler effusus est, > subilo gaiium in vocem flenlium. > Veniens igitur ad ecele-
el contra speni onuiium pax universa coiifundiiur, siae fores procedit et oravit, ingressus vero locum
stiscitantur seditioncs, et bellum oritur intestinum, martyrii ubi sanctus occubuit, rigavit tacrymis et
lilius insurgil in palrem, pater in filium,et reguum osculatus est. Dicta aulem coufesMone astantibus
in seipsum divisum celcrem sui ipsius desolalionemi coram episcopis cum tremore mulio ac rcverentia
niinabaliir, et quidem juste ubi praelocuta fuerat• ad tumbam accessit, ubi lolus proslralus corpore ac
mors innocenlis. Normannia hoslili gladio traditur mora non modica, oralioni inientus, quos singullus
ferienda, quam tantus mox belli furor invasit, ut non^ ediilerit, quae suspiria, quani largo lacrymariim
ecclesiis, 11011ministris ccclesiasticis eliarii inter iinbre niarmor ipsum perfuderit, aestimari non po-
sacra missarum solemuia parceretur. Nam aftaribus. tesl. Poslquam vero diuiiiis oratum est, monacbis
adstantem in vesle sacra sacerdotcm accepimus ab, et mullitudini quae conveneral pro rege satisfaciens,
impiis jugolaltiiii, multaque alia horrenda niniis ell pI Londoniensis episcopus bis verbis exorsus ait:
inaudita lunc lemporis perpetrata fuisse relatiim esl. < Qiioniam aliter opinari noniiullos notumest, qiiam
Anglia proinde contremiiit et commota est a facie; se babeat geslorum integrilas ante Deuin cui nuda
futur:e cladis, quam jam jamque suis cerneret cer- ct aperta suilt omnia, et coram Christo Doiniiii
vicibus imminere. Ohscssa siquidem hostibus cir- qiiem hic veneratur in fide el veritate et in pne-
cumfusis in gyro, intus vero mortiferis plena sedi- sentia fraternitatis vestrae, pura confessione, re-
tionibus, ut nusqiiam tula fides, nulli credereturr cognoscil dominus noster rex quod nec ipso jubeme
aniico, dum isle patris, alter filii causam contende- nec sciente quidem, venerabilem arcbiepiscopiiin
rel justiorem ; nihil jani nisi generale quoddaini maligni homines occiderunt, ul aulem cognovit oc-
discidium exspeclabat. Sed ne martyris sui gloriami cisum, tanlam animi contraxisse moestitiam, quod
irisiiorem redderetsanguis effusus; pro cujus mortes prospeximus lunc praesenles, quanlam nunquam pro
iram inlulit, quod nulli venit in dtibium, ejus denuoa quovis eventu passus est. Super verbo autem, quod
nieritis pace reddita, liberavit populuni suum dee ira praeventus protulit, unde materiam ipsum occi-
manu hostili, qui non vult morlcm peccatoris, sedd dendi sunipsisse creditur profana temeritas, et
m converlatur et vival. > Quis uuquam crederctit quia vivcnlein adco jicrtinaciier inseculus est, cui-
63 VITA I AUCT. ED. GRlM. 54
pabilem sese claniat el veniam precatur pro vestroi A . tio, tua sancla Iniercessione et merilisindulgentiam
judicio per omnia satisfacturus. Ea propter uni- consequamiir et vitani. Anien.
versitatis veslrae adesse sibi siiffragium supplicat, Iusimulaiione quoruindam, quornm est discordias
qiiatenus in conspeclu Domini ac Salvatoris nostri serere inter fratres, aniequam prioratum Cantuariae
qui « cor contrituiriet humilialiiui > non spernit, et suscepisset, dominiis Benedicius offensam regis in-
lieato marlyri Tbomaehuniilis illius accepta sit poe- curril, adeoque in virum profecit perversonim ma-
nileniia. In iutrgrum hodic rcstituit dignitates el lignitas apuJ regem.ut nisi beatiThomae reverentia,
j'ura bujiis ccclesiaeqiiaecunquea retroaclis tempo- cnjus se monachus tuilione specialiler advocabat
ribus, sive in hoc, sive in aliis ubiqtie tcrraruni regnis; regis iinpetus iufregisset, supra qiiani regiam dece-
Ecciesia catholica liberius cognoscilur habuisse. Sed| ret majeslatem furor regis in homiiicin desxvirel.
et depropria ratione triginta librarum reditus offert Est nenipe criminosaemenlis, cuin ipsa virtutes IIOII
in uiuiius martyri, qiiatenus vobis iiitercedentibusi appetat viros virtulis si non datur opere vel scrino-
iinmeinor injiiiiaruni propitius fial. Oinnein insuper nibus inseclari. Quaequideni invectio non regis ani-
malevoleiiliamex cordereuiittit omnibus, qui ipsiim, nium odio habentis mala, sed eoruni mordel mali-
in causa venerabilis archiepiscopioffendissevideren- , liam quoruin suggestione rex in Benediclum ira-
lur et universos qui de ipsius advocatione erant , " cundiaccreditur concepisse calorem. Bealus igiiur
sive clericos, sive propinquos, sive servientes, quos Thoinas, cujus martyriuin et miiaciila vir iste, de
alii[iiandosupra quam dcbuit, contristavit in aliquo, quo loqtiimur, cleganli slylo Iransmisit ad posteros,
in priorem hodie gratiam recipit et dileciiouem. > vice famuhitiis exbibiti piirgaium iiifainia qua vene-
Talia prosequenle episcopo, ut cessavit loqui, rex rat in suspicionem, quasi secus inccdciis, qiiam se
uuiversa benigne coucessil, et rata fore in posteruiii habeal professionis suaenorma, hac arle reconcilia-
protesiatus est. Posl haec aiilem exleriori exuius vit regi. Ciimenim adeplo j' am prioralu, conipiilsus
vesle scapuiis el capite inclinato in unam fenestra- a suis propter Ecclesia: negolia, diu regem secutus
ruui tuiniili huniili prorsus devotione, adeo ut in nequaquam scse auderet ingerere ob nielum et ini-
luctiiin converlerel universos, priino quinquies ca> nas regis, ostensa ccelitus visione, qua lumebat ad-
SIIS a praelalis, poslmodum a nionachis LXXXet eo versus innoxium regis feritas dcliniliir. Nam vidit
amplius, ler a singulis caesus, elsic soleiniiiier ab- in soinnis quasi per ponlem incedcret niagnum
solulus est. His ita geslis, nuda humo residens, nuiiis vahle et elevaltim, cninque ad medium flumints
nec lolis salteni posl lutum pedibus, jejmiiis quoque pervenisset quodrapido sublusvolumine decurrebat,
ut veneral, neque enim quiilquam sibi pcenileniia: (_ soluto repente labulatu cui pes regis innitebatur,
dolor sinebat indulgcre quietis, iioctem lolam orando ipse iliico pcr mediuin .'apsus forainen suspcnsus
transegit, demissovultu ac lolius gcstu corporis satis haerebat brachiis, mox lolus in palcntem inlerius
insinuans, boc illius opus, hanc esse inentis iiumii- voraginem ruiturus, cui nullum prorsus soliiudo
loci suffragiuiu spopondisset. Igitur post conaliis
tationem qui respicit terram et facii eani treuicre
plurimos c.unijam viribus coepisset (lestitiii nec liu-
Neque facile reperitur iu aliqua hisloria Clirisliani inanaesubventionis
spes uba resedit, ineiiior quo-
temporis aut huiiiilior isto priucipe in pnenilentia, niani Doinini csl salus mellilliiuni, Domiiiiac Sal-
aut devotior aliquis exstitisse. Et ne cui in dubiuin valoris nomen crebrius
iuclamavil, inairis quoque
veniat per beati martyris Tbomaeinerita mutatain Mariae noinen ingeminaiis, et uiiiversos patronos
divinaesenleiiliam severitaiis,quam inspiiavit, regis invocans, cum nenio percuiili sticcurrerel : t Sub-
satisfactione placari, evidens hujus rei jani lunc veni, inquit, mariyr Christi, sanele Thoma, suc-
monstrabatur iudicium. Nam quo die rex Cantua- curre, ne memincris injiiriariim exlremi lemporis,
riam venit super his quac in saucliiiu dcliqueral sa- qiiem in primordiis supra oinnes bomiiics adamavi.i
lisfacturus, comes Flandrensis, qui cum iinmcnso Vix verba finivit et ecce Bencdiclus prior feslinus
exercitu oram maris obsederal ul in Angliam re- Q j accurrens, seiscilanli cur vel niule veuirel, liaec
pjntinus irrumperet, miitalo rcpeute consilio re- regi respondit : « Quem invoeasti in fule, sanctus
vorsus est. Iri crastino nihilominus, sicul poslea arcbiepiscopiis ul te eripiam niisil rne, et porrigens
computatis diebus invcrituin esl , comprehenso in illi iiianum, creptum de loco mortis el lacu niiseriae
acie Scotorum rege qui et ipse Northanhumbrales slaluitsuperpontein,et visio non coinparuit. >Evigi-
Anglos vastare aggressus csl ct praedari, omnes in lans autem rex et horrorc lurbatus visionis insolitae
brevi conticuere hosles, et paccm regni turbantes reliquum noctis sine sonino transegit, taniamque
buiniliali sunt. Et sicut in ullioncin sanguinis iniio- niembris omnibus vexalionem liorrcndus animi
center effusi ira Dci in regem pariter et rejrnuni stupor infudit, ut vix circa mcdiiiin diei praa nimio
regis iiiterveniente reatu desaevit, sic rursus luiini- dolore de leclo surgeret. Igiiur, ul prior adfuit,
liato regi, martyre mediante venerabili, repropitiata exponitur visio, nec ininor prorsus Deo el pretioso
divinitas et hostes subegit, et uberiorem pacis gra- martyri Thomae persolvitur actio graiiarum a rege,
tiam reformavit. Hinc nos tibi, marlyr insignis, quam si vila illi de veropericulo redderetnr.Teslalus
fructum labioruin, et laborem manuum immolamus, namque est quod pro nullo quamvis inaestimabili
or;>,itesetsicubi nostra lineas veritalis excessit ora- pondere pccuniaruni in euindem recideret visionis
85 S. THOSLE CANTUAR.ARCIHEP. Sflv
liorrorem. Etne quis hsec casu arcidisse, et som- A correptus ab illo, qnl rcspicil terram et facit eam
num non miraiidiim esse contendat, nos e rcgione treniere, in familiarem recipit graliam, et pro qui-
tanto illud siiblimius quanto subliliiis est vencra- buscunque poslulavil prona menie largilus est; ut
iiuir, lanloque magnificenliiis ci majori fateniur in hac mutatione dextrae Excclsi, ipse Iaudetur et
atlollendiiin pnvconio, quanto pcr hoc non a morbo adoretur, in cujus manu corda sunt regum, qui
quolibet caro mox morilura sed victura in perpe- cum sit iu sanctissuis mirabilis, ad laudera el glo-
luiiiu ab odii lcthalis abysso anima suscitatur. Rex riam nominis sui, cujus sit merili marlyr noster
siquiileni, queni pridie quaiu haec viderel, luin per egregius, sublili adniodiim ac multiplici miraculo-
iniiiislros publicae functionis , luiii per seipsum rum indicio declaravil. Aliter alii hinc dixeriinl scd
ajierla verboriiui coiUumeliafueral inscciitus, btinc sic fuit visio.

SANCTI THOBLE

CANTUARIENSIS ARCHIEPISCOPI ET MARTYRIS

VITA SECUNM

AUCTORE ROGERIO DE PONTINIACO.

PROLOGUS. 1B exstilerat. De his el quibus post mortem Domimis


Quoniam apud omnium fidelium mcntes prctiosis- sanclum suuni mirificavit, eumque non tantum
siinimaityris Tbomae, Cantuarieusis archiepiscopi, ccelis sed et lerris preliosae mortis merito vivere
passio veneranda singiilarem oblincat reverenliam declaravil, vir venerabilis Benediclus Canliiariensis
et devotionciti , multorum lanicn movet animos , ecclesiae prior copiosam texuit relationem umla
quod ile cjus vita et actibus nusqiiam plena repe- evidcnter agnoscilur qnam sit pretiosa in conspectii
riatur hisloria, maxime cuiii luceina ista non sub Domini mors sancta ejus, quem tanlis virintiim el
inodio lalucrit, sed in evidenti supcr Ecclesiaecan- luiraculorum indiciis inccssanter coniniendaie non
delabrum pnsiia, liou lanluni occidentalium partitim desinil.
angusiias, veruni ctiani lotius orbis huitudiiiem Denique nos etiam qui beato viro tempore exsilii
splendorc suo irradiaverit. Pro ignoraulia enim sui ministravimus, quique sacra maiuium ejus im-
veritatis nounullos de bealo viro non solum diversa, positione oflicium sacerdoiale suscepinuis, ea, qu;e
sed eiiam coulraria sensissc cognovimiis, quoruui de lpso iiiinus dicia sunt, ne lemporis veiustale
ignoraiitiae necessaria quideni sed lainen temeraria penilus pereant a memoria, stylo quidem rudi et
et niiuis forte prxsumptuosadiligentia coiisulendum inculto, sed veritate plenissimaadnotare curavimus,
aestiinaviiniis,ne et falsitas illis fial in devotionis 'G nihil omnino inserenles, nisi quod vet ipsi vidimus
delrimeulum el postcris in erroris seminarium. el audivimus, vel certissima ac fidelissima eorum,
Porro aliquid de beali viri vita cl [actibus pre- qui iiiierfiierunl, relatione cognovimus. Si cui ta-
liosaeque mortis ejus iriuinpho vir illuslris, Joanncs men vililas Ibrte el abjeclio dictaminis sordueril,
Salcsberieusis, claro quidem et Ddeli sed admodiim verilas tanicn lacinioso lecta scliemate non vile-
succincto cdidit eloquio; in quo, clsi devotioni fnle- scal.
lium plurimum profuit, ad plenum tameii minime Thomas igilur civilale Londoniarum parentibus
salisfecit, compernliario, ut ipse asserit, ulens ser- sccundiim civilem statum eminenlissimis oriundus
nione, iic illa sciliectquie tunc lcmporis nolissima fuit. Patrt nomen eral Gilbertus, maler vero ejus
elvulgata habebanliir diffusius et expressius prose- Malbildis vocabatur. Quae,quamvis nltra civilem
queus, noii tam necessarius quain superfluusvidere- condilionem generis excellenlia claruisse visa sit,
tur. Sane si hoc eidem Joanni facere placuisset, eam lamen niulliplex mornm honesias et religionis
nullus procul dubio titilius vel inclius illo id efficere at devolionis eleemosynarumque assiduitas mullo
potuisset, cui el dicendi facultas eral incomparabi- magis venerabilem et commendabilemfaciebant.
lis, et rerura geslarura certissima inerat nolilia; n Haec quodam tempore cum concepto fetu gravida
quippe, qui ab ineunle aetzte beato viro socialilcr se de nocte sopori dedissel, visum est ei quasi Ta-
adhaeserat, ct in pcrsecutionibus comcs individuus Bicsis fltivius, qui Londonias prsetcrfluil, tolus in
K7 VITA II AUCT. ROGERIODE PONTINIACO. 5S
ventrem suum per os influeret. Expergefacta pluri-- A et magnitudinem pallil pro volo inspicere possenr.
nium de visione mirata est, nec otiosum repuiabatt Cumque modis omnibus in explirationc pallii Jabo-
quod praeter solitum ila sibi contigisset. Virura n rarent, et ipse etiam campus sua brevitaie eas jani
qiiemdain religiosumel litteratum super visionecon- concludcre et coarctare videretur, audiunt vocem
sullura adiit, qui licet somnia non curanda didicis- •r- diceniem fruslra eas el incassum niti, quum nec
set, nec muliebres visiones mulii penderel, reveren- tota Angliapallii illiusm.ignitudineui comprel endtre
tiam lamen matronaesciscitantis atiendens respondif, :f sufliceret. H.TC non dicimus quasi pcr miiliebres "
quod in Scriplura sacra aqua populos significaret,f visiones viri magnificentia 11veliinus aslruere; sed
mirarique se quidnam sihi vellet quod aquas, hocc ne ea quaecontigisse conslai, saltem in liujusmodi
est populos, in venlrem influere vidissel, ignaruss supprimere videamur.
nimirum futuroriim quae hodie in Ecclesia Cantua- Sed nec divinne pietati indignum videlur, el piae
riensi palam esl videre. Correpta igitur a viro illo 0 et religiosa: mali-i de filfi fulura iiiagnificeiiiia et
el edocta ne deinceps somniis, quae multos erraree gloria hoc n:odo innotescere, cum de bujusmodi
feceruni, crederet, reversa est ad propria. multa in Scripturis contineantur exempla.
Nec multo posl elapso (empore, iterum visum estt Cum aiitem puer ad annos dociles pervenisset,
ei qiiiescenli quasi Cantuariam orationis gratia ad-_ B liiterarnm studiis a matre tradhur. Jam enim etiara
venisset: ciimque adecclesiamquasi j"amingressuraa in lali aetale prae caeleris coaevissuis qniddam splen-
accederet, subito, ut ei videbalur, ita venter ej"usin- doris el graliae in ejus vultu et moribus eminebat.
iiimuit, ut vi.x per majoris ecclesiae januas se in- Veruiii quia non prius quod spirituale sed quod car-
jHidi posse putaret. Postquam tamencum difliciiltate e nale est, qualiter primaevaecetatis lempora transege-
higressa est, in tantam tamque diffusam magnitu- ril, procuramus, nihil more laudantis vel aliquem,
dinem venter illius, ul ei videbatur, inlumuit et commendare satagentis apponentes, sed simplicem
excrevit, ut lotus ecclesiae spatia occuparet. Evigi- veritatem simplici et fideli sernione breviler adno-
lans et recordans somnii vehemenier obstupuit et lantes. Crescente itaque corpore roboris augeba-
expavit; non lamen ad conjeclorem suum supraatur simul et iiilelligentia mentis, (antaque ei inerat
memoratum redire praesumpsit, verita neaheo cu- ingenii et memonae vivacilas, ut et facileaudita ca-
riositalis arguerelur. biluit igitur conservans ista peret, et quaesemeldidicisset,sinedifiicultatequanclo
in corde suo. lmplelo autem lempore pariendi, pe- el quolies volebal, recoleret. In sententiis qtioque
pcrit filium. Die fesio beali Thomae aposloii puer diflicillimis elucidandis et in quaestionum perplexa-
iiatus est, eodemque die post vesperas baptizalus rumenodalioiiibus multos viros graves et doctos
Thomaenomcn accepit. Exinde diligenter enutritur, ** g aciimine felicis
ingenii prascedere vitJchauir. Sed et
liabens nulriceni quae maternis in puerili minislerio0 ipsorum corporalium sensuum mira ei inerat perspi
parceret laboribus, ut ipsa ejus mater interim ora- cacilas et subtilitas, quod nos quoque in majori
tionibus el solitis pictatis operibusliceuiiusinsisleree ejus aetate mullolies probavimus, ita ut vix aliquid
posset. in ejus praesenlia licet longiuscule et submisse dici
Quadam vero nocle cum mater de filio sollicitaj posset, quod non audiret, si aurcm apponere voluis-
obdormiissel.visuni est ei quasipuer nudusetabsquee set. Similiter etiam niliil quod odoratum irritare
operimenlo in cunabulis jaceret, unde, ut sibi vide- polerat, quod non statim quamvis reinotum vel fe-
batur, vehenienier cominola nulricem de negligentiaa lidum nares ejus offenderel vel odoratum demulce-
et incuria vocibus asperioiibus increpabai. Nutrix( ret : et unde isla nisi de gratia, quae elsi necduia
vero pueruin el diligenterobvoliiium et fascia cu- spiritualiier, corporaliter tamen in eo ista usque s$
'
riose asiriciuin dicebat, quin imo et pallium holo-. miillorum admiralionem operabalur?
sericum rubrura, miri splendoris et operis, ei sup- Hospilabatur in domo patris sui miles quidam
positum asserebat. noniine Riclierius de Aquila, vir quidem secuiidura
Visum esl matri quasi festina accurrcret, cogni-. j) D saeculum nobilis ct honorabilis, canum lamen et
tura utrurri nutrix tam de puero qtiam de pallio) avium cxercilatioui fere semper inlenius. Hunc
vera testarelur. Cumque secundum verba nulriciss Thomas adhuc pucr, cuni per dimidium annum a
invenisset, mirata est plurimum pulchritudinem, scholis vacaret, ad lalia negolia procedentem liben-
et splendorem pallii, volensque venustatem mirificii ter frequenlerque sequebalur, pliirimuiiique talibus
operis certius et plenius considerare, ccepil illudj occiipationibus delectabaliir, indeque hujusmodi
ex parte nutrice adjuvante velle explicare; sed bre- traxisse crediiur consuetudinem, cui etiam in ma-
vitas ipsius camerae explicare penilus non sinebat. jori postea oetate,quolies vacabat, operam impen-
Egrediuntur in majorem domum , quae et ipsa sua, debat. Conligil autem ut inemoratus miles quadam
brevitate hoc fieri non patiebalur. Inde in plateam, die ad simile negoliummore solilo exiret, et Thomas
exeunt, sed et ipsa iiihilominus modica parte palliij eum equo sedens sequeretur, eratque iis transilus
exolicata lota visa est occupari.Undemajori videndii per quemdam fluvium rapidissimum in quo erat
desiderio anxie tandem exlra civitatem in campuini pons parvus et arctus, qui lantum pedestres trans-
qui dicitur Smedliefell cgrediunlur, ut vel saltemi rnittere posset. Erat quoque non Jonge inlerius
ibi in maxima campi patenlis lalitudine decoretn1 molendinum, ad quod isle lluvius, ripis hinc inJa
59 S. TIIOM^L CANTUAR. ARCIiSEP. KO
congestis ne eflbieret, magno cum impelu praeceps A tanto sluilio et exseciatione detestalur, nl illis, qui-
vergebal. Miles aulem coinpendii causa periculum bus lalia placent, omnino se odibilem et ingratuin
contemnens transivit poniem prior : quem Thomas fecisset, nisi superexcellcns ejus mansuetudo et li-
tulus et capuciatus, quippe qui nihil infortunii su- beraliias eiiam ipsis, qiiibus in hac parte displicebal,
ex bis
spicabatur, e vestigio subseqtiilur. Et ecce, ciim ad eum amore dignutn praeslitisset. Nihil enim
pontis iiiediiim venissel, subilo pcs cquo labiiur et quae habcre poteral curans aut reservans, universa
puercum ipsoequoin mcdium fluniinis prolabilur. in IISIISel voluntaiessodalium suorum liberali miini-
Excipitiir igilur ab aquis el violento iinilariiin ini- licentia dispertiebat, j'am lalibus praeludiis infor-
petu ab equo disjuncliisad inferiora rapitur, jaui- mante eiini gratia ad illuni, qtii poslmodum in eo
que molendino, lam a rota conterendus, quam ab claruil, inundaiiarum rerum conteniptum et erga
aquis suffocamliis, approximabal. Dum haec age- panperes miseralionein.
renliir, el Tbomas in confinio morlis consliliiliis lnierdum autem cuni inler sodales confabulationis
viderelur, homo, qui molendinuiii curabal, nihil fleiet occasio, verlia habebat comumnia et quasi
penitus de his quac agehanlur sciens, aquam subito amaloria, ne ab hiijusmodi quoque hominiim genere
a rota exclusit. Miles aiitcm et qui eum comitaba- oiiinino extorris et inhiimanus haberetur, cum ta-
"
tur, magnisel miserandis clanioribus puerum secus men in castilatis puritate esset admirandus. Fa-
rrpam seqiiebantur, quorum vocibus molendinojam ciebal boc ex induslria, qua plurimum callebat,
quictoela strepilu cessanlc auditis : homo priefa- frontein jiixla sapienlis consilium praetendens aliis
lus tandem de molendiuo admirans quid vellelegre- iion dissimilem, cum iitius essentvere omnia dissi-
ditur, et Thomain in inediis fluctibus conspicatus, inilia.
iujecfa celeriter manu semivivmn enm et vix palpi- Eo tempore vir reverendissimtis Theobahlus de
tantem ad lerrain exlraxit. Nullus lioc casu con- Beccensi monasteno nssumptus, Ecclesiae Cantua-
tigisse crediilcril, el non potius divinam providen- riensi et merilo el dignilate praesidebat: vir quiilem
tiam tam snbiiam ct inopiriaiam subventionem pe- per oninia laudahilis el magniiicus, et tam in saecn-
riclitanli puero ct fuluro Ecclesiae suae anlistiti lariliiisquain ecclesiaslicisnegotiis experientissimus.
misericorditer procurasse. llujiis quidam officialis,cum commissorumsibi causa
Mater vero ejus, cognito quod acciderat, non lam agendorum Londonias freqitentare et in.domo pairis
de periculo doluit, quaui de mirabili et inopinata Thnmae hospitalitatis gralia ex longo tempore diver-
ejns liberalione gavisa esl; exinde de futuris spem lere coiistievisset, Thoinamque ab infanlia plenius
colligens, quod non frustra eiiin divina miseratio tali „ cognovisset, videns eura jam juvenem eleganlem et
modo a morte eripuerit. tam lilteris instruclum quam prudenlia et moribus
Consueverat autein ipsa ejus mater venerabilis ornalum, coepitei suadere utuna secum ad domini
eerlis teinporibus filiuni stuim ponderare, appositis sui Cantuariensis curiam proDciscerelur. Sed Thn-
ei panibus et caruibus ei vesliiiientis, nummis eliam mas repulans se non lam ofliciosum quam praesum-
et aliis speciebus qtiae usibus essent paiiperuin ne- ptorem habendum si se non vocatus ingereret, iterum
cessaria, et ea oninia cgenis distribuere, per haec distulit; donec supradicti viri suasione plenius cer-
eum divinae pieiali et bealae semper virgini Maiiae tificaius, tandemcumcompeteniiet honesioapparalu,
protectione allenlius safagciiscoiniiienilare. Nam ct ipso comilanle, ponlilicis se reverendis aspectibns
ipsa, inier opera pictatis quae el diligenter et iudcsi- praesentavit. Quem vir altioris prudentiae inluitiis,
nenter exercebal, praecipuamdevotionemcirca bealae el ex occursu faciei sensaliim intelligens, gratanter
Virginis nieinoriaiii semper babebat, -docebalqiic et honorifice suscepit : secumque manere praecepit.
sollicile lilium suum, sicut ipse referre solcbat, li- Exinde Thomas in curia familiariler conversatns,
morem Doniini, et ut beaiam semper virginem Ma- brevi tempore in lanla a ponlifice habitus est gra-
riam speciali devotione amplecti el venerari satageret, tia, iu nullum illi familiariorem, nullura, ul putabat,
eainque lanquam vilaeet acliiuin suorum gubernalri- D haberel chariorem. Siquidemvirsapiens, mansuetti-
cein alque patronam incessamer invocaret, eique dinis illius etprudenliaesinceritate celeritercognita,
poslChristum spem suam committercl. Cum anleini eum consiliis suis indesinenter adhibebat: etnegotia
Thomas aiinuiii ailalis vicesimum primiim implevis- ei sua frequenter cominittebat: experiensque illum
set,maler,quae sola,ul erudirctiir, instabat, defuiictai et in consiliis prudenlem et in negotiis sirenuiim ac
est, etexinde circa studia Thomasseremissius coepil1 fidelem, arctiori sibi eum dileclionis el familiaritalis
babere. vinculo conjungere satagebat, verumtamen non
Patemam igitur domuni qnasi vacuam el dcsola- absque invidia.
tam sublala mairefaslidiens.ad quemdam Lundrcn- Erat namque quidam tam pontificali familiaritate
sem cognatuinsiiiim, qui non solum inler concives,, quam ecclesiastica dignilate sublimis, nomine Ro-
verum etiam apud ciuiales grandis eral nominis elt gerius de Ponte, episcopi Canluaricnsis archidiaco-
lionoris, se'coniulit,apud quem ferme per trienuiumi nus, qui non ocquanimiter Thomae tantam in curia
ronsistens plurima bonae indolis experimenia hisi graliam suslinebat. Hic non solum apud se inteslina
qui lunc eum nosse poterant praestilit. invidiae peste tabescebat: verum aliquolies palam
Luxuriam namque, seiirriliiatcm, et avariliami in conlumelias ct improperia erumpebat, ita ul Ttio-
«j VITA II AUCT. ROGERIO DE PONTINIACO. 62
nian ciericum Baillehache plerumque vocitaret:sic A baninr I : eratque in Ecclesia regni illius iion moJica
enim cogiiominabaliir vir ille, ciim quo atl curiam Irepidaiio : tnm proptcr suspectani regis sctatem,
veneral. Nec fuit momentaiieiis et transilorins luijus luiii propter collaleraliiim ejus circa ecclesiasticae
Kvor invidenlix, sicut poslmodum rei probavit libertaiis jura notam malignilatem. Necfrustra,sicut
cvenlus. Tbomas tamen niliilominiis in solita se rei exitus indicavit. Caniuariensis autem antistes
continens mansiietudine, gralia proliciebat apud tam de praesenti sollicitus quam de futuro limidus,
Deum et homines. lnterim aiiiem, quantiim licuil, aliquod remedium malis, quaeimminere timebantiir,
juri civili et sacris canonibus sludiiim adliihuii; ut opponere cogilabat: visunique est ei, si Thomam
per haecin causis perorandis seu decidendis inslru- regis posset inserere consiliis, niaximam exinile quie-
clior haberetur, et ecciesiasticarum rerum noiitiam lem el pacem Anglicanae Ecclesioe posse provcnire.
plenius consequeretur. Exslilit causa, qua Cantua- Sciebal enim eum magnaiiimum et prudenleni : qui
lieiisisaiitistesTlieobaldusRomanam Ecclesiam visi- et zelum Dei haberet eum scienlia, et ecclesiasticam
lare disponeret, profeclusque est, ut dignum erat, liberlatem lotis affectibus aemularetur. Ascitis igi-
curn honeslo et copioso comitalu, assumpto etiam tur ad se Cantuariensis anlisles Philippo Baiocensi
secum Thoma, de cujusprudenlia et fidelitate prae- et Aruulfo Lexoviensi episcopis, qiiorum consiliis
cipu'Cconfidebat. Nec immerito, nam in ipso ilinere B rex in primordiis suis innilebatur, coepit de Thoimc
et negotio suo eum sibi in inultis necessarium ex- pruilenlia, slrenuitale, el fidelilate, atque morunt
pertus est. Reversus autem prospere, et de Tliomae laudabili el admirabili mansueludine inferre senno-
praestantia certior factus, majori eum dignum re- nem, memoralisqiie cpiseopis secundum volunlatcm
putans, primo ilii ecclesiam de Oilorda contulit. et stiasioiicm archiepiscopi annuenlibiis, Thoinas
Postea vero aliquoties ecclesiasticoruni negotiorum regiam ingressiis curianicancellarii nomen ofliciiiin-
causa euin Romam direxit; in omnibus ejus in- quesuscepit.Exinde qualiler geiiiimuii virum gesse-
dustriam merilo collaudandam experiens. Ea lem- ril, ecclesiasticum scilicet el curialem, non cst
pestate Willelmus Eboracensis archiepiscopus vitae facile explicare. In primordiis lameii suis tantos
leriiiino et pontificali efficio feliciter expleto, beato aemulalorum assulms pertulit, lantaque delatorum
iine quievit. lacessitus est prolervia, ut sicut ipse ponlifici suo

Eboracensi itaque sede vacanle, Theobaldus Can-* et aliis amicis suis familiari conquestiune faleri
tuariensis antistes el totius Aogliae primas, modis solitus erat, a curia recedere disponerel, si absque
omnibus salegit, qualiter arcbidiaconum suum Ro- opprobrio et infamiae nota id ficii posset. Veriiin
gerium de quo paulo ante meminiinus eidem sedi P Q rex fideillius et industria cilius cogui a, lanla eum
praeficeret, quatcntis per boc et dignitati Ecclesiae dilectionecharissimum habuit.iUneminem aliquando
Canluariensis et honori suo et in clerico suo prospi- aeque dilexisse puletur. Onuiibus itaque ei credilis,
cerei, et Thomaead m.ijora viam aperiret. Nec fru- rex juvenilibus exercitiis operam dabat, Thonias
stralus est a proposilo suO: nam meinorato Rogerio vero vices ejus et negoiia slreniie et potestativeex-
cum connivcnlia regis in Eboracensi sede subslituto sequens, niiiic princeps militiae loricatus cxcrciium
et consecrato, absque niora arcliidiaconalum Can- praeiJjat, nunc vacans ab expeditionibus jura populis
iuariensis ecclesiace( praepositiiramBeverleiae,quae dictabat. Solo narnque nomine a rege differens re-
Rogerius obtinuerat, cum aliis ecclesiis pluribus gnum universumpro volunlate disponebal: principi-
Thomaeassignavit. bus et niagislratibns ad ejus nutum subjeclis : cer-
Tliomas igitur, his adeptis, non jam privaio ino- tissinieque scientibus hoc solummodo regi gratum
rum genere conlenlus, ad majora atque clariorai fore quod Thomas expedire judicasset. Et licet rex
evidentioraqtievirtulum argumentase sustulit : red- jani animo concepisset, quod postmodum opere de-
ditus suos in usus et necessitates indigcniium mise- claravit, inlerim tamen Thomae praesidio tutus et
ricorditer abundeque dispertiens; et reliqua quae- quietus manebat Ecclesiac stalus : ipso in omnibus
que, nam et illud pro lempore omittere non opor-• D ^ pravam regis voluiilatem et collateralium ejus clan-
tebat, in quoslibet mira libertate et honorificetjtia, destinas machinationes caute et quasi ex occulio.
profundens. Archiepiscopus vero cernens circa ne suspicioni paleret, frustranie. Neque enim facile
Thomam suum minime errasse j'udicium, iino spe: erat eo lempore aliquid fieri, quod Thomaesentenlia
inajora provenisse, plurimum ejus magnificcntiai non approbassel. Ad ampliorem quoque dilectionis
delectabatur. Ipse vero Thomas cum in omnibus et> commendaiionem trailidit ei rex filium suum piimo-
ab omnibus magnificus haberetur, nullam tameni genitum Henricum, injungens ei ui hominia et Culc- •
inde concipiens insolenliam, solito inajori luiinili-. litates regni Anglorum ei fieri faceret: sciens procul
tale et reverentia ponliflci suo in omnibus obtem- dubio lanlum negolium per nulluin melius quam pcr
perahal. illum effectui mancipanilum : sicut et facltiiii est.
Eo tempore, anno scilicet ab incarnatione Domimi Nam rege in Normanniae parlibus conimorante,
millesimo cenlesimo quinquagesimo quarto, Henricoi Thomas, convocatts comitibus et oiiinibiis niajorilnis
Gaufridi Andegavensis comitis et Malhildis impera- regni, regis mandatuin, nullo coiitradicente vel rc-
tricis filio in avitum regniim succedenie, varii perr sistente. effectui mancipavit, mirantibus quampbi-
Angliam tumultus et novarum rerum stutlia orie-• riuiis quoniam id non facile absque tumullu nec
6" S, TIIOMiE CANTUAR. ARCIIIEP. 64
ipso rege praesentc posse fieri pulaliatiir. Quamvis A Cantuariam , capitiiliimque ingressi, regis prinuun
igilur in saecularibus ncgotiis essct occupalissiiuus, benignilafeiii et devotionein muliiplicibus verbis ex
noii lamcn ea quae Dei sunt obliviscebatur vel negli- tulerunl; deinde Richardo de Luci, ul maudaia
gebat. Nam circa pauperes ita pietatis el misericor- regis iis proponeret, injunxerunt. Tunc Ricliardus ,
dioevisceribus affluebal, ut in liac parte eum homines < Qiioniam , inquit, sic placet dominis nostris epi-
saecuhires supcrsliliosiim potius quaiu rcligiosum scopis, ut nos vobis regis voluntatem iiiiiinemiis,
rcputarcnt. Inlroducebatur ad iiiensam ejus quolidie noverilis certissime quod domiinis nosler rex, sicul
paiiperum magna miiliiludo: quibus lanta yielualium ab ipsis melius audistis , studiosissiinus est circa ea
apponebalur copia, quae eiiam diviubus', sufficere quae Dei sunl, el circa sanclam Ecclesiam maximam
possel. Qiiociini|iie vero transirel, nunquam inauiis et praccipuam gerit devolionem : praecipue autcm
i ejus vacabal a muncre, duininodo cssel qui peteret: circa Ecclesiam praesenlera Cantuariensem, quam
omni namque occurrenli el eleeniosynam postiilanti specialem in Domino nmrem suam filiali dileclione
manuin misericordiler porrigebat. Patebal ad euin huiniliter et fideliter recognoscit. Quapropter, ne.
incuncianier accessus miseris el oppressis :et causa ex dinlina pasioris absentia in aliquo forte lurbetiir
viduae ingrediebalur ad eum , faciebalque sludiose vel gravciur, sciafis ab ipso Iiberam vobis ele-
jinliciuni inopis et vindictam pauperum. Sequebalur ciioiiisdaianilicentiam: ita tamen ut personani lanto
autem eum tanla militum et diversi generis liomi- oneri et honori congruam eligalis. Non euim vos
num inultitudo, ut in comparatione iiiulfiliidinis ali- latel quod dominus noster rex in tali negotio nihil
quotics domus regia pene quasi vacua manerel, et attendereconsiievit, nisi quaeDeo credil esse placita
rex ipse quasi vacuus degere viderelur. Sed quan- el sancUe Ecclesiae ulilia. Vobis itaque de caetero
quam favori populari supra inodum deditus videre- incumbit e( omiiino expedit, ui talem eligatis, cujus
lur, fervebat tamen in eo fidei pietas et zelus cccle- palrocinio secundiim Deum et secundum homines
siasticae libertatis, castilalisqiie puritalem, quam ab gaudealis. Si cnim rex et archiepiscopus grato di-
incunle actate conccpcrat, vigilanli semper sludio lectionis vinculo sibi invicem cohaeserint, seseque
conservabat : sciens proenl dubio quia, elsi omnia mutuo amicabiliter confoverini, non est dubium
ei pro temporc et poteslale licerent, non laiiien qtiiri interim felicia sint lempora, quin slaius Eccle-
omnia expedirenl. Et licel ci niundus et quidquid siaejucundus et quielus perseveret. Sin aulem, quod
morialis vitaelenocinia continent in omnibus applau- absil! res in conlrarium cesserit, quot exinda se-
dcre videretur, nihil lamen eum aliquando fecisse quanlur discrimina, quae penurbalioncs, qui labores
constat, quod castitalcm ejus in aliquo lacderct vel C r et itiinultus, quot denique damna rerum et pericula
iniiiiierei. Cognovinius cerle ab his qui ei per vi- animarum, veslram non pulo latere sanclitalem ! i
ginti ei eo ampluis anr.os iu ministcrio familiarucr Cumqne Ricliartlus (inem diceudi fecissel, et ipsi
usliUni.M, quod nibil hujtismodi aliquando compe- episcopi ejus orationem Iaude dignam approbassent,
rissent in eo; quin polius medicis siiadciitihus ut prior Cantuaricnsis primum Deo gratias, deinde regi
in hac parte nalurae suae condesceuderet, asseren- grales imiiiensas pro sua erga se benevolentia et
libus quod hoc etactali ejus et complcxioni congrue- sollicitudine cum debita reverenlia relulit : sicqtie
rcl, plurimumquc ei ad conservalionem sauitatis ad nuiiim cpiscoporum nomiuaiis et ad se vocatis
coofeiret, respondere.solilum, istiusmodi nicdicinum quibusdam monachis nalu el prudentia majoribus
sibi penitus esse contrariam, quae lam corpus qiiam egresstis esl foras. Cumque consedissenl et de verbo
aiiiinam polius foedarel qiiam juvarct. quod audieraiit tractare coepissenl, vlsum esl iis
Per idem tcmpus defuncto Caniuariensi arclii- nihil circumdici vel statui posse sine episcoporum
prnesiileTheobaldo,rex ei Thouiam successorem dare et ipsius cousilio Richardi, qtii utiipie regis volun-
disposuit : crcdens eum tanlo honore dignissiuium taiein oplime noveranl : ex qua totam electionis
,et ad suam iitiliiaiein atque volunlalem in oinnibiis siunniam pendere oportebat. Vocaverunl itaque
paralissimuni. Tliomas namque ex industria circa D I regios legatos, Barlholomaeumvidelicet Exoniensem
personas cl res ecclesiasticas quasi severissiniuni se! episcopum, et Hil.irium Cireslrensem, et Richardum.
exhibebal; ul tali occasione omnem a se suspicionisi Qui*cumvenissent, el cum iis mulluni dcniqiie super
110taiuexcnlcret, et regis voluntati, quam intime: proposilo negotio conlulissent, tandem omnes una-
noverat, melius sub liac palliationeconveniret. Cre- nimiler, tam mouaclii quam episcopi, una voce
densitaque rex propositnm suumadversus Ecclesiami eadcmquc sentenlia cancellaritim in pastorem et
per eum polissinium possc impleri , quippe quemi cpiscoptun aniinarum suarum elegerunt. Monachi
sibi in omnibus fidelissimum el ad volunlales suasj vero aliquandiu haesitaveranl in electione, non quia
pronissimum expertus fuerat, irrevocabiliter dis- Thomam virum esse virtutis ignorarent, sed quia
posuit ut Ecclesiae Cantuariensi prxficeretur an- religionis habilum non praeferebat, cum usque ad
listes. illa lempora fere semper Ecclesia Canluariensis viros
Missis igilur diiobus episcopis ct cum iis maguate; vita et habitu religiosos habuerit poiilific.es. Sanclus
quodam lidelissimo sibi, Richardo scilicel dc Luci,, namque Augusliniis, beati et apostolici papae Gre-
dedit iis in mandatis ut Cantuariensem conventumi gorii monachus, qui genli Anglorum fidem Chrisli
snper eleclione ponlificis convenirent. Qui vciiientes5 prtedicavit, Cantuariensem et alias plures iu par-
etK VITA II AUCT. ROGERIO 1)5 PONTINIACO. CS
tibus illis ecclesias sub regulari el monaslica disci- A sua regnum, nec aliquid in tcmpore suo in regno
ad suiim arbitrium; unde eum
plina ordinavit el inslituit, quoniam consuetudines aclifaium est, nisi
maxime in eleclione pontificisCantuarieusis ecclesia liberum et absolutum ab omui nexti el ministerio
prae caeteris diligentius hacienus observaverat. Vc- curiali, ab omni etiam querela et calumnin, omni-
Tiimtamen soluin illud quod in electi sui moribus que penitus occasione, Ecclesiae Dci el nobis tradi
horrebatit, caelerarum virtutum et gratiarum , quae poslulamus, qualenus ab hac hora °et deinceps
in eo clarius emincbant, consideralione compen- emancipatus et expedilus quaoDei sunl libere exse-
santes, corde bono el animo volenle eum unanimes qualur. Cognovimus enini regem palrem vestrum
elegerunt. Episcopi itaque , quos ad hoc rex desti- vices suas in hoc negotio vobis delegasse, gralum-
naveral, diem apud Londonias priori et monachis que cl raliim habituruin, quidquid a vobis inde
Cantuariae assignaverunt, quo ea quae de electionis fueril consliiiiiuin. Gratain habuil rex hujuscemodi
celebritate restabant, publice coram oranibus epi- pelitionem, Thomamquegratanter, secundum postu*
scopis et abbatibus regni totius in praesentia regis lalionem Winloniensis episcopi, liberum et absolu-
junioris consummarentur. Jam enim ei rex pater tura ab omnibus ecclesiaslico ministcrio contradi-
suus regnum disposueral, el sicut superius diciiim dit. ipse vero Thomas a principio, ex quo sermonem
cst, hominia et fideliiates regni per manum can- B 1 de sua promolione egressum comperit, modls qui-
cellarii sui ei lieri fecerat. Scripseral etiam ei rex bus potnil, obviavit, ne res ad effeclum veniret:
de eleclioneCantuariensis ecclesiae,significansquia, sciens indubilanlerdiiobus domiuis concorditer non
quidquid in ejus praesenlia faclum fuisset, ipse quo- posse servire, quorum voluntates longe ab inviccm
que concederet el confirmaret, ac per omne tempus discreparent: et quisquis Canluariensis episcopus
raiiim haberet. ficret, cilo Deum aul regem infensiiin esse habitu-
Memoralingiturepiscopi ex mandato regis univer- l-uin. Verumiamen, Deo aliter disponente, et Hen-
sos episcopos el abbales regni; sed et conventua- rico Pisano praesbyierum cardinaii et apostolicae
lium ecclesiarum priores, necnon et comiles alque sedis legalo, nionacho vcro ordinis Cisterciensis
proceres, omnesque regis ofliciales, ad praefixam prociiraiite el modis oniiiibiis instante, eumque ad
diem Londonias convocaverunt. Cumque die.stattilo suscepiioneni regimiiiis colioriante et aniiiiante;
siraul omnes conveiiissenl: prior Canluariensis for- landeiii ejus eleclio qualem breviter memoraviinus
mam eleclionis apuu Lianiuariam ex voluntate el exilum habuil.
inaiidato regis, praesenlibusepiscopis, quos ad hoc Episcopi igitur condicto infer se consecrationis
ipsum rex dircxerat, celebralam, in praesentia el die apud Canliiariani coiiveneruiit: simulque cum,
audienlia omniiim episcoporum cum reverentia pro- eis abbatum el religiosorum el clericorum nobilium-
palavil: seque sancto inspiranle Spirilu, Thomam que lerrac illius iiiultitudo inlinita : lanli pontificis
regni cancellarium in archiepiscopum concordiier coiisecralioni et niissarum atque benedictionum pri-
et canonice elegisse. Episcopis quoque, qui apud niiliis cupiens inleresse. Ipse quoque Thomas ciim
Canluariam missi a rege electioni inlerfueranl, tam lnaximo virorum religiosorum et aliaruin vencrabi-
clectionis foriuam quam electi personam multiplici- lium personarum comitatu ad diem occurrit, pro-
ler coiiiniendanlibiis, assenliuni universi, et Deum cessertintqtie venienli obviamcum gaudio et lionoro
tam votis quam vocibus consona gratulatione beue- miillo episcopi cum monachis et cleio, populiqne
dicunt. multitudiiie iniiunierabili : laiilaquc liiit occurren-
Solus tamen inventusest Gilbertus Foliot, episco- liiiin devolio et exsuliatio ui verbis neqiieal expli-
pus Londoniensis qui obloquerelur et submurmura- cari. Cumque vox Ixlilhe et exsiiUalionis undiqiia
rel; qui tamen videns unanimem omnium assensum personaret, Thonias lameii ad isla auiniuiii non ap-
suamque singularem malitiam nihil posse obliuere, posuit: sed ciiin magna litiniiliiaie el contrilione
et ipse pariter assensil. Eratque vir ille grandxvus lacrymis uberlim fluentibus pedes accessil, plus co-
et multum litteralus, habiliique monachus; qui, ul, o gilans de onere sibi iinposiio quam de honore im-
ferebat opinio, ad archiepiscopatum ex diu aspirave- penso. Ordinatus est ilaque el consecratus ponlifex,
rat. Accedunt igitur omnes siinul episcopi ad regis> imponenle ei inanum viro veuerabili Henrico Win-
j'unioris praesenliam, assensuin illius, favorem ett toniensi episcopo. Is quippe inler coepisropos tam
gratiam in sua cleclione postulantes : quibus ipse: religione quam genere emincbat; erat eniri mon:i-
cum niulla exsulialione applausit, favit el assensil. cbus et frater Slephani Blesensis qui regiiuni An-
Magistralus quoque otliciales regni, iiam el ad ipsosi glorum post Ilenricum regein seniorem ferine per
rex pater super eleclione scripserat: < Cum devo- viginti annos obtinucrat. Willclmo namque Noiho
lione et immenso gaudio electionem acceptaverunll succcssit filius ejus, cognomenlo Rufus, qtii sanclum
etlaudaverunt.i Henricus autem Wintoniensis epis- el illusirem virura Aiiselinum Cantuariensein ar-
copus nonmimis genere quam prudenlia et religiones chiepiscopum de regno suo expulit; cui Wiilelaio
clarus, ad regem puerum sic locutus esl: < Domi- Rulo, in venatioue occupato, el a quodaiu niilite
iius, ait, cancellarius electus noster multo jani lem- sibi charissimo non tam casu quain divina, ut cre-
pore in doino regis patris vestri et in oiiini- regnoi ditur, voluniate sagitta peremplo, successil Hcnricus
summum obtinuit locum, habituque in disposiliones lialer ejus, qui iiiit pnter Matihiis iinperalricis;
PATKOL.CXC. •>
67 S. THOM/E CANTUARARCIIIEP. 68
htiic autem Henrico magnifico et polentissimo regi A j* ct bonesia. Unde moiiachi Canltiaricr;ses qui in
successit pracfaltis Slcphauus Blesensis, frater VViu- ca-lcris qtiidem omnibus de felicitate vitae et ac-
toniensis episcopi et illustrissimi comitis Tlieobaldi tuiini illius in Dominb gaudebam el gloiiabantur, de
senioris. Stephano vero adhuc superstile et rc- hoc solo scandalizari et submiirmurare videbaiitur :
gnante, siipervenit Henricus Matildis imperatricis UIIIISaulem ex ipsis habens familiarilatem ciiin
iilius, accepilque regnum. Cujus regni anno octavo illo, sccreta enm allocutione super hoc reverentcr
Thomas est consecratus Canluariae anlistcs. convenit : referens ei visionein qiiam cuidam nio-
Consecratus aiitem suidiiim ct diligentiam pro- nacbo rcligioso et servo Doininus super hac re
pensiorem exhibere curavit, qualiler vita et mori- «lcmonslrare dignatiis fueiat. <Apparuit, inquit,
bus tanto gradui conveniret: moxque, divinacoope- Doniiiius cnidam religioso el sancto viro, dicens ad
rantc gratia, mutaliis in virum alterum, veterem ho- euni: Vade, dic archiepiscopo ut absque dilationc
minein ciim aciibus suis exuit, novuiuqtie induit in vestes mutet, nain quandiu id facere dislulcrit,
juslilia et sanclilaie, cclanstamen iteruni hominibus me sibi placatum babere non poteril. i Haecaudiens
proposilum suiim solili liabilus boneslate; cilicio archiepiscopus moius est in lacrymas; proposiliun
namque ad carjiera iudutus, lcctioni el oralioni in- lanicn suuin ista sibi rcfcrenti monacbo mininie
«lesinciiler iustabat : eripiens el siiblrabens se "1 revelavil. Parvo itaque inleijeclo lempore vestes
quantum poterat ncgotiis saecularibus, ut spiriluali- pretiosas ei coloratas cuin pellibus variis et pere-
bus sludiis liberius et ellicacius vacare posscl. Quo- grinis peniliis a se abjiciens, super cilicium quo ad
ties tamcn causis aliquibus eum interesse oflicii nc- carnem inducbatiir, pellicias aguinas bysso tan-
cessilas dcposcebat, miram exhibebat in aiuliendo tiiin inunda coopcrlas indtiit; iiidesinenler satagens
palicntiam, in inquirendo seu disculiendo diligcn- qualiter iu couscieulia apud Deuin, el non inhomi-
liam, in judicandoquoque jiisliliam. Tain mimerum niiin xstiiiialione, rcligionis sibi merilum colloca-
quam personarum acceptione prorsus poslposita ret, el in extcrioribiis ecclesiasiico ministerio con-
corripiebal cum magna libertate delinqiieiitcs, du- venirct. Ainiciebaltir quoque pallio pullo, id est
rius auiem setnper divites el polentes : paralum ad nigro, parvi pretii solo lenus deflucnie. Quod ay-
ulciscendum sc omnem inobcdientiaiii, non soluin ninis pellibus numiebatur. Vita igilur et veste reli-
verbi sed et operis allestatione, quotics expediebal giouisquc et sancliiaiis exemplo faclus forma gie-
comprobans, opera autem misericordiaeet pielatis, gis ex aiiimo, lolum se ininislerio, cui Deo vocaute
quae dum ailhuc esset cancellarius diligenter excr- addiclus erat, impendere lirmiter apud se slaluii.
cuerat, muliipliciier auxil et ciimulavit: deciniis Q Quid aulem venerandus anlisles ageret et quomodo
omiiibns, qtiiccunque eum aliqua ralione alicubi se haberet, regem latere non poiuil : praesertiiii
conliiigebanl, usibus pauperum deputalis. Viduis el xinulis ejus, naiii et ipsi iio» deeranl, vilam illius
orphanis atqtie infirmaiuibus lecloque dccuinbenti- curiosius exploranlibus, et regi cuncta quam-
bus cgenis iiuilta beneficia coufcrebal, eorumque qtiam alilcr renuiitiaiilibus. Siugularem namqiie
qtraiiipluiimis quotidiana viclus et veslilus stipcn- euin el supersliliosum polius qiiam religiosuin di-
dia perpetuo deputaverat. Praedccessor ejus piae ccbanl, legisque animum subdolis et maliguis de-
memorije Theobaldus predecessorum suorum elec- lationibus vehementer solliciCabant. Rex autem
mosynas pietalis siudioduplicaverat; Tbomas vero callide dissinuilabal : nolens eum iniuiicum lucrari
iberali aemulalione etiam duplum illius studuit du- gralis qtieui nccdum in aliquo sibi coiilrariiim
plicare. ltitroducebalur ad mensani ejus quotidie expcrtus fueral. Quolies vero occasio se oflerebat,
pauperuin magnus numerus; et praeter illos qui cuni multa eurn revereniia et honore excipiebal,
ad mensam ingrediebantur alios tredecim pauperes multisque obsequiis et blaudiliis demulcebat. Sciebat
onini die circa vesperani faciebat secrelius intro- namque viri lnagnanimilalem et prudenliara, no-
tluci, singulisque corum post pedum ablutionem et lebatque ei propter clandestinas delatorum sugge-
deosculationem, posl copiosamrcfectionem, quatuor D ; sliones praepropere adversari.
argenleos largiebalur. Quod si quando forte propter Contigil eo tempore in quodam celebri convenlu
majorem aliqiiam occupationem manibus propriis ut Thomas ad clerum et populum, rege pnescnle,
perlicere impediebalur, per servientes suos impleri sennonem facerel : fuilque ei sermo de regno
faciebat. Inferebalur ad mensain ejus quotidie Dei Chrisli quod esl ecclesia et de regno tempo-
ferculorum et poiioniini varia copia, ut per hoc et rali : deque coronis eorumdem regnorura sacerdo-
patriis moribus congrueret, etde reliquiis abundan- lali videlicet et rcgali : simul etiam de gladio spi-
ler solaretur egenos. Varia etiam auri el argcnli riluali et materiali. Cumque sub hac occasioue
supellex meiisam ejus et onerabat et honeslahat; de potestate cccfcsiaslica et saeculari multa mira-
noii quidem ad divitiarum oslentationem, sed pro bilifer disseruissct, erat enim facundissimus , rex
morc gentis et palriae consuetudine.j Ipse vero ejus verba per singula notabat, intelligensqne
quanlura ad se nihil nisi usura necessarium in quod dignitatem ecclesiasticam cuilibet excellentiae
liujusmodi repulabat : sic ulens vasis aureis el ar- seculari longe immensum praeferret, non a>quo
genteis quomodo fictilibus. Vestis adbuc ei erat aninio acccpit. Sensit iiamque cx verbis illius
in exlcrioribus ut prius, splendida scilicet, preliosa . qiianuini ab opinione sua archicpiscopus aliesset:
G9 VITA II AUCT. ROGERIO DE PONTINIACO. 70
cum ecclcsiam niliil prorsus habere vel posse,, A i adversariis, ipse ad iiiiioceiitiam suam cerlitis com-
nisi quantum ipse ei indulgerct, persuasum ha- probandam se sacramenlo purgasset, iterum euni
berel. Exhinc jam quae in corde regis latuerantL in causam rcvocare nilebalur quidam Simon, fllius
qualiter in apertum prodierint, qualiter eliam ve- Petri, quem rex in partibus Pedefordiae, ubi ideni
nerandus antistcs pro domo Domini se murtiini Philippus morabalur, judicem constituerat. Philip-
opposuerit: quantave conslantia regio furori se: pns auiem de causa jam finita et ordine judiciario
pro luendo ecclesiasticae liberlalis jure objeceritt terminaio, iterum respondere noluit, praeserlim
eonsequenler dicendum est. Tyranni namque, quii ante laicam jusliliain: quinimo ipsum Simonem
regnum oblinueranl, jura ecclesiastica annihila- perliiiacius insiantem cum indignatione a se repu-
verant penilus : quorum adhaerens vesligiis rex lit, rnultis eum afficiens conviciis et confumcliis.
isle Henricus totius ecclesiaslicae dispositionis ctt Rege itaque apud Londonias constituto, acces-
ordinationis summam sibi usurpaverat, nam et epi- sil ad eum memonttus Simon, rettiliique ei om-
scopalus et abbatias quibus volebat conferebat, jam- nia quae sibi Philippus inlulerat. Quibus audi-
que ipso praecipiente et constituente, sicut populusi lis, rex in furiam versus, solilo suo inore per
sic sacerdoles et clerici indiffereriler ad sa:ctilariai "i oculos Dei lerribiliter jurabat, sic se habere con-
judicia trahebanlur. vicia illa militi suo illata , ac si sibi ipsi intuiisset
Prima igilur occasio, qua archiepiscopi proposi- Philippus. Quapropter absque mora eum judicarl
lum et conslaniia regi innotuit, talis fuil. Erat con- praeccpit; arcbiepiscopus autem cum praesens esset,
suetudo in partibus illis ut rex ad abundantiorem et haec audirel: « Nequaquam, ait, ita flet. i Nam
caulelam et custodiam regni sui, per singulos comi- clerieorum judices laici esse non possunt. Quidquid
tatus regni , vicecomitem uniim de fidelibus suis aiitem iste vel alius quilibet de clero excesserit, in
constilueret, consueverantque coinites et barones ecclesiastica debet emendari curia. Quapropler quid-
eidem vicecomiti, regio videlicet minislro, duos so- quid est illud quo rex lcesum se queritur, vel miles
lidos de singulis dimensionibus lerrae suae qtias ejus, Cantuariam veniat vel mittat, indeque plenam
patrio nomine hidas vocanl, aiinualim ab Iiomini- justiliam ex ecclesiastica auctoritate reportabit. Rex
bus suis facere dari; qualenus (ali servitio el bene- vero vehementer irascens et mulla dicens, tandem,
ficio eos a gravaminibus et calumniis hoininiim licet invitus quosdam episcopos et proceres ad diem
suoriim cohiberent: videns aulem rex quod duo sibi ab archiepiscopo conslitulam Cantuariam trans-
illi solidi de singulis hidis si in uiiuiii conferenlur misit, qui cum venissent, Philipputn de veteri que-
iminensum eflicere possunt cumuhiui, sunt namqiie Q „ rela homicidii instanter impetehant. Cumqtie cau-
plura hidarum millia, voluil eos suis usibus ei redi- sam ecclesiastico judicio lerminatam iterari non de-
tibus applicare. Quapropter convocatis apud Wo- bere judicatum fuisset, ventura est tandem ad con-
deslocke episcopis et proceribus regni, coepit rex tumelias regio militi illatas. Quod cum Philippus
de praelala pecunia suis reditibus connumeranda mininie inflciari dignaretur, erat namque vir ma-
verbum in medium proferre. Cuinque ad hunc ser- gnus et de magno genere, adversarii ejus prosi-
monem universi obmuluissenl, solus archiepisco- lientes in medium : < Judicium, inquiunt, de evi-
pus cum magna libertate satis modesle respondit: denti et non negala injuria poslulamus. i Et cum
< Domine, inquiens, non decet excellentiam tuam Pbilippus se ad sponlaneam satisfaclionem olferret,
alienum beneficiuni ad luos usus. retorquere , prae- niliilominiis lamen eum judicari oportuit. Diflinilum
serlim cum duo illi solidi, non necessitate nec de- est igitur ut Phiiipptis per biennium praebendaui
bito, sed gralia potius (uis minislris conferantur. suam in manu regis admitteret, et rex iterum de
Nain si vicecomiles vestri pacilice el modeste se ad redilibus ejus quod vellet faceret; ipse vero anle
bomines noslros habuerinl, libenter quidem dabi- mililem, uudum se secundum morem patria? satis-
niiis : sin autem , uon dabiiinis, uec cogi jure pc- facturus offcnei, Revertenlibus autem qui missi
terimus. i Ad haec rex cum furore : « Per oculos, TJ U fuerant et quod geslum erat conferentibus, rex ho-
ait, Dei, prolinus irrotulabunlur ; lali verbo usus norem siiun: laesumsibique abjudicatum esse respon-
propler rolulos illos, in quibus regii reditus annq- dit. Episcopi vero cum se juste judicasse dixissent
tali continentur, sed tu ipse bene super haec meae excepto quod Philippum ultra quam meruisset, pro
voluntati assentire deberes.i Tunc arcbiepiscopus : pace et honore regis gravassent, rex magis inar-
« Per oculos, inquit, per quos jurasti, iiunqiiam de descens : < Per oculos, ait, Dei, vos ipsi mihi jtira-
lerra mea me vivente dabunlur. i Sentiens igitur bifis, quod verum cxpresseritis judicium. > Sed ni-
rex archiepiscopum sibi palara adversari, aegre ni- mis longum erit, si per singula prosequi voluerimus,
mis accepit. quae vel a rege improbe vel ab archiepiscopo con-
Nec multo post lcrapore facta est iterum inter eos slanter dicta seu facta sunt: quapropter iis oraissis,
contenlio vehemens, pro quodam canonico nomine ad communem ecclesiaecausam accedamus.
Philippo de Broc , qui super interfeetione cujusdam Emersit igilur sermo super veterum regum abu-
mililis, a qiiibusdam fuerat impetilus. Is enim cura sionibus quas rex coiisuetudines regni dicebat, pro-
coram rpiscopo suo super objeclo sibi homicidio curantibuset ad hoc ipsum regem enixius impellenti-
suflicienter respondis?ct, et dcficicnlibus in causa bus archiepiscopi acmulis, Rogerio videlicet Ebora-
71 S. TllOMiE CANTUAR.ARCHIEP. 72
cense arcbiepiscopo; et quibusdam aliis filiis Belial, A in ngrum diverlisset pontilex, slatim sine mora rex
quos ad perlurbationem sanctae ecclesiae antiquus advenit, cui occurrens debito euin salutationis ho-
hoslis suscitaverat: convocatisque rex universis re- nore praevenire curavit. Sed cum propter lascivien-
gni episcopis cxigere coepil ab eis ut consuetudincs tium equorum, quibus insidcbant, liinnitus et recal-
regis Henrici avi sui perpetuo observandas conflr- citralioneni ad se invicem accedere non possenl, tan-
marent. Venerabilis vero anlislcs Thomas, qui ver- dem mutatis equis in parte seorsum simul aiubo
bum islud fiiturum quandoque jamdtidum praesen- constilerunt. Tunc rex ad episcopum ita exorsus
seral, ad haec regi respondit : < Ecclesia sancta a cst: < Nonne, ait, ego (e ex humili et paupere in ma-
lanctis apostolis el apostolicis proceribus ab cxordio ximum honoris et cxcellentiaeciilmen exluli? Pa-
fidei Chrislianae edocla ct instituta, consuetudines rumque id inihi visum esl, nisi et palrem regni le
vitae et disciplinaeChrislianae in eorumdem sanclo- coiistiluerein, et etiam mihimet ipsi le praeferrem.
rum Patrum canonibus et decrelis plenissime habet Quomodoergo tot beneficia, lantaque meaecirca le
expressas; praeler quaenihil novum, Dominemi rex, dileclionis iudicia, omnibus notissiina, tam subilo
expedit libi, imo vel licet exigere, uec nobis conce- libi a menle excidere potucrunt, ut non solum in-
dere. Si quidem nobis, qui liccl indigni pro priori- gratus, verum etiam in omnibus conlrarius mihi
'
bus surreximus, non jam novas institutiones cre- Bexistas? i Et episcopus : < Absit! inquit, domine
dere, sed veteribus humililcr obedire et reverenter mi : non sum immeinor beneficiorum luorum, quae
indicitur. >— « Nequaquam, ail rcx, expostulo ; sed non quiilerasimpliciter tu, sed Deus tribuens omnia
ca lantum quaepraedecessorummeorum regum lem- per te mibi conferre dignatus est: quapropter absit
poribus in rcgno constal obscrvala, mihi quoque volo ut ingratus vcl in aliquo volunlali tuaecontrarius
concedi, meisque lemporibus observari. i Exslite- exislam, dummodo tu divinaevoluntali concordes.
ruiit el illis temporibus archiepiscopi (e meliores et Scit enim dignatio tua quaniae fidelilalis tuac exsti-
sanctiores; qui isla viderunt et consenserunt nul- lerini, a quo lemporalem lanlum praestolabar re-
lamque difficulialein vel conlroversiam de his ali- miineralionem : qiianlo magis omnipoleiili Deo, a
quam regibus sui temporis iuiulcrunt. Ad haecar- quo et lemporalia bona accepimus et aeterua spera-
chiepiscopus : < Si qua, inquil, a prislinis rcgibus mus, fidele ct sincerum minislerium nos exhibere
contra ccclesiasticaeinslitiilioniscanonem prxsumpla necesse est. Tu quidem es doniinus nietis, sed ille
sunt, et aliquanlo temporc violcnler liinore regum et meus ct tuus est Dominus, ctijtis voltintatem proe-
observala,non consiieiudines, sedabusiones dicendae lerire ut luaeacquiescam, nec tibi necmihi expedit:
sunt : pravissimum usiim abolendiim polius quam ,r in trcmendo namque ejus examine ambo ut unius
propaganduin Scripturae lcslimonio edocemur. Quod Domini servi judicandi sumus, ubi neuler nosfrum
vero sanctos illorum lemporum episcopos lacuisse et pro allero polerit respondere, sed unusquisque se-
non declamasse asseris, viderint ipsi quare lacue- cundtini facta sua, excusatione cessante, recipiet.
rint; erat enim forte lunc lempus lacendi; iiulla la- Esl'cnim doininis tcmporalibiis obtcmperandum, sed
men nobis hoc eorum exemplo ingeritur auciorhas, non conlra Deum, dicenfe beato Pelro : Oporlel obe-
qua in ecclesia nobis divina dispensaliooe commissa dire Deo magis qunm hominibus.Tunc rex ad ista :
aliquid conlra Deum ct ordincm nosirum atque olli- < Nolo, inquit, mibi modo ut sermocineris : nonne
cium fleri minime assciuiamus. Verumtamcn in qtii- lu Dlius fuisli cujusdam rustici mci ? i Et archi-
biiscunquc salvo ordiue noslro volunlati luaeel bene- episcopus : < Revera, inquil, non sum alavis edi-
placilo concordare cl consentire poterimus : paratos lus regibus, sicul nec beatus aposlolorum priuceps
nos et obsequenles habebis. > Rex igilur furibundus Petrus : cui Dominiisclaves regni co3loriimet lolius
et per oculos Dei suo more jurans : < Nulla, ait, pe- Ecciesiae principatuni cor.ferre dignatus est. i « Ve-
nilus de ordine veslro fiel meniio, sed absolute et ltim cst, ait rex, sed ille pro Doniino suo mortuus
expresse mcas mihi consueiudines conccdetiset con- esl. > Venerabilis vcio aiitistcs respondit : « Moriar
fii-mabilis. i Archiepiscopus vero nihil nisi salvoor- D
j el ego pro Domino ineo, cum tentpus advenerit. »
dine suo et jure ecclesiastico sc aliquando concessu- Tunc rcx : « Tu, inijiiil, niiuis afligcris el inniteris
riiin nihilominus constanter ct libere asseruit. Rex scansilibus luis. > El archiepiscopus: « In Domino,
igilur ad pracsens ab intentione sua frustratus, post ait, confidoet inniior. Quia maledictus homo qui
non miiltum temporis apud Nortbamloniam positus spcm suam ponit in homine. Veruintar/ien quidquid
urchiepiscopum ad se vocavit, volens ejus aniiuum lu niihi dixcris et ego libi respondero : ad honorera
tenlare, si quo forle modo euiu posset fleclere, et tuum et beneplacituni, salvo ordine meo, sicut olim
ad suam volunlalem inclinare. Ctimquearchiepisco- ita el niinc paratus sum. Sed et super liis quac ad
pus ad loctim appropinquasset ct ejus aiiveutus in- honorem tuum et saluiem animae tuaespectant, ege
notuisset regi, nescitur qua callidilate rex qnosdam pniius consulendus cram, quem toties tam fidelein
obviam misil qui dicereut : < Rex iu oppido cuin et utilem in consiliis experluses, quam illi qui quasi
niultis est posilus, ct lu nihilomiiius cuiii maxima sub obtenlti bonoris lui de me, qui eos non laesi,
niultitudine advenisli : nec sulhck locus ul ambos gratuita siicccnsi invidiaefliiiuiia vindictam expetere
vos capiat, quapropler mandat rex, ul hic euiii ex- satjgunt. Qucin enim infra sacros ordines adhuc,
spectes. Adesl cnim ipse tecum loculurus. > Cumquc constilulum fidelemlibi fuisse utcredonon negabis,
73 VITA II AUCT. ROGERIO DE PONTINIACO. 74
inulto magis sacerdotii oflicio siiblimalurn me tibii A J ordini noslro resultet. Estne, quaeso,hoc tam grande
in oninibus fidelem aeslimare debuisti. i Cumque: malum tamque enormis praesumpiio doniinum suum
multa verba salubria dileclionis el fidei plena ar- honorare? • Et archiepiscopus : < Non est eniiiv
chiepiscopusperorasset, rex lamen vehementer in- malum , quinioio bonum, dominum suum honorare,
slabat; ut verbnm illud, scilicet salvo ordine nostro,i dummodo Deusnon inhonoreliir et Ecclesia saneta
penilus omifteretur. Quod cum minime obtinere: non perlurbetur, neque pericliteiur : illud autcm
poluisset, arcliiepiscopo inflexibiliter in sentenliai cerlissime noverifis : quod rex a vobis exiget qiiid-
persistente, ab invicem discesserunt. quid ci promisistis; vos autem ut slet in promissis
Per idem tempus Arnulfus Lexoviensis episcopusi eum cogere non poteslis. >
mari transito ad regem quem offenderat venit, cu- Per idem lempus Alexander papa in Francia con-
piens si quomodo posset eum sibi placabilem facere. siilutiismisitquemdamCislerciensisordinisabbatem,
Cumque per omnia eum demulcens ei placentiai noinine Philippiim de Eleemosyna, virum magni no-
loqueretur, eliam contraarcbiepiscopum ei consiliumi minis et aucloritatis, qui inter regem et arcbiepisco-
dare non timuit; dixit eniin ad regem : <Conlroversiat pum pacein, si possibile esset, reformaret. Venit
quae inter te el archiepiscopum vertitur difficilisest, _ igilur abbas ille in Angliam et socialis sibi episcopo
et vix finieuda; iinpossibile namque est archiepi- Herefordense, noiiiineRobeitodcMeIidiiio,et Joanne
scopum tibi subjici, quandiu unanimes et in eademi Windochiiiense coniile, venil ad archiepiscopum
cum eosentenlia suffraganei sui fueiinl, quapropter apud Herges, porrexitque ei idem Philippus lilteras
si oiiuies ab eo avellere non polueris, saltem ali- apostolicas, ci quorumdam cardinalium scripta, in
quos de iiumero eorum tibi quoquo modo applicare, quibus coniiiiebanlur verba exhortaloria, 'qualenus
satage : quo facto non facile pars reliqua subsislere. se modestum ct flexibilem archiepiscopus regis vo-
poterit. Faventibus enini libi episcopis, si solusi liintati exliiberet. Conimemorabalur etiam in lilieris
archiepiscopus in senlentia pertinaciter perslare illis, quod slatus ecclesiaepropler schisma turbidtts
decreverit, non solum non obtinebit, verum etiam, esset et nubilus; cavendumqiie suuimo opere ne
suspensionis lilleras, procuranlibus episcopis, facile. lempestas, qu;e caput Ecclesiacoccupaveral, eliam
Hicurrere polerit.« Taliigiturinstruclus rex consiiio, per membra diffunderetur et ita nulla esset requics.
vocavit ad se apud Glocestriam quos flexibiliores Esse interim necessariam dispensalionem, nec expe-
inter episcopos credidit, Rogerum scilicel Ebora- dire ad praesens ut ecclesiastici rcctorcs debitani
censem ct Lincolnienseiii episcopum, egilque cum severilatem exercerent; sed mulia dissimulanda,
eis quatenus ad coiilirmationeui suarum consuetu- Q nonnulla etiam pro lempore essent tolcranda. Mulla
dinum parali essenl, promillens se niliil ab eis in hunc nioduni conlinebantur in litteris illis quibus
exacturum, quod eorum ordini obviaret. Cesserunt episcopus et abbas una ciiui comile socio viva voce
ilaque ilii duo spondentes regisecmidum quod volttit. addiderunt, quod rex cos in verbo verilatis cerlili-
Nec mullo post rex Hilarium Cicestrensem episco- casset se nunquam ab archiepiscopo quidquam re-
puiii suae parli sociavit. Quo facto, venil idem Hila- quisiiuruin quod ordini ejus vel voluntati contrariuiu'
rius ad archicpiscopum apud Lentham; ccepitque forel. Regem vero hac inlentioiie tani pertiuaciter
ei suadere quod persuadere non potuit, quaienus egisse, eo quod turpe ei videretur ab archiepiscopo
scilicet regi ad voluntalem faveret, asserens ei'mul- vinci, nec posse ab eo extorque.re, ut saliem verbo-
tum hoc per omnem modum expedire. Erat namque tenus eum honorare dignareiur. Rogabanl igilur
mirabilis in lilteratura , habens verba mulla polita et suadebant memorati viri uiodisque omnibiis in-
et suasoria. Archiepiscopus vero qui non quae sua stabant, quatenus uiia cuin eis archiepiscopus ad
sed qnae Jesu Christi erant quaerebat: < Absit, in- regem veniret, et simplici tantum verbo ejus voiun-
quil, ut|tali comiuercio lerreni regis graiiam redi- (ali faveret, omisso verbo illo, scilicet snlvo ordine
mam, exponendo ei Ecclesiam quam rex coeleslis nostro; quo faclo, plenam apud regem pacem et gra-
sanguine proprio comparavil : lu auiem et Lincol- D E tiam tam ipseqnaniuniversa Ecclesia Auglicana con-
niensis cum Eboraccnse, utinam non impune, ve- seqtierelur, et mentio quaede coiisueiudinibus fuerat
nales, vel potius quanliim in vobis esl irritas feceri- regni iniroducta, penilusin perpeimifii aboleretur.
tis ecclesiasticas sanctiones : nromiiieiUes regi vos Ei-at autem idem abbas de Eleemosyna tanlae opi-
ejtis coiisuetiidines servaluros, quae sanctorum ca- nionis et famae, cui facile fides haberettir, undo
nonibus Patrum iisqiieqiiuque noscuntur adversari. archiepiscopus, tam domini papae et cardinalium
Verumtamen quidquid nosfecerilisvel alii forlesint consiliis quam ipsius abhalis ct eorum qui cum illo
facluri, me in tam liorrendam praesumpiionemnun- veneranl verbisinducitisctpromissionibus credulus,
quam consorlem hahehilis. > Ad haec Hilarius : una cum eis ad regem profectus est. Inventtim
< Rogo, inquit, te quod est hoc lam liorrendum tam- atitem regem apud Wodestoche venerabilis ponlifex
quc grande iiialum; quod lu solus in hoc faclo vides cum iiiulla maiisuetiidine alloculus est, proponens
ct intelligis : et nullus alius tecum ? Rogavil nos rex ei in exeinpluui sanclos regni illius reges, quos non
ul in hoc vcrbo ci deferreraus,eumque honoraremus; solurafides et pietasDeo feeit acceptos verum etiam
promiltciis eiiam ipse nobis, quod nunquam hujiis plures ex eis marfyrii corona reddidit gloriosos :
conccssionis causa aliquid a nobis cxquirerct quod exhorlanscl supplicitcr rogans, utct ipse eoxum
75 S. THOMJECANTUAR. ARCHIEP. 76
exempliset vestigiis inliaererct, tyrannorumquedele- A sibi infeiisum reddideral. Hi duo ad archiepisco-
lis et in perpetuum damnatis abusionibus sanctorum pum accedentes voce flebili ut eorum misereretur
regtim meritis et collegio sociari satageret. < Et ne rogare cceperunt dicenles quod nisi ipsa die plenam
quid, ait archiepiscopus, offendictilumbonaevolun- cum rege pacem faceret, etiam si forle aliis parce-
tati tuae, si eam tibi Dominus inspirare dignatus rel, sibi minime parcendum quin occidereutur.
luit, per me opponi videalur, scias quod consuetu- Archiepiscopus vero timiditali et pusillanimitali
dines rcgui bona flde servabo, libique de caetero, eorum blanda consolalione occurrens in sententla
ut decel et juslura est, per omnia in bono obteni- permansil immobilis. In ipsa hora accesserunl ad
peraus ero. i Ttinc rex ad euni: « Omnibus, inquit, eum duo comites de majoribus et de nobilioribus
noium est qtiam perlinaciler le in hoc verbo exbi- regni, Willelmusvidelicet Leiceslrensis et Reinaldus
liueiis, et qiiantnin honorem meum in tua contra- Cornubiensis avunculus regis, monentes et roganles
dictione laeseris; quapropter, si ut decet me hono- obnixe quatenus sui ipsius et eorum qui cum ip«o
rare deerevisli, coram oranibus emendari et rec»/- advenerant misererelur dicenles regem vehemenlis-
gnosci necesse esl, quod houori meo in hac parle sime iralum el commotum alque ad ultionem sui
detracliim ab omnibus scilur. Mille igilur et con- contempius jam exerto gladio paratum. « Dum
voca episcopos et abbales et caeleros oinnes qui in * etiam, inquiunt, qui amici et lideles tui sumus ut
ecclesiasticis honoribus sunt eminentiores ; et ego miserearis obsecramus, quia nisi hodierna die regi
cx parle mea convocabo universos majores regni, plenarie satisfeceris, scelus inauditum propriis ma-
quatenus in pncseulia et audientia omnium ad nibus necessilale inevilabili explere nos convenit. >
lionorem meum sermo isle recognoscatur. i Cum Et archiepiscopus : « Non est, inquil, magnum nec
ij-itur tempore slatuto universi apud Clarendonam inaudiliim si pro ecclesiaslicis sanctionibus nos
convenissent, ccepil rex inslanter exigere ul sernio occumbere conlingat, cum hoc nos inmimera sait-
praedictus de observatione consueludiniim ab archi- ctorum lurba el verbo docueril et exemplo: Domini
episcopo recapiiularelur.jSenliens aulem archiepisco- tanlum voluntas fial. i His itaque repulsis et re-
pus rem longe distare ab eo quod ab abbate de: cedenlibms, accesserunt ad eum duo (emplarii qui
Eleemosyna acceperat: regemque a pravo propositoi ct ipsi secundum modum suum magni erant nomi-
in nullo railigatum, sed magis stabiliendis el con- nis et opinionis, quorum unus dicebalur Richardus
firmaiidis consuetudinibus illis cxseerandis toloi de Hastinges magisler Templariorum totius regni,
aniino insistere, elegit potius de se solo regi occa- alter vero vocabatur Hostes nilnlomintis et ipse in
sionem caliimniae dare, quam ecclesiae causami ,, curia nominatissimus. lsli duo ante arcliiepiscopum
peniliis in discriinen miltcre. Dissimulavit ilaque: slelcrunl: et ita cum singullibus el lacrymis eiim
«'. avertit se quantum potuit, nc aliquam ibi re- alloculi suiit : < Quare, domine, ita inexorabilis
cogiiitioncm seu coiicessionein faceret. Quod posl- es in causa sanctae Ecclesiae, quae hodie procul
qiiam regi iiiiiotuit, ainens el fiiribundiis efleclus,, dubio grave el haclenus inauditum est passura
IIOII jam consilio seil gladio ulenduin dccrevit,, discrimen, nisi volunlas regis fuerit adimpleta?
alterum Saulem se sacerdolibus Dominimox fuiu- Cerlissime eniin scimus quod rex nec arlem nec
ruin comminans, nisi volunlas sua slalim sine morai dolum erga te cogitat, sed grave nimis et inlo-
iuiplerelur. Nec mora, fil nola regis indignalio : lerabile ei videtur, si in hoc verbo visus fuit a
iiirbanlur mox oniiiia : tumulliiantur universi,, le superari; quapropter modis omnibus rogamtis,
tliscurrunl regii clientes; pra-lendentes facies so- ct bona fidemonemus e( consuliiuiis ul regi verbo
lilo truculenliores : seseque jam ad faciuus quasii lenus satisfacias : nunqnam mentionem auditurus de
pracparanles. Fiuul illico omnia horroris et formi- caelero de consuetudinibus illis, quas quanlopere
dinis plena. Nec inirum; ira eniin regis sicut rugi- refugis el deteslaris, sed mox ut regem in com-
lus leonis. Slant inlerim sacerdotes Doniini, quasi;i niuiii audienlia verbo tanlum bonoraveris, oinnis
grex paratus ad viclimam, pavidi nimis et tristes -. : D indignalio et inimicilia obliterabitur; et plena pax
solus archiepiscopus persistens vtiltu bilari et ju- ct dilectio inler le et ipsum reformabitur. Haeclibi
cundo cos consolabalur, dicens lalia decere veross in verbo veritatis fideliter promiliinius et de hac re
Ecclesiaesacerdotes; qui autem in clero qui con- i- nosmelipsos fldejussores et obsides danius : ani-
venerant obscurioris eranl famae el nominis, hiicc masquc nostras aeternae damnationi obuoxias ob-
Hlucque diffugiunt siibducentes se periculo quod d teslamtir, si rex a te deinceps conlra voluutaiem
j.nn jamqtie iiiiminere timcbaiit. Eranl autem inter:r tiiain vel ordinem tuum aliquid requisierit. i Motus
episcopos duo episcopi Joscelinus scilicel Salesbe- :- ilaque archiepiscopus eorum fleiibus verbisque cuiii
riensis el Rogcrus Norwiceusis, quos rex diversis is tanlii proteslalione prolalis, videns eliam regem
tle causis exosos habebat. Norwicensis enim qui li cuui suis ad sceleris caedisquepatrationemparalum ;
regem consanguiniialis propinquitate contingebat, t, collociilus prius cum episcopis super bis quae au-
licet aelate esset juvenis, religiosus tamen et ec-c- dicral : una cum ipsis ad regem accessit el ila ei
clesiaslicae liberlatis aemulator crat, rcgemque dele iocuiusest : < Si de jure proprio, clomine mi rex,
excessibus suis liberius increpando ejus iram in- i- inler nos conlroversia verteretur, statim absque
ciurorat; Salosbericnsis vero aliis de causis eum iii ulla coiitradictione diclo cittus mc veslrac voluutati
77 VJTA II AUCT. ROGERIO DE PONTINIACO ™
cessisse noveritis; nunc vero cum de ecclesiaslicis A j donec missis ad papam Alexandruin nunliis qui ei
negoliis nobis inlerira, Deoauclore, coinmississerino rei geslaeordiuem et modum iiiliraarenl, ab co ab-
quidem gravis et periculosus mutiio ventiletur, non soltitionem mereretur. Admiralus etiam dominus
debet excellenliac tuae mirum vel indignum videri papa zelum illius el constaniiam, Iitleras consolalo-
si in Dei causa aliquantulum scrupulosior fuerim , rias honoris et dilectionis plenas ei Iransmisit.
scicns quod reddilurus sim ei rationem villicationis Post haecvenit ad regem apud Porceslriam Ro-
nieac, qui non parcil delinquenti. Jani vero de pru- trohliis Ebroicensis episcopus, cupiens inter regem
dentia et mansuetiidine lua spem habens mcliorem et archiepiscopum pacem ct concordiam reformare.
libenter ad postulata consenlio consueludinesque Rex aulem, 11110 modo tantum possihile esse respon-
regni bona fide me servainrtini dico. i Vix vcrbum dil, si videlicel lam ipsequam archit-piscopus impe-
de ore pontilicis exierat et rex alta voce respondit: trare possenl quatenus dominus papa bulla propria
< Audistis iiuiversi, qu;c mihi archiepiscopus sui cousueludines suas roborarel et confirmaret. Ac-
gratia concesseru, reslal nunc utcpiscopi, ipso im- cessit itaquc Ebroiccnsis episcopus ad archiepisco-
peranle, idem faciant.ji— <Volo,ait archiepiscopus, pum rogans instanter et consulens quatenus domiiio
ut sicut ego ila el ipsi honori veslro satisfaciant. > papaesuper hoc negolio scriberet. Archiepiscojius
Tunc surgentes eplscopi annuerunt. Solus Jocelinus '" vero, cavens ne aiiquam justain malignandi occasio-
Salesberiensis episcoptis communiter cum aliis non ncm darel regi, sciensque certissime preces suas
assensil, sed residenlibus aliis, quaesivit ab archi- qiiantum ad effeclum nihil profuturas regi, scripsit
episcopo utruiii idipstim facere deberel, dicenle vero et rogavitapostolicum super coufirmationeconsuetu-
arcbiepiscopo sic oportere, assensit. Movens autem dinuin jiixta regis el cpiscopi volunlateni. Dominus
rex capul, improperavit Salcsbcriensi, qui sem- veropapa, intelligens pelitionem illam non de volun-
per contrarius sibi exslifisset. Archiepiscopus itaqtie, tate scd de necessitate processisse , abuuit illico, et
quamvis secundum qtiod a memoralis templariis legatos qui ad hoc missi fueranl ab spe impelrandi
audieral conlroversiam terminatam acstimaret, rcptilit. Quod ubi regi innotiiit, vehenientiori iudi-
adhuc lamen trepidus et velut in pendulo conslitu- gualione accensus, crebra cuni suis agebal consilia,
(ns.rei exitum praestolabatur incertus. Ait igilur quid sibi agendum essel: vistun csl ei tandem, qtiod
rex:« Ad omniiimcredo pervenisse audientiain, con- si lcgationem AngliaeRogerio Eboracensi arcliiepi-
cessuni mihi esse ab archiepiscopo el episcopis, ut scopo^beali viri aemuloa douiino papa obtinere pos-
leges et consiietudines regni mei de cactero firmiter set, facile archiepiscopum posse subjugari et con-
teneaiilur et observentur. Ne igiltir deinccps inter ,, sueiudiues suas firmius slabiliri. Duos igilur ex
nos iterelur contentio vel conlradiclio; surganl clericis suis, Joannem scilicet de Oxenefordia, et
prudenliores et anliquiores procerum et foras cum Gaufridum, cognoiiienloRidelluin.pro oblinenda le-
clericis meis egressi recordenttir legum et consue- galione ad dominum papam direxit, quos dominus
ludinum avi mei regis Henriei, easque diligenter papa nec atiditu dignos aestimavil, dicens : « A lem-
conscriptas mihi cum omni celerilate afferant. i Nec pore beaiissimi papae Gregorii, quo procurante gens
mora factum est ut iniperavit, consuetudinesque Anglorum fidem Christi suscepit, nusqiiam legilnr
descriplas et in medium allatas jussit rex legi. Qui- vel recolitur usquead praesensCanttiariensem eccle-
bus lectis, dixit ileruni rex : « Ecce haec sunt quae siain Eboracensi fuisse subjectam; et idcirco a nobis
inihi concessa stint. Quaproplcr ne deinceps super minime fieri debet, quod praedecessoresnoslros nec-
his quaestioor:atur,vel nova forte emergant placita, duiii fecisse cognoscimus. Conslal namque Cantna-
volumus ul archiepiscopus his sigillum suum appen- riensem Ecclesiam dignitate et primalia caeteras
dal. >Ad baec archiepiscopus. « Per Deum, inquit, regni illius ecclesias antecellere; justumque non esse
omiiipoieiiteuinunquam, mc vivente, sigilluin meuini ut qure prima est secundaria efficiatur; Joannes
his appouelur. > Tunc ad aliud commciilum se cle- autem de Oxenefordia, magna fretus calliditate,
rici et olficiales regis converliiiil. Chirographuiii, D flexisante papam genibus, jnravit quod nisi rex in
rege jubente celeriler conftciuni; quod per inediuni| reditu eorum de petitione sua gauderel, archiepi-
juxta moremscindenles : partem unam archiepiscopo1 scopum procul dubio periclitari de vila. Timens au-
porrigunt. Et archiepiscopus : « Accipio qtiidem, lem domimispapa suspeclamque nimis habens regis
inqiiit, non tamen vel coiisentiens vel approbans, malitiam.necessaria ususpro teinporedispensalioiie,
sed ad cautelam et defensioncin Ecclcsiae,ul videli- legationem ipsi regi contulit, ita lamen quod nec
cct hoc indicio cognoscamus, contra quae nobis> Eboracensi eam assignare, nec aliquem legatio:iis
agendum sit. Cogniiis naiiKjiielaqucis ct inuscipulis> aucloriiate possel gravare. Lilteras nainque alias
qua? nobis obtcndiintur, cautiores Deo annueniei secreto direxil in Angliam : qnae uiox regem lega-
erimus. i His dictis, iraius surrexii et abscessit. El lione spoliarcnt, si poleslale legalionis uli velqucm-
quamvis ad liberalionem cleri qui convenerat, ilai quam gravare lentassel. Rex auiein Iitteras, quibus
fieri necessariuin fuit; archiepiscopus lamen de ex- ei legalio couferebatur, accipiens, hujusmodilegatio-
cessu suo, quoquidem deceplusdeliquerat, consola- nem iion muliipendit; litteras tamen ipsas multis
tionem non recipiens, gravissiinam sibiinetipsi pie- ostendil, seque legatum innotuit, ut archicpiscopuni
nilciitiam indixil; scquc ab olficio altaris suspcndit, de sua legationc lerrcret. Tandeni vcro cum aliquan-
7» S. TIIOM£ CANTUAR. ARCIIIEP. 80
diu lilteras illas inutiliter detiiiuisscl, missis uunliis A atiingcre, ipsum anathcmati ct regnum ejus inter-
Jegationcm domino papaeciun indignalione reddidil, dicto supponeret. Quapropter ne simili de cae-
cl lilteras ipsas ei remisit. Post haec rege Ecc.Iesiam terocasui subjaceret, edicto publico prohibuit, nc
et ecclcsiaslicos viros solito acrius infestanie, et ar- quis sine litterarum suarum (eslimotiio transfrela-
thiepiscopo nihilominus conslanler resisiente inten- ret. Fecerat quoque rex novam constitutionemsuis
tor mali diabolus querelam gravcm advcrsus Eccle- ul sibi videbatur ulilitalibiis profuiuram: undeiini-
siam suscitavit, oflicialibus namque rcgis cuncla versi proccres regni valde gravati submurniurando
infatigabiliter pugnantibus et sollicilius invcstigan- iugemiscebanl. Erat autem bujusmodi quod consti-
libus, repcrti sunt quidam declero divcrsorum cri- tutum fuerat : «Si quis in curia cujiislibel domini
iiiiniini rei, quos leneiiies vinculis ct carccribus sui causam habeus, videret post primam vel secun-
niancipavcruiil. Kranl aiitem (juidam cx cis saccr- dam placiti diem non sibi in negotio prospere nec
dolcs ; alii vcro diaconi el iliversorumordimim clc- pro voto succcdere, licebat ei inde recedere el ad
rici, quos conslabal in furtis ct homicidiis esse sce- superiorisdomini curiam convolare, priuslamen ter-
leralissimos. Sed nec lales laicaejusiitiic deferendos tia manu praestito sacramento : quod injuslea causa
vcncrandus anlisies arbitrjliis cst, quinimo cos a dilatus fuisscl. > Conligit aulein ut quidam ex pro-
rege conslaiiter reqiiircbat sub analhemale interdi- R ceribus lerrae nomine Joannes Marescallus causam
cens, ne qttis eos extra curiam ecclesiae judicare habens in ctiria domini sui arcliiepiscopi, hujus no-
piaesiimercl. Sc aulcni paraluin ut cos ad jusliiiam vellaeconsliiuiionis auctoritate sacramento dato ju-
cxbibeat, et dc cis secundum canoncs ct dccreta dicium declinasset; et a curia recessisset, sacra-
judicet. Tandem neccssitatc ralionis compulsiis rex menium tamen non secundum morem 'super (exlum
consenlil ut reddercnlur quidcra archicpiscopo, ita evangeliorum vel sanctorum rcliquias praesiilerat,
taicen ut elipse eos meritis cxigenlibus exordina- sed super libellum quem troparium vocant, quem
tos suis minislris coiidemnandos traderet. Al vero ipse sibi ex industria exhiberi fecerat. Hic itaque
archiepiscopus duplici modo non eos esse puniendos Joannes, sciens omnem occasionem adversus archi-
dicebat, sed suflicere eis ad pcenam si exordinaren- episcopum regi fore gralissimam, accessit ad eum
tur. Si autem postea in sccleribns deprelienderenlur, asserens archiepiscopum sibi in justitia defuisse:
luncad se non pertinere quo eos judicio condera- « El ideo, inquit, quia fidelis vesler suni; i rex igi-
naret. Diu diversisque modis pertracta est hajc con- lur accepta occasione arcbiepiscopum vocari jiissit,
lenlio, sed brevilatis oausa plura narrare vitamus. mandans ut responsuriis occurreret de eo quod pro-
Tandem cum rex et arcbiepiscopus ciim multitudine r ccri suo jusliliam in curia sua denegasset, sed ar-
cpiscoporum et proccrum de ipsa qucrela cogniluri chiepiscopuscum forte co tempore infirmaretur et
convenissent, intelligens rcx beatum virum de jure ad diein nullatenus ocurrere posset, rationabilem
ecclesiaslico flecli omnino non posse, iralus minari inipossibilitalis suaeexcusationem regi mandare cu-
ci ccepit, diccns : « Ego te hurailiabo, ct restiluam ravit. Rex autem, qui occaslones malignandiadver-
te in loco tibi te invcni. i sus eum quaerebat, nullara excusationcm quin ades-
Dumqiie in dies singulos vexationes et gravamina set se recipere respondil. « Adhaerens igilur huic
inlolerabilia circa Ecclesiam Dei multiplicareiitur, occasioni rex ediclo publico convocavit episcopos et
nec essel jam spes ulla quietis et pacis, necessarium abbates, comiles etiam et proceres, et omnes ofll-
xstimavil vcncrabilis ponlifex dominum papam, qui ciales suos, omnesque omnino qui alictijus essent
lunc temporis in Francia morabatur, super his con- aiictorilaiis vel nominis : die designalo apud Nor-
sulere. Et parata paucis scientibus profectione et thanlonam. Mandavit etiara ut archicpiscopus oc-
navigio, apud Romenellum mare ingrcssus est. Et casioue remota adesset. Vir igitur Doiniiii, die prae-
cum jam magnum maris spatiiim cniensus fuissel, fixa inslanlc, cum ad locum praenoininatum appro-
locuti suntad invicemseorsum nautae,dicentes:Qiiid pinquasset, servientes sui qui eum illucpraevenerant
est quod agimus? Inimicuin rcgis, quem usque ad Q obviam ei fueruiu dicenles regios ministros omnia
inortem odilet persequitur, de manibtis illiuseduci- hospitia illius occupasse. Siquidem et hoc ipsum rex
mus, el putamus hoc regem posse lalere? Nequa- fleri praeceperat inconlumeliani ejus. Subslilit igitur
quam; quaproptcr ccrlum esl nos contra animas venerandus antisles, mandavitque regi se ultra non
nostras agere. Acccsseruut ilaque ad archiepisco- progresstirum, (|iio usque liospitia sua vacuari jus-
pum, dicentes diflicilcraiiimis esse navigationem sisset. Nec mora jubeiite rege superveneriint ser-
vcnlumque eoiurarium, nec posse se sinc discrimine vieutes archiepiscopi, regiamque familiain cum fe-
vitae lerram quam pctebant attingerc ; archiepi- stinalione de liospitiis suis expuleriiiii. Ipse vero
scopus vero, audicns imminerc pcriculiim, ct non arcbiepiscopus in monaslerio Sancti Andreae apud
intelligens dolum, jussit se reponi ad littus unde iiionachos hospilatiis est. Facto maiie, venil ad cu-
exicrat. riam; capellamque ingressus ubi rcx niissam audi-
Nec multo posl tempore, ut perveuil sermo ad re- turus adveneral, eimi cum debilu honore saluiavii.
gem quod archiepiscopus mare ingressus fuisset et Sedensquejuxta regem humililer ct reverenter ei
peue transfretasset, vehementer anxiatus est, time- suggessit qualemis ad dominiun papam excurreudi
bat namque ne forlc, si ad doininiim papaui posset sibi licenliain conccderet : Iiabeuli inulla de con-
81 VITA II AUCT. ROGERIO DE PONTINIACO. 82
silio aniinae suac ci iiiiimanda. Abniiit illico rcx, A vocent ad curiam; responsum est quod inlicniarelur
impossibile fore dicens ut vcl ipse vcl alius traus- et venire non posset. Quo audito, rex solito terri-
fretandi licentiain impctraret. Confeslim ilaquepost bilius inlonans oculos Dei crebro jurabat, nullam
iiiissamjubet rex archiepiscopum respomlere de eo occasionemvel a>gritudinemei adexcusalionem pro-
quod ab eo vocalus ad diem non vcnisset. Rcspondit ficere, quominus sui prtesentiam exhiberet. Iterum
archiepiscopus aegritudine dctcnlum sc fuisse, cx- igilurmiitunlura regeduocomiies.Robertus scilicet
cusationemque suam tempore compclenti juxla mo- Leicestrensis el Rainaldtis Cornubiensis, qui eum ad
rem regi denuntiasse; rcx aulein cxcusaiioiicm illam curiam venire compellant : vel cerle ulrum vere
audisse quidem se non negavil, sed cam minime sc aegrolel cognoscanl. Pulabat enim rex quod dila-
recepisse respondil: qii.iproplcrenmdcm contemptu tionis causa a-gritudinem simulasset. Venieutes au-
statini judicari imperavit. Egrediunlur mox ad ju- lem ad eum prcefati comitcs cuin multa rcverentia
dicium, quos rex ipse judices ex nominc designabal, mandalum regis ci inlimavcrunl; sed cognoscenles
(lecernnnlqiie ut archiepiscopus quingenlas argcnti dism gravi dolorc vcxari usque in crastinum ci in-
librashac decausa regi pcrsolval. Quod ubi relalum d-.iciasconcesseiiiiil. Quibusaitarcliiepiscopiis: < Ne
cslarchiepiscopo, jiidicium sprevitet irritum habuit, quis me occasiones vcl sublciiiigium cx industria
dicens se neque a rege neque a qnoqiiam enrum j'u- **quxrere aestimet ; cras, Deo volente, si vita comes
dicari posse, cum ipse judicandi de eis a Doinino fucrit, praesens adero; etiamsi ferelro me gestari
potestatein accepisset, non illi de ipso. Cum igilur oportticrit. ilpso auteni dic inlimalum csl beato viro
quod injusie judicatum fuerat, juste dissolvcre el a duobus proceribus qui amici et fidelcs cjus erant,
cassare vellet, fregerunt eum sermonibus ct sua- occtilti autem proplcr mclum rcgis, quod si sc in
sionibus quidam ex amicis el familiaribus suis, di- crastino curiae cominiilcrei; procul dubio capicndus
rentes : < Regem pro causa pecuniaria nnn esse gra- esset, et aul oculis crutis aut lingiia abscisa carccri
vius exacerbandum; si forle vel sic qtiod volebat mancipandus, atilccrle cx abrupto occidcndus. Iloc
assecutus quiesceret. i Acquiesccns igitur vir Do- audiens virsanctus tolus, ncc mirtim, inireniiiit, sur-
niiiii eoruni consiliis, stalim quod iniquo judicio ex- gcnsque sine mora antc altarc se proslravit, ibiqtic
actiiin fuerat, fldejussoribus praestitis solvit, scd cum mulla devolionc el Jacrymis diulissimc sirattis
nihi ad miligationem fyrannici furoris profuit. Nam permancns omnipotcnii Domino causain Ecclcsiae
statini incoiiiineiiii alia querela inducittir de stipra- suaeallenlius commcndavit. Indeconsurgens misil et
dicto Joanue Marascallo; cui incuria arcliiepiscopi vocavit quemdani virum religiosum, cum quo u.ti
justilia negata fuisse diceoatur. Respondit archi-, r super statu suo collociilus, lale ab oo consilium ac-
episcopus se ei in justilia iiequaquain defuisse, sed cepit.« Mane, inquit, consr.rgens antequam procedas
ipsum Joannem in causa sua penilus Jefecisse, jtis- ad curiam, missani debeato Slcphano protomartyrd
que siiuin probare non potuissc, praestiloque conlra soleuiniter celebrabis. Ibique ante sacrosancta Do-
morem sacramento judicium subterfugisse. Cuinque minici corporis et saiismiiiis mystcria, causam san-
in hac causa se nihil obtinere posse rex intellexisset, clae suae EcclesiaeJesu Christo commendabis simtil-
ad alia se converlil. Tempora administratae cancel- que etiam el beatae semper Virgini Mariaoet ipsi
lariaertfvocantur inmediiim.ct ut ratiouem de redi- bealo Stephano necnon et bealissimo apostolico no-
libus regni archiepiscopus reddat, rex instaiiler ex- stro Gregorio et sancto Elfego caeterisque sauctae
igit. Negat archiepiscopus ad ista respondere se Canliiariensis Ecclesiae palronis : quod cum feceris
debere cum ab iis omuibus liber prorsus et expe- confidcns de Dei misericordia et sanctorum palroci-
dilus tempoie electionis suaca curia secessisset. Va- niissecurus procede, et liducialiier age: neque enim
riis igilur querelis el contentionibus prolrahitur dies liium est negotium sed Dei, qui libi in omnibus ad-
in vesperum, rege satis improbe instanle el a propo- erit. Scimus enim quam facillime te ab omni peri-
silo non receilenle. Tandem mandavit ei rex ut oc- culo eximere possis, si velis, et non solum regein
casione cessante mane paratus esset ad objecla re- D '. uon habere iratum, verum etiam placatum et ad
spondere; virauiem Domini praeter jusesseet morem omncs volunlaies tuas paratum. Unde indubitaiiter
respondit ul quis in crastino de recenti querela placi- credimus divinum libi non ilefuluru» favorem; cu-
tare cogerelur. Sed rex a proposilo non recedens jus intuilu huraanam gratiam contempsisti. i
terribilibus vocibus el juramento negotium jam tillra Fecit itaque vir Domini secundum quod vir ille
differri non posse vociferabalur. Soluto landeiii religiosus eum docuerat: et celebrata summo mane
concilio reverliinlur singuli ad propria. Sed et ar- cum devotione missa de beato Slephano pontificali-
chiepiscopus in suo se recepit hospilio. Et ecce cilra busque sicut erat indulus, ad curiam ire disposuit;
noclis medium cum vir Domini posl anxietatem el sed dissuailentibus suis saccrdolalia deposuil orna-
laborem quieti se dedisset, vehemens dolor laleris iuenta. Solilo ilaque modo indultis stolam lantum
eum arripuit, el tota nocle illa cuin diei sequentis collo et humeris innexuit, sicque ascenso equo et
partenon raodicagravilerafflixit. Freqiienternamque cruce, quae eum semper ex more praecedehat, in
ita pati consueverat, sed et lunc propter anxielalcm, manu dexlera sumpla, ccepil velle irc. Cumque mul-
quam die praelerila pertulerat, dolor cjus renovalus tcs haberel socios mensx, habebal eiun: in comilalu
esl. Mane facto, miltuntiira rcgequi arcliiepiscopum ferme quaurafciiita clcricos iu Htteralura uominatis-
85 S. THOMJE CANTUAR. ARCHIEP. 84
sinios : exceptis capellanis stiis el viris religiosis, A magis placari. i Ut autcm cognovit rex archiepi-
vix tamen in hoc arliculo iiiventiis esl unus qui eum scopum venisse, coepil ciim suis disponere quam
sequerelur. Egredienti ilaque de hospitio suo el ei calumniam primo objiceret, visumque est ei primo
dexlera manu crucem bajulanti, occurrit ptehis in- agendiim de clericis quos in homicidiis el fuitis
numera multitudo, quorum pars maxima ubertim aliisque sceleribus deprehensos superius diximus.
lacrymas fundens benediciionibus illius se supplex Sed dictum est ei de consilio, quia si inde aggres-
liumiliabat. Eratque videre piiiin et miserandum sionis faceret exordium, slatim omnes episcopi, qui
speclaculum, qualiler plebs devota pasloris sui quasi ei modo favebant, audito hoc verbo, ab eo resilirenl
ad agonem properanlis vcstigia slipatim cjulandoi et cum archiepiscopo starenl: quippe cum causa
prosequerelur. Jam eiiim apud uuiversos percre- clericorum omnibus episcopis esset coinmunis. Qua-
puerat quod ipsa dic esset occidendus; appropin- propler aliunde agere statuit. Rexenim et archi-
quanlc itaque eo ad caslellum, in quo rex erat,cum i episcopus seorsum et non in uno loco consliluli
magna fesiinalione portx paluerunl, nec minorii erant; mcdiatoresque verbi inter ens erant epi-
eeleriiale eo ingresso iterum clausaesunt, et vecti- scopi, qui frequenter huc illucqiie discurrebaiit.
bitsiinmissisdiligenterobseralae. Prosilit mox etcon- Variis ilaque querelariim et objectionum assultibus
currit undique procertim et miliiiim.divcrsiquegene-, " rex iniquus venerandum anlisiilem tola die appe-
ris hominum multiludo, quaeconvenerat, spectalurai tere non cessavil; al ille, sanclo se conforlante
virum inacslimabilis conslantiae; ipsis etiam qui eiI Spiritu, universas ejtis objecliones el cavillationes
inimicabantur, obstupescenlibus et miranlibus ejusi validioribus ralionum et asseriionum rcsponsionibus
magnaniiniialem alque confidentiain. Ad januas igi- clusit el confutavil. Inlerim nunliaiur archiepiscopo
tur regiae equo desiliens, mio taiiltim se comiianle> a quibusdara amicis el fldelibus suis qui erant de
clerico, crucem manu bajulans, aulam ingressus per- consilio regis, quia rex jain de morte ejus tracta-
transiil, et in ulteriorem domum pervenil. Porroi ret. Ipsi etiaiii episcopi, cognoscenles quod rex
rex cum familiaribus suis in remotiori camera con- agere disponerct, vultu lugubri el demisso ad virum
sistebat. Veiierunt itaque ad archiepiscopiim quidarai Dei venerunt niliiique peniius dicentes velut stu-
ex episcopis, e quibtis iinus eral Gilberlus Foiiolhi pidi el amenles eum circumslelerunt. Tunc vir ve-
Londoniensis episcopus, qui sic loculus est : « Do- nerabilis, ex eorum vullus immutalione cerliorfactus
niine, inquit, arcbiepiscope, iualum habes consi- de his quae sibi nunliala fucrani, ail ad eos : < Sen-
lium quod ita evaginato gladio ausus fuisli ad rc- lio me a curia ista, vobis taceulibus el non recla-
gem iugredi. Noveris procul dubio et ipsum regemi .r nianlibus, modis inaudiiis praegravari, et causam
suiim adversum le exemisse gladium, illumque in leJ Ecclesiae in dctriiiieiituni veigi , qua necessitale
ciim niulla indignatiune vibrare : quaproptcr quan- magiia coacfus ad doniinuin papam appello. i Tinn
diu ita vos ad invicem habuerilis, spes nulla pacis> Londoniensis cpiscopus : <Me, inquit, rogo ul ab hac
esse potciit: mco igilur usus consilio, crucem de3 appeJIalione rclaxes.i Cui archiepiscopus : <Nec le,
mauu lua deponas. i Et arcbiepiscopus : « Crux , inquit, nec alium absolvo; sed iu periculo anima-
inquil, protcclio forlis est, et signum pacis : et ideoJ rum vestrarum et ordinis vesiri in commiini oinni-
eam iiiiniiue dcpono. > Item Londoniensis ad eiini:: IJHSpraccipio,quatenus, ul dicitur, si ego occisus vel
< Ego, ait, decanus Uiussuum et debeo libi inini- capttis fuero, nemini parcenles debitam jtislitiain
strare : trade eam milii. — Nequaquain, ait ar- faciatis. i Winlouiensis vero episcopus anxius nimis
chiepiscopus, eam dimitlam : non esl eniui mihiii el pavidus archiepiscopo dixit: < Obsecro, domine, ut
oneri. i Tuiic Londoniensis, injectis niaiiibtis, voluitt verbismeis, qnaetibi bona fide diclurus suin, acqui-
eam vi de manibus illius exlorquere, sed areliiepi- escas. Archiepiscopatuin in manu et disposilione
scopo viribus praevalente, non potuil eam evellere.i. domini rcgis reconsigna ; hoc enim videlur necessilas
TIIIICWigorniensis episcopus ad Londoniensem : inevitabilis ad praesens exposcere, donec ex gratia
« Cessa, inquit, ab irrcverentia lua, et dimille do-- D et indulgenlia ejus honori tno restituaris. i Arcbi-
mino nostro archiepiscopo crucem suam, non estit cpiscopus vero ad ei:m : « Frustra, inqtiit, taje mihi
enim niinis bonus qui porlcl crucem domini sui. i> consilium dedisti; nam episcopalum et vilam una
Et Londoniensis ad eiim : « Et lu, inquil, conlraa dies eadcmque hora terminabit. > Ad ista Ililarius
lcipsum loculus es; nam verbum, quod ex ore luo o Ciceslrensis episcopus subinlulit: < Utinam, inquit,
modo jaculalus cs, graviler lues.i Eboracensis vero o fieres et remancres Thoinas lantum absquc alia
archiepiscopus qui his intereral et pracsens astabal,t, dignitate! > Igilur episcopi , quibus mens sanior
ail ad Canluariensem : < Ne dominus rex gravis ad- 1- eral, convocantes Eboraccnsem arcbiepiscopum et
versum te inflammelur ct exacerbetur, meo consilio o Londoniensem alque ipsum Cicestrensem episcopos
gladium ttium, hoc esl crucem luara, de manu tua ia dicunt eis : « Si coniigeiit archiepiscopum nobis
depones; nara gladius regis niulto acutior cst qiiam m praesenlibnscapi vel occidi, quid restat nobis, nisi
bic luus. iCui veiierandus antistes respondil: < Gla- i- ul ab ofliciis el' hoitoribus nostris ignominiose
dius regis carnali quidem viget acumiiie, mcns au- i- projecli perpetuo analhemaii ct opprobrio quod
lem spiriluali, ncc dcbcl rex cx hoc indignari, si iiulla delcbil oblivio, subjiciamur ? si autein nobis
cruccm Domini mci et sui in manibiis iciiucro, scd :d hoc linieimis, quid de illis fiet, quibus ut diriiur
85 VITA II AUCT. ROGERIODE PONTINIACO. 86
prociirantibus et insliganlibus (anlum nefas palrari A i potesl averti quin judicium regis audias ? hoine
r.ontigerit: monemus igilur ul pari consilio videa- eniui regis es; et villas atque caslella possessiones-
nius et decernamus : qualiter eum ab instanli que infinilas de eo in feodo et baronia tenes. Et id-
periculo valeamus eripere. i Cumque aliquandiu circo judicium in curia ejus audire el sustinere te
qualiier id fieri posset ad invicem traclassenl, tan- oportel. i—< Absit, inquitarchiepiscopus: nihilpror-
dem simul omnes regem adeuntes, dixerunt ei: sus in feodo et baronia de eo teneo, sed quidquid
< Prospicientes, domine, honori tuo, quein in habet Ecclesia , in perpetua liberlale possidet, non
negotio islb periclitari timemus, rogamus ut nobis in feodo vel baronia.vel inaliqua lerrenae domina-
copiam agendi cum archiepiscopo concedas : habe- tionis subjectione. i Nam quidquid Ecclesiae Dei a
miis namque multa, quae ei juste objiciamus; rcgibus antiquis seu inodernis collatuin est, perpe-
maxime illud quod cum in praesentia vestra apud tua eleemosyna est, libcra prorsus et immunis ab
Clarendonam praeceptoobedierit, nos ad observatio- omni terreni principatus nuncupatione vel subje-
ucra consuetudinum vestrarum compulerit; nunc rtione, sicul etiam ipse rex in suis privilegiis decla-
autcm, sibi ipsi conlrarius, ne eas ohservare de- ravit et confirmavit. Quapropter auctorilate et pa-
bearaus contradicit. Quapropter si libi videtur et si " ternitate qua nos vobis divina ordinatio lege Cbri-
placet, ad dominum papam eum appellare decre- ' stianitalis praelulit et praefecit, interdicimus, ne de
vimus. i Et ait rex : « Placet. i Regressi igitur ad mejudiciumfacialis.vel factum relracletis. i Respon-
arcbiepiscopuin ad dominum papam appellaverunl. dit comes Ruberlus : < Absit a me ul lantae aucto-
Et archiepiscopus: « Audio, inquil. i Rex , etsi ritatis imperiuin contra animam meam transgrediar,
appellationem fieri permiserit, a proposilo tamen sed potius silentium milii indicens amodo laceo, te-
quo eum inlerficere decreverat, non destilit. Miliens que quantum ad me Iiberum relinquo. i Et conver-
iiamqiie ad eum milites suos, jubet ut rationem sus ad comitem Raiualdura, dixit : < Audis a.-chi-
reddat de negoliis el redilibus regni, maximeau- episcopali imo divina auctoritate sileutium inihi iiu-
lem de triginta millibus libris argenli- quas tempore positum; amodo lu quae reslant prosequere, et quae
cancellariae de pecunia regia niinus caute expen- a rege definila sunl edicilo. > Et ille : « Quod niihi,
disse a qiiibusd.iin deferebatur. Archiepiscopus vero ait, injunclum non esl non praesuniam. Tu autem
regem saepede omnibus rationem audisse responaMt: si qua dicere volueris, dicilo; quia in hac causa ego
nec jam se ad isla quae ad se non perlinebanl tibi penitus deflcio. > Dixit ergo ilermii archiepl-
respondere debere, praesertim cum tempore elec- scopo comes Roberlus : « Obsecro, doinine, ul ex-
tionis suae ex mandalo regis coram filio ejus el ... spectes donec responsio tua renuniietur. >Et archi-
officialibusregni ab omni ratione ailminisiralionis episcopus ad eum : < Ergone, inquit, captus suin ? i
suae, et ab omni omnino occasione quae inde quo- Et coines ad euin : < Ncqtiaqiiani, ail, domiiie, per
quomodoemergere posset, absolulus fuisset: « Sic- sancium Lazarum; i sic euim cousueveral idem
ut, inquit, vos ipsi vidislis et audislis. i Qiue ejus comes jurare. Becedentibus itaque comilibus et re-
lesponsio postquam regi reiiuniiala est, furore et grcdientibns ad regem, dixil archiepiscopus : < Re-
iracundia plenus, dixit ad suos: < Iste homo metis cedo el ego, nani hora praeterit; i et, elevata cruce,
est; et rationem mihi rcddere non dignalur! > Et quam manu lenebat, coepit abire. Cumque aulam
dixerunt qui ei assistebant: « Est, domine, el alia ingressus fuisset, multitudo mililum etdiversi gene-
causa qua eum jure gravare poleris; nam, ciim ris haminuni, qtiae ibi conveneranl, ccepit viso.eo
honio tuus sit, ul dicis, et jure fidelilatis honorem clamare el iinproperiosis alque coniiimeliosis voci-
tuura per omnia etin omnibus conservare lenealiir, bus ei insultare, garrula el injuriosa procacitate vo-
ipse tamen, spreto honore luo et reverenlia con- ciferantes. Ctim vero paululuui surda aure proces-
teniptoqiiejiidicio curiae tuae, ad aliam curiam ap- sissel, etad ligna quae ad pra:paraiioneiii ignis forte
pellare praesumjisil: unde si judicari mereliir, tuiiin iu medio jacebant pedem offendeiispaiilulum nitlas-
est decernere. > — « Paiet, inquit rex, quia de D I set: vox insiillanlium vehementius exlollilur, (jnac
omnibus his vindicandus est. i Misit igitur siaiim etiam a procul positis posset audiri : occurrensquo-
cum festinalione qui eum judicarent. Relaium esl que viro Dei quidam Randulfus de Broco : < Ut
atitem de jiulicio quotl capi debeal archiepiscopus et proditor, uiquit, recedis. i Quem reverendus anti-
carceri mancipari, donec de objectis sive objiciendis stes respoiisioue indignnin reptilans pertransibat.
i-egisvoluiitaiiinoniiiibussatisfaceret.Jtibenieilaqiie Coines quoque Hamelinus fraler regis nothtis casu
icge, Robertus comes Leiceslrensis et Rainahhis occurrensei, velut pfoditorem etim recedere dice-
Cornubieiisis archiepiscopumadeunt, formamjulieii bal. Cuiu vir sanclus : « Si liceret, inqtiit, ul miles
ei ex parte regis iniimaturi; loculiis est igitnr comes essem , propria manu le menliluiii probarem. >
Leiceslrensis archiepiscopo, dicens : « Audijudicium Tandem ascenso equo ad portam caslelli pervcnit,
quod tibi in euria regis jiidicalum est, quodque rex qnam diligenter obseralara reperiens, stupefaclus et
•pseper nos tibi mandal. > Tunc vir sa,nctus lorvo perierrilus substilit. Sed quidam e famulis suis, iw>-
ciim intuens vultu : < Ego, inquit, niillius judicium mine Petrus de Morlorio, fasciculum clavium emi-
audiam, quippcqui j'am ad doiiiiniiiii papaui appel- nus dcpendcntem cnnspiciens, celeriter claves
lavi. i Et comes ad eum : < Et quomodo, inqtiil. arripuit; ct quod quasi miraculunj qiiibusdam
87 S. THOMiGCANTUAR.ARCHIEP. ' 88-
visum cst, inter tam mtiltas claves illam, quam A pctentem sub familiari custcdia sunt dctenli. Sed
volebal et quae necessaria erat, absque mora et im- el ip&umtempus et hora beali viri fugac quasi divi-
pedimenlo reperiens, porlam ciim celcritale millo nitiis adminiculari et cooperari videhatur. Nam
conlradicente vel resislente aperuil. Exeunlein au- tanta iiniirium vehementia lola noeie illa erupit,
lein de oppido beatum vinim populus, qui rei exilum ut niillus ostiiim doiniis suac egredi praesumeret.
pra-stofabatiir, gaudeus excipil: supplex benedicfio- Tanlus eiiam tencbrarum horror tam ex iiubium ct
nem exposcit. Ipse vero dextera laevaquebenedictio- imbriiim densilale, qtiam cx nalurali nocliscaligiuc
nem Incessanierfundens, retardantibus euni aliquan- iuvalueral ut nec,in medio nosilus qtiis videri posset.
tulum lurbis, (andein ad monaslerium, in quo Cum autein oiniies portae oppidi diligenter obser-
hospilabaiur, pervenit. Slatim igiiur anle altare varenlur , exploratum est per quam portariim com-
in oraliouem se proslravil, ubi cum aliquandiu la- peteufius et tutius vir Dominielabi posset. Inventuui
crymans orassel, inox ut ab oraiione surrexit, est vero quod nondtim ad aqiiilnnarem porlam
ulruin adliuc uona esset quaesivit : atidiens autemi custodiae adessenl. ^Estiiuanlibus igilur imivcrsis
quod hora praclerisset, iioiiam simul et vesperas• quod archiepiscopiis in loco quem ci in ecclesia
dccantavit, el illico inensam poni jussit. Cumquei post altare paratum cognoveratil quiesceret, ipse
cx maxiiiiosuo comilaiu vix decem praeslo essent,, "' ciim pra.'1'alisIribus sociis ascensis equis per $me-
pavore namque lerriti universi diflugcrant, im- diiiin caslri ad porlam aquilonarem gressum diri-
peravil iterum refectorium monaclioruin pauperi- git : ftierunlque ei divino nulu lencbrae noctis
bus impleri, eisqne ciborum copiam apponi : po- pro velanienlo : et aquarum vehemens inunda-
stea sedit ipse cum suis ad mensam satis morose, tio equorum celabal slrepitum sicque nullo peni-
seque hilarem el affabilemeis exhibuit. Imerim au- ttis senlieule per poriam sepleulrionalem egressus
tcm, dum adluic sederet ad meiisqm, jussil lectuini est.
stiiiin in ecclesiam defcrri, ibique locuni quielis> Tota igitur nocle illa negotiuin fugae accelerans,
sibi parari. Sublafus est ilaqtie leclus ejus, cunctis> tandem appropinqiiante die Lincolinum pervenit;
videnlibus, in ecclesiam, et ibi retro inajus altare Tantum autem laborem ipsa nocte ex abundantia
locum dormiiuio paraverunt. Positus estetiam ibi,, pluviarum pcriulerat, quod pondus aquaruin non
ipso disponcnle, quidain iniuisier familiaris, quii suslinens cappam suam alleviationis causa bis anle-
volenles accedere prohiberet, diccns arcbiepiscopumi quam dilucesceret praecidi feceril. Ingressus vero
diurno labore fatigatum non esse inquietaiidiim. Lincoliiium apud quemdam civem , cui noniine erat
Ipse vero vir Domini surgcns a mensa in loco se-- r. Jacob, qui fratrum qui eum comiiabanttir famiiiaris
creliori se ciim paucis recepit; iraclans diligenier eral, hospilatus est. Mane aulein faclo, Wiiituiiien-
quid in arliculo instantis nccessitalis pro causai sis episcopus, ignorans quod accideral, cuin archie-
EeclcsiaeDei commodiuslieri possei. Constans eniini piscopo lociiturus advenit. Cui occurrens Osberims
crat quod, si crastinuin exspeciaret dieni, procul1 beali viri cauierarius, qui ipsa nocle leclum ejtis in
«lubio capiendus esset et carceri maiicipaudus : ecclesia custodieral, et interrogatus ab eo quidnam
quatenus rcx ita levius dclinqiiere vidcrelur sii ageret archiepiscopus : « Bene, inqtiit, agit, nam
sub carceralis custodiaemora aliqua occasione quasii sero praeterilo a nobis recessit et iiescimusqiioabie-
rege nesciente jiigiilareiur. Et quamvis vir sanctuss rit. i Quod ctini episcopo in aure dixisset, ille alliiui
pro libertale ecclesiaslica mori paratus esset, nee trahens suspirium lacrymisque suffusis : < Cnm Dei,
lamen causa Ecclesiaein suo casu pariter occuni- iuquil, benediclione! >Rex autem iitarcliiepiseopiiin
licrct, non quidem evadere morlem sed inlerimn recessisse cognovit, illusum se intelligens, interna-
differrc consilium liabuil. Mulabatur dies ilerum inII que cordis anxictate taclus, ex nimia indignatioiie
noctem, siquidcm usque in crepusculum ccena a et furore obmiiliiil, sed posl paululum respirans :
protracla fucral el vocavil ad se vir Domini duoss « Nondum, ait, finivimus cum isto. > Tunc rnitteus
convcrsos rcligiosos quos in coiuil.itu suo habebat,', D celeriter jussit omnia ubique maris littora diligenter
quorum unus vocabalurRobertusde Cava, allerveroo obscrvari. Ipse vero Thomas apud Lincolinum in
Scailmatinus, elquemdam famulum suuin proprium,i, domo Jacoli die ipso secreto permansit. El ut me-
nomine Rogeriiiin de Brai, strenuum valdc el fide- :- lius ttiliusque secundiim quod imminens necessitas
lem; el liis tribus tanlum consilium, quod de pro- exposccre videbaiur posscl latere, lunicam conversi
lcctioiie sua inieral, secretius inlimavil : praeci-i- induit, el calceamenta grossiora pedibus suis apta-
piens ul sinu mora parali essent. Ad majorera quo- >- vit, jussilque sociis ut euni de caetero non Thoinam
que cautelam, ne scilicet de sua profeciione suspi- i- vocarenl, sed Christiannm. Et boc quidem elegan-
cio aliqua saltcm in suos oriietur, niillum de suis is tissime, ut scilicet el miilalio fierel in nomine, et
equis ducere secuin staluil, sed (jualuor equos )» verilatis assertio maneret iu iiiincupatioiie.Circacre-
aliundc sibi exhibcri fecit. Proi nrantibiis iiaquele pusculuni vero naviculam ingressus est, et tota nocte
es per fluvium navigando ad domiim quamdam religio-
praefatis tribus quosad hoc negoliumqnasi fideliores
c-r nis quae dicilur Sempigneham pervenil. Ibi aliquot
vir Domini praelegeral, addticli sunt stalira quatuor
dexlrarii opiimi el praelecli : ct exlra januam do-o- dicbus in granchiis ejusdem domus deliiescens, tan-
liius, ac si hospitum essent, usque ad liuram com- u- ikm clam nocturnis horis ad mare propcravit. In
89 VJTAII AUCT. ROGERIODE PONTINIACO. 90
transitu vero suo apud Chikesand reperit quemdam A i Inlerim venit Richardus de Luci ad Flandrensem
capeilanum, nominc Gileberlum, virum religiosum : comilem, missus a rege Anglorum. Hic audiens ar-
ejusdem videlicel ordinis, cujiis erant ctfratres qui chiepiscopum apud Clariim Mariscum morari, si-
erant cuin eo : quem secum venire praecepil. Cum qiiidem jam de eo sermo circumqiiaque percre-
auteni ad mare pervenisset, ct ibi circa littus paucis; puerat, accessit ad eum suadens diligenter quidem,
diebus Iatuisset, paralum sibi landem a quodam sed fruslra, quatenus una secum in Angliam ad re-
sacerdote navigium nocte conscendit, et prospera gem reverlerelur, sed intelligens ex responsionibus
divino nutu frelus navigalioiie, cum adhtic inagna beati viri se inaniter laborare, ccepilei miuari, dicens
noclis pars restaret, in partibus Flandriae, non qui- se de caetero fuiurum inimicum. Cui cum vir sanctus
dem in poilu aliquo sed in sabulo, propler cautelam dicerel : < Homo meus es, el talia mihi loqui non
applicuil. Exigebal igitur necessilas ut pedes iter debes; i ille conlra : < Hominium, inqtiit, ineiim
faceret; qiiem laburem insuetum el intolerabilem tibi reddo.i Cui ilerum aicliiepiscopus: t Tu, inquit,
graviter ferens, saepiusin litlore lubrico et arenoso illud a me mutuo non accepisli. > Misit ilaque ve-
vacillans corruebat. Comites vero ilineris videntes nerandus anlistes duos abbales ad comitem Flan-
taiitum virum insolilo labore /atigari, jam enim drensem, petens ut ei conduclum praebeal, donec
saepius corruendo manus laeserat el viilneraveral, B ' transeat terram ejus. Comes vero, qui regis An-
iion se facile a lacrymis conlinebaiit; die aulem fa- glorum erat consanguineus et partes ejus fovebat,
cto apparuit eis puer quidam, cui occurrentes roga- respondit consilium se supra hoc habilurum; addens
banl utequilaiuram quamlibel eis salva mercede sua etiara se satis polenlem, qui unum archiepiscopum
quaererel et adduceret. Qui currens in proximam in sua dominalione et terra detineat. Quo audilo,
villam, el mullam ibi moram faciens, multiim eos archiepiscopus suspectam habtiit luijusceraodi res-
soliicitosac pavidos reddidit, ne forteexplorator esset ponsionem; limens ne fortc comes aliquid erga se
aut delalor. Tandem lamen rediit adducens in inauu violenler agerel ut cxinde gratiam sibi majorem
jiimeiitum instialum, cui tantum pro freno funis ex apud regem pararet. Quapropter retulit verbuin
feno confeclus a collo dependebat. Sed quoniam islud ad Milonem Carvanensem episcopum qui tunc
nccessii.is non cligit, nec quod vult facit, superjecla forte visilalionis gratia ad eum veneral. Erat enim
eidem jumento cappa beatum virum desuper sedere idem Milo deAnglia oriundus, vir prudens valde et
fecerunt, taliquc equilatura per duo fcre inilliaria magnificus; quique archiepiscopum summa devo-
usiis esl. Tolerabilius vero et honestitis aeslimans, lione et intima dilectione colebal. Communi igitur
si pedes incederet, iierum coepit cum suisambulare, ( amborum consilio cl industria prolraclura esl con-
ciimque quemdam vicum ingrederetur, videns eos silium inter eos usque in noetem, cuinque j'am
quaedam niulier mirala est, venerabilemque virura nox esset, et tenebrae cuncta occupassent, surgeiif.
diligeulius intuciis, ct nescio quid speciale magnifi- cpiscopus ccapil velle recedere ; quem archiepisco-
cuinque in ejus vultu perpendens, labori illius pus praeeunlibus cereis usque ad portam persccutus
romjiatieiis, et volens ei beneficium praestare, fes- esl. Tunc jussil arrhiepiscopus luminaria admovea
tina cucurrit in domum suam ul baculum qtuereret, et quasi aliquid secretius cuni episcopo Jociittirus
quem ei atl susientandum porrigeret. Ariipieus au- pauliiluin a circumslantibus avulsus cst, sicque
tcin veru quoddam fumo et fuligine sordidum, nec ascenso equo albo quem ei ej)iscopus praepara-
non el adipe piscium, qui ex eo dejienderant, ma- verat, una cum eodem Carvaniuin tisque nocle
didum atque confectum ei porrexit. Cujus ille circa ipsa pervenit : in craslino mandavit suis ut
se benevolentiam non spernens, qiiasi pro magno ei apud Suessioriem occurrerent. Tali itaque
miinere gratias egit. El quod oblatum fuerat sus- modo Fhuidriensis comiiis minas evasit et us-
cepit. Curnvero paululum processisscnt, stabat miles que Suessioncm sine impedimenlo cum suis, Deo
quidain in foribus domi suae accipitrem manu te- protegente, pervenit. Cognilo igitur rex Auglorum
nens, qni videns quatuor viros religionis habitura j) [ quod archiepistopus in Franciam pervenisset, misit
praeferentes praelerire et diligentius intuenseos, ait nunlios ad regem FrancorumLodewicuin,Gilbertiim
ad circumstantes : « Uniis ex istis aut archiepisco- videlicet Foliolh Londoniarum episcopum, et Ri-
pus esl Canluariensis , aut ci simillimus. i Cui cardum de Ivelceslria, qui erat clericus regis, et
respoodit fraler Scailmannus: « Verene aliquando unum ex summis regni jiidicibus, Willeliiitiin quoqtid
lu vidisti Cantuarieusem archicpiscopum ila gra- illuslrem comiiem Arundelli, qtii venientcs ad re-
dientein? i Pervenerunt aiiiem ad fluvium, ubi re- gem Francorum apud Compendium invenientes ita
perla navicula usqtie Clarum Mariscum navigio ad eum loculi sunt : < Meminisse, iiiqiiiiinl, potcst
pervenerunt. Abbas autem el fratres loci illius excellentia tua, domine rex, quod cum pax inter te
cognoscentes venerandum anlislilem inestimabili et dominum noslrum regem Anglorum postremo
gaudio repleti sunt, euinqne cum omni honore et reformata esset, hoc inter caHeraconstiiutuin fuisse,
reverenlia ofliciosissiniesusceperunt. Mansit igitur ut si quis ex bominibus vestris tam hinc quam iutle,
occulttis apud eos paucis diebus. Inlerim qiiidam aliqua occastone diffugiens, in regnum alterius deve-
ex clericis suis qttibtis ipsc a Northamplona fugiens nerit, conlinuo sine conlradiclione requisitus do-
ul se sequercniur inaudaverat, ad eum venerunt. mino suo redderetur. > Et ecce nunc Cantuariensis
91 S. THOMiE CANTUAR.ARCIIIEP. 52
archiepiscopus, judicium domini sui regis dcclinans, A j\ illico rex Anglorum alios nuntios ad dominum pa
clanculo et dc nocte furtivus aiifugit et in lerram pam sub celerilale destinare curavit, qui archiepi-
tuam pervenit. Rogal itaque obnixe fidelis luus et scopum in curia pracvenirent et domini papae car-
ainicus dominus nosler rex ne in sui contumeliam dinaliumque animos ab eo averlcrent. Haecautem
et pactionum imiuiam, praefatum archiepiscopum sunt noniina eorum qui missi sunt. Rogerus Ebo-
in regno tuo recipias vel detineas. Ad ha:c piissi- racensis archiepiscopus.Gilberltis Foliol episcopus
mus rex Francorum Lodewicus : « Pactiones, in- Londoniensis, Wirecestrensis quoque episcopus et
quit, de quibus dicitis non recolo, quanquam etsi UarlholomaeusExoniensis atque Hilarius Cicestren-
ita constitulum fnisse conslaret, nihil hoc ad ar- sis episcopi; Richardus etiam de Ivelcestria et Joan-
chiepiscopum quominus euin libeuler videamus et nes de Oxenefordia clerici regis; Willelmus quoque
gratanter suscipiamus et honoremiis; cum ipsc comes Arundelli el Guido Rufus, Hugo eiiam dc
inler homines rcgis vestri repulandus non sit, est Gundovilla et Rainaldus de Sancto Valeiico, atqne
eniin potius dominus regis et palroiius. Accedit llenricus filius Giroldi familiarissimus regis ; et alii
etiam ad hoc imo el superexcedit quod mansuetiido etiam, qiiorum nomina ignoramus. lii omnes Seno
regni noslri oimiibiis oppressis patet ad refugiuin, nas vciiientes et praesenliam domini papaeadeuiites,
nam hoc nobis et pielas aniini indicil, ut reguum B I multa de beato viro quibus causam cjus deprime-
nosirum libertatem quani sonat in nominc expri- renl in medium prolulerunt; quaequidem probare
inere debcat operis atteslalione. Pervenit enim ad non potuerunl, fuilque eorum allegatio tam inju-
iiostram audienliam quam injuste et quibtis de riosa el coiitiiiueliosaul cuidam cpiscoporum acrius
causis rex vester venerabilem virum oderit et perse- instanii papa dicerel: < Fraler, lempera te : palam
qualur, unde non miramur si vir discretus, lam vitae esl quod virum innocenlein gratis oditis et prose-
suaequam EcclesiaeDeicausaeprospiciens, regis fu- quiinini. i Fuit aulera sumraa legalionis eorum ul
rorem declinaverit, et sub nostrae proleclioiiis alas dominus papa ad petitionem regis duos cardinalcs
confugerit. Quapropter si scissem ubi inveniendus cura plcnitudine polestalis in Angliam dirigeret,
esset, jampridem ei cumdebito honore occurrissem. i qui inler regem et archiepiscopura appellalionfc re-
Tuiic Willelniiis coines Arundelliad ista regi respon- mota dijudicarent. Asserebant etiam quod rex in
dit : < Ignoras forsitan, o rex, quod arcliiepiscopus, inulta humilitate el devolione ad salisfactionein
quera lanio studio honorare decernis, semper libi paratus essel, si io aliquo forte excessssel; porro
inlestus fuit. Ipse cnim esl, cujus calliditale etin- rex liocfaciebat insidiose, sciens cardinalium judi-
genio multolies regutim tuum motum et turbatum _ cia non esse grattiita, seqtte facile quod volebat
esl. Ipse namque (erras luas vastavit et oppida ce- medianie pecunia obtenturum si sub cardinaliiim
pit, regnumque tuum et dominalionem ex parte judicio sibi agere liceret. Quod dominum papam
non mndica delruncavit. > At rex ad eum : <Nihil, non laluit : unde el hujusmodi petilioni minime
ait, dicis qiiominus mihi charus et honorabilis vi- acquiescere voluit, licet lnultum obuixe cardinales
deatur; fecit enim juxla luam seulentiam quod de- instarent, ut regis petitio effeclum consequcretur.
buit, nam fidelitalem quam domino suo secundum Willelmus namque Papiensis, qui unus erat ex ma-
tempus debuit, sinceriter in oinnibus el per oinnia joribus cardinalibus, regi per oninia favebat caele-
adimplevit. Fecisselque inihi similia si meus fuis- rosque cardinales ut regi faverent induxeral, sed
set. Sed ecce pro tantis beneficiis quaemilii, ul di- 11011gratis. Repulsi igitur ab spe impelrandi, regii
cilis, inferendo damna, regi veslro contulit, qualii legati celeriter regrediuntur. Nam episcopis, qui
eum remuneratione dignum aestimavit. Nunquid utt, hac lcgalione fungebantur, non erat tutum archi-
redderet ei mala pro bonis ? Et a propriis efliigaretl episcopura quera in proximo venturum audieranl,
qui ei aliena subjugasset ? i liera loculi sunl nuntiii in curia exspectare. Quarto deinde die venil Seno-
ad regera dicentes : « Rogal eliain rex Aiigloruini nas archiepiscopus, convocatisqiie clericis suis,
amicus luus qualenus domino pap;e mandare di- D quisnam eorum causam ejus in praesentia domini
gneris, nc archicpiscopo ad graliara et familiarita- papae competentius posset explicare, ccepil inqui-
tem suam accessum indulgeat, neque raendaciis il-• rere. Et, quamvis cssent inter eos decrelorum le-
lius fidem adhibeat. > Indignatus aulem rex superr gisque perili quamplures, et in perorando eloquen-
improbitate seriiionunf illorum : <Ego quidem, in- tissimi et exercilalissimi, nullus tamen inventus
quit, mandabo, sed noii juxta petitiouem vestram. i est qui boc negolium aggredi praesumeret. Time-
Vocansque rex fratrem Franconem domini papae 3 banl enira regera, scienles certissime cum latere
camerarium, qui forte tunc apud Compendiumprae- non posse, quis eoruni in cuiia pro archiepiscopo
sens erat: <Dotnino,inquit.raeo papaeAIexandromea l allegassei. ln crastino vir sanctus, habens fidticiant
exparlediciio: qualenus si tanti sum apudejussan- in Doihino, venit ad curiam tenens in manu chiro
ciiialeiiicuigratiain autbeneficiuinpraestarevelil, ar-- graphum illud, in quo regis consuetudines continc-
chiepiscopumCanluariensem,curain praesenliamejuss banlur, quod eura apud Clarendonam in defcnsic-
veuerit, benigne suscipial, nullaraque adversus eumit nem ecclesiasticaelibertatis de manu regis suscepisse
iujusiam querelam audial vel admitlat. > Regressiss praediximus. Cmnquc in praesentiam domini papac
igilur nuntiis ci quod gcslum fuerat refercnlibus,, venisscl et ad pedcs ejus sc proslravisset, chaiUtn
95 VJTA II AUCT. ROGETIO DE PONTINIACO. U
-
ipsam cxplicatam et expansani anie pcdes ejus po- A muliiplices gratias retulii, qtiod eum tanto honore
suit, dicens : « Ecce, Pater sancie, consueiudines3 dignalus fuerit. Tune dominus papa consuetudines
regis Anglorum, canonibus et decretis et eliami illas perpeluo damnavit, et observatores atque ex-
ipsoium terrenorum principum legibus adversx, pro> actoresearum oeterno anathemati subdidil.Vir igitur
quibus exsilium susiinere cogimur; ut cas sanctae: Domini aliquanto lempore in curia demoralus tau-
paternitali tuae ostenderemus et consilium supereiss dem cum licentia et consilio domini papaePontinia-
habereinus, adveuinius : Jubeat igitur, si placct,, cum se contulit, ibiqne per biennium ferme stetit.
sanctitas lua eas legi et audiri. Quisquis eniin islai Poiiliniacenses vero de adventu tanti hospitis supra
atidierit, miriim esl si non iiniiiant ambaeaures ejus,, nioduui gavisi snnt, gratias agentes ei quod ad eos
audiens aChristianis contra legeniChristianitatis agii declinasset, raaxime autem domino papaequi eos
et damnatis sanclorum Patrum venerandis inslilutis; lanto hospile honorare dignatus fuerat: exinde in
novas et inaudilas veteruin lyrannorum praesumptas; multo charitalis et i:evotionis fervorearchiepiscopo
abusiones in Ecclesiam Dei introduci. i Haeccum ge- el suis omnia necessaria lam in victu quam vestilu
nibus flexis dixissel, jubente aposlolico surrexit et, omni lcmpore quo apud eos mansil abundantissime
stelit in medio circiimstaiitc eiim turba clericorumi procuraverunt. lpse vero vir reverendissimus quam
stioruiii. Cunique ad praiceptum domini papae con-. B I sanctc.quam religiose se ibidem habueril referre su-
suedines illse legerentur, et qui legebat priiuum pro- persedemus, ne et fratribus nostris notum ingcramus
njmliassel capiluluin , ccepit vcnerandus anlistes; el brevilatis metas excedainus. Illud tamen silentio
contra proposilum capilultim mirabiliter disserere, praetereundum non est quod inter caetera sanctae
et regis in lioc iiitentionein plenius elucidare et de- aemulalionisstudiaetiamhabitummoiiachilem ibidem
tegere ; ostendeus et convincens ex decretis et concupivit et accepit. Missoautcm ad dominum pa-
legibus, in quibus et quanlis quod pronuntiatuin pam tunc temporis Senonis commorantem secretius
fuerat, sanclorum Pairuin cannnibus obviarel, qtian- nuniio ct habitum religionis sibi ab eo fieri, bene-
lumque discriinen Ecclesiae Dei iminiiierel, si rex dici et transmitti postulavit et impetravit; doinino
quod intendebal obtinerel. Simiiilcr fecit ad sin- papa ila inter caetera rescribente : « Misimus tiJi,
gula capitula domino papa eiim libenter audienle frater dilecte, habitum, non qualem voluimus seil
cl asseiiiones ejus diligenter per singula nolante. qualem habuimus. > Cognoscensvero rex AngloriHn
Cardinalcs lamen, qui accepta a rege pecunia paries in quaulo bonore a doniino papa venerandus pon-
ejus fovebant, inuliani vexalionem beato viro in sua tifex susceplus fuisset et quod in Pontiniaco locmn
causa praesliteruiit, praicipue Willeltniis Papiensis, sibi mansiouis delegisset, cum jam in ipsum desau-
qui prae cactcris regi erat amicior et familiaiior; hic vire nonpossel, in suos inaudito crudeliiatis genere
enim beaium virum modis omnibus impediresala- debacc-hatus cst. Praecepit namque ul ubiciinque
gcns, ad singula insurgebat; seque ei ohjiciebal aiiquis de cognalion-e ejus vir vel mulier inveniri
niulta proponens, et multa inqiiircns, quae vir vene- poluisset, exliaeredilatuset spol 8tus bonis ptopriis
rabilissicut fila aranearum siue diflicultatc el haesi- a regno pelleretur, exacto prius ab eo SRCiamento
liiiione vel solvebat vel convincebat. Pulabal enini quod Pontiniacum contristandi archiepiscopum gtvt-
isteWillelniusquodarchiepiscopus oralione tilereiur lia proficiscerelur. Tunc expulsi sunt senes pariter
aliena et non propria; et quia si possel eura a tra- etjuvenes ad cognationem illiusperlineiiles.necnou
mite sui sermonis deflectere, conlinuo eiim irrisioni el mulieres cum pueris et lacienlibus in exsiliura ire
et confusioni habeiidum. Sed et ipse inlelligeiis coactae sunl. Redilus quoque archiepiscopales et
Willelinuni sibi ex direclo obuili, aliquoties eura tolum arcluepiscopatum rex propriis usibus addidil:
reciproco serinouis excursu ila suis inlricavit et constiluto super negolia episcopatus quodam viro
illaqueavit objeclionibus ul omnibus nianifesium laico sceleralissimo, noniine Randulfo de Broc ; qui
fieret, quod non solum propriis uferetur viribus et et ipse adversum virum Dei semperpro posse ini-
diserlitudine, verura quod insupcrabilis esset in- np micitias exercuerat. Cum anleni archiepisiopo haec
geuii et eloquenlia>. Cumque tam in exposilione omnia innotiiissent, in multa cnnstanlia inagnani-
causae suse quam in contenlioiie cum adversariis niiter accepit, parvipendeus damna terrena, siioriim
pars magna diei consunipla ftiissel, crant enim sex- exsilia,dummodoEccIesia Dei quandoquepacem con-
decim capitula consueludinum illarum, ad quae sequeretur. Igilur archiepiscopus lectioni et orationi
stando responderat, admirans landcm doininus papa caeterisque sanclae conversationis sludiis propensius
ejus magnificentiamatquc praeslanliam, vocavit eum insislens per biennium Pontiniaci quievit. Sed nec
ad se, ju.bensque eura juxta se sedere, ail : « Bene ibi etim diulius quietum manere regis Anglorum ma-
veneris, frater charissime. i Cumque congaudens lignitas passa est. Excogilans namqiie callideqtia*
eura bene venisse saepiusrepetisset, gratias ei agere liter etiam inde ejicere possel, misit quosdam ab-
coepit, quod tantum omis lamque arduum negoliuni bales ordinis Cisterciensis ad generale capituliiin
sibi assurapsissel, quod videlicel Ecclcsiam Dei lam ordinis improperans cis bona qu;e ordiniconiulerat;
periculosis temporibus, contra lyrannorum assultus dcindc coiiini ingraiiludinem exprobrans quod sci-
lueripraesunipsisset.IpsequoqueveneraiHlus antisles Jiccl in roiiluineliam sui archiepiscopum sus epis-
cuni debita huniilitatc et revcrentia doniino papae sent, el neccssaria cijain mtilto lcnipore minis-
915 S. THOM./ECANTUAR.ARCHIEP. 90
Irassenl. Quo cognito, archicpiscopus praecavensne A raverat, pacem redderel et ctim archiepiscopo cou-
sui causa aliquod delrimeiilum ordo incurrerel, ad cordiam facerel. Alias etiain litleras secrelius misit
regem Francorum Ludoviciim qui eum multotics posuitque in manu cujusdam episcoporumFranche
multis el instantissimis precibus ad se venire roga- in quibus de interdicto regni Auglorum expressa
verat, venit : Senonisque apud sanctam Coluinbam conlinebaiur sententia, quatenus videlicet si rex
reliquura lempus exsilii sui rege omnia necessaria contemneret admonitioneni aposlolicam, continuo
ministrante peregit. Igitur rex Anglorum, convocalo regnuin ejus interdicto supponeretur. Quod regein
concilio episcoporuin el procerum apud Clarendo- non latuit. Condixeruntque inler se reges collo-
nam, exegil ab eis sacraraentum quod nullus curum quiiiiii de pace Ecclesiaetracialnri. Occurrerunt au-
solalium aliquod archiepiscopo praeslaret atil nian- tem ad colloquium fere onines episcopi Franciae el
dalum ei dirigerei, vel certe lilteras ab eo missas Normanniae,maxinieilli quibtis pondus hujus negolii
susciperet. Addidit eliam ad sacramenttim quod dominus papa specialiler imposuerat. Tandera igi-
nullus litteras seu nunlios doraini papaesusciperet, tur vix el post multa facla est pax inter regem et
vel ad euin in aliquo negotio appellaret, sed id regis arcbiepiscopum rege omnes omnino querelas etjura
pracsentiam. Constituil quoqtie ne quii absque U- ecclesiaslica in libertate canonica dimiltente. Veruin
centia ipsius et lilteris transfretaret. Posuil eliam "B tamen osculum pacis rex archiepiscopo porrigerc
ad singulos maris purtus ctistodes qui neminem recusavil. Dispositum est aiitem ut in crastino in
transire permitterent, et de transmarinis partibus celebratinnemissaearchiepiscopus a sacerdole pacem
venientes diligenler scrutareutur, ne quis litteras accipiens regl porrigeret; sed rex hiijusmodicon-
domini papaevel arcluepiscopi in regnum ejus in- silium callide illudens moxutingressus estecclesiam
ferret. Constiluit praeterea ut si quis cum lilteris [iraecepit ut pro defunctis missa ageretur in qua
deprebensus fuissel, vetustaequassataequenaviculae pacem minime dari sciebal. Hoc solum suspicioni
imposilus in altuin pelagus ducerelur ibique so- patuit et argumenlo fuil, quod non in vero corde
lus cum ipsa navicula sine remo fiuctibus cominit- r«x cum archiepiscopo pacem feeisset. Ipse vero
leretur. Episcopis vero sacramenlum modis quibus' archiepiscopus reversus Senonas ccepit disponere
poterant prxstare deiraclaniibus', rex landem 11111I-redilum suuiii ad propria misitqtie anle faciem snam
lum diuque exoralus indulsit, ul vcrbo taiiltim pro- Cantuariara magistrum Joannem Salesburiensem
millerenl,laici aulemjuraverunl: Tali callidilale usus1 qui poslea Carnolensis cjiiscopus fuil ul synodum
est rcx quoniara audieral quod dominus papa uni- solemniter celebraret, et eos qui excommiinicaiis
versos episcopos regni ad se vocare disposuisset.• _ couiinnnicaverant injuncia pocnileniia absolveret.
Clauso igilur regno iterum univcrsos apud Londo- lgitur vir Domini primo die.septimi anni exsilii sui
nias rex adessc imperal; ubi cum convenissent ca> egressus est de Senonensi urbe ad sedem piopriain
pit rex agere de consecratione (ilii sui et cum murmu- 1. reversurus, acceplo a rege Auglorum in conductu
rantibtts episcopis et ad invicem colloqucntibus elt qiiodain clerico ejus iioniine Joaime de Oxcno-
dicentibus illicittim ttoc csse ut in abseulia archi- fordia.
cpiscopi tale quid praesuiiierelur,ciim ad illiussin- Cumqiic in finibus Flandriac ad maie venissct in
gularcm dignitaicm regis iiiunctioiiein pertinere nul- I- loco qui dicittir Witsand, cognovii ibi quod tres iili
lus ambigeret, invenli suni tres episcopi, Rogeriuss cpiscopi qui coroualionem regis juuioris sicut prae-
videlicel Eboracensis ct Gilbertus Loniloiiiensisat- dictuinesl sibi indebile usiirpavcranl, apud Dovcfain
que Jocelinus Salcsbiriensis, qui jiropter ejus ab- 1- ei occurrissenl ejusqueibipraeslolarentiiradventum;
sentiam miniine differendum dicereni scque paratos >s ipse vero ciliusaccito puero nomine Osbernotradidit
esse ut in hoc volimtatemregis exsequercntur. Igiltir, r, ci in manu litteras domini papaepraecipiensul cele-
rege dilationem noiijdifferente, consecralus esl filiusis riter mari transito lilteras ipsas tribus praediclis
cjns nieuioratis tribus episcopisqua: ad celebrilatem m episcopisapud Doveramconslilutis porrigeret. Quas
consecralituiis periinebanl prosequeiiiibus, cacteris is D cum episcopi accepissent el ex leuore earum se ex-
ncc subteiiugere valcntibus, ncc manum apponere e commiinicaloscognovissent,vehemcnler animo con-
volentibus. Exiude diversis modis agitata est causa >a sternati reversi stint ; archiepiscopus vero paralis
Ecclesiae Canttiarieiisis. Nec lamen ad efiec-lnm 111 navigiis mare ingressus est prospereque navigans
pacis venire jioluii, licet rex Francorum Lud.jvicus is ciiin Angliaeappropinqiiassel, uoluil apud Dorober-
in pluribtis colloquiisquaeinicritii cuni rege Anglo- u- niam applicare ue forte cxcoiiimunicati illi adliue
runi habuil miilium insiitcrii qualiter pax ct cou- H- ibi essent quorum vilabat occursum ; diverlil au-
cordiainter regem et arch:episcopumrefoimareiur,; r,; leni ad alium porlum qui dicilur Santwitsqui locus
ipse eiiam domiuus papa miltens aliquoties legatos os SIIIISerat proprius ibique applicuit. Tres vero pro-
suos.regem ad paccm EcclesiaeDeipaternaaffectionc ne cercs, Raynaldus scilicet de Garenna et; Gervasius
cl litteris provocabat et vcrbis; sed nihil proficiebat,
at, de Cornliiila et Randulfus de Broc, qui cum prx-
iniclligriis quod iioiinisi mauu forti cuiti ipso ageu-
:u- fatis cpiscopis Doveram vcneiant, archicpiscopo
(iinnessel: scripsil ei tandem maiidans et exhortans,is, apud Sanlwits occurrerunt habeiues in proposito ut
rogansetpiaecipieiisquateiiusKcelesiaeCaniuariensi, si, ci si forle in aliquo possent adversarentur. Con-
qtiacjam inuito leinpore ex absentia pastoris labo- >o- qucsti stitit autem quasi ex parte regis quod clericos
97 VTTAII AUCT. ROGEIUO DE PONTINIACO. S8
- / loqui vellenl, ingressus est cameram ubi archiepi-
Francigenas in regntim adduxisset, dicentes opor- A
lere eum fidejussores vel obsides pro eis dare nee scopus ciiio inoiuichis ct cleiicis suis colloquens
quid forte mali in regno machinareniur. lpse vero,i, sedebat, in.siimaiisei siare foras quatuor mililes de
quainviscosresponsioiie indignos repularct, respon- familia regis, qui cum eo loqui dcsiderarenl : et
dit tamen cum voluntaie et licentia regis se eoss arcliiepiscopus : « Fac, inquii, cos venirc; > et sta-
adduxisse, nihilque ex iis quae illi fieri exigebant see tiui iste Willelmus inlrodiixit eos : cumque ingre-
faciuium. Spreiis igilur verbis eorum et cavillatio- deicntur, vir Doinini altenlius loqiiebaiur cum «;u.«
nibus, profectus est Canluariam. Processeruni au- dam monacho et non respexil eos. Ipsi vero iieinini
tem ei obviara in hclilia et exsullaiioiie monachiii quidqtiam loculi direclo gressu usqueante pedes viii
cum clero et popnlo universo, eumquc gaudentes ett Dei veneiiinl, ibique nec ipsi archiepiscopo aliquid
Denm magnis vocibus collaudantes in locum suiim 11 sederunt diccntes, Ingressus fuerat cum eis quidam
iiilroduxermit. Circa viginti vero dies ante nativi- sagittarius nomine Randnlfiis, qui ct ipse post ecs in
laiem Doniiii Canluariam ingressus esl. Ipsisque e pavimenlo sedit. Explelo tandem vir Doinini collo-
diebiis solilo propensius oralioni et cleeinosynarumn quio convertit se ad eos, et videns cos lac-eniesin-
largilioni inslabat, faeiebal quoque jusiiliani iiss leiilissimc inluilus est eos. Tandein ferlur eos salu-
qui iniquo oppressi fuerant judicio, personariimquee lasse. Dicunt tamen quod nou oiiines, sed soluiii
acceptione prorsus postposita, nulli conlra justi- Willelmum de Traci expresso noniine salutaverit.
liam parcebat, sed in mulla libertale spiriius justee Ipsi vero salulalionem ej'us non curantes, nec quitl-
quod juslum eral prosequebatur. Clericos eliamn qiiampeniliis respondenles,sese miiluo respexerunl;
regis qui laica auctoritate ecclesias occupaverantt fertiir larneiiRaynaldus filium Ursionis quasi ex con-
admouebal el eas prislinis possessoribus resli- leniptu dixisse: < Deus te adjuvet. i Vir atitem Do-
luebat. lnterim episcopi illi quos aposlolica auctori-- iuini videns facies eorum alteratas ipsosque perseve-
tate apud Doroberniam excominunicalos paulo anlee rantes in tacilurnitate mirabalifr in aspeciu eoruni.
memoravimus, mare celeriter transeuntes regem(i Tandem Raynahlus lilius Ursionis iralo vultu erupit
adierunt proslratique pedibus ejus salis invidiosaa in vocem , et ila locutus est : < Verba, inquit, man-
ct maligna relatione qualiter cum ipsis egerit Can- dat tibi rex pcr nos de parlibus transmarinis; dic
luariensis archiepiscopus iiisiiiuaverunt, assereutess ulrum ea velis audire secretius an in omni audien-
non esse pacificum ingressum ejus in regnum ; ad- lia. i Et archiepiscopus : < Sicut, inquit, vultis. • —
dentes etiam 11011lam ciiin fecisse ipsorum causaj « lmo.ait Raynaldus.sicultu vis. i Tuncpraecipiente
quam in contempluin regis. His auditis, rex furi-. £c eo egressi sunt clerici exlra doinum in aliam came-
bundus in penelralia sua ingressus est circumstan- ram nullusque suorum remansit praeler osliarium.
libusque militibus el minislris ignaviam eorumi Raynaldus ilaque coepit proponere quaedam quasi
vehemenier eis coapit improperare, quod scilicett mandala regis, sed stalim in initio sermonis intelli-
illudi sibi a vilissimo clerico lanlo jam lemporei gens vir Domini quo tenderet et quid diclurus esset:
patienter lulissent. Erant auleni inter astanles qua- « Verba, ait, ista non sunt occullanda. > Dixit ad
luor niililcs qiiorum haec siint nomina : Raynalduss ostiarium : « Dimilte ostium et revoca eos qtsi
fiiius Ursionis, Willelmus de Traci, Ilugo de Mau- egressi sunt, neqne enini debeo eos a consilio meo
revilla, et Richardus Brilo, qui cognoscentes ver- separare. i Dum autem solus esset iri camera curn
btitn regis ex miilia animi indignatione prolatumi mililibus, occasione solitudinis cogilavenint cum
credentesque quod quidquid de arrhiepiscopo lierett interficere; sed cum non haberent gladium nec
gratum ei foret, jam de animadversione in viriuni aliud quid unde id perficerent, cum baculo crucis
Dei cogilare ccepenint. Collocuii sunt igilur muluoi quae ex more semper ante euin erat eum proster-
sicque pari consensu a curia, nemine sciente, reces-- nere meditabanlur. Hoc postea ipsis confitentibus
serunt, ilcrque in Angliam ciiin magna feslinatione: ita fuisse innotuit. Regressis itaque clericis iu
direxernnt. Venientes autem in lincs Canluariae; D cameram, ccepit iteruin Raynaldus verbum propo-
congregaverunt turbam militum secum, dicentesi nere et dicere : « Mandat dominus rex se lecuni
regis esse voluntatem ei praeceptum ut archiepisco- pacem bonam et plenam corde perfecto fecisse, le
pus vel capialur velinlerficiaiur. Milites vero veri- autem eam non bene servasse; nani per civitaies suas
lalem ignorantes et regein timentes, simul cum eis; et castella cum mullitudine armatoruin le transissc
Canluariam profecti sunl; veneruntque illuc qtiinlot audivit : necnon et archiepiscopum Eboracenseiu
die a nativitate Dominicirca horam nonam cum jami cum episcopisqui in coronalione filii sui ei obsecuti
arcbiepiscopus a mensa surrexisset; quatuor aulemi sttnl excommunicasseet alios pltires de suis fideliori-
mililes qtii caeleris ducatuni praebebant, reliclis aliisi bus de ecclesiis expulisse. Ouiiiia ista non cnrent
extra, venerunt anle palatium archiepiscopale in- suspicione, quin potius iiiaiiifesitim est le filii sui
gressiqueaulam.servientes qui admensam ministra- roroiiam velle auferre, leque ei in omnibus et per
veranr<adliuc comedentes repererunt. Videns au- omnia adversari. Scire igilur vult dominus noster
lem eos et cognoscens quidam Willelimis filius rex ulrum de his responsurus curiam illius ingredi
Nigelli, occurril eis, salutavilque eos et allocuius; velis. i Tunc archiepiscopus : %Habes, inquit, am-
estjqiiicum audissetab eis quod cuni archiepiscopo plius aliquid dicere? si habes dic : i — « Prius,
PATROL.CXC. 4
99 S. THOMiE CANTUAR. ARCIHEP. 100
aii Rayiiahlus, audiemus responsum tuum. i — A venistis, sed Deum facio clypeum meum. > Percu-
« Non , inquil archiepiscopus, coronam lilio regis tiensque manu sua crebro cervicem propriam: « Hic,
aiiferrc, vel honorem ipsius in aliquo deprimerc ail, hic me invenietis. > Tunc egressi simt n.'lites
volo; scd potius regntnn ejus el gloriam exallare aichicpiscopo vehemenler comminanles, et piaecipien-
in omiiibus desidcro. Regnum vero ejus et Eccle- tes ex parte regis ut diligenler servaretur ne forte
siam nostram cum licenlia ipsius el conduclu in- cffugerel. Ministris eliam quos in aula repererunt,
gressus sum, nec debet mihi dominus rex indc cx noiiiiuc regis lerribililer comminati sunt di-
calumiiiam praeslruere, si homines Ecclesiae nostrac ccntes quia quisquis cum archiepiscopo remaneret,
honorem nobis debiium impendcntes nos per ali- regis inimicus et iiiorie dignus habcreliir. Au-
quantulum itiueris spalium comilati sunt; cpiscopos dicns aulein vir sanclus minas eortini, surrexit et
vero de quibus loculus es, non ego sed domirus usque ad oslium camcrae secuttis cst cos, comini-
papa excommunicavit, luiii quia quod suiim non naniiqtic sibi milili dixil: « Quid dicis? dic, dic. 1
erat in coronalione lilii regis usurpaverunt, lum Illi vero non alleitdentes veibum illius pertransic-
quia post perpetratam praesuniptionein ad satisfa- runt. Reverstis ilaque vir sanctiis ad suos, sedit
ctionem vocati venire conleiiipserini. Verumtamen stipra lectum suum. Cui Joannes Saresbiriensis:
si aliquo excessi, in curia domini regis vel ubicun- " < Haec, inquit, consuetudo tua semper fuiletest, ut
qne ei placuerit quod jiislum fuerit exsequi pa- quod tvbisoli videtur illttdsempcr ct dicaset facias. 1
ratus siini. i Imo, ait Raynaldus, per le excommu- El vir sanclus atl eum: < Quid vis, ail, domine
nicali sunt episcopi, et idcirco vult ct mandal Joannes? > et Joannes: < Coiisilium, inquit, ttiiiiu
dominus rex, ul lu cos ccleriter absolvas. « Non debuisscs vocassc, sciens Cfrlissiiue quod niilitcs
nego, inquit vir; sanclus, perjne id faclum, sed isti nihil aliud quaeratil adversum le, nisi laiilum
1:011a me lamen. Unde nisi prius dominum papam occastonem ut le morti tradanl. > Cui vir sanctus :
qui seiilentiam dedit cum debita humililate el sa- t Omnes, inquit, mori habemus, nec limore morlis
tisfaclione adicriiit, per me minime absolvi pote- a juslilia flecli debemus : paraior suiii pro Deo
rniit. >.Tunc Raynaldus ctun furore ail: < Mandat el justilia Ecclesixque Dei liberlaie ad mortem
igttur rex quatenus dc terra sua ccleriler et sine excipiendam, quam illi ad inferendam. 1 — < Nos,
mora exeas cum clcricis luis alienigenis el omnibus inquit Joamies, peccalores siinius et iiondum ad
ad, te periineiuibus; ne uniis quidem remaneat, morlem parali, neniincmque videoqui gratis mori velit
qiiomam de caelero nec leipsum tueri poteris. 1 Ad praeter tc.i Et ille inquit; « Domiui volunlas flat.i
haec archiepiscopus: < Niiuquani, ail, ab hac hora „ lnterim egressi mililcs armisse munierunt inermem
et deniceps inter Ecclesiara ineam et mc niare in- aggressuri.Coeleri enim milites,quifoiis exspeetave-
terveniet, nisi per pedes ill«*: tractus fuero; neque rant, dum illi cum viro Dei loquerentur, sub lunicis
eniiu iil fugcrem. veni, semper hic nie invenire suis loricati veneranl. Quod cum iiuniiatum fuisset
poteriiis; vos quoque lalia mihi ex parte regis di- ei dixerunl monachi ad eum : « Domine, veni iu
ccrc 11011 tlebuistis: cognosco enim cgo prudeiitiam ecclesiam, nam homincs isli vel ad caplionem vel
ct iiiodesliam illiua quod isla mihi 11011 mandaret. 1 ad interfectionem luam se pracparant.i Et ille ait :
Respoiideruni, oiiuies. una voce assereutcs quod rex « Non tiineo eos: hic exspeclabo quidquid Deo pla-
ita mandassel: « Item, ail vir sanclus, possem ego cuerit.i Milites vero jam parati cuni terrore et stre-
et debereinjuste. conqueri de liominibus regis qui pitu ad januas aulae accesserunt, quas obseratas
muitas mihi delioneslaiioiies et gravamina pobtquaiii reperientes nulla vi, ijuanquam id lolis nixibus len-
ingressus suin sedeni iiieam inlulerunt. fsaui inler taverunt effringere potnerunt. Eiat aulem cum eis
caetcra homines ineos percusserunl, suiiiiiiarium quidam Robertus de Broco qui omnes aditus el di-
ineum abscisa cauda dehonestaverunt; dolia quoque verticula domus noverat: qui ait adeos : < Sequi-
cuin vino.quod rex ipse mihi conlulerat et huc ad- niini me, iniroducam enim vos alia via. 1 Eo igitur
vehi fecerat violenter rapuerunt. 1 Ad haec Hugo D ducente venerunt per pomarium et usque ad came-
tle Maurevilla :'«. Si hoinines, inquil, regis erga le ram pervenerunl. Sed cum nec ibi ingressuin inve-
vel tuos in aliquo excesscruut, quare 11011 hoc prius niieni, ascendit praedictus Roberlus per deanibula-
tu propria auclorilale iu lorium , quod ibi do veteri tunc. renovabaiur , ut
intiniatuiii est regi, ct 11011
eos vindicasses, eosque exconiiiiunicasses? 1 Et vir aperiret ostia; qubs adesse sentientes qui inlus cum
sanclus ad euin: « llilgo, inqui.t, quam erecto capite viro Dei eranl, omnes ftigerunt praeter aliquot mo-
incedis 1Si quis iu aliquo jura ecclesiaslica leinera- nachos el unum clericum cui nomeii magisler Ed-
veril, et satisfacere conlempserit, nullius exspectaia wardus. Hi appreheiideiites venerabilem viruin ,
liccnlia juslitiam faciam > Ad. bacc Raynaldus : adhuc enini sedcbai, cceperunt eum reluctantem et
< Ninijs, inquit, magnae sunt minae istae. > His di- reiiitenteni atque contradicentem inter manus suas
ctis, exsilientes cum iinpetuinilites suirexerunt et ad ecclesiam porlare. Circumspicientes aulem vide-
steierunl anle virum Dei, dixitque Raynaldus: rtint curiam plenam armatis el pomarium viasque
« Thoina, ex parte regis le difliducio. >Id ipsum et quibus ad ecclesiam pergebatur, praeoccupatas mi-
caeteri milites una voce conclamaverunt. Tunc dixit litibus el obslupuerunt. Tunc diverterunt ad aliud
cis vir sanctus: « Scio quia ad nic occidenduni osiiuin sccrclius quod mullo tempore clausum ct
101 VITA II AUCT. ROGERIO DE PONTINIACO. 102
obseratum nulli trnnsitum praebtierat. Praccucurrit A bus, operuit octilos suos caputque inciinans percus-
aulem unus cx monacliis volens lentare si forte se- sori dedit. « Deo et bea(o Dionysio sanetoqiie Elfego
ram viribus effringere posset, sed mox ut eam te- nie commendo! i haeccum dixissel, accessil Raynal-
ligit, divino nutu, mirante ipso et omnibus qui ad- dus et percussit eum ex obliquo fortiter in capite
erant, ila in manus ejus collapsa est ac si oslio ampulavitque summitalem coronae ejns pileumque
minime adliaesisset. Tunc monachus: « Apprehen- dejecit. Lapsus est ensis supra laevara scapulam,
dile, inqtiil, eum et apportate.iQui accipientes eum inciditqueomnti vestimcnia illius usque ad nudum.
coeperuntportare nec dimiserunt donec in ecclesiam Magister vero Edwardus qui juxla virum Dei stabat,
eum introduxerint. Substiterunt tamen antequam videns ictum imminere, jecit brachium econtra quasi
in ecclesiam venirent; bis in claustro , el semel in eum proteclurus, quod fere penitus abscissum esi.
capitulo. Nam ipsc irascens eis reluclabatiir et ela- Tunc accessit Willelmus de Traci, grandique ictu
liebatur de manibus eorum nolens se portari ab eis. percussit in capite, qui tamen adhuc minime ccci-
lngresso igitur viro Dei in ecclesiam, respicientes dii. Itcra percussit idem Willelmus enixius, et ad
monachi viderunt mililes jam ingredi clauslrum : illum ictnm corruit vir sanclus pronus in pavi-
clauserunt contra eos januas ecclesiae ; videns au- menlo. Richardus vero Brito j'am in pavimento
lem vir Dei clatidi j'anuas dixit: « Per sanctam " prostratumpercussit, fregitque ensem stium perine-
obedienliam praecipio ut sine mora aperiantur : dium ad lapidem opposilum. Dum haecaganiur Hugo
non enim debemus facere caslellum de domo Dei.i de Maurevillo in abigendo populo qui imminebat oc-
Iterum arripuerunt monacbi virum Dei, et ccepe- cupauis erat, et Ua contigit quod manu sua non per-
runt eum per gradus in choriiin dedticere. Quibus cussu eum. Hugo vero Malusclericus omnium homi-
ipseait: < Dimitlite me, et recedite: nihil hic ha- num sceleralissimus accedens ad jacentem posuit
betis facere: permittite Deum secundum voluutatem pedem supra collum ejus, gladiumque defigens in
suam disponere de meo negotio. > Inlerim venerunt capile spargebat cerebrum ejus supra pavimentum,
miliies in ecclesiam le.rribiliter clamantes et vocife- clamansetdicens:» Eamus, mortuusest enim prodi-
rantes : « Ubi est Thomas proditor regis ? i Vir au- lor. i His igitur gestis, egrediunlnr miliies de eccle-
tem Domini ad isla nihil respondit. Clamaverunt sia per viam qua venerant, gladios habenles in ma-
igituriterumet dixerunt:«Ubi est archiepiscopus?i nibus el vociferantes : « Rcgales, regales. i Dimise-
Tunc vir sanctus : < Et sacerdos, inquit, et archie- raiitautem interim in camera arehiepiscopaliRober-
pisccpus sum : et si me quaeritis, ecce invenislis. i tum de Broco, el quosdam alios ad custodiani reriim
Haecdicens descendit obviam eis de gradibus quos Q ( quae ibi erant. Quo iterum revcrsi, slatim fregerunt
ascenderal, diverlensque in partem ecclesiae aqui- arcaet scrinia, accipientes aurum et argeiilum et
lonarem, ibi ad murum prope altare beali Benedicti vestes el libros, etiam privilegia et univcrsa quae ibi
subslilit. Accedcnles igitur ad eum qualuor milites reperiasunt: diripueruntquoque etiara eauos omnes
meniorati, et quidam clericus quem secum adduxc- el uuiversa omnino quacin domibus archiepiscopali-
rant cui nomen Hugo Malus clericus : dixerunt ei: bus usui apla invenire potuerunl. Monachivero emissa
«Absolve celeriter episcopos regis, quos excommu- mullitudine populi deecclesia clauserunl ostia: col-
nicasti. i Quibus ille : « Non faciam , inquit, aliud ligeniesque super pavimentum fusum sanguinem et
nisi quod jam dixi el feci.» Tunc cceperunt ei minari cerebrum novi martyris reposuerunt in vasa. Tule-
mortem. Quibus ille respondit: « Minas vestras non mnl quoque corpus sanciissimumel exposuerunt ante
limeo, nam mori pro Deo paratus sum; verumta- lnnjus altare ubi et pernoctavil, circumsedenlibiis
men bomines meos dimitlileiieque corilingatis eos. i monachis in magna tristitia el mcerore:subposueruiit
Injecerunt igiiur manus in eum, cooperuniqtie eum autem el vasa ad susceplionem sanguinis dcfluentis:
fortiter trahere, nitenles euni imponere humeris non ignorantes preliosissiiniim esse martyris sangui-
Willelmi et de ecclesia ejicerc. Sed vir sanctus fir- nem qui pro Dei amore et Ecclesiae Iibertale fusus
miter stabat in gradu suo nec loco moveri potuit, D I fuerat. Mane facto, venit quidam ostiarius regis
magister namqtie Edwardus, qui solus ex omnibus Roberlus scilicet de Broco, missus a Randulpho de
suis cnm eo remanserat, validissime eum conira eos Brocoquiconvocatismonachisdixit:« Terra vacuata
rclincbat. CumqueRainaldus filius Ursionis qui pri- esl a proditore, qui sicut vivus ita eliam et mortuus
mus injeceral manus in eum, vehementius instaret, ineruisset inhoneste tractari. Nunc igilur tollite
exciiiiens se vir Dei impegit eum a se: ita quod fere eum de medio, et projicite in locum ubi nesciatur,
corruit super pavimcntum, dicens illi: <Recede hinc, alioquin noveritis eum vilissime per pedes exlra-
homo meus es : conlingere me non debes. i ElRay- hendum et per frusta discerplum porcis et canibus
naldus ait: « Nec fidem nec hominium libi debeo, projiciendum. > Timenles igitur monachi acceperunt
eonlra fidelitatem regis. 1 Videns igitur Raynahlus corpus sanctum el exuerunt illud vestimentis suis.
quod a loco nioveri non posset, timensque ne a po- Cumque vestimenta illa, quae usus necessarius exi-
ptilo qui ad audiendas vesperas conveneral eripere- gere vibebatur, sustulissent : invenerunt subtus ha-
tur,evaginatogladioj'ampercussurusappropinquavit. bilum monachi, id est cuculiam , et sub cuculla ad
Vidensvero vir sanclus martyrium suum imminere carnem cilicium asperrimum, demum etiara sub fe-
jamque cominus stare percussorem ; junctis mani- moralibus lineis fcmoralia cilicina nihilominus as-
105 S. THOMiE CANTUAR. ARCIHEP. 104
in
perrima. Ipsa qtioque veslimenta ita arte quadam et A latis el religionis insignia occullis suis liabemcm
nodis apiaia crant ut facile possent exni et indui iiiDesiimabiliiergavisi siuit, et admiranies dicebant
: « Ecce vere monachum et vere eremitam;
propler disciplinain. Crebro siquidem llagellabattir; muluo
vere marfyrem, qui non solum in morte sed et
ipsa ctiam die qua passus est, lertio flagellalus as- ecce
serilur. Passus est aulem ab incarnatione Domini in vita lormenla passus est. i De dolore igitur quera
millesimo cenlesimo septuagesimo primo , quinto de morte illius conceperant, inenarrabililer consolati
die a naliviiale Domini, feria vero lertia. Dicendum gaudenies et exsullantes in Domino securique de
ctiam qtiod Tcrialertia natus est et baplizalus idem patrociniis ejus eum cum maximo honore et alacri
vir beatissimus ; feria lerlia de Norlhamptona fugil, devotione in crypta abditissima sepeliertini. Ubi
feria tertia mare transiit, feria tcrtia nihilomiuus crebra et innumera sanilatiim et miraculoruin
in reditu suo transfrclavit, et feria lertia sicut beneficia per ipsius merita fidclibus conferuniur.
praedictum est marlyrio coronatus occubuit. Porro Pracstante Domino nostro Jesu Cliristo, qui cum
monachi videntes virum beatissiraum omnia sancti- Palre et Spirilu regnal sancto in saecula. Amen.

SANCTI THOM^

CANTUARIENSIS ARCHIEPISCOPl ET MARTYRIS,

VITA TERTIA

AUCTORE WILLELMO FILIO STEPHANI (1).

PROLOGUS.

Ad Dei oranipotenlis gloiiam, et perpetuani lcati B tliamtoniaebabito, ubi maximum fuit rerum momen-
Thomoe memoriam, et ad omnium legenlium vel tum, cum ipso interfui; passionem ejus Cantuariae
audientium profectum et aedificationem, ipsius boni inspexi; caetera plurima, quae hic scribuntur, oculis
archipraesulis et martyris Thomaevilam el passio- vidi, auribus audivi, quaedam a consciis didici rela-
ncm.egoWillelmus, filius Slephani, scrioere curavi: toribus.
cjusdemdomini mei concivis clericus el convielor; Plato rem publicam oratione formavit; situm
et ad parlem sollicitudinis ejus oris ipsius invilalus Africa: in historia sua Sallustius descripsil, occa-
alloquio, fui in cancellaria ejtis dictator; in capella, sione Pacnorum Romanis rebelliuin, el Romanorum
eo celebrantc, subdiacontis; sedenle eo ad cogni- ad eos subjugandos saepius iransmissorum; el ego
lionem catisartim, epislolarum, et instrumenlorum situm et retn publicam Londoniae occasione beati
quae offercbanlur, lector; et aliquarum, eo quando- Thomae.
que jubente, causarum paironus: concilio Nor-

(1) Libellis Ed. Grim et Rogeri Pont. e mss. C in fnitio imperfeclus est, scilicet ubi occnrril famosa
Paris. et Lond. transcriplis et niinc primum vul- ista urbis Londoniensis descriptio ; quoeirca usus
gatis, nibil nec noiarum nec varianlium hic adjiciam. sum editione islius iractaiuli, quae in Lelandi Itiue-
At Will. fil. Stepliani icxluin, eilittn»olim a Sparkio, rario impressa est. Praeter ea quae codex Doucianus
tolum contuli cum cod. ms. qui in biblioth. Bodl. indubie meliora habet, pauca siinl quae ne pereant,
[Douce sub n. 287] servalur : et pleraque qnaein eo imo ne meo judicio nimis fidertt coganlur ieclores,
codice habentiir, in codice Sparkii omissa , ul su- texlui subjeci,
spectae aucloritalis uncinis inclusi.Codex Douciaiius

DESCRIPTIO

NOBILISSIIVLE CIVITATIS LONDONI.E

Ititer nobiles orbis urbes, qtias fatna celebral, civitas Londonia:, regni Anglorttm sedes, una est,
105 VITA 111AUCT. WILLELMO. 13«
quaefamnmsui Jatius diffundit, opes et mcrces lon- iAjuventutis in serotinis aestivis ad auram exeuntis.
gius transmittit, caput allius extollit. Felix est Urbs sane bona, si boniini habeat dominum.
aeris salubritate, Christiana rcligione, firmitate mu- Urbs ista viris esl honorala, armis decorata, multo
nilionum, natura silus, honore civium, pudicitia habilatore populosa; ul lempore bellicae cladis, ju-
matronali, ludis eliam quam jucunda et nobilium bente rege Stephano, bello apli ex ea exeuntes os-
est fecunda viroruiii: quae singula semolim libet tentui habereiilur, etviginti millia armatorum equi-
inspicere. tum, sexaginta millia pedilum aesliniareiitur. Cives
Ibi siquidem cmollil animos hominum clemenlia Londoniae ubicunqiie Iocorum prae omnibus aliis
cceli, non ut sint in Venerem putres, sed ne feri civibus ornalu morum, veslium et mensae lautioiis
sint et besliales, potius benigni et liberales. spectabiles et noti habentur. Habitatores aliarum
Est ibi in ecclesia Beati Pauli episcopalis sedes : urbium cives, liiijus barones dicuulur. Eis est flnis
quondam fuil metropolitana, et adhuc fulura credi- omnis controversiae sacrameiiltim.
tur, si remeaverinl cives in insulam : nisi forle Urbis matronae ipsae Sabinaesunt.
beali Thomae martyris litulus archiepiscopalis, et In Londonia tres principales ecclesiaescholas cele-
praesenlia corporalis, digniiatem illam Cantuariae, " bres habent de privilegio ct anliqua dignitate. Ple-
ubi nunc est, conservet perpeiuam: sed cum utram- rumque tamen favore personali alicujus uoiorum
que harum urbium sanctus Thomas illustraverit, seciindum philosopliiain plures ibi scholae admittun-
Loudoniam ortti, Cantuariam occasu ; ipsius sancli tur. Diebus festis ad ecclesias festivas magislri con-
inluitu, cum jusiitiae accessu, babel altera adversus venlus celebrant. Dispittant scholares, quidam de-
alteram, quod amplius alleget. Sunt etiam, quod monstralive, dialeclice alii; hi rotanteiilhymemata,
ad Christianae (idei cullum pertinel, lum in Lon- hi perfeclis melius ulunlur syllogismis. Quidara acl
donia lura in suburbio, tredecim majores ecclesiae ostentationem exercenlur disputatione, quaeest inter
convenluum, praeter minores parochianas centum colluciantes; alii ad veritatem, ea quaeest perfeclio-
viginti sex. nis gratia. Sophisttc simulalores agmine et inunda-
Habet ab orienle arcem palalinam, maximam et lione verborum beati judicanlur; alii paralogizant.
fortissimam, cujus et area el muri a fundamento Oratores aliqui quandoque orationibus rbetoricis
profundissimo exsurgunt; caemento cum sanguine aliquid dicunt apposile ad persuadendum, curanies
animalium lemperato : ab occidente duo castella artis praecepta servare, el ex contingentibus nihil
munilissima; rauro urbis alto et magno, duplalis omittere. Pueri diversarum scliolarum versibus inler
beptapylaeportis, intercontinuante, lurrito ab aqtii- /P se conrixanlur; aut de principiis arlis grammalicae,
lone per inlercapedines. Simililerqtie ab austro vel regulis praelerilorum vel supinorum, conlendunl.
Londonia murata et lurrila fuil; sed fluvius maximus Siinlalii qtii in epigrammatibus, rhylhmisei melris,
piscosus, Tharaesis, mari infltio refluoque, qui illac utuntur velere illa triviali dicacitate; liceniiaFesceii-
allabitur, moenia illa (raciu temporis abluil, labe- nina socios, suppressis noiniiiibus, liberius lacerant;
factavit, dejecit. Item sursum ab occidente palatium loedorias j.iculantur el scommata; salibus Socralicis
regium eminet super fluvium euradem, aedificium sociorum, vel forte majorum, vilia langunt; vel
incomparabile, cura antemurali el propugnaculis, mordacius denle rodiint Theonino audacibus dittiy-
duobus millibus ab urbe, suburbio frequenti conli- rambis. Audilores,
ntiante. Mullum ridere parati,
Undique extra domos suburoanorum horli civium Inqeminant tremulos naso crispanle cachinnot.
arboribus consiti, spaliosi et speciosi, contigui ha-
bentur. DEDISP0SITI0NE UllBIS.
Item a borea sunt agri, pascuae, et pratorum grafa Singuloruin ofliciorum exercitores, singulartimre-
jilanities, aquis fluvialibus interfluis; ad quas moli- rum vendilores, singularum operarum suarum loca-
iiorum versatiles roloecitantur cum murmure jocoso. D ] lores, quotidiano mane per se stint locis dislincll
Pioxime patet ingens foresla, saltus nemorosi, fcra- omnes, ut ofliciis. Praeterea esl in Londonia supra
rum latebrae, cervorum, damarum, aprorum, el lau- ripam fluminis, inier vina in navibuset ceilis vina-
rorum sylvestrium. Agri urbis salionales non sunt riis venalia, publica coquina. lbi quolidie pro lem-
jejunae glareae, sed pingues Asiaecampi, pore est invenire cibaria, fercula, assa, pisla, frixa,
elixa, pisces, pisciculos, carnes grossiores pauperi bus,
Qui faciant twtas segetes, delicatiores divitibus, venalionum, avium, avicula-
et suorum culiorum repleanl horrea rum. Si subilo veniant ad aliquem civium amiei
Cerealis tnergite culmi. fatigali ex itinere, nec libeat jejunis exspectare, ut
Sunt etiam circa Londoniam ab aquilone snbiir- novi cibi emanturet coquantur,
lciui fonles praecipui, aqua dulci, salubri, perspicua, Danl famuli manibus lymphas, panesque canittris.
cl per claros rivo trepidante lapillos : inler quos Inlerim ad ripam curritur, ibi praesto sunt omnia
Fons Sacer, FonsClericorum, Fons sancli Clementis desiderabilia. Quantalibet mililum vel peregrinn-
nominaliores habenlur; et adeuntur celebriore ac- rum infinilas intrarit urbem, qualibet diei velnoctis
cessu cl maj'orc frcqueiitia scholarium et urbanas hora, velab urbc exilura, ne velhiuimium jejuneni,
107 S. THOM/E CANTUAR. ARCHIEP. 108
vcl alii impransi exeant; illuc, siplaceat, divertunl, \jy banc urbem, ex omui nationc qtiae sub ccslo est, na-
ct se pro modo suo singuli reficiunt. Qtii se curare valia gaudent inslitores habere commercia.
volniil molliler, acipenserem, vel Afram avem, vel Atirum mitlit Arabs; species e.tthura Sabmus;
attagenem lonicum non quaerant, appositis, quae ibi Arma Scylhes; oleum patmarum divile sitva
inveniuntur, deliciis. Haeccquidem publica coquina Pingue solum Babylon ; Nilus lapides preliosos;
Seres purpureas.vesles; Galli sua vina;
est, et civitati plurimum expediens, et adcivilitalem Norwegi, Russi, varium, grysium, sabelinas.
pertinens. Hinc esl quod legitur inGorgia Platonis,
Urbe Roma, secundum clmnicorum fidem, satisan-
juxta medicinam essecocorum oflicium, simulacrum
cl adtilalionem, quartae parlictilae civilitalis. Est ibi liquiorest. Ab eisdem quippe patribus Trojanis ha:c
cxlra unam porlarum slatini in suburbio quidam prius a Bruto coudita esl, quam illa a Renio et Ro-
re et nomine. Ouiiii sexta mulo : untle et adhuc antiquis eisdem ulunlur le-
plamis campus feria, nisi
sit major festivitas praeccpiae solemnitatis, est ibi- gibus, communibus insiiitilis. Haecetiain similiter
tlem celebre spectactiliini nobiliuin equorum vena- illi regionibus est distincta; habet annuos pro con-
habet senatoriam dignitalem,
Jium : specialuri vel empfuri veniunl, qui in urbe sulibus vicecomites;
et magistralus minores; eluvies et aquaeduclus in
adsunt, comites, barones, mililes, cives plurimi. ad genera causarum deliberativae, demoustra-
Juvat videre gradarios succussatura nitenie suavi- R l vicis;
tcr ambulanles; pedihus lateraliter siniul ereclis, tivae, judicialis, ioca sua , fora singula; habet sua
diebus staluiis comitia (2). Non puto urbem esse, in
tpiasi a subaliernis ct demissis : binc equos, qui ar-
durius sed qua sint probabiliores "coiisucluilines, in ecclesiis
migeris magis coiiveiiiunt, incedenles,
Dei bonorandis, feslis feriandis,
expedite tameii, qui quasi a contradicloriis pedes visilandis.ordinatis in
siuiul elevaut el deponunt : hinc uobiles puilos ju- eleemosynis dandis, hospilibus suscipiendis, in
niores, qui noiidum freno assueli, desponsationibus flrmandis, malrimoniis contrahen-
(lis, nuptiis celebrandis, conviviis omandis, convivis
A/lii(s incedunl, et mollia crura reponunt. liilarandis, etiam in exsequiis curandis et cadaveri-
bus huraandis. Solae pestes Londoniaesunl immo-
Ilinc summarios membris validis el vegclis : hinc dica slultorum polatio, et frequens incendium. Ad
dexlrarios preliosos, eleganlis formae, stalurae hone- haecomnes fere episcopi, abbates, et magnates An-
stae, micanles auribus, cervicibus arduis, clunibus gliae,quasi cives ct municipes sunt urbis Londoniae;
obesis. ln horum incessu spectant emptores, primo sua ibi liabentes aedificiapraeclara, ubi se recipiunt,
passum suaviorem, poslea rnoium citaiiorem, qui ubi diviies impensas faciunt, ad concilia , ad con-
esl quasi a contrariis pedibus anlerioribus simul /C venlus celebres in urbem evocati, a domino rege,
solo amolis el aitmotis, et posterioribus similiter. vel metropolitano suo, seu propriis tracli negoliis.
Ciim talium sonipeduin cursus iiiiminet, el alioruun DE LUDIS.
forte, qui similiter sunt in genere suoad vecluram Amplius et ad ludos urbis veniamus, quoniam non
validi, ad cursuram vegeti, clamor attolliuir, vulga- expedit ulilem laiiium el seriam urliem esse, uisi
res equos in pariem ire praecipitur : sessores alipe- duleis eiiam sit et j'ucunda : unde et in sigllis sum-
duin ptieri tres siinul, aliquando bini ex condiclo, mortim pontilicum, usque ad lcmpora ullimi Leouis
et bini cerlamini se praeparant, docti equis imperi- papae, ex alia parte bullae, sculjito per impressionem
tare, indomilorum lupatis lemperant frenis ora : piscaiore Petro, et supra eiiiu clave, quasi maiiu
boc maxime praecavenl, ne alter altcri cursumprae- Dei de ccelis ei porrecla, et circa eum versu,
ripiat. Equi simililer pro modo suo ad cerlainen Tu pro me navetn liquisli, suscipe clavem.
cursus illius attollunl; ireniuul arlus, morae impa- Ex allera parle impressa erat urbs, et scriptura is-
lientes, slare loco nesciunt; faclo signo, meiiibra ta, Aurea Roma. Itein ad laudem Augusii Caesariscl
extendunt, cursuin rapiunt, agilitate pervicaci fe- Romae, dictum est.
runtur. Certant sessores lattdis amore, et spe victo- Nocte pluit lota, redeunt spectacula mane :
riae, equis admissis subdere calcaria, et nec minus'>D Divisum imperium cum Jove, Cwsar, habes.
eos urgere virgis, et ciere clamoribus. Putares om- Londonia pro spectaculis theatralibus, pro ltidis sce-
nia in niolu esse, secundum Heraclituin, el falsami nicis, ludos habel sanctiores, repraeseniationes mi-
oinnino Zenonis seiitenliam, dicentis, quoniam uoni raculorum, quae sancti confessores operati sunt, seu
contingil moveri, neque stadium peilransire. Parte: repraesenlationes passiouuin, qnibus clartiilconstaii-
alia slaiit seorsim ruslicoi-um peculia, agrorum iu- lia marlyrum. Praeterea quolaniiis, die quae dicilur
struraenla, sues longis lateribus, vaccse disleniis> Camilevaria, ut a pueiorum Londoniae ludis inci-
ubciibu>, piamus; omnes enim pueri fuimus : schol.irum sin-
Ccvora magna bount, lanigerumquepecus. guli pueri suos apportanl magistro suo gallos gaHi-
naceos pugnaces, el tolum illud aiiicmeridiaiiuin
Slant ibi aptae aratris, trahis, et bigis equae : qua- dalur ludo piierorum vacantium spectare iu scnolis
riundam venlres retibus protument; alias cditi fetus> suoruin pugnas gallorum. Post praiuliuin vadit in
obeunt, pulli lasciviores, sequela inseparabilis. Ad1 suburbanaii) planiliein oniiiis juvcntus urbis ad lu-

(-2) Cominenia, eod. Douc.


109 VITA III AUCT. WJLLELMO. 110
uiiin pilaecelebrem. Singulorum studiorum scholares A sessorem unum irahunt plurimi praecurrentes, m.«-
suam babeiil pilara; singulorum officiorum urbis. nibus se lenentes. In lanla citatione lubrici motus
exercilores suam fere singuli. Majoresnalu, patres, aliquando pedibus lapsi cadunt omnes proni. Sunt
ct divites urbis , in equis speclatum veniunl certa- alii super glaciem ludere doctiores, singuli pedibus
mina juniorum, et inodo suo juvenantur cum juve- suis aptanles, et sub lalaribus suis alliganles ossa,
nibus; et excilari videlur in eis motus caloris natu- libias scilicet animalium, et palos ferro aoulo sup-
ralis, contemplalione lanti motus et participatione posilo tenentes in manibus; quos cum aliquando
gaudiorum adolescentiaeIiberioris. Singulis diebus glaciei allidunt, lanla rapacitate feruntur, quanla
Dominicis in quadragcsiina , post prandia, exit in avis volans, vel pilum balisiae. Interdum autem ma-
campos t juvenuin recens examen > in equis belli- gna procul distanlia, ev condicto, duo aliqui ita ab
cosis, in equis certamine primis ; quoruin quisque opposiiis veniunt; concurritur ; palos erigunt; se
el in currere invicein percutiunt; vel alter vel ambo cadunt, non
Aplus gyros doctusequus. sine lacsione corporali; cum post casuin eliam vi
Erumpunl a porlis catervatim filii civium laici, in- motus fenniiur ab invicem procul; et qua parle
siructi Janceis et sculis militaribus : juniores has- glacies capul excipit, toium radit, totum decorlical.
liljbus, ferro demplo, praefurcatis, simulacra belli " Plerumque libia cadenlis, vel brachium, si super
cieiu, canipestria praelia ludtinl, et agonisticam illud eeciderit, confringitur; sed aetas avida gloriae,
exd cent mililarem. Advcniunt el plurimi aulici, rege juvonlus cupida vicloriae; til iu veris praeliis forlius
ii. vicino posilo, et de farailiis episcoporum, consu- se habeat, ila iu simulatis exercelur. Plurimi ci-
lum, etbaronum ephebi; nondum cingulo donati mi- vium dcleclanlur, ludentes in avibus coeli, nisis,
litiae , gralia conceriandi. Accendit singiilos spes vi- accipilribus et hujusmodi, et in cauibus militanti-
ctoriae; cqni feri adhinniunt, tremunt artus, frenos bus in silvis. Habentque cives siuiin jiis venandi,
inandunl; impatientes morae slare loco nesciunt; in Middelsexia, Herlfordsifa, el tota Chiltra, et in
cum tandem sonipedum rapit ungula cursum, ses- Canlia
usque ad aquam Crayae. Londonienses, lunc
sores adolescentes, divisi agminibus, Iii praeceden- Trinovantes dicli, CaiiiraJulitim
Caesarem,qui inill.is
libtis instant, nec assequunlur; hi socios consequun- nisi
sanguine fuso vias liabere gaudebat, .repulerunl.
In
tttr, dejiciunt et praetervolanl. feriis paschalibus Unde Lucanus :
liidunt quasi praelia navalia : in arbore siquidem
Terrila qumsitis ostendil terga Britannis.
mediamna sculo fortiter innexo, navicula, multo
renio el raplu fluminis cita, celsa in puppi stantem Civilas Londonia peperit aliquot, qui regna plu-
habel juvenem scutum illud lancea percussurnm ; rima, et Roinanum sibi. subdiderun.t imperlum; et
qui si sculo illi lanceam illidens frangaieam, et pbniiiios alios, quos niundi dominos virlus evexit ad
immolus persistat, liabct proposiliim, voti compos; deos, ut fuerat in Apollinisoraculo Bruto promissum:
si vero lancea integra forliler percusserit, in pro-
fltienleinamnem dejicitur : navis molu suo acta prae- Brute, sub occam solis, truns Gallica regna,
lnsula in oceano est undique clausa mari ;
terit. Sunt tamen hlnc inde secus scutum duaenaves Ilanc pele, namqne libi sedes erit illa perennis
stationariae, ct in eis juvenes plurimi, ut eiipiant Hic fiel nalis allera Troja tuis.
Hic de stirpe lua reges nascenlur; et ipsis
percussorcmflumine absorptum,cum primoemersus Totius ternc subditus orbis erit.
comparet, vel summa rursus cum bullit in unda.
Supra pontem, et in solariis supra fluvium, sunt qui Et lemporibus Chrislianis nobilem illum edidit im-
talia spectent, multum ridere parali. In feslis lota peralorcm Constantinum, Helenaercginae fllium, qui
seslatejiivenes lutlentes exercentur, arcu, cursu, sal- iirbem Romam, et imperialw insignia omnia Deo
tu, lucta, jaclu Japidum, ameuiaiis mlssilibus ulfra donavil, c beato Petro, et Sylvestro papae Romano,
nietam expediendis, parmis duellionum. Puellarum cui et slraloris exhibuil officium, el se non amplius
ciihara choros ducit usque imminenle luna, et pede D imperatorem, sedsanclae RomanacEcclesiaedefenso-
libero pulsatur tellus. In hieme singulis fere festis rem gavisus est vocari; et ne pax domini papae,
ante prandium, vel apri spumanles pugnanl pro occasionepraesentiaeejus.saecularisstrepilus lumultu
capiiibus, et verres fiilmineis accinti dentibtis ad- concuteretur, ipse ab urbe domino papaecollala om-
dendi succidiae, vel pingues tauri cornupetae, seti nino discessit, et sibi civitatem Byzantium aediflca-
ursi immanes, cum objectis depugnant canibus. Cum vit. Londonia, et modernis temporibus, reges illu-
csl congelata palus illa magna, quae mcenia urbis stres magnificosqiiepeperiljiinperalricem Malildem,
aquilonalia alluit,exeunt Iusum super glaciem densae Henricuin regem lertium, et beatum Thomam archi-
juvenum turmae : hi ex cursu molu caplato cita- episcopum, martyrem Chrisli gloriosum,
tiore, distanlia pedum composita, niagmun spatitim .... Quali non candidiorem
latere altero praetenso perlabuntur. Alii quasi ma- Terra lulit, nec quo fuerit devinctior alter
gnos lapides morales de glacie sedes sibi faciunt; omnibus bonis lolius orbis Lalini.
111 S. THOMyECANTUAR. ARCHIEP. m

VITA ET PASSIO SANCTI THOMJE

AUCHIEPISCOPI
ET JIARTYRIS

EDITA A MAGISTROWILLELMO FILIO STEPHANI.

Realiim Tliomain, aiilequam exirct devenlre, no- /A doniensis , et vicecomitum clericus et ralionalis
vit Dominus et praedesiinavit; el qualis qiianius- effeclus; ubi laudabililer se habens, didicitpruden-
que futurusesset, matri per revelationem declaravit. tiam liujiis sacculi, qua postmodum probe noverat
Siquidem ilJa praegnans adhnc vidit per somnium, conimunia Ecclesiae Anglorum, et publica lotius
quod archiepiscopalem Ecclesiam Canluariensem regni egregie et munifice iractare negolia : qtiem-
lotam in utero haberct: eumque in lucem ediium admodum,
obstetrix in manibus lollens, ail: « Archiepiscopiim Cervinnm pellem postqunmlatravil in aula
queindara a lerra clcvuvi. > Duni in cunis j'acerel Militat in silvis calutus
infantulus, una nocle visum est malri suae, quod venit ad curiam Theobaldi archiepiscoot.
liutricein alloquerelur, qtiesta quod pucr cooperto- Quomodo Snbinde prodeunlibus annis et mcriiis, adhaesit
rium non haberet : cui nnlrix : « Imo, domina.opli-
Theobaldo bona: memoriaj Cantuariensi archicpisco-
mum h.ibet. > Cui illa : < Ostende iuilii. i Nutrix
Baldiiinum archidia-
jliid afferens ct ostendens, et tottim explicare vo- p(i,peri!uosfiatres BoIoniensess
conum, el magislrum Eustachiiun, hospites plerum-
lens, nec valens, ait : « Tantum est, quod non et familiares archiepiscopi.in ipsitis
inlioc totnm evolvere. i Cui nialer: , que palris ejus,
jiossum tjialamo B :
< Inlra in aulain, et ibi cxplica. i Nulrix hoc faeere nniitiam intiodiiclus el eo familiarius, quod pree-
« fatus Gilbertus cum domino archipraesule de pro-
elaborans, ait: Sed nec hic quco totum expli- et
care. i Mater mirata, ait : « Exi a domo in plafeam pinquitale genere loquebatur;ut illeorfu Normaii-
el circa Tierrici villam de equeslri ordine,
fori modo vacanlis, ibi nimirum poleris. i Sed nec niis,
nalii vicinus. Horuin, inquam, et patris introdiiclu
ibi niitrix potuit, et dixit: < Tanltim est cooperto-
archiepiscopus sui gregis scripsil Thotnam; poslca
riiim, quod finem ejus nequeo invenirc; videtur fortem Ad villam de llerges
totam expcrtus bonumque.
operire Angliam expliealioni ejus anguslam,
et nltra extenditur. > (4) primiiin venit ad curiam archiepiscnpi, cum uno
solo armigcro, Radulpho de Londonia.
lgitur Thomas nattis est ex legitimo malrimonio,
cl honestis parentibus; patre Gilberto, quiet vice- Ipsa nocte sequenle visum est hospitae suae, ipiod
sederet ille, et loiani vesti-
comes aliquasido Londoniae(3) ftiii; matre Malilda ; super lccttim ecclesia:
inenlis suis dcpendenlibiis coopci uisset ecclesiam.
civibus Londoniae mediaslinis, neque fenerantibus, 1ii crastino somnium viro suo narravit illa, et iu-
ncqtie officiose negoiianlibus,sed de redditibus suis alter illoruin juveiiiiin, adhiic
viventibus. lerpreiaia esl, qtiod
hoiiorifice cnini ignorabat uler essel Thomas, ccclcsiae illius
Qnod palri stio fueril aliquod indicium de eo di- ( villae esset futurus dominus.
**
vinitus reveiaium, hinc scimus : puerum eum pater
in religiosa domo canonicorum Mertoniae,priori Ro- De nobilitaie clericorum curim.
berlo, aliquandiu niilriendum commiserat. Venil In curia illa arcliicpiseopali magni el apprime lit-
aliqua die pater filium vidcre : introducio puero terali clerici erant;
coram priore et patre, palcr procidensfilium pronus quorum phirimosadepiscopatns
Angliae,P.ogerum vero de Ponte Episcopi ad archi-
adoravit. Indignatus ob hoc prior, aitilli : « Delire
episcopatum Eboraci ipse archiepiscopus postea
senex, quid agis? Procidis ad pedes (ilii tui? quod Horuni respeclu Thomas minus lilteratus
honoris ei facis, libi ille facere deberet. >Cui pater proniovil.
sed longequideni allior eslratio morum quain
in secrelo ait:« Doniine, scio quid facio : erit iste eral;
liuerariim : el ipse sttiduil moralitati et pnideiuiaa
puer magnus coram Dsmino. t
iiuendere; ut inier eos adhuc inferior liileris, mo-
De pueritia ejtis.
ribusconspeciioret acceptior apparerei: poslinoduiii
Aiiiiisigitiirinfaiitiae, ptieritiae el ptibertatis, sim- cniin liUuralissimus fuit.
jliciler domi paternae etin scholis urbis decursis, De perseculione Rogeri poslea archiepiscopi.
Thomasadolescensfactus studuit Parisiis : rcversus, Rogcrus ille Thomae successibtis et favoris ejtis
iccepttis est in partem sollicitudinis rcipublicacLon- primitiis iuvitlens apud archiepiscopum, bis obti-

(31 at. Lond, om. ed. Spark. (!) Harwc cd. Spark.
153 VITA III AUCT. WILLELMO. IU
miit.quoda ctiriajussus cst semigrare.Thomasvero i A et cura ; ut vacantes archiepiscopalus, episcopa-
rudis et pudoratus, et nulliiis sibi admissi conscins, tus, abbatias cl barouias, cadentes in manii regis,
uiraqiie vice refugium habtiil apud fratrem arclii- ijise suscipiat et conservel; ut omnibus regis adsit
episcopl Wallermn, lunc archidiacomimCantiiaria:, consiliis; ut cliam non vocatus accedat (5); til
postea episcopum Roffensem, qui et in ipsa curiai omnia sigilliferi, regii clerici sui manu signenliir,
morabatur; ete.ius interventti ad gratiam archiepi- oninia cancellarii consilio disponanliir : iiem ut,
scopi ct pristinum locum esl revocalus. sufliagaiilibus ei per Dei gratiam vitae meritis,
Intclleclii mox ipsius industria, miltebat eum non moriatur, nisi arcliiepiscopus aul episcopus,
archiepiscopus aliquolies Romam pro nogotiis Ec- si voliicril. Iude est ouod cancellaria emcnda nou
clesiae Anglorum ; ubi, Domino favente, sapienler est.
se gercns, in plurimam summoriim ponlifictim et
sancuc RomanaeEcclesiaegratiam reccptus csl. Dc pace reddila Angliw,lieclis Flandrensibus.

De staiura illius el moralilate. El c,uni lempore rcgis Siephani regntun Angliae


Erat siquidem placido vultu et ventislo; stalura profanis decerlatum odiis guerrae (emfestas invol-
.. bcllica undique clades desaevissel; in nna-
piocerus; uaso eniinentiore et parum inflexo ; sen- ] vissei;
sibus corporcis vegetns; eloquio coniplus; ingenio quaque fere lertia villa speluncaelatronura, boslilia
firiuala esscnl; exhaeredatique
subtilis; animo magnus; virlutuin iier jam aliius vidclicct castra,
fuissent nobilesindigenae; et alienigcnac Flandren-
ingrediens, omnibns amabilem se exhibens; oppres-
sis el pauperibus erat compatiens; elatis resisicus; ses, et marticolae (6) viri Cantiam, et plnrimaiii
sociorum promolioni intendens, honorum omniurn regni parlem, occupassenl; cumque diuturiiiiale
fere vicennalis ita turbata essent umnia, ut
venerationi; munificus et facetus; fallere vel falli guerrae
impossibile videretur Flandrenses cjici, et regnum
praacavcns; siatim prudens huius saeculi filius, Iti-
cis fuluriis. in staltim pristinum et antiqnam digiiilatem et pa-
cem reformari, maxime novo rege adolescenle; mi-
Qualiter primum crevil tn reditibus. seralione Dei, consilio cancellarii, et cleriei bono-
Piinium rediluin habuit de dono Joannis Wisor- ruin regni, qui pacis boniim volebanl, inna tres
niensis episcopi, ecclesiam videlicct BeataeMariae primos mcnses coronationis regis, Willelnius de
Liiloream. Posimodum, de donalione archiepisco- Ipra, violenlus incubalor Canliae, cum lacrymis
pi, ecclesiam de Ottefordia. Postea habuit pra?bcn- emigravit : Flandrenses omnes, colleclis impedi-
dam Londouiaein ecclesia Sancti Pauli , et aliani C mcntis et armis, ad mare lcndunl : castella oiniiia
Lincoluiac. per Angliam corriiiinl, pra>ler anliquas pacis con-
Tunc impetrata a domino suo arcliiepiscopo servandae lurrcs et oppida : corona Angliae,revoca-
transfrclandi licenlia per aiinuin sltittuit in legibus (is defeclionihiis, redintegralur : exliacredalis jura
Boloniae,poslea Autissiodori. Processu lemporis et paterna restituunliir : desifvarum lalibulis ad villas
meritorum ejus, ordinavit eum archiepiscopus dia- prodeunl latroncs, et communi gaudenles pace le-
coiium, et fecit Cantuariensis ecclesiae archidiaco- neri, conflant gladios in vomeres, lanceas in falces.
>i11111: post episcopos el ahbates, in ecclesia An- Tcrrifi a furcis fures, simililer agriculturae, alia-
gloruui hic primus et dignior est personalus, et ei riimve arlium mechanicarum fiuiil cxercitalores.
valebalcentiim Jibras argenli. Pax ubiqueesl; clypei importanlur, caulae expor-
tanlur : cxeunt securi ab urbibus et caslris ad
Quuliier faclus esl cancellarius. nundinas negoliaioies, ad credilores repetendos
Consecrato igitur, per maiium ejiisdem archi- Judai.
cpiscopi, secundo Henrico rege Angloruin;commeii- Hujus cancellarii industria et consilio, aduitenti-
daiione et obienlii archiepiscopi, et hortatii aclu- busordinalis Dei, et comilibiis et baronibus, nobile
que nobilis Henrici Winloniensis episcopi, regis D jllud regnuin Angliae, lanquam ver novuin, reiiova-
factus esl Thomas cancellarius, quasi omnibus aliis tur, ecclesia sancla honoratur, vacans episcopatiis,
pracelecius : vir induslrius, animo magna volvens, vel abbatia, honestae personaesinc simonia donatur:
miiliarumque el iiiagnartim rerum expcriens ; cujus rex, favente Regc regum, in omnibus ncgoliis suis
obsequii et honoris vices ita operosus exsolvit ad prosperatur : Angliae regniim ditatur; pleno replel
Dci laudem, et regis honoreni, et totius regni ulili- illud copia cornu : colles culti sunt; valles abiin-
tatem; ul in incerlo sit, ulrum aliquis nobilior, daiil friimeuto, pascuae pecoribus , ovilia quoque
niagnificentior, et regi utilior fuerit, in pacis el balanlibus.
bellicis negotiis. Cancellarius Thomas regni sedera, palatium Lon-
Cancellarii Angliaedignitas est, ut seciindus a donia:, prius fere ruinam, reparari facil; mira cele-
rcge in regni habealur; ut altera parle sigilli regii, riiaieiantum opus perficicns inlra quoddara Pascha
quod el ad ejiis pertinet cuslodiain, propria signet el Pentecosten, tot fabris lignariis, et aliis operariis
mandaia ; ul capella regis in ipsius sil disposilionc tantae ins(anli;c moui cl sonitu opcrantibus, ul vix

(5) Se inaeral cod. Dotic. (6) Maricolw cd. Spark.


115 S. THOMiE CANTUAR. ARCHIEP. 116
alter alierura proxime admotum posset audire lo- iV Qualitcr nulriebat filios nobilium.
qiicnleni. Cancellario, et regni Angliae el regnoruin vicino-
Cancellarii siiramus cral, in clero, miliiia ct po- rum magnates liberos snos servituros millebant,
pulo rcgni, favor. Oinnes varanlcs parocliianas ec- quos ipse lionesta nulrilura el docirina instiliiil, et
clesias villanim et caslroiuni posset habere : nul- cingiib) donatos militiae, ad patres ct propinquos
lns enim ci advocatus negarc auderet, si rogare ciini honore remitlebal; aliquos retinebat. Rex ipse,
vellet; lanla tamen animi niagniludine vicit ambi- dominits suus, filium suum, hxredem regui, ei nu-
tionem, iil paiipcribus sacerdotibus et clericis per- (rieiidmn coininendavit: quein ipse cuin coa:taneis
quircndi ecclc.-ias illas locum tollere praeoccupando sibi multis filiis nobilium, et debila eorum oinnium
tledignareliir. Magnanimiis magna poiius perquirc- sequela, cl magislris , el servitoribus propriis, quo
bat, scilicet pra-posituram Beveiiaci, et donationem dignum crat honore, secum habuit.
prabentlarum de Haslingcs a coiuiie Augensi; et ln qua tanien lantorum saecularium bonorum:
lurrim Londoniaecum scrviiio miHlum addictoruin ; jiompa ipse sa:pe disciplinam secretam, iiudafo ad
castellariam Eye, cum honore septies viginti' mili- flagclla dorso, recipiebat; cum erat in viciniaLon-
tum; et casirum Beikhainslediae. doniae, a Radulpho priore Sanclae Tiinilalis; iu vici-
Ludebal plerunique, sed perfunclorie, non dedita 1B nia Cantuariac, a Thoma presbytero Sancli Marlini.
opcra, in avibus coeli nisis el accipilribus, et cani- Humilis eral humilibus, elatis ferus ct violcns; quasi
bus vcnaticis, et in calculis bicoloribus iniiaiiim erat ei:
Insidiosorum ludebat bella laironum. Parcere subjectis el debellare superbos.
De honore et mensa domus cancellarii. Cancellario hoinagium infiniii nobiles et milites
Cuncellarii domus et mensa coinmimis erat omni- faciebant; quos ipse, salva fide domini regis, reci-
nus cujiiscunque ordinis indigenlibus ad ctiriam re- piebat; et ut hoiniiies suo patrocinio eos ultcriore
gis veiileniibus, qui probi vel essent, vel esse vide- fovebat.
rciilur. Nulla fere die comedebal absque comilibus Trarisfretaturus interdiim sex aut plures naves in
et baiouibiis, quos ipsemcl inviiabat. Jusseral qua- sua habebat velificatione; nnllumque, qtii trans-
que die, novo slramine vel feno in hieme, novis frelare vellel, reinanere sinebat: appulsus guberna-
scirpis vel frondibus virentibtis in aeslate, sterni tores suos et nautas ad pbcitum eorum remunera-
hospilium suiim, ut militum miilliludinem, quam bat. Nulla fere dies effluebat ei, qna non ipse aliqua
scamma capere non poterant, area niunda et laeta magna largiretur donaria, equos, aves, vcslimenla,
recipcret, i:e vesles eoruin pretiosae, vel pnlchraeC auream vel argenteam supellectilem, vel monetam.
eoiiim camisia?, ex areae sorde maculain contrahe- Sic nimirum scriptum est, quidam eroganl propvia
rent. Vasis aureis el argehleis domus ejus renitebal, ct semper abundant; alii rapiuut aliena,
ferculis et potibus prciiosis abiindabat; ut si quae Et curtm semper abest rei;
escnlenta vel poculenta commendaret rarilas, em- lantamque liabebat cancellarius donandi graiiam,
plores ejus nulla eorum comparandorum repellere ut anior et delicice totius orbis Latini repuiaretiir.
deberet charitas. Summe lainen sobrius erat in his, Ut cuique eral aelas, ita quemqne facelus adopta-
ut dc divite niensa dives colligeretur eleeniosyna. Et bat.
quod a confessionis cjus auditore, Roberto, venera- Dei omnipoteiilis inslinctti, el caucellarii SUMSII ,
bili canonico de Mcritona, audivi; ex quo cancella- dominus rex vacanles episcopatus et abbalias non
rius factusesl, nlilla eum polluil luxuria. Superquo diu retinebal, ut fisco suo palrimonia crucifixi in-
el rex ipse diurnas ei el nocturnas tendebat insi- fcrrentiir (quod poslea fecil; qtiod anqilius absit ab
dias : sed lanquam vir tinioratus ct a Deo praedesti- co); iino sine magna mora honestis illas dabat per-
natus mundiliaecamis inieiidcns, luinbos praeciticlos sonis, el secundum Deuni.
babebal. Et quidcin vir sapiens regni moderamini, Iteruni canccllarii consilio dominus rex canonica-
el lantariim curarum publicarum et privatarum in- lem ecclesiam Merilonae, ubi moranles Deum me-
tcnttis occupalioni, rarius illecebris talibus altenla- rentiir, in graliam et faiiiiliaiilaieni recepit; et eani
batur. Quoniam, a presbyterio susceplam sumptibus suis consiimma-
Otia si lollas, periere cupidinis arcus. vit(7),et perpetuis dilavit reditibus: ibique ali-
Vir pudicus cancellarius, osor lurpiiudinis et impu- quando, cum religioso convcnlu, pceniteiiliae tri-
iliciliac,quemdam clericiim suuiii niagnaeprosapiac, diiaiias ante diem Paschae cclebrabat excubias. Posl
Ricardum de Ambli, pro eo quod eujusdamsocii sui, iiociiirnum vero obseqiiium , quod dicitur lenebra-
(liim longitupio aueral in iransinarinis, uxorein se- rum, sed est lucis, die parascev;c usqtie ad horain
duxeral et accubuerat; facla ei persuasioue quod iionain, vicinarum villarum pauperes, orationum-
vir ejus in fata concessissct; a domo et amicilia stia gralia, visitabat ecclesias, pedes incedens, in cappa
projecit, et in lurrj Londoniae incarceraluni ct in abscondilus, uno solo comitatus socio, viarum
compedibus diu afllictum, tcneri fccit. dttcc.

>7) Confiniiuvitcd. Spark.


117 VITA III AUCT. WILLELMO. 118
liem cancellario Thoma suggereiite, panperes A visitare Aschetinus, prior Legecestriae, veniens a
Angligenasmoranles in Gailiis , quos fama celebra- curia regis, qui lunc erat in Gasconia; qui liberius
bal. bouos , vel monachum in religione, vel magi- eum allocutus, ausu familiarilatis, ail: < Quid est
stnim in studio , rex revocabat, et lafes in regno hoc quod cappa manicata ulimini? Haecvestis magis
suo plantabat personas; utmagistrum Robertum de illorum est, qui accipitres porlanl; vos vero estis
Meliduno in episcopali ecclesia Herefordiae; Willel- persona ecclesiastica, una singulariiale, sed plures
inum monachum Sancti Martini de Campis in abbatia dignitate; Canluariae archidiaconus, decantis Ha-
Rameseiae. slinga?, praeposilus Beverlaci, canonicus ibi, el ibi;
Ita ob ipsius dotes virlutum, anirai magnitudi- procuralor etiam archiepiscopatus; et, sicut rumor
neni, meritorum insignia , quae animo ejus inhaese- in curia frequens est, archiepiscopus eritis. >Cancel-
rair;, cancellarius regi, clero, militiae, et populo larius respondit, inler cietera, ad verbum illud :
erat acceptissimus. Perlractatis seriis, colludebant , « Eqtiidem tresiales pauperes agnosco in Anglia sa-
rex et ijise, lanquam coaelanei pueruli, in aula , in cerdotes, quoriim ciijuslibet ad arcbiepiscopatum '
'
ecclesia, in consessu, in equitando. Una dierum . promotionem magis optarein quam meam : nain ego,
coequitabant in slrata Londoniae, stridebat defor- si forle promoverer, ila domiuum meum regein
mis hiems : eminus aspexit rex venienlem senem , " intus et in cule novi,
pauperem, vesle trila et tenui, et ait cancellario: nccesse haberem, aut ipsius gratiam amiltere, aut
Videsne illum ? i Cancellarius : « Video. i Rex : Domini Dei, qttod absit, servilium postponere: >quod
< Quam pauper, quara debilis, quam nudus! Nun- et posl ila contigit. '
'
qnidiie magna essel eleemosyna dare ei crassain et Rex Angliae ad suam transfretationem navem
calidam cappani ? > Cancellarius : « lngens equi- suam propriam solet habere. Cancellariiis ei fieri
dein, et ad hiijiismodi animuin etoculum, rex, ha- fccit non unam solara, sed tres siiuul naves oplimas,
bere deberes. i Interea pauper adest: rex subsiitil, etomnibus nccessariis instructas, ut nibil deesset;
et cancellarius cum eo. Rex placide compellat pau- el eas regi domino suo dono dedit.
'
perein, et quaerit si cappam bonam vellet habere. Venerunt aliquando in Angliam nunlii regis Nor>
Pauper nesciens illos esse, putabat jocum, non wcgiae: qno audilo, canceilarius misil obviam eis,
seria agi. Rex cancellario: « Eqtiidem tu hanc in- qui eos ad curiara doniini regis ducerct, et eis sum-
gentem habebis eleemosyiiam; > et injectis ad capi- plus necessarios, homine canccllarii, ministraret.
ciura ejus manibus, cappam novam et optimatn Nicolaus archidiaconus Londoniae incidit semel in
tle scarleta et grysio qua indulus erat, rex can- P offensam regis, unde douitis ejus, familia ipsius ex-
cellario auferre, ifle retinere laborabat. Fit ibi mo- pulsa, GXregis praecepto serata, et regi subhastata
tus el lumultus magnus : divites el milites, qui eos fuit. Non desiitit bonus cancellarius, quin ipsa die
sequebanlur, mirali acceleranl scire quaenam esset archidiaconum regi Veconciliaret, et ad possessio-
tam subila inler eos causa concertandi : non fuit, nem revocari suain impelraret.
qui diceret : intentus erat ulerque manibus suis, Eodemque modo ofliciosus fuit quandoque epi-
ut aliquando quasi castiri viderentur. Aliquandiu scopo Cenomannensi, et Giloni archidiacono Rotho-
reluctalus cancellarius, sustiuuit regem vincere, magensi: nam cum iu schismaie RomanaeEcclesiae
cappam sibi inclinalo detrahere, et pauperi donare. biac Octavianus et imperator Fredericus qui eura
. Tunc primum rer sociis suis acla narrat : risus fovebant: inde calholicus papa Alexander consilio
omniura fugens : fuerunl, qui cancellario cappaset suorum cardinalium nunlios suos misissent ad regem
pallia sua porrigerenl. Cum cappa cancellarii pauper Francorum, et regem Anglorum tunc transmarmum;
senex abit, praeter spem locupletatus, laetatus, et illi aulem, convocatis episcopis plurimis et summa-
Deo gratias agens. libus regnorum suorura, apud Novum Foriim, cum
Aliquotiesque ad hospitium cancellarii rex come- congregati cssent, nunlios illos et raliones eorum
debat, lum ludendi causa, lum gratia videndi quae D audiluri, et de merito electionis eoruin, iiiritisque
de ejus domo et mensa narrabanlur. Rex veniebat obedienliaese suoderent, tractaturi : placuissetqne
aliquando equo admisso in hospitium cancellarii landem eis Alexandri electio quaejuslior els el san-
sedentis ad mensam ; aliquando sagitta in inanti, ctior non immerito visa est; pro eo quod archiepi-
-rediens venatu, vel iturus in nemus : aliquando bi- scopns Rothomagensis Hngo eam approbavit, el per
bebat, el viso cancellario recedebat; aliquando sa- Gilonem nepotem et archidiaconum suum suffraga-
liens ultra mensam, assidebat et comedebat. Magis neis suis recipiendam mandavit; rex vehementer
unanimes et amici nunquain duo alii fuerunt tem- commolus, domos archidiaconi dirui praecepit, quo-
poribus Christianis. niam in ipsuni archiepiscopum grandaevum,el virum
Fuil aliquando gravi tentus infirmitate cancella- magnanimum palam excandescere rex verilus est.
rius Rothomagi apud sanclum Gervasium. Venerunt Tunc domino regi supplex ail cancellarius: <Domine
eum duo reges simul videre, rex Francorum, el rex mi rex, equidem domus illa quam ruere praccipifis,
Anglorum, dominus suus. Tandein dispositus ad sa- archidiacoiri Gilonis est; sed hospitium meum est. i
nitatem et convalescens, una dierum sedit ad ludiiin El hujusmodi dixit apposite ad persuadendum, ul
scaccorum, indutus cappa manicata. (ntravit eum landem a rege delinilo el suaso, archidiacotii pacein
119 S. THOM/E CANTUAR. ARCHIEP. 120
ciim domus ipsitis inlcgriiate oblincrel. In crasliuo A stium attendens, el se lantae rei commetieus, juxta
andivil rex, quod episcopus Ceiioniaiinensis Alexan- illud poeliciim :
diiim papam recepisset exemplo domini Roihoma-
Metire qttod atides ; nuplinliler se inttruit,
gcnsis, et nuntiis ejus obedientiam promisissel papae Qui nuplias millitur conciliare fuluras.
servandam. Rex iraius est, quod ejtis sine jussu et
licentia et senlenlia lioc fecisset. Marescalli regis, Parat oslendere et effundere luxus Anglicani opu-
commotioneejus vel forle praeceplione intellecta, ad Ieuliam; ut apud onines et in omuibus honoretur
bospilia cpiscopi vadnnt, cliamis succisis, equos eji- persona mitteniis in misso, et missi sua in se. Cir-
ciunt, sarcinasepiscopi in vicosexportani, euiii hospi- citer duceiifos in equis secum habiiil de familia sua,
lio privani; a curia episcopus turptler rccedere com- mililes, ciericos, dapiferos, servientes , armigcros,
pulsus est. Facit rex breves scribi, ut donius ejus nobiliuin filios, inilitanles ei, el armis omues instrii-
Ceiioinaiinidiruanlur. Signalas breves rex in manu ctos(8). Omnes isti.etomniseorum sequela.novo fe-
(cnens, ct oslcndeus publice, ail astaniibus : < Equi- stivo fiilgebantornalii vestiura, quisquepro modosuo.
dem Ceiiomaniienses audient de episeopo suo ruino- Ilabuil etiani viginli quatuor mutatoria veslimen-
reni. i Oiiinis clertis, qui adcrat in tanta duorum lorum (9), omnia fere donanda, et in transmarinis
reguin curia, doltiil; cancellarius siqira oiiuies : g relinquenda, el omnem eleganliam varii, grysii, et
iniclligens aiiiem regem in lanla ira frustra com- pelliiim peregrinarum, pallioruinqiioqueet tapeium,
pelleiiiliim et rogandum, praecepit ciirsoribus regis, quibus llialainiis et leclus cpiscopi hospitio recepti
bajulis lilleiarum illaruin, ut non festinarenl; el ornabantur. Ilabuil secum eanes, aves oiuiie gentis,
ciini ilineie duorum dieruin Cenoinannis venire quo reges iiluntur et divites. Ilabuit in comitatti
possenl, non illuc venireut, nisi quarlo die, acquie- suo octo higas curules; iiiiamquainque bigam quin-
veruiit illi. In cra;jii.:o ad dominum regem episco- que equi trahebant, dexlrariis corpore et robore
pos ire suasit cancellarius pro Ccnomannensi r«- similes : quisque equus stium sibi depulalum habe-
gaturos : ieriinl aliqtti, regem inexorabilem invene- bat fortem jiivenem nova tunica siicciiicium,euniem
runl; ieruni alii, suggerente cancellario, repulsam ciim biga ; ipsaque biga suum veredura et custodem.
passi sunt. Tiindeui canccllarius ipse regem adiil, Duae bigae solam cervisiam trahebant, faclam in
proepiscopo oravit; in craslino similifer : inslanlia aqttae decoctione ex adipe frumeiiti, in cadis fer-
cancellaru rex compulsus, landcm acquievil ; ptt- ralis, donandam Francis, id genus liquidi plasmatis
lans jain, quod domus episcopi vel tota vet iiingna miraiitibus, polum sane salubrem, defaecatum;colore
ex parie coiruissel. Slalim litleras regis de pace vineo, sapore meliori. JIab3b.il cancellarii capella
episcopi caucel!arius misit praefeclo Cenomanni per C bigatnsuam,camerasuam,expansamsuam,coquinam
iiiiiiiiuni propriuin, cui et iu amicitiae suae obser- siiaui; porlabant aliaeesculentoruin el poculentorum
vautia injiinxit, ut dic vel nocte non quiesceret pes aliquid; aliaedorsalia tapeta, saccos ciiin vestibus
cjus, donec Cenoniannum venirel. llle continualo nocturnis, sarcinas et impedimenta. Habuil duode-
diploiiiaie Ccnoniannuin venit, iiitaclis doinibus cim summarios. Octoscrinia caucellarii coniinebant
cpiscopi, ipso die, quo priores ntinlii domini regis; supellectilem, auream silicet et argenteam; vascu-
qiii lainen prius veneraut, et filteras]regis de do- los, cullulos, pateras, ciphos, cuppas, urceolas,
iiiibus episcopi diruendis ostenderanl. Et hoc qui- pelves, salina, cochlearia. cultellas, paropsides. Aliae
dem d ,lo bono cancellarii se dclusum rex postea coffraeel cliiellaecancellarii continebant monetam,
gavisus csl; sicut legilur in Timaeo de illa iiiuocu- ;vs plurimmn qtiotidianis ejiis impensis et donis
liuin saltiberrim.a sorlis fraude. sufliciens, el vcstes ejus, et libros aliquot et btijus-
Qiiinqiiaginta duos clericos cancellarius in obse- modi. Unus summarius capellae sacra vasa, et alta-
quio suo habebat : quoriun pltirimi in suo erant risornamenla, el libros portabat, caeterorumpraeam-
comitatti, curabant episcopalus cl abbatias vacan- bulus. Quisque summariorum suum habebat agaso
les, aul ejus proprios honores ecclesiaslicos. nein, qualem ct qualiter dccuit inslriictum. Quaeque
Delibeiavit quandoqiie rex Anglorum cum can-. etiarn biga habebal canem alligatum vel supra vcl
cellario, et aliis quibusdam rcgni sui magnatibus,, snblus, magnuin, forlem et terribilem ; qui ursum
peiere a rege Francorum filiain cjus Margaretami vel leonem domiturus videretur. Sed et supra
matrimonio copolandam filio suo llenrico. Placuilt qiiemque summarium erat vel simia caudata, vel
cousiliimi. Haecsiquidem regum ct magnorum viio- humani simulaior simius orit.
rti.ii magna est coufcederatio. 111ingressu Gallicanarnm villarura ct casirorum,
liwc rts et jungit, junclos quoaue servat amicos. priini veniebant garciones pedites
Ad tantam petilionem tanlo principi faciendam quis fruges consumerenati
mittendtis erat, nisi cancelhirius? Eligitur: assen- qinsi ducenti quinquaginta, gregalim eunles sex
liiur. Ijjiuir cancellarius rem, personas, et ouiciumi vcl deni, vel plures simul, aliquid lingua sua pro

(8) Equis ad specxemvenuslis, ad vecluramvalidisi (9) Muricibus Tyriis iteratas vellere lattas, p/Hit»
el mililum ejus dextris Iraliebanlur el scuta et armai vcstcs Iwtosericas, add. cod, Donc.
poitabaniur, adtlit cod. Dotic.
12i VJTA III AUCl. WTLLELMO. 122
morepatriae suaecantanles. Sequebantui' aliquo in- A , ronem, militem, scrvitorem regis, vel rcgin.c regU
tervallo canes copulati el leporarii in loris el laxis Francortim, magistrns scbolaruin, scholares, eiviuni
suis, seu qtio alio dignenlur nomine, cum concura- nobiliores, miineribus suis explebat. Ouinia siui
toribus et sequacibus suis Post modictim stridebant vasa aurea el argenlea donavil, omnia muiatorkt
ad lapides platearum ilhc bigaeferratae, magnis coriis; veslimentorum : illi p:\llium; illi cappam griscam;
animaliuin consutis coopertae. Sequebantur ad mo- illi pelliciam ; illi palefridum ; illi dextrarium: quid
dicam dislanliam summarii agasonibus , positis; plura ? Supra omuem hominem suam graliam ade-
genibus super clunes summarorium, equitanlibtis. ptus esi. Legalione sua feliciter functus est: propo-
Aliqui Franci a domibus suis egressi ad tanliim situm assecutus esl: qnod petiit, ei concessuin est.
strepitum quacrebant, quis veniret, cujus esset illa In rediiu stto Guidoncm de la Val, regis Anglia: iin-
familia? Aiunl illi, quod cancellaritis regis Angloriira pugnatorem, patriae slralaeque ptiblicae depraedalo-
ad dominum regem Franciae missus veniret. Dicunt rem, cer.it, et conjeclum in vincula apud caslrum
Franci : « Mirabilis est ipse rex Anglorum , cujus Novi Fori incarceravil. Hoc iuodo se caiiccllari'is
cancellarius lalis el .tantus incedit. > Sequunlur ad Thomas in pacis studio et tempore Itabuit, quid de
aliquam intercapedinem post summarios armigeri, eo in bellicisnegotiis occupato loquar?
militum portanles scuta, et trahenles dextrarios ; B Qualiler cancellarius regi servierit in sua uerra de
Tolosu.
inde, alii armigeri; dehinc ephebi; deiude, qui aves In exercitu et ODSidioneTolosae, ubi tota Anglia,
portabant; postea, dapiferi, et magislri, el ministri
domus cancellarii; deinde milites el clerici, omnes Normannia,Auuitaiiia, Andegavis, Britannia, Scolia,
liini el bini eqiiitantes; postrcmo, cancellarius, et in praesidiumregisAngliae, militarem maiitun.etfor-
litudinem bellicam emisit; cancellarius de propria
uliqui familiares ejus circa eum.
familia leclam manum militum septingenlos militcs
Appulsus in transmarinis, slatira praemiserat do-
inino regi Francoruin cancellarius mandans quod ad habebat. Et qtiidem, si ejus paiiliim esset consilio,
eum veniret. Venit per castrum Medlenti. Rescri- urbem Tolosam, et regem Franciae, qui favore soro-
ris comitissae Conslanciae se iiniiiiser.it, sed et im-
pseral ei rex Francorum, quod occtirreret ei Parisiis,
el qua die. Rex ilaque volens cancellarium procu- provide sine exercilu et manu Jbrti, invassissent et
lanlus eral regis Angl rum exercitus.Sed
rare, sicut nobilitatis et consueiudiiiis Gallicanorum cepissent;
vana supersiilione et revcrentia rex lentns consilio
regtim est omnem mortalein ad curiam Franciae
esset dorninussuiis rex
venieiilem, quiindiu in curiafuerit, procurare; ediclo aliorum, super urbem.in qua
Parisiis daio prohibuerat nc qtiis aliquid cancella- . Franciae, irruere noluit, dicente in contrariiim can-
C
rio, vel suis emploribus venderet. Quo praecognito, cellario, quod personam domini rex Fraiicorum ibi
cancellarius praemiserat suos ad fora vicina, Lamaci, deposuisset, eoquod supr.ipacla(10)coiiveiitahostciii
se ei posuissel. Non niulto posi, vocata et congre
Corboili, Pontis Isarei, Sancli Dionysi".; qui sibi
enierenl panes, et carnes, el pisces, vina, et cibaria, gata venit in urbem militia regis Frahcorum ; el rex
in abundanlia, mutato, suppressisqiienominibiis,ha- Anglice, cum rege Scoliaeel omni exercilusuo.inops
bitu. Et cum Parisiis douiiis Templi hospilitim ha- voti el inefficax proposili rediit; capla lamen pritis
bituriis ingrederetur; occurrerunt ei sui dicenles, urbe Cadurcio, et plurimis castellis, in vicinia Tolo-
eranl comilis Tolosae, et suffragaiieoruin
«iuodhospitium oninibus bonis inslruclum admoram sae, quae
triduauain inveniret, quaque die mille liominibus ejus, vel quae comes Tolosaeregis Angiiae fauloiibu»
procurandis. Equidem in divitiis regis Salomoiiis ditum prius abstulerat. Ad quae omnia reiinenda, posl re-
regis Angliae, comitibiis omnibus reeiis.iiili-
legitur quot animalium carues quotidianis ejus im- bus, solus cancellarius cuiii
ct una suafamilia, et soIoHcn-
pcnsis suflicereiil; equidem die, anguillarum rico de
uniini solum ferculum cancellarii centtun solidis Essexia, constabulario el barone regis, re-
mansit. Et postea tria caslra muniiissiiiia, ct qu:e
sterliuguorum empluni fuit: quod omni patriae notum
eiiam foco proverbii miilto tempore niultis in ore p. I inexpugnabilia videbanlur, ipsemet lorica indutus et
erat de aliis ejus ferculis et impensis sileo. Ex hoc galea, ciim suis in manu forti cepit. Sed elGarun-
uno intelligi polest, quodmensa cancellarii sumpluo- nam cum militari manu transiil supra hosles; con-
sa et sufficiensfuit. linnataque in rcgis obsequiuin lota illa provincia,
eum doniinus rex Francorura et nobiles graliosus et honoralus rediit.
Qualiter
illi Franci honoraverunt; qualiter ipse vicissimeos; Item qualiler se habuit in guerra Francorum.
et praelerea qua comitate susceperit scholares Pari- Postmodum autem in guerra regis Francorum et
sienses el magislros scbolarum, et cives scholarium domini sui regis Anglorum in Marchia , ad coiiimu-
Angligenarum creditores, dicere non sufficio. Legi- nem lerminum terrarum suarum inler Gisorcium el
tur de Hanuibaie, quod, post inlerfectum Hasdruba- Triam et Ctirceles; cancellarius, pracler propriae fa-
lem, Romam nunlios miserit, dicens eis:<lte, et om- miliae septingenlos equites, alios mille ducentos sti-
nem mortalem explete pccunia. >Idem fortelegit et pendarios inilites habebat, quatuor millia servien-
curavit cancellarius, omnein nobilem Francum ba- tium, per unam quadragenam. Et cuique milil!

(10) Pacta om. e . sparK.


'
123 S. TIIOM/E CANTUAR. ARCHIEP. 12i
quaque tlie, dabaiitur ad equos ct armigcros procu- A lon in fronle sua praeferebal inscriptum. Duaelinea»
randos tres solidi illius monetae; ipsique mililes propendentes sunt duae leges, Christi passionem
omnes ad mensam cancellarii erant. Ipsemet cleri- praeferentes, spinula: sunt clavi, quibus corpus
cus cum esset, cum valenie milite Francornm En- Chrisii; cruci figitur. In ordinaiione sua, unctione
gelranino deTria, e regione subditis cquo calcaribus misericordiaj Dei visibili etinvisibili perfusus.exiiit
venienle armato , lancea demissa et equo admisso siBcularem hominem, et Jesum Christum induittir :
congressus, ipsum equo dejecit, et dextrarium lu- evacuavil, qtiae erant saecularia cancellarii; sat-
crilecit. Et in loto regis Anglorum exercitu semper agens, quae siint boni archiepiscopi.
jirimi eranl milites cancellarii, sempermajora aude- Itaqtie oiiini custodia excubabat animum suiiin.
bant, semper pracclare faciebanl, co docente, duceu- Sermones ejus serii erant ad aedificationemaudilo-
te, co horlante : canere educini, canere receptui, in rum : opera ejus, misericordiaeet pietatis : senlentise
limis suis duciilibus, quos in exercitu suo proprios, ejus, jusiiliae et acquitatis. Cilicio usque ad poplites
sed universo binc inde exercitui habebat notissimos. asperrirno et vermibus scamrienle, et jiarco cibo
Unde ipse hostis etiam ef expugiialor regis Frimco- carnem edomabat, et consueto potu aquae, in qua
riini, et terrae ipsius in igue el gladio depopnlator, " coctum eral feniculum. Vinum lamen pranguslabat,
in magnam pervenil graliam ipsius rcgis Franco- et dabat coiisideiuibus; et carnium appositarum
rum et magnaium tolius Galli:u, suffragahlibus ei aliquid comedebal ; sed pane reliciebat. Omnia
mcritis fidei praestanlis et nobililatis suaenotissimae: lamen munda inundis ; et in culpa non est cibus ,
quam graliam poslmodum lempore opporluno sibi sed appetittis. Verberibus disciplinalibus frequenter
rex exhibnit. Virtus quippe et in hoSle laiidalur. dorsum nudum exponebat. Proxime stipra cilicium
De eleclionecancellarii in arcliiepiscopum. habuil habitum monachalcm, quoiiiani monacborum
Inlerim diem suum poslremum clausit archiepi- eral abbas Cauluariensium ; supremo, canonicalem,
scopusTlieobaldus. Statuit ergo rex Angloriini can- ul clericis conformarelur. Stolam tamen, jiigum
cellarium siium in arcliiepiscopalum proniovere, Chrisli suave, eirca colluin et diebus et noctibus
inluitu meritorum personae; confidcns, quod sibi ad habebal. Facies ejus exlerior similis erat mullitti-
placitum el niiluin, ut cancellarius fecerat, archie- dini, intus omnia dissimilia. Sancti Sebastiani et
piscoptis obsequereliir. Praecedcnle itaque nolaqtie sanctae Ceciliaeimilalor, quoriim ille sub absconso
omni clero Anglise regis voltintate, quod solum ele- chlamidis Christi mililem gercbat absconditum : illa
ctionis illius merilis derogavit (H), cancellarius cilicio carnem domans, desuper auratis vestibus
archidiaconus Caniuariae, ejusdem ecclesiaearchi- legehalur. ln esu el vestitu religiosior studebal esse
episcopus unaniiiiiler eligilur. Solus Gilberlus He- quam videri. Orationi intenius, Spirilui crealori
refordiac, qui el postea translatus esl in Londoniam, spiritum suum creaium reconciliare, et qiiodam
habitu monacbiis, vinum vel carnem non guslans, modo unire vacabal. Dei et hominum quasi quidaiu
qtiod poluit, dissuasit : ut pulabatur, non bene inlerpres', commendabai oratione Deo hoinines,
zelanseleclioncm, sed male elecium : aspirare enim praedicalione Deum hominibus. Sacrx lectioni de-
et pro se laborare credebalur. Poslmodum eiiim ditus, suum in divina pagina habebat erudilorem.
dixii. iiiiruiii fecisse regcui, qni dehominesaeculari, Intcrdum posl prandium cum sociis conferebat, au-
ei de milile quodam faceral archiepiscopuni. diens el interrogans eos. Usus est convictoribus
Aiino giaiiac niillcsiino centesimo sexagesimo se- viris religiosis, clcricisque honeslisel litteralissimis.
cuiido, octava die Pentccostcs , ecclesiaeCanttia. Familiam habuit simililcr electam, bonorumque
riensis fesla die, dic videlicel sanctae Trinitaiis, in virorum receptui et venerationi devolam. In dandis
. ipsa iiietropolilana ecclesia congregatis suffraganeis erat eleeuiosyiws munificus, mitteiis hospilalibus
cpiscopis oinnibus , per lilium haeredemque regis domibus, et pauperibus collegiis, inlerdum qualuor
Hcnrici secundi IJenricura, et per RicarduindeLtici, vel quinque marcas , interdiim annonam et carnes.
aliosque magntftes Angliae, qui aderant ex parie n Cum eniin piae memoriaeTheobaldus, praedecessor
regis tunc transmarini, bcaius Tbomas, liber el ab ipsius, statutas praedecessorum suorum eleemosynas
omni querela saeculari soluttis el quielus, Ecclesiae duplicarc consuevit, hic religiosa aeniulatione etiaui
Cantuariensi est redditus el repraesentatus, el per duplura ejns censuil duplicandum. Ad hujus pii
manum Henrici venerabilis episcopi Wintoniae, ar- operis observauliam , oninium , quae ex quocunque
chiepiscopus ordinatus. Papa Alexander lerlius ei litulo percipiebat, decimas consecrabat. In secre-
pirllium misit per clericum ejus Joannem Salesbe- liori cellula tredecim pauperum pedes curvatis geni-
rienseni. Arcbicpiscopus contra illain fasciam pe- bus quotidie abluebat, in memoriam Christi; singu-
ctoraleni et humeralcm suscipiendam devotus, pro- lis eorum, postpienam refectionem victualium, qua-
nus et ninlus pedes ivit. Mysterium siquitlem grande tuor argenteos largiens : quod si forte aliquando,
est, illud insigne, illud archiepiscopi singwlare.Pal- raro tamen, in propria persona gerere prohibebatur,
lium pro aurea lamina esl iHStilulum, in qua suni- hoc diligeniissinie per vicariuin faciebat impleii.
IIIIISpoutifex in lege nomen Domini lelragramma- Solitarius agens isque in miraculum lacrymis sui-

(II) Verba quod s. e. i. m. d. om. e<l. Spark.


12S VITA III AUCT. WILLELMO. 126
fiindebatiir : et sic in altaris vcrsabatur oflicio, ac
ic AJ archiepiscopns Thomas curahal, constanter, spleu-
si pr;rseiilialiier in carne geri cernerel Dominicam ii dide, graviier, honcste agere omnia ; adsapientiie
passioneni. Reverentissime divina sacramenla tra-i- ruucla referrearbitrium; sibi imperare; sapientiae
ctabat, ut iniiienlimn fldem el mores iusa conlrecta-i- siare judiciis, non populi;' forliinae non timere insi-
tio inlbrmaret. dias ; contra adversa seplum, niunilum, et inexpu-
Amplius : vagos et egenos in domo sua refinebat,l, gnabilem se gerere; non sihi, sed omnibus ejus
contra hieinem inultos vestiebat. Cantuari;e ple-i- auxilio indijreutibus se naluiii credere, niaxiine
runiqiie in claustrum se recipiebal, et sicul unus is aiiieui ecclesiae suae, quam regendam susceperat; in
nianachoriim ibi sedeniium sedebat stiidens in ali- terris divina conlemplari, Jesuni Christum imitari
quo libro diulili : post ibal visilare innnaclios infir- naiiiiu, et missum ad passiones, ipsuinqiie vere
mos, ut eorum audiret et impleret tlesideria. Erntil diligere, et ejus obseivare mandata ; suam et com-
oppressorum consolator, viduarum maritus, pupil- [- niissarum sibi aniinarum salutem quacrere. Hinc
lortim adjutor. Erat praeterea humilis et affabilis s factum esl, ut consectarelur apud Deum graiiatn»,
innnsiiciis, se efferentibus severus. Contra injusti- apud homines gloriam solidam qiiidem et expres-
liam et insolentiam polentum ipiasi ttirris erecta inn _„ sam, consenlienie laude bonormn virorum, voce in-
Damascum firmabatur, neque ipsius regis preces vel:1 corrupta de eo benc jiidicantium : haec quidem re-
litierae ciiiquam apud eum prodesse polerant, nisii sonat virtuli, lanqiiam echo voci; lanqiiam iinago
cum juslilia. cxemplari. Et quia gloria recte' vivenliiim comcs
Pudore bono nunc maxime replcltis fuil, qui jaml est, bonis viris sicut uec appelenda, ila nec est
pridem etiam cancellarius metas pudicitiae non ex- respuenda, sed Deo aitribuenda. Siquidem ailApo-
cessit. Alier qiiodammodo Moyses erat, tabernacu- stolus : < Narn etsi voluero gloriari, non ero insi-
luin Domiiii crebro intrans et exiens; intrans tem- piens ; verilalem euim dicain. > Hanc tamen glo-
pore acccpto ad Dei contemplationem, exiens adI rinin timuit et sprevit Thoinas, ne forte subreperet
piam erga proximos actionem. Alter Jacob nuncz elatio, scripium esse atlendens, quaniumlibet ju-
copulabai sibi Liain fructu fecimdam; nunc atitenii stus, nunquam lamen sil sccurus. Est atia quacdain
Bachelis pulchrioris boerebat amplexibus. Eratt falsa et vana gloria, quam appetunt homines su-
quasi uniis angeloriim Dei, qui per scalam, cujus> perbi el vani, diviles el hypocrilac : adumbrata sci-
snminitas coelos langebal , nunc descendebat adI licet imago gloriae, cui nulla virlutis, quae laiideiur,
sublevandas necessilates hominum, nunc ascende- subest solidilas; sed videlur similitndo quaedaiii
bat ad divinae niajesiatis et supernae claritatis in- „ apparens quidem specie, non existens auieiri in re.
luitiiin : suspensus a lerrenis ct iransiloriis sum- Q Et sicut boni verac laudis gloviam meluunt, iia
mopere intendebat in coelestia. Vacabai virtutibtis, mali falsam gloriam appetunt; vcl etiam si quid re-
qiiie vitam et prsesciucm beatificanl, et proinerentur ' cte fecerint, appetentes inde latidem vel praemium,
aclcrnam. Aderat ei priino regina ralio, quae ul db- co ipso amittiiiU et noinen et meriltim.
mina ancillis, ita illa cupidiiaiibus el pravis animi Gloriosus archiepisc^ptis Thomas contra spem
motibtis iinperat. ltaque ductu ralionis progressus regis et omnium ila saeculiiin deseruit, ita repente
est in virluteni; quae sese diligcns aspernatur con- mutatus est mutatione, quae esl dexterae Excelsi, ut
traria, et a se oriens, rursns :ul se rcverliliir, et oiiines niirarentur.
oinnia sua coiuplexa nibil qux-rit alitinde. Adcrant De lentatione diaboli per tnalos el injustos hominet
ei virltitis species quaiuor : prudentia, quae eniii fucta.
reddidit discretum in reruni cognitione, persona- Aiiliqitus hostistalem in Ecclesia Domini ereciam
rtim, loci, lemporis aesliiiialione, in pravorum fuga, cohinmain, lalem supra candelabrum Dei accensam
in apjieiendorum eleclione; justilia, qua Deo et cui- lucernam invidit. lnimiciis homo seminat zizania.
quequod suiiiu eral, conservare studebal; forliludo, Primoei regis lollit benevolonti.ini, quasi indiglie
quae eum in adversis vindicans, a malurum prae- D 'ferrc rex debeat, quod, qui eiimpriiuocanceUariuin,
senlium aegritudine el futurorum metu protegebat; ]
posl archiepiscopum fecerat; nunc et a suo se re-
teiiiperantia, quae eum in prosperis niliil immode- itrahilobsequio, et in pluribus ei coniradicil. Regis
rate facere permilteiis, a libidiue omni, et a cupi- familiares
I regi placere quaerentes, et ejus pruricn-
ditale rerum temporalium revocabat, et insolenti non ltes auribus, archiepiscopo delrahebant, eleum gra-
sinebal alacrilate geslire. Haec est qtiadiiga (12) lis | odio habebaiil.
Aniinadab; haecesl diatessaron priina; haccest in Praeterea quidam aulici, clerici regis, timent.es
homine summa harmonia : hic est in homine dul- polius ] ecclesiis suis aliquibus, quas maJe- acquisie-
cis ille et suavis concenlus, qui Dei etiam aurcs iraul, sub archiepiscopi justiiia desiiiui, qiiam aliis
rejilel, et inducit hominem in viiae bealittidinem, inrardinari,
i vel ad majora beneficia cjus lcmpore
quacest, secrelis malis omnibus, cumulala bonorum piovehi; p el per se e! per episcopos aliquot regem et
complexio. s
suos adversus archiepiscopitm incitare el coninio-
llac vitae bealiludine affcctus ei bcalus effecttis verev intcndebant. Nihil' iam ab co vel diei vcl lieri

C12iAuriga cd. Spark.


1-27 s. THOMA: CANTUAR.ARCIIIEP. m
poterat, quod non inaliti.i infelicitim liominum dc- A Et de his suos supra modnm hixus exerceant,
piavjiret. Adeo qtiidem til regi persuadercnl, qtiod ciini lainen pcccaiitilius debitam correclionem non
si archiepiscopi polestas procederel, regia dignilas iiiipendani: dixitque se velle, ne archidiaconi qnem-
essel procnl dubio peritura ; el uisi sibi et haeredi- quam quaiituihcunqiie infamem supcr aliquo ciiuiine
luis suis prospiceret, is deiiium futurus erat rcx, conveniant, praeler oflicialissui conscienliam. Mox-
quem clerus eligeret, et quam diu placeret archi- que ad aliud scrmonem vertens; « cogito, inquil,
cpiscnporcgiialiirus. cogitaiiones pacis nioveorqiie multiim pro bono
Nimirum ophlhalmia vcl lippitudine laboranlibiis pacis, quae in regno meo, clericorum malitia perttir-
iniinica esl lux; et jtistus injiislis gravis erat ad batur, qui rapinas et furta perpelrant, et honiicidia
videndiim, cl conlraritis crat operibiisillorura. Ipse pleriimque. Pelo igitur et volo, ut tuo, domineCan-
soli Deo, et neinini, nisi in Deo,placere quaerebal; tuariensis, etcoepiscoporum ttiorumconsensii clerici
illi inagis regis terreni auribus faciebaut iusidias. in maleliciis deprehensi vel convicli vel confessi
AmicusDei inimicus mundi consliluitiir. Moratum exauctorenlur illico, et mox curiae meae licloribus
[morigeratum ed. Spark.] morosi pcrsequuntur. tradanlur, ut omni defensione Ecclesix desiiluli,
Ilaec prima infeslationis arehiepiseopi causa. corporaliier punianlur. Volo etiam el peto, ul in illa
Adduntur regi et rcgalibtis in hac dissensione plti- " exauctoratione, de meis oflicialibus aliquein inter-
rimi episcnpi, timore amitlendi terram, et terrena, esse conscnlialis, ul exaiicioralum tieiicum niox
quaepossidebanl. Desliitiilur corum consilio et au- coniprehendat, ne qua ei fiat copia corporalem vin-
xilio archiepiscopus. Accessil indighaiioni regis el dictam effugiemli. i
niilitiic regni, quod caslriim Tunebregioe,et tolum Ad haec, doniinus Cantuariensis, cum super pe-
ilhim honorcm, pridem a Canluariensi alienatum titionis hujus responso, nec usquc maiie impeirare
Ecclcsia, a coniite de Clara Rogcro revocare in- posset inducias, secessit in pariein cum episcopis
tendebat, quia scciindum decreta praedecessoribns suis. Moxque hinc inde allegatuin est : episcopi
cl cecoiiomisecclcsiaepnedia licuil colereel augere, dicebant secundumleges saeculi,clericos exauctoraios
11011minorare vel alienarc. Illi auicni comili de curiae tradendos, el post poenam spiritualein cor-
Clara fere omnes nobiles Angliaepropinquitate ad- poraliter puniendos, qiioniam qtio diguiores guiit
liaeiebaiil, qui pulcherrimam totius regui sororem privilegio, eo deleriores judicantur in delicto; ei
hahcbat, quam rex aliquando coiicupierat. Tamen quo deteriores in delicto, eo graviori sunt aflicieudi
prius a rcge pclilain obiinueral archicpiscopus li- supplicio. Non ergo mirum, inquiunt, si privaiioiicni
centiam revocandi praedia EcclesiacCaiituariensis, a r ordinis sequatur supplicium corporis. Id ipsum eliam
praedeccssoribussuis male alienala, vcl a laicis oc- iion soluin Jegibus, sed etiam authenticis probabant
cupata. llem Ecclesiara de Eyncslordia cuidain clc- exemplis; Levitas Veleris Tcslamenli proponentes
rico Laurentio archiepiscopus donaverat. Ejus si- in medium, quos reos forte flagitii lege probibili,
quidem est tam baronum suorum quam monacho- sequebatur mors corporis ; vel juxta similitudiiiein
niiii CaiUtiaiiensiiiiiivacantes in villis donare eccle- criminis, multalio in membris.
sias. Domiiiusvillae Willelmus de Eynesfordia re- Doiiiinus vcro Canluariensis sacris canonihiis
clamans, homines Laurentii expulil; archiepiscoptis consenliens, iu contrariuin allegabal, asserensoiunii:o
cum excommunicavit. Rex statiin archiepiscopo injuslum lore, et conlra cauones, et conira Deuni, si
scripsil, ul eum absolvcrct. Respondit archiepisco- ob unius piiiiilionem delicti, duo quis subeal judicia.
pns, non esse regis praecipere quemquam absolvi, « NecenimDeus judicalbis in idipsmn. i— «Quod
sicut nec cxcommuuif.ari. Rcx contcudit, deregali cnirn, inqui1.,judicat Ecclesia, aut jusliim est aul
sua essc dignilate, quod non excoinmuiiicetur, qui injiistuin : sed non dabis injustum, eril ergo juslum.
de eo in capite leneai, ipso inconsullo. Tandein ad Quod cum iion contineat absoluiionem, continet
rcgein mitigandiim, qui jam in eiira excandescebat, damnalionem. Si ergo damnatur reus, cum exaticto-
et iion nisi pcr nuntios ei loquebalur, archiepisco- p ratur, non debet aliud judicium inchoari ad ejusdem
pus Willelmiimabsolvit. Et ait deeo rex apud Win- coiideiiinalionempeccati. >Adhaoc(pioquecavetidum
dcsoram : t Nuncei inde graliam non habeo. i est, inqiiil, uobis, ne nostro consensuopprinialur et
Pneierea diu ante, lempore scilicet Theobaldi ar- pereat libcrlas ecclesiae, pro qua, exemplo sunimi
cbiepiscopi, adversus cleruni Angliaegeneraliler rex sacerdolis nostii, ex officiotciienuir usque ad nior-
aliqua concepcrat; quoruindam clericorum iiisolcntia tem certare. Nonduni autem usque ad morlein
provocalus. reslitislis.
(15) Unde aliqunndo in concilio doniinus rex Ad haec episcopi pereuntem Ecclesiaeliberlalcm
quacdainsalis dtira proponereccepit.Priiiioenim con- iiiilltimperictihim afferre Ecclesia; dicebant. « Se.l,
questiis est de archidiaconorum violenlia, quod alio- aitiiil, [KUiiisnunc expedil, ul pereat, ne toti perca-
rum delicta in stia vertereiit iucra, quod peccatoruni IIIIIS.Faciamus ergo (|iiod rex petil; alioquin peribit
prelia cxigant. fuga a nobis, et uou eiit, qui requirat animas
(15) Unde aliquandousque ad sit, col. 150,lin. 55,- cotlex (Lambelh. n. 138, f. 205) qtiem ieviler in-
OIII.cod. Donc, sed habel in alio loco, ulii sub no spe\i. Al procul ilubio seiisum iuierrunipuiil ct in
iiiiiiu tumma cuusm occurrtiiil. Ilubct eiiain alius libro VYillelminiale locata sunt.
129 MTA III AUCT. WILLF.LMO. «30
nostras. Regi vero conseniientes, haeredilaie possi- J\ d servatiirnm promilterel dominus Cantuarieusis;
debinms sancluariuni Dei.et inpossessionibuseccle- a Christi vicario, quod volnit, oblinere non va-
siarum noslrartim secuii dormiemus. Malitiaeeliam luit. Turbatus est ergo rex vchementer, et oiunis
teinporis hujus multa indulgenda sunt. i Hoc enim Jerosolyma ciim il'o : subitoque in illa spirilus
dictniii csl propter schisma, quod lunc fuit in Ro- vehemeiiiia exsiliens, Londonia discessil univcrsis
iiiana Ecclesia; erat nanique apud Alemanniam qui- negoiiis suis iuleclis, el raliociniis pentlenlibiis.
tlani antipapa. Haecdicebant ejiiscopi, tanquam diei Videres tiuic niiirmur in -populo, coinmoloiiein
nulitia sua non sufliciat, nisi cl ipsa atigcatur per in clero. Episcopi lurbati ct tremuli, regem abeun-
maliiiaiti episcoporum. lem sunt proseculi; meluentes, se non piius re-
Ad haec tlomiiius Cantiiariensis zelo doiiius Dei gcm inventiiros, quam audirent, se oiiinia bona
sticcensits: < Video, inquit, vos veslras inerlias sub sua perdiiuros. Moxqueoperali sunt cum rcge oc-
cultatn oniiii mentione Dci el ordi-
specie susiineiiiiaeconsolari,el dispensalioiiis vestrae nis sui eoiivenlionein,
: el lam facile regis pelilioni assen-
praetcxtu, sponsae Chrisli iibcrlatcm suffocari. Et sum postposila ut
prxbueruni, viderentur consensisse lanlum
quis vos fascinavit, o inscnsati ponlificcs? Qtiid
illc petisse; adeo ut qui inter eos
pnidcnii vocabulodispensaiionis inanifestani iniqui- qii.intiitii (li)
lalem vestram cor.legilis? Quid vocatis dispensalio- B aesliiiiabanliirscienliores, ad opprimendam Ecclesiae
libertatem fierent proniores. Caiiluariensis autem
nem, toliiis EcclesiaeChrisli dispcndium ? Rebus
vocabula serviaiu; non cum robus pervcrtantur vo- solus praesul resedit, considerans ad dexiram et ad
cabula. Quod aulem dicitis, maliliae lemjioris multa siiiistram; uec fnil qui cognosceret eum. Require-
fore imlulgcmla; asseniiorcerte, seil non ob id pec- bal in fratiibus solalium, at illi abierunl relro, et
Ciita acciimulanila esse |ieccatis. Potcns est Deus j.iin cum illo non ambulabanl. Pacem tleniqiie pec-
Ecclesi;csuaecondiliouem lacere iiicliorem,quamvis catorum videns, et sibi undique imminere discri-
noii cfliciamini deleriores. Niioquid impotens est mcn : < Unum, inquii, locutus suni; quod terreni
Deus siibvenire sanclaeEcclesiae.uisi per vilia docto- regis regales nullafenus servarem consuetudines,
i tim Ecclcsiae?Arbitror vos compali infirniitaiihus nisi salvo in omnibus ordine meo. Ob id offensam
ob id eplscopi mei dereliqiierutit me ;
Cliristi, qtiasi impotens sil spoiisam siiam erigerc, regis incurri;
nisi sensibus nostris adjuvetur. licvera lenl.it vos ob id toiius orbis oculos offendi. Sed quid? Velit,
Dens. Quaeso iiamque quando se dcbent episcopi uolit mundtis : ego cum morlali paciscens homine,
oflcrre discrimini ? Nunqiiid in tranquillilate et nnllo unqiiam lempore Dei mei et ordinis mei im-
iion in discrimine? Erubescitis ccrte fatcri, iiuod in (" nieinor ero, Deo volente. Absit a me, tit ciijiisquam
morlalis melu vel gralia , Deiim inveniar coiitem-
iranquilliiale. Reslat eigo, ut cuiii in Ecclesia est ! Si angelus tle coelo vcneril, ct lalc mibi
peiiurbaiio, jiastor Ecclcsiae opponat se periculo. psisse
Nec cniin majoris meriti ftiit olim cpiscopis, in suo consilium dederil, anathema sit. i
Fuit siquidem rex aliquolies Eboraci ubi ad eiim
sanguine Ecclesiam Christi fundarc, qiiam nostris
suus de Scardeburglie accesdi,
lcniporibus pro Ecclcsiae liberlalc sanguincm fun- quidam Burgensis
dere. Et cgo qtiiilcm, Dco lcstc, aflirmo, non esse qucslus quod quidam decamis abslulerat ei viginli
nobis iiitiirii a forma illa recederc , quam a s.inctis el duo solidos, uxorem ipsius in capilulis plurimis
palribus nosiris acccpimus. Nec nos quemquam vexatis'. et deferens sine alio accusatore rcam
niorli debemus exponerc, cum etiam judicio sangui- adulterii : conlra quam consuetudiiicni rex legeui
uis nobis non Ucet interesse. > prohibitionis cdidemt. Jussu rcgis deeanus ille
evocatus et coram rege coiivcnttis, priesenti ar-
H;nc verba mox ad regem relala sunt. Videns et Du-
illico quam plures Ecclesiae,non dico coluinnas, sed chiepiscopoetstio, episcopo Lincolniensi, ct
nelinensi, Joanne tunc Eboraci ihesaurario ,
arundines, venlo et
agitari trepidare, audito quod poslea episcopo Piclavensi, respondil edoclus, quoti
non per omnia voto regis csscnt parituii. Et certe a (liacouo et alio laico fueral illa accusata.
stalim anle minas cessissenl, nisi domini Cantua- pvElctiui quodain
liensis conslaniiani persensissenl. Vidensaulem rex, ut niiliiis iieganli ei sua fuissel adjiidicaia purgatio,
tiactaretur, liunc virum ejus archidiacono
quod in verbo illo, ubi \*Dluitprolieere. non valnit, suo dedisse viginti solidos, cl sibi diios. Cuin haec
ciiius ad alia se converlit, sciscitaus ab eis si con- decanus ille coram
rege lestium asiijiulalione ibi
siietudines suas regales essent ci per omnia serva-
pracsentiuin probare non posset, exegil de eo rex
luri. Dominiisvero Canluarieiisis cnm consilio lo-
judicium, dicens quod archidiaconi el decaui regui
cutns : « Etiam, inquit, in oinnibus; salvo tamcn sui liabitatoribus Iioc modo
pltis peciini.e per an-
pcr oninia et in omnibus ordine nostro. > El cuin IIum extorqueaut, quam i|»se recipiat. lertint cum
postea id ipsum rex a singulis ex ordine quaereret, clero illo ct barones ejus ad judicanduui. Tandem
crat quidem lune vox illa in ore omniiim. Cumvero Joannes thesaurarius dixit sibi videri pecuniam
diuiitis instaret, volvens et revolvens, si consue- esse reddeudam Burgensi, el decanum archicpiscopi
tudincs suas regales absolute et absque apposir.a stti stihjiciendiim misericordia:, de bllicio suo. Ad
ordinis sui salvalione, simplicitcr omiiino se ci liacc Ricliardus de Luci :
«[Quid ergo doniino regi
(14) Ante quam ed. Spavk., ncscio an nielius.
PATROL. CXC. 5
131 S. TIIOM.E CANTUAR. ARCIIIEP. 13i2
jtidicahitis, in cnjiis istc incidit cnnsliltiiinnem ? > A l qiiormn iiniiserat ilicsaurariiis E!,oraceiisis, et atter
Joannes : « Nibil, qnia clericus esl. > Richardus : canoniciis Sariini, et nicrqtie Joannes diclus erat,
< Huic senlentia1 non adero. > Et relictis illis, ad ne in opportiinilatibiis suis arcliiepisccpus illorum
rcgem cuni aliis baronibiis rediil. Clerus poslmo- consilio vcl auxilio uiercliir. Alleriunqiie eligi et
diun cum hac intrat senientia, qua ab eodem ordinari episcoptim Pictavcnscm; alicrum vero
Joannc formalore pronunliata , rex averstis , ad exsularc jussil. Sed el cpisco|ium llerefordienscni
archiepiscopum Theobaldtim , dicm praesliiuens, Gilbcrliini propins .iscituni oblinuil a domino p:ip:i
provocavii: et falsam esse sententiam iratus oppido transferri in Londoniensem cpiscopnm, sicul pn-
dixit. Scd infra diem, nuntiata sihi niorte Gatifridi labamr, ut cjus contra arehiepiscopum iucrciur
Iratris sui, iransfrelans appellalioiiein nnn cst coiisilio.
pci-scciitus. Coiisiieliidiiitim illarum plura capitula erant de
Ilem, crant regis jiisliliarii itinerantes aliquaiulo libertatis ecclesiisticae conciilcatione, decleri omni-
apud Dunsiiipulaiii : orta estaliqua allercalio intcr moda opprcssione : ut clericus accusalus tle furio,
Simoiicm filiuin Petri et qiiemdain canoniciim Bc- vel rapina, vel liiijusinodi, primo vnniat in ciu-iam
defordiae Philipptiiii de Brois. Questtis est poslca regis. ltem, ut pro quaniocunque crimine non cx-
Simon regi quod eum Pliilippus, in obsequio ipsius " cominunicetiir comes, vel baro, vel oilicialis regis,
et magna aiidientia, lurpiloquio inhonorassel. Co- rege inconsulto. Ilem ne appclhuiones fiercnlad do-
ram archiepiscopo Philippus snper hoc a rege red- minum papain, nisi pnst litem auditiin in foro ecele-
argulus, cum negare non possct, respondit se siaslico coram decano, archidiacono, episcopo, ar-
conviciis provocalum calore iracundiae dixisse, non chiepiscopo.el tandem in cnria regis. Neaddominiim
animi jiulicio. Exegil rcx jtidicium. Clerus ad papam iler arriperent episcopi, vel alii tierici vocaii
regem mitigandiiiii decrevii, pcr anniim beneficio ab eo, vel appellali, vel appellantes adeum, nisi per
pnebendae suaesimul el regni inhabitatione Philip- liceiili.im regis. Ne omnis' controvcrsia de fidci vcl
pum privandum. Ita fncluni est; nec tamcn rogi sacramenli transgressione sil in foro ccclcsiastico;
satisracium est. sed tanttim de fide adacta, pro ntipliis, vel dote, vel
Prima ilislanlia regis ct sancli Thoma>pro quo- hiijiismodi, quae non debenifieri nisi in facie Eccle-
dam clerico, qtti io Wireccslriae lerritorio (Pceiiatur siae. De aliter dato fidei sacraiiienlo, ut de debilis,
.icciiliiiisscfiliain cujiisil.iinprobi honiinis, et pro ea vel sic, statuit rex causam esse in foro laico. Ilein
ipsiim paliem occidissc.. Ilunc (iericum rex voluil ut cpiscopi a(lsinlomnibiissa:ciil!iribusjii(liciisregis,
judieio curiic laicaeexaminari et judicari. Archi- /_ pr.Tterquam jiidicio sanguinis, ct aliis in hiinc nio-
rpiscopus reniiebalur, ct clerictiui illum in cusioiiia dtiin, quae palam ciiin sacris rannntim constitiilio-
opiscopi Iccit custodiri, ne rcgis jusiitue iraderetnr. nihus dissoiiautiiim rcsonabaut. Sed scriptae nun
Alia, pro clerico, qtii, in ecclesia ipsius archicpi- qiiam prius fuerant, nec eiiam omnino fuerant in
scopi, quaein Loiidonia est el diciiur ectiesia Reat;c regno Anglire liae consueiudines. El etiarn si fuis-
Mariic in foro, furatus est caliccni argeiiiciiin, qiiem seul, ne de antiquilale el IISIIpoiius quam dejure
comprehcnsum rex vohiit judicio saecularijudicari. niteretur, rex, in illis spuriis sialtuis liitiiandis, at-
Arcliicpiscopusjudicio Ecclesiaefecit eiim exaucto- lendere debuissel, quia Doinimisdicil: < Leges meas
v.iri, et cx ubuiidanti ;id regcm uiiligandum caulc- custodile. i ltem illud : < Vaequi coiidtml leges ini-
riar:. qiias! i llcm nusqiiaui invciiiliir Doniiiium dixisse :
< Ego sum consuetudo; >sed dixit: < Ego siim veri-
De cottcilioapud Clarendone habiio. las. • llem consuetudiiiis ususve longaevinon lanta
Ilaque rex, conccptis pridem aliquibus adversus cst auctoritas ; ul a<il ralioiiem, ut ait imperaior
clerum coiniiuiniler, el ntinc advcrsus Thomain ar- paganus, vincal aul legem. Imo , rcvelalione facta
chiepiscopum personaliter, crescciitibiisqucde «lieiu a:qiiilatis et veritatis , cedal usus raiioni; ul in de-
diem slimulalione inimica simiiltatibus, statuit de Q I cretis scripseruni sancti palres : qiionim ergo con-
regalibus suis digiiilaiibus tractare. Cnnvoratur tra ralionem et ecclesiasticam liberlatem statuit et
generale conciliiiin, ct congrcgaliir apud Claremlo- scripsit rex Chrislianus. Sed archiepiscopiis Tho-
itiam. Rex proponit et scribil dignitaies el consue- mas, integer vila: scelerisque ptirus, alias non pole-
ttidines, quas avitas et in regno Angliacesse debere rat alteulari. Imo exquisi.issimo ilolo el arte ma-
dhit. Hobertusarchidiaconiis Oxenfordensis, qui et ligna hoc ci procuratiiin esl, ut vel has tradiliones
postea episcopns Ilerefordensis, et Jordamis archi- corroborans inc.ideret in inanits Dei, vel respuens
>lacoiius Cicestriae, domestici cleiici domus archi- inciderel in manus regis : el condemnarelur lurba-
cpiscopi, el quidiiiii alii, intellecta domini rcgis ira, tor regiae majestatis, inimicus coronae,et occidere-
quae adversus etini praviier concepia quolidianis an- ttir. Dicebaturque hoc coiiiiiienliun fuisse Rogeri ar-
gobalur incremciilis, acccpta licentia discesscranl ab chiepiscopi Eboracensis, et Gilberti Londouiensis,
eo. Rex ciiain slalim a principio, ex qno iram ad- et Joannis episcopi Saruin. Nam et poslmoduin
vcrsns eiini allius conceperat, procuravil longius ab sitper hoc a dominu papa severissime redarguti, se
eo amovere duos probos el honeslos clericos nutri- purgaveriinl in facie hominum, pracslitis sacranien-
ios ab adoIe3centia de bonis ipsius archiepiscopi, tis- Hilario tatncri prius obito, exqiiiril rex a-;sen-
ir,.- TiT.V 111AUCT. WILLELMO. .34
sum clcri, in his slalulis firmandis. Proponitur lan- 1- Aj chiepiscopo terram unam, nieiiibriimqiioddanivillaj
tlcm archiepiscopo, et contradicentibiis episcopis dis-
;- archiepiscopalis de Pagaham. Et aliqtiot diebus pro
crimen a regis interpretibus, lanquam regi coro- i- causa illa sibi designatis, cum breve regis in curiaui
nam regni auferre velit, si haec decreta confirmare e archiepiscopi vencrat: ubi cum 11011 proficeretjnullo
conlradixerit. Archiepiscopus adnitentibus episcopis is siquidem jure muniius, quod lunc Iex eral; probavit
diu restitit, diu contradixit. Tandem ullimi nuntiiii tandem defectuni ctiriae archicpiscopi, sed super
rcgis venerunt, lacrymosis verbis expresse ei seor- librum troporurn extraclum de stib pallio suo : cau-
sim tracio significames, quid futtirum erat, si nonn sanlibus jiistitiariis curiae archicpiscopi, quotl nei-ue.
acquiesceret. Timore morlis, et Ut regein miligarel,I, librum ad hoc, neque talem altulisse tleheret. Re-
acquievit ad lempus, assensu et in ve*bo verilatiii versusque ad regem, litteras cilationis archiepi^copi
stipulationc, el sigillorum suorum impressionc. Ar- in curia regis ei responsuri emertterat : pra:stitula
chiepiscopus, et ille Eboracensis, et om-nes episco-i. liti die exaltalionissanctae crucis. Ad diem autem
pi, statuta illa firmaverunt servanda regi legitime, , illum archiepiscopus non venerat; sed miserat regi
sine dolo malo, et in bona fide. Rex eadem postea a qualuor militcs, ctim Jitleris suisetvicecomitisCau-
decreta transmisit domino papae confirmanda ; quae £ liaepariier altesiantis injuriani Joannis, et imperfe-
. " clutn
ipse lecla et intellecla reprobavit, expavil, damna- / probalionis ejus. Sed quid? Indigne ferens
vit. rex, quod ab eo citatus archicpiscopus in propria
Archiepiscopus Dei electus, post casum fortiorr persona nuii venerat, hoc, si vellet, allegaturus, male
erectus , spirilum rcsumpsit, pceiiiluit, et se ipsumn traclavit nuntios ipsius, raolestus eis in ira et niiuis;
austerioribiis alimeniis ei iiidumenlis gravius coepitt lanquam qui contra regis citalionem, in curiam ejus
affligere, et se ab oflicio altaris suspendit, donec perr excusaiionem falsam et minus utilem altulerant :et
confessionem el condignos pceniteniia; fruclus a Ro- landem datis vadibus, eos vix relaxavit. Et aliani
tnano poniifice absolutus, meruit reiaxari. Vere pce- diem, ad instantiam praedicli Joannis, rex pro ea-
iiiluit, qtiia, quantumcunque in eo erat, errata re- dem causa praefixil, litleris suis ad vicecomiiemCan-
vocare et corrigere parat ; coepiscopis revocare liaede archiepiscopo cilando emissis. Nec tunc enim,
coucessa vel noleniibus, vel regis limore, qui incu- nec diu anle, ei scribere voluerat; quia eum salu-
buit super eos, non audentibus. Ad familiare regis5 tare nolebat. Nec aliara per litteras sibi directas
«lomicilium,lapideo muro circumseptain indaginerau soleninem et primam, ulanliqui moriserat, liabuerat
tle Wodestoke , ubi audierat esse regem, itcr agitt archiepiscopusadconcilium citationem. Dixit, in-
atchicpiscopus, aliquid ei loculurus; sed a januaa "n quam, archiepiscopus se ex mandato regis procausa
rcpulsiis redil Canluariam. ln maritima npitd Ru-_ Joannis venisse; ad quod rex ait: Joannein esse iu
nieneye, villam suam, archiepiscopus recedere deli- ejus servitio Londoniac; venturum auiem in proximo,
herans, ul regis iram ad teinpus declinarel, bis al- et lunc de eorum causa cognosceret. Erat siquidem
lcnlavit mare; sed venlum vel niillum habuil vcl et Joannes ille cum lliesaurariis el caeteris fiscalii
conlrariuni. Quod audilum , regis iram hiaxime in- regalis, numismatis, pecuniae, et publici aeris recc-
flammavit. ptoribus Londoniae,ad quadrangulam tabulam, quae
dicitur Calculisbicoloribus, vulgo Scaccarium; po-
De concilio apud Nortltamplonatn habito. tius autem esl regis labula nummis albicoloribus :
Unde rex poslinodum aliud generale edicit coa- ubi etiam placila corona: regis traclaiilur. Eo die
cilium ; locum designans apud Nortliaiiiploiiain. inter regem el archiepiscopum nil amplius actuui
Oclava sancti Michaelis, feria teriia, concilii dictai est : scd dixit rex ei, i:l ad bospitium irel, ct in cras-
diesaderat; ipsa dievenimus Northamplonam. Re- tino ad causam suam reverleretur. Rediit. Secundn
gem ea die non vidil archiepiscopus : quia rexi die, considentibus episcopis, comitibus, et baroiiibus
circa rivos aquarum et fluenta in avibus coeli lu- Angliaeomnibus, Normanniaepluribus, praeter Ro-
dens veniendo, Norlhampionam sero inlravii. Cra., D jihensem episcopum, qui nonduin venerat, et queni-
slino mane, dicta missa et Jioris, archiepiscopusad I dam alium; archiepiscopus laesaemajestalis coronae
curiam venil, ad caslrum regis : in cameram pri- icgiai arguiliir. Quia, scilicel, ut supra iiarratum
mam inlromissus, sedit regem exspeclans, qui tunc; est, a rege cilafus pro causa Joannis, neque vems-
niissam audiebat: cui venienli veuerabiliter assur sct neque idonee se excusassel. Archiepiscopi de-
gens, vultum exhibuil constantcm, placidum, adI puisio nulliim locum habuit; allegala Joannis sii-
osculi consuelani Anglis gratiam offerendam vere- pradicta injuria, et jurisdiciiouc hnjus causa sua
cuudc recipiendam paraltim si rex praeoccuparel.Ad1 propria, et curiac suaeintegritate. Rex exegit judi-
osculum non est receptus. Primam stimpsit archi- cium. Arcliiepiscopi rationullaeslapprobiiia.Yisum
cpiscopus loquendi materiam,de Willelmo de Curci,, esl omnibusex reverenlia regiaemajestaiis et ex astri»
qui unum liospitioriim suorum occupavcral; petebat- ctione ligii homagii, quod domino regiarehicpiscoput
que a rege, ul iliud sibi vacuari praeciperet: pracce- fecerat, ct ex fidelitate et observanlia terreni ejtis
pit. Secundus sermo ejus fuit, quod ad vocationemi Iionoris, quam ei juravcrat, quod p.irum essel de-
ipsius, pro verbo, quod ei moverat Joaunes Marc- fensus vel cxcusatus^quia ciiatus a rege neque ve-
scallus, vcnerat. SiquiJem Joanncs petebal ab ar- nerat, neqtie corporisinflriniialem, >cl iiecessariaui,
»55 S. TIIOM.1ECANTUAR. ARCHIEP. 136
quaedifferri non possct, ccclesiastici oflicii admini- A i venire deberet, loco et tcmpore, domiiio suo regi,
slrationem per nuntiosallegaverat :condemnandum- quod juris essei, facerel. Exegit rex ab eo stiper
Dixit ille, sc opor-
que cum dixerunt in poenam pecuniariam omninni hoc caiiiionem lidejussonam.
bonorum suorum mobilium ad misericordiam regis. tere super hoc habcre consilium siiffniganeoruiii ei
De proferendo judicio distanlia fuit inter episcopos clericorum suoriini. Rex suslinuit. Ille disccssil, et
eibarones.utrisque alteris illud imponentibus.ulris- ex illa die amplius ad hospitium ejus non veneruiit
eum videre barones, ut alii milites, iiitellecto regis
que se excusanlibus. Aiunt barones : <Vos episcopi
debetis pronuniiare senlentiam ; ad nos non perti- animo.
nel hoc: nos laici sumus, vos personae ecclcsiasticae, Quarta dic, ad liospilitim domini arcliiepiscopi ve-
sicut ille ; consacerdotes ejus, coepiscopi ejus. i Ad nerunt omnes ecclcsiasticae persona: illae.Ciim epi-
haecaliquis episcoporuni : < lino \eslii potins est scopis semotiin, cum abbatibus semolim, snper hii-
hoc oflicii, non nostri ; non enim esl hoc judicinm jusmodi traclatnm habuil, consiliuin captavit. Con-
ccclesiacticum, sed saeculare. Non sedemus hic epi- silio nobilis Henrici Wiutoniae cpiscopi, ordinaloris
scopi, sed harones. Nos barones et vos barones cjus qui ei ad hoc auxilium validum promisil, tcn-
pares hic sumiis. Ordinis autem noslri rationi fru- ' latiim esl, si regem pecuuia possent delinire : et ob-
stra iniiitiniini. Quia si innobis ordinationeni allen- tulil ei duo miliia marcarum. Rex noltiil. Fiieninl
ditis, et in ipso siinililer allendere debelis. Eo aulera aliqui declero qui dicerent archiepiscopo quod, pro
ipso quod enini episcopi sunius, non possumus ar- debilo oflicii suscepti, EcclesiamDei lueretur, perso-
chiepiscopum et domimun nosirum judicare. i Sed nam suam el digniuiem attcndercl; regem honoii-
qtiid ? Rex, hac audita de pronunliando contro- ficaret in omnibus, salva Dei et ecclesiastici lioiioiis
versia, niolus esl; et controversari supcr hoc de- revercnlia; nihil advcrsi esse quod limere deberet,
siluin esl. Dominus Winloniensis iniposilus dicere, cum ei nullum crinien, nulla turpiludo iinponerelur.
tandcm el invitus proiiuutiavit. Archiepiscopus au- Cantuaricnsi Ecclesianredditus fuerat iiber a can-
lcm, quia sententiae vcl recordationi curiac regis ccllaria et omni regis sacculariquerela; ciim qnaiibet
Augliae non licet contradicere, susliniiit, consilio cliatn abbalia vacans monachum alicnum abbatem
cpiscopornm ; adacta ad mitigandum et honoran- sibi clcctnm recipere nolit, nisi immunem ab oiimi
riuii)regem solemni in mamim ipsius missione, ijuasi obedienlia abbatis ejus sibi dimissum. Aliis, secrelo
concessioiiis judicii, tit moris est ibi : et omnibus regis aure et menle inclinalioribus, longe alia niens
cpiscopis dalis vadibns, pralerGilbcrlum illum Lon- eral, diccnlibus, Dominusrex ei in ira moleslus est.
doniensem, qui rogatus pro co spondcre noluit: Q . Ex certis signis auiiiium regis iiiterpretamur hunc
qi accum singulariias noliim fecit. esse, quod dominus archiepiscopus super omnibus, et
Post, eadeni die, couvcntus cst archiepiscopus super rcddendo archiepiscopalu, omniiio miseiiior-
tle treceiitis libris pcrceptis de castellaria Eye et diae regis se supponat. Intcr quos et Hilarius Cie<s-
Berchamsiede.Archicpiscoptis.litisdeclinatioiieprae- trensis in parlcm regis inclinatior, ait ei: « Ulinam
missa, ulqui ad hoc cilalus KOIIJiiit, ail, non ut in posses esse non archicpiscopus, et remancre Tho-
liie, se lianc pccuniam ct mullo plurcm misisse, ad mas. i Hic etiam alias dixit dc eo : « Oiiinis plan-
rcparalioncni palalii Londoniaeel caslrorum prae- tatio, qtiam non planlavil Pater coeleslis, eradicabi-
diclorum, ul cernere erat. Rex noliiit esse auctor lur. i Quasi diceret, quia electioneni ejus regis
cjtts, quod hoc per cuni faclum cssel. Exigit judi- dcclarata volunlas praecessit. De quo archiepiscopns,
cium. Arcliiepiscopus gratia regi reddcre acquic- poslea in exsilio sue, alicui dixit: « El hic inter
scens pecuniaiii banc, qtioniam omniiio noleli.il, fralres locuni obtinuit Juda: proditoris. i Poslmo-
ulquaiilalibel pcciinia esselirarum inler eos causa, dumque, ante revocationem et pacem archicpiscopi,
semotim laicos fnlejussores comitem Glouceslriaeet quasi a Deo percussus, cxpiravit. Iste Cicestrensis
Willelinum dc Einesfordia, et tertiiun quemdam, pcrsccutus, pro se et aliis quibusdam complicibus
bomincs suus, interposuit. Sub hoc fiue die illa D suis, ait: < Ex convictu et familiaritate cancellariae,
discedebant. rcgem melitis noslis quam nos. lndubitatum est no-
Die terlia, Cerci condictione [cerli condilione cod. bis, coiitetuleiido an cedendo mclius vincatur. In
JOOMC.], convenitur archiepiscopus per internuniios, canccllaria ei, el in pace et iu guerra, probe et
de quingcnlis marcis, ex causa commodali in exer- laudabiliier ofliciosus, non sine invidia (15) tainen,
ciiii Tolosae, ct aliis qiiingeniis marcis cx catisa laudem invenistis : qui vobis lunc inviderunt, nunc
fidpjtissionis regis pro eo, erga quenidam Juibrum regem accendunl adversus vos. Quis de laiuo ratio-
ibidem. Iiem convenitur actionc lulclaede oinnibiis. cinio, de tam incerla pccunia possel spondere pro
perceptis ab archiepiscopalu vacanle, scu aliis epi- vobis? Dicilur, regem dixisse, quod non amplius in
scopalibus ct abbaiiis lempore canccllariae ej"usva- Anglia simul eritis, illc rcx, vos archiepisiopus. Ad
cantibtis : jubelurqiie super his oimijjjus re»'i ratio- liiiseiicordiam ejus reliuqiiere omiiia tuiiiis est; iia
iiem cxponere. Respomlil archi^pjibpiis, s non atlI loric, quod absil! vos latiquam canccllariuin el ra-
boc venisse paratum vel citatuiW^lipei- lior ?i con- lioiialem stuiii), pro pectmia sua convcntuin, lan-

(l?) E/ tine invidiu cd. Spaik.


137 VITA 111AUCT. WILLELMO. 158
qnam reum repeliindarum el fidejussoribus caren- \ bat, quasi vellet toltim rcgnum lurbare. « Crucem,
lem retineat, vel nianuin in vos mittat; unde ail Londoniensis, in manibus lenelis; si modo rex
Ecclesia Angliae dolorem, et regni facies contrahal gladium suura accipiat, en bene ornatuin regem,
ruborem. i bene ornatum archiepiscopiim. i Archiepiscopus :
Dicebat aliquis, « Absit ut sic sibi et corporis sui « Si fieri posset, meum, inquit, essel semper eam in
saluli consulai, el Cantuarienscm Ecclesiam, quac manibus propriis ferre: nunc autem scio qnid fa-
eum sibi elegit, inhonoret! Nulliis IiOcsuorum rccit ciam. Equidem ut pacem Dei conservem, personae
aniecessorum; et lamen persecutiones in diebus meaeet Anglorum Ecclesiae. Dicis ut lihet, tu si liic
illis passi sunt.Praeterea beneficium archiepiscopale, sis, alitcr sentias. Si aulem dominus rex, ut dicis,
villas et hiijusmodi in iiianti doniini regis forle modo gladium acciperet, lioc utique signum pacis
posset, salvo jure Ecclesiae, refutare ad lempus; non essel. i Forte memor erat archiepiscopus, in
suum oflicium vero nequaquam. > lla in variascon- qnam arcto res fuerat apud Clarendonam, quando,
sulfi dislrahebautur sentenlias; aliis sic, aliis vero erumpentibus lacrymis, nuntii regis ad eum vene-
noii sic. riint.
Quinta dies, quae et Doininica eral, lola consiliis Vocali ad regetn omnes episcopi, multam ibi in*
dedila esl. Vix reficiendi hora respirarc licebal. " trorsus moram faciunl; et cum eis Rogerus ille ar-
Archicpiscopus ab hospilio non discessit. chiepiscopus Eboraci, qui ultimus ad curiam venie-
Sexta die, languor repente ut fil ortus, eum mora- bat, ut conspectior ingrederetur, et de consilio illo
tus est, quo minus ad curiain iret. Siquidem renes rcgis esse non viderelur: qui et suam e regione
ejus frigore et dolore contremuerunl: oporluitque anlicruccm sibi praeferri faciebat,
ccrvicalia calefacere, et vicissim apponere. Quo au- quasi pila minantia pilts.
dito, rex misilomnescomilessuos.baronesplurimos, Prohibitus eliam a domino papa, litleris sibi emissis,
responsum capiaii consilii quaerens ab eo, et propo- ne in provincia Cantuariensi crucem anlesigiianus'
nens.velletnede reddenda ratione receploruin, lem- ej'us ferret: sed accepla proliibilione de fa^sa do«
porecanceIlari3e,devacaniibuseccIesiisfiiiejiissoriam mini Cantuariensis suggestione, appellalionem in-
prxstare cautionem, et super boc curioe suae stare terposuerat, qua se tutiim gerebal. Nec mirum, si
judicio. Respondit per episcopos archiepiscopus, dolor, et gemilus, et conlritio cordis obsedissent
quod scilicet ei pro corporis advcrsa valeludine, in archiepiscopum : nam audierat, quod ea die, vel
crastino ad curiam venirel, facturus quod deberet. per sententiam qualemcunque caperetur, vel si hoc
In craslino mane,ad quoddamaltaresancti Stephatii evaderel, facta contra eum pravorum conjuralione,
prolomariyris celebravit missam, Eienim sederunl occideretur, congressus. quasi rege nesciente. Inte-
principes. Jllius niissac caritalionein slatim insi- rim silentio ait archiepiscopo suus in divina pagiua
diantes ei regis delatores ei nuntiant, maligne inler- magister Herbertus : « Domine, si forte miserint
prctantes, quod pro se, quast altero Stephano pro- manus impias in vos, in prompiu habeatis excom-
toniartyre, conlra regem et suos iniquos eum pro- municaiionis in eos ferre senlentiam; ut lamen spi-
sequentes, archiepiscopus illam missam celebrarel. ritus salvus Dat in die Domini. >Cui Willelmus filius
Post ad curiam vadit. Obiter praecedenti eum ait Stephani, qui ad pedes archiepiscopi assidebat, ali-
Alexaudro crecis suae bajulo : <Melius egissem, si quantulum clare dixit, ut audirct archiepiscopus :
innostrisinslrumeniisvenissem.i Proposuerat enim, < Absit hoc ab eo! non ita fecerunt sancii apostoli
quod nudis pedibus incedens, et revestitus, et cru- et marlyres Dei, cnm capercnlur et raperentiir su-
ccm bajulans, ad regem inlraret, ei pro pace Ec- blimes : polius, si hoc contigeril, oret pro eis et
clesiaesupplicaturus. Sed ab boc proposito eum cle- ignoscat, el in sua palientia animain suam possi-
rici sui avertermit, neque quod crucem tollere deat! Si eiiim eiim pro causa juslitiae et liberlaii*
vellet. Intralurus in aulam castri, cum equo descen- ecclesiasticae pali conligeril, praestante Domino.
disset, crticem, qtiam praeviambajulaverat Alexander j, anima ejus erit in requie, memoria in benedictione,
Wallensis, in manibus accepit. Aderat ibi ad osiium Si senlenliam in eos proferret, videretur omnibus,
aulae episcopus praediclus Gilbertus Londonicnsis; quod ex ira et impatienlia, hoc quod posset, ir.
cui Hugo de Nunant, quidam archidiaconus Lexo- ullionem sui fecisset. Et procul dubio conlra de-
viensis, qui cura archiepiscopo venerat et de domo crela ageret; ut scribit bealus Gregorius Januario
cjus eral; Domine pnesul Londoniensis, ut quid archiepiscopo : « Nil le ostendis de coeleslibus cogi-
susiines, quod cruccm ipse bajuiat? Episcopus: «lare, sed terrenam tehabere conversalionem signi-
< Bone homo, semper fuit slultus, el semper erit. > < licas, dum pro vindiclaproprise injuriae, quod saciis
Omncs enim archiepiscopo ingresso viam cedebant. < regulis prohibelur, malediciionem analhemalis in-
In cameram se recepit; loco solilo sedit; episcopi < vexisli.i Joannes Planeta (16) liaecaudiens, lacry-
juxla eum, Londoniensis propius. Qui aderanl, ob- mas erumpentes laborabat retinere. Similiter et
stupuere oinnes, et in euin oculi oinnium intende- Radiilphns de Dicelo, ardiidiaconus Londor.lensis,
banl. Episcopus Londoniensis suadebal, ut crucem poslea decanus, plurimum ca die ibi lacryma;us
uni clericorum suoriim Iraderet. Paratum euin dice- est. Archiepiscopus talia audiens, confercb.it iu
(1G) Plenata ed. Spark.
159 S. THOMiE CANTUAR. ARCILLP. 140
corde suo. Post modiciiin, idem Willelmus Clius A i roile vel Herodiadc non traclaverat, sed pro veritale
Suphani volens loqui archiepiscopo, el a qiiodam occubuil, quia dixil: « Nou licel tibi babere uxorein
marescallo regis, qui cura virga sua astabai, prohi- fralris lui. i Simililer et iste dicit: < Non licet libi,
bilus, dicente, quod nullus ei loquereuir; post in- rex, Ecclesiam hac opprimere serviluie, ut conslitu-
tervallum , inteiidens in archiepiscopum, erectione tionibus tuis, qux sunt conlra canones, ecclesiaslici
oculorum et molu lahiorum, signuin fecil ei, quod viri ordiuati Dei teneanlur obnoxii. > Item, septem
crucis suae exemplum, el crucifixi, quam lenebal, fratres, inspectante et horlante malre ut slarent vi-
imaginera respiceret, et quod in oratione esset. rililer, marlyrii genera diversa passi stint, quia de
Arcbjepiscopus signum illud inlellexit bene, et fecit esu carnis porcinae raandalum Dci et obscrvantias
sic, confortatus in Domino. Quod, post plures annos, patrum noluerunt praevaricari. Beatus quoque Lan-
archiepiscopus in Galliis exsul apud sanctum Rene- francus archiepiscopus sanclum Auselmum, lunc
dicltim supra Ligerim, eidem Willelmoad domtniim abbatem, consuluil de sanclo Alphego, si inter mar-
papam eunti, inier caeleram angiisliarum siiarum tyres Dei esset habendus, troponens quod ideo ab
recordationem memoravit. alienigenis hostibus, Angliain navigio ingressis, es-
i Sed, rex Chrisiiane, quid agis?Ratione Baro- sel occisus, quia aurum quod filiis et hominibiis
nise ct possessionis in curia lua laica judicarc facis "! Cantuariensis Ecclesiae iudixerant, noluerit dare.
fdius patrem, subditus archiepiscopum, ovis paslo- Bcatus Anselmus : « In illo praccipuusest liabendus,
rem, cum in curia laica nec minimus clericus re- qui pro vitae suaedefensione vel prolongatione noluit
spondere teneatur obnoxius? i Ais : non sed rex ba- filioset proximos suos vexari in aeris quod hosles
ronem. Ad quod: « Majus esl in te quod Chrislianus iudixerant, soluiione. Pro libertate qiiidem et salute
es, quod ovis Dei cs, quod filius adoptionis Dei es, proximorumoccubuit. Majorem haccharitatem nemo
qnain quod rex es. El in illo niajus est, quod archi- hahet, quam ut animam suam ponat quis pro amicis
cpiscopus, quod vicarius Jesu Cliristi quam quod suis. Et titulus innocenliae, ubi ntillum cerlameii
baronius est. Atlend. stalus. Minoris est ejus pos- praecessit, martyrem facil. Unde et Abel dicitur pri-
sessio quam ejus ordo, sed pnejudicat majiis minori, mus coronatus in inartyrio. Sane eliain paganorum
dignius indigniori. Ergo forlior et eflicacior debet hcecsana fuit senlentia :
«sse ordo, u,t eum a foro luo eximat, quam barouia .... acerba fala Romanos agunt
et posscssio ut euiti ibi obnoxiuin reliueal. Et, si Scelusquefralernai necis:
altius altcndas ipsara ejus possessionem, non est Vt immerentis fluxit in terram Remi
sed Ecclesiic. Fuit saccularis : data Deo facla Sacer nepotibus cruor. >
ejus '^ Deus
est ecclcsiaslica. Absorpta est in ea saccularitas a bone, quam multi clericorum el mililiim,
titubj diviui jtiris. Uude nec ra.tione ejus sacculari qui aderant, veras el luculenlas decontemptu muntli
jtidicjo lenetur archiepiscopus obnoxius. iiaqtie nec proferebanl sententias, cum solus ibi crucem teneus
ratione personce nec ralione rei quam possidebat, sedebat archiepiscopus et omnes suffraganei epi-
leneliir jndicio curiac judicandus. Archiepiscopus scopi ejus, et comiles et barones ad regem evocati
reservandus est judicio solius papae; papa solius essent, et elongati ab eo! Dicebat aliquis : « 0 sse-
Dei. Si quid habebas advcrsus etira quod concor- culuin capliosum! cujus tanquam maris tranquilli,
ta-
(liae et charitalis iiiierventu non posset miligari, quamvis aliquando serena sil stiperficies, inlus
«lomino papaesegregasse debueras :juri ab eo avo- men tempcstales habet absconditas. < Alius aliquis :
catus nuiiliis nostris episcopis el clericis ibi respon- « Omnium rerum vicissiludo esl. Amor Domini
tlerct: vel a latere dqmini papae in regnum vestrum feudum (17) non est. 0 honores niundi! in quibus
jinpelrasses milti legatos cum judiciariae potestalis eliani quae sperantur tiincnda siini. >
pleuiludine.iEpiscopus Herefordensis, magister Ro- Episcnpi introrsus cum rege colloqtienles, inler
b.ertus de Melidono, qui amplius quam quadra- caetera dixerunt ei, quod ipsa die cum venisscnt ad
giuta anuos Parisiis docuerat dialeclicam etdivinam n archiepiscopum, malaetractalionis redarguli sunl ab
paginam, una dierum in quodam consessu episo.o- eo, quod scilicet nuper eum inimicilius tractassent
portitn aliquot, et plurium clericorum lacrymabi- cuni baronibus, el severius justo j'udicasseni. el in-
Jem qua?s|ioriemprojiosuit:« Sicontingat,inquiens, , audito more, quoniam, etsi pro una absenlia, qtiam
qtiod absil! dominum archiepiscopum in hac causai supersisam regis dicunt, non tamen coiiluiiiacia ju-
pro bbertate Ecclesiae occidi, nunquid martyremi dicari deberet, non deberent eum condemnasse ad
eurn Jiabebimus? Pro matre fide occtimbere est esse: misericordiani regis, in pcenam pecuniariam om-
mariyrem. > Ad quod aliquis : «Procul dubio si quid,, nium bonorum mobilium. Hoc enim modo destrui
quod absillilaconlingeret, diccndtim esseteum mar- posset Canluaricnsis Ecclesia, si rex immisericois
tyrii corbnam gloriosissime adeptum. Non sola Ijdes5 eum obdurare vellet. El ipsis cpiscopis baronihns-
est caqsa martyrii, sed plures sunt causae, veritas,, que captiosum lale in lali casu posset esse judiciiim.
liberlas Ecclesiae, charitas patriae vel proximorum,, Sed coiistitutiim esse in siugulis comitaiibus sun>
uuaque sufliciens causa, dum Deus sit in causa. > niani unam pecuniae, condemnaiis in pjjnain pecu-
Bcatiis Joannes Baplista de fidei articulis cum He- niariam ad misericordiam regis solvcndam. ln Loiw
(17) Fcudum om. ed. Spark.
141 VITA 111AUCT. WILLELMO. U2
ilonia siquidcm cciilum solidi consuiuti sunt. In A j ininare : ncc inodo opus esi, quia non liiigo. Post
L,antia, quae mari propius admota, piralas a iitiore consecralioncm, dispostii honorem et onus susce-
Angliaebabet arcere, et priniuin sibi ictum in bellis pium opera et opere excolere, el EcclesiaeDei ali-
conlra hostes alienigcnas vindical; quo majus est quatenus prodesse, cui conspiciebar praeesse. Qna
ei ontis, major est ei dala libertas : et ibi quadra- in re si non datur prodire, si nequeo proficere, re-
ginla solidi consliluti sunl taliter condemnatis. Ipse- flanle advcrsitale, non domino regi, non alii cui-
que domicilium et sedem suam hahens in Canlia, qiiam, sed principaliter peccatis meis id impulo.
saltem ad legem CautUejudicari et taxari deberet. Potens est Dominus augere gratiam cui et cum vo-
Dicebanteliam episcopi, quod adhuc ipsa die, infra Iuerit.
decem dies datae senleiuiac. eos ad dominum papam « De reddendo ratiocinio fidejussores dare non
appellaverat; et ne de coeleroenm judicarent pro possum. Omnesepiscopos,et opitulares amicos meos,
saeculari querela quae tle lenipore anle archiepisco- jam hic obligavi : neque ad hoc cogi debeo; quia
pum ei moveretur, auctorilate domini pap.e prohi- niihi hoc adjudicatum non est. Neque in causa siitn
buerat. ratiocinii, quia ad causam illam non vocalus fui, ne-
Motusrex, misit ei comiies suos ct harones pluri- que aliquam habui ad causam citationem, prseter-
mos, quaerere ab eo, si hujiis appellationis el prohi- B quain ad cansam cum Joanne Marescallo. Quod au-
bitionis se gereret auctorein; ma.vime ciiin homo tcm de prohibilione facta hodie episcopis seu ap-
rjus ligius esset, lencrelurque ei et communi sacra- pellatione, mihi instaiis, recognosco equidem rae
mento et speciali apud Clarendonam stipulalione iu coepiscopismeis dixissc, quod pro una alisentia, non
verbo verilatis, quod regales suas dignitales in bona tamen contumacia, severius jiisto me condemnave-
fide, sine dolo malo el lcgitime conservaret. Inter runt, et praeler moreui et exemplum longe retro
quas, haecuna est, ul episcopi ejus omnibus adsint vetustatis. Unde el eos appellavi, prohibens ne de
judiciis, praelcrqu.iin judicio sanguinis. Quaerere sacculari querela teinporis ante susceptum arehiepi-
etiam ab eo, si vellet cavere, datis vadibus, de ra- scopium, rae iieruin, liac pendente appeliatione, ju-
tiocinio canccllariae reddcndo, et super hoc curiae dicent; et adhuc appello; el tam personam meam
ejus stare judicio. Ad quod ille, respceta crucifixi quam Cantuariensem Ecdesiam stib Dei el domini
imagine, aiiinuun ct vultum finnans et rcsidens, ul papaecolloco protectione. >
stiam archiepiscopi conservarel digniiaiein, lucu- Finierat: proceres alii cum silentio ad regem re-
leutam etaequalem, ut nec in uno verbo subsisteret, verlebantur, verba ej'uspensiculantes el cxarainaii-
oralionem liaunit liujusmodi : tes. Alii dicebant : « Ecce prohibitionis ex oreejus
« Viri fratres, domini regis comites el barones, audivimus blasphemiam. i Aliqui baronum et slipa-
ego equidem domino noslro rcgi, ligio, homanagio, torum lateris regii, obtorto collo incedentes , et
fidelitate et sacramento astrictus sum : sed sacra- obliquis oculis respicientes eum, loquebantur inler
menlum maxime sacerdolale comites habet jtisliliam se aliqtiantulum clare, etnl ipseaudiret: < RexWil-
et xquilalem. Ilonori el fidelilali domini regis te- lelinus, qui subegit Angliam, novil clericos suos
neor, tain devota quam tlebila subjeclione, propter domare. Ipsum fralrem suum Odoiiem, Baiocensem
Deum, obsequium in omnibus praestare, salva Del episcopum, rebellem sibi coepit.-Stigandum Cantu-
obedicnlia, et dignitate ecclesiastica, et personae ariensem archiepiscopum, nigranti injectum puleo,
mcaehonore episcopali, lilem decliuans, ul qui ne- perpetuo carceri damnavil. Paler etiam domini no-
que ad exponendum raliociniiini, neque ad causam stri regis Gofli-idus,comes Andegaviae, qni et Nor-
aliqiiam, praeierquam ad causam Joannis, vocatio- maiiniani in inaiiii forti sibi subdidil, Arnulfum (18)
iicui habtii, neqtie alii in causa responsioni faciendae Sagiensem electum et plures clericorum cjiis fecit
vel judicio audiendo, teneor hic obuoxius. Faleor et ejurari, el cnnuchatorum ante se in pelvi afferri
rccolo, me plurimas adminislratioiies et dignitates a iiiembra ; quia citra asscnsum ejus clectioni Sagien-
(lomino rege suscepisse ; in quibus ei fideliter deser- »\ sis Ecclesiaede se factae, assensum praebuit, ct se
vivi, cilra el ultra mare : cl eli.un, reditibus meis clectuin gerebal. i
propriis omnibus in servitio ejus expeusis, gaudco Rex, responso archiepiscopi acceplo, inslat epi-
quod aeris plurimi debitorem me crediloribus obli- scopis, praecipienset obteslans per homanagium ct
jiavi. Cum aiitem ex permissiono divina, et domini fidclitalem sibi debilam el juratam, ut simul cum
regis gratia, archiepiscopus electus consecrari de- baronibus de arcliiepiscopo sibi dictent senteiitiam.
bei-eni, ante consecralionein a rege immunis dimis- llli se excusare c&perunt, per interpositam archi-
sus siim, et EcclesiaeCanluariensi reddilus, liber, episcopiprohibilionem. Rex non acqttievit; asserens
quielu.s el soliilus ab omni regis querela saeculari, quod non teneal haecejus simplex orohibilio coulia
licel modo hoc in ira difliteatur; quod probe plurimi hoc quod Clarendonae factum et juratuin fnerat.
vestiuni iiovernni, omnesque ecclesiasticae regni Econtra regi iugerunt episcopi, quod apponere, et
hujus personae. Vosque hujus veritatis conscios oro in quo super eosmanum aggravare possil archiepi-
el obleslor, ul doinino regi haec suggeralis, conlra scopus, si ab cis prohibitioni el appellationi paritmn
quem, etiamsi est licitum, non esl uittini tcstes no- non fuerit : el pro bono rcgis ei rcgni, velle et de-
(18) Arntilfnm ed. Sp;uk.
145 S. TIIOMJECANTUAR.ARCIIIEP. 144
Itere prohibiiioni faclae acquiesceje. Tandcm rege A i cindo archiepiscopum excusali a baronibus submoii
suaso, episcopicaplalo consilio suo, ad archiepisco- seorsum sedent ; nec miiius a comitibtis el baroni-
ptim iiitrant. Flebal Robertus Lincoliiiensis, et qui- bus suum exigil rex de archiepiscopo jtidicimn.
dam alii lacrymas vix continebaui. Tunc pracfatus Evocanlur quidani vicecomiieset secnndae dignita-
Cicestriensis sic orsus csl : < Domine archipraesul, lis harones, anliqui dierum, ut addantnr eis et
salva gratia veslra, haberaus quod de vobis pluri- adsinl judicio. Post aliqirjiilam moram ,.1(1archi-
imim queramur. Plurimum nos episcopos vestros cpiscopnm redeunt proceres. Comes Legecestriae
offendislis;in angiportu magno nos iuclusistis, quasi lloberlus, qui maluritale aetatis et morum aliis
inler malleura ct incudera nos misistis, hac prolii- prominebat, quibusdam aliorum imponens ul pro-
bitione vestra; cui si non pariieriiiius.inobedienliae, nunliarent, renilcntibus ccepit negolium Clarendonae
si pariierimus, constitulionis ei offensae regiaevin- habiltim articulatim commemorare, ut superius fe-
culis illaqueamur. Nuper ciiim apud Clarendouam cit;at archiepiscopo minus (19) hilaris Hylarius
vobiscum congregati, a domino rege conventi fui- Cicestrensis episcopus, quasi inde manifesla eral
nv.isde observandis regalibus suis dignitalibus ; et regiaemajesfalis tesio, ct promissionis in verbo ve-
ne forte bacsitare possemus, ipsas de quibus loque- ritatis ibi faclae transgressio : riicebatque archiepi-
balur consuetudines suas regales scriptas nobis B I scopo, quori suum audircl jtidicium. Sed non plura
oslcmlit. Tandem illis spopondimus assensum, pro- passus, nil archicpiscopus: « Quid esl quod faccre
misimiis obscrvaiiltam; vos primo loco, nos stiffra- vultis ? Venistis me judicare ? non debetis. Judi-
ganci vcstri posiniodnm, ex vestro proeceplo. Ail cium cst senlentia lala post controversiani. Ego
haec cum snper hoc cxigerct a nobis domimis rex hodie iiilril dixi, ut in causa. Ad nullam causam
caulionem juraloiiain, el per sigillorum nostrorum huc vocatus fui, praelerquamad causam Joannis,qui
im|ircssionem, diximus sufliccre sibi debere pro mecumnon esl experlus. Adhaccme judicare non po-
sacrameiilo saccrdolali, quod tlicebamus ci,in verbo testis.Ego qualiscunque palervester stun; vos aulem
veritalis, regales suas illas dignilales nos observa- proceres palatii,laicae poteslalcs, saecularespersonae.
turos in bona fide, sine dolo malo, et legilime. Do- Judicalioncm vestrain non audiam. > Recedunt pro-
mintts rex persuasus acquievit. Quo contra nunc ccres. Post inlervallum surgens arcliiepiscopus, et
nos venire compelliiis, inlerdicendo, ne ei, quod de crucem suam bajulans, ostium petebat, quod tola
nobis exigil, adesse possimus judicio. Ab hoc gra- die obstrictissime obscrvalum, quasi ultro aperliim
vainine, et ne quid ad laesionem noslram addatis, est ei. Aliquis maliloquus prosequens, eum ul per-
dominum papam appellamus, el hac vice prohibitioiii _ jiiriun regis cxire dixit; aliquis tanquam proditorem
vestrae praestamus obedientiam. > cum recedeie, el doinini sui regis judicium aspor-
Arclriepiscopus: « Quod dicitis, audio, et Deo pro- lare.
pilio appellalionis proseculioni adero. Clarendonae 0 qtiantiim siistinuit in illa dic in spiritu marty-
aiilem nilril concessum est a me, vel a vobis per riuin ! sed felicior rediit a conspectu concilii; quo-
ine, nisi salvo honore ecclesiastico. Ut enim vos ipsi niam dignus habitus csl pro noniine Jesu comjiati.
dicilis, has (res ijii rcliiiuimus delerminationes, in Ille in aula homiiribiisplena ad fascem Jignorinu uon
bona fide, sine dolo malo, et legitimc; per quas visiim sibi offendil, scd iion cecidit. Ad ostiiini, nbi
salvac sunt Ecclesiis noslris dignilales, quas e jurc equi sui cranl, venit. Siium ascendens, magisirum
pontificio habemus. Quod eniiu contra fidem Ecclc- llerberliun.qiii equuin propiiuni.propter prcssuratu
siae debitam et contra leges Dei esl, non potest in iiimi.im,tam cito habcrc non poleral, secum ad ho-
bona ftde et legitime observari; item, non est Chri- spilium trar.svexit, ad monasterium sancli Anrireae.
sliani regis dignitas, ubi ecclesiaslica, quam ob- Faeta oralione ante altare , crucem postea secus
servandam juravit, pei it libertas. Ad baec, easdem aram BealaeMariacdeposuit. Sedil, ct t'oiiicstici ejus
quas dicitis dignitales regales scriptas, dominus rex circa eum : luttcait ei Willeliuiis filius Stepli.ini :
suiiinio ponlifici conlirmandas transmisil; cl repor» D < Isla equidem, isla fuit amara <lies.>Cui ille:« Ul-
tat;v.sunt ab eo potius improbataequam approbatae. lima erit amarior. >Et post modicum, suos horlalus,
Exemplnm nobis dedit in doclrinain, ul et nos ita ait : < Quisque veslrum in silenlio et pace sua se
faciamus, parati cuin EcclesiaRomana recipere quae liabcat. Amare verbum de ore vestro non exeat. Nulli
recipit, respuere qua: respuit. Praeterea si lapsi su- malcdico quidquam respondeatis. Sinile eos couvi-
imis Clarendonae,caro enim infirma, spirilum re- ciari. Superioris personae est hoc pati ; inferioris,
6umerc debemus.ct in virtute Spiritus sancli conlra hoc facere. Ut illi suarum linguarum, ila uos no-
hostem anliquum enili; qui utrumque procurat, ut strarum aurium domini simus. Non mihi maledici-
ct qui stat cadal, et qui cecidit non resurgat. Si sub tur;sedei qui, quod mali dicitur, in se recogno-
stipulalione in verbo verilatis ibi concessimus vel scit. i
jtiravimus injusta, noslis quia illicita jurantes nullo Rex, audito ipsius archiepiscopi discessu, et quod
jure obligantur. i cuin sui aulici lurpiloquio proscquerenlur, rogalus
Redeunt ad regem episcopi, et ejus pace a j'udi- aRobertode Mclidono Herefordiensi cpiscopo vet

(19) Ut tuperius fccit, «1minus cod. Dom,


U5 VITA III AUCT. WILLELMO. 146
forte ab aliquo alio edoctus, dum adhuc non per- A stale, ut Londonite episcopus c.ipam cl cuciillani
rexisset, misit, praecipiens, utpost eum voce prae- cxueret, appulsi snnt; arcliiepiscopus secretius ari
conia per vicos clamarelur, ne quis eum lnrpiloqiiio Graveningas. Inde pedes ivit, et pauper cuiii duobus
vel convicio laederet, ne qnis omnino ei, vel alicui lantum conservis usque ad quodtlam horreum Ci-
suorum, in aliquo molestus essel arliculo. Archiepi- sterciensium monachorum deClaro Marisco. Magni-
scopus ilie sero inter suos, nlri solebai, comedit. tudine tamen anirai spretor erat fortunae modo rin-
Post coenain, milites cjus omnes qui adcrant, red- genlis, ut prius riilcntis. Obiter, agnovit euin ali-
dilo ci himianagio suo, et impetrala Iicentia, ctim quis, et dixit: « Ilic qiiidem est ille oliin cancclla-
lacrymis ab eo discesscrunt. Postea (res episcopos, ritis Anglhe, morio Cantuariensis archiepiscopus. >
Walterum Roffensein, capellar.um suum, el duos Respondil : « Solenlne sic ire Cantiiaria? archiepi-
quos ordinaveral, Robertuiu Hereforriiensem, Roge- scopi ? > ln villula quadam conduxii eqmim, cum
riiin Wigorniensem, misil regi archiepiscopus, iiltcrius pedes ire non posset; quem ascendit absque
quaerete ab eo licentiam ct conducliim pra:stari sibi sella. 0 Jesu bone, nuiltae quidem siinl iribulaliones
in crasiino recessnro. Regemilliinvenerunl hil.irem; jiistornm et passiones hujus temporis, nec tanieii
sedilisiuliiin crastinuin maneeis respondere. Respon- condiguae praemiis, quae reservas luis ad lempora
so luiiiiioiuin accepto, archiepiscopus moran illam " relribuiionis ? Ecce hic servus luus arcliiepiscopus
responsi regisaliquidsibiafferre pcriculi veritus est. reli(|iiit omiiia : et pauper, et inops et indigus
Nox eral: hora ad compleudum tlicla. Dixil sociis seciiius est te. Pace sanctoriira onuiiiim dixerim,
arehiepiscopus se velle in ecclesia vigilare. Uiiam si laiitum quisque Deo immolat, quaiitum pro ipsirs
quiriem praeterilarum noctium in vigiliis el oralio- amore relinquil, uon facile invenitur, qui Thomam
nibus pernoctaveral in ectiesia cum clcricis suis, anlecerial. Nam pro Christo et Ecclesiae liberlate,
facta afllictione, posilisque gcnibtis, ad invocatio- sua et suos contempsit; contcmpsit clericorum,
nem imiuscujusqiie sancti vel sancloe in litania sua officialium, suorum propinquorum proscriplioiiem.
iioiuiuatae.Aiunt ei qtiidam de clericis suis : « Vo- Quid ampliiis? coiuempsit inundura , coiiiempsit ct
liuniis et nos vobiscum in ecclesia vigilare. > Hle : sc ipsiiin. Sed haec oiniiia vir Dei in miilta paiieniia
« Ne utique : nolo vos vexari. i In noctis intempe- sullerebat, malens non modo rerum, sed et salutis
staesilenlio tertius recessit, nullo clericorum, ntillo subire jactiirain, qtiam jusiitiam Dei et Ecclesiae
militum siioiiim comiiatus. Qnod cuiii in craslino libeilateni absque subventione vel sallem reclama-
rex el omne concilium cognovisscni, captato quid lione periclitari.
lactu opus esset consilio, omnes possessiones Can- Q Ventiini cst ad horreum illud. Inde cymba
tuariensis Eeclesiaearcliiepiscopo in pace remanere veclus est ari Clarum Mariscuin. Inde ad sanctum
ilimisit, nullo ejus oflieialitimamoto, quia in appel- Aiidomarum. Ubi ab abbalc sancti Bcrtini et cou-
latione liiuc inde cranl. Et qui causas istas prosc- vcnlu, piis erumpcnlibus lacrymis, ciim gaudio
querenUir, ad doniinum papam misil iiicontiiienti uberiore suscipilur. A Philippo filio Tierrici illu-
posieum ad calces ejus, archiepiscopum Eboracen- slri comile Flandriae rogalo, conductum ei el sccu-
sem ct episcopos qualuor, Gilbertum Londonien- rilatcm cundi ad dominum regera Francorum, prae-
sein, Ililarium Ciceslrcnsem, Barlholomaeum Exo- starc, cum dcbila compassione et veneratione su-
iiieiisem, Rogeruin Wigorniensem, cl comiles duos sceptus (20), desiderata impclravit. Moram aliquam
cl barones duos, clericos domeslicos doinus suae faciens cum abbate Sancli Rerlini, suos consacer-
tres. Reliquum diei el concilii iiisuiiritiir iu tra- dotcs ct clericos et laceri agminis sui aliquid ibi
clandode copiis pedestribus in Walliara rebellem exspcctabat. Ibi equi, capella, vcstimenta el omnia
et regein Resim fcedcrifragum ducendis : scribilur- neeessaria sibi et suis, qui ad eum ibi venertiut,
que a singulis personis, tara ecclesiasticis quam munificentia comitis, Jiberalitate abbatis et vicina-
saecularibus, in regis roganlis auxilium promissa rum personarum ad plcnum ministranlur. lbi Ri-
beliatorum pedilura mulliludo. Solvitur concilium. " cardus de Luci niintius regis Anglorum a domino
Crastino mane nuiitii lol et lauti ad porlum rege Francorum rediens, ei, facta prius multa per-
maris Doveram tendunt, ocius accelerantes, el pu- suasioue repalriandi, homanagium stiuin reddidil.
tantes quod archiepiscopus eos praevenire debercf. Inde cum prosequcrelur iter ad dominum regem
Arcbiepiscopus inter limoraios Dei et suos necessa- Franciae, jam quadraginta equos ad pracbendam
rios latitando, etnncturnum quandoque iler agendo, suam habehal. Significato clericis suis, quos pltires
a decimo quinio die post sancti Micbaelis, usque ad in Galliis habebat, ejus adventu, feslinant et addun-
sectindam riiem mensis Novembris in Anglia est turci. Occurruni undique ei ad Stratam venerabiles
ntoratus; usque dum navis, cujus gubernatori et personae Galliarum Ecclesiae. Ipse eliam archiepi-
itaulis se crederet, sibi pararelur. Eademqiic die, scopus Rhcmensis fraterregisFrancorum Henricus,
commemoralioiiis scilicel fidelium defiuicioriim, el episcopi, abbates, archidiaconi, praeposili Ecclesia-
ipse el nuntii contra eura missi Iransfrelaveruiii: riim, qui tanlo exsuli debita vcneralione aggra-
Ulaad Porlura Magnum, multa tfcmeii acli tciiipc- tulaulur, clci scctsua libcraliter exponunl, ct re-

(20) Convcnlused. Spark.


147 S. THOMiE C.VNTUAR.ARCHIEP. 148
oijiere nccessaria a qnariam devoue charitaiis in- A rice, prosequente omni favore, loculus esl,et omne
«tantia compellunl. lulit punctiiiii. ln secrelo domini papac aitribus im-
Innotitit advenlus ipsius doinino regi Francorum iiiurmurabaiit de archiepiscopi deposilionc, tentan-
Ludovico Ludovici regis lilio, qui pic in domino et lcspapam ntaximis promissis; landem eliain adjccto
compassus est contumeliam passo et congaudebat quod denarium annmim beati Petri, qui nunc a solis
elapso. Tandem rumor hic domino papacAlexandro ascriptis glebie, nec lainen ab omnibus datur in An-
terlio divulgalus esl; qui cral Scnonis. Scbisma glia, rcx faceret et confirmaret in perpetuum, ab
siquidem erat in sancla Romana Ecclesia.proh do- oiniii habitatore terrac, ab omni domo a qua fumus
lor ! el Fredericus slreuuus, si Deum araaret, im- exit in urbibus, castris, burgis, viliisdonari; cresce-
peraior ctini lota sequela oniniiim (errarum sua- rcl quidem RomanaeEcclesiaereddilus iu Anglia an-
rum scliismalicos unum, aliiim el lerlium fovebal. nuits, praeler quod modo est.ad mille libras argenti.
Sed ct nunliorum regis Anglix adventus domino Sed ciimdominum papam immoiura et rigidi serva-
papae innotuit; qui, dcbila compassione condo- torem honcsti inveuirent, ut eis jussum fuerat ul-
lens arcbiepiscopo exsuli, et congratulans pro tra triduum non morari in curia, neque arclriepi-
Jiberlale Ecclesiae dccertanti scripsit ei, quod pau- scopum ad causas prosequendas exspectare, nccepia
salurus ct re.spiraturus seorsum secederet, doucc " liccntia et benediclione redeunt.
ad etini vocatus veniret. Pietale mota universa Cuin ecce una dierura ex altera paric ffunilnis
Ijallia archicpiscopo compatiebatiir; el contra re- cujusdam, videut plures quara trecenlos in cquis de
gis Anglorum nuntiosspirilus omiiium incitabatur, comilatii archiepiscopi ad dominum papain ctmles;
niaxime contra episcopos. Quod inlelligenles cunsilioqiie conimuni remiltunt uiiiim clericorum
omnes, Eboraceusis archicpiscopus et qualiior regis, Widonem decauum de Waltham, videre et
episcopi el alii comitem Arundelli Willelmum de audire, quomodo acceplus debeal esse in curia Ro-
Albenni dticem siiiim faciunt; et interrogati obi- mana ipsius Cantuariensis adventus. Cantiiariensi
ter cujus esscl lanta familia, lanlus comilalus, archiepiscopo Seuoiiim appropinquaiili obviam eziit
tlicuni comilis Arundclli; suppressis nominibus; In equis magna pars cardinalium, ad eum cuiii
episcoporum, pro pudor! veniunt landem ad do- gaudio recipiendum.
miniim papam. Aflltixcre undiqiie quicunque adI Doiuinus papa inlranli ad se ei assurrexit in os-
curiam doiniui papac venire poterant, de regno, culo el lacrymis et brachiis eum paterna miseralione
Franciae, de Biirgundia.videre et audire tot el lan- suscipiens, et pluriiua eum veueralione et exborla-
los nuniios regis Aiigloruiu; quod genus causae ha- /- lione consolans. Ad vigiliam sequentis Nalalis Do-
c
berent, quidessenl dictnri facturive. In Consislorio( iuini, rex Anglorum nuntios suos apud Meiieberg-
celebri arcliiepiscopus Eboraccnsis et omnesepiscopij hain recepil, et qucmdam nuntium propriuin doiniiii
praetcr Rogcrum Wirgorniersem; sed etcomes Armi- pap;c. Rex vero proposili sui ineflicaxjubct, iu cra-
tleli el Rcginaldus de sancto Walerico, isli omnes stino mitalis, slaiimarcliiepiscopuni oiiinibusposses-
corani domino papa locuti siinl. Omiiium ferc eralL siouibus deslitui, el Ecclesiam Caiituariensem, cuin
una sententia de coinmcndaiione illustris rcgis An- omnibus lerris et accessionibus ejtis, et omnes eccle-
gluruin, lanquam catholici principis, devoti filii elt sias et redilus oiniiium clericortim ipsius, iu iiianiim
benefacloris domini papae,etsanctac RomanaeEccle- suamrecipi; oninesque propinqtios archiepiseopi et
siae pro parle sua palroui, honesti viri, amatoris pa- clericos seu laicos de ipsius familia proscribi, et a
c.is, inagnifici principis, veneraloris personarum ec- regno suo ejici. Secundo die natalis, veniunt Lon-
clesiaslicaruin, et donaloris ecclesiarum regni sui-, (loiiiam apparilores ei officiales rcgis iisler qucs
secundura Deum cl sinc siiuonia. Et si modo esselt qiiidam Raiidulphus deBrock,
inter eum ct archiepiscoptim suum disliiniia, non
esse culpam regis. Deus pacis ct dilcclionis, adni- scelereante ulios iminanior omncs.
icnte ilominopapa ct Ecclcsia Romana, ciim place-- D ] cui etiatn laico crurielissinioet archiepiscopi inimi-
ret ei, ipsam bene sedaret, et nubiliim eoruin sere-:- cissimo, sanclaiii ill.im Ecclesiam Caiitiiarientem.
narel. Aliquis eoriiin, inter caelcra, regis Anglorum n iiriraariam Angloruiii sedem cuslodiemlaiu, imo
poienlaius et divilias diligenler conimemorabat. 1. polius dcsli-iieiidam commisit. Iste ciira aliis qui
Niillus umnino conlra personam archiepiscopi, vel ;1 busdam regii mandati esl exseculor : faciuni iinpc-
quod eam vel causam regis et ejus tangeret, aliquid d rata el pejora imperalis. Evocati exlra tirbem, apml
dicebat. Singulis eodem modo rcspondit tlominus is Lambelliani, in ipsa domo archiepiscopi, jurant in
papa :«Placet nobis regem Anglorum esse talem,tamn exsilium omnes ejus propinqui in urbe Londonia in-
Donum. Ulinam augcat in eo Deus incremenia vir- r- venti, ad primuin veiitum a terra venientem, a portu
tutiim.iEraiit ibi ari pedes domini papaein uno con- i- maris, el a natali solo exiluri, et ad ipsum nrchiepi-
sessu tres vel quatuor clericorum archiepiscopi, i, scopuin direclo ilinere ituri, scilicel ut et ipsi caro
quos valenlcs pro domino suo loqui dominus papa >a cjus carneni ejus macerent, doloribus ejus dolores
repressit, dicens non esse opus, cum adversus archi- ii- addani; et quot suorum pro ipsoejecti ei appareant,
episcopum nihil dicerctnr. lol aiiiinain ejiisejeciionis eorum gladiiperiraiiseani.
)- Noti tam cumttlus bonorum jucuudus csse potesi,
CouiesArundelli cflieacuis cacicris ct magis ictho»
149 VITA III AUCT. WILLELMO. 150
qtiam molesla discessio. Emigrant iitriusqiie sexus A . religiosi pellunlur; cuni bonis praelatis debita nega-
propinqui ipsius, et infantes, in cunis alii, alii pen- lur libertas, einigrandi scva imponiliir necessitas?
dentes.ab uberibus. Omnes eiiani inventi clerici Albucins aequissrmo animo Athenis exsul philoso-
ejiis elservientes similiter; sed et qui eum vogun* phabatur. Id ei non accidisset, si in republiqa
in Angliaa fucie regis et profugum una nocte hospi- quiescens, Epicuri legibus paruisset. Archiepiscopo
tio susceperant. Sed quid? nobilis illa Gallia mise- exsuli cum nuntiabaiur alicujus vel nepotum vel
rata omnes recepit: rex ipse Francorum aliquos, propinquorum ipsius mors, non movebatur ; cum
archiepiscopi, episcopi, abbates, priores, comites, alicujus clericorum suorum, nunliorum ad dorainum
barones, praepositi,castellani, singulialiquos. Sancli- papara, male riissimulabai; ibi consolabatur coni-
moniales fcmiueiim sexum et cunabula recipiunt. muni necessitaieferendae conditionishuinanae, vitani
Paiiiti sunt nobilcs viri inter se inopes Jesu Chrisli omnibus metendam esse ut fruges , reddendam esse
eo exsules, boni archiepiscopi lacerum agmen, fami- terrae terram, hic propriam cujusque virlutem col-
Jiam desolatam.necquisqirameorumegeiiserai inter Jaudabal, falum deplorabal.
illos nubiles Francos, bcneficenliac et commuiiio- [Clericorura ejus alii cum eo coexsules extra so-
nis non oblitos. Qualibiis hosliis promerettir Dcus. ltini natale eranl. Illorum patrcs, matres, fralres et
Bonus exsul,servus Jesu Chrisli Thomas archiepi- ditiores propinqui post eos coacli siinl jurare in
scopus in secreto confessus domino papae,se pec- exsilium etquod archiepiscopo se rcpraesentarenl.
c.isse, qtiod praeccdeuie volunlale regis Anglorum Alii remanserunt eum non secuti; quorum Wiilel-
electusest; ilem quod Clarendonaeconsensil in ip. mus de Salesberia sacerdos captus et in castro Crof
sitisdecrela, decretis divinisconlraria; dicitur archi- tentus est anni dimidio. Tres ditiores de redem-
episcopatum in manum doniiiii papae refutasse, quasi ptione consliliierunl; Stepbanus de Elraloria cen-
obhasc eo indignum; dominumque papamila tridtio liim Jibras : post alia vice Aluredus de Waiheiiie-
sustinuisse, posteaque ei resignasse. Intellectaque in stedecentum libras : Turslanus de Cromdona cen-
confessione vila archiepiscopi el poenilentia interih- tiun marcas, et etiam uno die integro in nno et sor-
re el duriore, eum in ulleriorem et sinceriorem dido lalronum carccre fuil Londoniae.Alii vagi et
dilectionem admisit, sciens euin virnni justtim et profugi habilabant in Anglia, qtiorum propinquis et
sanctum, el ad summtim perfcctionis, gratia Dei, et amicis diu fuit eos videre formidolosum; ciim eis
domesiicarum virliilum enitenlem suffragiis. loquPpericulosum ; cos hospitio vel cibo juvare
Post aliquanlam cunido.minopapa moram factam, jiefas. Pro eo cxsulibus ejiis junioribus vel inediae
archiepiscopus deconsilio etvoluntateejiis Pontinia- _ manus immerito proscriptis plurimi Franci pia
cum raoraturus descendit, ad abbatiam scilicet Cis- compassione regem rogaverunt. Rex Francoruii.
terciensisordinis monachorum, qui ei et clericis suis aliquibus, imperatrix regis Angliae mater aliquibus,
plurimiset familiacnecessariae,in necessariorum ad- comes Flandrensis aliquibus, alii quidem episcopi
iiiinistratione hospitales fuere et liberales. Arclii- et comiles Galliaealiquibns.
episcopus, tolo lemporesui exsilii fere srpteimis va- Willelnms lilius Sicphani per orationem iinara
cans poenilentiaesuae excolendae, conscientiae mun- quam feceral, et regi in capella de Briihulla dede-
tlandae, vitae sanclificanda?,posl missarum celebra- rat, pacem hahuit. Ha?caulem est illa oralio, pro-
tionem et divinoruin contemplaiiouem, eliain studio pria domini regis Anglorum.
litterarum et maxime divinaepaginaeopeiam dabat; Rex cunctorum saeculoruin, rex arcis ethcriae,
libris eliam conscribendis el perquirendis a doiuino Rector poli, rectorsoli, regiim Rex allissime :
papa privilegiis. In quarumcunque Ecclesiarum om- Qui et maris dominaris, conliirbas el excitas,
nibus armariis nullum audiebat in Galliis ejse auli- Elcum |ilacel, strauun jacet; motum cjus miiigas.
quitalis vel approbalse aucloritalis librum, quem Tu creasli, tu formasli, ctelos, lerras, maria :
transcribi non faceret, nullum privilegium qtiod Ec- Quaefecisti, condidisti, lu gubernas omnia.
clesiaesuaenon perquireret, ul omn>retro lempore D ] Oiiine bonum tuum doniim, Omnipolenlissime.
optimis voluminibusel privilegiis Ecclcsia Canliiari- Cnncla grata lua data, doiiiinoruin Domine.
ensis iia ditala et nobilitala non fuerit, sicut tandem De beatiludine bonorum.
eam refersit. Archiepiscopus exsilii sui el suorum
Hos coronas atque donas gloria mulliplici,
necessilatemaequanimiter ferre studuit, bonis omni- vivunt simptici.
bus suis destilutus, et alienae misericordiae manum Quiiiimundo, corde mundo, vila
Hi beanttir, coronanlur in superlunaribus
exspectans; anteponens exsilii libertatem domeslicac mentes sunt ferventes igne sanc/i Spiritus.
servituti, patienter liiljt. Jaclabatin Dominocuram Quorum
suam, el ipse eum cnulriit. Dedit ei Dominns gra- De tnatis pmnis malorum.
liam in conspeclu omnis carnis. Archicpiscopi Peccatorum adjutorem qui non ponit Dominum
exsulis eadem quae Teucri fuit senleutia, palria Exaltaliim, elevatum, super cedros Libanmn;
cst, ubicunque homini bene cst: eademque Naso- Infernalem, Gehennalem demergis in cliba-uim,
liis, In Averni.in inferni lenebroso carcere
Omne solum ^orli patria. Habcs clausos reos JUISOS te Deum conteranere
0 Anglia, quanti aestimanda es, ex qua boni ci lbi rci, jnssu Dei, pro forma sententiae
151 S. THOMJ: CAiSTUAR.ARCIHEP. 1S*
Lngent, rigent, ardent, slrigent, et torqueiitnr un- \A Pro populo tuo,
fdique. Poptriique meo cuique commissi regimini
Ibl metus, ibi flutus, ibi stridor denlium. Dirigantur el subdantur tuo moderaraini.
liii poenaeomnes plenae vocibus gemeiilium. His intende, hos defende, his te praebe clypeum,
Hic dolores acriores aliis doloribus, Sceptruui tuum, regnum tuum, dominaris genlium.
Jhc lorlores iicquiorcs aliis tortoribus. Aufer bella el flagella tua iracundiae
Nobis parce, hosles arce, pacem nobis tribue.
Recognitioel adorutio Dei.
Esl humana virlus vana : scis quid est in boniine.
Deus meus, ego rcus tibi me lmmilio. Nam in parvis noslris armis non salvamur, Domine.
Dens vere, miserere adoplivo filio.
Saepevisa et confisase gratis auxilii
Supplcx tiius, servus luus, Deus clementissime, Relro vadit, in se cariil vis expers consilii,
Te adoro, et imploro luae donum graliae. Sed de Ihrono luo dono virttis adest coelica,
Rex ccelorum, me Anglorum diclum regem suscipe.
Perqucm dalur, procuratur deliosle victoria.
Regem rege, sua lege qui se nequit regere.
Est regnare ministrare loto libi animo, Pro frugibus terrm.
Nostra sata decuplala nos fruge lactificent:
Obedire et servire tuo sub imperio. J Nosira culta messe multa
TIIIISmilcs actus viles declinem peccaminum. copiain inultiplicent.
Inceiitiva rediviva exslinguam libidinum. Sic utamur sic fruamur bnnis teraporalibus
Falsa laetacousuela divitem excelsuum. Ul laetemur, jucundemur lecum in coeleslibus.
Accusaiio sui. Pro defunctis suis.
El meortim propinquoiiim miseralus animas
Non procuro corde puro quod te Deum diligam : Ilas absolvect evolve delicloruin maculas.
Parvi pendo, vix atlendo, quoinodo me habeam. Pro vivis el dejunctis.
Hujus lucis iu cariucis rebus nimis glorior : Vivis cunctis el defunciis, Doiiiine, lidelibus
lu pcccatis supra satis immorans immorior. Da pacalam et bcatam vitam in ccelesiibus.
Aberravi el peccavi, fateor, mi Domine. Amen!]
Temeravi, violavi jiisla easlinioniae. Circa primum elapsum exsilii sui.iiinum.cum jam
Piituerunt, piilriierunt cicatrices criminuin deferbuisse deberet regis excandesceniia, scripsit ei
iEstimati simulaii in laciim descendeiitium bonus archiepiscopus exbortalorias litleras illas :
Honestalis, castitalis legein fregi lutius « Dcsiderio desirieravi, i ctc. Vide indicemepistola-
Est sopita mea vita in malis diuiius. rum alphabelicum.
Me 'nnmiindum non secundum peccata corripias; Aliqui religiosi viri Franciae regem Anglorum in
Qui elatos vulr.eratos hos et hos Iminilias : Northnianniain et partes illas reducem pro archiepi-
Sed corrccto et respecto lua, Deus, gratia, - scopo rogabant: sed euni inexorabilera iuveniebant.
Telaudare etamare da mihi ccelestia. Plurimas scripsit archiepiscopus epislolas coepisco-
Emundare, emendiire quae commisi omtiia. pis suis ; inlerdum omnibus commuuiler, aliquando
Spem saltitis, rem virtulis, vitae innocenliara, semotim singulis; ul spiritum Dei resiimereni, c:
Caslitalis, puriiatis dona milii gratiam. pro domo Dei, lerreno abj"ectotimore, muriini se
Oraiio contra iratn, opponerent. Gilberlus Londoniensis ei saepius re-
Cum in ira mente dira interdum efferveo : scripsit; saepius pro causa illa eliam douiino pap.e
Deus care, moderare in me, quod non valeo. persuadere intendens, regium sanguinem cuiii vice-
Conlra cupiditalem. rit, vinci, ut in parlera regis papa ferretur inclina-
Nec sil cura mihi jura cuiquam sua tollere tior,et ne asperum quid adversum regein loquerelur,
Velsuorum vicinorum lerminos revellere. occasione archiepiscopi, ne forte in schismate illu
Licet censu, arinis, sensu me queant devincere generali, rex cum omnibus terris stiis, parii adversce,
ln bragnani, in pagani regis est apicibus, D cum imperatore apostatam fovente, adderelur; el
Quod habemus, possidemus, quaecunque non cupi- tunc in threnos, ut verbo ejus utar, domiiius pajia
[mus, totus ire possel. Satis invenirerilur, qui episcoporum
Urbes illas, caslra, villas, nisi prius capiam regis Angliaeecclesias et baculosde manu etobedien-
Non abesse vel deesse eas mihi sentiam. t!a idoli reciperent.
Regttm turres pauperum res simili inlerilu Hic idem episcopus proscriptorum clericorum
Opura plenus et egenus aequocadtint obilu. archiepiscopi reditus et ecclesias cuslodiendas de
Pro aedibusoralio. nianu regis receperat: et cum plurimis eorum con-
Regni scdes da liacredesmeos post me scandere. solalionem plurimam poluisset inipune inipendisse,
El pacalura regni slatum le lutante regere. vel patam dispenicns et donans sua pauperibus
Pro ctero suo. clericis et destitutis, vel sallem sub absconso chla-
Meumclerum da sincerum fas etjus eligere, midis eorum animas confortans, neque Laureniius
Et devota mente lola te Dcum diligere. fuil neque Sebastiamis. Robertus Uscarl clcricti?
Vivant ita bona vita tit tibi complaceanl; ejus et officialis in rcditibus ecclesiarum illarum
Nobis normam alque forraara vivendi se prsebeant. t. colligendis, frugi homo ecclesias ad minorem daba:
155 VITA III AUCT. WILLELMO. 154
pensionem,ut majorem perciperct sibi propler firmas>A i Da regibus noslris; cum vero diseordes, dicebal: Da
donationem, el xenia inrie majora ei provenirent,, regi noslro, scilicet seniori regni possessori, Iriiini-
quae regis lisco non inferrentur. Arcliiepiscopus 5 phnm virlulis luaeseienter excolere, etc. Nec de-
aulein excommiiiiicaveratoinnes, qui vcl bona Cati-. erant qtii talia sxpe notibant.
tuariensis Ecclesix vel ecclesias seti bona clcricorumi Tunc eum piissimus et Deo dignus Ltidowicus tex
suorum propria temeritate vel regis occuparent .111- Francorum, quod quidem a principio volnerat, et
rtoritate. llli autcm, proh dolor! non se gerebantt sancto Thomaeobiulerat, in snam cnram recepil, et
exconimiuiicatos: posleaque in flore juveiittuis suac ei de reditu suo Senonico ad exhibendum sedonavit
plurimi ila obierunl, ul ille Roberlus et Nigcllus de> niimmos, annonam, vina, quantum servienles ipsius
Salcavilla, regis sigilliferi : aliqui autem excoinmu- volebant accipcre : sed et xeniis et miineribus euin
nicatorum archiepiscopi in carne sua gravi ulcere• frequenter coluit, et in propriae visitalionis praesen-
vulnerali, qnasi percussi a Deo expiraverunt; utl tia; dicebatqtie aliquando ei vel ej'us clerici gratcs
Robcrlus vicearchidiaconusCanluaricnsis ct sacer- sibi exsolvenlibus : < Non reddatis mihi graliam;
tlos de Chierlewda. nunqti.im alicui vel aliquibus panem meum dedi,
Episcopus autem Londoniensisecclesiarura illa- unde mihi i(a gralum fuissel. i Sed ei ille archiepi-
runi curani suatn, a doinino papa pliiriinum redar- scopiisSenonensisWilleliiuis, filinscomitisTbeobaldi
giilus, circa anni finem, regi rcsignavit. Archiejii- nepolis senioris Henrici regis Angliae,fraler reginae
scopus, inqiiam, suos suffraganeos litieris emissisi cltrium comitumFranciae.aetatenijiivenctilusmorum
studioriissime exliortabalur, ut ei el Canluaricnsii gravitate transgredicns, qui meritorum favore, duas
matri Ecclesiaesuaein unilale adh.xrerent, nc rex nobiles habere meruit ecclesias, Senonensem titula-
corum connivcmia vcl dissiunilatioiie ila in Can- tain et Carnotensem commendalam, archiepiscopiiin
UiariensemdesaevirctEcclesiam, et ila legibusiuiquis; in vera coluit dilectione; el omiiis clerus et militi.i
cleriim Augliacopprimeret. Galliae.Extra urbem Senonicam opud sanctre Co-
[Ibi apud Ponliniaciim cum quadam die missam liimbae niorabalur.
idcm bcatus Thomas celcbrasset, et post inissami Jam domimis papa regi Aiiglomm sollicilitis scri-
ante allare prosiralus in oraiionibus, flctibus cl, berecoepitpro eo, tanto tempore elapso.uiexpirasse
gcinilibus, sicut mos illi erat, aliquandiu moraretur,, jani debuissct.si mortale fuisset odiumetindignatio.
audivil vocem : « 0 Tlioma, Thoma! • Et ille : « 0i Post mullas suavissimasque exhorlationes epistola-
Doniinc, qnises? > Et Dominus ad eum : < Ego, res, nuntios aliquos mitlebat. Ita alternando, regem
sum Jcsus Chrislus, Dominus luus et fraler luus : £g revocare a memis calore intendcbal. Cum aiilem
Ecclesia mea in sanguine luo glorificabilur et lu pulsanli ei non apcriretur, aliquanrio, sed lemperate,
gioriuberis in ine. > Post modicum exsurgens, el minas adriebal, diligenlerei ingcrens, quod diiitius
inde ittiriis, qui solum se pulabat hoc auriisse, vitht cum supporiaverat, patientia eum ad emendationem
abbalem loci qui erat ei a secretis prope astaniem, provocavcrat; amplius etim ita sustinere non posse,
et euiii cxspectaulem sub quadam ecclesia: ilti.is contra aniniic suae salutem. Inlerrium eliam e( ar-
columna.El ciimcognovisseteumhocauriiisse.exegit chicpiscopoconsiliiim dabatet licenliam animadver-
ab co ut ncmini diceret se siiperstite. Posl archiepi- teiuii in rebelles sibi filiossuos : etiam et archiepi
scopi marlyrium ille haecrevelavil.] scopum honoravit el exallavit legatione et primatu
Legcseliam illas Clarendonacscripto damnavit, et Angliae, :it quarilum deerat illi in possessionem
omnes, qui cis consenseranl, abcariiin obscrvatioiie suarum amissione, stippleiettir ei in tlignitalum ac-
absolvit.Rex his el liujusmodimolus archiepiscopum cessione; et quod minus habebat in redilibus, re-
submoveri fecit a Pontiniaco; limeniibus niona- cuperaret in honoribus.
chis, nc omnes sui ordinis, quos in lerris suis rex Episcopo Loudoniensi misit littcras dornini papae
Angliac inliuilos habebat, a lerris suis ejiceret, si de sua Icgatione el snas proprias lanquam legatus
;irchiepiscopuinquasi ininiicum regis amplius reli- D E utrasque pracceptorias,ul episcopis Angliaeeuni esse
ncrent. domiui papaelcgaium tanquam ejus decanus rienun-
In capella domini rcgis, in cantico illo feslivo, liarei, et quas singulis scribebat episcopis litleras
Chrislus vincit, non dicebaiu, archiepiscopo, cum mittebat. Episcopus hanc obedientiam reousavit.
venlum esset ad illum vcrsum: sed archiepiscopus, Item eumdem episcopum aliquando prius evocaverai
pax, salus el vita. ltem dominus Lonrioniensis epi- lilieris ad eura directis coinmoiicfacicns, maiirinns
scopus ad preces solemnes, posl sermones suos vel ct praeeipiens ut ad eum venirel, el tanquaui ejtis
in synodis suis, ad clerum, vel diebus festis, ad siiffraganeus et Cantuariensis Ecclesiae professus
populum; cum non eral spcs pacis regis, el archi- eum consilio el auxilio in causa Ecclesia?jtiviirci.
episcopi, non nominabat archiepiscopum, ut oratio Episcopus noluit. Idem cpiscopus quonriam excum-
fleret ab Ecclesia ad Deum pro eo : cum rtimor erat municatum archiepiscopi Alanum rie Nova Vi!!;i
deeorum concordia, lunc faciebat de arcliiepiscopo Hierosolyma ituriim absolvit cilra Doniini papa>vel
memoriam; quod mulli auditores notabanl. Simili- ijisius archiepiscopi coiiscientiam, jiiratum taincn
terque posl fecit.cum regesAnglorum.pateretiilius, quod olriter doniiiium papam adirei, et ab eo poeui-
(•erant concordes, dicebanl in oiatione ad missam : tentise injungctidaesusciperet remedia.
135 S. THOM.E CANTUAR. ARCIIIEP. 15eJ
Episcopus Wigornicnsis Rogcrius evocatus et sia- A etiain correptus iiifirniititiesuffocatuseffJavitexlre-
liiists sequi archiepiscopum, et cuni palre el itoiiiino iiiiim. Domiims archiepiscopus una Dominica Paltna-
sno in consilio, el auxilio in causa Ecclesiae, el riiin posl processionem ei sermonem episcopum
impctrata seniel transfretandi liceulia, quasi sttidio- Loiirioiiiensempro trina inobedienlia revocatum seri
rum cansa quoruin aelale jnirior eral inorabalur in irrevocabilem in multa praesentia religiosorura et
transmarinis inlerdum ad curiam regis quod ei co- fidelium Dei apud Claram Vallem excomniunicavit,
gnalioni fuil conjiinclissimus. Hiijns laus celebris, et quosdam alios in Anglia vcl in curia rcgis com-
baecesl pracclara memoria, qui solus inler episiopos moranles pro causis quas in Jitteris suisqua; haben-
Angltae, ausus est et voluit patri exsuli coexsulare, tur manifestabat. Quoscunqiie enim excommunica-
cum paupcre patiperlalem tolerare, pro liberiate bal archiepiscopus, i* liileris emissis eorum crimina
stare Ecclesia:, et in die nubis et caliginis regi in exprimebat et excommunicalionis rationes et leges
crratis resistere. Quisquis anrico in errore resislit, vel decrcta subjiingcbat, nl appareret cx iracundia?.
flt resipisccntis amicus jucundior. Archicpiscopus calore vel ex praecipitii vel iiiiinicitiariim catisa eum
pro inobedientia saepius correpttim et vocattim ar- nihil agere severitatis, qui super eoruin cxcessibus
rhiiiiaconum suum Galfridum Ridelltun tandein ex- potius movebaiur pio affcctu palertiitaiis. Rumor
rommtuiicaveiat. Significaveranl quod hoc regi id B statim in Anglia venil : fama
lamen dissimulanti el non curanli. Iteniqtie cpisco- Mobilitatevigel viresque acquirit eundof
pus Wigorniensis qui mtilto post ad cuiiani venit, a Episcopus Londoniensis audito slatim in urbcm ad
rege benigne susccptus est. Quippe cuui libenter cathedralem ecclesiam venit : convocat canonicos
audiebat, Jicel ejus non acquiesceret consilio. Uua el clerum urbis Londoniensis, abbates qiioque ct
tlierum inlraverunt in capellam; rex missam erat prioreset personas viciiiarumccclesiarum; rumorein
auriiiiirus : loco suo stetii. Episcopus interius in talem de se publicat, se excommunicatum praeriicat,
loco suo : non mullo posl intravit archidiaconus et lamen se excomniunicaliim non gerebat, miranti-
Cantuariensis. Episcopus eo viso exivit. Rex mira- bus sapientibus. Nec mullo post convocat syiiodum
lus cst: causam lamen inlellexit cl in ira fervorc generalem, eadem pradicabat, sed ei nullo adversa-
stimularile aclus cst. Misil lamcn niiniiura siatim rio rcspondenle , quasi quia absens et defensus
rediiurum dicere ei cur exiissct. Cum episcopus el iion vocatus fuerat. Sed qui archiepiscopi litteras
•'
plaue causam dixisset, misil iterum posl eum rex trinae citaiionis vel alias vocationis deferret, non fa-
qui diceret ei, quod a terra ejus ocius exiret. Epi- cile invenjrelur, quippe chaos magnum non lanluui
scopus misil pto sociis pro liominibus suis ut eum marisct lerrarum sed regis irae etminarum inier eos
«
seqiierenlui' et slaliin rccessit regique nunliavit quod flrmatum erat. Nec poluit solemnitas isla cilaiionum
jam pcdcm liabebal in strepa vel orbein tenente pe- per nuntiiim fleri, ubi nunlius non audebat suum
dcm, seu quo alio dignalur nomine, a terra sua vel archiepiscopi nomen profileri. Iusuper et se non
exiturus ct abiit. Sni colleclis sarcinis et impedi- obnoxium vel subjcclum Canluariensi arcliiepiscopo
menlis eiini jani scquebanlur. Posl magiium inler- vel Ecclesiaecontendebat. Pridem fuisse se dicebat
valluiii cum rex iratus in veiba conlumeiiaeet mina- llercfordiensem episcopum el nomine illius episcopii
iiiiii prorumperel, fuit qui dicerel ei: < Domine, Cantuariensi Ecclesiaeprofessum, sed modo illa obe-
qtiid fecisti? Episcopum conjunclissiiiiiim tibi firie dienlia solutum, quia ad Londoniensem Ecclesiain
cl sanguine a terris luiseliminasli. Si dicere fas est, translalus fuerat et Londonicnsis episcopus nullam
non bene fecisti. Praelerea archiepiscopus obscquiuin Cantuariensi Ecclcsiaeprofessionem fecerat. Ad haec
accepiissimum et desideranlissinium ei addidisti. se archiepiscopiiin esse debere ex Chronicoriim ra-
Doniinus papa non prius animadvcrtendi in te nimis lione asserebal. Siquidem lemporibus Briioniiui.
juslam et evidentem catisam habuit, nuuc uietur anie subactam ab Anglisiiisiilam, sedcs quidem me-
occasione non quaesila sed oblata. Tuis te das dolo- tropolilana Londonia fuit. Ita declamabat; sed causa
rem amicis, gaudium inimicis, qui proscribis inno- pj assislala est nullo adversario. Eo audito et sibi re-
centem, expellis episcopum. i His et hujusmodi rex liclo, quisque reriiii ad propria.
suasus el revocalus misit qui equum urgens calca- Ipse se non gerebal excommunicatiim. Fuit tamcu
ribus episcopum revocaret. Noluit episcopus rcdire. qui ei in secreto diceret rumoribus crerii oporlere
Rex denuo misil alios in dexlrariis agillimis, ct ter- et noii oporlere. Nonduin audieral vel vidcrat litteias
lios nunlios, inler quos et comitem unum, qui epi- sentenliae in eura datae, et pro solis rumoribus ila
scopum vel delinitura recocarent, vel reniiciiicmi extra se rapiebalur el in lanium se jaciabai pericu-
coactumque reducerent. Rediit, el regi deiiberiuss lum ammx super inobedicnlia laboris super (alis
locutus est. Et eo in curia morante, nunquam ar- causae dc archiepiscopo proseculione. Exspeclaret
chidiaconus ille capellam intravil, neque episcopo » donec litteras sententiaedaiae audiret, si effugere nnn
praesente regis se ingessit praesentiae.Sed et Here- posselne audiret. Et intcrim Calbolicum se gerens
fordiensis episcopus similiter a doraino archiepi- tunc consilioulerelur. Norunt episcopi el justiliarii
scopo lilteris evocatus ad mare venit ut transfrela- Anglicequotlquaerebaturqui taleslitteras in Angliam
ret, sed Irausfrciare prohibitus, allius indoluil, ctt portarenl: faciuiu porlus inarinos dislrictrissime ob-
cuin rediisset ad propria, in illa doloris veliemenlia
a servari. Et priorCanluariensis Ecclesiaeab Ecclesia
157 VITA III AUCT. WILLELMO. *•'&
recedit. Episcopus Roffensis Bimililcr. Loiidoniensis A In regis Anglorum offensam Joccliniis Salesbe-
episcoptts similiter et decantis, ne inter regem ct rensis episcopus inciderat: ad graiiam ejus captan-
nrchicpiscopum- flucttiaiiles et in neulram pariem dam, decanaltim Salesburiae cuidam cleiico regia
lidi, sed lales lilieras venienles ad se recipiant.... Joanni Oxeneford donaverat; priuslamen prohibilua
eam voraginem non cadant; si non recipianl ahsor- litterisdomini papae, ne alicui personae lionorem illum
beat eos Charybriis. Ununi juveiiem non litterauim, donaret citra conscieniiam et conserisiini canonico-
seri lnictini invenit archiepiscopus , qui seiilenliie rmn suorum.qiiorum qtiidam dc majoribus Ecclesiac,
htijiis liiteras, periculo multo se exponens, sed pro coexsules crant arcbiepiscopi. Unde aucloritate rio-
Deo mori iion verilus, in Angliam rietulit. In eelebri mini papae, archiepiscopus illum excommunicavit.
festo die ascensionis Dominica:cuin quidain vicarius, [El hocfecit eliam beali Anselmi praedecessoris sui
Vitiilis nominc, honio limoratus et Iionestussacerdos qtiarti roboralusexemplo, qui inexsilio posilusapud
celebraret ad magntim altare episcopalis eccleriae Cluiiiacum comilem Metleiui excommunicavit, quo
Saneli Pauli in Londonia ct ciini canlareiur ofle- cottsiliario rex Anglorum Willelmus secundus uteba-
renda et sacerdos ille hostiam panis et vini oblulisset tur contra libeiiateiu elcclionis episcoporum et abha-
et calicem coinposuissel.adest Bercngaiitts et positis lum, sibi usurpans donationem b;:culorum.]Episco-
genihus, porrcxit sacerdoti litteras quasi oblalionem pum Londoniensem propter trinam iriobedientiarn in
siiam. llle allonittiset ad oblationem primo iiiaiiuni littetis nolatam, eadem involvit senlentia : non vo-
extendit el recepit. Ait ille : « Non est hic luijus catum tamen, absenleni et indefensum. Undeet ipse
sedis episcopus, sed neque riecanus : video te hic Lonrionieiisis postea ansus est publiee et in synodo
minislriim Jesu Christi : libi ex parle Dei etdomini contendere, qtiod eum illa non tentret sentenlia.
jiapac irado hic li-lleras archiepiscopi Cantuariciisis Scd qui archicpiscnpi litteras trinae citationis, vel
de seiilenlia data in episcopuin liujus Ecclesiae, et alias asperuin qnid iiiionaiiles, in Angliain deferret,
litleras etiam cjiisriera ad dccanuin, ut ipse et clerus non invenireliir. Aliqttos etiam barones et clericos
luijus Ecclesiue-lianc observent seiitcntiam. Ei tibi laterales regisstiisex causis propriorum excesstium,
dico Dei aiieloiilale ut proeter hanc missam amplius excoinniuiiicavil, el publice excommiinicalos deiuin-
non celebres, donee. episcopo suas, et decano suas tiari praccepit. Sie nimirum ante leonem catuli ali-
iilteras osteudas. > Haeedixit el abiit inter densas quando verberantiir. Htijus sententiae inAngliam
turrnas populi, ut tuoris esl, post evangelium die portitor vix reperlus est. A rege Angliae missum
feslo ad propria recerientes, siquidem mane ad pa- esl, ut absolvereniur, ad doininuin papam : spem
rochianas ecclesias missas suas audivil. Factuni esl r{ pacis jam promiltebal. Rescripsit papa, ut absolve-
miirinur aliquod ab illis qui allari propitis aderanl renlur, et ab alio quam ab archiepiscopo, extraorili-
admoti, quaerentibus a sacerdote si inlerriicta esset narie satis; sed ut regem miligaret. [Aliquolie.s rex
in urbe divinorum celebratio. Cumque respondisset Anglorum barones suos aliqtiot a domiuo archiepis-
sacerdos : « Non, > siluit popultis et ab iis ille quac- copo excommunicatos, missis ntintiis ad doniinuiii
situs non esl. Sacerdoteprosequente missaecelebra- papam, impelravit absolvi, quasi pro metu mortis
tionem, ab oflicialibus quidem regis in urbe et extra signiflcans ei qttori eos conira hostes Walenses in
ad transilus viarum ille tacite et sollicite quacsittis, exercilu esset riucltirus. Hac occasione apud eccle-
sed minime invenlus est. Idem Berengarius postea siam S. Trinilatis in Londonia aliquando plnrimi
ad Eboracum venitcum lilleris doinini papaeamaras fueruiu absoluti.] Ei archiepiscopo etiam ad lein-
liistorias continenlibus, el lamen indemnis evasit. pus orgamim detraxit, et poiestatem ligandi regem
Episcopus Londoniensis el decanus posl dies aliquol vcl suos, ut vel sic regem victorem faceret, et ad
in urbem veniunt; in ecclesiam clerus urbiset ci- coosiliuiii Dei et sutira inclinaret. Spe illa diu sus-
viummajoresnalu evocanlur. Ibi in publicoomiiium pensus, et landeni deltisus doiniuiis papa, cttm olettm
aspectu sacerdos ille, Vitalis, acta narratepiscopo : stium eoriim non sanarel infirma, iterum resolvit os
siias offert litteras, quarum tenor hic erat [Exces- I) I archiepiscopi, iterum altentat vinuin inftindeie.
sus v.l, decano eliam offerl suas, quaebaec contime- Hex iralus jussit rienaritim sancli Petri aiiriuum in
banl [Vest. n. d. la. pr. q. f.] el ulraeque liltera in Anglia retineri sibi. lterum jiibet, subtilitis pracca-
publico lectaesunl. ve.ns lan.dem, ut nullus in Angliam Iransfretaiuriis
Extiinc episcopns communi consilio excomiiiiini- recipinttir, nisi habeat regis litteras; ne forte aliquis
calum se gessil et regi acta significat. Rex ei rescri- inleidicli sententiam, quain sciebat arc.hiepiscopum
bil in liunc moduin [Audivi gr.].Episcopus iransfrc- habere, in Analiam deferret. Ex parte sua , Londo-
tavii, et per domini regis inierveniuin et stiis tnedi- niensis et cacleii episcopi Angliac, nc quid interdicti
antibus nuntiis absolutionem impetravil sibi dari ab in persouas itlorum vel in regnuin archiepiscopus
exlraordinaria potestate R. Rotomagensis, elR. Ex- slatuat, auntira fere tolum iiicliidenies, appellationes
oniensis, quibus euin absolvendi a doinino pupa est fiiciiint et scrihiinl arcliiepiscopo, et noii prosequnn-
tlelegata polestas. Rediit et qtiidam episcopi et miii- ttir. Evohilo aimo appellationcs renovanl el arcbi-
tii doinini regis et sui eum eo qui a domino papa episcopo significant, eludentes ejtis potestatem liu-
venerant, et praedicalum est publice in ecclesia ca- jiismodi frusiratiouibus. Noluerunt inlclligere, quod
thcdrali eum esse absoltituin. appcilatio homintim csl adinvcntio, dejurecivili esU
159 S. TIIOM^E CANTUAR. ARCHJEP. *6?
i 'diicius est omninose voluntatiregis siipponpre, ut
introdticla est ad repeltenda injiisla giav.iiiiina, irti- A
iuiiicntia possessiOnibusnostris vel corporibiis. Unde rex i ita yicisse viderelur. Aderant ih i|Iai senleuiia
eiiam beatus Paulus, corpori suo timens, cum cape- iafcliiepiscopi Rheniensis, Senonensis, Rolhbniagen.
retttr, ait: < Caesaremappello. i In talibtis habet lo- isis, rex Fu'ahciae,episcopi-et abbas de Moriie Dei,.de
cum, Appello; nec videtur sapientibus calholicis, ordine i CheHusae: et qiiod de,cohsuetudinibnsscri-'
quod exiendi debeat ad lollendam obedientiara , ad ptis ] Clarendohae.npnlpqueretur. < Quaeehim, aititil,'
evactianriam majorem polestatem ecclesiasticam, ad ; necessitas
i loqueiKli.super his? Scripto'vestro, au-
elidenriam excoinniunicationem, quae non de jure < ctorilatedominipapae,,easdamnastis, et abearumbb-
liumano, sed ab ore Jesu Chrisli est introducta, po- servalioiie omries, qui assensumpraestiterant solvis-
tesiaiem liancdanlisapostolis suis, ubi dicit: < quae- tis. i In crasliiio collQquiosemper retinuit: < salvo
cunque ligaverilis in terra, erunt ligata et in ccelo; honpre Dei, et iiberiaie "Ecclesiae..> Mirabantuf om-
qtue solverilis,solula. i Absit eniin -ut jus huinanum nes pfaennminati. Rex Angliae'aii :"< Onines;liDbab-
praejudicet juri divino, el quod htimanae est adin- erunt delermilationes, Hic hihil.efit sophjsmaiis. >
ventionis annihilet iilud quod divinae est conslitu- Mediatpribussiipradictjs suadentibushajc feiiiuidere,'.
lionis l . cnm non acquiesceret, quasi desperati discesseruixtj
lnterea plurimi episcopbrum Angliae de medio B relicto eo tanquam consilii eorum dpsertore. Ipse_
facli sunt, ut praeter archiepiscopatum Caniuarien- adsocios suosserecipiens,dixitiiilercaetera,:«Deum
sem, sex in Anglia rex in niaiiu sua haberel vacanfes ea die fecisse summum sibi honofem.iinde maximb-
episcopalus. Alii quiilem senio confecii agebant in Deo gratiflcari har)ebani,.qui, quod oniiies ppslpone^
extremis, alii mortui. bant alii, retinuerant hoiiofefti Dei iii oiiiiiibiis sal-
Sua pro parte, dominus rex Francorum et opti- vura fore, i Sed piurimi sociorumfejiis, rediturniri.
males Galliae, saepitts hortalu domini papae, saepius lerram nalivitalis suae desidefautes .quoj pax-hori
proprio spirilri, dolorem regis et regni Angiiaeatlen-: procederet, et quod a rege'oiferente ei reditiuh et
denles, regem pro honp pacis conveiiiiint. Tandem reslitutionein, Ulein his deiermiiiatjonibus iiih^aere-
consensit fex Angliaearchiepiscopuin Cauluariensem ret, moleste ferebaiit, - .-.'" ; :-}';
ad colloquium eorum evocari, Plurima inier Cos In redeundo a colloquio iilb, in ipso comit-atu re->
habita simt colloquia; sed sufliciel de aliquibus ali- gis Francorum, fprte proxime ante arciiiepiscbpuin,
quid brevitef dicere. quidam clerictis; ejus Heuricus; de Hocluna equiia-
Colloquio ad Plancas, cardinales Willelmus Papi- bal: eqtius ejus offendit praeceps : ille clare, utaii-
ensis, et Otlo, et archicpiscopus Rothomagensis diret arcliiepiscopus, ironice ait eqno suo.:"« jPrpgre-
maxime arcliiepiscopum tentavertint. < Vctus est, " dere; salvo honore Dei et sanclae Ecciesiaeet ordinis
ii)quiuni:, de prbvitlenlia querela, et de his scriplis mei. >.Archiepiscopus aegre ferens", tacui.t. Post,iii-
regiis consuetudinibus inter reges el archiepiscopos lervallum, secedens in partemcum ciencis suis,, ut
Anglia;semper maleria est corrixandi: hoc est caput equi respirafent et slillarent, -ait eis^: « Dilecti spcji,"
querelae, haec malorum omnium origo. Et cum di- raecuin omnia passi, ul qiiid cbnlraiiie iia seiititis et
cas te pacem Ecclesiae tuae supra omnia diligere, et, loquimini? Reditus."'et restitutio 'nbstfa' iiiiiiiimiiu
has exsecrerisconsuetutlines, modo parebit, modoi quidem est; libettasEcclesiae^de quarexiiori^Ibqtii-r
certum dabis indicium. Pax. Ecclesiae in manibusi tur, lbnge pluris est, Pacem' tahdem/recipiam-, qua.
tuis est. Visne renuntiare archiepiscopatui, si rex melioreiri non poierb; sed nunquam ita-ciirias' hiin-
consuetudinibus? > llle : < Non haec aequa lahce li-. dinas.vidistis.,> Taiiieii pbstniQdurti in sen.tciiiiam
brantnr. Ego , enim, satvo hoiiore Ecclesiae meaeett boni arclriepiscopi Thomae,,omnes praefati viri coh-
personae meaearchiepiscopatui renunliare non pos- seiiserunt, errorem suuin damriaverunt,;,euin yirhm
suin. Inauditum enim esl hoc de antecessoribus meis. saiictum, et fortem Dei athleiam probaveriinl, et in
Regis hoiior et animse ejus salus salva magis est ini ipsius amplius confcederati et cbiifirniaii- siint di-
reiiunliaiido quarn in relinendo consueturiiiies: quod! rj
{ lectione,
cxinde patel, quia dominus papa eas damuavk, ett Colloquio aptid Mbutem Martyruiii,, cum rex
vos cum Ecclesia Romana. i Cnm in hoc -eum ser-- ..Angliaapralionum gralia ad sanctum Dioiiysitim ve-
mone capere non possent, ut renuntiaret, quaesi- nisset, el pallium oplimum et qualer viginli aufeos
erunt, si cofiiin eis contra regera super querelis ha- oblationem super altare. pos.uissel; ubi et a rege
bitis vellet litigare. El simulabantse habere , quam1 Franciae et omni clero et militia, qui ei bcCurrerani,
tamen non habebant, plenitudinem poteslatis inii honorifice suscCptus est; posl, cum de paee ejiis
cansa. Respondit: « lta; si taraen prius integre re- et archiepiscopi tractaretur; et arehiepiscopus super
sfitueretnr. i Aiunt: « Illud esseimpossibile. > Ille : solitis articulis tentatus et interrogatus, semper idem
« Sibi vel EcclesiaeDei non aliter expedire.i Tuncc inveniretur et petitionein suam in schediila scriptain
cpiscopi Angliaelolum annum includentes, quindecira n regi mitleret, ut suse Ecclesiae Canluariensis jura,
diebus niinus, faciunl appellationem,quam cardinales:s et sibi et clericis hominibusque suis ablata, et fra-
domino papae scribunt. ternam pacem et clero Angliaelibertatem restitueret,
Colloqtiioapid Munl-Mirail,ita beue ei per inter- ipseque ei tanquam domino et regi fldelis foret, et
nuntios-pacis promittebat rex Anglia:, quodfere in-i- devotus in omtiibus, salvo honore Dei et sanciae
*<H VITV III AUCT. WILLELMO. m
Ecclcsi.e et ordinis sui: his non acniiescens re\ ari1 A , qu.e ifisi pruis reciperent, rcspucre, qiiaerespiierent,
satisfaciendiiin .mditoribus obtulit sitper causa eo- rex iion acquievit. Ille jussus rccessil. Voealiis
iHin tractanria, stare judicio cleri Franciae, vel scho- intravit 'magister Herbertus de Boseham. RexVsuis
I.iritim Parisiensium ; sedilepraecedente restiltitionei ail de eb': < Eh'videbitis qucmdam superbum in-
ficionria non loquebaltir.'' Et recessit reginam etl trare. > Ipse qtiidem stalura ut eral procerus et
Philippum regis (ilium visuriis Parisios, qtiasi ila1 forma venusliis, etiam satis splendjde erat indutus,
sprclo archiepiscopo et rupfo colloquio; quod ai- habens, de qiiodafri panrio viridi Autisiodorensi,
chiepiscoptis inter caetera moleste lulit, dicenss tunicam el pallium,--aVhumeris more Alemannorum
quod forte ter vocaretur anlequam amplius ari col- dependens, ad lalos ricinissunr, ornatum decenter
loqtiendum vcniret. Cum discordes hoc modo di- coniingenlibus stiis. Praefata regfssalulivlione, sedit.
gredereiiiur ab invicem, eflluxere dies. T.indem hoc: ConveiUusest simili modo, qtio*Joannes, *j 2?t,fespondere
- *
«lomino papae nuntialum est, quod concordia noni ccepit simililer Joanni fere ; sed"!faesit'arcJiiepiscopo
procedelVat. el fidelitate, ct consuetudiiubus illis Scijplis; ATchi-''
Aliquod coiloquiuni habendum erat apud Pontemi episcopnm de vitae honeslate et regisJItIelifaTe'pl'u-
Isare cx condicto. Die dicta, adfucrunt arclnepisco- rimum commendavit, dicens ; illum solumeste^jis*-
"
pus Senonensis et episcopus Belheleemila : rex An-. fidelem, qtii regem non permittil errare, ubfpWesV'
gloiura liluc veniie noluit; scd mandavit eis per revocare : nara qui regi loqtiitur ad plaeituin , et
iiuiilium illoium conventus, quod si vellent venire e}us errorem, si quideu/est, dissimulat, et, quen»
Gisorcium, loqueretur eis. Ita delusa est eorurn fa- taciturnilas addicil, regi Jidelis non est, fidem
tigalio , el exspectatio archiepiscopi. Rex , comiles: praeterit, jurala mentilur. IdeOque ait, se non posse
et magnales Franciae aliquando regem Angliaecon- regi lllam \eram fidelitafem jurare, nisi vellet regi
venerunt pro clericis archiepiscopi majoribus , qui comes inseparabilis adhrerere, et euin, ubi esset
cum eo remanserant, ut saliem eis rediltis suos re- juste corripiendus, corripere : sciebatque regeiu
stilueret. Si pro sua promotione archicpiscopo ser- iiujiis esse insliluli ct animi, quod eum non audiret
\iebant, hoc mirum non eral. Non eos contingcbat nec loleraret. Deconsueludinibiis ait, qubd dixerat
causa ipsius ct archiepiscopi, quod ipsi duo inter Joannes ; et adjecit, mirum sibi videri,-qluoa\ rex
se delirabant, clerici iHi immerito plectebantur. Rex scribi illas fecerat. < Sunt enim , ait, et inregriis
Angliae acquievil, ut ad eum clerici illi accedereni, ahis aliquae mala: consuetudines contra -Ecclesiain
salvoitu, slalu, redilu. Venertint Andegavum ad Dei, sed <non scriptae; ideoque quia sb^ptae rioa1-
Pascha sancta Dominica in albis : siquidem ibi rex siint, spes estmaj'or, quod inspirante regibiis ,D'et»
fcslivus comedeiat pascha. Una dierum sedit inter exterminenlur. i Rex eum volens capere in serrhone,
fannliares suos clericos illos audilurus. Pnnuis ad lit:_ < Et quaenam sunl malaeconsueludines in regm»
eura vocatus inlravit Joannes de Salesberia : a rege domini nostri regis Francorum ? >HerberlustVCon-
salutalo prius petiil pacem, el beneficiorum suoriim suetuduies lelonei et pasagii, quac etiam a cleffcis
ecclesiablicorum reslitutionem , quoniain regis of- el peregnnis exigunlur. > Jtem , obeunle episcopbv
fensam sciens in nnllo merueiat, et paratus foret bona domus, aes, omnia mobilia, etiaui fenestrae'"et
regi esse devotus, stibditos ct fidelis , sicut doniino oslia exportantur, et regis fiunt. Item forte similes
sno lerreno, salvo ordine stio. Diclum est ei pro vel aliae aliquae malae consiieludines sunt, sed non
rege; quod in (erra regis natus, et nutiilos suos scnptae in regno regis Alemannortim. Rex : <Quare
ibi propinquos habeiet, et de bonis terrae regis in iri riomine dignitatis dcrogas ei, non vocans eumiim-
magnam frugem multarum probitatum et dhiiiarum peratorem Aiemamiorum ? i Herbertii» : < Rex Ale-
adoleverat; et opoitere eum sicut regni regisin- niannorum est; sed ubi scnbit, scribil impeiator
tligenam regi esse. fldelein conlra archiepiscopum Romanorum semper Augusius. > Rex ait: ,-«Prolf
et bmncs honiinos ; propositaque est ei forma »a- pudor ! magna siquidem indignalio. 01119hic filius
rramenti si juiare vellet, quod regi fidelis foret de D rj sacerdolis regnum meum perturbat, et pacem ihe.im.
vita et membris suis , et honore suo lerieno con- inquielat' > Herbertus : « Ego miniine; sed neque
servando conlra omnes homines , et nommatim , filius sum saccrdolis, quia non fui gemlus in sacer-
quod consuetudines suas scnptas et regales suas dotio, licel poslea sacerdos fuent pater meus'; neque
digmtates lcgilime conservaiet, quidquid faceret filjiis regis est, nisi quem pater rex genuerit. > Tutic
«lonunus papa vel archepiscopus vel episcopus suus. ait quidam de assidenlibus baronibus, Jordanus Tar-
liie omnia alia concedens, m archiepiscopi con- suii : « Equidem cujuscunqiie filius sil, vellem dimi-
suciudinibus haesit, riicens, se nuliilum ab ado- dnnii terraemeaededisse, ut filius meus esset. i Quod
iescenlia de boms Canluaii.e Ecclesiae , et juratum etiam veibum rex amare accepu et siluit. Post
esse in doinini papae el arcliiepiscbpi sui obedien- pauca, jiissit Herbertum abife ; recessiu Philippus
tiam'; rieque posse Canluariae Ecclesiae vel domirio de Calva, iiatu Londoniensis, qui dtiobus annis anle
siio archiepiscbpo deesse, neque ppsse quarumlibet exsilium archiepiscopiTuronissluduerat,divinampa-
coiisueludinum observanliam suscipere. conlra do- ginam audiens.et leges docens, apprimae lectionis, et
minum papara et Ecclesiam Canluariae; se.d,cum do- _ eloquentissimussed segrolalus; eoquenequeprfjeseii-
minopapa et archiepiscopo se aitparalum recipere, tiam arcbiepiscopt comiiabatur, neque Roniam luil-
PATROL. CXC. "'
6'
103 S. TJIOM.E CANTUAR. ARCIJIEP. 164
tebatur, neqnercgis ct ejtis dislantiac se imtniscebal; A ei coronando manumimponcrent; qtiiaCantuariensis
vocalus inlroiit. Haec aiilem de-eo dicta regi nota Ecclesiae haec dcbebat esse coronalio. JScc .iiiiniis
facta stiiu ibi ; habiiitque bonos inlercessores , qui pridie fcstum sanciorum Viii et Modesti;coronaiur,
dicercnt regi, etim dixisse, cum audisset se occasione Rex statim retraiisfrclal, seri pritis cmn filium sujmi
archiepiscopi bonis suis in Anglia destiluluni: Deus rex Angliae disposuisset coronari, dixil lioc "iilem
bone, quiri a me quaerit ille bonus lioc rex? Rcx., YVigornie-nsltunc iransiiiariiio, traiismarinus pra:.-.
itaque suastis, nc nibil gratiae faceret, liuic sacra- cipiens ui rcpaliiarel, et cum epis.cqp.is,qiii paiici
mcnltim proposilum rcmisit, pacem suam dedit, . adinodum supereraot.in Anglia, cognaii .sui adesset
reslitutionemquc bonofum suorum concessit, ct cor.onat.ioni.Nec (anien signilicayit ei (jnp,l.pei- iha>
surgcns ad alia se convertit liogotia. Tandem hoc nus iinposiiioirem Eboracensis vellet eiim coronai-i.
(lomino papae .significaium cst, quod concordia non Episcopus sperans meliora, concessit,. et^ ari maris
procericbat. Habuil item a riominb papa archiepi- porliim Diepain venit, R.cx lii. Aiigliaih vener.at.
sc.of.us aucioritateii) danriac sentenliae in personam Rcgina, quae in Norniannia renianserat, et Ripar.diis
rcgis, scd melius patieiilia ct comiriolioiiibus emri de Humet justitiarius Nqi'mahnofum,.lilteras misb-
ad pccnitcniiam et salisfactionem revocare inlen- riint episcopo Wigorniensi iid portum pi-oetJietumiie
ilebal. Quo audito, rcx misit domino papae nuniium transfrelraret; alias etiam littera,$, pra>posi,to et
Reginaldiim Lumbardum, ut cum domino papa age- iransvectoribiis .iiaves liabentibiis, ne -episcopiiiri
rct, vcl de transfercndo archicpiscopo ad alium li- illum in" Angliam iransyeberent nec. transfretare
tuliiiu archlepiscopalis ccclesiae, cum de depositione pc-rmitlerenl.-Saiie iiitelligebant,quod'episcopu.s iile:
ipsius tblies fiuslra tcntaliis.. dominus papa, sem- per Eboracensem. Jiiantis cpronandb^imppsitiirun],
per immobilis, et pecuniae spretor, invcnttis est; n.on permitleret illiim coronari in<prqyincia ^anttiar;
vel de revocai.da potestate itla cominissa archiepi- riensi, vivenle CaiUnarieiisi arcliiepiscojib-; cujiis
scopo animadveriendi in eurn; vel de dilatione dignitatis esse debebat regem novuiii cbnsecrare.
tland:» senteniiae, sub, spe pacis et reconciliationis lta transfretare pfohibilus, episcopiis, rcmansit iii)
archiepiscopi, quam domino papae rex permisit. Normannia.' Post. cbro.naiionem illam, ,rex statiiri
Et quideni iiliimuni illtid Reginaldus ille a domino ut dictum est, retfaiisfrelavit in •Nqrnianniairi.
papae impclravii. Itenim et ileruin dulcibus allo- , Trans Falesiam, VVigoriilensis (23) .episcbpiis, ad
qtiiis ct exhortaiionibus regem dominus papa com- tria millia extra Fajesiain ad eum veiiit. Rex ej se
pellat: « Non proficiens hac via, minatur.securim vultuosum osiendit, et stalim iii verlia prorupit.
ad radicem arboris ponenilam. > Quod procul dubio Q i contumeliae, dicens ; « Nunc patel , te prbdiiqrem
rcx inteiligens, j'urare facit omnem Angliam a laico esse; praeceperam tibi egqipse,qtiqd corqnatipiufiiu
tluodecim vel quindecim annorum supra, contra mei adesses, et libi.diem praedixeram, adessenolui.,
dominum papani et arcliiepiscopum, quod eorum sti; in quo, quod neque nie; iieqne'filii nieiililigas
non recipienl litteras, nec obedient mandatis :et, promoiionein , plane ostendisii. , Equidein ypaiel,
si quis iiivenlus fbret lilleras eprum deferens, Ira- quod inimicq magis faveas, et me rmeosque bclio
tlereluf potesiatibus, tanquara coronae regiscapitalis habeas; sed fetiiius episcopatus lui iajmpJius.iibi
ininiicus. Tamen hoc sacramenttim apostasiae nobilis non remanebiiiit. Eripiam eos. a maniijiis tuis,:qyia
quaeriam domina filia Baldewini de Reivers (21-22) et episcopalu et bnini beneficio indigijijin ie p.robar
virilitcr agens ei zelnm habens obedientiaeDei ne- sti. Vere Roberti borii cqmitis. aviinculi-.mei (ilius
quejuravit neque aliquem hoiiiinum suorum jurare nunquam fuisli, qiii me ette in castrb illqnulriyit,
permisit. ArchiepiscopusEboracensis similiter libere et nos ibi, el piima etementa morum et litierartim
fecil. Alii episcopi, q.ui in AngJia reiiianseraiii, prob doceri procuravit. Episcopus, de stia secufus irinb-
tlolor1 in parochiis snis saeramenuim illud jurari centia, regi simpliciter et modeste acta uarrayit^
jiermiscruiU, Arehiepiscopus , boc audito, lanio quoinodo ad portum usque venisset, etquqmodb, ne
com.patiens crrori et apostasi;c, missis ciam Iitieris D transfretaret, litleras prohibilibriis accepisset, jfiex
ad aliquos limoratos Dei, omnes qui inviti j'uiave« non credulusilli, et veliementissime accensus ait:
ranl, a sacramento absolulos.pronuiuiavil. Rex facit « Regina est in caslro illo Falesiae, et forteFvicar-
porius maris dislriclissime' observari. Interirn in dtis de Humel vel adest vel in proxiino aderil^, lati-
Ahgliam reverliuir, eUlitim suuiii Henricuiii apud dasne illos auctores? « EpisCopns : « Reginam mi-
London impoiieiue ei manum archiepiscopo Ebo- nimej ne forte si revererilia vel timore vestri vefura
racensi, supradicto Rogerio, praeter spem et opinio- supprimat, adversum me amplius excahdescasi Si
ucm omniiim ferc tolius iegni, stibilo fecit coronari. vero verum confueatur, adversus illani nobilem do-
Archiepiscopus Cantuariensis ad hunc castim oculos minam irreverenier insanias; hon est iiiihi libia
direxcrat Providenliae, ct a domino papp. liueras tanti.ut pro lioc unum yerbum amarum abbre v.esiro
obtinuerat, in Sabbalo domiiiicse coronationis illius audiat; malo sic factiim esse, quani me cbronationi
Eboracensi ct Londouieiisi oblatas, ne ipsi vei aiii adfuisso, quae qtiidem injusta, et contra Deum fuit,
ratione coronati, sed praesumiitioiie corbiiaio-
episcopi Anglia) citra euin.non ad hoc revocaluin non

,(21-22) Biicrac» .ed. SnarL (25) Wig. om. ed. .Spark.


m VITA II! AUCT. WILLELMO. iH6
ris; cl si adfuissem, illum i4iieiiin coronasse non A '. passionis affectu riomini sui archiepiscopi, qiiem
siistinuisseni. Dicis nie non ftiisse liliuni comiiis ordinaverat, propulsaverat inopiam. Eorum aulem
Rogeri, nescio ; niatris meaevel filius fui, cum qua qiiihus hoc objectum ftierat, alii, qui tamen hocfa-
totius constilalus, et honoris jus haereditalemque cerent, tiniore incumbenle snper eos se hoc fecisse
paler meus suscepil; sed vos faclo conriignaeretri- negaverunt, ut pacem haberent, eam pecunia sua
buiionis iion ostenriitis, quori paler meus, ille comcs emerunt. Aliquis ausus est palam dicere : < Et quiri
Rogerus, avunciilus vester fuil, quod vos honore nos arguilis opus fecisse misericordiae inopi et ex-
condigno enntrierit, quod pro vobis regem Stepha- sttli, et palri nostro de pecunia nostra donasse? Non
num sexdeciin annis iinpugnans et inimicum impu- estreligiosus nec satis Christiarius qui calamitosuni
gnatoremque sustinens taiidem pro vobis in bello negligit, affliclo non compalitur, pauperis non misere-
captus fuerit. Si haccct hujusinodi patris mei ob- lur. Dicilis eum regis esse inimicum; nos nesci-
sequia ad animum revocassetis, non ita fratres mus, nec crcdimus. Et tanicn si esset nobis inimi-
meos in exinariitionem et exteriniiiium redcgissetis. tiis, iiiimicuin diligere jubemur propler Deum;
Fratris mei comitis tenuram el honorem mille mili- esurientem cibare, et polare silienlem.i Dictum fuit
luin, queni avus vester, rex illuslris Henricus pa- aliqucm dixissc vcl scripsisse re.gi Anglorum de
tri meo inlegrum dedit, vos feudo riticentorum el archiepiscopo : « Utquid tcnetur extiiisus? ntelius
quadraginla militum decurlastis. Alitiin juniorem lciiebitur incltisus quam exclusus. «Satisque diclum
fralrem meum R. slrcnuuui, iil dicitur, militem, ita fuit intelligenti. Unde et rex ad colloqiiium de pace
inopem cl opis indigum esse sustiiuiislis, quod pio festinavil, et ibi omnia prius negala, quac ab eo pe-
pauperlate, relicla saeculari inililia et vita, hospilali tebanlur, conccssit. Prius tamen filio suo iia subito
Ilierosolymilano se in perpeluo serviturum donavit, coronaio, proptcr aliquod consequens, quod poluit
el schema habilumqtie suscepit. Vestros domesticos conliiigere ; el si quitl mali contigisset, non deberel
propinquos, et amicos sic nostis beare. bene meri- proptei- ctim puniri regnum, cujus ipse rex non es-
los sic consuevislis muner.ire. Quid mihi minas et sei. lsliiri ftiit arcana non enarrabile fibra regis An-
mala inlentalis, quod cpiscopatus mei beneficiis me gloruin, novit Deus, « qui scrutatur reheset corda;>
spoliare vclilis? Ut libelmoveor? non moveor, vestra noii ego. Sed qui ante reni, in re, post rem, operibus
sint, si vobis non suuiciiini, quac ab archiepiscopatu creditleriint, hoc de co inlellexerunt. ltem th; con-
et sex episcopalihus vacantibus et pluribus abbatiis, cordia el pace archiepiscopi rex Francorum et nun-
mjuste certe et animaeveslrae periculo recipitis, et tii domini papaeregem Anglorum suhito compellant,
.n tisusvcstros saeculares redigitis, eleemosynas pa- (fj quoniain domiuus papa tantos regis excessus, tan-
tnim vestrorum, bonorum regum, etpalrimonia Jesu lara archiepiscopi et suorum coexsulum miseriam,
Chrisli. i Htsc et hujiismodi dicta sunl in audienlia nec non laborautis Anglicaiiie Ecclesiae dolores ulte-
omnium, qui regi hinc inde lateris stipatores coequi- rius dissiniulare non valuit nec voluit.
tabanl; et ait sociis suis quidam miles de Aquitania, Acquievit rex (24) rogari in ipsa aestale. Igitur
qtii episcoptun ignorabal: « Etquis iste qui siclo- sexto anno exsilii archiepiseopi Tliomaenondumconi-
quilur?» Diclum est ei qtiod essot episcopus. Ille pleto, pririie beaiae Mariae MagdalenaecoRgregaulur
contra : « Equidem feliciter acium est cum rege, apud FonteVeral (25) archiepiscepi Rliemeiisis, Se-
quod sacerdos est ipse. Si miles esset, duo jugcra nonensis, Rolhomagensis, Tyrensis, et dominus rex
terrac regi non reliiiqucret. i Alius autem quidain Francorum, et episcopus Nivernensis , et abbas
intendens regi placere, amarius episcopum objurga- de Grosso Monle, loco domini papae, et episcopus
vit. Qtiod rex audiens, et indigne ferens, conversus Pictavensis, et fere omnes episcopi Normiinniae;co-
ad illum, maximo eum lurpiloquio dehoneslavil, mites et magnatcs fereonmes Galliacad pacem inte?
inter caetera dicens : « Putasne, pessime, si quaevolo regem Anglias et archiepiscopum Caiiliiariensem
dicam cognato et episcopo meo, liceat idao tibi vel reformandam. Nullus episcoporum Angliae ibi fuit
alii cuiquam euin vcrbis inhonorare, aut minis in- "' praeter Rogerum Wigorniensem. Ipsa die ad hospi-
sectari? Equidem vix inanus coiitineo ab oculis tuis ; liuin rcgis Francorum veniens rex Anglorum, cum
libi et aliis contra episcopum nefas sit muiire. i Ven- secrelo collocuti essent, post pauca j"ocando dixit
tnm est ad hospilia. Post prandium rex et epi- rex Angliae: < Et craslina die habebit pacem suam
scopus secreti et placide colloculi sunt, et de pace latro vester; el quidem bonam habebil. i Rex Fran-
archiepiscopi. Aliqua vice faclus fuerat lumultus coruin :« Quis, inquam, lairo pro sanctis Franciae?>
magnus in Anglia a juslitiariis regis imponentibtis Rex Anglorum : « llle nosler Canluariensis archiepi-
qtiasi crimen quibnsdam abbatibus, et personis ec- scopus. i Rex Francorum : < Utinam esset ita no-
clesiaslicis in Anglia , quod archiepiscopo exsuii ster quomodo vesler est; honor vobis eritcoram
regis ut dicebaut inimico, pecuniam numcratam Deo et hominibus, si ei jiacem bonam feceritis, et
transmisisse-nt.El quidcm episcopo Winionicnsi hoc nos vobis gratiani habebimus. i Haec in audienlia
non audebant objicere, qui frcqucnti visitalione et riicla suni, secretius quse voluere loculi sunt. In
opportuna auri et argenti iransmissione, pio com- crastino exeunt omnes ad colloquium illud. Rcx
(21) Mox cd. Spaik. , (25) Freitevile cd. Spaik.
167 S. THOMiECANTUAR.ARCHIEP. 1(8
Flancorum non ascendit: forte ita convenerai itiler A t llereforriiensis.>Ariliaecarchiepiscopus : t Equidem
eos, prece regis Angliaepromillentis ei se omnia sine verum est, quod reges illos illi coronaverunt; sed in
co faciortim.quae posiulaverat. Siquiriemfatigaveral illorumcoronamenlisCantuariensisEccIesiaeiiigniias
prius rcgem Anglorum pro archicpiscopo precibus uon estinimiruita : nam cum regcm unxit Willel-
miiltis. Et quoniam iititic ad colloquiiim hoc in terra mum Eboracensis ille, quasi vacabat scries C.in-
regis Francornra rex Angliaevencrat, acquicvit rex tuariae. Sligaiidus enim , qui tunc Canluariensi
Francorum colloquio ct concordiachuic spiritu magis praeesse videbaiur Ecclesiae, archiepiscopus non
ct auctoriiate adesse, corporaliter abesse, et regi fuit; pallium a sancta Romana Ecclesia niinqiiain
Angliaepropriac libertaliscl liberalitalis lora laxare; snsccperal; el, vacanieEccIesiaCantuariensi.inclcro
nt sui juris magis esse videretnr; ciira rex euin Angliaemajor emineb.il et proprius iinpellebat ar-
Franciae neque prccc neque praesentiaonerarel, et chiepiscopus Eboracensis. Cum vero coroiiiiri de-
conspectior in eo apparerct miscricordia, pace, et beret rex Henricus, sanclus Anselmus Caiiluiiriae
gratia sua archiepiscopo rcddita, cum suacibi reli- archiepiscopus erat; sed longinquo aberat rz-
ctus esset volttntati, et niilli subjcclus nccessitaii: sulans apud Cluniacum. Quoniam aiitein mora re-
sapienli siquidcm dominorum preces praeceptasuiit. vocalionis ejus maxinic posset esse regni periculo,
Ciini plurimi pliiiima biuc inde dixisscnt pro bono B ' ne inierea guerra oriretur super faciem terrac;
pacis et graliae eorum resarciendae, et rex acquie- subiit in locum ct officium archiepisropi absenlis
vissel omnibus arliculis pacis et Iibcrlatis Ecclesiac, unus siiffraganeorum cjns, ille Herefordiensis, pa-
et gratiae, et restitutionis rcddenda: Cantuariensi tris salvansei digniialeiu. i Rex ad haec: « Bcne
Ecclesiae, el personaearchiepiscopi, et restilutionis potest verum esse. Ego quod dixi, in causa rontra
terrarum et ecclesiarum faciendaeclericis scu omni- CantiiariensemEcclesiamnon dico; ipsa mesacravit,
bus pro arcbiepiscopo spoliatis, el donatioiiis ectie- ipsios ubique volo salvam foie dignitalem. Si quiii
siarum archiepiscopattis, quan inlerim vacaverant, in eam commisi, pro me paratus sum corrigere
archiepiscopo relinqucnd*; siquidem rex clcricis domini papae et Ectiesiae Romanae arbitralu. Et
suis eas donaveral; nolens bonus arcliiepiscopus vobis iiceat ab arcliiepiscopo Eboracensi et epi-
latere regem aliquid, quod poslca posset inter cos scopi AngliaeCantuarieiisi Ecclesiaeel vobis illatas
offendiculivel scandali causam generare sapienlis exposlulare iujurias. i Satisfactum est archiepiscopo,
siquidem cst j nec fellere nec falli velle hujusinodi et pro hac responsione et concessione regi gratiam
Iiabuit orationem : < Domine mi rex , omnia quac redditurus, equo descenilit, ari pcdes regis se incli-
mihi fecislis benelicia proniotionis primaeel scciin- Q .. natnrus. Quorirex intelligens, ocius cqno desiliit,
dae, et venerationis pluiimac, saqie atl mcmoriam ct archiepiscopnm amplexatus elevavit, ciuii reci-
revocans, grata et accepla fe.ro, el in oninibus agens piens viiltu hilari, fronle laefa,et pacem spondeiue
gratias, tanquam regi ct ilomino lerreno debilor et graliam sibi referenle. Ascensnro praebuil obse-
vobis sum el obnoxius, salvo Dei honore et sanctae quiuin, orbem lenens, quo pes ejus dexter lenerelur,
Ecclesiae; el nunc potissiiiium, quia me modo ad Ab omnibus honae volunlatis hominibus, qui ade-
pacem etgraliain vestram revocalis ct rccipitis : rant, pire erumpebanl lacryime. Tunc rogalus cst
veriini inler omnes malorum articulos, quos in ira rex dare ei osculum pacis : nam diu prius, cura
et inriignalioiie veslra suslinui, proscripiionis, spo- inler eos de concordia tractareiur, revcrsione ct
lialionis et ejectionis mei et meoriim, vcl cujusciin- reslitulione, et omnibus hujiismodi articulis a rege
que oppressionis Ecclesiae Canluariensis; unum conccssis, scd solo osculo ncgato, pax diu h;cscrat;
est quod me plus movel, et quod inlactura incorre- tlicente rege, se aliquantlo jurasse in ira, quod etun
clumve omitiere neque possum neque dcbeo; scilicet, nunquam oscularelur. Unde consultus domiiius papa
quod filiumveslrum per Eboracensein archiepisco- regem a lali si fecerat, sacramerilo absolvii : et ei
pum iu parochia Canluariensi coronari fecislis, el injuiix.ilin animae suae sahuem, quod emn in bona
hac dignilate regem sacraudi EcclesiamCar.luarien- D j pace oscularelur. Rex ait : t ln terra mea ceniies
sem spoliastis, quae vos unctione inisericordiaeDei ejus osculabor os, manus cl pedes; cenlies ejus
unxit in regem, ct quae inler omiies dignitales suas audiam missam; scd modo differalur. Non loquor
lianc sibi liabuil peculiarem, propriam et specialem, capliose. Ilouor inibi est, ut in aliquo mihi deferre
a tempore longaerelro vetiistatis, ex quo primuin videalur: et in terra mea osculum dare, de ma-
beatus Augustinus sedcm melropolitanara Cantuariae jorevidebitur gralia et bcnignilate, quod hic fieri
conslituit. i Ad haec rex : < Accepi quldem el di- viderelur d« necessitate. > Assensu omnitim archie-
tlici, quod inter caeteras regales rcgni mei digni- piscopus acquievit. Laetaii snnl universi, clerus,
lales, haecquidem uua esl, quori si rex Angliaefilium mililia, populus, omnis aetas, omnis crdo, qui liaec
suum vivensin regem promoverevoltieril.ubicunque viderunt et audierunt. Postea soli dominus rex et
ct percujuscunque civitaiis archiepiscopum vel epi- archiepiscopus, seorsum diu secreto tisi sunt cou-
scopumvoluerit, licet ei hoc facere. Et atavus meus silio. Solvitur conventus. Convenerat imer regem
rex Willelmus.qni subegit Angliain, ab arcbiepiscopo ct archiepiscopum, quod in Galliam redirel ar-
Eboracensi sacralionem suscepit et coronam Lonrio- chiepiscopus suis benefactoribus gratias referre; et
«iae.Et avus meus rex Hcuricus pcr manum episcopi domino papae, tuntio cl scriplo suo : acceptaque
109 VITA III AUCT. W.LLELMO. 170
liienl.ia, et compositis ad. repatrianilum rebus, ui A & Una dierum Reginaldus de Warenna intravit capi-
ad regera reriiret, qnivel in propria, si fleri possel, tiilum canonicorum de Siuhwercha, quihus ipse
praesenlia eum in Angliam reduceret; vel curn eo, familiari dileclioue, et fralernitalis eortim commiini-
archiepiscopum Rothomagensein mitterei, ul re- catione , et plurima devinctus erat beneficiorurn
riieus poslliminio, cttin multa veneratione, susci- collaiione, et inier caetera cum loqueretur de hoc
perelur : el interea , rege pracipienle, ul posscs- mundo immundo, de facinorosum malilia, rie viliis,
siones ablala: ei et singnlis restituerenttir deslilulis. quae a palrum nostrorum nobilitate degenerans,
De pace archiepiscopi scripsil rex in haec verba, audct el apponil praesenscorruplior a>las, ait eis :
[ ] (26) Celebralur restilutio clericis ar- « Obsecro, orale Detim pro me inslantius; necesse
chiepiscopi; uon lamen saiis plenaria : sed ncque est, in proximo forte audietis in Anglia fieri, quae
ipsi arcbiepiscopo. Rex, ut supra diclum est, do- a saeculo non sunt facta ve) atidita ; ct quoad me,
naveral in disseulione vacantes quasdam ecclesias coulra me et meam volunlalem; seri non sum mei
archiepiscopi : et secundura formam pacis revocai juris. i Abhorruerunl caiionici, qui haec audierunl,
(lonaliones illas el archiepiscopo relinquil. Jnlrant nescicntes quid vel de quo dicerel; donec Regi-
in possessiones eariun offieiales clericorum, quibus , naldo illo servato innoccnle a sanguine jusii hujus,
"
archiepiscoptis illas donaverat. Sed non miilio post res landem per alios facta est. Re\ Aiiglorum inte-
per ofHcialesrcgis hi expelluiitur, ct reinlraiil qui- risn arcliiepiscopo litteras scripsil revocalionis pcr
bus eas rex dederat. Praeterea, reditus, et jjensio- Ilugonem clci-iciim, riicens, illaui ejus moram in
nes maneriorum arcliiepiscopatus, ad proxioium Gallia sibi csse suspcctam; fesliuarei ergo in An-
terminum sancti Michaelis, non archiepiscopi sed gtiam redirc archiepiscopus; paralis oinnibus, ari
regis officiales recipiunt. Sapieutes plurimi hacc regein ex coudiclo reveitilur. Priinum vcnit ad
tacili considerabant, ct aliquid iiotabant. Al ar- ciiiii apud Tiiroiieni, ibi nec rex, nec rogatus,
chiepiscopus siatim niiserat nuiitiiim siium graliam osculum ricdil; nec archiepiscopis rogavit , ne
referens, de pace, domino papae, et sanclae Roinanae fcstiiius nimiiimel praeproperus videretur.
Ecclesiae, etscripseral ei formam pacis, et conces- Ilcriira ad curiam venil apud Auibcise. Rex ipsa
sionein regis tle ulciscenda coronationis injiiiia, el riie ariliuc inissam erat audiiiirus. Nigellus dc Salca-
forte miniium illuin exspectabat. Et interea con- villa, regis clericuset sigillifer, et cui iiuam dc ho-
venlibiis religiosis el opitularibus amicis suis, se- nis ecclesiis archiepiscopi rex donaveral, quain
motis singulis per Galliam gratias rcferre, ct ab cis modo limebat amittere , regi ntinliai archiepi-
iiceiiiiaiu accijiere vacabat. Ipsi aulem nobiles Galli Q C scopum esse in capella; et forte lam icmpe-
cuni el suos, equis, veslibus, el omuibus necessariis stive ct anlc missam venisse, ut ei ad missani
sufficieiitissinie inslruxerunt, ut quos foverant osculum pacis ferat; sed, si riominus rcx velil,
exsules, cum honore reiiiitterenl repatrianles. Regi fraudari posse archiepiseopnm osculo. Rev :
Francoruui in accipienrioab eo licentiam riiilcissimc, t Quonam modo? > Ule : « Dicat sacerdos mis-
et affecluosissime, cum omiii gratiariuu actione, sam pro lidelibus defunclis. > Rex acquievit, et
inter caelera dixii : < Nos iiiius in Angliam liidcrc lactum est ita. Post illara missam riictum est, ut
pro capitibus. i Rcx Francorum ail: < Ita mihi vi- assolet in veneraiione dominae nosirae perpetuaevir-
rietiir. Ei|iiiriem, ilomine archiepiscope, non tlato ginis Mariae, Salve, sancla pareus: qtio diclosacer-
libiosculo pacis, si milii crerieres, te regi luo non rios lexltim Evangelii osculalus est, et acccdenti ad
ciederes. Reniaue : rege Ludovico vivente , non etim, el osculanli archicpiscopo tradiriil regi defe-
libi vina, cibi, Galliaeve optilenlia deerit. i llle : reiidum ; quo osculalo, arcliiepiscopus regi ait:
t Fial voluiiias Dei. i Ctiiu lacrymis extreinum < Domiiiemodo in lerpin vestrain ad vos vcni, tlate
vale sibi inviceui tlixeruiit. Similiter et episcopo el mihi pro teinjiore, el loco, et condiclo, pacis os-
Parisiensi eiim tleosciilaiili inter caelera dixit : culcni. > Rex : ; Alia vice salis habebis ; i qiiam
< Vailo iu Aiigliam, mori. < In Augli.i, cuiilaui re- repulsam, et archiepiscopus, ct omiies laciti noiave-
ligioso et honcsto sncerrioli Riehardo rie Ilalliwella, nuit. Rex et archicpiscopus die illa diu soli locuti
quiriam serviens rie cuiia regis peccata confessus, siinl. In ultimo aulem concordiaetenore paclus erat
inicr caetera dixil; se manibus suis irapressisse rex Rothomagcnsem contra eum veuire, et oimiia
sigillo lilteras missas in Angliani, ul occideielur cjus debita creditoribus solvere, et de caetera pecu-
archiepiscopus; el Nigelluintle Salcavilla eas scri- nia archiepiscopi percepla satisfacere, et ibi eum ad
psisse lacrymantem; addidit eliain, se hoc confes- osculum recipere, et euin in Angliam tomiiari, vcl
Miin fuisse alicui episcopo Angliac, et ab eo satis- Rothomagenseiu cum eo miitere ad filium suiim
f.jctioiiein sibi injuugi postulasse. Episcopusilleilli : regem.suppleturum, si quid deesset plenariae reriiu-
< Et quid! Praccepluin domini tui fecisli; et tan- tegralionis arcbiepiscopi vel siiorum. Ibi a rego
quain nihil mali commisisscl i.ibil ei iu>unxil. • Aiiglorum cum ultima vice,licenlia petila, discessii.
*
(26) Epistolae qu.iriim hic illic menlio facta est, nisi in tenuibus membranae laminis intra paginns
in locis suis inler episiolas S. Thomae el Gilbeni libii insertis exsciiuiac essenl.
Foiioi, iuveiiicntur. Iu codice A omnino abfuisseiu,
171 S. THOM.E CANTUAR.ARCHIEP. 172
liex ail ci: < Yarfc rn pacc, scqiia-r te, videbo te \i\ navem ? Nunqnid nos eximus sicut Moyses, qui ter-
Rolhomagi, vel in Anglia, quam cilius polero. i ram promissionis viriit quiriem, sed non iniravit?
Archiepiscopus : < Domine, dicit mihi animus, quod llle, inicr cactera:« Utquid festinalis'? non effliient
sic discedo a vobis, quasi quem amplius in hac quadraginla dies ab ingressuvestro in terram, mal-
vita noii videbitis. > Rex: Habes me proditorem ? i letis esse uhicunque terrarum, quam in Angtia. >
archicpiscopus : < Absit a le, domine. i Et inde Jam paratum erat, et forte aliquem ab Anglia nun-
disccdens archicpiscopus ex voluntate regis venit lium acceperat, quod si apud Doveram inlraret
Rolliomagum. Ibi autcm solummodo per nunlium appulsus, obvioseum accipientes grassatores inve-
regis, itineris sui ducem, decauum Saresberiensem niret, qui subito peragerent rem; et quod ad mare
accepit. Regis erat excusalioquo minus in Angliam accessissent Eboracensis et Londinensis ad confir-
veniret cum eo; quia rex Francorum homines ejus mandiim magis tam sceterati ausus opifices, ut de
Arvernos pararet exptignare. Audrto a decano Sa- illorum in vicino positorum praesenlia et secnritale
rcsheriensi ad quid venisset, ail illi arcliiepiscopus : audentiores redderentur. Njvim ingressus sacerdos
« 0 quarrla rerum niutaliof i Archiepiscopus Can- Dei bonus Thomas, gubernalorem hortatur portum
tuariensis : < Ita secure deberet libi ducatum prae- Saudwici pelere, quoniam itle portus suus erat, et
bere, et paulo securius, quam lu ei, in Angliam B \ homines sui de ipsius laetarentur adventu. Igitur
ituro. > Archiepiscopo airtem Rolhomagensi, per Kalendas Dscembris feria lertia apud Sanriwiciim
quem supradicta iittcr eos convenerant, dixit: apputsusest; quori audieiiles statim regis officiafes,
t Ubi sunt haecinter rcgem et me conventa? Quare vicecomes CantiaeGervasius rie Cornhelle, et Regi-
wi propria persona non adest rex?Quid est de no- naldus rie Warenna et milites eorum plurimi sitb
nlrae pacis osculo? qtiirf de pceunia? Creditores capis et lunicis Ibricali, advolant in egressum ejus
meos adduxi. Rex non stat verbo suo. i lnterroga- a navi, sed viso et audito Joaiuie loco regis cjirs
tus iiem a Caiiluariensi Roihornagensis, si regis de ductalore, discedunt qui arniati audicbanlur; setl
comilando ciim in Angliam accepisset mandatum, ne nihil agerelur, vicecomes, el Rcgiualdus inter
ail; « Neqiiaqtiani; > prosequeretur eum lamen ex coeiera verba quaeriint si alienigena aliquis cum eo
dileclione.si vellel, sed nonojiorlere. Omnia in tulo veniret, ut seciuidtun legem a regc promulgatam
csse ait. Pax ejuset securitas, in lanta aucloritate, exigant ab eo litleras regis de ingressu suo in An-
e! tantoiuin proesentia formala el firmata er.it. Ibi gliam, vel saltem sacramentum de fidelitate regis'»
archiepiscopus ltolhomageiisis ei trecentas libras forte ct ut eum provocarent, vel seditionein suscita-
nionelae xuaedono rieriil. Ad mare Flandriae vadit rent, lalia loquebaiitur; sed 1'rustra.lbi aicbiepisco-
archiepiscopus, solo ductatore comitatus decano ( pus pacificum csse iiigressum stium, pacilice res-
Saresberiensi Jo.mne praediclo, couferens hacc pondit; et non cum eo venisse nisl homines pacis,
omnia in cordc sno, et niaxime paclitra sibi in con- clericos suos et domesticam familiam suam. Sane
c.ordia dccsse sibi osculura pacis. Sed lamen in venerat cum eo quidam archidiaconus Seiionensis,
Spiritu sancto securus cccptum iter agit, pro Deo et qui ei exsulanti ei suis multa conlulerat beneflcia :
Ecclesia non limirius mori. Jam auiem acceperat hunc clericum sibi adhaesisse dicebat. Exactiones
nuniium, ct litteras exliorlationis a domino papa, hujusmodi, vel litterarum, vel sacramenti, ab eis
til ad Ecclesiam suam intrepidus redeat, et mini- debere et solere exigi, de qtiibus verisimile esset,
sterium suum hnpleat; sed et litleras severissiinae qtiod iiifirnia regni explorare vcnissent. lnaudiluin
jusliliae de praesunipta novi re»is Angliae corona- esse quod a Caiiluariensis arcliiepiscopi clericis ta-
lione, siispensionis quidera archiepiscopi Eboracen- lia exigerenlur, ne^. ab eo inciperenl. Pieshoc modo
sis et omnium episcoporuin, qui coronaniento ade- qnic^U, nisi quori posiea dixil ei vicecomes, quodin
ranl; practer quain solius BorlliolomaMExoniensis ; igne, et glariio lorram inlraverai; regem volebat
sed et litteras in excommunicationem revocationis decoronare; archiepiscopum Eboracensem et omnes
episcoporum Loiidinensis et Saresberiensis, quippe D episcopos excoiumuiiicaveral, pro servitio regis : et
alia prius vice fucrant excoiiisnunicati. Cum bis de nisi in brevi malurum supcr hoccaptaretcoiisiliuin,
justilia litleris nutitius pramittitur, qui Eboracen- ftiturum aliquid, quod melius posset remanere. Ad
sem et Londoniensem transfretare parantes lem- talia archiepiscopus respondit; se non prorcge coro-
peslive apud Caiituariam invenit. Lectis rie senten- niiuenluni relraclare; quippc qui ei quatuor talia
lia fulminanle domiiii papaelitteris, in quibtisel boc regna, si posset seciindum Deum, libenter perquirere
iiiium verborum eral:« Implemus facies veslras vcllel; sed pro illis, qui contra Deum.et Caiiltiarieii-
ige.ominia, i roncidit in lerram viritus eoruni. sis Ecclesiae digniiatem, hanc sacrationem injusle
Ad porium Wyisand jam erat archiepiscopus; usiirpaverant, nec hoc eral in terram ignem efgla-
serena erat coeli facieset maris, navis archiepiscupi dium miltere, debilam peccalis episcoporum jusli-
parala, aliae aliquaenaves traiisrretabaiit. Archiepi- liani exercere. Mortein ei non minarciur qtiis, para-
scopus exsjieclabal. Dicunt ei aliqui de clericis suis'< lus enini veuerat colluui extcndere pro jusiitia et
coexsulibus, quibus natale solum desiderio erat; ; verilate. Scripsit stalim tle ingressn seo in Aiigliam
« Domiue, ecce j'am Angliam videmus: plurimorumi dotnino papae. Nunliatur EcclesiaeCaiiluanae, et ttr-
trausfretantiura vcla ttuiicnt. Qtiare non asccnriitis; bi, appulsum esse doininum arcliiepiscopuna. Hila-
113 YJTA 111AUCT. NiLLEL.UO. 174
rat; sunl oppido onincs a niaximo usqne ad niini- A l juralus absolveretur; sed forle, ne solus relinquere-
muiri. Ornatur facies teinpli. liiduiihlur sericis, cl tur in certamiiie, non suslinuit Eboracensis, qui
vestibus pretiosis. Parant epuliim multiplex, lecli- conlisus in thcsauris pccunia?,dicebal aliquando, se
sternia capacissima. Recipittir cum processioue haberepapani et regem cum servitiissuis. Consilium
celebri archiepiscopus. Resonat ecclesia canticis et ricriii ul regem transmarinum simul adirenl, signi-
orgauis; alria classicis; urbs undique laelilia ube- ficarent ei universa.
riore. Bonus arcbiepiscopus Thomas post octo dierum
Sermonem in capitulo dixit Iuciilentissirntiminci- morain in sede, praemiltit nunliura domino regi jii-
piens ab lioc versu : < Non habemus hic maneniem niori, significans quod eum lanqiiam regem et do-
civilatem, sed futuram iii(|iiirimus. > D.io aichidia- miiium suum veniat videre. Adriuxeralquiriem secuin
coni, scilicet Galfridus Ridel Caiituariensis, et Ri- tres preliosos equos dextrarios, mirae velocilalis,
cardns Pictavensis, familiares regis, et de consiiio elcganlis slalurae, formae venustae, ingreriienles at-
ejus; sed quos arcbiepiscopus promoverat ad locum lius, crura mollia reponeiiles, micanles auribus,
in quo eminebanl; qui ciiam homines ipsius erant; trenientes menibra, stare inipatienles, araictos oper-
jam in Cantiam veneranl, ad rcgem illac transfre- loriis, distinctis floribns el coloribus, quos ei, novo
laturi. Audito autcm quod archiepiscopus appulsus B ' doniino, novum xenium donare destinaverat. Dili-
Cantuariae esset, Jora stalim diverierunt, ad occi- gebat enim ipsum arimoriurn, ul modo dominum
denlalis maris porlus tendentes. Quod iler malum suiiiii regem, quem pueruin in domo, el curia sua
sigiiiim fuisse visura csl pluiibus. Archiepiscopus ipse cancellarius patris sui regis prius nulrierat.
Ehoraci, et cpiscoptis Londini, el Sarcshuriae per Episcopus, el ecclesia Roflensis eum, una die,
cleiicos siios iituitios archiepiscopiiiii alloquunlur, procedentes obviam cum debita veneralione susci-
quod in pace non venisset, sed in igne, ct flamma, piiint. Loiidoniac lcrliam Iiabnil prqcessionem, ad
cocpiscopos suos omnes conculcans, ei ponens sca- ecclesiam canonicoruni regularium bcatae Mariaein
belliim pedum suoruin; non ciiatos, non auclitos, Siuhwerca ; exieratque ab urbe in occursum ejus ab
iion judicatos; sed suffragaiicos ejiis dicebanl occur- exsilio revcrtentis, iiifinila multitudo clericorum,
risse ei ad mare, ut in proccssione ciim ecclesia virorum.ac mulierum, in laetilia niagna, laudaiitiuni
Canluariaeeum recipereiil; sed indiui erant praeier et benedicenrium Deura de ipsius desiderala repa-
speui ct nieritiim quasdatn luiiicas nigras, cl dissi- triatione; per se congregati paupcres scholares, et
(lcnles, quibns exui, aulequam ari eum venirent, ne- clerici ecclesiarum Londineiisiuin in occursum ejus,
cesse habebant, si ei placeret. Ille intcr caetera, di- circiter ad tria millia egressi ab urbe : archiepiscopo
cebat p.icem peccalorum video iion esse paceni, et " viso ct appropinquanie ad eos coeperiinl canere
liuc usque in liis absentiaemea: diebus episcoporum altissime et serenissime : Te Deum laudamus; nlet
noslrorum [aliqui] feranl qiiie ad pacem eis vide- i|isi prae gaudio flentes, Jcre ottines auriitores ad
baiiiur, scd a riomino papa bellum inissum est bo- pietalis lacrymas provocarent; quorum ipse devo-
iiiim, ul rumpatur pax mala. Arisit regula peccalis, lioni et cxsulialioni in Domino congaudens, capite
qti;e poenas irrogel aequas. llem uon cst pax vera iiiiiinalo gratiam liabuit, ei injecla in loculum elee-
nisi hoiiiinibiis bonae voluutalis. Putabat Jerusalem, niosynarum suarum palma, cis nionetam cxtractam
ricJiciis iifffucns, el niniis sibi iiniulgens, sibi esse plena compassione et manu fecil disliibui. Ad cano.-
paceii); s<il Ilevit eam Doiiiiiius niiserlits, quia di- uicalem ecclesiam de Suthwerca, ubi in doinibus
vinaeuliionis imniinebai ei sevcritas, abscondila ab cpiscopi Wiiitoniensis erat hospilio recipiendus,
oculis ejus. i Ilem ejiiscopi dicuut, quod uon vocati ciira landem vcnissel et descenriisset, canonici rcli-
fuerunt, uon auriili iu jure ; sane, non oninia causae giosi cum omni gauriio, el facta processione ad
cogiiiiionenidesideranl. Ubi inanifesta sunt ciimina, ostium ecclesiaeei obvianles, ipsornm ct mullorum
iion indigciil disquisitione, scri jiotitis debila cor- piis irrumpentibus lacryniis, canere coopcrunt re-
rectione.Ad hacc respondil: < Scntciilia liaecsuspen- ni sponsorium : Benedictus Dominus Deus Israel; t:t
siouis, seu excominiinicalioiiis, non est mea seri inlinila ibi muliitudo, cleri, populi, oninis aetas,
tloihini pap;e : neqiie nostriira est de cjus senlentia oiimis ordo gaudio uberiore, et voce sonora, canti-
tlispuiare. Probe iutelligo lcntaiiva csse et captiosa, ciiin graliarum et laetitiic communis prosecula est.
«piauper vos nunlios proponiint episcopi; utsi cou- Ibi, ct inter caelerum sirepitum quaedain fatua et
filear nie non venisse cum |)oteslatu cos solveurii, iiivereciiiida et dicax , qttae curiis cl conventibtis
inc legalum iiifirmum in hac parle parvi pendanl; si publicis se ingerit, Matihlis clamabat, el repctebat
cnm hac poleslate, alisohilioncin suam per laicam aliquoiies : « Archiepiscope, c.ivc a cultello! i ut
poteslaieni a mo exlorqueanl. Kis non insidior. IHi oiiines mirareniur qiiitinam prodigiosum ipsa au-
iticiim sangniiicm sitiunt. Ulinam bibanl; cl bibcnt. tlissel, qtiod ad cauletam ci, sttb lali verboriim in-
Et ciim taiideiii saniiin dedissel resipiscendi el sa- volucro, signilicabat. Ibi in hospilio episcopi Win-
lisfaciendi cousiruim, non acquieverunt, scd appel- lonicnsis siipranominali Hcnrici moram unius-rii i
laveruiil. Voluit Londinensis, postea sicut diceba- faciens, nuntium retjis junioiis accepit in crastino
tur optiinam partein eligerc sibi, nl a legato ct Jocelinum, fralrem reginac, tie Arundcllo, quori no-
archiepiscopo suo poenitciistiumiliatus ct juri stare lcbat rex eum ad sc venirc, nequc euiii pcr urbcsct
*75 S.,T[IOM.ECANTUAR. ARCHIEP. KG
castra regni ire, sed redirot potius Cantiiariam, cl A i Randiilphtis tle Broc, et Gervasius de Cornhella,
iu scde sna morareiur, inde ne exiret. Adiiiiralus rcgis oIIici.ilcs, slatim una dierum mala male dissi-
esl archiepiseopns, inlcllexilque rie spiritu regis lmilanlcs, quasi ex oie regis praecipientes, fererunl
illius junioris talia non proceriere; et quaesivit a evocari, t:l citari priores ecclesiarum, ct cives no-
Jocclino, si a pacis suae communioue el (iduciaeum niiiialiones urbis Londoniac, et nomina qiioriinicuii-
siibmotum esse rex ei denuniiaret. llle : « Quod ego que cxeiinlium obviam archiepiscopo clanculo scribi
dixi mandavit libi; >et exiens vulttiosus vidit quem- fecerant, ut ad curiam regis venirent cavere dalis
tlam civem Londinenseiii, noltiin siium, obviiim sibi, vadibus judicio curiiE rcgis slare, quia in occursuni
hoiiiincm divitem, cui ct dixit : « Nunquid et lu archiepiscopi processerant, inimici regis, ul aicbaut;
venisli ad fnimicum regis? redi ocius, consulo libi. i priores tanien, et personaeecclesiasticic non vene-
Ille : « Si iiiiniicum regis cum hahelis nos nescimus; runt. Cives plurimi, qui veneranl, dicta die, re-
audivimus cl vidimus regis iransmarini litteras de sponderunl se non videre lilleras regis, quaeita eos
pace ct restiiutione istius; si aliud quid Iatet, clam citari vel cavere praeciperent, sed neque justiiia-
nohis est. > El ista fueranl, ante rem, pracnuntia riorum. Erant rcgis cives, ct fideles, 11011 cis obno-
signa malorum. xii: ad regis imperium facerent, quod deberent; re»
In craslino venit, qui riicerel ei Canluariam redi- • ita remaiisit. Nec enim in boc peccaverant, sed po-
itiro, quod Randulplius de Broc onerariam navem tius pracslileranl Deo obsequium justiliac, culiuni
cjus, cuiii viuo suo appulsam, ci absiuleral, ruden- atitem stio archiepiscopo legalo, tam dehilara qiiani
les succidcrat, anchoras lulerat, naulas, atios ccci- devotam hoiiorificenliam. Ycnil bonusThomas Can-
derat, alios incarccraveral apud castrura Pevenc- tuariam, recedtinl ad propria illi quiuqtie miliies;
seye. Mitiit illico atl regein juniorem abbatem sancti et ipse cum solis sacerdotibus et clericis et familia
Albani, et priorem de Dovera, nuntians quasnam domestica ibi remanet. Familia illa infarais Raiirinl-
circa CIIIIIagerenliir; jubente rege restitula est na- phi dc Broc, ei vicinantes apud caslrum Saliwode,
vis. Archiepiscopum Thomam retleuntem Cantua- nocliirnas illi ad exilus viariim undique circa Can-
riam, aliqui mrlitum suorum comilati sunt, ne forle, tuaiiam tendebant insiriias : et ut cuni adimpalieu-
tol concurrcntibiis, et crcbrescenlibus signis malis, tiam provocarent , et homines ejus ad rixaiii, in
aliqui gareiones ab insidiis, secus stratam, in eum ejus indagine sine licentia venibanlur, et cervnm
irruerent; qninque omniiio militum scula, dextrarii capiebant: aniplius; archiepiscopi proprios cancs ia
el lanccac in cjus fiierunl coinilatu. Siatim nunli.i- sllvis ejiis mililantes capiebant et retinebant. Am-
tum esl regi transmariiio, quod in exercilu grandi, r ptius : una dierum ante nalaJem Domini, quidam
et armato loricis et galeis regnum jierambularet, Roberlus de Broc, qui quondam clericus fuerat, ct
urbes expugnare, et filium ejiis a regno expugnarc. poslea monachus in vestibus albis, sed posl apostata
Prirao sero reditus ejus Cantuariam versus, apud ct ad sirculum transfuga, summarium archiepiscopi
VVrotliam,venit ad eum quidani saccrdos Willelmus ah ima villarum ecclcsiae cum procuratione ipsius
nomine, pauper el habitu religiosus, qui tui;c cele- Canluariam lendens in slrala regia obviam habuil,
brarat apud Chidingsion. Ilic ad secrelum solilo- et unum equum per nianum Joannis de Bioc ncpo-
quium archiepiscopi, quod rog.iveral adntissus, ail tis sui fecil tota cauda curiari, in dedecus archiepi-
ci: « Dominc, eece affcro vobis reliqnias saneii scopi. Sed Dei desideralor Thomas, currus et au-
Laurenlii, et sancti Vincentii, et sanctaeCeciliac,ex riga Eeclesiaj Anglorura, paliens lam in prosperis
praeccpto sancli Laurenlii, qui mihi in visione no- quitm in adversis, praecipuaevirlulis domicilium,
clurna apparuit, et has, quas apud me habebam, omnia haccrecolens praecurrenlia marlyrii sibi im-
Iiorum sanclorum reliquiasesse dixit. >Archiepisco- liiineiiiis signa , aiiiinum firnians ad exilum suum
pus : « Frater, et qtioinodo scis has horum sancto- de ^Egyplo, de die in diem, se praeparat, in eleemo-
Turaessc reliquias? i Willchnus : « Doraine, ita el synis profusior, in oratione devotior, iu omni cura
ego in visione mca quxsivi a bealo Laurenlio D iiiiima-suaesollicilior. Aliquoties etiam inter loquen-
sigiiuui aliquod, dicens quori alias iuilii non creriere- dum cum clericis suis , dicebat; causam hanc sine
tis; et beatus Laurentius dixil mibi pro inlersigno, saiiguinis effusione non posse tcrminari, et se iu
quod nuper in siiium vcstruin nianum injecistis, et causa Ecclesiaeusque ari mortem slalurum. Quod sui
ciliciiiin quo proximo carni veslraeuliinini discis- non inielligebani, verba putaiiies; sed poslea biijus-
siim iiivenistis, et apuri vos dcliberans uiriiin illuri modi recohierunt verba, qui viderunt opera. Ei do-
rclici facerclis, an aliud iioviim inrineretis, posl mino papae scripsil archiepiscopus, non imminere
modiciim injecia manu, illud iniegrum invenistis. i sibi nisi morlcin et glariium, supplicaus ul pro co
Ad liaec,archiepiscopus, inter caetcra : « ln virlute DoniiimmDeum atteiuiiis deprecclur.
Spirilus sancti, in vi obedienliae, tibi pnecipio, ne Venicnies versus curiam transmarini regis hinc
cui dicas, mc superstile. i Sacerdos :« Fiat; > et Eboracensis el Londinensis et Saresberiensis, inde
subjunxit : «Pauper sum : in alienu minislro eccle- archidiaconus Pictavcnsis, siquidem archidiaconus
sia; cogitate.de me. > Archiepiscopus : «Iufra qua- Cantuariae in mari laboraverat et nondum venerai,
tridiium natalis Domini veni ad mc, el providebo eunti forte videre archiepiscopum Tyri regi obvia-
libi. i Discessil ille. vjt, . et quacjam rcx audierat de exeomuiuuieaiio&c
177 VITAIII AUCT. WILLELMO. 17S
seu suspensione episcoporum, sicul diccbatur, acta A mam transii, ue pniitilicibus Romanis ibi liospiteiu
uarrant, Cantuariensiarchiepiscopo toltiin imputaut, meiiin , inter c;eleriiin sermonein, inierrogans, au-
reum deferunt laesaemajeslalis; accusant abseiitem, divi quoil aliquis papa ibi interfectiis fuit propter
inriefensum; id lanien verenles, ne qiiandoquc voca- insoleniiam et proterviam intolerabilem. > Fiunis
retur, et audiretur, in lioc crudeliores summis sa- his, slalim misil rex Willelmum comitem rie Magna
cerdolibus Jiida:orum, Jesu Chrisli mortem machi- Villa, Seieruni tle Quinci, Ricanluin de Hiiniet, post
nantibus, co quod illi licuit pro se respomlere in illos qiiatuor iu Angliam. Fama fuil ut archiepiscn-
publico, huic ejus discipulo Tliomac nequaquam. puin c.ipereni. Comes Willelinus et Seierus usqite
Causani inqiiaui eoriini, quaeerat ecclesiastica, ame ad porliim maris vcnerunt, sed non transfrciave-
oculosprincipis sa:culaiis offerunt,qiieriraoniis suis, riiul. Ricardus ad alitim portuin tcndens triitisfretit-
icgem iiirais creduluni illis incitant, in hoininem vit. Rex filius eral Winloniae; misit Ricardus atl
recentis pacis suae, in archiepiscopumsanctum Dei. magistros ejus Hugonem clc Gtindevilla ct Willel-
Geminantur mala cum falso. Nuntiatum esl regi, muin filiuin Joannis, ut clam rege ciim militihus tlo-
quoil archiepiscopus in mililuin armatorum nianu inus regiae Cantiiartiim irent. Ipse citca marilimaii
iorti regniim perambulai. Quacsivit rex ab Ebora- insidiabatur, ut si forte archiepiscopus fugaepraesi-
censi, Lonrioiiiensict Saresbciicnsi consilium. Ebo- dium attenlaret ad aliquem porium maris, capere-
racensis : < Quacreconsilium a baronibus et a mili- tur; quorf el faciebanl in transmarinis comes Wil-
tibus tuis : nostrum non cst, dicere, quid faclo opus lelmus et Seicrus, ut si forle iransfreiasset, ibi ca-
est.i Tandcm ail umis : <Equidem, domine, Thoma perelur.
supersfile non babebis dies bonos, nec regmun pa- Mira res et stupenda accidit. Nam illi quattior
calum, nec lenipora quieta. i Rex itaque lantam ex barones superius nominaii, Reginaldus Ursonis fi-
boc adversns eumdcni archiepiscopura indignatio- lins et ejus socii, qui diversos maris portus petive-
nein, amarituiliuein, et liirbationem concepil, et ita rant, duce riiabolo, bonorum omnium hoste anli-
cum vultu elgestu ostendit, quod ejus commotionem quo, circa eamdem lioram diei tiniiis in Angliam
iiilelligenles elci placere quaercntes quatuor dome- apud caslrum de Saltwode, ad familiam de Broch
siici sui barones Rcgiualdiis Ursonis filius, Wiilel- congregarilur : tamen ante adventum eorura beatns
mus de Traci, Ilugo de Morevilla, Ricardus Brilo, archicpiscopus, dc iininineiite octisorum ejus in-
nt riiiebatttr, jurati in mortein aichiepiscopi, a curia gressu cerlissime fuit edoctus, et magis conforta-
rccedunt, diversos maris porlus pelunl. Mira res! balur in Domino, virililer agens et induens se ar-
tluce diabolo, bonorumomnium antiquo boste, circa Q maturam Dei, ut fortiter stare possetfui die Domi-
eamriem boram diei uniiis ad familiain illam de Broc ni : scd secrelum habuit ne in lanto festo tumultus
apud caslrum Saltwode congreganlur, in crastino flercl; qiiantum in eo erat.
poslquam a curia regis archiepiscopum inlerfecturi Nocte Dominicae nativitatislegit evangclicam le-
disccsserani. Rex in camera sua suos allocutuscsl ctionem, librum generaiionis, et missam noclis cc-
barones, questus eis de arcbiepiscopo, quod quasi lebravit. Anle magiiam missani in die, qiiant et ipsc
tyrannus (erram suam esset ingressus, quodijuc pro celebravit, scrmonem luculentum fecit in pulpito ad
servitio suo oinnes episcopos cl archiepiscopum populum , sumpta inde materia, circa quam jriuri-
Eboracensem suspendisset, el quosdain cxcoinmu- mum versalus est, quorf in lerra est pax bominibtis
nicassel, quod lotum rejuium turbassct, qnod li- bonae volunlaiis. Et cum de sanclis palribus Can-
lium siium, et cum corona, ct diademaie rcgni in- uiaricnsis Ecclesiae, qui ibi sunt confessores, loque-
leinlerel privare , quod supra eum perqnisisset le- rentur, ait, unum eos habere martyrem archicpi-
gationem , quod privilcgium quoddam a summo scopuin sancluin Elphegum ; possibile esse, ut et
ponlifice obiinuisset sibi et episcojiis de donalio- alteruin in brevi ibi haberenl. Sed et post tam pro-
nibus ecclcsiariim , sublata el comilnm et baro- brosam injuriam de equo pauperis coloni sui cur-
iiuin et ipsius ctiam regis advocalionc. Primiis D talo in obsequio Canluariensis Ecclesiae, seiileiilia
respondit comes Legeceslriac : < Equidem, dominc, excommunicalionis innodavit Robertum de Broch,
amicissimi sibi fuerunt ipsc archiepiscopus, ct sicul ei prius denunliaverat pernunlios, invitans.
dominus pater meus comes, scd pro vcro habcatis, ciim ad salisfaclionem : ipseque coninmax ei renun-
quod postquam a terra, el dilectione veslra disces- liarat per militem qucmdain , David de Ruminel,
sil archiepiscopus, neque meiiin-vidit nuntiura, ncc quod si euni excommunicaverit, raceret sicut ex-
cgo siihin. i Engelgerus de Bobun, quidam invele- comraunicatus. Alios quoque duos ecclesiarum rie
ratus dicrum malorum , ci patruus Sarisberieusis Ilerges el Thierlcwda violenlos incubatores, qni of-
(|)isco])i, qui excoinmimicatus characterem beslix ficiales cjus venicnles non admiserant, eadem in-
liiibebiit in fronte, ait : < De lali liomiiie, nescio volvil senienlia. Die quoque Sancti Stephani nia-
qtiomorio vindicare possitis, nisi si palibulo appen- gnam missam celebravit: sed et die Beati Joannis
daiur, virgis rigentibus in funem inlortis, actus in iipostoli et evangelistae. Ipso die cmisit secrcto iit
crucein. > Willclinus cognoinenlo Malus Vicinus, Galliam duos clericos suos magistrum Herberliin»
nepos Cudoiiis comitis Britaniii;f, lertius fuii, qui t;l Alexandrum Gtialensem crncis suae bajulum, U-r-
loqucreiur. < Olim, inquit, Jfrosclymis redii, Ro- tiiiiii Gillebcrlum dc Glanvilla ad domiutim pan:-.u>
179 S. TH0MJ2 CANTUAR. ARCH.EP. 18»
iluriim. Misit tluos alios Ricardiiin c.ipellaiiuinel A coriim aui iuilla fuit ant obscura. Inter clericos et
Joannem Planelam ad episcopum Norwici absolvere monacbos, aiitc eum coiiserieriini. Regiiialrius Ur-
ad tempus excommunicalos sacerriotes tle lerra sonis filitis sic orsus esl : « Miltil nos ad le domi-
comitis Hugonis, qui excomiinuiicaiis sciemer di- uus rex trausinai iiitis,ulexcoiiimunicaios in ingressit
vina celebraverant, aocijiienda prius a saccrrioiibus luo in Aiigliaiucpiscoposabsolvas, suspensos, oflicio
illis securitate , quod infra anmiiii ad doiiiiiiuin pa- sao restiluas, et postea ad lilimn suiim regctn, qneiu
pam irent, vel pro omiiibus commiiniier duos ex se tlccoronare iulendis, cas JVintoiiiani, de lanto ex-
iiiillereni, puenitenti;e sati.sfacliouemab ipso papa cessu satisfacturiis , et judicio curi;e ipsius paiilu-
accepiuri. rus. i Archiepiscopus : < Ego qiiidem excoinmiiiii-
Jam iueinor archicpiscoptis saccrdotis sui Willcl- calos hos DOIIcxcommunicavi, suspcnsos non sus-
nii, qui ad eum veneral apud Wrotehain, eum per peudi; sed dominus papa litteris suis, hoc modo (i-
Willelmtini Ueivin notnii! ejiis nuaeri feccrat, si forte lios suos corripiens , et raale nieritos puniens : ar-
in curia vel iu urbe inveuirelur. El noii invento chiepiscopum Eboracensein, quia meabsente et non
eo, charlam fecit scribi , in qua donavil el conffr- vocaio ncc scienie ncc conseiuiente, in praejuriiciiim
mavit illi cqiei iiii de Pcnesherst, subscripta cx- ecclesiic ineae,debitam EcclesiaeCanliiaria?el niilii,
communicaiione, si quis illam ei auferre praesume-B novi regiscoronatiouem in parochia mea, etiam ip-
ret. Kl cliariam illam irariiriii Willeltno Beivin, tra- sius doinini papaelilteris prohibitus usurpavit : epi-
tlendam sacerdoti, quaudo eum viderel. Quis liunc scopos, qnia,cmn siutCanttiaiiensis Ecclesiaesuffia-
lion fuisse marlyiii sui praesciumriicel? Per cliailam ganeietprofcssi,liocsusiimieriiiil,projure8uacinalris
illain poslea sacerdos ecclesiani suain in pace ha- Ecclesiaenon reclamantes. Desenieiitiaautem domini
buil a rege juniore ; qui dixit, audila charla ct mi- pap;i>nonesl meiimretraciare; ligatosejiisnon polest
raciilo, se nolle in sancti archipracsulis incidercex- iuiiior potestas solvere. Yertimiamen cum in archi-
conimuiiic.itioneiii. episcopo nulla sit mihi solvendi, sicut nec liganrii
[Jam vero evocati aderant ad c.islra circa Can- potestas, suffraganeis meis Londoniensi el Saresbe-
lu.iriain, Dovre, Roplie, Sallwode, Blechingelee, riensi concessi requisilus, quod eos analbemate ab-
miliies deputati cnstodiis cisirorura Hloruiu : forle solverem, et alios omnes suspensos rcslituerem, si
nl se iiicludeiirio iufra ecclesiatn Canluariensein modo vellent vel cum humilitale invocaro misericor-
archiepiscopns et sui se velleul relinere. Illorum diam, vel cura dala securitate ccclcsiastico starc ju-
niilitum in vicinio positorum adveniens qiiicunque dicio; sed reiiiiertinl qui iue coiiveneiuiit. Adhticari
inullitiido obsidione eos cxpugnarent forle si fugerc id paralus sum. Domini regis novi coronaiio firma,
vellel bonus archiepiscopus, quacuuque veniret, in stabilis et iiiconvulsa permaneiil; et salva corouati
liosles iiicirferel. Forte si ad ultionein detruncalio- (ligniiatc, (lominus papa piinil roronatoris injuriani;
uis ejus zelo Dei cives Cantuarienses vcl vicini po- quod is qui iion debuii et ubi non «lebuii nosiri
puli in grassatores illos vellenl insurgere iniqui illi praeoccupavit oflicii digniialem : ct pro silenlio cl
vel ad aliquod caslroruin illorum habcrent refugium. siifferentia sua, nostri plectunlur episcopi. Et lotum
Vel se defensuri a casiris illis illico sibi milti petc- istiid de permissioiie riomini regis esl, ct de ejus
rent niilitare praesidium]. licenlia concessa nrilii iu die pacis itcslrae. Nequc
Quiuto igitur nalalis dic, praedicti quatuor baro- regcm novum idco qtiaero exhieredare, qtiin potiivs
nes regis cura suis oinnibus et cum illa familia de ci niiilla rcgna miiiidi salvo si lieri jiossct jiossi-
Broch a castro Saltwode Caniuariam veniunt. Ad- tleiiliuiii juie, optaiiiii. Ad ipsiiin uupcriter ani-
tliti sunt ad eos milites plurimi, quos de castellis el ptieraui, uon ei satisfaclurus, qui in ntillo euni of-
vicinia Canttiarite, quasi ad servilium regis, edicto fendi, seri promotioiii ijisius domini mei tlebita ve-
evocaverant, quorum quasi duodecim, cum illis iierationecoiigralulalurtis. ScdapudLoniloniam ejus
qnaluor ad curiam archiepiscopi, suaviter dirccto nuntitim et prtcccplum susccpi revcrsionis, quod
lcndunt; aiiis inlerea indicenlibus per urbein praefe- \rj rioleo.> Tnnc illi iu minas statiin iaxis liabenis pro-
ciis et majoribus civitatis, et ex parte regis praeci- ruperuut. Ille ait: < Miror equidcni quorisicobsire-
pieniibus, utomnes cives armati cura eis veniant ad pilis, quod minas el mala intentatis. Scilis quori
tloinuinarchiepiscopi ariservilium regis. Cumqueci- recepit me domiiitisrex, in dic Magrialenae, ad ji.icciu
vitas eorum furorein admirata conlradicerel, slaiiin et gratiam suam ; el aliquol vestruin ibi pracsentes
praecipiunt, ul in pace sc habeanl, non se moveant, vidi; et quiiiitiim inlcllexi, placuit vobi.-t,ct tum
quidquid audiant vcl videant. Haec erat istoruni litteris el conriuctu regis, lerram ingrcssus sum. >
npera, ul vel civitatis habitatores eis ad facinus Tunc ail ei magister Joannes Sareslterieusis : « Do-
SIIUIIIadderentur, vel si minus, non eos impedi- miiie, loqiiiiniiii Sccretius super vcrbo islo. —
reul, neque pro archiepiscopo suo decertareni. Non expedil, ait archiepiscopus. Talia propo-
Prreambuli illi praedicli barones et mililes iu tha- iiunt et posttilant, qtiaeoniniiio facere non possuiu
laniuni interiorem ad archiepiscopum introducunlur. nec debeo. > Reginaldus Ursonis : < A quo ergo ha-
Hora diei eral quasi decima. Comederat archiepi- bes archiepiscopaium? > Hle : < Spiritualia a Deoct
scopus, sed adliuc couiedebat serviiorum familia. tloiiiiiio papa, lemporalia el possessioues a domino
IiUioeunles eos ipse salutatione procvenil : responsio rege. i Reginaldus : « Noiuie toiuin tc a regc ha-
181 VITA 111AUCT. WILLELMO. Wi
bere recognoscis? i Ule: t Ncquaquam; sed habe- A taiidem, accepta significalione, erumpentes mio im-
mus rcddere, quae suiit regis regi, el quae sunt Dci petu, inlravermtt januam archiepiscopalem eis aper-
Deo. i Reginaldus el alii, quasi aliquid mirum lain, et slatim acclusam, et vociferanles lerribiliter
dixisset, ampliiis freinebant et accendebantur, et clamabant: < Regales mililes! Regalesl Uegales! 1]
stridebant denlibus in eum. Quidain enim socii eoruni, praeinissis nolioiilms
Seil Thoinas jiistus, quasi leo confiriens absque suaviter, ne ad strepitum janua claiidcrciur, infra
terrore erat, paratus projustitia et libertate Eccle- archiepiscopi januam erant : janilorein archiepi
si;t> suoe usqtie ad mortein agonizari, pro aninia scopi amoverant, sunm arinioveraiit, ne quis de tuiic
sua; el ait : « Fruslra mihi minamiiii : si omnes ad archiepiscopi auxilium ingredeiettir; ne quis
gladii Angliae capili meo immineant, ab observa- de rebus arcliiepiscopi aliquid exportaturus egrede-
tione justitiae Dei et obedientia riomini papae, terro- retnr. Ante januam clausam, postico tantiiin apeno
res veslri me dimovere non potertint. Pedead pedem erant infra atriuin anlae, in equis Willelnius filius
me reperielis in Domini praelio. Semel recessi tiini- Nigelli, ad prandium hoino et miles archicpiscopi,
dus sacerdos; redii in consilio el obedientia domini modo conira eum, huic addictus est oflicio, ct
papae: amplius in sempiternum non earn deseram. Simon de Crioil, qnidam miles abbatis Smicti
Si licel mihi in pace fungi sacerriotio meo, boniun B Augustiui vicinus. Reginaldus in ipso proaulo
est inilii; si minus, fial de me voluntas Dei. Praeter seorsum se annat, et scutellarium archiepiscopi
liaec, nostis quid inter meet vos sit; undeetmagis Roherlum Tibiam compulil sibi anxiliura pracstare
iniror, quod audetis archiepiscopo in domo sua nii- et obsequium. Reginaldus ille cuiriain fabro ligna-
nari. > Hoc autem dicebat, commemorans quod rio gradus quosdam ibi reparanti securim abslulit.
Reginaldus ille et Willelmus de Traci et Hugo de Nos interim domiiio arcbiepiscopo in eodem tha-
Morvilla, ejus dtitn adhuc cancellarius erat, propria lanio commorali, recordabauiur conferentes eornni
deditione homines .facli sunt, salva lide regis, quis- dicia et minas, ctim archiepiscopi responsis; senlic-
que Irium ipsius j'us imperiumque susceperat, geni- bamus diversi diversa : alii, 11011esse liniendnm;
bus minor. Illi, undc mansuescere deberent, jam ebrii venerant: impransi lalia non dicerent. Nalivi-
furenles, et prae ira se non ferentes, aiunt : « Nihil las Doinini est; pax regis nobis pacta cst. Alii aiunt,
quidem inter nos est conlra regem. > Ait Reginal- timenduni esse ne minas opere compleaiit. Multa
dus : « Beneaudemus archiepiscopo minari, et plus piaevisa erant signa crudelilatis. lnterea audimus a
1'acere: recedamus. > Stabat autem ibi magna pars jiarte ecclesiae clamorem lacrymabilem ulriusqiie
familiae archiepiscopi, cum clericis et multis et mi- sexus et omiiis fere aetatis hominum, compalien-
lilibus aliquot, qui aflluxerant; audito quod altius tium nobis tanquara ovibtis occisis, qtii in nrbe cos
loqnerentiir. Quos inlueiis Reginaldus, ait: « Dici- annalos, et ad archiepiscopum, eriicto tlaio, pro-
inus vobis ex parte regis, cujus homines et fideles perantes videranl. Auriimus hinc nostros homiiies
estis, ot ab liomine islo recedatis.i Forte sicut socii per grarius cursim in ecclesiara per nieriium aulao
coiiini in nrbe de civibus, ita el hi inlrorsum de fa- descendere, fugientes a facie armaioruin aperta eis
milia meluebant, ne pro domino suo decertarent, j'anua alrium inlroeunlium. [Osbertus et Algar et
ne conlra eos insurgerent. Ctimqtie omnes immoii quidam alii servienles archiepiscopo, viso quod irrue-
Slarent, contrarium statim dal Reginaldus ille prae- rcnt armati,ostiumaulae clauseruni,etrepagulaaulae
cepttim : < Praecipimus vobis, ul hominem islum firmaverunt. Quod videns Robertus de Broch coepit
cnslodialis, ne recedat. i Archiepiscopus : « Facilis seniri riiruere parielem quemdam : et illac ingressus
snm cuslodiri : non recedam. > Jlli grassatores inter per inleriora domus, aulac osliiim illis parricidis
caeteros inluenliir militem quemdam dapiferum ar- aperuil; et illos, qui oslium aulae obfirmaverant,
chiepiscopi, Willelmum ftliiim Nigelli, qui a camera gravissime cecidit et vuhieravit.J Audiiiius eiiam
sua quadaiii de quodam raliociuio accurrerat. Hunc uos clerici inlrorsus cum arebiepiscopo ictus illos
apprehensuiii abducunt, riicenles : « Venies nobis- D ] Robcrli rie-Broch parielem tliruentis. Quid nisi
cum. > Miles illo archiepiscopo : « Dotnine, viries limor cl tremor venerunl super nos inonachos, cle-
quid de me faciunl? > Archiepiscopus : « Video. ricos ct socios archiepiscopi? Ecce completum est,
Ilaec quidem vis eoruni est el poteslas lencbraruni. > quod superius sanctus Dei dixerat: t In brevi mal-
El exsnrgens archiepiscopus, eos nondum thalamo lenlesse ubique lerrarum, quam in Anglia. Sed bo-
egressos sequcbatur passibus paucis, ut miliiem iius illc Thomas coiiteinptor morlis erat : quippc
siiiiin sibi dimitiant, rogans satis modeste. llli obsti- quoeest sanctis viris portus, et ari a:tcrnitatem in-
nati reredunt, elobvium sibi quemdaiii alium mili- gressus, el aelernura nihil mali seutienti receplacn-
tem archiepiscopi, Radulphum Morin, similiter ca- IIIIII.lnsuper et securum sesancttis homo gerebiit,
piunt secum educentes, et per niedium aulae et alrii quasi gayriens, se nacltim lioncsiani c.iiisam moiiendt
ari seqtielam siiam procedentes, terribilibus oculis pro justitia ct libeiiaie et causa EccJesioe suae; el
et minis omnia pcnctranl, et clainant : « Arma, quasi cupiens dissolviel esse cum Chrislo. Taula ei
arma, viri. > [Iuterea in quadam niagna domo cti- erat libertalis ccclesiastic;c charitas, ut eam nan
jusdam Gilberti, qux erat e regione J;IIIU;Earcbi- occasu suo, sed resurrectione et salute ipsius nieti-
episcopi, omiiis inin.is hostilis congregabatur. Qui rcliir. Tunc monaiiii, q.ui jrismini adcranl, dioun!--
1S3 S. TIIOM.E CANTUAR.ARCH.EP. ISs
ci: « Dnmine, intrale in ecclesiam. > llle : « Absit; A , Robcrtiim canonicuiii et Willelmnm lilium Siephani
ue liineatis : plerique monachi plus justo timiiiisu.it el Edwardtun Grim, qni novns ad eiimvencr.it, pnt-
et pusillanimes. i llli non acquicscunl. Alii eiim in- sidia captanlcs, ct se in liito collocare cur.intes,
jcctis manibus crigunt, et vim ei faciunt. Alii per- relicto ipso, petiverunt alii altaria, alii laiibnla.
suadent eiindum esse, quia monachi vesperas dice- Et qiiidem si vcllet arcliiepiscopus declinare, et se
rent, et illehoram noiiamet vcsperasesselaiiriittirtis. ftigaepraesidio liberare, oplime uti possct, noii quae-
Jubet crgo crucem Domini proferri. Quidam clerieiis sita, sed oblata occasione lemporis et loci. Vcspera
fjus, Henricus Autissiodorensis cam bajulai. In erat. Nox longissiina inslabal. Crypia crat proiie,
clauslrum monachorum cum venissemus, voluerunt in qua nmlia et pleraque tenebrosa riiverticula. Iteni
monachi ostium posl eura occltidere. Ule aegreferens erat ibi alititl oslinm prope, quo percochleaniascoii-
suslimiit, et lcnto passu postremiis vadit, omncs tleret ad cameras et tesiudines ecclesiae superioris :
agens ante se, quasi oves pastor bonus : equidem forle iton inveniretui', vel interim aliquid fieret. Setl
timor, quem charitas Dei foras raiserat, ej'us nec in nihil horum voluit. Non declinavil, non percussori-
gestu necin iuccssu potcral nolari : lamproculabe- bus supplicavit, non inuriniir edidil; non querimo-
raiaboiiiiii cjus conlincnlia exteriori, quam a men- niam ii: tota sua agonia fecit; sed exlremain horam,
lis arce interiori. Semcl quidem super dexteram B ' qiue iiiiniiiiebat, pro Chrislo ct catisa Ecclesiie pa-
oculos retorsit; forte, si viderel illos regales vesli- tienler exspectans, foriitiidine cl constaniia nientis,
gio ejus iinininenlesjforte, ne aliquis relictus pes- corporis el seriiionis, qualem rie aliquo niartyruin
suluin ostii obderet. inajorcm nunquam audiviinus ustis esl, dohectoluni
Inti-aliim est in ecclesiam ipsatii. [Monachi eccle- coiisununarelur. Ecce jam illi spiculatores furia
siac pro tali el lanlo lumtiltu, lam pavidi quam atto- invecli.praclerspem apcrlum ceriiciiiescursimoslitiiii
nili, reliclis et non percanlalis vesperis, Domino iiitranl ccclesiae. <Quo, quo scelesti ruitis?
archiepiscopo in ecclesiam inlranie, a choro exeunt Quis furor, o miseri! qum lunla licenlia ferri! >
eiobviam : gaudentesel Deo graiiamliabenlesqiiod Unus illorum monachis dixil, qui cum co aslabanl:
eum vivum cernunt et recipiiint, quara ;am tlelrun- t Ne vos movealis. > Et quidem quasi confusi et at-
catum audieraiit. Et cum alii prae gaudio veltimorc loniti, a revereniia vultus ojus illi grassalorespriino
fleient, alii hoc, alii illul suaderent, ut Petrus Do- reliilerunl pedem, viso archiepiscopo. Poslea claina-
niino dicens: «Propilius esto libi, > illc pro Ecclesiae vit aliqtiis : < Ubi est ille proditor? > Archiepiscopiis
Dei liberlale et causa non timidus mori, jussit eos suain in patienlia aiiiiiiani possidens, ad verbiim illud
abire et a se recedere :tiiiqtiein: impedirent passio- non respondit. Aliquis alius : < Ubi est archiepisco
nem ejus, quam futuram praedixcrat el imminere pus? i Ille : t Eccecgo, non proditor, sed presbyur
videbat.] lturus ad aram siipcrius, ubi missas fami- Dei; el miror qnod in lali hahitu ecclesiam Dci
liares et lioras solebal audire, j'am qualuor grarius ingressi estis. Quid placet vobis? i Uuus grassator:
ascenderat, cum ecce ad osiium claustri, qui vene- <Ul moriaris : impossibile csl ul vivas ulieiiiis. > At
rat primus, adcst Reginaldus Ursonis loricatus, ense ille : t Et ego in nomiiie Domini raorlein suscipio,
evaginato, et vociferans : « Nunc huc ad me, homi- et aniinam meam cl Ecclesiaecausaiu Dco ct beai;e
nes regis. > Nec multo post adduutnr ei tres praedi- Mariaect sanctis hujus ccclcsiaeiiutroniscomiiieiido.
eti socii ejns, similiter toricis contccii corpora et Absil, ut propter gladios veslros fugiain; sed au-
rapita, praeierqiiam oculos solos, clciisibus nudatis. clorilale Dei interdico, ne queinpiaiii meoriun lan-
Plurimi cliain alii sine loricis, armati, de sequcla gatis. > Aliquis coruni bisaculain et gladiuin simiil
ei sociis suis; et aliqui dc urbc Caniuariae, quos habiiil, ut insectiri ct bisacula, si eis obfirmareiur,
coaclos sccuin illi vcnire compuleraiit. Die illo ct osiiuui dejicerenl ecclesiic ; sed rcleiiio glariio,
quatriduo posl ari vicina castra Dovrae, Hastingacet bisaculam, qnacarihtic ibi est, deposuit.
ticlerorum, ut pracdiclum est, erant mililes haben- Quidam euni cum jriano cnsecaedcbat inlerscapu-
tcs custoilias. j) las, dicens : « Fuge; morluus es. > Ille ininiotiis
Ad porltis transmarinos regis crant domeslici; perstitil, ct cervicera praebens, se Dominocommcn-
comes Willelmiis ad Witsant, Saierus de Quinci dabal; t:t snnclos archiepiscopos inarlyres in oro
alibi, forte si mare altcntasset archiepiscopus, ap- habebat, beatum Dionysitim el saiictum Elphcgum
ptilsus hic vcl ibi caperelur. Visis illis, inquam, ar- Caiituariensem. Aliqtii dicentes : « Capluses; veuics
inaiis, voluerunt monachiosiiumecclesiacobfirmaie; iiobiscnm; i injectis nianibus, eum ab ccclesia ex-
sed bonus homo fiduciam habens in Domino, et non trahere volebanl, nisi timerent quod populus etiin
cxpavesceiis rcpentino lerrore irruenles potentias esset erepturus de m.mibus eorum. Ille respomiens:
impiorum, e gradibus descendit regressus, prohi- « Nusquam ibo; liic facietis quod facere vultis, t:t
I ens ne oslium Ecclesiae clauderelur, et dicens: quod vohis praeceptum est. > Quod potcrat, renitc-
[ « Absit ut deecclesia Dci caslellum faciaraus] per- batur; el monachi eum reliiicbant: ctira quibus el
uiiltite iutrare omnes ecclesiam Deiintrare volentcs: niagisier Edwardus Grim, qui etpriinuma Wjllclmo
liat volunlas Dei. >Archiepiscopo a gradibusdescen- de Traci in capul ejus vibraliim gladii ictmn brachio
dentt»vcrsus oslium, ne clauderetur, tiinc Joaimes objecio exccpit: eodenique iclu et arcbicpiscopusin
Sarcsbcrieusis el alii ejus clerici omnes, praler capite iiuiiiiato, el ipse iu brachio graviicr t»si
185 VITA III AUCT. WILLELMO. 1S6
vnlneratus. « 0, ul ait sanctus B.isilitis, bcsiiaruml A patrem in ntero matris suae : equidem floribus Ec-
feritas in Dei virtute mansuescit; humaiia rabiesi clesiaenec lilia tlesunl, nec rosae el in beaii Thomae
nee ferarum mitescitexemplo! • passtone cum soevo exirahilur mticrone et cere-
Archicpiscopnsa capile defiuuiii cum brachio de- brtim canriens et sanguis rubens. Vera nempe et
lergens et videns cruorem, gratias Deo agebat, rii- ccrtissima signa, quori ovium Chrisli paslor et pro
cens : <In manus luas, Domine, comniendospiritumi eis animam poneret arcliiepiscopus et .igonista,
nieuin. i Dalur in caput ejus ictus secundus, quo etl confessor et martyr, duplicem stolam a Domino
ille in faciem concidit, positis primo genibus, con-- percepturus, et de archiepiscopaiu fideliter arfmi-
junctis et extensis ad Deum iiianibus, secus aram,, nistrato caiidiilain et rie inanyrio felitiler coiisiim-
quae ibi erat, sancli Benedicli; el curam habuilvel t inalo ptirpuream.
gratiam, ut Iioneste caderet, jiallio suo coopertusi In vita habuerat columbae simplicitatem opcriim
usque ari lalos, quasi arioraturus et oraturus. [Super iiniocentia, serpcntis astutiam sancta prudculia.
tlexlram ccciriit, ad dextram Dei itnrus. ] Enmpro- Eadem haec el in morte relinuit. Columba, morli
ciinibeutein Ricardus Brito percussil lanta vi, ut ett noii repugnavit. Occisoribus nihil impedimcnti pro-
gladius ad caput ejus et ad ecclcsiae pavimentmni curavit : serpens, percussoribus corpus exposuit :
frangerelur, e( ail: < Hoc habeas pro amore doniinii "^ non caput sed animam suam vcl Ecclesiam conser-
mei Willelmi, fratris regis. > Hic siquidem Willel- vavit. Etiam per visiones el pracsagia ejus mors est
inus appeiiverat conjugium comilissae de Warenna; pliiribns revelala. Magisler Radolplitis Londoniensis
sed archiepiscoptis contradixerat, quoniani IiicWil- ecclesia?canonicus et sacerdos, vir magnae hoiiesla-
lelmus ex matre imperairice Mathilde, ille comes: lalis, in divina pagina doctor praecipuus, vidit pcr
Wareiinae Willclmus ex patre rege Stcpliano, con- somnium, quod ipse iutiiilum figcus in sole, viderit
sobrinortim fucranl filii. Unde Willelnms fiaterre- iu corpore solis episcopiun episcopalibtis ornaltim.
gis Henrici incoiisolabiliter doluil; el oiiiues suii Item visum est honestae cuidam mulieri, quod vidc-
archiepiscopo inimici facli sunt. rct lunam de coelo cadentem, et qtiorumdam glariia-
Qualuor omnino liabuil ictussanctiisarchiepisco- torum gladiis tolam dctrtuicari. ]
pus, onines in capite; ct corona capitis lota ei am- Exsaturati pio cruore, quem impii silierant parri-
pulala esl. Tunr. videreerat, quoinorio artus spiriiuii cidie, exeunl, et quemdam Francigenam ptiertmi
famulabantur. Nam sicut nec inente , ita nec mem- archidiaconi Senonensis, eo qnori plangeret archi-
brorura objeclu vel dej'eclu morti visus est depn- episcopum, gravi inflicto vulnere cruenlant. In-
gnare; qnia niorlera excepit magis ex Dei ilesiderioi lerea alii depraedatibni vacant: toiam domiim ar-
voluntariam, qiiam de gladiis mililum violentam. chiepiscopi perambulanl: thalamos riinantur, clitel-
Quidam Hugo de Horse.i, cognomenlo Malus Cleri- Iaset scriiiiafrangurit: vasaaurea et argenlea.moiie-
cus, sancli marljyis procumbentis collum perie com- tani el aureos, bullas domini papae, amiulos, libros,
primens, a concavitale coronae ampntatae, cum pallia preliosi, ex quibus cappae,luiiicac,dalmoticae,
mucrone cruorem et cerebrum cxtrahebat. 0 triste in ornalum ecclesiaefieri deberent, tolluiit. Clerico-
spectaculuin! 0 crudelitas inaudita, eorum qtii rum cameras inlrant; eoruiii vestes, libros, argcn-
Chrisliani esse debueranl! Sed pejores sunt, qui tum, sarcinas, cum omni supelleclili asporlarunt.
sub nomine Christiano opera agiint paganoruin, A stabulis alii equos abducunt, tit nihil onuiino de
quam qui aperle etex errore paternarum tradUiouumi rebns archiepiscopi vel clericorum seu familiaeipsius
sunl infideles.O vere feliceniel conslantem sancliim reliiiqueretur, quod in manibns raptonim incidis-
Dei martyrem Thomam I Occidi potuil, sed flecti sei. Estimo pluris erant ablataet rapta ibi quam duo
nou potuit. Et quiriein, sicut qiiondain Cluisto pa- millia marcanim. Quacoinuia, ut crucifixores Jesu
lienle in proprio corpore, ila el eodeni iuinc pa- Christi vestimenla ipsius, iia lia:c inter se partiii
lienie in milile suo Tlioma, aveilit sol oculos, sunt illi scelerali. Sed privilegia et bullas doniini
abscondit radios, oblenebravit diem, ne viderel sce- D pj papae invenlas Iransniarino regi miserunl, in hoc
Jus hoc; el horrida tempestas ccfiluni contraxit; regis gratiam captantes : in caetcris ejus perfirfi,
subiti ruerunl imbres, intonuit de ccelo. Postea cjus infideles, ejus perjuri. Nam, si non ecclesiae,
rubor aeris magnus emicuil, in effusi sanguinis saltem regis debueranl esse omnia quaefueranl ar-
signum, in flagitii horrorem, in ultionis severitatem chiepiscopi discedentis inleslali. 0 mors inaudita !
supervenlurae his, qui ila immane se efferarunt, et 0 facinus exsecrabile! Occisores isti oinnibus aliis
hoc piaculari se depravaverunl, ct qui morlis hujus sanctorum martyrum interfectoribus detestabilio-
causa exstiterunt, exosa et exula omni nalurae hu- res. Nam et Domini nostri Jesu Christi cruciiixores
maiiae mansueludinc. simpliciter horninem putanies et dicentes solventem
[Tam veloces peries eorum ari effundenriuin s.in- Sabbata, paternas eorum tradiliones evacuanlera,
guinem : tam impia corda; lam torvos oculos; tam Filitiui Dei se facientem, cum esset Mariaeet putn-
crudeles dextras, tam crueiitos gladios. Scelus hoc reltir ab iis fabrifilius.legisMosaicaezelumhabentes,
omnes audienles et aUendenles illud exempli ra- suspcnderunt cum in ligno, non intelligenles quem
ritaie transmitlit, liorrore reverberat, singulariiaie ita tractarenl. « Si enim cognovissent, nunquam
percellit, immanilate fruslralur. Occideruut (ilii Filiom Dei crucifixissent. > Undc el ipse Dominus
Ul , S. TIIOJLE CANTUAR. ARCIUEP. If:8
oral pro iis dicens ,: t Paler, ignosce illis, quia A , fceii incarcerart ; et post, tion .iii.litiim, uon jurii-
nusciiint quiri faciiint. » Aliorum eliam saiictorum caluin procuravil riecollaii. 0 feliciter factum, reum,
apostolorum martyrum occisores contra suani non quein sic virieratis absolutiini.
hoc ageb.inl coiiscienliam , infideles, idololatrae et [Diti qtiiriem ibi jacuit fere solus et rierclicttis a
pagaui, fidcles Christi in iter agebant exterminii, clericis et monachis el cacteris cunctis, nec eliam
piilanles se in hoc Dco gratificari, nt prxrii.verat adhuc ablato luniine ari sanctas ejiis exsequias Osber-
discipnlis suis tlicens : t Venit hora ut omnis qui tus cubicularius ejus ctim qtiodani cultcllo de pro-
interlicit vos, arbilreuir obseqtiium se ptaestare pria sua scidit cmiisia, unda semiputati capitis ejus
Deo. i Sed grassatores isli beaio Tliomae concbri- Teliquum coniegeret.]
stiaui eranl, et ejus (ilii ct ejus homines. Conchri- Cum cogiiitiini esset recessisse occisores, adsunt
sliaui, inqiiam, sacramenlis, sed IIOIIre sacramen- circa sanctiim arcliicpiscopum sui clerici et monachi,
lortiin. Ljus filii sed filii pertlilionis. Ejus homincs, servicntes et rie urbe infmiti. Solvilur silentiiim, ct
sed oiiiiiein exuli hiinianilaloui., Ad ha:c ctiain apnri lalitts eruinpuiit oiniies iu gemiltis et lainenta, qu;e
p.iganos el Judacos niagiia eralsacrorum ct IOCOMUHprius, iucumbeiKe sicarioriim liinore, continuerant.
cl temporiun rcvcreiitia. In noctem plurimam flelus et ejul.iluin producunl.
velo quisquam faxil otetuin. B Placnit lanriem fcrelro siiperposiliim corpus domini
.... ijueii sacer esl locus : exlra arcliiepiscopi permcdiiira choruui nnteallareinferre,
Mejile, cranii vacuitate coopcrla cnrn lineo niunrio, pileolo
in pagano sciiptiiin esl, ciiin tristc bideiilal reve- tlcsuper astringenle. IIle eiiam aribuc animi dulce-
renduin csl ct vcnerabile. (lincm et consiantiain in viiliu praierebat. Item ibi
Dies quoque festos fcriabaliir pagantis, et naialem flctur pliirinuim. Frater Robcrius s;tccrdos et cano-
stiuni meliore ,'mimeriibiil lapillo. Judacus similiter nicus religiosae riomiis de Mciilona, vir honesliis,
Sabbata sua et fcsliviiiii.es alias : et intra urbem qui et t:i a priino tlie oidinalionis suae capi!,'aniis et
saiigiiineni huiiianum liuirii nnn sincrel : unrie et conies inseparabilis adhaeseral, posl commendatio-
evtra portam passus cst Dominus. Isli autem gla- iieni verae religionis et honestatis domini archiepi-
tliatores sanctum arcbiepiscopum gladiis transver- scopi, cnj'is ipse eral coiiscius, ut confessionis ejus
beraverunt lempore siiiiciissiino, qtiinto nalalis; auditor, iuiercaulera oslenriii monacbis, quod prius
Domini die, loco sanclissinio totius Angliae, ini onuies ignoraveraimis, quorf in cilicio esset archi-
prima serie inetropolitana ccelesi;c S. Tiinitaiis, , episcopus, injecitque maniiin in sinum ejus, osten-
t|uae et pluriiiioriim sanctorum ibi quiescenliiiini _ deiis proximnm carni ejus ciliciiim, et supra cili-
extollitur patrocinio, el religiosoriim nionachorumi ciiiin, liabiuim monachalem. Quoniam emm niona-
ibi Deo servienlium incolitur habitalu. Occisus esli. cliorum Ecclesiic illius Cantuariensis erat abbas,
n lalibus, lali lempore, laliloco, talis pcrsona,, cum clericus esset elcctus, el ipse sub absconso
Pater spiritualis tolius regni, ipsius Cantuariensis; chlamidis canonicalis, Chrisli et bcali Benedicti
Ecclesiae archiepiscopus, totius Angliae prini.is , monachum gercbat absconilittira. Tunc vero mo-
apostolicac sedis lcgatus, servus Christi Jesu, san- nachi gauriio spirituali arimoriuin hilaraii, cxtoIIui;t
ciorum Pali-um iraitator, et sequipcda , vir reli- in coelum menles inanusque niagnificaiitcs Deum ;
giosus, converlunl lucltim in gauriium spirilunle, J.inieiita
Virtulis verm custos rigidusque satc.lles, in voces ketitia3; el de utroque martyrio ejns, el
curans mclior esse qtiam viricri, sancii Spirilusi viventis voluniario et occumhentis violento, ad ocu-
liabitaculum, virlutum saticlarnm doiniciliiiin. ltnn edocli, ad terrain procidunt, petles ejus el m.i-
Passus csl hac causa pro jtistitia qtiidem el veri- mis osculanlur ; eum sanclura Tliomam invocant,
taie et Ecclesiaelibertate. Nain leges riefendenseccle- oiiines eum sanctiiin Dei martyrem gloriosum pro-
siasticaset regisevacuaiiscontrarias, ad tempus regiss lestantur. Oiniics accurrunl, visuri illum in ci-
sui lcrreni irae locum dans cl Ecclesiae suae causami D licio, quem cancellarium viderant in purpura et
Deo commendans, in exsilio longo proscriptione saeva i bysso.
sui etsttorum, calicem miikarum hausil passioiium : Posl moriicum quidara monachus EcclesiaeArnal-
aspcra multa pcrlulil arivcrsus reium iiiiiumerabi- rius aurifaber, el aliqui cum eo, ad locuin martyrii
liurn unrias. Nullum genus supplicii vel atlversitatiss ejus redeunt: sanguincra ejus el cercbruin per aream
dcprecalns esl. Ari uliinuim anno septimo revocatus,,, ccclesiacefftisuih,mundissime inpelvim recolligunt;
pacla sibi pace sed malc servata, quasi incarcera- et ne conculcaretur locus ille peuibtts iranseuntiuni,
lus est jnssus a sede sua non exire, ubi post paucoss scarana portabilia Iransponunt. Vigilia nociis illius
dies requisitus mililibus sc obtulit, et, ut diclum esi,, pia, sancta et sobria ftiit. Tantum commcndatioiiem
gladiis caesus calicem bibil martyrii sui, non audi- i- aniiuac in sileutio dictiiu monachi.
lus iu jure, non jiulicatiis, quia in judicando eoo Crastino mane rumor perslrepit in ecclesia, quod
nulla causa mortis ir.vciiirciur, quod probc noverunl il paravisseiit fainilia illa de Brocli cuin sttis compli-
qui hoc ei procuraveruiii] cjus amitili mali filiiipsius,j, cilitis eum ab ecclcsia exlrahere, dolentes quod
i- ipsum in ecclesia irucidasscnl; quod tinientes
fralrcs lleiotliadiscrudclissiiHae, quae siiniliter qtion-
tlaui bcaluinBaptisinara Joaunem pro^crriale primao monaclii, ocius accelerant sauclum corpus illud
180 VITA III AUCT. WILLEI.MO. iflO
sepelire ei. scpulcro inrerre. Adfuit illi obsequin A est irapossiliile, illuri aqua niutiim non soliini iu-
abbas de Boxlea et piior <ie Oour.i, vocali prios: firniis rnfinitis profuit arf curalioneni, seri el aliqui-
ab archiepiscopo, quia eorum consilio priorem, qni bus morienlibiis, ne morerentur: pltis riico, seri
iu Canluariensi non erat ecclcsia, unum de mona- sanuin credi, aliqttibus profuil mortuis ut resurge-
chis voluit facere. Decreverunt ipstim non esse hi- rent redivivi. A p.issione cjtis nocle quarta, ex
vanriiim alitcr quam lotus erat in sanguine suo ; et qua Sabbatum illuxit, revelaiura est cuidam cle-
amoiis disiributisque ejus quotidianis veslibus supe- rico Lonrioiiiciisi, (juori quidam sacerdos Lonric-
lioiibtis, sepultus esl in ipso, in qno invenliis est niensis Willelmus de Capella, qui obinutiierat, iret
cilicio, et familiaribus interiiis cilicinis, exferitis ari sepulcrum sancti Tlioma: et ibi curareliir.
lineis, et in eisdem caligis, el in ipso quo crat Et f.icluiii esl ita. Cuidam viro religioso in noctiiiiia
habitu monachali : et supra hacc, in ipso eodem in revclatione oslcnsus fuit Jesus Cliristus cruciflxus
quo ordirii.tiis fuit veslimctilo, alba qua: Grxce po- in ea parte cryplae ubi bealae Tlioiiwercposituserat
tleiis tliciltir, superhumerali simplici, chrisniatica, iniiiidanus honio. Vere quidcm ; quia ipse in sin-
niilra, siola, niapula ; quae omnia reservari pra:ce- gulis marlyribus suis p;tlitur, qui beaio Petro Ro-
jierat, forle in diem sepiiltunc SIISG : supra qtia; niam ari iiiarlyiium ciinti occurrit, el qtia:rcnii
liabuit aichiepiscopaliter tunicaiii, dalmaticara, ca- " Domino: tQuovadis? i respondel : < VenioRomaiii
sttlam, pallium cum spiutili.s, calicem, cliirolhecas, ilerum crucifigi. > Eral aliqua mulier, anachoriia,
amiuliim. sandalia, pastoralcm bacuhim ; quo con- laica, qttse litteras non didicerat; nihil eIoij.nii
suetum esi more, quo digiiiun est honore. Lilini nover.it, prater aliquos psalmos el orationera
Rex lilius, atuiita moric saucti Thomae, vehe- Dominicam et Syinbolum. Haec in illa novilate il-
meutissinie conliisialus et corde perculsus, letcn- lius marlyrii diebus ct noctibus conrioles, anxia,
dil mamis in coeluiiiet oculos cordis et corporis ad ei aliquando in exstasi posila, tina riierum misit
Deiim: dicens : « Proli riolor, sed, Deus, libi gra- inoiiacliis Caiituariensibiis scripla verba haes riicta
lias ago, quod clam me factmn est hoc, et quod sibi a veiiiistissiiua Doitiiiui qtiadam, qtiae sibi iu
imlliis meorum ibi fuit. > Nam illi qiialuor infelices visu noctis apparuil : « Noli flere pro .irchiepi-
grassatores peregerant rem anlequam supradicttis scopo : capul ejus in gremio Filii mei requiescit. >
Ilugo rie Gundevilla et Willelmus filitts Joannis ve- lnita miraculorura haec, ut Thoniani manyrcin
nissent Cantuariam. Peractis compositisque onini- sanctum Deus revelaret: siquidem saiictus itle,
lms ad sepulturam pertinentibus, sine missa, qujjt cujus vita virtuiibus, mors miraculis declaratur.
ecclesia in ingressu armalorum violala erat, in mar- r Sed de miraculis ejus in Anglia sacerdotum et
moreo sarcophago novo, in crypla -anle tluo altaria, bonorum virorum teslimonio deciaratis, et iu ca-.
sacruin corpus archiepiscopi mulio ploratu concla- pilulo Cantuariensis Ecclesiae publice recitalis m.i-
maii recondilur. gnus codex conscriptus exslat, praeler alia qnae
Siatim arJtem post tiininlaiioiiis obseqnium, in longe laleque in Gallia, in Hibernia, et ubique
ipsa nocte et in ipsa hebdoniada, divinae virttiiis terrarum operatus est sanclus Thomas, qiiibus me-
adfuit operalio, et laiiti marlyrii condigna rieclara- moriae cominendandis defuil qtii scriberet.]
iio: [Siquidem unus civium Cantuariensinm, qui Sed imminenlibus in die illis de Broch, et ad
martyrio ejiis inter caeleros spectator arifuit, s.in- pariclcs hospiliorum Canluariaede nocte sUnlihus,
giiinis ipsius aliquid camisiaesuacinlinxit. Habcbat ut loquenleni bona de arcbicpiscopo subliniem ra-
enim domi suam uxorera jam pridem paralylicavn. perenl, et ad tiibunal judicii sui pertralierent;
Quaecum a viro suo domum reverso de passione et primomagnaliaDei nonnisi insilentioloqiii audebaut
constantia sancli marlyris ex ordine didicisset, quod fidelcs, donec a Deo in virlute Spirilus sancli, per-
quidem in tumullu et flenlium tacrymis et narran- crebuit ibi grati.i sanilalum et concursus populo-
tium voce incondita audicrat, cuniqne sanguiiiem rum ut charilas foras milteret timorem : riicenti-
sanctum in viri veste ocnlis aspiccret : lide ad Do- D bus iiisiriiatoribus, qui prius ac pontes et transiliis
niiiium devota, spe ad salulern erecta, voio ari mar- viarum conscribebant eum vivum vel martyrio con-
tyrem supplica, pelivit lavari el recipi in aqua san- summatiim visilanlcs : « Nibil esl quod agimus :
(,'iiiiieiu, ut hauriret salutem. lta factum est, et illa Non est consilium contra Doininum. Ecce lota An-
illico curala esl. Hoc fecit Dens primum signorum glia ad illum abit. > Ibi siquidem Deus, ad no-
pro marlyre suo statim in ipsa nocte. Hinc crerio, minis suis gloriam, ad Ecclesiaesuae consolationem,
Deo inspirante tractum fuisse, ut in aqua aliqnid ad fidei nosir:e corroboralionem, sanguinem inno-
sanguinis sancti Thomae conlingerelur; et illud san- cetitem, qui effusus est, de pavimento ecclesiae ad
guinis et aqua mistuin peregrinis S. Thomae distri- eum clamasse oslendit, ila miraculorum graiia
bueretur in ampullis slanneis reporlanrium ad in • marlyrem suum glorificans et causarn ejus jusli-
firmorum suorum salutem. Vidi ego in phialis plu- ficans. Caecivisum receperunt, conlractis membro-
rimis inscriptum monosticbon : rum lineamenla extensa et directa sunt, surdis aurii-
Ferlur in ampullis aqua Tlwmm sanguine mista : tus reridilur, paralytica meinbra glulinanlur, daemo-
El quitlem operanle Deo ad firiclium votum, et suf- niaci liberautur, cvadunt incarcerati. Plurimaealiat
fniganle saucto martyre elpromerenie firie,cui uihil iiifiiinilaies, caucri, hydropisis, fistulae, lumortuu.
191 S. T110M,E CANTUAR. ARCHIEP. 192
epiltasiae slrangaliriesvc curanttir. Leprosi septera A grinis ejus, priusquara ari scpulcriim ipsius acce-
infra primum annumibi suntmundali. Sed ct mor- riani, peccata confitcntibus et se riiscalceantibus, ut
Iui plures pcr Angliam sunl resiiscitali, infus.i in rie lanlo uiriusque sexus concursu, el tam pia visi-
eorum ora aqua beali Tliomae sauguine misla, (ationis ejus instanlia, inter magnalia Dci hocunum
qtiani in phialis stanneis ad peregrinationis suae sit ile maximis.
signiim el infirmoriim snorum remedium, fidelcs Vir sancliiale n gratia pleniis, marlyr Dei, terra
Chrisli ad pectora sua dependentcra inde reporl.int, mariqne celeberrimiis,promptus iu opportiinilalibus
et in ecclesiis snis pro reliquiis sanciis suspenriunt, adjutor, nt credcre pium cst, co ampliore a Deo ho-
iintii quod.im tlivino, ut ubiquc gcntiiim beati Tho- noratur signorum freqiicntra, quo amplior in ipsius
inre marlyris gloria inferatur, ct in omni Eccle- detruncatione saevit malilia. Dum pro libcrtale et
sia pro libcrlale Ecclesiae sanguis ejus ad Deum causa Ecclesiae, ipse Chrisii minister a Chrislianis,
clamare virfcalur. Et iusio qiiidem Dei con- sed noinine tantum, archiepiscopus a filiis, dominus
tigit jurficio, ut nbi superabnndiivil iniquitas , ab hominibus suis, in pace sibi pacla, in Ecclesia
supra qiiam de aliquo passo apostolo vcl marlyre Dei sancta mclropolilana sua, et in sancta Doiuini
auriiiiiiii sit, ibi supra cujuslibet sancti gloriam mi- noslri Jesu Chrisli nalivilaie, crudeliier esl in co-

raculorum superabundet gratia, Domino operante, rona capitis Iransverberatus.
cl fide Chrisliana, cui omnia possibilia sunt, suffra- [Sanclorum iniiocenliuin S.Thomas martyr mente
ganle. [Quaequiriem omui.i tligna cl pia siint crcdi innocens et vita innocuus comes est et socius, et
de sanclo Domini : ipsa confirmal nuctoritas Jesu ipsc sub allare Dei occisus, unus quidem fratruin
Chrisli dicentis de sancto suo : < Opera quaecgo illorum de quorum implendo nuraero innocentes ac-
facio ipse facict, et majora horum faciet. • | Sed ct ceperunl rcsponsuin sustinendi modicum tempus.
in strata, ubi slelerunt pedcs ejus, dum parvulos Unde et congrue ad sanctorum Innocentium trans-
ablatos consignaret, non deesl fidelibus Christi gra- latus gloriara illorum niemoriacsuam continuat me-
tia virluliim operalrix, ubi fideliura vicinorum de- moriam. Sed ct de Doraiiio Jesu Christo et bealo
volio capellas exstruit, Thoma aposiolo el de lioc beato Thoma martyre
Jurandasque suum per nomen construit aras. aliquis clericus noii improbabiliter intellexit eldixit
In maris periculo summo consiiiiiti, eo patrocinante beatus Thomas apostolus passus in lndia fide illu-
liberati, ad ipsius seputcrnm gratias agere redie- minavil oriciucm. Ilic bealus Thomas martyr pas-
runt, et miraculi tanti et ereptionis sure signiun sus in Anglia totum illiiinin.ivil occidentem. Jesus
reliqtierunl. r Chrislus passus est Hierosolymis, ct extremilatein
Mullis (27) illa aniina sancli Thomaemartyris ila mundi lux coinmtinis, lux vera, illuininans omneiii
affectuose, ila gratiose, in omnitim piarum anima- lioiiiiiienivenientcm in liinic munriiim, quasi meriio
rum, in omnium hominum bonacvohuitatis inhaesit termino conjuncliirus extrema : et qtiae est locorum
tlcsitlcriis el dileclioni, ut a pueris, qui colludentes cadcm esl contemplalio feslivilaluin corum; Nalivi-
in viis cjns narranl passionem, c.intaiit gloriam, l.itcm Domini mediani, quinlo die feslivitale apo-
pcrficiunt laudem, tisque ad senes decrepitos, gan- sloli praecedenle, martyris consequente.
ticp.tcs se ad liaecDei magiialia videnda durasse su- I)e lempore passionis sancli Tliomaemartyris qui-
perstitcs; oniiiis aetas, omiiis ordo cum veneretur, tlam boc disticliou edidil:
«•jiisrequiral patrocinalum, ejus habeat amorem in
Annus miltenus centenus septuagenus
cordc, iionien iu ore; ejus habeal memoriam in El primus, primas quo cadil ense Thomas]
gloria, gloriam in memoria.
Excitavil in Dci devotionem, quae in Anglorum Ipse pro pace, liberlale et unitate Ecclesise, et
inenlibiis jampridera lepuerat, et in pia desideria: .pro omniiim jitluliiiin salute vivoruiii, reqnie defun-
viue mciioranilac, peregrinationis sanctae, et elee- ctoruin, inicrcerfat apud Deuni, qui in martyribus
mosynae faciendac, omnem Angliae habiialorein, ct suis vicloriosiis el omnibus sanctis suis exstat glo-
comites et baiones, et vicina undiqtie regna, pere- riosus per inlinita saecula saeculorura. Ainen.

(47) Dulcit cod. Douce. Ubi Douce in margine arinotavit mniiis le^ji iti coJ. Collon. Jul. A. xi Mus.
Bt-iian.
Vo VITA IV ET V AICT. ALA.NOET JOANNE SALISB. 194

SANCTI THOMTE

CANTTJARIENSIS ARCHIEPISCOPI ET MARTYMS,

VITA QUARTA ET QUINTA

AUCTORIBUS JOANNE DECANO SALISBURIENSI ET ALANO ABBATE


TEWKESBURIENSI (28).

PROLOGUS ALANI.

Honor et gloria beali martyris Thomaeper se satis A qui invideal. Dislinclae sunt vero per parles secim-
elucescit ubique lerrarum, cujiis splenrior orbem diim processum negolii. Quarum prima pars con-
illuminans qualuor munrii climala in ipsius excitat tinet ab initio exsilii usque ad adventum Wil-
devotionem. Ad ipsius memori.nn iinriique concurri- lelmi et Ollonis cardinalium. Quiri, quaiulo, ulii,
,ur. Sexus, aetas, conditio omnis se devovel ad ejus vel per quos aclum ftieril, per ipsas epislolas ple-
obsequium. Fama pervolans, in idipsum allrahil nius innolescel. Secunda pars ab illis cardinalibus
barbaras eliara nationes, quibus silibunde quaeren- usque ad Gralianum el Vivianum. A quibus lertia
tibus viri vitatn et conversalionem, mariyrii insnper pars usque ad Simonem priorem de Valle-Dei et
fausam et occasionem, salisfacere possunt quae Bernarrium de Corilo. Ab illis eliam quarla pars
tcripsil snper hoc vir vitae veneiabilis et eximiae usqtie ad Rolrocum Rolomagensem arcliiepiscopiim
virtutis, ipsius marlyris clericus et exsilii.comes, et Bernardum Nivernenseni episcopum : denuiui
tribulationis quoque per omnia paniccps, postea etiam Willelmum Senonensem, nunc Remenseni
vero Carnotensis episcopus, Joannes Salisbnricn- archiepiscopuin. Quinta continet coiicorriiam ct
sis, qui Christi athlelam et ipsius agonein bre- passionem ipsius martyris ct canonizaiionciii ct
viler et succincte depinxit. Verum quia id operis EcclesiaeChristi reconcilialionem.
rera ipsara pertingens, rei formam non explicat ln quibus sedulus leclor el rievolus viri Dei iina-
per omnem modtim, placnit et oportuit illi scri- ginem inveniet plenius depictain. lnsttper operuei
plo epistolas succedere, in quibus contineliir series ejus vesligia si libet perscrutari, ibi itiveniet riigito
ct ordo universorum, ut qui desirieral et ad id suf- Dci fabricatam armoriiiu copiam. Ibi poterunt sa-
ficit, totum habeat, si quis vitam viri, moriinn exsi- cerdotalis dignilas et auctoritas episcopalis in sua»
lii, causae processum, vel ipsius rei requirit exiium. miliiiae speculo sese recognoscere, nt obsequium
Epislolaevero vario et disperso per schedulas col- reddant Caesari debilum, et Deo honoreiii. Nec opus
Jeclaecorpus reriigtintur in unuin, sicut pro modo erit amplius longius evagari, ul quaerat qtiis, quo-
suo fieri poluit, singulaelocuin suuni reliiicntes et modo Ecclesue liberlas debeat defensari. Per epis-
ordinem. Si lamcn generales, quae minus ipsum ex- tolas ipsius mariyris iter recenseat, et stalim oc-
primunt negoiium, qii;edatn viileantur aliter positae, currel quid qualilerfuerit agendum. Joaimis ilaquc
quoad rei serieiu noii multum attinet. Sane si quis opus primo perlegatur, per quod iler aperietur aJ
exqtiisilas et discussas plenius ipsas epistolas dili- caelcra quaesequuiilur.
genliori manu poleril reformare in melius, non eiii
(28) De operc Alani, quod niinc primum integrmn ^ Alaiium habcani auclorem, incertum valde est.
exstat, noii dubitabit lector quiu recte illud una Quoruin sectindura qtiidem inter epislolas a Lupo
cum brevi tracialu Joannis Sal. inierserlo conjun- criitas locuin epistolae87 in libro quinto sibi usurpat,
xerim. Praeterea mihi opus relegenli non dubium et uiiam varietatem habet quam hic dabo col. 000,
manet Alannm fuisse, non Jo.iiiiieiiiS.iresberiensem, epistola 87,1.10, habel Dominicam, prexiiuain vide-
qui prinius epistolas sancti Thomaj in umim corpus licet ante asceiisionem Domini.
coegit. Alani libellus separatim exstal in codice qui Practer Viiam S. Thomae, exstant Alani duo ser-
apud YUbiel Soubise Parisiis conservatur, sed re- mones, nullitis pretii, in codice Bodleiano servati:
cenlioris acvi et cuin addilaineiiiis nonnullis. In etiain iu cod. Cantab. epistolae quxdam , ut p;ito,
qttadrilogo Lupi riuo lanliim fragnienta sunt, quae omnes ad sancliiin Thomain spectantes. Quas itiihi
in ojiere Alani iionduui coiiiparcnt. Uliiiin ea recle curae erit tiaiisciibeie et in luccni profcrre.
PATP.OL. CXC. 7
195 S. THOM.E CANTUAR. ARCUIEP. I<XJ

PilOLOGUS JOANNIS SALISBURIENSIS.

Sacrosanctam Ecclcsiam jugiter impugnat hostis A sanctorum singuli in ordine sno justi fulgebunt ui
antiumis , sed qni ipsam cruore proprio redeniit sidera : el qui ad vilam erutliiint mtillos, erunl nl
Dei Filius, eam sanguine membroriim snoriim in firmamcnti splendor in perpetuas rcternitates. Qni-
veram asscrit et provehit liberiaiem; in quibtis bus jnrc el merito sancius Canliiarioriini arclii-
praceminciii gloriosus apostoloruin chorus, ct san- episcopus Thomas associanrius est, ul qui exslitit
ciorum niartyriim piirpnratus exercitus, quoriim pre Christo socius iribulationis el paticnliae, sit eis
tloctrina compacti, quoruin exemplo roborati, quo- iu ipso cohaeres consolalionis et glori.*. Cujus tit
rum sanguine velul ca:menlo el quasi glutino qno- merila clarius elucescaut, suinmain conversationis
daincoiisolidati sunt vivi lapiries in aedificiocorporis ejus siiccinclus et admoduin brevis sermo pcrcurral.
Christi, ut proficiens Ecclesia dilatetur et crcscal Nam gesiorum ejns seriem nosse, si cui forte in
niimero fidelium, et virlule in templiim saiictura in volo est, a magnis, quae ab illo et de illo scripta
Doiniim. Sed cuin oinues martyres praerogaiivam siint, volurainibiis eril mutuanda. Ul constet ai
babeanl glori;e seinpilernac, lilulus tamen illoiuin commendationem graliae Dei, qu;c t ubi vuli spiral, >
illustrior est caeteris, cl corona clarius radiat, qui quani brevi intervallo variarum occupalionum ex«
duplici honore digni doctorum funguntur oflicio, pleverit leinpora mulla, indicant lioc eptstolre ejus,
forraa gregis ex animo facii, et lempore necessiialis B el scripta aliorum, plena et digna relaiu, quae lam
poneutes animam pro ovibus suis. Sicut cnim slella praeseules quam posleros, si diligenter inspicianiiii,'
a stella differt in clarilate, sic in resurrectione ad viriuiem polcrunt animare.

INCIPIT VITA SANCTI THOMTE,

AUCTORE JOANNE SALISDURIENSI.

Pradiclus igiiur beatissiraus Thomas Londo- C Christiiin lotam jactare fiduciam. Publicc mendi-
nicnsis urbis indigena, pareiilum mediocrium proles caniibus plcno coiupaiiebalur affectu ct siibvcniebat
illuslris, a piimis ariolescentiac annis gratia iiiulli- eflectu, IIl cum beaio Job dicere possel: t Ab iuitio
plici dilatus est. Erat enim stalura procerus, deco- coaluil inilii miseratio, el pietas de ulcro matris
iiis forina, ingenio perspicax, dulcis et jucundiis meac egressa est mecuin. »
eloquio, ct veuustale moruin pro aelate araabilis, Libcraliura, vero disciplinariim scholas cgrediens
tantoqiie ralionis vigebal acumiiie ut prudenler ad curarum se transtiilil occupationes, et in seriis
inauditas et difficiles solvcret quxstioncs, arieoque carum et nugis, proul ferebat spirilus, cilo pneva-
felici gaudebat memoria utquaesemel iu senieiitiis Iuit: ct sic cominililones et coxlaueos suos facilc
aut verbis didicerat, fcre quoties volebat, posset amecessit. Licet autem sltidiis, prout aclalis nrge-
sine difficultate proferre. Quod inulli Jilteratiorcs banl slimuli, juvcnilibus agcrclur, vigebant lamen
assequi non valentes, tantam mentis alacrilatem, in eo fidei zeluset magiiificentia animi. Erat lamcu
praesertim in liominc variis occiipationibiis tleriito, supra modum captator aurae popularis et quori rie
miraculis ascribebant. Sic eniin nulrix gralia futu- beato Britio Turoneusi legitur, tle ipso non ttubi-
rum prosequebalur antistitein, ut ei in collaiionibus taverim aiririiiandum, qtiod, etsi superbus esset ei
aul cursti sermonis, ul dici solet, ad manuin neces- D vanus et iiiierdum faciem praelenderet insipienter
saria ministrarat. amaiiliuni et verba proferret, admirandus lamen et
Ab ineunte autem aetalc, sictit referre solitus est, imitandus erat in corporis castitate.
didicit a matre limorem Domini, ei beatam Dei ge- Cum vcro in curiis procerum pluriina contra
nitricein Mariam, tanquam ducem viarum suariim, honestatem cleri geri conspiceret, cl coiivicluin
et vitaepalrouam, dulcius invocaie, el in illam post corum pioposilo, cui addictus erat, perniciosius ad-
j,37 VlTA IV ET V AUCT. ALANOET JOAN.\E SALlSli. 1<)8
versari, iiisliiiclu potius gratiae et ducalti quaip A } «urarri, nisi einh gratia et industria conservarew,
coiisitioaniicoriun aut inlerveiilu, sQad patrem piae ruina et prsecipitiuin iinminebanl.
reeordalionis Theobaldum Canluariensem arChi- Fungens autem cancellarii officio in palatio regis,
c|)iscopum coniulit, c"tpromerente induslria in brCvi tantam in octtlis ipsius invenit gratiam, ut eum posl
iiivcnttis esi dignus ut familiarissimus ejus inler decessum pracfati Canluariensis archiepiscopi primae
paucissimos ascriberetur. Quot aulem el quantos Briiamiiarum sedi praefici procuraret, quo lolaiit
ihi pro Ecclesia Dei Iahores perluleril, quoliesqiie facilius Ecclesiam regeret Anglicanara.
pro expediendis necessilatibus ecclesiasticis aposto- In inullis enim experlus magnanimilatem ipsius
ioriiin limina visilaverit, qiiam felici exitu, quae et fidem, tanto quoque fasligio bene sufficicntem
sibi injuncla fueranl, expcdierit, neqiiaqiiain dictu crediriit, et ad suas ulilitates facile inclinanritim, e; ,
facile est, praesertim compendiario non singula ex- ad nuium ipsius in negotiis ecclesiasticis el saecula-
primenli, sed coiligcnti sumraain rcrUm ct causam ribus universa geslurura; si vero dies suos mors
martyrii ejus exponere gestieuli. immaitira praecidcret, liaeredibus suis tutorem 11-
Ut vero in eausis perorandis el decidendis el po- delissimum providebat. Vir enim expe*rientissimus,
pulis iiislriiendis a Deo prxdeslinaio facilitas para- et bene soliuis plus quam facile dici possel fulura
retur aniisiili, juri civili operam dedit, et quo per B * metiri, tantae curae
periculum saiis acute pondera-
experientiam rerum facitius dispensationis ccclc- vit, ulpole qui longo usu didiceral, quid sedes illa
siasticae usutn conscqueretur, a prafaio archiepi- haberet oneris, quiri honoris. Noverat etiam mores
scopo sanclae Cantuariensis Ecclesiae, a cujus ube- regis et offtcialium ejus improbitatem el periiiiaciani,
ribus coalueral, arcliidiaconusiiisiilulusesl [ul sic, et in etiria illa quamellicax esset delatorum maliiia.
Deo ordinante, lempore suo, gradu stio.Iocoque suo, Ex qtiibtis veracissime colligcbat quod, si oblatimi
archidiaconiis in archiepiscopum promoverelur]. subiret officium, Dei graliam amissurus esset aut
Post modici leraporis iniervallura, cum dux Nor- regis. Non enim Deo adliasrere poterat regiis raori-
mamiiaeel AquitaniaeHenricus Gaufridi comitis An- lius obsequens, aut regem- non habere inimicura, ei
degavensis ei Mathitdis imperalricis fiiius, regi Sle- sanctorum praeferens leges.
phano in regnum Angliaesuccessisset, elaboratum liaque aliqiiandiu regi et aliis eum promovere
cst ab anledicto archiepiscopo, ut archidiaconus volentibus rejucialiis est, sed electio divijia tanUini
suus regiii.caiicellariusemceretur. Erat etiini ei su- praevaluit, ut suadente et inducente et instanter ur-
specta adolescentia regis, et j'uvenum et pravorum genle venerabili viro Henrico Pisano, presbylero
hoiiiinum, quorum consiliis agi videbatur, insipien- r cardinali, et sedis aposloliae Iegato, destderio regis
liam et malitiam formidabat; et ne instinclu eorum acquiescerct et consiliis amicorum. Maluit enim pe-
iiisolenlius ageret jure vicloris, qui sibi videbalur, riclitari apud regem quam desolaiioiiem Ecclesiar1,
etsi aliler esset, populum subegisse, cancellarium quae mtiltis subjacebat periculis, ulterius prorogari:
procurabat in curia ordinsri, cujiis ope et opera firmiter in animo sno statuens, aut eam de lantrc
novi regis, ne saeviret in Ecclesiam, impetum cohi- servitutis miseria liberare, aut ad imitationem ChrL-
beret, etcnnsilli sui lemperaret malitiam, et repri- sti animam ponere pro ovibus suis. Potestas enim
Ineret audaciam officialium.qui snb obtentu publicac publica, Ecclesiae privilegium auferens, causas indif-
poteslaliset praetextu jiuis, lam Ecclesiaequam pro- ferenter ecclesiasticas, sicut mundanas, ad suum
vincialium facultales diripere conspiraverant. revocabat examen : ct conculcabatur ut populus,
In primis autem cancellariae suae auspiciis lot ct sic et sacerdos.
tanlas variarum necessitalum riifllcullales sustiuuit, Erg.0 quem Dens sibi praeelegerat antistiiem futu-
tot laboribus attrilus est el lot afflictioiiibus fnit ' rum et inarfyrem, licet quidam aeinulorum in primis
nppressus, lol insidiis appetilus, tot iaqueis in aula promotionera ejus, contra divinae dispositionis con-
exposilus a malilia inhabilanliura in ea, ut cum, sic- Silium, impedure cohatisint, unanimiler ab omnibus
ut archiepiscopo suo et amicis sub lacryraaiiini tcsti- pI electus est.
monio referre solitus erat, saepein dics singulos laede- Conseeralus autem statim veterera exuit homi-
ret eum vitae suae, el post vitse aeternaedesiderium nem, cilicium et monachum induit, t carnem cru-
super omnia optarel, ut absque nota iiifamiaeposset cifigens cum vitiis et concupiseeniiis suis. i Reco»
a curiae nexibus explicari. Licel enim ei mundus in leus eiiam quam susceperat doctoris et pasloris
omnibus lenociniis suis adulari et applaudere vide- olllciuiii; praedicationis rnuniis implebal; qtiidquid
retur, nec condilionis nec oneris sui immemor crat, temporis subtrahere poterat urgeniioribtis negotiis,
qui quotidie hinc pro domini sui regis salule el ho- orationi et lectioni fere semper impeiidens. Solila-
nore, inde pro necessitate Ecclesiae et provincialium rius agens usque in niiraculum lacrymis suflundc-
tam contra regem ipsum quam contra inimicos ejus balur, et sic in altaris versabadir officio, ac si prae-
contendere cogebatur et variis artibus varios elu- sentialiter in oarne gerl cerneret Dominicam pas-
tlere dolos.Sed hoc praecipue perurgebat qiiod indc- sionem. Reverentissime divina sacramenta tractaba»,
sinenter oporiebat eum pugnare ad bestias curiac-ct ut intuenlium fidem el. mores ips» contrectalio iit-
velut cum Proleo, ut dici solet, negotiurn gerere, et formaret. Manns suas excutiebat ab omni munere,
quasi in palaestra cxercltari. Nam Jere ad onmem et a domo sua sordes avariiise prorsus elims.nab.it.
199 S. TJIOMiE CANTUAR.ARCIIIEP. 200
Erat quoqtie providus in consiliis, el in vcnlilationc A . aiil margarilas spargerct anle porcos. Et quia eiim
causarum diligens el inodeslus auditor, in interro- ccelestis doeebat iinclio, sive lilieralis siveiltilter.".-
galionibus subtUis : in responsionibus proiiiptus , lis colloquebalur : mirum in modum eruditus et
justus in judiciis, el personarum proisus acceplione eloquens apparebat, et pradicatio ejus tam pondere
rieducta, juris per omnia rectissimtis exseculor. Sub sentenliarum quam puritate verborum placens eral
bonesiate veslium Christi mililein, ne inerila vana et efficax. Post epulas aulem et somnum ubi neces-
gloria niinuerei, sludiosiiis occultabat, ut juxla sa- silas poscebat exaclum, denuo praeter peiiEiim
pienlis ediclniii frons ejus conveniret popnlo : ciiin horarum, attt negoliis, au* scripturis, aut houestis
inlus essent fere onuiia riissimilia. Nec in palaiiu.n colloquiis insistebat, otium summopcre fugiens, ne
ari mensara ingrediebatur, nisi pauperibiis praein- virierent eiini hosles, et deriderenl Sabbata ejns.
duclis, et ad lioc ditius et referlius nobiliiari men- Quod atilein nocturno somno sine granili dispend.o
$am voluil, ut ex reliquiis plenius el gralius conso- corporis dedueere poterat, lacrymis et orationibus
laretur egenos. Osliatira inendicaniium nulltis :ib indulgebat, el meditalionibns sanctis, castimoniain
.ejus januis vacuus rediit. Lares ivgrorum ct debiliiiin seclans in corpore, servansin corde pudiciliam, mo-
per suos diligenlius scrulabatur, et beneliciis visi- desliam in sennone, in opere jiislitiam ut quoserat
labal, quamplurimos eorum quoliliano victu vesli- B ' eruditurus ve'rbo , sanclitaiis SUODpotenlius move-
tuque sustentans. Cura eniui piae memoriae Theo- ret exemplo. Haerelicos schismalicosque infaiigahi-
balilus praedecessor ipsius sialutas praedecessorum liler expiignabat,el nuiiqttara induci pottiit, uicrm
suorum eleeinosynas duplicare consiicverit, liic excommunicatis comniunicaret. Quisquis sanaedoc-
religiosa aeiniilalioiieeliam diiplum ejus censuit dupli- trinae adversabalur, eura sibi hoslem fiituruni in
candiim. Ad cujus pii operis observaiitiani, omniiira Christo non dubitabal. Justiliac quoquezclofervens,
quae ex quocunque litulo percipicbat, decimas con- quod suum erat cuique servare nilebatur, persona-
secravit. ln secretiori cellula tredccim paupertun rum prorsus et munerum acceplione diducta.
pedes curvatis genibus qtiotidie abluebat, in me- Viriens autem hostis antiquiis lantum virum Ec-
moriam Christi singulis eorum post plenam refe- clesiaeDei plurimum profuttirum, inviriit, et ne spc-
riioiicm vicliiiilium quatttor argenleos largiens. rata pace terra diutius frueretur, niultos elmagnos
Quod si fortc aliquando, raro tamen, in piopria per- elegit discordiae concitalores : per quos in corrie
scna gerere prohibebatur, hoc riiligenlissime per regis et curialiiim otlii seiiiinarium sparsit. Orta
vicaritim facicbal impleri. Religiosos viros lanta siquidcii) his procuranlilius quaeslioiie super regni
roveientia excipiebal, ul credi posset se in eis di- ,_ consuetudinibus el jure ecclesiastico, filios perditio-
vinain praesentiam aul angclos veneraii. Iu exer- nis in pemiciem sancti viri excilavit qui subver-
cenria hospilalitate ct aliis libnralilatis operibus sic teremoliebanlur Ecclesix-liberiatem.Sedciunomiies
pollebat, ul quitlquid erat in faculialibus ejus, com- opprimerenlur, Cantuariensis Ecclesia ipsuni niagis
iiiune patriinonium omnium bonorum credi posset. angebat, cujus polestali honori el titilitali plnrimiiiii
Et qiiaravis doiiius ejus pro niore geniis ulensilibiis derogabalur, insurgeiitibus in eum primum Rogero
preiiosis et gereiidorum variis instrumeiUis nobili- Eboraceusi archiepiscopo, deinde proceiibiisimiltis,
larelur, divitias lamen et opes ct oninem muitdi et his qui fideliiaie et beneficiisEcclesiaelenebaniur
supelleclilenipro Chrisio contemnebat, ut stercora ; obuoxii ei ipsorcge proliibenle saepiusel pertinaciiis
transiloriis potius utens ari expcdieudas necessilalcs, nein siibdiiosculpis exigentibus canonicara justitiara
quam friiensad explendas coiiciipisceniiaevolupiates. exercerel. Potestas enim laica in res et pcrsonas
In cibis el polibus teinperanliae mcdiuin lenuit, ne omniiim pro libito ecclesiastico jure contemplo, ta-
prorsus abstinens arguerclur siipei'stiiioiiis,;aiUim- centibus aut murmurantibus episcopis, potius qtiani
modice sumeiis crapula gravarclur. Nolaro enim resislenlibus usurpabat. Conatus est ergo rex archi-
criininosi el hypocritac fere pariter vilans.-jtj opli- episcopum promissis et blanditiis ad suum inclinare
mtim-jejuuHgenus arbitralus cst, sobrietalis lenere rj | cohsensiiin. Sed vir Doinini, fundalus in petra et
mensuram. )£l quidem in veste pretiosa spirilu solidalus, nec blandiliis emolliri poluit, ut a cultu
pauper, in facie laetacordc conlritus, in nieusailatila justitiaedeviaret, ncc rainis terreri.
penuriara eligens, iionnunqiiani vgntre inagis vacuus Hanc itaque miitalionciii dexleraeExcelsi maligna
quam refectus, saepius magis refocillaius quaiu ple- iulerpreiatione couati stint impii offuscare, super-
nus, semper eniin sobrius perraanens, se cohabi- slitioni ascribenles, qtiod vitam duceret arcliorein.
lanlibus conformabat, aposloluin scquens qui salu- Zelum jusliliae crudelitatem mentiebanlur : quoi
berrima dispensalione omnibus omnia factus est, ut Ecclesiacprocurabatulilitaies, avaritiae atlribuebant:
lucrifaceret universos- Liberabat pauperem a po- coiilemplum mundani favoris dicebant esse vena-
teute, ul qui reveraeral dalus a Dominopauperum lionem gloriae : curialis magnificentia fiiigebatur
pater et iiicerenlium consolalor. Arguebat liberc elaiio; quod divinitus cdoctam volunlatem seque-
quarumcunque vitia potestatum, sciensqtmil ubi spi- balur in plurimis, not.i supercilii inurebatur ; quori
riiiis Domini, ibi consequenter est eliam libertas. aniecessorum metas in tuendo jure saepevidetur ex-
Pensabal lamen vir discrelus mores liomiiiuniquos ceriere, temeritatis arbilrabantur indiciiim. Nihil
arguebal aul monebat, ne sancltim daret cauibus jaui ab eo vel dici vel tieri poterat, quod non mali-
201 VTTAIV ET V AUCT. ALANO ET JOANNE SALISB. 202
cia infelicium hominum depravarel; adeo qtiidem, ,\ , lerioiiliiis aliiiienlis el induiiieiilis gravius coepil
lit regi persuaderent, quocl, si archiepiscopi poleslas affligere, ctse abofficin suspendit allaris, llnnec per
procederet, regia dignitas esset procul dubio per- confessioiieinet dignos poenitetiliaefructusa Roniaua
ilura; etnisi sibi el haeredibus suis prospiceret, is pnntifice absoluliis meriiit relaxari.
deiiium futurus esset rex, quem clerus eligeret, et Porro nec sic regis quicvil inriignalio, sed miiiis
quandiu placerel archiepiscopo, regnalurus. ei lerroribns ampliorem intentabat saevilbim, nisi
Convenieiitibus autem episcopis et proceribus, ex coiisueiiidiiies, quascoiilraEccIesiamiiilebalur indii-
mandalo rcgis, ad expediendas regni necessilates, cere, archiepiscoporum et episcoporum auctorilaia
ortafortecoiileniioestinierregenietEcclesiam.qiiae firin.ireiitur et scriptis. Cujus conatibus quia confes-
proiracta diutius, instiganie diabolo, magis acmagis sor Chrisii, fulurus marlyr, se opponere ausus est,
augebaturin dies. Etqiiiaepiscopicnmarchiepiscopo multis inlerim appelilus damnis, contumeliis laces-
suo iinanimiter omnes in eo erant proposito, ut regi situs et affeclus iiiiiiiiis, tandem Nortliamptonani
in his qnae Dei sunt dcvotissime parerent, nec ali- jure iniqiio tractus, se licet per iniquam senteiiiiam
quam facerent promissionem aut obligalionem cum in quadam causa pcciiniaria satis patienter susliniiit
eo inirent, nisi quaienus possent salvo ordine suo, condemnari, el regi judicalum solvi suffieietilissime
multimodis proctuatiim est ut inita Ecclesiae unilas "' cavit. Inrie in euin non ad hoc utiqiie cilamm sub
sciiidereiur, per quosdam pontifices qui fidei et reli- praelextu de commissis sibi tempore arimiiiislralae
gionis coltimnas vidcbantur, ul aut cum iis perver' cancellariae negoliis reddendaeralionis alias calnm-
lereiur arcfiiepiscopiis, anl si solus staret, facile nias iiitorserunl, quibns contra jus et fas adeo vexa-
coiiiererettir. Nilebantur plurinii supplantare virum lus est, ut etiin oporlueril adversus episcopos, ne
Dei; sed hosles familiares peruiciosissime pernrge- eiiiu iiijnslo judicio condemnarent, ut sic regi blan-
bant. Recolit vir inviciae conslanliae, licminem eui direntur, sedem apostolicam appellare, et ab eis iti-
Deus assistit non esse solum, et eo inspiranle secu- ricm sil ad domini papa: amlieniiam appellalus.
rus ascendit ex adverso opponens se murum soli- Proceres lamen, licet adversus eos processerit
dissimum pro domo Jsrael, qtii nec minis frangi po- appellalio, el sub anathemate prohibiti sinl in pa-
lerai nec blanditiis emolliri. Maluit enim pauper trem et judieemsiium fcrre senlenliam, nihilominus
pauperem sequiChrisliim, quam rierelinqnere legem lamen iu eum, nec confessiim nec convictum, sed
Chrisli, (juo consolante adjulus est pauperuin com- privilegium Eeclesiacet suum dunlaxal protestantem
patientium brevi numero. el invocaiitem publici juris auxilium, pracsumpse-
Cum vero post innumeras vexationes et injiirias ruul, ad cumultim damnationis suae, non tam dictarc
lanriem apud Clarendonam regia voluniate episcopi seuteiittam, quam concepli furoris insaniam vomere.
eiproceres convenissent, exegit rex insl.intins ul reg- Quara cum in publicum proferre vellenl, vir sanctus
ni constieludines quas secundum assenlationem pro- crucem Chrisli, quain manu lenebat et quam jugilcr
cerum avus suus observasse videbatur, publice re- circumlerebat in corde et corpore suo in altum eri-
ceuserciitur, etexpresso etabsolutoomiiium episco- gens, a fiuiesta discessit curia, succlaraantibus im-
poriiin assensu firmarentur, nullaomnino conriilione piis eum capiendtim nt proditorem, et meiito suspeu-
adjecla. Quodarchiepiscopi et episcopi altendenles, denrinm et ut lilulum Domini sui firielisservus agno-
quanltim licuit impedire aul saltem differre conali sceret, fore uiidique audiebat: c Crucilige, cruciQgo
siinl, iiielientes periculum quod hinc inde inevitabi- eum. >Ipse aulem transiens permedium illorura ibal.
liter imminebat. Si enira vitiis pravitate inolilis Cum autem se in hospiliuni recepisset, duo niagni
conseiitirenl, sequebatur sine dubio fidei salutisqiie et fidelissimi proceres ari euni in ipso noctis contici-
discrimen. Si vero adversarentur, pax Ecclcsiaeet nio accesserunt, vutlu miserahiles el lacrym^si, lun-
incolumitas vitae certis erat objecta periculis. Nec dentes pectora sua, et eonfitenies ac prolesianles
justa timendi causa deerat, cum secundum Salomo- per Iremenrium juriicium Dei, quod indubilanter scie-
ncm : Sicut fremitus lconis, ita etira regis. Pondtis JJ Q bant viros magiios, et malefactis insignes, utpole
autembelli in archiepiscopum versum est, sine cujus mullis pollutos faciuoribus, in iliius necein eoiispi-
taiiqiiara sine capilissui consilio nihil audebant epi- rasse, et se ari eiiin occidenduni niutuis invicem
scopi et ei iil acquiesceret consulere formidabant. astrinxisse jurauienlis. Ne ergo causa Ecclesh», quie
Is anlem de quorumdara episcoporuni, quibus dis- nondum plene innoluerat, in moite ejus pateretur
pendium membrorum et saluiis ab antiquo regis odio occasum, eadera nocte fugam aggressus est, et uno
inqiendere videbatur, magis quam de propriis licet dunlaxat fratre sibi ferente solatium, diebus deli-
pliuiina et gravissima imminerent, anxiabaiurperi- lescens el noctibus iter peragens, post diera deci-
culis, et tam pro instanli neccssitale quam pro sua- mum sextum ad porlum Saiulvici pervenit, et cuni
sibilibus magnorum virorum religionis habilum poliores veclores non haberet ad manuiu, in fragili
proferentium vei-bis deceptus, jjelilioneinregisverbo cymbnla a duobus sacerdolibus traiisveclus est in
leniis fieri annuil. Et sic et ipse et episcopi, quibus Flandriam, jiajcis aliis iiavigiuin potius impedienli-
lintebalur, licet cum dispcnriio causac, corporis eva- biis quiim aliquam solatii vel auxilii fereiilibus openi.
sere periculiim. Sed -episcopus in hac liberatione Actus ergo in exsiliitm Christi eonfessor, a domino
corporum ruinam mclucus aniraaiiira, scipsum aus- papa Alexandro Senonis lionorifice susceplus est, et
2<T> S TIIOM/E CANTUAR. ARCillEP, 204
ab co in monastcrio Pontjniacensi coiiiiiiendaitis esi. A liplicatis ergo injuriis et perversis honiinibus palien-
Sed rex Anglorumepiscopos et proceres suos ad Ro- ti:r Christi semper abulenlibus, niagis ac niagis in
manam destinavit Ecclesiam, mulia promiltens dum- regem et suos mulliplex cl ccrta et cita coniininatio
inodo legati miliercntur, qui causam Canluariensis procedebat. Instabatque percmptorius dics, ul sen-
archiepiscopi, quam insianlissime remilli postulabal, tenlia ulledus differri non posset. Arctalus itaque
omni appellalione remota definirent. Videbatur cnim rex severitale canonica, tandem acquievil ut pax An-
quod cardinales flecti possent, et teslium copia in gficanaeEcclesiaerefonnarelur. Regna itaque gavisa
omni causaearticulo facillime procurari. Sed, ciini sunt, cunclis credeutibus^negottum polius veraciter
se in liac pelitione redeuntibus nimtiis didicisscl agi quam concipi simulale; setl quid ageretur a qui-
fuisse repulsum, ecclesiara et oiunia bona archiepi- busdam rei exitus declaravit. Pontifex enira Cbristi
scopi et suorum praecepit confiscari; et quod in ex fide sua metiens alios, de coiitrahenlibus secum
nullius hisloriae serie legilur, lotam cognationem iueliora sperabal. Et licet mulli riissuaderent ne
pjus et onines qui eum familiarilale aut quovis tilulo rctlire praesumerei, uisi pax cerlius firmarctur, peri-
coiitingebant, proscriptos addixit exsilio sine delectu ciilum lamen raetuens aniiiiarum, adEcdcsiam suam
dignitatis, aut ordinis, conditionis aut fortunae, acia- rege sibi prsestanle conductura, seplirao exsilii anno
tis aut sexus. Nain et raulieres in puerperio dccuni- "I revcrsus est el a clero et populo receptus lanquam
benles, et parvuli viigieiues in cunis, in exsiliumacli angelus Domiui. Cum vero dominus papa praefa-
suul. Processit ullerius furor immanis el piis auri- lamjam dicti Eboraccnsis etepiscoporumqui ei asti-
bus liorrenda crudelitas. Ctiin eiiim Catliolica ctiain lcrant proesumptionera, sancto Thoma conquireiile
pro hxrelicis ct schismaticis el perfidisJudaeis oret audiisset, lam Eboracensera archiepiscopum qii.im
F.cclesia, prohibilum cst ne quis cum vcl oralionuni f;ivenles ei cpiscopos ab episcopali suspemfit oflicio,
.suiTragiisadjuvaret. Minislri quoque publicacpotes- et Gilbetluin Londoniensein el Jocelinum Saresbe-
talis oinnes adullos jurare cogebanl, quod Ponlinia- rienscm in scntenliani analhematis revocavit. Qiue
cuni conirislandi archicpiscopi causa peterent. Ibi severilas, in sancli Thomaj ingressu publicala, re-
enim se vir sanclus diu jejuniiset oralionibus ni.ice- gem araplius exacerbavit el linguas toxicaias detra-
javit, orans jugiter pro Ecclesia, pio regel et reguo lieiiiiiini etFicacioresreddidit ad nocenrium. llcrum
Angloruni, donec etun inde rex per abbales Cister- ergo damnis, ilerum alrocioribus injuriis supra mo-
t>ienses,qui de lerra sua ad capituhim generale con- dum «t numerum aihtcla Chrisli aflectus csl «t
venerant, proturbare curavit. Sed antequam iiule ediclo publico prohibilus ecclesiae suae sepia cxirc.
juogredereiur, divina revelatione confortalus est, * Quisquis ei vel alicui suorum faciem hilarein prae-
ccelitus sibi os^ensoindipio, quod ad Ecclesiam suam tendebat, hostispublicuscensebalur. Sed haccoiniiia
jedittirus erat cura gloria, et inde posl martyrii pal- vir Dei in mulla patientia suflerebat, inalcns nou
main migraturus ad Dominum. Elsicul beata Virgo, modo rerum, sed et salutis subire iacluram quani
cujus animam in Filii passione doloris gladius trans- justitiam Dei el Ecclesiaetiberlalem absque sub-
veiberavil.plus quain inarlyr legilurexsliljsse, sicet venlione vel saltein rcclaraatione periclilari. Pace
Christi confessor dtiin in se et suis multa, niagna el omnium sanctorum dixerira, si tantum Deo quisque
iuaudita el longa supplicia pertulerit, raeritum et iinuiolal, quantum pro ipsius araore rclinquit, 11011
coronaiii marlyrii gloriosius illustravit. Timciis au- facile invenitur, qui Thoniam aniecedat. Nam pro
leni ocpasione sui juris sanclis imminere dispendium, Chrislo sna ct suos contempsil, conieinpsil mundiim,
sponte discessil, et ad Francoriiin chrislianissimunii contcmpsil et sc ipsum. Et quia slylus ad confesso-
regem Ltidovicum se conlulit, qui eum reverenler ris properat passionetn, cujus auctoies,et causa ex
cxcjpiens, donec pax rcfonnareuir, liuinanissime: multis cl magnis palent indiciis, in ea mihi non
jiecessaria minislravit. Sollicitavil etiatn siiinniiuni ceusui riiulius immorandiira ; praeserfiin ciim jaiii
poniificein in virtute anioris et sub irapensi protesta- fere per orbem Latinum cx relalinne plurinioruiu
tione obsequii, ne ullerius dilationes frustraioriasi jD sii nola et divulgata malcria. Hoc lamen in lanto
prorogaret: sicul regnum Francorum diligebat et divinae dispensalioiiis munere silendum esse noii
Ijjgiiorem apostolicae sedis. Miserattis etiain Angli- credidi: quod ad Dci et marlyris sui gloriam uiii-
canae Ecclesiae desolatjonem, Willelmus Seiioncnsis> yeisi mirautur, quia sic omnes circumstanliac con-
venerandus anlistes, sedem apostolicam petiil et ai curreriiiit in agone pontilicis, ut paticntis liltilum
Itoin.ipa Ecclesia impetravit, ul rex Anglorum omnii perpctuo iliuslrarent et persequeniiiim revclareut
appeilaiijjnc cessante subjiceretur anathemalj et reg- impictatem, et iioiiien sempiierno niaculareiil op-
num jnterdicto, nisi pax Canluarieusis Ecclesiae : probrio. Si enim pcrsonas hrnc inde inlueri et
redderetur. lnterim procurantibus his, qui Ecclcsia:• nietiri placuerit : occurrit hinc religiosus archiepi-
pacem odecajjl, Rogerus Eboracensis archicpiscopus> scopus, Britanniarum primas, sedis apostolicaa le-
in provincia Canluariensi posl prohibitionem doiuinii galus, judex incorruplissimiis , utpote nec acccplor
{Utpaecontra dighilatem Cantuariensis EcctesiaoetI personariiin, nec iminerum, assertor ecclesiasticae
aiiliquam consuetudinem , Henricum filitim regisi liberlalis, el quasi turris erecta in Jerusalein contra
coronare praesumpsit, assisleniibus sibi suffraganeisi faciem Damasci, malleus iinpiorura, sed pauperuin
nec prolcstanlibus jus DoioberuensisEcclcsiae, Mul- el nioerenliiimconsolalor. Vidcrit qui voluc.it quis
«13 VITA IV ET V AUCT. ALANO ET JOANNE SALISB. 206
e regioue procedat. Et si causa marlyrem facii,, A , lionc sacrilegas manus evaderet, non genlilium, nou
qiiod nulli rectiim sapicnti venit iu dubium, qu dj liosliiim, sed eoriim qui legem Dci profilebanlur et
jnstius, quiri sanctiiis causa ejus? qui opes elomnemII amicorum fidem. Sane mira Dci, cuncla sapienter
roiiiidi gloriam, qni amicorum et toiius cognationiss el salubriter ordinanlis, dispensationecontigit.qnod
afieclionein pro Cliristi amore contemnens, exsi- qui haec tam male, tam imprudenter permisil fieri,
lium subiit, se el suos omnes cxposuil periculo ell eadera non e»t passus absconrii, ut hic etiam tem-
pauperlati, qui pro Jege Dei sui tueada et evacuan- poraliter impleatur quod veritas prolulit: > Nihil
dis abusionibus veterura lyrannorum cerlavit usquee scilicet esse occultum, quod non reveletur. i Nam,
ari mortem, nec in aliqua obligatione poslquam se- quoil de signifero proditoruin Juda sermone celebri
iiiel lapsus est captus insidianlium dolo, indiici po- vulgatum cst, pari jurc irahcndiun est ad complices
ttiit utaliqiiid eornm quaeexigebantur ab ipso pro- suos, eo quod de similibus rebus idem cpnstel esse
iiiilterci: qiiin in onmibus arijicerel lionorera Deii judicium, ut Chrislianls oiniiibr* ex fide liqueat,
et Iionesiaiein Ecclcsiac salvam fore. Nec ad modi-• quod coelirevelabiinl iiiiquitatem ipsorum, et ad-
cimi et quasi ad horam creriens el in articulo lenta- vcrsus eos terra consurgei. Quis aiiteni fidelium au-
lionis recedens adversa perpessus est; sed exsiliumi deat xlubifare, quod Deus auclores et perpetralores
etacerbara proscriplionem in aniuiiu scplimiim pro-- "' ian(i sacrilegii aut converteret aut conlererel?
telavit, tanta quidera virlute conslanliae regia viai ' Passurus aiiiem in ecclesia, ul diciuhi est, coram
incedens et Christi et apostoloruin sequcns vesiigiai altari Chrisli rnartyr, anteqiiani feiirettir, citm se
ut invictus ejus animus nec fortume saevienlis ira- audiisset inquiri a militibus, qtii ad tloc venerant
pelu posset frangi, nec blandiliis emolliri. Sed ett in turba clericorum el monaehorara vociferantibus:
ubi silimmolalus adverlile. Cerle in Ecclesia, quae s < Ubi esl archiepiscopus ? i occurrit iis ex gradu
caput regni est, et aliarum omnium mater in Chri- qiiem ex raagna parle ascenderat, vullu intrepido
sto, coram altari, inter consacerdoles et manus re- dicens : i Ecce ego : quiri vultis? >Ctii unus fu-
ligiosorum, quos armatorum carnificum lumuttiis3 neslorum mililum in spiritu furoris Inlulit: t Ut
feceral ad stupendum et miserabile spectaculumi niodo moriaris : irapossibile eniin est ut aniplius
coucurrerc. Qui ergo seipsuin a mullo tempore ex- vivas. > Respondit archiepiscopus non minori COII-
Libuerat hostiam vivara, sanclam, Deo placentem,, stantia verbi quam animi, quia (quod omiiiiiui mar-
qui carnem suara in orationibus ct vigiliis, jejuniis3 lyriuii pace ex animi mei scnlenlia lidenter dixerim)
et asperioris usu eilicii conviciis et conciipiscentiiji nullus videtur isto constantior fuisse : i El ego pra
cnicilixer.it, qui dorsuin, quod soli familiares ejus; p( Deo meo paraius suui mori, et pro assertione jusli-
uoverant, tanquam Christi puerulus exponere con- tiaeet Ecclcsiaelibertate. Qtiod si capul meum quac-
Mieveralad fiagella, qni Chrisli corpus ct sanguinerai ri&s, proliibeo ex parte omnipolenlis Dei, et sub
soliiuseral otrerre in altari, corara allari prostra- anaiheinale, ne cuiquam alii, sive monacbo, sive
tus effusum manibus impiorum oblulit proprium. clerico, sive laico, majori vel minori, in aliquo no-
[Cui unquam martyrii lilulus exslitii gloriosior?} ceaiis, sed sint inuniines a pcena sicut exstiterunt a
Nec licuit ministris Saianai in immolatione disci- causa; non enim illis, sed milii iinpuiandtiin est,
puli et servi,'quod praeambuliseorum in criicifixione>. si qiii eorum laboraiilis Ecclesiie causam suscepe-
magistri et Doniini. Cliristus enim, ne foedarelurr runt: mortem libenler ampleclor, dummodo Eccle-
civitas, ne polluerelur Sabbatuiii, et judicio licetL sia i-neffusionemei sanguinis pacem consequalur et
iniquo praedamnatus, qualemcunque allegandi proi libertalem. i Quis islo conslanlior , quis videlur iu
se acceperat facultatem, et ab urbe eductus extrat charitale ferventior? qul dum pro lege Dei sui per-
porlara crucifixus est, miiiislerio iilique gentilium,, secutoribus se offerebal, in id sotum solliciius fuil,
qni Detim non noveraiit, et auctorilale publicae po- ne coinmissi sibi gregis in aliqno detriiiieniiim pa-
tcslatis, his reum deferenlibus quorum legem visusi lerelur. Verba ejus nonne Christtim exprimere vi-
est impugnare, discipulo, filio perdilionis, prodi-. D I denlur in passionedicenlem : t Si me quaerilis,sihils
tionis perfidiam procuranle. At isle non inodo iui hos abire? i
urbe, sed intra ecclesiatn, non leinpore profano, sedI His dictis, videns carniliccs educlis gladiis, in
die qiiem nalivitatis Domiiiica»solemuitas consecra- modum orantis intiinavit caput, haec novissima
bat. Et omni jure decuil ut nalalis ejus, qui inno- proferens verba : i Deo et beatae Mariaeet sanclis
center et sanctissime Vixeral, natalera saiiciorumi hujus ecclesiae palronis, et beato martyri Dionysio
Innocentium sequerelur. Et quidem, ul credilur,, commendo me ipsiira et Ecclesiaecausaui. »
necem ipsius traditores procuravere discipuli, sa- Caelera quis sine suspiriis, singullibus el lacrymis
cerdolum principes formaverunt, tanlo in malitiai referat ? Singula proseqni pietas non permiMil quae
Annam et Caipham, Pilatum el Herodem amplius: carnificesimmanisslmi, Dei timoiecontempto, eltani
praecedentcs, quanto diligenlius praecaverunt, ne ini fidei quam tolius humanitalis immemores, commise-
judicium traherelur, ne convenirclur ab accusato- runt. Non enira suflecil iis sanguine sacerdotis et
rihus, ne apjiareret ante faciem praesidis, ne privi- ncce profanare ecclesiam et diem sacratissimum
legio sacri loci vcl lemporis, aul dignitatis, aut gra- incestare, nisi corona capilis, quam sacji chrisma-
dus, aul reformatacpaciset dalrc securitatis condi- tis uiictio Deo dicaveral, amputatn, quodeldicia
207 S. THOM.ECANTUAB. ARCHIEP. 208
horribile esl, funestis giadiis jam riefnncii ejicerent A . vermibus referlo involiiium : ipsaque lemoralia ejus
cerebrum et per pavimeiilum cura cruore et ossibus interiora usque ad popliies cilicina, quod antea
crudelissime spargerent, iinmaniores Chrisli cruci- apud nostrates fucrat inaudiluiii, reperla sunt.
lixoribus qui ejus crura, quem obiisse videranl, Quis referat quos gemitus, qtiantos lacrymarum
sicul adhuc viventitim, noncensuerunt esse frangenda. imbres sanctortim coatns qui arieral in revelalione
Sed in his omnibus crucialibus, invicli animi et sic ailumbralae religionis emiseril? El quis quod
admirandre constantiae martyr, nec verbum vel sequilur sine lacrymis referre polerit vel auriire?
clamorem emisit, non edidit gemitum, ncc brachium Ecclesia quidem quac sacro cruore violata iuerat,
aut vestem opposuit ferienti, sed caput quod in- vel potius consecrata, se non lam sine liaesitatione
clinalum gladiis exposueral rionec consummarelur et deliberatione multa propler meliuii impiorum ari
tencbal iuimobilc. Denique in terram procidens recto protcstandam injuriam Dei, suspendere ausa est a
corpore, non pcdem movii aut manum sicariis in- divinis; sed tantus terror cx signis patentibus pro-
snltaniibus se in strage proditoris pacem patriac vinciales invasit, ut. nullus omnino aut perrarus,
prodiriisse. Carnificesaulem non liiinus cupidi quam qui atideret a divinis cessare pro cxhibilione justitiae
crudeles, inrie tam in regiae polestalis quam divinae " aut pro humanitatis officio debitum in Christo de-
majestaiis injuriam ad ecclesiaepalatium redeuntes, funclis munus solemniler exhibere. In his oninibus
universam supelleclilem et quidquid in scriniis aut perseculorum non quicvit furor dicentium corpus
clitellis archiepiscopi etsuorum potuit inveniri, sive prodiloris inter sanctos pontifices non e»se human-
inauro,siveinargento,autvestibus, aut variis orna- dum, sed projiciendum esse in paludem viliorem vel
ineniis, aut libris, aut privilcgiis, autaliisquibuscun- suspendendum patibulo. Unde sancti viri qui ade-
que scriptis aul equilaluris, insatiabili avaritiaet stti- rantvimsibi limentes inferri eum in crypta, ante-
pendo ausu diripientes, ea, ut libuit, inler se divise- quam sateliites Salanae, qui ad sacrilegia perpc-
riint, iinitatores eorura facti, qui inler se Christi tranda convocali fuerant, convenirent, ante altare
vcslimenta parlili sunl, licet eos quodammodo prae- sancli Joannis Baptistae et sancli Auguslini An-
cedebant in scelere. Et utpontifici jam per inariy- glorum apostoli in sarcophago marmoreo sepe-
rimn coronalo, hominum gratia auferrelur, omnia lienint.
seripta, quae sacrilegus praedo subripuit, ad regem Ubi ad gloriam omnipotenlis Dci per cum multa
in Normanniam transmissa sunl. Sed ntilu divino et magna fiunl miracula calervatiin confluenlibiis
coniigii quod quanlo magis athlelaeforlissimi gloriam populis, ut videant in aliis et seiitiant in se poten-
olfuscare nilebalur humana temeritas, lanlo amplius r tiam el clemenliam ejus, qui semper in sanctis suis
t:am Dominus illuslrabat in oslensione virtutis et mirabilis et gloriosus est. Nara et in loco passionis
miraculorum manifeslis indiciis. Quod viri impii qui ejus, et ubi ante maius altare pernoclavit humandus,
eura insatiabiliter oderant iniuentes, inhibuerunt et ubi tandem sepultus esl, paralyticicurantur, caeci
iioniine publicre polestatis, ne miracula quae fiebani vident, surdi audiunt, loquunlur muli, claudi ara-
?uisquain publice publicare praesumeret. Caeterum bulant, leprosi mundantur, evadunl febricitantes,
mis fruslra obnubilare desiderat, quod Deus clarifl- arreplicii a daemonio liberanlur, el a variis morbis
care disponit. Eo enira amplius percrebuere mira- sanantur segroti, blasphenii a daeinonio arrepti con-
ttila, quo videbanlur impiis sludiosius occullanda. fiindunlur. Et quod a diebus patrum nostrorum
lloino videt in facie: solus Deus esl qui renes et IIOIIest audiluui, mortui resurgunl, illo haec ct
corda scrutatur. Nam cum beati martyris corpus plura, quae referre perlongum est, operante, qui
sepuliurae tradendum esset, et de more pontilica- solus esl super oinnia benedictus iu saccula Deus.
libus induerelur, quod admoduin pauci familiares Auien.
ejus noverant, inventum est cilicio pcdunculis et

Ita explicit tractatus Joannis Salisbxiriensis de Vita sancti Thorjaae

INCIPIT VITA EJUSDEM SANCTI

PER ALANUM,PRIOREM CANTUARIENSEM,POSTEA ABBATEMTEWKESBURiENSEM.

Gloriosus Dei marlyr Thomas, qualis, cujus vil:e 0 siaepassus fuerit anguslias, ipsius marlyris clericus
etconversalionis.qiiaiilas eliara pro libcrlatc Ecclc- ei fauiiliaris, postea Carnolensis episcopus magister
2C9 VITA IV ET Y AUCT. ALANOF.T JOANNE SALIS3. 210
Joannes Saresberiensis eleganter descripsit. Quia A tus graviotihus et exqtiisitis ccepii archiepiscopum
vero quaedamibi juxla brevitalem hisloriae ex in- vexareexaciionibtis, ita ut palam fieret intelligeitti-
dustria omissa sunt, qtiaesi apposita fuerint legenlis bus, saiigtiinem ejus et vitam requiri.
et aiidieniis poterunt excitare devolionem, maxime
Id igilur pcrlimescens fugam consuluit et veniens
cum ea perlineant ad epistolamm quae sequuntur
ad manerinm sutim Aldinlonara noniine, caeterisdor-
explanationem, ea duximus summalim adjicere quae mieniibussecrelo se
a concilio de Clarendona, usque ad discessum do- subripiiit, duobus tantiira corai-
inini papae Alexandri de Francia et ipsius martyrii tatus, inventoque navigio mari secommisit. A vcnto
consumiiiationem juxta historiae veritatem dicuntur vero conlrario diufatigalus, vix est riiluculocumviia,
ad terram reversus. Denique comperla ejus discessio
contigisse. Caeterasuis in locis epistolacipsius plenius familiaresejuset fainulos
singulos dispersit. Caeteris
persequuntur. tamen nnus audacior, veniens Cantuariam.incaine-
Dum igilur beatus Thonias apuri Clarendonam, ari ram ipsara archiepiscopi scquenii nocte se recepit.
snggesiioiiem fralrum snoriim, invilus pro certo Elpostccenam solliciius coepit conslristari de.casti et
in verbo sacerdotali promisisset se cum caeteris con- anguslia domini sui. Plurima itaque parte noctis
suetudines, quas Avilas vocant, ad nulum regis ob- g transacla, volenti qniescere:tVadc,inquitpi>ero, et
servalurum, ad menlem sedulo revocavil, qtiaiKa ex claurieiilterius ostitim aulac.ut securius dormianius.i
his poluerinl contra ecclesiasticam libertatem oriri Veniens auteni illuc puer accenso luraine, aperio
tlispeiulia. Eoque recedente a regis curia, obiter oslio, viditarcliiepiscopiiminangulo sedereelsolum.
inter familiares ipsius orta est murrauratio, his, ut Quo viso, lerritus aufugit, pulans se plianlasnia
assolet, suggerentibiis sic lieri oportere propter tem- vidisse. Eo suggesto, clericus ille nullaleiuis voluit
poris instantiara , aiiis indignantibus ccclesiaslicae firiem adhibere, donec in sua p-jrsona verum proba-
liberlatis auctorilalera ari iiniiis liominis libitum ret. El venietis, sicul dicliim est, sic ef invenit.
deperire. Inter quos uims acrius inslitil dicens: Convocatis igiiur ad se archicjiiscopus quibusdam
i Publica potestas perturbat omuia ; in ipsum Chri- fratiibus Ecclesiae Cantuaiiensis. exposuii iis quid
sltim delirat iniquitas; synagoga Satanae profanat sibi acciderit, et quod noiiduin fueril volumas Dei
sanciuarium Dei; sedernnt principes et conveneriiiit ut rccederet.
in i:11um adversus Ciirislum : nemo tulus qui diligit
ei veneranliir Rccreatus igitur breviori cama quievit: mane
aequiiaiem; mundo judice soli sapiiuil aulera facto irruerunt minisieriales reyis, ul archi-
bodie qui principi obsequunlur ad libilum : Con-
cussit ha:c lempestas eiiam columnas ecclesiae el IP episcopo fugiente confiscarciit omnia; sed audila et
visa ejus praesentia coufusi silucruiif.
dum paslor desipuit, oves dispersae lalitant sub
lupo : de caelero, quis erit locus innocenliae, quis Proinrie aggravabat rex manuiii suam in arehi-
stabit ex adverso, vel quis triumphabit in praelio, episcopum, eum citari faciens perempioric, ut die
principe deviclo? i Haecquiriem is murmurabat qui slatuto regi responderet de liis, quaesibifuerinl ob>
crucem ferebat anle archiepiscopum : caeteri obiuu- jeeta.
luere prae angustia. Et adjecil audacius assuniens Advenicnle lermino veniunt, et vocali facta quo--
jiaraholam in hunc modum : t Quorsum, ail archi- que concione apud Northarnptonam dominus noster
episcopus, haec, fili? qnid, inquit, virlutis sibi reti- trahitur in causam. Seorsum i(aquc in conclavi
iittit, qui conscientiam proditlilet famam?Teipsum, serienlibus domino Cantuariensi, cmn coepiscopis
inqiiil, id respicit, qui hodie oranino prodidisti con- suis, ex edicloregis seris objeclis, ne paleret exitus,
scientiara et fainam, Deoodibiliel honestaii conlrario
proposilum est ex parte regia adversus dominum
exemplo in posterum relicto, cum manus luas Deo
Cantuariensem, quod cum haberet vacantes episco-
sacratas ad exsecrandas consueiudines observandas
patus, abbatias et multos redilus domini regis per
extenderes, et in confusionera liberlatis ecclesiasticae n aniiospturimos in manu sua, nullam ei sujier his rcd-
cum nefariis Salanae minislns communicares. i In- ' tiiriit rationem,
t quam modo sibi rcx requirit exhi-
et
gcmuit igitur archiepiscopus suspirans ail: Poe-
bis, inquit Cantuariensis, prudentiores
niieo el graviler meuin perhorrescens excessum, inc beri.tSuper
volumus consulere, et de consullo respondere.iDum
ipsum indignum judico de caetero ad eum acceriere
lam vile contraxi igitur medium silentium lenerent ad invicem, do-
in sacerdolio, de cujus ecclesia mino Canluariensi id rcquirente,Gilbertus Londoni-
commercium : silebo itaque sedens in mcerore, ensis decanus utique Cantuaiiensis Eccle-
ut episcopus,
donec me visilaverit oriens ex allo, per ipsum siaeel idcirco posl Canluariensem in consilio primus:
Deuin et dominum papam inerear absolvi. >
>v : tSi.pater,inquit, recolis unde tedorainus rexsustu-
Statiinque proinde nuiKium, destinavit ad sedem lerit, quidlibi contulerit, considerala lemporum ma-
nposlolicam. Iiinotuilinterim itl ipsum regi, quod litia, quam ruinam CatholicaeEcclesiaeet nobis ora-
archiepiscopus ab illa suprariicta compromissione nibusparaverisrsiinhisregi resistere volueris: non
vellet resiiire : in eo praecipue duin palam restitit, solum archiepiscopatui Cantuariensi, sed in decuplo
nescriptum illariimconsueiudiiium, sicutcondiclura si tanti fuisset cedere debercs. Et forsitan, sihanc
fucrat, suo sigillo corroboraret. Exindc rex aspcra- in te rex viderit humililalem, te in universuai resti-
211 S. TIIOM/E CANTUAR. ARCIllEP. 212
tuet. i—t Satis, inquit Cantuariensis, iunottiit qtiiri A liis, deqiiibus nosdominiis rex convenit, conliilimiis.
consulto responderis.i Et quia non habemiis ari praescns eos, qtiibus res
iniioiiiit, irieousque in crastinum petimus
Deinde Henricns Winioniensis episcopiissubintu- ipsa magislunc sicut Dcus nobis inspira-
indncias,
lil: ill;ec, ail, forma consilii CalholicaeEcclesiaepe- verit. lAd haec responsuri, deferenda missisunt Londonien-
regi
nitus perniciosa nosomnes obligaielconfundii.Qtiod sis et Roffensis
episcopi. Londoniensis antem sub
si archiepiscopus nosteret loiius Anglia: primasiio- lalens injunctuin sibi perveriit ncgoiiuin, di-
bis id reliqucrit exemplnm, ut ad nutumet coinnii- vulpe cens rcgi archiepiscnpum apud euni postulare indu-
nationem principis auctoritati et curaeaniniarumsibi cias ad
praeparanda inslrumenta, qtiasi staluto die
commissaequisque episcopusdebeatceriere, quiserit rationem redditurus super objectis, utsic magisobli-
de cselero status Ecclesiae, nisi ut nulla aganiur rie ad exseculionein regioevo-
ct sic erit garetur archiepiscopus
jure sed omnia confundantiir pro libitu, luiilalis. Direcli sunt igitur duo comiles ari archi-
sacerdos sicul et populus ? i Hilarius itaque Cices-
in episcopum postulatas ex parte regis deferenics; si
trcnsis cpiscopus, nam el ipse gloriosus verbis, lamen ratum haberet, quod ex parte sua pcr epi-
subjunxit: tNisi, inquit.teniporisinstaiitia etCalho- scopos fuerat regi suggesttiiii. Quo audito, ait ar-
licaeEcclesiae perlurbaiio aliud exigerent, standiiin B chiepiscopus se id in m.indatis non
dcdisse, neque
utique esset verbis senteiitiae. Verum ubi nutat id, quod regi suggeslum fuerat, ratuni habere; sed
canonum auclorilas, plurimum subirahendum esl die
sequenti, Dco auctore se venturum cl sicut
sevcriiiiti, ut iueo perficiaidispensalio, quod posset riatuni fuerit desuper, rcsponsurum. Erubuit
destruere severa correctio. Censeo igilur cedendum Londoniensis, dum virieret se incidisse in ergo
laqueum
regiae volunlati, sed ad lempus, ne praeproperepro- quem jecerai ari palrem suum decipiendum. Solulo
cedamus id staliicre, unde seqnatur durior relracta-
ilaque concilio ea riie riiscesserunl ab invicem, mul-
lio. i Necsine rubore episcopus deindeLincolniensis liturio vero militum, et aliorum
et discrelus: qui cutn domino
Roberiu», simplex quidem bonio rninus Caiituariensi illuc convencrant, regio metu perter-
tPatel, inqiiit, vilam hominis istius et sanguinem rila secessit in parteni, et
et necessario allerum horum aut archi- amplius ctini eo non ste-
qttaeri, crit, lit. Quo coniperto, circuiri sepes et vicos, et ad se
episcopalui aut vilae ceilendum. Quis ergo friictus vocari pauperes, claudoset debiles, dicens per lalein
de archiepiscopatu proveniet, si proinde vitaccesse- militiam
ril? ncc id video.i Exoniensis aulem episcoptisBar- provenire posse celeriorem viclori.ini,
quam per eos qui tempore lentatiouis lurpius re-
t
lliolomaeusait: Pulam est quoniam dies niali stuit, _ cesserunt.
et si possimus sub dissimulationis iiiubra liujus tein- '
id lrapleta esl igitur domus ejus discumbenlibiis, et
pestatisinipeliiin pcrtransire illaesi, prae<ipucpro- peracla dies illa cum laetitiain Domino, niilla iiien-
curandura est, sed nec ad id tlcfacilipcrvcnienriuni,
lione palam liabila d.e peiiurbalioneprisiina.
nisi subtrahalur plurimura sevcrilali. Temporis in-
tlanlia id requirit, maxime cum non sit generalis Sequcnii vero dic, siimiuo diluculo, percnssus esl
domiims noster passione iliaca, nam et ea niiil.lo-
sed personalis haec perseculio. Satius est igilur ties
untini caput in parte periclitari, quam tolam Angli- vexabaiur, eatcnus quod non poluit se de lecto
canain Ecclesiam inevitabili discrimini exponere. i erigere. Unde longiori inora interposita , ut crede-
retur ab invidis ad curiam regis nolle descenrierc :
Wigorniensis episcopus Rogerius rcquisiius et ipse missi sunt qui
quiri inde seniiret, ita lemperavit responsum, utet eumcitarcnl.acrius ad respondenriuin.
t Dtim, inqiiit riomimis Canluariensis, quieverit
negando palam faceretquid animi haberet.t Nullum,
ista passio, crastino riie, Deo auiMorc,apparebo. i
ait, in hac parte dabo consiliuiu, quia si dixero a
Transetiiile vero die ilta et nocturnis vigiliis cum
Deosusceplam animarum curam ad regiara volunta-
summa devotione deiiium peractis mane consurgens
tera et comminalioiiem oporlere relinqui, contra
ad missarum solemnia, sacris pro moreiiidulus ve-
conscientiani meam et injcapitis mei condemnatio-
nein loquelur os meum. Si senliara regi resislendum. X)stibuset per beati marlyris Slephani merita divinura
sibi invocans auxilium, inlroitum missae jussii m-
ccce qui sui sunt, audiunt pcr quos id ipsum iimo-
choari: Et enim sederunt principes, elc, totuniqiie
tescit regi, statimque ejiciar extra synagogam, et
olTiciumcum ad id perlinenlibus complevit devotius,
crit sors mea dc caetero cum publicis liostibus, et
ministralibus regis, qui ibi aderant, id lacitecon-
condeninatis. Idcirco nec hoc dico, nec illud con-
sulo. i siderantibus, quibus visum est rem ipsam aliquid
portendere speciale. Is slquidem annus ccntesimus
His ita geslis, sedeiiint aliquandiu stib silentio: erat et ea dies scciinduin annorum curricula qua
nec erat qui amplius his aliquid adjiceret. Et arte: Normanni Angliam inlraverunl. Expleto ilaque mi-
quaesita ul patcrel eis exitus, inclusi euim erant; nisterio, amoto ab humeris pallio cura infula, caete-
• Volo,inquit dominusCantuariensis, Joqui cumduo- ris indiilus vestibmsacris, cappa clericali super in-
bus comitibus, qui cum rege sunt.iQuos el nouiina- jecta, processit ad regis curiam. Inlraturus came-
vil.Vocali iHi aperlis osliis introierunt properanter, ram regis, ibi eiiim rex prrcstolabatur ad ostiuni
credentes aliquid audirc,quod regiamsaliaret volun- ipsum, crucein bajulat propria manu, seqiientibus
taiem. Asianiibus his ail anlrepiscopus: t Super episcopis ct id alitcr qtiam decuil inierpielaniibus.
213 VITA IV ET V AUCT. ALAN0 LT J0ANNE SALISB 214
Occurrit aiiteni Roljerlus Herefordiensis iliquteiis : A Et tliem statuit. Archiepiscopus inquit : < Audio. >
« Paier, susline, ut ego vice capellani crucem defe- Sublralientes se ipsi seorsim seriere ex atlverso,
ram antepraeseiUiam vestram :sic enim condecet: i diutius in summo silentio. Tanriein arcgeproces-
Archiepiscopus ail: t Justius est me ipsam dcferre, seruiii coniiles, barones, el pliiriina turba ad ar-
sub cujus protectione tulus maneo, el ejiis viso chiepiscopiuii, quorum primus Robertus comes Lei-
•vexillonon esl mihi dubitandum, sub quo principe cestiiae ait: < Mandat libi rex, utvenias redriitiirus
mililem. i Londoniensis ad liaec: < Si videril rex rationes snper objectis, sicnt pridie promisisti te
te armatum intrare, gladium suum forliorem exe- factiiiiini. Alioquin audi judicium. < Archiepiscoptis
ret in caput tuum; et tunc videbis, quid prorierunt inquit: < Judiciutn ? i Et surrexit dicens : < Imo,
libi arma tua. i Arehiepiscopus inquit: < II;ec Deo fili conics, e( lu prius atidi. Noti (e latel, fili, qiiam
comiiiillinuis. 1E1 Londoniensis: < Stiiltus hactcnus famiiiaris rioniino regi, el quam firielis secunrium
fuisli, el ab hac slullilia, ut virieo, riecaciero non statiiin hujiis niundi fuerim. Cujus rei gratia pla-
recedes : • ct processum est. Auriiens auteni rex cnit ei, ut promoverer in archiepiscopuui Cauiua-
archiepiscopum armalnm venire, oblito ve! deposilo riensis Ecclesiae, Deusscil, me id non volente. Nota
gladio illo de quo dixerat Londoniensis, citius re- enim mihi fuit infirmitas mea. El magis pro suo,
cessit in conclavem uileriorem; sedenle hic seorsim B qiiam pro Dei araore acquievi. ld salis hodie palain
archiepiscopo soto ciim suis etpaucis episcopis ex est, dum Deus et se mihi sublrahit, el ipsum regem.
adverso, et loeo et animoadunaiis. Verunitamen in mea promotione, dum eleclio fie
Denique vocali sunt episcopi ad regis consilium ret praesente Henrico, regis filio et hocrede, cui ct
Canluariensi sub jugulo relicto. Protrahitur tempus hoc ipsum mandatum fuit, quaesilum est : qualem
dum quaeritur innocenlis damnalio. Cimiiiariensis me redderent Canluariensi Ecclesiae? Et responsuni
vero finna facieinduit constanliam. ExiensRogcriu* estj: Liberiun et quietuin ab ninni nexu curiali-
Eboracensis archiepiscopus ait clericis suis quos ibi Sic igitur liber el absolulus super his, a quibus siim
invenit, eranl enim ibi magister Rolierlus.Grandis liberatus, nec leneor nec volo de caelero responde-
cognomine, et Osbertus de Arundet: < Recedanius re. > Comes iiiquit: < Et hoc aliter se habet, quani
hinc, non oportel nos videre quae hic habcnt fieri Loiidoniensis regi suggesserat. i Arijecit archiepi-
cito de Cantuariensi. i Magister Robcrlus ad liaec: scopus : < Adhuc, fili toines, itl ailende. Qiianio
< Non, inquii, hinc recedam, donec videro quid Dei dignior cst aniraa quam corpus, tanto magis Deo et
vnlunias super bis judicaverit: si pro Deo et ejus mihi leneris obedire, quam terreno regi. Nec lex
jiisiitiadimicaverit is tisqueadsanguincin, pulchrius („ nec ralio permittit, ut filii palrem jttdicenl vel con-
vel nielius vilam finire non poterit. i Recedenle tleranent. Unrie regis, el luum , et aliorum
ilaque Eboracensi arcbiepiscopo a camera regis, declino judicium, sub Deo a solo doinino papa ju-
veniens B;iiiliolnnueusExoniensis episcopus proci- dicandus, ciijus coram vobis omnibus praiseiitiam
dit ad pedes domini Canluarieiisis et ait: < Pater appello, Ecclesia Cantuariensi, ordine et digiiitate
mi, miserere tui; miserere ct nostri : onmes cnim mea, cum ad haec pertinentibtis, sub Dei et sua
hodie periraus odio capitis tui. i Exiit namqiie proleclione posilis. Nihilominus vos, fratres et co-
cdictiiin a rege, ut qui amplius ciim Canluariensi episcopi mei, quia niagis homini qtiatn Deo obedi-
starel, publicushoslis judicaretur iu capitepiinieii- lis, ad doraini papae audienliam ct j'udicium voco :
dus. i Dictum est etiain quod Jocelinus Saresberien- el sic Catholicae Ecclesiae et apostolicae sedis aticto-
sis episcopus, et Willelmus Norwicensis episcopns, ritate munilus hinc recedo. i
qui adhuc restiterunt, traherenlur slaiim ad sup- AbeuiKem illum prosequuntur curiales et invidi
plicium in merabris mutilandi, qui et ipsi pro salute contumeliis et ihjuriis tradilorera illiirael perjuruni
sua Canluariensem rogabanl. Inspiciens igitur Can- acclamanles. Ei autcm venienli ad ulleriorem por-
tuariensis in Exoniensem episcopum : < Fngc liiuc, lam, clausa esl janua, nec poluil exire, nullo ibi •
ait, quia non sapis ea quac Dei sunt. >ExicruiK rieni- .j) invenio custode. El dura res agcretur in melii et
quea consilio regis omnes simul episcopi cuin lu- thibio, liutu Dei conligit claves plurimas in fasciculo
inultu ad Cantiiarieiisem. Qnorum unus eloquens, penriere a niuro, quas arripiens faniiliaris quidam
Hilarius Ciceslrensis episcopus, proriiinpens in vo- aniiiepiscopi, uiiara post alterara alienlavil, donec
ceinait: < Quondam nosler fuisli archiepiscopiis, aperirct jantiani.
et tenebaraur libi obedire, sed quia domino regi ju- Exeuntibus illis occurrit multitudo morbo regio
rasti fidelitatem, lioc est vitam, membra, lerrenam laboraiitiuin pauperum elinfirmorura, acclamanlium
(liguitatem sibi per te salvam fore, et consuetudi- et dicentium : Benedictus Deus, qui eripuit et sal-
nes, quas ipse repetit conservandas, el lu niteris vum fecit servum suum a facie inimicorum suorum.
cas dcslruere, praecipue cum specleni ad lcrrenam Putabatur enim jam fuisse exstincius. Praecedente
ejus dignitatem et honorem, idcirco te reum per- igitur et subsequente turba paupeium, cura clero
jttrii dicimus, et perjuro archiepiseopo de caetero ct populo, in gaudio ct laetitia perducitur ad hospi-
non habemus necesse obedire. Nos ilaque ct noslra lium [ad ecclesiam videlicel Beaii Andreaereligioso-
sub domini papac proteclione ponentes, te ad ejus nim monaehorumconveiuualemonaslerium]. Videns
pracsentiam appellamus super his resnonsurum. > autcm exsullalioncm plebis senuentibus se ttixit:
215 S. TIIOM^E CANTUAR. ARCIHEP. 21<>
< Quam gloriosa processio nos condttcit a facie tri- \j domo ciijiisdain felonis. Est ibi aqu.i, qux fltiit pcr
bulautis. Sinite pauperes Chrisfi, et nostras tribula- civitalcm iiitrans, ari locuin qiicnidaiii solilaiiuin in
tionis participes, omnes inlrare nobiscum, ut cpule- medio aqtiaruiit silum, qui riicitur Eieiuitoiiuiii per-
inur in Doinino ad invic.em. i Et impleta sunt domtis lingeris ad doiiuiiii de Simplingeham; per aquam
cl alria circtimquaqiie discumbenliura. venit inillia circiter qnariraginta. Ubi propter loci
Inter cpnlas accesserunt Londoniensis el Cices- solitudiuem , et propter diUieultatcm accessus, eo
trensis episcopi ad mensiiin, dicenies se viam pacis quod in medio aquarum sit, per tres dies securus
inveiisse. Requirenie archiepiscopo snb quali for- latuil, ad iler, quod vestabat vires reparans. Una
ma, inquiuiil: < Quaeslio pecuniaria agilur inler te veroriienim coni fraler, quiipsi minislrabat, virieret
et regem. Si igitur iioniiiic pignoris iluo inaneria soluui sedeiiiein in mensa, et pulmentariis vesci,
veslra, Otforri et Muncheaham, regi assignaveris ad conipuiiclus lacrymas contincre non potuit. El
tcmpus, crediraus quod inde pacalus et nianeria conliniio exivit, ne inter epulas virura Dei lacryni;o
resignabil, et pecnniam rcmiltel, et gratiam suam effttsae perturbareiit. De eremitorio venil ad san-
tibi citius restituet. >Ad haec archicpiscopus : t Hec- cttitii Botulfiira, decera milliaria. Et iude ad Iocum
chaiu manerium fuit quondam Cantuariensis Eccle- venil, qui dicitur Haveroloi, ad Siinplingehain per-
"
siae, ut accepi, quod rex raorio lenet in riominio.Et ' lineniem. Deinceps vero nocle solum proficisceba-
licet ad ejus restiiulionem Cantuariensi Ecclesiae tur, verilus deprehendi. Jam siquidera versus ori-
competit reivindicatio, tamen idfieri his leiiiporibus enlem ad Cantiam lendebal, ubi apopulo lerra; facie
onnino non spero. Nihilominus aniequam vel cu- magis cognitus crat. Nocle itaque ibat, ei die luti-
juslibct turbationis sedandae, vct reciij)erand:c regiae labat, oclo dierum conficieiisiiociibiis iter, doneeari
gratiae causa, antiquo juri, quod in illo manerio Can- Cantiain pervcniret, ad pagiim supra mare siium ,
luariensis Ecclesia habere dicilur, rentuiliarcin, cui- qui dicitur Estere, ubi (rausfrelare riisposuit. lbi
libel periculo vel discriraini caput istud opponerem. > quidein mansit eo caulius quo securius eo quoi
El cajvit tetigit. Indignantes ergo episcopi regressi pagus ille esset proprius, de mensa sacri coiiventus
suiit, haec regi renuntiantes : et accensa est in his seriis suac ineiropolipnae, octo taiiium milliaribtts
rcgis itidignatio. tlisians. Lattiit aulem lux munrii fttlttra in pago lioc
Missi sunt etiam duo episcopi ad regem pelere usque ad diem aiiiinarum. Ubi faclo in pariete foia-
saivimi conduclum domiiio Canluariensi in redeundo mine, fuil eniui prope ecclesiam, audivit missaruiu
ad ecclesiam suam. Ail rex se in craslino familiarcs soleunia cum plebe id igtioranle presbylero etiam
suos super hoc consulinruni, et sic ex consnllo re- r( sacrainenli percepiioue perfnienie. Quidam auletii
clericus hujus rei conscius osculiiin pacis ad archi-
sponsurum. Intelligens itaque Canluariensis nioram
sibi periculosam esse, el per eam sibi parari posse episcopum deferebat: recedenli quoqtie posiscrvi-
tium populo nec id scienti episcopaleiu rievolius pon-
insidias, ccepit cogitare de fuga, jussitque in ipsa
nocte in ecclesia Sancli Andreae parari sibi lccltun lifex iuiperlivit benediclioiiem.
inler dtio altaria. Quo accedens cum litania, et sin- Demum vero procuralo transilii ciiin angiistia
giilorum sanclorum nomina pronunlians siugulas saepius litic illucque depulsus vix tanriein in stiiiiino
fecit genuflexiones. Quo corapleto, prokide fatigatus dispendio Flandriae appulit. Pedes igilur quia sic
strato se projecit, capessendae quietis simulans occa- oporluit, et indulus veste alba el moiiachili cappa
sionem. super scapulas posita, iu lenipcslale, pluvia et Ittlo,
Deinde secreto se subtranens et per posticum noii exsolito, iterperagit, el rinm pertransiretubiier
accidil juniores stareet eorum aliqiient accipitreiu
exiens, uno familiari et firieli comitatus socio, riis-
tenere in manu. Visaque ave CaiUuarieiisis eo in-
paruit. Mane autem facto subilus rumor et sinisler
de clandestina archipraesulis fuga hos, qui ci adha:se- tendit, memor pristinae conditioriis ct obliius cxsilii.
rant invadens, omues compulit latitanrlo sibi con- Qno viso inquil unus : < Ni fallor, ecce hic esl C.ui-
sulere. Verumlanien publico edicio denuntiatum est luariensis archiepiscopus. i Alter ail : < Fatiitts cs,
neminem in Canluariensem manus injicere. Dum quid opus est Cantuaricusi archiepiscopo ut sic in-
cedat? >Expavil Canluariensis, limens detegiel forte
igitur ista lurbatio circumquaque discurreret. Ar-
tiinorille hujus vanilatisculpam ipso leiiiporepoiuit
chiepiscopus, utdiximus, clara de nocle ftigiens,fra-
trem unum de ordine de Simplingeham secum habens, diluere.
viae ducem, versus aquilonera ad nobilem itlam civi- Veniens aulera usqtie Celarum Mariscum oppirio
talem Lincoliniam tendcbat; sciens et prudens ni- faligatus quievit. [Verum qtioniam per crebros el
mium carpens, non viara, ut ita cautius, si qui post profunriosmarisjaclusfaligatiiserai, ulpoleiiiinoriica
mitterenlur perseculores, effugeret insidias, et decli- scapha trausvecltis, diu pedes ire 11011 poluit. Unrio
naret. El nocle venil ari pagum, qui dicilui- Grabam, post modicum iler reclinavit iu lcrra, non valciis
cl viginti quinque circiter milliaribus a Norhanlona procedere, et dixit fralribus qui cum eo erant: <Hinc
distantem. Ubi postquam modico indulsit somno, non rccedam, nisi veliar a vobis, aul quaeratis mihi
in craslino arripiens iter venit Lincolinam, circiler vcclurara. > Et quaesierunt ei jiiiiienium pro uno
vi^inli quinque milliaria, hospitatus in civitatc, in argenteo : et quidem lioc tion frcuum , sed lanUiin
217 VITA IV ET V AUCT. ALANO ET JOANNE SALISB. 218
prolectam circa collum liabebal. El posuerunt vesli-i- A
. oppressus fere fuisset ct esstinclus. Enarravenn t
menia super riorsum, et eum desuper sedere fece- :- itaqiie libenter audienli, et palerno coiiipalienti al-
runl.j Deinceps paulisper procedens lios])ilatus estit feclu.filii sui arcbipraesulis, pessimas angustias el
apuri cellulam quamdam beati Bertini prnpe ipsam n dolores, pericula ctiam in pugna illa apud Norham-
abbatiani. Ubi occurrcrunt ei quidam familiares,, ttinam ad bestias, pericuia in falsis fratribus, peri-
qui jam exieranl de Anj,lia. Et eura inde dedu- i- cula in fuga , pericula in via , pericula in mari, in
centes navigando, erat enim illis iler per aquam,, ipso etiam porlu pericula , laborera, egestaiein ,
iisque ad sanctum Bertiimm properabant. In ctmdo 0 aeruranaiii, et ad declinandas insidias habiius sui ct
veroait quidam : < Domine, fatigalus es ex itinere et:t nomiiiis mulationem. Et audiens hsec pater oiiinitiiu
venluri sumus hodie ad eximiaehiimanitalis viros quiii patrum, conimola pafernae pieiatis viscera super
plurimum congralulabunlur tihi in Domino quodJ filio, el palciiium non valens dissirnulare aflecltim,
illacsusevasisii: fac igitur charitalein iis, ut in ad- lacrynialus est. Et ila coiiipuncius inquit eis :
veniu luo liodie comeriant pinguia. > — < Quarta , < Dominus vester in carne adhuc vivit, ut dicitis ?
inquit riominus Cautuariensis , cst fcria et oportett Magis lamen jam sibi in carne vivens martyrii glo-
nos hodie a lalibus absiiuere ; i et subinlulit alter : riam vindical. i Et quia jam valdesero erat, nuiuios
< Domine , forsitan non abtuidanl piscibus et opor-. B I cx itinere fatigatos, data benediclione et consolatione
lebit nos eis condescendere. > — < Domini est, t ajiosiolica, ad hospilium citius teiiiisit.]
inquit Canluariensis, id proviriere. i Inter loquen-
(luiii igiiur ad nulum Dei exsiliens de aqua grandis3 ln craslino lamen setlente domino papa pro tribu-
piscis proj'ecit se cum impetu in gremiiini viii Dei. nali, facto cousessu cardinalimn , advocala .con-
Piscis, inquam, quam Brenham vocanl et factus estt cione, adsunt eliam nuiiiii Canluariensis, ul vel
eis transilus ille jucundus in laude Dei. Duclus5 finem vidercnt. Coiisurgeiitibus igilur ex adverso
itaque ail saiicluui Bertinum et illic comiier exccp- nuntiis regis, primus, et caelerorumsignifer, iu liunc
tns duxil ibidein suos cxspectare. Interira reruini nioduininchoal Londouieusis: <Pater, ad vos spcctat
Statum exagilabal horrida perturbalio tinoquoque> CalholicaeEcclesiaecura et solliciliirio, ut qui sa-
sibimet consulenle, et ad regis voluntalera quae- piuiil per veslram foveanlur prurientiam ad exein-
rente occasiones quomodo chrislum Doniini per-. plum morum, et qui desipiunt aposlolica auctoriiate
derent. Direcli sunl igilur ad dominura papani a, corripiantur et corriganiur, ul sapiant. Sed apud
regis lalere Eboracensis arphiepiscopus, Londo- vestrani sapienliam non creriitur sapere, qui iu sua
niensis , Cicestrensis , Exoniensis , Wigorniensis , p sapientia confidens, et fratrum concorriiain, et Ec-
Luxoviensis, episcopi, et cnm iis comitum et ba- clesiae pacem , regisque devotionem perlurbare con-
ronum inulliludo copiosa in magno apparatu iu leudil. Nupcr siquidem in Anglia orla cst dissensio
douis et muneribus quibus pro viribus judicium per-. ' iuter regnum el sacenlotium ex levi et niiuus utili
verlcrenl et sapienlum oculos excaccarent. Hoc si- occasione, quaefacilius potuissel exstingtii, si adhi-
quidem modo credebant curiam Roinauam in hac bita ei fuisset morierala curatio. Verum quia do-
parte quandoque vacillantem inclinari posse ad id1 minus Cantuarieusis suo et singulari in hac parte,
quod quaercbant. Dederant enim quidam poutifices et non nostro usus consilio, acrius aequo inslitii.,
contra Canluaricnsein hoc consilitiin. Sanc in eorum non considerala lemporis malitia, quod vel qualo
advcnlti hiuc timor publicae perturbationis quaeex dispcndiiim ex tali impelu posset provenirc, et sibi
ira regis posset oriri, inrie spcs quaesltisquain plures et fratribus suis contexii Jaqucos. Et si ei in pro-
carriinaliumnutare compellit, et facta esl inter eos posilo suo noster favisset asseusus, jam res ipsa ad
dissensio, dum diceretur ab his Caniuariensem ec- deteriorem calculum devenissel. Verum qiiia nos-
clesiasticae libertatis defensorem , et idcirco justam tram conniveiiiiani,', sicul nec debuil, ad id quo
fovere causam : ab illis pacis et uuitalis perturba- tendebai, habcre non potuit, vistis est in dotniiiuiii
lorem et ideo ejus prcesumplioiiis impetum potitis Q rj regem, el nos, ime in lolum regnum , lenierilatis
refrenandum quam fovendum. Eo usque etiam in- suae culpam retorquere. Quocirca ad decolorandam
valuit inimicorum suggeslio, quod nuntii domini . mutuae fraleniiialis infamiam , vim nemine inlc-
Cantuariensis, praemissienim crant eximiaevirlutis renle, vel minas inlentaiile, fugam inivil, sicut
el sententiae viii , nec promeruerunt a cardinalibus scriptum esl :Fugil impius neminepersequeute. >Ad
vel in osculo recipi. Angusiianltir el illi videnles haec dominus papa inquit : < Parce, fraier. > Et
catisam domiiii sui imminere disciimini. Londoniensis : < Domine, parcain ei ? i Et dominiis
[Eariemlamen die in vespera ad domiuum papam papa : < Non dico, frater, quod parcas ei, sed lihi- >
liabentes accessuin, ipsum noniine archipraesulis;, Ad hanc igitur apostolicam vocem el tubam sensus
tanqiiam pairem et dominuin, qua decebat devolioiie Londoniensis infatuatus est a Doraino, ita tleaium
et luiinililate, salutaverunt, dicentes qnod illi essent quod amplius mulire non potuit. Excepit ilhira
duo lantuni, qni evaseruntde calore dorinis Rechap, proinde sermonem facundus Hilarius Ciceslreusis
ei ad Sanctitaiis Suaepedes veneranl, ul nuntiarenl episcopns, magis de sua confidenseloquentia, quara
ei, quori lilius Jo?eph adhuc viveret, sed non domi- de juslitia el veritate : quod ex posl facto innoluit.
uarelur in terra .Egypii, quin potius ab jEgyptiis < Dominepater, iuquit, interest bealitudinis veslrae,
•vg S. TIIOMiE CANTUAR.ARCIIIEP. 220
qtiori pcrperam aclum est in perniciem uiiiversilaiis, A omiiia vestrtC penitus exposuil volunlati : el pro
ad pacis et concordiae debitum statum citius revo- certo snb calholicae firiei unitale, quam hibes in
care, ne unius honiinis immoderata praesumptio Christo regere, ul credimus, fidelior eo non est, vel
miiltoruin stragem el CatholicaeEcclesiaescissuram Deo devolior, seu ad eam, ad quam assumptus est,
possit procreare. Id parum attendit dominus Can- pacis conservatioiiem moderalior. Nihilominus et
tuariensis, dura reliclo raaluriori consilio se solum dominus Cantuariensis archiepiscopus in suo gradu et
constilnit, el sic sibi et suis, regi el regno , populo ordine aeque instruclus, in his, quaead eum perli-
ct clero graviores labores procrearel el angustias. nent, provirius el riiscrelus, Iicet utquibusdam visum
El certe virum tanlaeauctorilatis id non decuit, nec esl nimis aciilus. Et nisi ista, quae nunc est inler
oportuit, nec aliquaurio oporluebat. [Ita grammali- dominum regem et dorainum archiepiseopum esset
zabal llilarius Ciceslrensis dicenrio : Oporlnebai.] dissensio, regnum et sacerdotium iniiluo congau-
lustipcr suos, si saperent, 11011 oportuebal sibi in derent ad invicem paci et concordiae sub principe
lalibus praebuisse assensum. i Audilo igitur,qualiter bono, ct paslore oplimo. Est igilur liaecnostra sup-
faciiiidus ille graminalicac prosiliret de porlu in plicatio, ut ad tollcndam islani dissensionem, et ad
porlum, soluti sunl in risum universi. lnter (|Uos pacis et ainoris reformalionem velit Vestra Gralia
imus proriimpens iu voccffl inquit: < Male landein B iuvigilare aiiemius. i Haec ilaque comes elegantcr,
vcnisti ad porium. > ln quo verbo episcopum illiini scd in sua lingtia proposuil, ita quod cOmmunitcr
ila infaluavil Doniinus, quod de canero factus est ab omnibus plurimum coinmendareiur ejus mode-
mutus el elinguis. sta discrctio.
Eboracensis aulem, priorum ruinam aliemlciis , Ilis cliam dominus papa invigilanler inlendens
auimi impetum studuit lemperare. <;Paler, inqnit, respondit: <Scimtis, fili comes, et memoriler reco-
mores Cantiiariensis et studia nemitii innotuere linuis ex quanla devolione rcx Angliae plurima et
plusquam mihi. El id aninii ejus novi propositum largiora nobis contulit bcneficia, cui riata opportu-
ab iniiio, ut quod seniel arripuerit ex senlentia , nilate qiianttim poteriraus in desidetio animaeha-
ali eo facile non possil avelli. Quare facilius credi bcmiis pro merilis respondere. Sed quia legaios
nportet ipsum in lianc obsliiiationcm dc sua levilate poslulastis, habcbitis et legatos. > Osculalo pede
rie more incidisse. El aliain non virieoviam atl cjus domini papae proinde recesserunt credentes se obii-
correctionera, nisi nl vestra riiscrciio ad id eflicien- miisse in causa, eo quidera qtiotl spem sibi dabant
tium inaniim ap|ional graviorem. Iiilclligenti satis cardinales posse corrumpi; ideo ex constilto rediil
riiclumptito. i <
C Londoniensis inquirens a domino papa in qua po-
lestale venircnt cardinales. •< In debita, inquit do-
Episcopus Exoniensis siibjunxil : t Patcr, non miniis papa. — Imo, ait dominus Londoniensis ,
oportel iiiultura in his immorari. Causa ista in id
CanL /iensis absenlia non habet lerminari. Peti- pelimus ul possinl causan; decidere, appellalione
remota. — Haec est, inquit dominus papa, gloria
nius igitur legatos, qui inler dominiim regem et
Caiituariensein possint causain islam auriire, et ati- mca, quam aiteri non dabo, el certe cum judican-
dus fuerit, a nobis judicabiltir quia nulln permillit
dilam riefinire. > El subticuit. Nec posl eum aliquis
aririidit. ld ratio, et eum in Angliam reinittamus ad adversarios
cpiscoporuin amplius aulem videns co- et inlcr inimicos judicandus. i
mes de Arundel, slabat enim in ordine suo ciiin
muliiiudine raililum, postulal andientiam. Et faclo Haec audiens pars adversa, friistrata spe quara
silentio inquit: < Domine, quod locuti fuerunt epi- acceperat, recessit indignans quid receperit in re-
tlomino regi renuniialiira.
scopi, nos illilierati penitits ignoramus. ldeo oportet sponsis
nos edicere, quoinodo possuinus, ad quod stiunisi His ita gestis Senonis, ibi enim dorainus papa
missi: non ad hoc ulique ut coiiieiidainus, vel cui- fuit, et illis rcdeuntibus, dominiisCaiKuaricnsiscuin
quam faciamus conluinclias, in couspcclu maximc. p suis accessil ad curiam, tepide qtiidein exceptus a
tanli viri ctijtis nuliii et auctoritati se rie jure toliis. cardinalibus , quorum nares orior lucri quaesliis
inclinat munrius, sed ad lioc procul dnbio vcniuius, causa infaecavit. ad domini tamcn praescntiain esi
utdomini regis nosiri dcvotionem etamorem, quem, intromissiis [qui venienlem ad se paterna suscepit
circa vos gerere consuevit, cl adliuc gcrit, in prac- . benignitale, super vexalione ipsius muliiinoda, ct
sentia veslra ct lolius RomanaeEcclesiaevobis prae- . peregriiialioiie tam pericnlosa et dura palerne com-
seniemus. Per quos, inquam ? Per majores el no- paliens]. Dumque hacc cl illa verbo leuus ibi age-
biliores, quos habere poluit in omnibus lcrris sub- rentur, denium recepit in inandalis in crasiinum
jeetis sibi, hoc est, per archiepiscopos, episcopos, exsilii sui causas coram fratribus exponere. Sequcmi
comiies et barones. His superiores in sna poleslatee ergo dfe demandaiur sui praesentiam coram domino
non invenil: et si invenisset, utique deslinassel obi> papa exhibere, et dum quaereretur inter sodales,
reverenliam vestram, et sanctae RomanaeEcclesiae. quis eoi-umcausam hanc exponeret, singulis sese
His adjicimus, quam Paternitas Vestra satis expcriaa excusantibus, vcrbi pondtis apud archiepiscopum
est in novitate sti;e promotionis, domini regis fideli- resedit. Doclus igitur a Deo, et per se impraemed:-
talem et devotionem, dum se ipsum, suos, et suaa lalus, rium primus a domino papa sederet, et pro-
221 ViTA IV LT V AUCT. ALANO ET JOANNE SALISB. 222
pter reverehli?.m vellei surgere, jussus residenrio A i .idliuc esses in Anglia, a nobis quacsisi! et invenisii
causam eriisserere, sic incoepit: < Licel non mnlium de clementia nostra absoluiioiiis beiirficiiiiu. Uin e
sapienles, nec lamen nsqtie arieo suimis falui, ut el dignum cst, ut nos tibi indulgeamus, aul in luis
regem Angliae, suos et sua pro nihilo reliiiquereiiuis. ariversis clementiaenoslrae consolationein et gratiam
Nnm si velleraus suae per omnia placere voluutati, prae caeleris pcrsonis ecclesiasticis lanlo plenius et
in sua poleslaie vel regno" non esset qui nobis non affeciuosiussenlias, quanto pro liberraie^Ecclesiae,et
obediret pro libito. Et dmn sub hac conditione ei pro lide et devotione vestra majora reliqnisti, et gra -
militavimus, quid fuit quod nobis non successil ad viora perpessns es. > Et ita vir apostolicus arChipra:-
votuin ? Ex quo vero aliam ingressi siimus viam, sulem priniopatema severitaieobjurgans,et raaler-
ct facli sumus memores profcssionis et obedientiae, iia: consolationis riiilcedinem reparans tunc dimisit.
quam pro Deo suscepinuis, quem ad nos habuit, Postera vero die in secreiiori thalamo cum do-
tepuit profeclo prior aflectus. Adlmc autem si ab mino papa cardinalibus resirienlibus, adfuil el domi-
isio proposito vellemus resilire, ad ejus reciiperan- nus Caiituaricnsis, haecinquiens: < Patres mei et do-
(lam gratiatn nullius personae egeremus inlerventu. mini, meiuiri iiemini licel alicubi, nedum corara Deo
Verum, quia Canltiariensis Ecclesia sol solel esse et vestri praesenlia.iiiidevolens sed et gemensfatcor,
occidentis, et in noslris leinpoiibus offuscaia est cla- B' quod has Anglican;e ecclesiae moleslias nica liiisera-
ritas, qiiotllibet tormenlum,, seri el mille inorlis ge- bilis culpa suscilavit. Ascenrii in ovile Christi, setl
nera,. si tol occurrerent, libeiitius exciperemus in non per ipsum osiium, velul quem non Canonica vo-
Domino, quam suslineremns sub dissimiilaiione bis cavit eleclio, sed terror ptiblicae poteslalis iulrusit.
dicbus mala, quie palitur. Porro ne videar ciiriose Etlicet hoc orius siisceperim invitus, (amen ad hoc
vel oblentu vanae gloriac hacc inchoasse, expedit ut me induxit hiiiiiana, et non divina voluntas. Quid
oculala fide consiet de alTeclu. > Et prodiicens scri- igilur miruin, si mihi cessit in contrarium. Verura
ptum, in quo coiiiinebantur consuetudines illae, de si ad regis comminationem, ut coepiscopi mei per-
quibus coutenricbatur, cum lacrymis inqtiil: < Ecce suasere instantius, renimliassem episcopalis aiictori-
quae slattiil rex Angliae conlra libertalem Ecclesiae laiismihi indullo privilegio, ad principum voliiinei
Cailiolicic. Si h:ec licel dissiraulare sine dispcndio volimiatcm catholicaeEcclesiaepcrniciosiiin relinqiie-
aniinae, vos videritis. • retur exemplum. Distuli igilur usque ad veslri prat-
Quibus peiiectis moti sunt omnes usqtie ad laCry- scntiam. Nuiicautera recognoscens ingressum metiui
mas. Nec ii se continere poterant, qtii prius proi ininus canOnicum, et timens proinrie exittim mihi
viribus adversabanlur, coramuni voce Deum laudan- p, provenire deteriorem, videns eiiarn vires :neas oneri
les, dum vel uniiin sibi reservarit, qui pro Ecclesia impares, ne gregi inveniar praeesse ad ruinam, cui
Dei in illa terapestale austis fuit ex adverso ascen- (hitus siim qualitercunque in paslorem.in manu lua,
tlere. Et qui an.te videbantur super hac causa varie pater.arcbiepiscopatum CaiKuariensem resigoo. >
riiscepiaie, jain in unam conveuere seiitentiam, in Et flevit cum singultu, sed et domiiium papain et
persona Caiiluariensis archiepiscnpi universali Ec- omnes qui aderant llere compulil.
clesiaesuccurreridum. [Verum riominus papa, lectis Imo et haec audiens quis poterit se contiuere a
el relectis, et diligenler el atlente auditis el cogni- fletu? Seorsum igitur archiepiscopo sedenle cum
tis singulis consueluditiibus, accrrimc motus statiin suis in hoc verbo scandalizatis, nimiriim qui jam
cxcaiiriuit in archipraesulem, arguens eum cl dure coeperant desperare, dominus papa super his cum
increpans, quod in illarum non coiisuettidiiium, sed cardinalibus ccepit conferre. Hiuc inde varia et
lyrannicarum usiirpalionum assensu ipse, ut ibi diversa est orta sententia. His visuin est oblata
confessus est, caeterique *piscopi sacerdolio suo re- occasione regis iram sedari posse facilius, du:n in
mintiaverint, eiDeiEccIesiam ancillaverint:asserens alia persona ecclesiai Caniuariensi coiiciliareidr, et
niulio satius omne suslinuisse discrimen, quam tan- bealo Thomac possit alias compeieniius provideri.
lis legis Dei subversionibus pracbtiisse asseusum. Et DHi 1 siquidem erant ex pharisaeis. Aliis auteni qni
adjecil: < Verum inter aboniinabilia haec, quae hic aperlos liabebant ocuios visum est in diverstim.
Jecta stint et audita, niilla quidem bona, seri qti.-c- Quasi is qui pro tuenda Ecclesiae libertale snmnio
dara tolerabilia sunt, quae ulcunque polest Ecclesia periculo et riiscriinini, non solum divitias cl gloriam,
lolerare. Scd borum major pars reprobata, et ab an- tlignilatcm et auctorilalem, sed et vitam exposuit,
tiquis quidem et aulhenticis damnaia est conciliis, ad regisiibitum tleberet suo jure privari: sicut fojma
utpcte directe sacris sanciionibus adversa. >Et hxc fieret aliis in consimili causa regibus resistcndi, si
quidem dominus papa in audientia omninra rcpro- ei siia justiiia servaretar illaesa. Sic eo cadentecade-
bavit, et ab Ecclesia in posterum darananda censnit. rent universi episcopi, ut nuliis futuris lemporibiis
El ad archiepiscopura se convertens inqiiil: iTecum, auderei quis obviare principis voluniali: ct sic. vacil-
frater, etsi luus et coepiscoporum luornwi grandis laretslatns catliolieae EccICsiae,elRomani pontificis
fiierit excessus et enormis, agcndiim esl parcius. deperiret auctorilas. < Expedit igittir, inqiiiiint, hniic
Qui etsi, ut confiteris ijise cecidisli, mox posi casuni restifui ellaih invitum, et ei, qui pro nobis iliniicat,
tiiuiii resurgere conaliis es propiei casuin niulta jain omnimOde succurrendiim. i Placuil oninibus h*c
gravia et dura perpessus, el stalim u.lcecideras, cuih sententia, praeierq.iam pharisaeis.
<£jr> S. TIIOM.E CANTUAR. ARCIlir.P. 224
Vocalo igilur bealo Thoma cura suis , iloininus A ; dum sacris vestibus indiicrerad missarura solcninia,
papahacc ait ex senlenlia : < Nunc dcmum, frater, ct zona praecinctns viderer suffarcinauis, requisi-
nobis liquel, quem habuisti el habes zeliim pro riomo visti : Untle posteriora mea inflata fuissenl? Si igi-
Domini.qiioniam sincera conscientia le ipsum statii- ttir a scapulis riepcndens capucium niajnset ibi pue-
isti murum ex adverso. De tuo ingressu cum pu lenderet formam inflalionis, nihilominus posses dc-
ram feceris confessionem, resignatione facta, qua ridere gibbosum. Idcirco caulius mihi est contra
poluit el (lehiiit dilui culpa delicli, jam secure rie lalium insultaliones provisinn. >Ulebalur revera ar-
novo poteris de manu inea pontificalis officiicuram chiepiscopus cilicio a nudicollo usque ad poplilcs
recipcre, dura te in inlegrum ducimus reslitueiiduni. clam ipsius eliani familiaribus; et dtim cingeretur
Et mcriio, qiiem multiplici generetcniationis virum aiclius, rigor cilicii se extendebat, etvidebaturgros-
prubaliiin novimiis, providiun et discretuin, Deoct sior, qni fuil niacileniiis, sed jucundus facie.
hominibus cariiin, nobis ct sanctae RomanaeEccle- Discurreniibus interim hinc inde nuntiis ari p.icis
siae per omnia firieleni.Et sicut nostrae persecnlio- refonnalionem, tanriein placuit utrobiqiie rioiniiiuin
nis factus es particeps et consors imlividuus, ila libi, papam et regem statuto die el loco ad itivicemcou-
Deo auctore, in nullo deesse polcriraus, quandiu in vcnire, ut per muluiim eorum colloqiiinmvia pacis
hoc corpore vitalis duraverit spiritus. Verum hacte- B ' possit faciJius inveniri. Rex ait ad id se venluruiw,
niis deliciis aflluens, ul ric cxtero discas esse, quod sed in arcliiepiscopi absenlia; qnia eo praesentede-
debes, paiiperiim consolator, nec id doceri poleras, mandat ncc domini papae faciem se visnriim. Do-
nisi docenle religionis malre, ipsa pauperlatc, pau- mino papa: archiepiscopus significat nulhi ratione
peribus Christi le duximiis commendanduin , huic, regis uti colloquio sine sui pracsentia , cui inores
inqtiam, abbali Ponliniaccnsi (erat enini ihi praesens illius hominis uoti fuissent : < Sed et cilius poterit,
ex condicto), et suis fratribus educandiim. Non, ail, apostolica circmnveniri religio ex varietate ver-
inquam, ediicandum splendide , sed siinpliciler, ut bornm regis, si non adsil sedulus inlerpres , qtii
riecet exsulem, et Cluisii athlelain, inler quos cum regia; mcmis proposilum ex ipsius animi possit la-
paucis et nccessariis, reliquis sociis per amicos divi- tebris elicere : et si rex infirmiora domini papre
sis, oporlet te ad tempus conversari, donec aspira- praenoverit, exitus viarum suarnm obslruet otTendi-
verit dies consolalionis, ct teinpus pacis desuper ad culis. i Quo accepto, moderata responsione regire-
nos descenderit. Interim autem forli animo esto, et nuiitial dominus papa hoc inaudilum a sreculis, Ro-
liis qui pacem perturbant resiste virililcr. > manam Ecclesiam ad alicujus principis nutiim queni-
Accepta itaque bcnediciione, bcaius Thomascnm /_ quam a suo conductu rejicere, maxime pro jusliiia
paucis familiaribus, crrleris, ul dictum cst alias des- exsulantem; sed et iri privilegii et aucloriialis csse
tinalis.Ponliniacum iiigrcssiis.jiidicavitse non riigne indultum aposlolicresedi. ut exsulibus cl oppressis
cnram pastoralcra de nianu apostolica accepisse, nisi snbveniat, ciiani contra principum iras.et violenlos
etiam et habilum religionis reciperel: nimiruni qui impetus maligiioriim. liidignantes igitur nuntii re-
in episcopali sede primogenitos filios suos liionachos cesseruiit, haec regi imiKialuri. Doniinus vero papa
haberel regere, el a prima fundalione Canuiariensis Romam reversurus iter ingredilur, qucni proseqne-
Ecclesiaeipsius paslores et episcopos didiccrit fcrc balur archiepiscopus usque Bitiiricuni. Ubiaccepia
omnes monachos fuisse, nec secundum veterum his- licenlia el benediclione regredilur Poutiniaciiiii,
torias aliquam regni scissuram vel iranslationem amplius domini pajia: facieni in carne ista non vi-
aecidisse, nisi dum quis allerius professionis Caniit- surus.
aiiensi Ecclesise praefuerit. Missis igitur proimlc Haec itaque proseciili sumiis liislorialiler a con-
iiiinli>is,remisit ei dominiis papa habitum inonacha- cilio de Clarendona usque ad domini papaerecnsstim
lem.qiiem ipse benedixit, de laneo utique panno tle Francia, ari ea qiiacinterim facla stmt riilucidanda,
grosso el crudo. Uude et nniitiis iujimxit diccns : quia epistolaeinlcrea script;e non ila expresse rcm
< Dicile doinino Canluariensi, quod habilum ei misi D | gestani cxplicanl. Snbsequentes vcro epistol.e sin-
mus, qualem habuimus, non qualein vcllemus. i Pon- gnlaesuis Jncis iiasunt map.ifeslaeusque ad exitiun
tiniacensis vero ahbas,rium cum paucis beatum 'iiio- tolius negolii, qtiod niinus videanliir egere hisloriali
mam illo inducret habilu seorsim el secreto, astans adminiculo, eo exccplo quori factnm est in regum
eliam ibidem qiiidam familiaris, is iitique qui pridie colloquio, quaiulo Doraiiii Cantuariensis causae ex-
illud problema prepostiit apud Clarendonam.seilicel: seculio a dorair.o papa Simoni priori de nionte Dei
Qtiid virlulis sibi reliiiuit, qui conscientiam proriidit et Bernardo dc Corilo commissa est. Alias enim
el famam, dum vidil in ipso habilu capucium mino- lurbala cst pacis reforinalio, quia nohiil Cantua-
ris quantitatis, quam ul loli congruerel, ait: t Fuit riensis verbum hoc sub silentio, t salvoordine meo >
tamen id serio facltini, iitrum regulariter nescio. praelerire, aliquanrio quia noluit rex osculum riare
Liquet tamen dominum papam minus congrue adu- Canliiariensi sub pacis foe.lere: sicul per epislolas
nisse cucullaecapucium. > Subridens autem bealus suis in lucis ordinalas plenius iiuiotcscil. llii aiiicm
Tliomas inquit: <Provide, ne et lu possis iterato mihi sic acciriit. Siiggesliim fuit regi Angliae dominum
illudere, sicut fecisti pridie. >Et ille: <Ubi el quando, Canluariciisemsuo se arbitrio omnino velle commii-
doraine? > Et archiepiscopus inquit: t Nudiustertius, tcrc ideoquegratius ejns prceseniiamibi accep(abat
223 VTTAIV ET V AUCT. ALANO ET JOANNE SALISB. 22G
Igitur mullis ulriiisque regni ad id convenienlibus A J negotiis dominus Cantuariensis solilus fnit a regia
ad pedcs regis Angliaeprocidit dominus Cantuarien- liberalitate procurari, post illud colloquium et per
sis dicens: < Totam causam, unde inter nos orta est id quod diximus spatinm exinde nihil omnino sibi
disseiisio, tuo comraitto arbitrio, honore Dei salvo.i fuitexhibilum.Aliquando enim in IranseundoSeno-
Audito hoc verbo, rex slaiim excandnii inquiens num archiepiscopus , atiqnanrio Pictavietisis episco-
regi Franciae : t Domine rex , altende, si placet. pns, vel aliquis alias super ejus miseria alilictus eum
Quidquid Canluariensi isli displicuerit, dicet honori exhibuil ut mendicum , quod pliiriniiim suos per-
Deiesse conlrarium. et sic sua el mea omnia sibi terruit quasi j"am omiii hnmano auxiiio destituios.
vindicabit. Sed ne videar honori Dei, vel sibi in Teriia vero die per.iclo illius Uinere, rium scdentes
aliquo velle resislere, ha:c offiro. Mnlti fiienint re- in hospitio stiper his confabiilarentiir ari invicem et
ges in Anglia ante me majoris vel minoris auclori- sccum quaererent quo possent diverlere, dominns
latis. quam egosum. Multi fucrant anle enm archi- Canliiariensis jucunrio vultn, qu.isi niliil adversitatis
episcopiCantuariae,magni et sancti viri.Quod igitur habehs, et ad omnes lortunae impctus invincihilis,
anlecessorum suorum major et sanciior fecit anle- moderato risu condolenlibus allusit dicens : < Solus
cessornm meorum minimo, lioc mihi faciat et impetor, et me cedente non erit qui vos persequatnr
tSatis rex se hu- B acrius , nec adeplis amicorum benefieiis , vos
quicsco.j Acclamabaiurundique: qui
miliat. > Dum archiepiscopus aliqiiaiitiilum snbli- destiiuat araplius. Confortamini igi(ur,et nolite
cuissel, rex Franciae adj'ecit: t'Domine archiepisco- expavescere.i Cui inquiunt: < Miseremur lui magis,
pe, vis esse major sanctis viris? vel melior Petro? dum nescimus quo possis divertere, vir tantae au-
Qnid dubitas? Ecce pax prae foribus. i Ad haecar- clorilalis, a summis et tilliniis derclictus amicis. >
chiepiscopus regi Francia? ait: < Verum esl, ante- Archiepiscopus inquit: <Deonostri curam cbrnmit-
ccssores nostri rnulto me meliores fuerunt, et ma- limus. Et ex quo iitriusqiie regni nobis praecluditur
jores. Singuli anteni suis temporibus, elsi non om- ariitiis, nec ad Romanos latrones consolationis gra-
nia se adversus Deimi extolleiitia , quaedam lamen tia nos expedit recurrere , quippe qui miserorum
resecarunt. Et si omnia rariiciltis lunc exslirpassenl, spolia et sine deleclu diripiunt: alia est nobis via
quis nunc ariversum nos ignem tcnlalionis hujiis- procedendumi. Audivimus siquidem circa Ararim
modi exciiaret ? Quo cnm illis probali, riigni inve- fliiviiim Burgundi* usque ad parles provinciae libe-
iiianiur eliam cum illis, laurieet gloria. Multomelius raliores csse homines. Ad hos ego et untis niectnn
nobis Deo consnlente acttim cst, nt siculin eorum pedites ibimus, qui visa affliclione nostra forsilau
sorleet numero laboravimus. ita et illorum laboris , .noslri miserebunlnr, viclualia minislranlesari lera-
^
et praemii simus parlicipes. Nec si aliquis eorum pns, donec nos visitaverit Deus. Potens est Deus et
Jorlc lepuit vel excessit in aliquo, ejus in hoc le- in ultimo miscriae catculo suis adesse : et infiricli
poris vel excessus exemplum seqni lenemur. Pe- deterior est, qui de Dei desperal misericordia. > Et
trum eleiuin Clirislum neganlem arguimiis, sed Pe- statim adfuit prae foribus Dei miseratio. Accurrit
Irum usque in capilis stii periculum Neronis impe- enim quidam serviens regis Franciae, qui diceret:
litm arguenlem omnibiis modis comir.endamus. < Dominus rex vos ad curiam vocat. > Ad hoc ait
Sane quia Petrus ei consentire noluit in co , quod unus eorum : < Ut ejiciamur a regno. > Archiepi-
et dissimulare sine aniiiiaesuae periculo non polnit, scopus inquit: < Non es propheta, nec prophetae
itlcirco iniinicorum viclor in carne occubuit. Ex filius , noli vaiicinari sinislra. >
talibus pressuris calholica surrexit et crevil Eecle- Venienies ergo invenertint doininum regem cum
sia. Palres nosiri passi sttnt, quia noliieriint nomen tristi vultu sedenlem, etnon assurgenlem de more
Chrisii sublicere , et ego , ut hominis gratia mihi archiepiscopo. Quod faclum est in principio irista
lesliuialiir, Chrisli honorem deberem supprimere ? praesagium. Considenlihus illis et adhuc lepirie vo-
Absit! ait. > Insurrexerunl itaque magnales ulrius- catis, diutiiis facto sileniio, rex inclinato capite
que regni , impulanles arrogantiara archiepiscopi pI quasi dolens et invitus cogitaret ut eos de regno eji-
iinpediineniuin pacis : IIIIOinter alios coinite palam ceret, et illis id ipsum timenlibus, obortis lacrymis
proiestanie , quia archicpiscopus ulriusque regni prosiliens ctim singultu proj'ecit se ad pedes archi-
consilio el volunlali resistit, de caelero neiilrius episcopi, obslupentibus his qui adlierant. Archiepi-
riitmuscrit auxilio, sed ejectum ab Anglia Francia scopovero se inclinante ad erigendum regem, vix
non recipiat landem rex ad se reversns praeanguslia ait: < Vere,
Soluto colloquio non sine multorum murmure, domine mi pater, tu solus vidisli. >Et suspirans pr;e
reditur ad propria , coexsulibus Cantuariensibus in moerore repetiil : < Vere, pater mi, tti solus vidisti.
summa desperalione positis. Consueverat autem rex Nos omnes caecifuimus, qui contra Deum.tibi dedi-
Franciae post singtila Juijusmodi colloquia ad Can- mus consilium nt in causa tua, imo Dei, ad nulura
luariensis hospitium descendere consolationis ob- hominis honorem Dei remitteres. Pceniteo, pater,
tentu el reverenliae. Tunc aulem eum nec per se et graviler poeniteo. Ignosce ergo, et ab hac culpa
nec per suos vel respexit. Tres igilur dieias in regis me miserum absolve. Sed et Deo et tibi me ipsiim
Franciaecoinitatu ita transiil quod nec ari eum rex et regnum mcum expono, et ab hac hora promitto,
vcl alius cx sua parte accessil, et cum in lalibus quod tibi vel tuis non deero, quandiu Deo auclore
PATUOL. CXC. 8
*>£7 S. TIIOM^ECANTUAR. ARCIIIEP. 221
vlxcro. >Rege igitur absotuto, dalaque ei benediclio- A euin loetiinnbi cpislolicidcm langunt sed obscurius.
ne archiepiscopusSeuonis iugresstis esl cum suis in IIoc csl iu quarta parle, ubi prior de Jtfnnle-Dciet
gaudio, ubi eum rex Franciae regaliter exhibuit Bernarrius rie Corilo riomini papaeinandali 1'ueriiiil
usque ad regressura ejus in Annliam.j exsecutores dcsignaii. Reliqii:cvero omiiesepistolae
Quo audito, rex Angliaeregi Franciae demandal se ordine suo et loco rem gestam luciriiiis declarani,
mirari plurimura quomodo vel qua raiione de jiire ut ad legentis intelligeiiiiani per se salis snfti-
possct contra cuin fovere archiepiscopum, cum in eianl. Pracmiltunlur lamcii qtia-damepistolaeqvia-
ipsius regis praesentia ipse se ita liumiliarit, ad om- rum oblenlu, dum coiitcniio ageretttr inter regcni
iiem paralus j'ustiliam, nec per ipsum steterit, quo- et bealura Thomamet archiepiscopumEboracensem,
inintis archiepiscopus pacem haberel, quam ipse cognito el perspecto quod Caiiiuariensis piosperilas
arroganler cl coiiiiimelioscrejecil. Quocirca ait re- de facili vincinonpotiiii: slttriiiilEboracensis archi-
gera Franciaetali de caetcroin suo regno non debere episcopus regisaiiimnm adversus Cantuaiienseniex-
praeslare subsidiura, in sui lidelis ignominiamel asperarc. Unde el avilis illis consucludinibuscon-
ruborem. Ad haec rox Franciae inquit nuntiis: < Iie servandis faciliuscessit, iil s/c regiam gratiam sibi
rcgi vestro nuniianlcs, quod si rex Angliaeconsue- conciliaret in Cantuariensis confiisioneni. Ascivit
turiines avitas quas vocaut, licet minus, ut dicilur, B eliam sibi in socium Gilbcriutn Londoniensera epi-
legi divinaecongruas, tamen ut ad rcgiam dignila- scopum, qui cl lpse diulius aspiraverat ad archi-
tem spectantes non siistinel abrogari, multo minus •piscopalum Cantuariensein. Quocirca duin exqui-
itiibi licel jus illins liberalilalis subverlere, quori silis dolis et insidiis frustra conatus est Caiituarien-
cum corona regni mihi jnre. corapclil liaeredilario. sera dejicere, sategit propensius, sed versute, si
Consuevit siquidcm Francia ab antiquis temporibns quo modo posscl a Canluariensi Ecclesia Londonias
imincs miscros el afflicios,maxime pro juslitiaexsu- palliura transfcrre. lsli ergo duo caeterorumsigni-
lantes recipere, el donec pacem liabueiil, fovere et feri ct totius perlurbationis incentores his.de causis,
lucri. Cujus hoiioris et excellentiacgralia,[Deo pro- ut dictum est, regis aiiimiira induxerunt, ul has
pitio, rae vivcnte ad nullius persoua: suggestionem quaesequunlur consueludiiies conlra ecclcsiasticaiu
in Canluariensis exsilio derogabitnr. > libertateni statueret el statutas in regno Anplorum
Haecitaque idcirco hic exposuimtis,ne series epi- promulgaret.
stolarura iutcrrumperetur, cum veniuni fuerit ad

Jfa explicitopus Alani de Vila sancti Tlwmm,prout separatim habelur in codicibus mannscriptis. Suni,
veroduo alia [ragmenla, in QuadritogoLupi reperta, quibus in opereprmcedenlenunbenelocum dare potui.
eorum pritis ad legationemsuper Angliama dominopapa concessum; secundutn vero ad pmnilenlium regit
Ilenrici spectat.

FRAG.I. De legaiioneaposlolica.Obtinuerat siqui- C juramenlum schismatis. Richardum etiam de Luci


dem a viro apostolico aposlolicae sedis legationem et Joselinum rie Baillolio, qni pravitatnm illarum
stiper Angliam,et quidcm ad cautelam, ut videlicet auctores el fabricalores cxstiteninl. Ranulphum
firmior el magisanlhentica ecclesiaslica quaevissen- etiani de Broc, qtii bona Ecclesia: Caniiiaricusis,
lentia haberelitr, si deinceps ab eo aut in regnnm, homincsqiietam clericos quam laicns ccpil, ct in
aul in regni personas ferretur. Et in primisquosdam caplione delinuit. Hiigoneni quoque rie Sanclo
rieaulicis clericis, qui ralione ordinis seu benelicii Claro, et Thomam filinm Bernardi, qui bona ejus-
ecclesiaslici obligati sibi fuerant, el obedieniiam dem et possession»3absque connivenlia sua occu-
exhibere tcnebaiUiir dislinclissime citavil, ut ad ip- panles rietinucruiit. Oiniiesqiiequi de caelero in
sniii venire non differrent. Qnibiisdani etiani iu possessiones el bona Ecclcsiae conlra volmilalem
viritiie obcriienlia:sub ordinis sui el bencficii peri- siianiel consensum maniis violenlas exteuder.ini.
ciilo nonniilla pracepil, sed non venerunt ii, nec El hi quidem analhemaiizaii ex aulicis t!e niagis
paruerunt illi. Uiule appellationi non deferens ip- familiaribus et consiliariis regis eranl. liiide el
sos publice aiiathematizavii, et analheinalizatosde- fere jam quotquot in aula erant, aut noniin.iiimex-
niintiari fccit. Et non solura dc aulicis clericis, sed tomiiuinicati erant, ani excomniunicalis parlicipan-
et de laicisaulicis : el ob varias causas. Quosriara" do, quosevitare nec poteranl nec licebal, adeo ut
quia iuvasores,quosdamtaiiquain rerum ecclesiasti- vix in capella regis cs?ei, qui in missa pacis illul
carum violcniosdetentores. Et non soluin~ex his osculuni saerameiilale regi offerrei, nisi excommu-
et illis, seri ei aliqiios eliam ex ipsispi'opWr''iiiobe- nicatiis ex iioraine, ve! ex parlicipatione.
«tientiammanifestam, et maxinie qrtia hilef regein FRAG.II. De pmnitentiuregis. Rexaulem et Iegati
et ipsum lotiiisriissensionis incftiitSres exstiteranl, primo coiiveiieruiK apud Gorham, die Martis anle
quam et fovere in dies non desislebant. Rogaliones, nbi inviceni recepti sunt in osculo pacis.
I)eanaiheinatizalis sic Londoniensis et Saresbe- In crastino veneriint Saviniaciiiii, ubi archiepisco-
riensis pritni eraul. Aiiatliematizavii etiam Jo.in- pus Itolhoin.-fgensis,et miilli episcopi et proccres
111:111 rie Oxenforriia,et Riclinnlum rie Iveloestria, convenerunt. Cumqiie ibidem rie pace Doininitra-
ijtii in haeresim damnatam iiuiderunt, praeslaiido ctalum esset, quain rcx secuiulura mandata eorum
293 VITA IV ET V AUCT. ALANO ET JOANNE SALISB. 230
absulule jurare rcnuit, rex ab eis cum indignatione A t omires malas consueludines, qtiac in diebtis snis in
leccssit in haec verba : t Redeo in Hiberniam, ubi ecclesias Dei induclae sunt, peuilus dimitieret. Si
nuilla mihi incumbunl. Vos autera in pace ile per quae autem fucruiu malae anle tempoia sua, illas
lerrain meam, ubi vobis placuerit: et agite legalio- juxla mandalum domini papae, el consilio religioso-
iiem, sicut vobis injunctum esl. > Sicque ab cis dis- rum virorum lemperarct.
cessum est.Tunc cardinales, habito arctiori consilio, Tertio, quod Ecclesiae Caninaricnsi omnem suam
revocarunt episcopum Lexoviensem, et arcliiriiaco- integiitalem in terris et in aliis rebus restituerel,
num Pictaviensem, et archidiaconum Saresberien- sicul fuil anno, anlequam archiepiscopns iram regis
sem, et per eos laboratum est, quod sexla feria incurreret. Et quod oninibus, qiiibus oflensus fue-
sequenti rex et cardiuales apnd Abrincas couvene- rat propter archiepiscopum, pacem et aniorcm red-
rnnt, ibiquc omnino cniivciiliim est inlcr eos, ita deret, etpossessionum suarum pleniiinlinem.
quod rcx, quidquidcx parte cardinalium ei proposi- Quarto, quod si necesse esset, ei riominus papa ei
luni est, benigne suscepit el concessit. Sed quia mandarel, irct in Iiispauias ad libcrandam lcrraiu
rex filiumsuum voluit adesse, ut qu;e pater permit- illam a paganis.
tercl, ille etiam asseverarel, lerminus ei dilalus est _ Injunxerunt eliam ei secretius jejunia et eleemo-
usque ad sequenlem Doiiiinicaniproximam, virielicet synas, et alia quredam, quae ad communem audien-
ascensioiiis Domini. Tunc in publica audieiiiia rex tiam non pervenerunt.
manu sua tactis sacrosanctis Evang^liis juravii,quod Ad harc onniia rex benignissime assensum pracsti-
ncc mandavit nec voluil quori archiepiscoptis Can- lit, ita quori coram oinnibus diceret : < Ecce, do-
luariensis inlerficeretur; et quoil auriila moile ejus mini legati, corpus meiim in inanu vestra esl.
pltis inde doluit, quam laetatus est. Aririiditetiam ex Scitole procerto, quia.qiiidquid jusserilis, seu pro-
propria volunlate, quod de morte patris vel matris ficiscendo Ilierosolyniain, sive Romam, sive ad
suae ntinquani tantuin doluit. Juravit etiam, quod Sancluin Jacobuin, vel quidquid id sit, paralus sum
quantaincuuqiie poeniteiiliam ei cardinales inj'unge- oblemperare. > Unde fere cuncti, qui aderaiu, vi-
rent pro salisfticlioiie, plenarie exseqneretur. Dice- dentes humililatem et devolionem ejus, vix polerant
bat eniin corara omnibtis se inteiligere. qnod causa lacrymas conlinere. His expletis, ne quid ad boni
esset moriis archiepiscopi, et quidquid faclum fuii, consumiiialioiiem rieessct, deduxcruiKeiini legati ex.
propier eum faclum essel, non quia ipse mandave- propria regis voiunlate extra ostiura ecclesiae, ibique
rit, sed quia amici el familiares videiiles turbatio- flexis genibus, non tanien cxutis veslibus, iieqne
nein vullus ej'us et oculorum, cognoscentes etiam (C verberibus apposilis, est in ccclesiam iiUioductiis.
riolorem cordis, et sa>pe auriientes querula verba Et ut aliqui de regno Francorurn haecita processisse
ejus de archiepiscopo, jiijuiiani cjus absque cons- cognoscerent, statuerunt quod archiepiscopus Tu-
cientia ipsius ulcisci parabanl. El irico cuin oinni rouensis, et suffraganei ejus coram rege et legatis
hiimililale el devotione ad oninia, quae lcgaii jube- praescntiam suam exhiberent apud Cadomum priina
lent, se exposilum asserebat. die Martis posl ascensionem Domini.
Tunc ihjuiictum est ei a legatis, qnod inveniret Quod rex juravit, filius ejus mauii sua firmavit in
diicentos miliies pcr annum iiitcgrum sumptibiis manu domini Alberti cardinalis, se ex parle SIIII
stiis, vidclicet uiiicuiqiie railiti trecenlos aureos in observaturuih, cl si rex pater raorte vel alia causa
terra llierosolymitana conlra paganos, secunduin manifesta pra:peditus poeiiilentiampraediclara com-
disposilionem Templariorumi lere non possct, quod ille perficeret.
Secundo, qtiod prava slatiUa de Clarendune, ct

ADDITAMENTA DUO ^

Ad libellos Alani Teok. et Joannis Salisb., quorum prius in cod. msto fcibliqth.Mus.
Prit. sub numero addit. 11506, f\ 66 : posterius in alio cod. ejusd. bibhot. (addit. 10050)
occurrit.
ADDIT. I D lamum irruperunt, denunliantes ex parie regis mo-
ram in Normannia facientis, ul episcopos Anglia:
Quin ad slabiliendam hujus historim fidetn certo quo- suspensosoflicio restitueret, excomniunicatos absol-
dam argumento hic inserendum visum esl velus verel. Quibus respondit non csse judicis inferioris,
super conlroversia divi Thomm pro Ecclesim liber-
tale fragmentum. ut supcrioris sentcntiam solvat et quod nulli homi-
num liceat inlirmare quod apostolica sedes decreve-
Quinla die NalalisDomini circiter horam vesperti- ril. Altamen si Londoniensis et Saresberiensis
nam, dum archiepiscopus cum clericis euis resideret episoopi suo mandato se pariluros juramento iirma-
in thalaino, Willelinus de Tracy, Reginaldus filius rent, eos pro pace Ecclesiae et reverenlia domini
Ursi, Hugo de Morevilla, Ricardus Brito, de Nor- regis absolveret. Uli ira incandescentes et scelus
niaiinia vcniciiles tanquara furia invecti, subito iha- nelariuin quod in niente conceperant ad eflecuiiu
231 S. TAOMM CANTUAR.ARCIHEP. »-,*
perducerc properantes cum impclu recesserunl. A prudentuni consilio st.ttnerunt ut id maturiori tra-
Archiepiscopusvero.monenlibus clericis suis el liora dcrenl sepullurse, quod nec aquis abluendum aliqui-
ctici vespertina urgente, majorem intravit ecclesiam, bus videbalnr, proesertim cum longa absiineniia
Vesperas decantalurus. Quatuor itaque nefanili sa- fuerit clarificalum, abstersum cilic.io,proprio puri-
(clliles supradicli, interim miliiaribus armis induti ficalum in sanguine.
c vesligio subsecuii sunt arcliiepiscopum. Qui cum Poslquam rex Angloruinapptilit iu Normanniam,
venissent ad ecclcsiam, oslia ipsius ecclesise(sicut slalim cum festinatione accessit ad domimimAlber-
prxceperat archiepiscopus), invenerunt aperta. lum et Tbeodwinum cardinalcs, et apostolica3sedis
t Nequeenim, ail, Ecclesiam Deiquaecunctis univer- legalos ad parles illas a domino papa transmissos.
salilerdebet essc refugiiim lurbato ordine commu- Posllongos tamen et iimnensos Iraclalus primo ha-
tabimusin eastellum. >Turbis undique conflucnlibus, bitos apud Saviniaciim, apud Abriucas in prseseutia
pracdicli qualuor ecclcsiam irreverenter ingressi, legatorum juravit doniiniis rex mortem gloriosissimi
cueperunt clamare : « Ubi est prodilor regis.' Ubi martyris Thomaenec volunlnte sua nec conscieniia
esl prodilor rcgis? Ubi csl arcbiepiscopus? » Cum perpetratam fuisse, nec suo artificio perquisitam.
auiema.rcliiepiscoptisnonicnnudiissct arcbicpiscopi, Sed quam malefactores ex verbis qna; iracundi%ca-
a terlio gradu presbylerii vel qnarlo, qucni jam B lore succensus minus cauie proliilerat, occasioncm
conscenderat, iis obviam regressus esldicens : « Si sumpseranl virum sanclum inierf.ciendi, cmn omni
qnaerilisarcbiepiscopum, ecce me in promptu habe- bumililate absoliilioncm ab iis petiil et impetravit.
tis, i quibus acerrima proponentibus ait : « Egn In facic igilur Ecclesias solemniter absolutus, juxta
mori paratus sum.viloe praiferens assertionem jusii- volunlatem el mandnluin cardinaliiim promisil quod
iiae, liberiatem Ecclesia:; rogo tamen ut. mei non ab inslanti feslo Peniecosies r.sque in annum laniain
sint obnoxii pcenoe, sicut nec Tuerunt incilatores pecuniam daret, unde ad arbitrium fralrum lempli
causae. i Dum autem nefandi satellitesstriclisinsur- ducenli milites ad delcnsionein terraa Hierosolyini-
gcrent gladiis, ait: < Deo el beatacMariaeel sanctis tanaB per annum perquirercntnr. Promisil eiiam
bujtis ecclesiac patronis el bealo Dionysio com- quod licebit appellaiiones iibere fleri, el quod con-
mcndo me ipsum et Ecclcsioecausam. i Immolams sueludines quae suis lemporibus eonlra libertatein
iiaquc coram aliari, lethale vulnus accepit ea cor- Ecc.IesiaBfueranl inlroductae revocabuntur in irri-
poris parie quam olei sacri perfusio specialius Do- tum, et quod possessiones Caniuariensis Ecclcsiss
mino consecraveral, ei qui pro liberiale cleri loties qnaepost egressum sancisc recordationis archiepi-
capul exposuil et oculos crcxil ad ccelum, inclinato r( scopi fueraiit ei ahlaiae resiiliierenlur in inlegrum.
capile percussus occubuil. El quod clericis et laicis ulriusque sexus, qui pro
Roberlus de Broc et sui complices arcbiepiscopi arcbiepiscopo Thoma de rcgno exierant, Jciiin pace
snpellectilem, clericorum veslcs et ininislrorum,olli- regis libere redire licebil el bona sua rccipere, et
cinarum eliam ulensilia diripuerunt. Equos omnes boc lotum promiilcre el facere ex parte domini
quos in stabulo repcrerunl dominico datos in rapi- papae regi injunclum est in remissionetn oinnium
nain celeriler abduxeruul. Corpus autem arcbiepi- peccatoruin suorum.
scopi quod a dextris sancli Benedicli decubuerat in Rcx filius regis idem quod pater stius juraverat
paviinenlo ante majus altare sub ipsius diei crepu- ei promiseral, juravit cl promisit. Et de bac re hac-
sculo dcportatum es,l. Ubi quod ad nolitiam cubicu- lenus.
larii solius devcneral astanlibus venit in lucem. Li- ADDIT. II.
cel eniin arcbiepiscopusbaliilum monacbalem, quem Miles quidam nobili genere ac dives Walterus no-
a icmpore miilto saiis occulte suscepcrat, canouicnli mine de Enicurt, percussus lepra, Canluariam veuii:
habitu suppressissct, caruern atirilam cilicio fcmo- acccplaque licentia a priore, ti-ibus nociibus sepnl-
ralibus cilicinis edomare curabat. Et ul brcviier ali- crum sancli Thomae frequeiitavit. Cui in soiunis
qua complectamur, quoedivinitus ordinala concur- D sauclus apparuit, cl caput ejus utraquc inanu an;-
rerant, quae arcbiepiscopus ob tuendam Ecelesiae plexalus est ac disparuil. Miles vero evigilans ab eo
libertalem, Iabores, cxsilitim, propinquorum pro- qui iuerat omnino alium se senliens, gratias cgit
tcriptionem, mortcin etiam snslinere decreverat; Deoet ejus sanclo martyri, cl mane nioiiacborupi
iit negotiuin lale suo Marie discurreret, die Martis capitulum ingressus, audienlibiis cunctis, se tuto
rccessil a curia regis apud Normanniam, ul superius corpore mclioratum clara voce asseruii, acceplaque
iliximus.Die Manis trausfretavil, exsilium subiliirtis fratrum socictaie, in sua gaudcns cl cxsultaus cst
i:i Gallia. Consiliodouiini papa: reverlens in An- regressus.
gliam dic Marlis appulsus est. Die Martis occubuit Mulier quxdam ciijns oculi diutina caligavcrai.t
manibus impioriim confossus. Scquenli die Mercurii cxciiate, oculos linivii sanguine sancli, iumenque
sumnw mane nefandus rumor increbruit qtiod ne- recepit.
fandi carnilices aicbiepiscopi corpus abslrabere a Alia mulier languore gravi biennio pressa, lectu-
sacro loco condixeranl et canibus dccerpendum vcl lum foverat: quaemodicumsangtiinrssancli Tbomne
nvibus cxtra mtiros projiccre. Abbas ilaquc de Ro- a<|iix iminiscuii, qua bausla coulinuo lotam moihi
xelcia, prior et convcnlus Cantuariensis Ecclesiaj sui malcriam evomuit.
553 YITA VI AUCT. WILLELalO CANTUAR. 234
Crccuset nmtus riaius, e.idem IISIISmedicina, cum .\ Ciccus quidam in civitate Cantuarise bene nolus
ocnlorum acumine iiitegram perfeclamque recepit quem et ipsevidi, panniciilo saiignine
martyris in-
loquelani. tiuclo oculos fricuil, eademque horn esl illiimiiialus.

SANCTI TEOMM

CANTUARIENSIS ARCHIEPISCOPI ET MARTYRIS

VITA SEXTA

AUCTORE WILLELMO CANTUARIENSI.


(Uujus Iraclalus fragmenta tantum liabcmus, ea sciticelaitw m Quadrilogo exsianl.\

FIIAG.1. Thomas Londonicnsis urbis indigena, B sui temperaret maliiinm, et reprimeret atidaciam
parenlum mediocrium proles illuslris, quasi ex mi- ofiicialium, qui sub obtcnlii publicae potesiatis, et
ricis cedrus excrevit, et majores radice sua ramos praetexlu juris, tain Ecclesia? quam provincialiuin
expandil. Quem secundum utriimque hominem mul- faculiales diripere conspiraverant. Cernebat quippe
tiplici naturalium gralia bonorum bonitas ditavit pomifcx juvenem, cujiis mores ct iiidiistriam iu va-
divina, ul in minislerium magnutn vas videretur riisjam rerttm evenlibus expertus fuerat, in agendis
ejcisum, el ex naturaebeneficiis fulurus praedicere- slrenuum, in consiliis fiiluin, in dubiis securiim, in
lur aniisles. Nam serinone jiieuiidus erat et mode- adversis magnanimum, iu apparalu magnificum, iu
stus, quem blandum pueri, comem jiivencs, gralum largiendo inunificiim, ad jussa promptum, in obse-
senes mirarentur. Procertis ad eleganiiam, motige- quio sedulum, in omni denique opere providum et
ratus ad exempltim, pi udens ad sapientiaui, facie> circumspectum. Unde et talem aula dignum, et aulae
juvenilem venustatem praeferebal, et virilem gravi- graluin fuliirum, nec immerito arbilrahatur, spe-
tatem. Poslquam vero litterarum sludiis tradilusi "rans exinde nibilominus eo procurante inter regnum
liberales arles altigit, quatcnus lascivia aeiatis ett el sacerdoiium deinceps pacis gratiam et unilatis
angustia temporis permisit, in illis profeciL vinciilum firmius observari. Agente igitur et procu-
FRAG.2. Malre vero defuneia, sibi patrique reli-. C * rante ponlifice Tbomas aulam ingredilur, et tri-
clns, quemincendia crebra attemiabant, vicesimumi buenle rege olficium cancellariae suscepit.
secundum aetatis aiiniim olio impendit. Et landem. i FRAG.5. Qualis fuit in cancellaria. Archilevita
iiiMcivium vice tabellionis adhsesit. Liberaliiim de- igiiur aulam ingressus, et in aula, nt diximus, can-
niqne disciplinarum scbolas egressus, ad curinles5 cellarise ofllcio mancipalus, levitam pro temporc
se transferens occupationes, ccepit in florem SOPCU- . exuit, et cancellarium induit. Regis siquidem se
laris prudenliae pubescere, et fructum discrelionis^ s. conformans moribus, pariler nugis vel seriis inten -
polliceri. .» dere, pariter venari, et idem prandendi, dormien-
FRAG.3. Qui videntes eum in necessitalibus ex-- dique lempus observarc satagebal. Ad haec curiales.
pedicndis prudenter agenlem, et in consilio provi- facetias amplecti, numerosa clieniela gandere, glo-
rium, cum eo sociale frediis inierunt, condicentes, :, riam quaerere, popularis aurae fiaiibus deleclari.
ut de impetendis sibi ecclesiaslicis beneficiissuffra- Nam, ut de supelleclili tnceam, frenis ulens argonr
gium suum communicarent. Eranl autem tres: Ro- i- teis, spnmosis thcsaurum lupatis inferebai, mensas.
gerius Neustriensis, Joannes Cantuariensis, Timinas. s. et expensas comilum anlecedebat, nl ex altero pn~
Londoniensis. llaque primas pauca agebat, quilms s rum archidiaconi viderelur reminisci, ex altero ma-
^ leficiis
omnes vel unus ex istis non interesset. putaretur uli. Verumtamen licet ei miindus.
FRAG.4. Quomodocancellarius factus esi. Succe- !- iii omnibus lenociniis suis adulari et applaudcre
dente itaquc post modicum Ilenrico, duce Norman- i- videretiir, tamen quod rarius accidere solet, ii»
nix et Aquitaniac,Stepbano Angloruin regi in re- ;- affluentiarerum mirandus el imitandus eral corporis
gmim, elaboratum est ab antedicto archiepiscopo, ), casiilale, ut secundum vanitatem et castitatem de-
suspectam habente novi regis adolescentiam, quein n risorem beaii Martini Bricium viderelur exhibere.
pravorumbominum consilia perverlere moliebantur. r Et quia tempus admonet, libet interim quod occur-
a- rit expedire. Eral in villa Staffordiaeusque regales
ut arcbidiaconus suus regis collaleralis et cancella-
riusellicerelur, cnjtis ope et opera novi rcgis, ncic dclicias mulier pulchra, ad quam rex consiieiudinem
lii habuisse dicebalur. Quae quia cancellario co loci
savicet in Etclesiam, impctum cohiberei, ct consilii
35:; S. TIIOM^: CANTUAR. ARCIIIEP. 22G
adventanli xcnia transmittebat soepeet mulla, xsti- jA a quodam ccenobilaCanltianensis Eccclesiaesanetis-
mabai oppidanus, qui eum bospilio susccperat, quod . simoe convcrsalionis acceperal, cui Dominus iu
mulier eum provocarct ad amplexum, novuniqtic sibi visione locutus fuerat, quod si monacbum induerel,
procliraret amatorcm, quoeprope conlcmpium, mi- Dominum in negotiis propilium et coadjutorem me-
IIIISsolito frucbatur amore. De quo volcns certio- rerelur. Gaudensque, quod per hujushabiius susce-
rari, inlempesloo noctis silcnlio, sumpta lucerna, plionem duorum praedecessorum suorum vilarct
clam nd hospilis sui cubiculum ingressus est. Quem excidium : Sligandi scilicei et Elfini, cx quibus
videns immotum, suspicabalur quod ad cam irans- Stigandus in ciericaii hnbilu aposiolica censiira
isset. Et exlollens lumcn vidit anlc lecinm virum dignitale privalus vitam in carcere finivit, alter
procumbeniem, pedesque ct libias discoopertum, autem Alpino frigore congeiatus, et "scissi jumeuli
qui posl geniculationes et oraliones lapsus fuerat in siercore pedes involutus, non csl permissus sacra
soinnum;ct facium esl, ut religiosus invenirctur, pnlriim monachorum seile non monacbus insidcre.
qui liixuriostis pulabattir, forsan'ostendente Domino FRAG. 10. Et indc seminarium sumpsit : nam
temcrilatem nostram.qui facile judicamus hominem, cum primas onere pastoralis curoc premereliir,
1 sil in honiiue.
ncscicntcs quid i miilens regem rogavit cancellnrium sibi providere,
FRAG.C. Quibus obseqniis regis gr/itiam *it adc- qnin ipse vix uni, ne dum duobus officiis poterat
jiius. In omnibiis aiilem lenociniis mundi blandicn- suffieere. Secundam vero causam irae dedit : naut
lis, ct prospcrilaiis arridentis applausu iuenior Tho- puhlicoo poleslaiis ministri per rcgionem Anglica-
mas coiulitionis suae,el oncris sibi imposiii, quoliilic, nani dc corisiieludine sibi de singulis hidis, ul vcrbis
hinc pro domini sui regis salule et honore, inde coniproviiieialium ular, pccuniam colligiint,tanqiiaiu
pro necessitale Ecclesioe et provincialium contra laboris merccdem, qiicm luilioiii palriocitnpenduni.
bestias curiae pugnavit, ct quaiciiiis regin severitas Qitam pecuniam cuin rex tanqiiam redilum nitere-
ei revercnlin permisit, coiurn regem conlendens, tur in liscum redigere, obslilil primas, diccns non
tanquam qnodam futuroruin praesagio sub pacis oporlere pro redilu compiitari, quod suo et aliorum
tcmporo dimicabat in acie. arbitrio darelur. Sedel lertiiun fuit,quod iram rcgis
FRAG.7. Rcx autcm videus fiiim officium siium acccn !il.
prudenlcr agenlom, el fidclissimum sibi, primie sedi FRAG.H.Accidil post modictim episcopum Lexo-
Aiiglorum proeliccrc cogiiavil, credens ipsmn innti viensem reconciliandi gralia regem ex transmarinis
qiiidcm honoris fnsligio benc siiflicicntcm , queai adtisse. Nnm ab amicitia ejus excideral : cui, for-
loiies magnanimum in maguis periculis cxperins (Q san itl recupernret graliam, qnam perdideral, con-
«•rat, spcransque suis hoeredibtis ad adeiindum re- sMiumdedit, ulinam non in liesioneiii nominis sui,
gnium eum profuiuriim, si se falalis dies rebns lni- iit ad se partem cleri converterct, ne praevalerent
iHnnisimmature eximeret, se vero per eum ccele- advcrsus eum, dttm siimil quasi conserla acie sla-
siaslica, ul saecularin, ncgoiia pro libitu geslurum, reni, et eommunicato consilio atque suffragio sibi
si vila diuturniori friierelur. subvcnirenl. Igilur eliborattim cst, ul iuila iiuilas
FRAG.S. Solus tamen episcoporum Londoniensis Ecclesiae scinderetur, ct in paries regis episcopi
obluciitus est. Scd qui nnllis jiivabatur sludiis, et convertcreiitur, qualenus et arcliicpiscopus convcr-
sua, non quae Jesu Chrisii, qnaesisse videbalur, ea tcrelur, aut si solus slarel facile contcreretur. Con-
facilitaic sentenlia plurimoruin convinci meruit.qua versis igilur episcopis, quibus ab antiqub rcgis
coniradicere procsumpsit. odio dispcndium mcmbrorum et salulis iinminerc
• FKAG.9. Consccraiiis igitur bcalus Thomas, ut videbaiur, conversi smit et alii, qui domum suam
cnm sacramcnto rcrn sacramcnti conseqiieretiir, ve- supe.r arenam posuerant, et fliiminis iinpingenlis
tc.rcm bominem renovare disposuil. Unde l.inipiain impi'lum non sustinebant.
jam iransformaiiis in virum alterum, factus esl FRAG.12. Sed cl quadnm die prxsul Hcrefordien-
alisiincnlior, vigilaniior, frequenlior in oratione, D ] sis Roberlus, ct comes Vendomioe, abbasque de
sollicilior in praodicalione : ocstimansqiie reclum Eleemosyna super prasdictis consucludinibus cmn
jeiiovalionis progressnm a se ipso incipere, tunc primale sernionem diutius bnbiierunt. Asscrehnt
recte senliis dominari possc, si sibi ipsi prius didi- autem abbas se a Romano pontifice dircctum qui
cisset imperare, corpus suum serviiuli subjiciens regis eiim volimintibiis obtempernre persuaderet,
ilocuil ancillari, spiritum dominari, liabiiuque mo- (liccns dominis cardinalibus dominiim regein jure-
uacbali cuin cilieio susceplo, spirilualem liomincm, jurando cavisse, quia niliil in pranjtidiciuiiiEcclesiae
qnc.Msub honcstaie lanien vestium oculis honiiiium poslularct, sed honorari coram opiimalibus suis
cximebat, merilis implebat. Paucisque consciis sub duntaxal exoptarel, cl per boc posiulationibus ejus
lorica fidci militabat, gaudens quod in triplici veste vcl umbratilem el qualemcunqiie consensum suffi-
triplicem pcrsonnm gererel : exleriori clerictim cere ad rcformalioncm pacis. Si quid sic prassti-
cxbiberel, inleriori monacbum occultarel, inlinia merelur, dominum papam sibi malle impuiari,
eremilae molcslins sustinerel; gaudens quod cxte- quam pacem non reformari. Non credimus anibi-
liori imindum fallcrel, interiori fralribus snis se gendum viros bonos bonmn ecclcsinsiica; pacis
conformiret, intinia motus illicilos tempcrarel. Nam optnssc, minus tamcn cauli paruin altcndcbant^
537 VITA VI AUCT. WILLELMO CANTUAR. 23$
qiiia in modestia poslulaiior.is rex excederet, et in A lurus bona fide, verbo illo snppresso, scilicet, salto
locum proesumplionisgermina promissionis dcgene- ordinesuo. Et quasi juratoriam adjiciens camioiie-n,
rarent. hoc se faclurum in verbo veriiatis spopondit : pec-
FRAG.13. De vocalione archiepiscopi apud Cla- catum peccato adjiciens.
rendonam. Rex igiiur rcgni et sacerdotii, ut vi- El id ipsum in eadem forma singulalim univcrsi
debatur, pacem zelatus, sed sibi et archiprocsuli pontifices jurarunt. Et ineontinenii facta obliga-
euo minus providens, apud Clareudune regimm lione in forma bac, per quosdam regni proceres.qui
convocat universum. Quo cum praesules et proceres has nosse dcbuerant.facta cst regiarum constieiudi-
fonvenisscnt, excgit rex inslanliiis, ut promissa ntim recogniiio, et sicut pnblice, iia et expressim
eilii solverenlur. Verum archiepiscopus, licel regi recensenlur. Verum cum pleroequejain fiiissent cx-
assenlirc proniisissel, suspectam tamen Iiabens pressoe, et multo pltires, ut videbaiur, forcnt cxpri-
rogis promissionem, etqttia frequenler principes ad mendoeadhuc, archipraesul interlociiliisesl, dicensse
indebila maims exlcndtinl, modum ignoranles, elegit iiec esse ex aniiquioribus regni, ut pristinas rcgni
polius apud regem , qunm in lege Dei perielilari, conslitiiliones scirel, nec in archipraesiilalii diu
ameuinqtic serpemem conierere, priusqiinin prnviias fnisse : iinde ct dicebat se ncscire de his. Et pra>-
m popiihiDei pullulnrei. Itaqueqnainvis exsiliumvel lerea quia inclinata essetjam dies, inntuin negoliiini
ciircerem inctuerel, Dciini iniiien pluris a^slimans iliflerciidum in crnslinum. Placuit sermo, et in sua
ex advcrso ascendit. llle minalur, iste refragalur; ille se rcceperunl hospilia, in crastino revertentes in id
delirat, iste laciia prece suspiral. Inlerea episcopi ipsuen. Et quoepridie intermissoe fuerant consue-
Salesberiensis el Norvicensis, quos ab anliquo odio ludincs regiae, recogniloc stint et expressae, et iii
pienn manebal, timenles sibi ex Uupacali lcmporis scriplum cbirograpbi modo confecltim redacloe, et
occasionc, i verbis lacrymabilibus nrchiepiscopum rcgiarum coiisueludiiintn nomine censilae. Quarum
exorabani, quod sui misereretur cleri, quod aiiimi lamen niuliae, ut perhibehalur, nequaquam regioc,
pertinaciam relnxnret, ne ipse carcerem, clerus sed odio arcbiproesiilis ad ancillandain Ecclcsiam
cxlerminium, ipsi capiiis dnmnaiioncm incurrerent. evomituni amiulationis et invidiaevirus : ipso etiam
Sed el comilesdiio, poleniissimi in regno, ipsum rege ignorantc, qnod hoiuincs inlor ipsiim el arcbi-
aggressi dicebanl, quod nisi ille vohnilati rcgis propsiilem siium lnc aaiulia disscnsionis zizanit
acqnicsceret, ex rcgis jtissione ipsi ad violeiiliiiin seniinare iiilendereul. Nec enim rex, qui adhuc ju-
cogendi eranl, quoeregi, sibique perpetuam eroga- venis, sicut nec arcbipraesul novus, pristinas rcgni
rfct, infamiam. Vir igiitir invictoc constantiae, •et.in coiisiicliiilin.es nisi ex aliorum relatu cognoscebal.
pelra Cbrisli fundatus, nec blandiliis emollitus, nec Quales vero lioeregioeconsueludines fuerinl, si quis
terroribus concussus, taiulem a greniio veritatis, ct plenitis scire desidorat, eas in fiiie hiijus historioe
siiui matris avelliiur, cujus libertnli adhaerebai. Et scriptas invcniet.
ne viclor in lile per superhiam luiiiescerctin mente, FRAG.\i. Qunliter arcliiepiscopus a/t se rever.tus
inde deerescens unde prolieere deberet, derelinqui- f/tcli poeitituerit. Scriptis igitur consueludinibus,
tur ad horam sibi, ut cadai, post casum resurgat; cl ad formam cbirographi redaclis, poslulat rex ab
cadens bumanam fragiliialem agnoscat, resurgens arcbiepiscopo et coepiscopis, ut ad cautionem ma- i
circa se divinam iniseralioiiem iiitelligat. Sic, ne jorem et fiimilaiem sigilla sua appcndnnt. Veritui
quis, de virtutc sua confiilai, princcps apostolorum arcliipraesul, elsi vehementer conirislalus, dissimn-.
Peirus, et David sanciHS ceciderunt. Non lamen lal tnmeii, rcgem conlristare tunc nojcns. El cnule
cadendi proponimtis exemplum, sed si ceciderit qiiidcm de planonun ncgabal, sed differendum adbuc
quis. resurgendi. Cecidit siquidcm Petrus, sed respi- dicebai. Elsi paraii cssent ad faciendiim, diccbat
cienle in eiun Doinino , flens amarissime fortior laincn proplcr negolii magnitudinem dcccrc dila-
resurrexil. Cecidit David, scd prophela euui Jrcdar- tionem vel modicnm, cum juxla sapienlcm nbsque
giicnle, bipsus culpain plcue pcenitcndo delevii, et D consilio nihil fnciendum grave, et exinde posl deli-
pcenam evasil. Sic beatus Thomas lentationi rclin- bcraiionein aliquantulaiii ipsum el cpiscopos alias
quitnr ad horam, ut posimoduiii fragililaiis propriae super hoc decentius requirendos. Scriplum tamcn
memor, fortior resiugai ad puguain. lgiiur cui\i diclas consuetudines continens recepit, proemcditalc.
lertio per Ricbardum, magni noininis viriini, qni qiiidcm ei provide, ul caiisam videlicet suam sccum
lemplo Hierosolyinitjiiio lunc praeeral, sibi cavere scriplam haberct. Aliain vero scripli parteni susce,-
moueretur et clero inisercri, non uilii feornm sup- pit Eboracensis arcbiepiscopus. Rex vcro ipse ler-
plicationes, non genicuiaiioiies. Nam tnnqiiam in liam, in regni archivis reponendam, et sic a curia
ipsins verliccm vibratos gladios viderenl, plangere recedens versus WTinloniam archiprxsul proficiscc-
videbantur, et lanquam funus praesens fuluruin batur.
facinus^lugebant. Unde polius super clcruin, quain FRAG.15. Et pcenitentia duclus, quod temerari*
super se molus miscralione, anniiit de consilio il- consensisset illiciiis, qtiainvisex lnagnorum virorum
Inrtim regi;c voliintati parere. Priinus igitur ante persiiasioneculpam excnsaret, quamvise.x clericansa
oiniies archipraMil in proeiacla forma se obligat, causam suam justificaret, tainen a se ipso, tanquami
quod vidclicet rcgias consuctudines foret observa- pro seipso conimisisset, pcenas exegit, jejiiuio cs...
239 S. THOMJZ CANTUAR. ARCHIEP. 2iC
asperitate veslimentorum se afUigens, et se inlerim A gressa e.st super alieruirum sine mensura caput.
ah aliaris officio suspendens. Rex eniin c.lericos homicidas, fures, latroues, sica-
FHAG.16. De zelo archiprxsulis pro dignitate Ec- rios, aut aliis flagitiis dedilos, ad soecularejudicium
clesim. Inlerea elaboratum estab episcopo Ebroi- trabebat, ut confcssi vel convicii de crimine, oflicio
censi, ut rex et archiepiscopus in gratiam revoca- suo privarentur, privati curise traderentur. Arcbi-
rentur. Rex autem ad gratiam sine suarum legum episcopus vero, quid cui judici liccret in causis
confirmatione compelli non poterat, non attendens considerans, nihil invenil quod hnbcnt in ecclesia-
legislalorem dicentem : < Vaequi condunt leges ini- stica causa criminali poteslas soccularis, qu;e de
quas, et scribentes scripserunt injiisliiiam, 111oppri- divinis rebus dcfinire non potest, juxta conslilutio-
mant pauperes in judicio et vim faciant humilibus nem illam : Si crinien ecclesiasticum cst, tunc
populi Dei ! > Unde cum episcopus ad pacem insta- secundmn canones ab episcopo suo causarum e.xa-
ret et arcbiepiscopusEcclesiacprofectum desideraret, minalio et pcena procedat, nullam communioiiciii
qui sine pace provenire non poterat, mittit ad aliis judicibus Iiabcntibtisin liujusmodi causis. >Ihcc
Romanum pontificem, lauquam rogaus consueludines et his similia considerans archicpiscopus, clericos
illas cotifirmari. Quae tam suhita viri mutaiio, quoe ™infnmes non n!si apud ecclesiasticos judices permit-
laula consianlis inconstantia, ut modo rogarel ennr- tebal couveniri, ubi convicli propriae dignitatis olfi-
inia confirmari, ad quoruin consensum prius non cio spoliai-enlur, non inuiilarcnlur ; quia non judi-
potuil inclinari ? Nimirum majoris arbitrio reliquil, cat Deusbis in id ipsum, vel ne forte dtiplici poena
quod per se non praesumpsit, ut a seculpam traus- imillati, laicis infamibus conditione videreiitiir
fcrrei, et domino suo salisfaccret, sed beati papoe inferiores. Sed si post degradalionem relnbcrentui'
religio circumveniri non potuit, qui regiset archi- in consiinile flagitium, secundum publicas leges a
pracsulis cerlamen ex ordine cognovit. soectilarijudice punirentur. Non eniin decebai, ut
Archiprasul itaque fullus aposiolica auctoritate et dicebnt, quamvis inordiiiatos, inordinate judicari.
exhortalione, sicut erat spiritu fervcns, moxexcussit Haccet hujusmodi iram regis accciidebant. Et jatu
sc, cum propbetico sarculo evellens, destruens, ira proecepsfcrebatur, etper diuliirniiaiein lemporis
dissipans, et eradicans quidquid in horlo Domini invnlescens in odium vergebat. Qnapropter episcopi
male plantatum repcrissei. Non quiescebat nianus non rcininiscenles se super genles el regna ad evcl-
ejus, non parcebat oculus. Quidquid etiam pravuin, Icnda viiiorum planlaria constitutos, non niodo non
quidquid asperum, quidquid distortum, non jam sumpserunl sculum fidei, ul slareiil pro donio Do-
cnm prophetico sarculo, sed in evangelica sccuri inini in die beUi, sed et posiieruut corpus suiim in
dejiciens; regias quideni et ecclesiasticas consue- lerra, ut lieret via transeunti. Nihilominus lameit
liidines bonas conservans, alias vero in Ecclesiae vir Dei, acceptae potestatis memor, Deo sibique rc-
deirimentum, vel cleri dedecus inlroductas, taiiquam lictus, immobilis permanebai. Egeral in allum ajies
spuria quoedam vilulaniina resecans, ne mitterent radices suas : et licet defluenlibus foliis rnmisque
radices allas. Et tanquam de silvestri nimis silvaet suis, tameu ad liirbiuem veuloruin dejici non pote-
veprosa, sic nitebatur pro viribus quidquid asperum, rat.
incomposilum, in lecorum, obvitimve foret, tolutii FRAG.18. Sub tanta, inquit, partis utrinque dis-
de populosuo delcre etexslirpare, ulfaceret prava sonantia pav perpeliium relegalur. Nec spes quidem
in direcla, ct aspew»in vias planas. graliae poterit seslimari.
FRAG.17- Videns itaque rex, quia in his, quae Fu.vG.19. Hle autem gaudens ibat a conspectti
tenlabat, non proeedebat, ad id ex consilio inalevo- coucilii, quoniam dignus babiltis est pro nomine
lorum diverlil, ut sd oemulunidomini Cuiiluariciisis Jesu conlumeliam pali. Hamelinum laincn coniitein
legationein apostolteoesedis transrerret. Quod cum et Ranulfum quemdam , proe caeteris ei maculam
missis nunliis poslulasset, et non iinpetrasset, eo proditionis improperantes , tanquam mentienles re-
quod ab antiquo Canluariensis Ecclesia Iegationis, 0 fellil, vicissim imp.roperans, quod refellere non p.o-
privilegio gaudere dignoscitur, cognovit el conjecit tcrant, alterum garcionem et spurium , nee viri re-
Uomanus ponlifex, cum ex iiunlioruin protestaiione, prebensione dignum ; alterius vero cognaiu.m, qnoil
tuni ex nota curi.Iiuni crudelitale, quod vindican- in sua minime cognalione conligisset, ob Crimeu
dum esset iu archiepiscopum, nisi rcgi permittereiur laqueo suspensum.
de voluntale sua legationcm cuiquam stiorum con- FRAG.20. Ecce fugilivus ericius, de quo diaco-
ferre. Unde lilteras censuit regi dirigendas, quasii nus quidam vidit in visione. Nam rege Angloruiu
legationem et legationis ofliciuin concedcrent, ett cum uiiiversilale suoriim archiepiscoporum, episco-
gravanien archiepiscopo inferre probibereni. Igiiur porum, comitum, procerum, abbaiiun, et prioruin,
qui missi fuerant, cum sanctiiatem viri ad aliudl inlucoqui dicitur Wahcrghe, exsiliit ericiiisde me-
inclinarc non possent, cum umbralili et vana lega- dio eorum, tamquam lumultu venantium excitatus.
lionc reversi sunt. Quam rex suscipiens gloriabalur,, Quem cuncli videnies agitare cceperunt, vociferalio-
lil fcrlur, in nominis umbra, tanquam iit arcbiepi- nibus el insultationibus insectantes. Ipse auteni mul-
«copum polestatem accepisset. tiliidinem praecurrens, non in directum, sed per
Sed nec in liis liuibus lis fit ira subsedil, scd pro- flexuososcalles ad inarc festipabal, portaus in doisai
2*1 VITA VI AUCT. WILLELMO CANTUAR. 2.52
siio librum intitulatuin, Actus aposlolorum. Nemo'A qiiorum miseriae causa erat, ei quibus procier com-
autem eorum, qui sequebantur, erat sine vilio cor- passionem parum vel nihil conlerre poteral, nimi-
poris, sed aut ca;cus, aut Iuscus vidcbaiur, aut rmn inter incudem et mallcum versabatur, el tot in
claudus, aut labiis, aut naso mulilaius. Ciimquc se persecutioncs excepit ! Hinc anle martyrium
tandem venissel ericius ad mare, misit se in illud, martyr f.iclus esl, ante lunsiones latomorum angu-
el ulterius non emersit. Quod videntes, qui |eum lari lapidi conquadratus, anle fornacem ex aere in
r-ersecuti fnerant, reversi sunt. El ecce suborta est argenlum, ante molam ex pnlea in frumenliim trans-
nebula densa et lenebrosa, occupans facieni terrae, formatus, et cilra fracluram alabastri nardi suavi-
qiiam sequebatur imber sangiiiuis. Divertit autem talem redolevit. Vir ilaque apostolicus, et fralrura
rex in salam regiam fundalam in praedicto loco, et potentatus, nationes cl regna , audienles hoec mox
sedil iu ea induius veste candida, linea, et lata, obstupueriinl, et faclum admodum profananles, ar-
catidisqtie vulpinis lanquam serlo caput cinctus. Non chipraesuli et tali ac (anloc ejectorum lurbae tolis
cessabat auiem sanguis super eum dislillare, quia pietatis visceribus compassi smit. Unde archiepisco-
domus, utpote desena in loco deserti, sarta lecia pus, eo quod tantam turbam secum ferre non pos-
noii habebat, per n.iiaedepeudentes caudas vulpinns set, ipsos per diversas nationes et provincias, ac di-
dclluebat in siiiuin ejus. Ciiinque siiium et siuuosa "' versas pcrsonas ciim liticris suis supplicaloriis
veslis ejus volumina iinplessei, refluerc ccepit et os transmittebal. Qui oinncs ab eis, ad quos missi smit,
ejus eliam abundans implevit. tum tanloemalilioeodio, tiim fnvore mittentis, bcni-
FRAG.21. El paululum progressus quosdam de gne suscepli suui. Omnibiis ilaque sic prcpiliante
niore genlis illius armatos obviam liabuit. Quibus Doinino provisuin est in brevi, ut inler ipsos egens
percunctantibus an ipse essel Canluariensis arcbi- iiiillus essct, plurimi eliam (elicius in exsilio quan:
episcopus, verbo respondil : c Siccine Canliiarien- in patria degerent.
sis pbaleralus incedit ? > Et non esl agnitus ab iis, FRAG.24. Quomodoarchiepiscopus ccepit arctius
qunmvisdese ipso lestimoiiium perhiberet. vivere. Verum, elsi proscriplis Deo miseranle sic
FRAG.22. Coniigit eodetu icnpore Ricarduni de provisum fuerit, arcliipracsul lainen attendens in
Luci, familiarein regis, peregre redeuntem, ad euiu- lanla proscriplorum multiludinesuuni aggravalum
dem locumdevenire. Qni audiloarchiproesulis egrcs- cxsilium , et poenamexasperatnm, disposuit una et
su a Brilannia, accessil ad eum, promiuens se ei pcenilenliae suae aggravare districlionem , ut praeler
graliam regis reddiluruin, si rediret. Praesul vero se illud, quod quotidie portabat, cilicium, et crebras,
non credebat ei, liinens laqneosquos evaserat. Ille /r quas flagellatus furtivas accipiebat disciplinas, ipse
vcro, quem reducere non potuii, diffidiiciatiini di- quoque dislriclius solilo viverel. Unde et uni fra-
misil, et debitam domino patrique suo revereuliani trum , qui ipsi in meVisaminislrare consueveral,
Iion exbibuil. una dierum inslillavit secretius, ut inter alios lau-
FRAG.23. De proscriptione lolius cognationis ar-r tiores cibos, quibus uli solitus erat, caule quidem ,
chiepiscopi.Rex autem cum redeuntibus nuiiiiis se ita ut nullus adverlerel, quolidie conventuales sibi
in suis pelitionibus didicisset rcpulsum, res oiiines apponercl cibos, quibus solis uii disposueral. Qiiod
archiepiscopi suorumque coufiscari praccepit; to- ut cautius fieret et secrelius mensa ipsi soli seor-
tam ejus cognationein, omnes qui euin fumiliaritate sim a suis ponebntur quotidie. Et ita quidem per
vel quovis lilulo conlingebaiit, proscriptos addixit aliquol dies solis pulmcntariis aridis et insipidis,
exsilio. Non inlanti vagienli, non decrepito seni, juxla quod Cisterciensis ordiuis regularis inslitutio
non in puerperio mulieri deciibauli parcebalur. Pro- habet, vescebatur. Vertim per aliquot tenipus sic se
cessit ullerius furor inanis, etpiis auribus horrenda nioriificans, sic contra solitum vivens, post aliquot
crudeliias. Nam compulsi sunt adulli jurare, quod dies gravi decrelus valetudine decubuit. In deliciis
conlristandi causa archiepiscopum, ubicunquc re- enim a primaeva aetaie enulritus, absque salulis de-
periretur, expcterent. Prohibitumque est ne pro ID liiiuento grossioribus uti non Jpoterat. Verum ad
eo oraret Ecclesia, quoif pro haereticis et schismati- cujusdain familiaris sui admonitionem, cui ajgrilu-
cis facere consuevit. Quolidie igitur ad eum nova diuis su;c causam hanc, nec lamen siue Liaportuni-
exsulum confluebal mulliludo : nisi quod plcrique latis insiantia, secrelius judicavit, congruis sibi ali-
a praefalojuramenlo auclorilate apostolica absoluti meniis, sobrietate comile, utebatur. Unde Deo fa-
jn Flandria remanserint. Hi proeserlim qui propter vente, in brevi restilutus est incolumis..
selatis vel sexus infirmiiaiem, et multam, quoe tunc FRAG.25. Quomodo rex archiepiscopum amoveril
eral, inclementiani temporis absque multo sui dis- a Pontiniaco. lnvidil ergo tantis profeclibus,
Dominico ,
pendio ad arcliipraesuleni, sicut juraverant', profi- qui zizania siiperseniin.it in agro
cisci non valebant. Caeleri vero quolidie glomerali et quia vir Dei de tribulatione profecerat, el ipse
veniebanl ad enm ejulantes et plangenles, quod es- machinatione sua corruerat, bile majori molus ho-
seul sic a naiali solo expulsi, bonis suis proscripti, spitem, tanqiiam de loco crevisset, hospilio proiur-
ct ab araicis et proximis suis elongali. El ila quoti- bare coniendil. Cujtis inslinclu , ul credi fas est,
die viruin Dci movebant. Quania igilur aimelale, direxil rcx Angloriim lilteras ad generale islud capi-
uuias, premebalur, cum assidue prae oqulis liaberei, tuluiu Cislcrciensc, ordini.corum plurimum coiumir
S.J3 S. THOIMS CANTIJAR. ARCHIEP. 2it
naiiis, si ulterius aavcrsaritim suum apud se reti- A i inquit : i Ergo mariyrio interibis ? Qtiid escuierto,
nereiii. Qtiod cinn archipraesuli niiiilialum fuissel, temiilcnln, et marlyri ? Non bene conveniunt, nec
habilo cmn sttis consilio mox respondit millnraiione in una scile moraiitur calix vini qtiem pntas, et
gc velle, qtiod sui occasione ordo loesionem uilam calix mariyrii. > Archiepiscopus inquit : i Fateor,
caperet.vel inodiciim aiiquid dainui lwspiiibiis suis corporeis voliiptatibus indulgeo, bonus tamen Do«
evenirel, qui in "lam nrcio et sibi ct suis lanlam miniis, qui justilicat impium, indigno dignalus cst
cxhibuisset liumanitalem. Et addidit, quod quocun- revelarc myslerium. >
que diverteret, ubiciinqtiecapul stiuiii reclinarel, ab FRAC.27. Bcato igilur Thoma Senonis sic resi-
c'rs Jse citissime amoveret r « Doinino, inquit, si dente, rex Anglorum indignissime ferens, quod in
placel, mihi et coexsnlihns nieis providenic, qui petiiionibus suis ipse repelleretur a quo suus prole-
yolncres coeli pascit ci vesiit lilia. i Misit igiiur ad gerelur adversarius, presbyterorum bona, per dioe-
gloriosum illiim FraiicoFiim regem Liidovicum nun. cesini Canliiuriensem decedentitim, ct vacaulcs
tiiini, qui de recessu suo a Poniiitiaco, et causam ecclesias occupavit, et pro voluntate personas insti-
recessusei iiuniiarct. Quodcum amlisset rex, pluri- tuit, et se ab Alcxandro papa, quem jam Dominus,
iiiini) adiuiraliis esl, ol moxsuis,qui adciant, lolum _ Romanaemiseratus Ecclesiae, in sedem suain revo-
retulil quod audieral. Et ilerando sic omnibiis au- B carat, abalienavit. Undc dolorem suum iu fide vin-
dicnlibiis inquil: t 0 religio, o religio, ubi es? dicntiirus, clerieos duos , Joannem vidclicet da
Kcce enim, quos credebainus soeculo morliios, sae- Oxenefordin, et Ricardum <le lvelcestrin, misit nd
culi minas liment. Et pro rebus caducis, quns se iiiiperalorein Alciiiamiias Fredericum, qui coracto
propter Deuni conleinpsisse profiienlur a Dei opere, consilio de pace Ronianae Ecclesi;e traclabal, man-
quod cceperanl, converiuiitiir reirorsuui, Dei cau- dans, quod si nomcn ct obedienliam Alexandri
sam cl Dei causa exsulaniem ejicicnlcs a se. > Et papae abjurarcl, pariicipem se schisinaiis baberct
convcrlens sermonem ad eum,;*qui uiissus fuerat, cum cpiscopis ct archiepiscopis stiis. Ille cu.n
inquil: ( Saltita douiinuin liium arcliiproesulem,et scliismaiis fuulores babciet, de consilio Coloniensis
fidticialilcr ipsi mco noinine nuntia, quodsi muiidus, arcbiepiscopi, qui G.'lavinno exslinclo siiccessoreni
et ctiam qui videntur niundo mortui eum deserant, jnm suscilavcrat consensil. Juraniibus itaque citm
cgo taineii eum non deserani, sed qtianlaciinque imperalore oplinialibits, et episcopis quibiisdam vo-
rex Anglorum clsi dominictis lioino meus sil, ad- lenlibtis, quibusdam oblrcclantibiis, el usque in
versus ipstim moliatiir et exerceat, ego lameii sus- lacryinas reniieiitibus, nuiitii qtioque rcgis ex per-
cipiam propter Deum exsulaiilcm, et propter jusli- Q ( sona ipsius in coiisimilcm formam juraritiii. Et
tinmadversa palieiuem. Nnntiet ergouobis ad qucm- iMiipiamsi miniis adbuc peccavisscl, rex porlus
cunque ditionis nostra; (ocum diverlere maluerit, ct diliguiilissime cuslodiri praccepit, feralia in cos sla-
parulum inveniet. > lu brevi igitur reverso eo, qui ttieus edicla, qui vcl papae inandala, vel lilleras in
missus fucrat, arcbipraesuli noinine regis reportaia Angliam defcrrenl, vel delntas recipcrent. Praecepil
stinl haec. Qui ad coinplcndum cum snis peregriua- eiiani publice, ct compiilil per vicos, per caslella,
tionis suae lempus rcsiduuin, praeclaram illam ct per civitales, abhominc sene usque ad piicrum duo-
regiam civitatem Senonis, a Pominiaco duodecim deiinem heati Petri successorem AlexanJrum abju-
niiliaribiis distaniem,clcgil, tuni propter loci pluri- rarc.Omnibus igitur^capili suo renunlianiibus sic,
inaiii coinnioditatein, tuiii proptercivium Iaudabilcm revelabantur cx multis cordibus cogitationes. Tunc
iiioraliiaieni, el devolain cl pr:cseitim advcnis dap*i- cral videre miseriam.Dalhan et Abiron qnainplurcs
lilnlcm, dulceinqiie alf.ibililateui, el jucundaiu so- per lines Anglicanos passim emergere, et in lateri-
cialilaicm. Bicnnio ergo percgrinalionis su:e Pou- bus aquilonis Luciferum sedcre.
tiniaci jam explclo, a Pontiniaco discessit. FRAG.28. De appeilaiionepontiftcumconlra archi-
FRAG.2b. De dhcessu a Ponttntaco, et reveiaiione' Tl episcopum. Posl modicum lemptis convenienlibiis ad
} tirhem Londonias ex mandnto
m/trturii tui. Ciimqtieilnque lerritorium Seiionense regis episcopis et
nbbatibus noniiullis, visum esl contra archiepisco-
pelcns, valc jain se deducenlibus facluriis essd, Timcbatur enim, ne ipse in enor-
erupil in lacrymas,quas i:icrcpans vcnerabilisnhlias piiui appellari.
loci inquit : i Quid sigis? Miror viruin invictoe con- iiiin, qnaeper regniun procsumebantur, manum cor-
.
Maiili.efcinineam in moilitiem degenerare. Ntuiqtiid rectioiiis exienderel. Appellarunt ilaque primi Lon-
doniensis et Sarcsberiensis , provocationis et prat>
rei faniiliaris nccessila.s majoresexpensas exposcil?
varicationis fomilcs. Exoniensis ad appellanduincojrf
An comilatus rarior, et famulalus minor lacrymas
non Episcopus vero Roffensis per simula-
istas cxcutiunl ? Si quid tua poscit indigentia quod lam poterat.
, ut dicebatur, infirmitatem excusavit suam
nostra faculias supplere possit, oslendatur, et fiet.i' abscnliam. Sicul et suam Wintoniensis, per litteras
Rcspondit igitur archicpiscopus : i Nibil istorum,> dicens:« Vocaiusa suminoponlifice nec appello, nee
sed quae de me sunl, fincm habcnt. Dominus servo> appelIarc;volo.»^Etcx ambiguitalc nominis pulabatur
luo vilae fmein, fmisqiie modum in visu proeleriloe i ad summi pontificis, id est, domini papae vocntus
uoclis praeoslcndcredignalus est. Gladium spicula- auilientiani. Ipse vcro summtim ponlificcm, siiin-
loris subtcrfugcre noju potero. > Subridens abbass iiiuni jiidiccni inlelligcbal, ad ctijus tribuual janv.
843 VITA VI. AUCT. WILLELMOCA^UAK. 216
jamque Irahebalur exaimnanaus, lanquam qui mn A J Acceperiint autem pieimriom poiestatem dccidendi
mullis diebus processerat, el vitae nietis appropin- quoesiinnes,quae vertebantur intcr regem ct archi-
quaverat. episcopum, et debitum eis finem imponendi, remoto
At archiepiscopus regem saepe paterna charitalee appellalionis ohsiaculo. Archicpiscopus vero sciens
coiiimonuil, tuui per scripla, liim per viros, qui proa rcgis amicissiinum nlteriim, et instanler ab ipso
sna reverenlia merueranl audiri, ut ab ecclesiasticae e pelilum, altcriim aiitem ex aliis cnusis suspecliim
libertatis oppressione desisterel. Sed el eumdem. habcns, recusavit utrnnique. Dicebat enim nequa-
se Willelmi jurisdiclioni in causa debere
super eodem Romanus poniifex per Rolhomagen- quam
sem archiepiscopiim, et per iinpc.ratricem qwondam ^ subjici, qui rcgis iuslantia polius mittebatur, quani
coaclus et missus venicbat: et quia non erat
Romanorum, malrem ejus, et per Herefordensem, ipse
et Londoniensem inulla prece sollicitavil. Diiinqiie e juri consenlanciiiii subire ejus judiciiim, qui de san-
suo sibi coinmercium facere quaerebat, et de
singulis circa mandala suam diligeniiam adhibenti- guine
bus, Herefordensis ipsuni usquc in fincs Walliarum^ prelio nomen et gloriam. Adeo aiiiem recusabai, ut
(hiclanleniexerciiuin cunt Iiileris prosequerenlur, excommunicationi subjici mallet, qiinm ejns jmli-
nihil iinpelrarunl, nisi ul archicpiscopus repairia- citim subire in aliquo extra cnriam Romanam. Nam
B
ret ulironeus, sictil ullroneus abscesserat. Credeba-_ ad jmltciariam poteslatem obtinendam super ciiin
tur lameii Londoniensem niiiuis fideliter mandalaj multipiici laboraveral ingenio. Dominus papa tn-
men considerans mnlitinm lemporis, ut iiiiligarel
prosecutum, quiacum domino papae rescripsissetsti-
perexseculione mninlaii sui et responsione r^gis, poleniiam eorum, qui turbare poterant Ecclcsiam,
ecclesiaslicoeseveriiaiis nnimadversionem, qiiam in( ad lempnseis potestntem jmliciariam duxit concc
procvaricnloresintendebal, debortari nonerubuil, utt dendam. Unde cuin in Franciam venissenl, jactabm
Ecclesia Canluariensisperpeiuuin sui pasioris exsi- Willelmus, se in dnmnnin et confusionem domini
liuin, stiumque lugeret Anglicana naufraginin. SedI Cuntuariensis venisse ad faciendam voluntaleni
successor aposlolorum ct cplumita Ecclesiae non, regis. Hinc Gallicana vercbalnr Ecclesia : et qni
inovebalur. Noverat siquideni quis esselqui loque- boniimpncisexspeciaveranl.dejectioneCanluariensis
lialur. Unde eimi modo non audivit sed cl archi- audita dejiciebantur. Sed qui confusionem inten-
cpiscopi, et ccclesiae,cui proesidebat,juris ei ilign.i- tabal, confitsus et inutilis factus est, mintis exsecta
tniis providebat indemniinii, sicuteianie cxsiliuni fronte veniilando meiiiendus adversario. Nam ante
caiisoeab oflicii suscepia potestate reci-
promiseral dicens : « Sune indiibilanler crcde.e le cogniiiqiiem
deriint scribente rege Francorum doinino papae,
voltimus, et firmiter ienere, quod iiunqiiam iu iini- Q'
inum nostrum, Deo volenle descendel, ut te vel quod maximuin ingercrelur Ecclesiacscandalum, &l
ecclesiam tuam aiicui personoe velimus in eccle- defensor Ecclesioeinnocens deponerelur , et inde.
siaslicis subesse, ncc nisi tanlinn Romano ponlifici damniim dignilalis efficeretur, unde praemium pro-
obedire. > Nam, quia audierat Eboracensem arcbi- motionis promercndum esset. Unde dominus papa,
in medio Cliarybdis et Scyllae constiliUus :
episcoptim crucem suam in stipite elatiouis extu- quamvis
enim rex Angliae donis et promissis, et iniuis
lisse, el contra consuetudinem per provinciam Can- Iiinc
tuariensem deferre, prohibuitne id decaclero facere instabat, inde rcx Francia» precibus et admonitio-
nibus obstabat. Hinc turbatio Ecelesiae, si repriiue-
pracsiimeret. Eboraceusis igilur a temenlalis ausu reiur
arroganlin, inde infamiocnola si damnnrclur
probibiiiis, et in cruce sua crucialtis, associatis innocens. Sciiienlinm suani rcvocuvit, scriheiij
sihi Londoniensi et Saresberiensi , una ctim epi-
scopis Anglioecongregatis, sicul dictum esl, nppel- legatis, ne ordine judiciario inier regem el archi-
I.ivit adversus Caiiiuariensem, scriptamque ci ap- episcopuin proesiderent, .sed plenoc inier cos paci
pellaiionem el appelluiionis lerminnm innoluit. coinpoiieiidaj omnimodis inteiulerenl, ita quod ar-
lllc vero in omai paiienlia el mansueludiue re- cliiepiscopo et Ecclesioesuoeantiqiia jura integra
seribens, et increpans, et objurgans animos in- D **el illibata servarent, nec in lerra regis aliquid nia-
qnieios, ecclcsiasticte pacis uiiilalem relorquere gnum facerent, vel in regnum ejus, si eos intrare
frustra satagebai. Oporlebat enim pati Cbristum vellet, inlrarent, nisi archiepiscopus regi primilus
Deum, et iniqiiiiuies Aniorrhaeoruin compleri. integre reconciliaretur, quia super bis sibi et illis'
""
FRAG.29. De legatis nnssis a domino papa. In- plurimum delraiierelur, ct ipse communi voce 1
terea ad instantiam regis missi sunl a Romano pon- cunctorum sinislra detractione laceraretur. Quae
lifice legati duo. Quorum unus erat Willelmus pre- cum in mandaiis accepissent, Icgationis lamen re!i-\
sbyler cardinalis, regis amicissimus, qui, sicut ipse quias proseqiienies, rcgem adilum tanto minus'*
arcbiepiscopus de eo dicit, potius elegit esse mallea- laelificaverunl, qiianlo minus polestatis habucrtinl ;
torclericorum,principibus obsequendo,quam regum qui jam sciebat, et gravissime ferebat, quod potes
offcnsio divinam gratiam conscquendo. Alier dia- 'taseorumexspirasset cx parle. Sed nenihilagereitir,
conus cardinalis Otho nuncupatus. El plus avariliae ad : colloqiiiuni archicpiscopum vocarunt, cl proo-
quam justitiae sludiosi, el nisi delegarcnlur a do- fixiimestI tcmpus el locus.
miuopnp.i, potitis relegalione, quatn legniionedigni. Igitur conveniiinl, hinc cxsul cum exsulibussuis»
147 S. THOM^: CANTUAR. AKCHIEP. 24»
in c legali, adjunctis sibi arcbiepiscopis, episco-AA eo jure et liberiaie teneret, quo prasdeccssores sui
pis, ct abbalibus qiiaiiiplurimis. Nocte vero pro- lenere consuevcrani.
xiuia anle colloquium arcbipraesul vidit somnium, FRAG.33. Rex aiuom Anglorum ciio post supra-
•icul ipse snis inane seciim ad colloquium ciintibus dictuin colloquium in Angliiim Iransfretavit. lmrni-
relulil, quod vidclicel propinarelur ei venenum in nenie vero solemnitate beati Joanuis Bnpiisloc, sub
calice aureo. Et quidem accidil sic. Alier quippe praetextu ordinandi regni convocaiis regni proceri*
cardinalium, praefalus videlicet Willebnus.eleganiis bus, primogenito filio suo regni sui co:umUil hube-
cloqnii, et verba habens perstiasibilia, pacis qui- iins. Et ernut qui dicerenl, qiiiasuccessuro sibi rex
dcm suaves el blandos scnnones ei obluJil: cl vi- praecuveril haeredi, asseveranlibus aliis, quia in
(Jchaninr in superficie bona vcrba cl pncifica, qn;c odiiiinarchiprocsiilis, el in loesiniicni dignitatis Ec-
tainen si quis inlerius aspicerel, ecclesinsiicae paci clesiocCaniuarieusishncfeccrit. Iinposuil aiiiem ci
elliherlali 11011 modicum derogabaul. Unde et sin-. innmim arcbiepiscopiis Eborncensis in Caniiiarieusi
gula fere, quoe-acardin.alibusde pace proponcban- dicecesi, in ecclesia videlicetbeati Petri npud Wesl-
tur, arcbiepiscopo ct suis suspecla erant, nietiien- lnonasleriuin, contra digiiilatein Ecclcsioe Canliia-
tihus capi in scrmonibus., qui mollili et mellili riensis ct anliqiiam consiieiudinein, assisientibiis
erant, ct tamen ipsi nihilominus jacula. Diutius igi-• B * sibi el suffragantibiiS praesuljbus Londouiensi, Sa-
tur cl inaniler protracto colloquio, tandem iufccia iiosberiensi, et Roffensi, nec jus Ecclcsi.c Caniua-
pace, imo eliam absque omni spe pacis pcr ipsos; rieusis prutestaulibus, ad cujiis (lignilalem et jus
dcindi; fncicndac, archiepiscopus el legali ab invi- reguin Angloriim coronalio ab anliquo periinera
cem discesserunl, legatis (piidem ad regem confes- dignoscitur. Posl coronatioiiein celebrato convivio,
iiin reverlemibus. In Ceuoinannia vero, in civitate: rex regi, pater fiiio dignalus est n inisirare, et sa
ipsa Cenoniannis, nouiiulloe persounoe regni jami regem IIOIIesse prolestari. PoBuituileum dicti pro-
convenerant : ct videutes sic pacem nequaquami cessu lemporis el facii, didiciique rei comprobaiione,
per cardinales posse ficri, in audienlia ipsorumi non laiiium Canfiiariensem Ecclesium lacsisse,qtian-
suas appellaliones renovariint, pro rege, pro regno,, tum in vindiciam coriim, quos persecutus esl, ad-
pro p'crsonis propriis, el pro ecclesiis suis ad sedemi versariiini sihi ipsi de suo femore suscilasse.
aposlolicam reappeilanles. Post aliqiiantum veroI Audicns baccarcbipraesul in primis vix credidil.
tempoiis cardinales, a rege miilium honorali, ett Ipse siqtiidem lunquam vir providus, el cui de suis
ambitiosis onerali donis, archiepiscopi ct Eccle- adversariis suspecla eraut omni-L,a Romano ponti-
siae pace infecla, ad Roaianam reversr sunt Eccle- fice liueras impetravcrat, ad Eboracenscin archi-
Biam. ^* episcopum et alios Anglorum episcopos ante corona-
FIIAG.50. Archiepiscopus vero audiens novas ett tioueni directas, quihus aucloritale apostolica in
sciens eiiormitates c.um vaierihiis, quoe in pessimosi virlute sancloeobedienli.iserani inliibili, ne iu prae-
frnctiis excreverant, per diaecesim suam quolidie> judicium archiepiscnpi Caniuariensis, quiprojuslilia
piillularc, sciens a prophela malediclum, qui gla- exsulabat, regis liiio diadema impoiiereut. El dire-
dium a sauguine prohibtierit, ct qui opus Dei ne- clas hassibi liilcrus ipiidumepiscoporum anie coro-
gligenlcr feceril, ne non ainputaiis putridis raniis; natioiiein susceperuul. Alii de maudalo pr.cmuniii
vinea Domini corrumpereiur, accinxitse, el falceini recipere noluerunl. Uiule et conlra iiihibiiioiiein
ccclcsiasiicaesevcrilatis in miiltos exercuil. apostolicam coronationi inlerfuerunl. Sed iiiodiciiui
FRAG.31. Hiuceniniiiigraiiludinem tiinens, regenv v attendere libeat, quam profana unctio, quamodiosa,.
respiciebat qui in se beuelicia cougesserat, dumi quam inimica fuerit haec consecratio; si laiiien
schisma Romanoruin declinarct, illinc periclilaiilem! consecralio, magis quam exsecratiodicidebeat apo-
Ecclesiam dum Iransgressioiiem impunitam relin- stolica benediclione destituta, imo in transgressione
qitcrct. Tentatiirusqiie si vel adhuc sine incisiones contra viruin apostolicum f.icta; quae etiam ex inero
vulncribus medicari possel et citra rigorem severi-. ]n odio, ira,"7et indigiialione processil : odio patris
tntis regis emollire duritiain, missis duobus viris5 spirilualis a patrecarnali excogitala. Probanl liaec
liiterulis et discrelis, allero subdiacono et notario) lugubres, el omnibus postfuiurissoeculis detestandi,
siio, altero Romaiiaj curiae advocato, rogavil alten- qui ex hac consecratione provenerunt, eventus;
litis ut archiepiscopo archiepiscopatum suum cuini sacerdolum videlicet suspensio et aiiaibeniatizaiio,
sna gratiu redderel, arcliiproesulisoccisio, seinel el iierum inier paireiu
FRAG.52. Sub ea tempestate rcx Anglnriim orandili ct filium rebellio, el in fine egregii illius pueri con-
!
gratia profeclus est in Gallias, ubi rogalus a regee sccrati sic in adolescenlia omnibus post futuris s;c-
Fiancoruni, et regni oplimalibus , apud Montem a culis praemaluraemoriis detestanda praevenlio.Unde
Martyrum, divinae majestaiis intuilu, sanciorumquee et plangendum, et exclamandum : i 0 mors lua,
quos adorare venerat memorias, archiepiscopo suoo Hcnrice, o mors qu;;m dira! Quam dura et qiinm
gratiam suam reddere, omni dcposita simultate,:, amara nicnioiia tua, quae talem et laniam mtindi
qiinnivis primo conquereretur quod sibi non occur- gloriam, dum adhuc ordirelur, succidisti I Qnam
rissei, concessit ut in puce et securilutc repatriaret,;, inconsiderala, qiiam iiihumana, qnae lam certam, ui
pos^cssioncs el.archiepiscopaiuin suuin reciperet, etit puiabaltir, mundi spcni, duin adhuc fruclus iu floiw;
2i9 VITA VI AtCT. WILLELMO CANTUAR. 250
essel lani proeclaro,una cl brevi flnlus tui vehemcn- A enim quod magis homiiiibu.s dcbeatur, quani ut su-
tia exstifflasti! Sil niors lua ille, qui mors niorlis prema volunias, poslquam aliud velle non possint,
cst, ul vel per le lianseal ad vitam, qui non sibi, adiinpleatur, quatenus ad Ecclesiain, a qua arceor
sed inundo spcrabatur victurus. > Piura quidem de vivens, vel moriiium ferre non graventnr. >
aclibus Ilenrici hujus, etsi aetas lenera, strenuis la- FRAG.37. Conspiraveranl siquidem adversus ar-
inen, ei de modo ejtis exilus a vita inseruissem hic, chiepiscopum vel ex nliena voliinlate, vel ex propria
nisi'quia quam scribendam suscepimus lex historioe inaliguilate cum praediclis cpiscopis Reginaldtis do
obviat. Igiiur ad coeplum ordinem reverlamur. Warenna, vicecomesque Gervusitis, et Ramilphns
FRAG.54. De suspensieneepiscoporum. Scicus ila- de Broc, qucm pridem anathematizaverut, el cumv
que landem procerlo sanctus Thomascoronationem nrmala manu liltus obsidebnnt.
faciatn sic, per nuntios suos, quatenus pax proces- FRAG.38. El ingressus monasteriiim toto corpore
scrii, et in quibus finihus sletcril, et de coronalione prostraliis formam humililnlis cxhibuil. Deinde fra-
facta, Romano ponlifici totum etverbo etscripto in- tres omnes, a minimo usque ad maximiim, ciini la-
tiinnvil, bumillime et lacrymnbiliter supplicnns, ut crymis in osculo pacis suscepil. Nam quin quosdam
vel niiiic se excuteret excussorum filius, et in falsos ex eis excommunicatis communicasse audieial,ciim
frntresmaxime insurgcret, qui lanla laesione patris B peregre essel, per magislrum Joamiem Saresberieu-
sui, propter ipsos exsilium et proscriptionem snsti- sem et coexsulem mense uno proe se praemissum
neniis, el malris suaeCuntuariensis Ecclesiae, lam fratri Tbomae venerabili viro poteslntem soivcndi
nianifesti eranl etiam aposlolici mandati transgres- injiinxcral, ut quod conlagionis in gregc fralrumex.
sores. Vir aiiteni apostolicus audiens univcrsa, ct scabic scbisinaiicorum conlracliim fuerat, antidoio
qtiae et qtialiler fuerant gesta, et in regem el in epi- recoucilialionis eraderet.
scopos vehemcnter molus est, et nrchipraesuli mulio I. FRAG. 39. Fertur enim dixisse Eboracensem :
plus qiiam prins jiaierno compassus est aflcclu. « Oclo millia librarum numeratiE pecuniae, Deogra-
Solliciiavil eliam eum rex Francorum in virtule lias, adhiic apolheca noslra rescrval, quae si tanta
niuoris, et sub impensi proleslalione obsequii, ne dispendia necessilas exegcrit, ex asse demoliend.i
ulterius dilaliones fruslratorias prorogarel, sicut erilad reprimendam conlumaciam Tbomae, dissi-
rcgnuin Francorum diligcbat, elhonorem aposiolicae pandamque arroganliam, quae major est quam for-
scdis. Miseralus eliam Anglicanoe Ecclcsiae desola- titudo ejus. Ne, quaeso, fratres, religinnem vestram
tioncm Willelmus Senoiiensis antisles sedem apo- circumveniat. Adeamus polius dominum regcm, qni
stolicam petiit, el a Romano ponlifice impelravit, ut usque in hodiernum diem causam, quoeinter uos et
rcx Anglonim, omiii appcllalione cessante, subjice- illum diulius vertitur, fideli palrocinio consectitii»
rclur auatliemaii, et regiium iulerdiclo, nisiCautua- est, et de caclero, nisi per nos sieieril, ad consiim-
riensi Ecclesioepax redderelur. mationem expediel. Si resiiieriiis adhaerenles ei,
FRAG.55. El ail rex ad archicpiscopum : i Optas, quem habet adversarium (ntinquain enim post lantns
ul dicis, in Gallias repedare, sed arbilror expedire inimicilias, ct inexorabiles rediniegrnbitur grntin)
tihiiiicciini (liesaliquoi commorari, utpalnm vidcniur nos de ratione lanquam transfugas jtidicabil. Et si
quod iiondum existiinaliir. Sciunt omnes inimicilins districte egeril vobisctim, de juris acquilale a vestris
noslras, pax iniia paitcis innotcscit. > Archicpisco- possessionibus vos dejiciei. Quid ergo faciuri esiis?
pus inquit: « Ingratus non immcriio reputabor, si Dicite, quibus in terris, iuopcs rerum familiuriiim,
hciicf.icloribus meis vel vale non feccro. Ibo cl re- nieiidicabilis? Si vero e convcrso stelerilis cnm quo
verlar. > slelistis, quid amplius facturiisesl qui vos daimia
FRAG.56. Una vero dicrum deambulans archiepi- vit? Fecit qtiod potuit in vos : senteniinm per ora-
scopusin liltorc maris cum suis, dttin qualiiaiem vam suggestionem extorsil. >
clcnieiiloriim, sicul traiisfrelaiuris moris esl, con- FRAG.40. Et ait Eboracensis : « Domine rex, miH
siderarct, Milonem quemdam Boloniaedecanum ad- D ] soli mulire permillitur, duohiissnciis ineis his, qni-
vcnicntem prospexit. Quem tanquam ad naulum bus aqua et igni inlerdicliim csl, confabulari neino
exigeiidiun propcraniem subridendoprior occupavit. polesl, nisi seiitcntia damnaliouis eadem qua fe-
Et inquil Milo : i Non ad nauliim exigendum, sedad riuntur, et ipse colloquens involvatur, quam ingra-
inandatum defcreiidum festinamus. Ilaec tibi man- lus ille, permissae reversionis iminemor, in illos et
dat dominus meus comes Boloniensis: provide libi. omnes coronationi filii tui consenlientes effudit.
Parali snnl qui (|uaeruriiai)imam liiam.porliistrans) Nnnc autem palria potiuis praecavens ne de caetero
marinos obsidenies, ul exeuntem U: a navi rnpinnt proscribatur, mullo comilnlii cqtiilum pedilumqus
ct Iniciilcnt, vel in vincula conjiciaut. > Cui archi pribcunlium el subseqiieulium slipatus incedit, cir-
episcopus: « Crcde, lili, ncc si membratim decerpen- cuiens et quaerens, ul in praesidia recipialnr. Non
dus sim, ab incoepio itinere desislerem. Nou metiis, nos, doniine rex, usque adeo vexationes assidue
non vis, non crucialus decaetero revocabil tillerius. inovenl, non labores frangunt, non damna enorqiia
SuflicialDominicumgregem pastoris sui absentiam solljcitant, quae pro miniiiio duciiuus, dummodo
luxisse sepicnuem. Hanc vero extremam pciiiimiem libi domino regi fide scrvata placenmus, sed fre-
a meis obtincre votis ompibus exposco, nihil est qucnles exaciioncs, sed officiinostri muiilala digni-
251 S. TIIOMiE CANTUAR. ARCIHEP. 252
tas, scd famae periclitanlis diiniuutio. Quasi flagi-1A ccrit, lamen ejus conversalionis fuit, ut exigenli-
tiiun perpeiraverimiis, spectaculum facii sumus, bus peccaiis ad parricidium vel aliud flagiiium dc-
reique jiidicainur, cum de puritate conscientiaenon volvi meruerit. Quarlus Richardus Brito, qui oh
dubilemus. > Rcspondit rex : « Si omncs excommu- pravitatem vitae ex Britone brutus effeeius est :
nicalioni subjacent coronalioni filii mei consentien- dumque praeliatur.in ecclesia, pro iiomiue tironis
tes, ego, per oculos Dei, non excludor. > Sed inlu- notam traditionis incurrit.
lit Eboracensis: i iEquanimiter ferenda tcmpestas FRAG.44. Unde salelliles Satanae, cceliim lerram-
csl, quam declinarc non potes, ut ex quieta menie que suo sceleri pulanies arridere, proniores et ani-
cl modesiia tolerantiae lacessitus et passus injurias mosiores eflecti, in blanditiis eleineniorum sibi
videri mercaris. Quod facile lieri potest, si dissimu- blandiebanlur. Abierat Ranulfus de Broc in occur-
lure potcs inprasentiarum irrogala, et injiiriaiilem sum eorum, totaque couunola regione maiiiiiua,
quusi securumdimillis ad lempus. > multo miliie slipatus adventabnl.
FRAG.41. Cujus vero effieacioefuerit in eo senten- FRAG.45. Praecurrerantjam per medium fralrum
tia, inpraeseiitiarum absolvemus. Ciiin enim pra'fa- vcsperas cantantium duo pueri, plus lerrore quam
tus Robertus in domo sua, quam de nemoribus ar- voce hoslilem invasionem nuntianles.
chiepiscopi pro voluniate sua passim succisis in FUAG.46. Valvis igitur aperiis, ecce Iielores per-
Cantuaria constriixcrai, quibusdam coinmiinicanli- scrulalo palatio Ecclesise, conglobati per clauslii»
bus ci conviviiim fecissel, c;ines panein, quaemanus rmini. Ex quibus tres in laevis secures, iinus bis-
cjas contrectaverat, recusnbant, qni de manibus aciiiam deferebai, omnes vero in dexlris gladios acti-
aliorum quidlibct porreclum avide sumebant : inil- tos vibrabanl.
lcnlibus cunciis et reliquiasejus fragmentis aliorum FRAG. 47. Quibus verbis sicarius rcpercussus
coiiiinisccnlibiis ab iitiisque tanqtiam taciu conla- diioa vel trcs passus resiluit, similis factus illis,
winalis visi sunl caucs abstinere. qui in passione Domini, Domiuo dicente ego sum,
FRAG.42. Et adjecit : « Unus homo, qni mandu- abicriint retro et ceciderunl in faciem suam.
cavit panem inciim, lcvavit contra me calcuneiim1 FRAG.48. Accelerans igitur Ursides de primo iclu
suiim.Uniis liomo, beneficiis meis insulians, dcho- referre tropaeum,etde feslina prodiiionesua lticriun
neslal lolum genus rcginm, lotiim sine vindice con- prosiliil, et toto conamine suo capili protenso vi-.l-
ctilc.al rcgnuni. Unus liomo qui manlicalo jiiiiienio1 nus inferre niiens, clerici cujusdam bracbio gladio
ci claiido, primo prorupil in ciiriam, depulso regiini1 gravc vulnus inflixit.
sieiiunaic, videuiibus vohis fortunae comilibus, tri- Q - FRAG.49. Hic autem qui percusserat, exclamavit
iiniplians exsullal in solio. > tampiam deviclo hosle triiiinplians : « Percule ,
FUAG.43. Quoriiui iiomina b;cc sunl. Primiis,> pcrciile. > Prolinus quidam slaiiles adbuc ad ora-
Rcginuldiis, nulliiis, sicul asseverabant, sceleris> tioiiem dispersi sunl, secuiiduin illud evangelicum :
nieluens, ct ab Urso patre bclluinam feritatem ira- i Perculiaui paslorem, ct dispergenturoves gregis.>
licus. Secundus, Ilugo deMore-Yilla, mortisscilicet, i Non ciiiiii levem omnibus limorem Dominus incus-
vcl morliiiin Villn. Qiiocuiique inodo dicatur, morlis> sit, sed magnum, et qui posset cadere in quemvis
viriim exprimit. Ilnjns uxor, ul ferlur, cum juveneiiii etiam constantissimum. Timens aulem clericus ille
quc.mdniiiLiiliulfuni nomine ardenter amarel, etillei posl vulniis vulnera, post gravia graviora, adallare
sluprum recusuret, cxquisila mulicbri vcrsulia, pe- proximum diverlit, quo plures ex fratribus vitoe
tiit, ul veleduclo gladio coram seltidentis spcciemi inetuenles confugeranl, ncscientes a quo perctissus
agcns, admitleret eqiuiin siium. Quod cum faccret,, fuerat. Sed de auctore vtilncris inde conjicimus,
propria voce exclamavit nd proeeuntem virum : quod Willelmus de Traci cooperaloribus suis apud
i lluwc ofMorevile, war, war, war, Lilbulf bavetbi castrum Snlwode, quantuin quisque saevisset in
his swerdjydrawen... > Quod Latine sonat:« Htigoi martyrem refereniibus, scelnsque suum jactantibus,
de More-Villa,cave,cave, cave, Lilhulfuseduxil gla- T>dixevil se etiam bracbiiim Joannis Saresberiensis
diiim suuni.i Quainobremjiivenis innoxius, ianquami praecidisse. Sed et unus dc fratribus, circa palrem
qui ad ftindcudum sungiiincm domini sui maimmi studio compassionis obversatus, iclum perlulit. Ve-
exiendisset, morli nddiclus, et aqua ferventi de- riiin oraiio boni pnstoris obtimiil, ut gregenon'di-
coclus, mariyriiim complevil. Quid de geiiiniiueJ -ininiilo, ipse solns occumberel. Unde plano gladii
viperarum speremus? Nunqiiid dc tribulis uvain,, pcrcussus capul alionitnm reporlavil.
aul de spina ficum colligimus? Si arbor mala fru- FRAG.50. Scrvaia nanique vulius venuslale in
clus bontis facere non polesl, lesle verilate, conse- morte spccie tenus quamdam exhihebat bilaritatem
quens est ul ex radice mnia el virosa gernien inuo- et sanctilulcm, quain gerebat in menle, ut non ex-
ciiiim non surgal. Terlius, Willelmus de Tracy,, spirassc vi.iereiur, sed vividocolorc clausis oculis cl
qui quaiiivis in coiipressu iiiilitari sacpe fortilcr fc- ore potius somnum capere.
«15 VITA VII AUCT. E. DE EVESIIAM. 234

SANCTI TH09LE

CVNTUARIENSIS ARCHIEPISCOPI ET MARTYRIS

VITA SEPTIMA

AUCTORE E. DE EVESHAM.

Vcnerabili domino et patri Henrico Dei gratia A j sCopus Carnolcnsis, Alanus abbas Tcokesbiriensis,
aiibati Croylandiae, E. hiimiliter diclus mouachus de Willelnms subprior Caiunarieiisis, et mngisler He-
Evcsliain, salutem in salulis auctorc. reherlus de Boseham. Benediclus enim abbas Burgi
Virorum illuslrium et praeseriim sanctorum vitam de line lantum el de his qu;c posl fineni contigeranl
ei exituni lilteris tradere, sntis et provide majorum scripsit
nostroruin sanxit auciorilas. Hinc enim et Deus ILerebam, fateor, ad jussioncm veslram, et licct
lnudntiir, qui gloriosus est in sanctis suis, el posleri commendabilc esset, opiis taniiim cum viribus m.e-
«Uificantur laudabili praocedentium exemplo provo- liens manum continui; sed impulii runclaiiieui di-
cali. Inler bos quasi qiiidam Lucifer in liue dierum gnatio vestra una nieciim opus a^grediens.
istorum malorum, tanquam in fiiic cujiisdam tene- Jussus igitur et auxilio vestro pariter fretus, parui
brosacel uediosse noctis, effulsit beatus neomarlyr ut potui: vos, an vobis saiisfecerim, ju.licnt,:; caeieri,
Tlinmas, cujus vila quam fuerit laudabilis el murs ut volunt, acstimeiit. Siquis inelius ordinnre poterii,
qiiam preliosa, virorum aulhenlicoruin, qui super his non invidebo. Ego quidem exemplo dedi, ct quasi
scripserunl testnntiir volumina. Qui qiioniain plures viam oslendi. Opusculum illud in tres partes divi-
«ranl, uec poteral ficri quin alicui aiiquid deesset, sum est: prima primordia viri snncti etcsetera usque
<im>daller forie haberet, jussit paternitas vestra IB adexsilium coiuinet; secimda in exsilio gesta; lertia
ut in scriptis singulorum codicibus ea tanlum nb martyrium el quae post marlyrium gesla siiut. Ut
iinoquoque excerperem et excerpla seriatira ordina- auiem sciatur quid de unequoque assuniptiiin sit,
rem quae ad hisloriain de martyre coiiliiiiiandam iibictinque slylus variatur, noiuen aucloris capitulo
suflkereiu. Tale aliqitid ex ipsis evangeliis legimus illo prumotatur. Valeat pateruiias veslra in Do-
factuni ab eo qui nobis ex quatuor 111111111 fecil. niino i
Nuin et bic quatuor fueruut auciores, Joaimes epi-

(]la explicit proloqus; sed ipsnm opus idem esl citm Quadrilogo a Lupo edito; quocirca, quoniam de hlo
Qnqdrilogo infra diciuri sumtts, (esiineinus jtim ad translationem beati ihomw, quuvt idem E. de Eve*ham,
quicunque fuerit, qui hanc Vitam compilavit, ad finein operis sui adjecit.)
INCIPIT TRANSLATIO BEATI THOM^E MARTYRIS.

Anno qninquagesimo passionis gloriosissimi mar- C marmoreiim , quo sepiilcruin martyris legcbatiir,
lyiisTbomoeCanuiaiiensisarcbiepiscopi.venerabilis amoveri fcceruiit. Omnibus ilaque qui aderanl in-
pater Stephanus successor ejus, quaritts seilicet ab tueniibus, invenlum cst illud orgnnum quondnm
eo, el conventus Ecclesiae Cantuaricnsis, corpuspre- Spiritus sancli in vestibus sacerdoialibus, licet ex
tiosi marlyris pramominaii transferre salagentes, vctustate pro parteconsiiniplis.el caeleris insignibus
oniiiia qti33ad tnnlam solemniialcm credebanl esse quaj sumiiii sacerdotis decuerant scpiilluram.
nccessaria sludiosissime procurabant. Praemissis Lacryinantibiis igilur pracgaudio cuuclis et oran-
siquideni ut decel jejuniis et orationibus, jam diclus libus, monachi ad hoc deputati, corpus pretiostMti
arcbiepiscopus el Ri