You are on page 1of 713

Philippe de Harvengt (abbé de Bonne Espérance). D. Philippi, abbatis Bonae Spei,...

Opera omnia, juxta editionem quam anno 1621 in urbe Duacensi prelo subjicit Nicolaus
Chamart, abbas Bonae Spei, accurante J. P. Migne,.... 1855.

1/ Les contenus accessibles sur le site Gallica sont pour la plupart des reproductions numériques d'oeuvres tombées dans le domaine public provenant des collections de la
BnF.Leur réutilisation s'inscrit dans le cadre de la loi n°78-753 du 17 juillet 1978 :
*La réutilisation non commerciale de ces contenus est libre et gratuite dans le respect de la législation en vigueur et notamment du maintien de la mention de source.
*La réutilisation commerciale de ces contenus est payante et fait l'objet d'une licence. Est entendue par réutilisation commerciale la revente de contenus sous forme de produits
élaborés ou de fourniture de service.

Cliquer ici pour accéder aux tarifs et à la licence

2/ Les contenus de Gallica sont la propriété de la BnF au sens de l'article L.2112-1 du code général de la propriété des personnes publiques.

3/ Quelques contenus sont soumis à un régime de réutilisation particulier. Il s'agit :

*des reproductions de documents protégés par un droit d'auteur appartenant à un tiers. Ces documents ne peuvent être réutilisés, sauf dans le cadre de la copie privée, sans
l'autorisation préalable du titulaire des droits.
*des reproductions de documents conservés dans les bibliothèques ou autres institutions partenaires. Ceux-ci sont signalés par la mention Source gallica.BnF.fr / Bibliothèque
municipale de ... (ou autre partenaire). L'utilisateur est invité à s'informer auprès de ces bibliothèques de leurs conditions de réutilisation.

4/ Gallica constitue une base de données, dont la BnF est le producteur, protégée au sens des articles L341-1 et suivants du code de la propriété intellectuelle.

5/ Les présentes conditions d'utilisation des contenus de Gallica sont régies par la loi française. En cas de réutilisation prévue dans un autre pays, il appartient à chaque utilisateur
de vérifier la conformité de son projet avec le droit de ce pays.

6/ L'utilisateur s'engage à respecter les présentes conditions d'utilisation ainsi que la législation en vigueur, notamment en matière de propriété intellectuelle. En cas de non
respect de ces dispositions, il est notamment passible d'une amende prévue par la loi du 17 juillet 1978.

7/ Pour obtenir un document de Gallica en haute définition, contacter reutilisation@bnf.fr.


PATROLOGLE

CURSUS GOMPLETUS
SIVK
BIBLIOTHKCA DNIVERSALIS, INTKGRA, DNIFORMIS, COMMODA, OECONOMICA,

OMMUM SS. PATRUM, DOCTORUM SCRIPTORUMQUE ECCLESIASTICORUM


oni
AB MVO APOSTOLICO AD INNOCENTII III TEMPORA
FLOUUERUNT;
RECUSIO CHRONOLOGICA
OMNIUMQVM EXSTITERE MONUMENTORUM CATIIOLIC^ETRADITIONISPER DUODECIMPRIORA
ECCLESLE SJECULA,
JUXTAEDITIONES ACCURATISSIMAS,INTERSE CUMQUE NONNULLIS CODICIBUS MANUSCRirTIS COI.LATAS,
PERQUAM DILIGENTER CASTIGATAJ
DISSERTATIONIBUS,COMMENTARIIS LECTIONIBUSQUE VARIANTIBUS CONTINENTER II.LUSTRATA;
OMNIBUS OPERIBUS FOSTAHPLISSIMAS EDITIONES QU^ TRIBUSNOVISSIMIS S.ECULIS DEIIENTUR ABSOLUTAS
DETECTIS, AUCTA;
INDICIBUSPARTICULARIBUSANAL\TICIS,SINGULOS SIVE TOMOS, SIVEAUCTORES ALICUJUS MOMENTI
SUBSEQUENTlSirS,DONATA ',
CAPITULIS INTRAIPSUM TEXTUM RITE DISPOSITIS,NECNON ET TITULISSINGULARUM PAGINARUM MARGINEM
SUPERIOREM DISTINGUENTIBUSSUBJECTAMQUE MATERIAM SIGNIFICANTIBUS, ADOHNATA ;
OPERIBUS CUMDUBIIS TUMAPOCRVPHIS, ALIQUA VEROAUCTORITATE )N ORDINE ADTRADITIONEM
ECCLESIASTICAM POLLENTIBUS, AMPLIFICATAJ
DUOBUS INDICIBUS GENERALIBUS LOCUPLETATA : ALTERO SCILICET REUUM, QUOCONSULTO, QUIDQUID
UNUSQUISQUEPATRUM INQUODLIBET TIIEMA SCRIPSERIT UNOINTUlTUCONSPICIATUR ! AI.TERO
SCIUPTUR/E SACR./E, EX QUOLECTORI COMPERIRE SIT ORVIUM QUINAM PATRES
ET IN QUIBUS OPF.RUMSUORUM LOCISSINGULOS SINGULORUM LIBHORUM
SCRIPTURJE TEXTUS COMMENTATI SINT.
EDITIOACCURATISSIMA, C^TERISQUE OMNIBUS FACILE ANTEPONENDA, Sl PERPENDANTUR : CHARACTERUM NITIDITAS
CIIART^E QUALITAS, 1NTEGRITAS TEXTUS,PERFECTIO CORRECTIONIS, OPERUM RECUSORUM TUMVARIETA
TUMNUMERUS, FORMA VOLUMINUM PERQUAM COMMODA SIBIQUE 1NTOTOOPERISDECUIiSU CONSTANTE
SlMILISjPRETII
EXIGUITAS,PR/ESERTIMQUEISTACOLLECTIO, UNA,METIIODICA ET CIIRONOLOGICA, /
SEXCENTORUM FRAGMENTORUM OPUSCULORUMQUE IIACTENUS HIC ILLIC SPARSORUM,/ 4
PRIMUM AUTEMIN NOSTRABIBLIOTBECA , EX OPERIBUS AD OMNES ^ETATES /
LOCOS,LINGUAS FORMASQUE PERTINENTIBUS, COADUNATORUM.
SERIES SECUNDA,
IN QUA PUODEUNTPATRES, DOCTORES SCRIPTORESQUE ECCLESI/ELATINiK
A GREGORIO MAGNOAD 1NNOCENTIUM III.

RlBLIOTHfiCS
CLERI ONIVKRBfi.
SIVE
CURSUCM IN SINGULOS
COMPLETORUM SCIENTIJSECCLESIASTICiE
RAMOSEDITORE.

PATROI.OGIA
BINAEDITIONETYPISMANDATAEST, ALIANEMPELATINA,ALIAGRJ2CO-LAT1NA.—vVIWEUNT
MILLEET TRECENTISFRANCISSEXAGINTAET DUCENTAVOLUMINA EDITIONISLATINiE;OCJTN^ENTIS
— MERELATINAUNIVERSOSAUCTOREJS
ET MILLETRECENTAGRiECO-LATINiE. TCM OCCIDEJsilSiLES,
TDMORIENTALES EOUIDEMAMPLECTITUR ; HI AUTEM,IN EA,SOLAVERSIONELATINADONAJNTUR.

PATROLOGIiE TOMUS CCIII.

D. PHILIPPUS DE HARVENG, ABBAS BON^ SPEI.

EXCUDEBATUR ET VENIT APUD J.-P. MIGNE EDITOREM,


m VIADICTAPAMBOISE, PROPE PORTAMLUTETLE PARISIORUMVULGO&ENFER NOMINATAM,
SEU PETIT-MONTROUGE.

1855
SvECULUM XII

D. PHILIPPl

ABBATIS BONiE SPEI

SACBlORDINIS PMMOSSTRATEIVSIUIB AUCTORIS DISERTISSIMI

ET

D. BERNARDO CLAR^VALLENSI CONTEMPORANEI

OPERA OMNIA

J¥XTA EDITIONEM QUAM ANNO 1621 IN URBE DUACENSI PRELO SUBJECTT NICOLABS
CHAMART, ABBAS BON^E SPEI

ACCURANTE J.-P. MIGNE


BIBLIOTIIEC^ CLERI nVIVERS^
SIVE
CUftSUCMCOMPLETORUM
IN SINGULOSSCIENTI.EECCLESIASTICJE
RAMOSEDITORE

TOMUS UNICUS

YENIT : 8 FRANCISGALLICIS

EXCUDEBATUR ET VENIT APUD J.-P. MIGNE EDITOREM \


IN VIADICTAVAMBOISE, PROPE PORTAMLUTETI^I PARISIORUMVULGOVENFER NOMINAT&M
SEC PETIT-MONTROUGE

1855
ELENCHUS

AUCTORUM ET OPERUM QUI IN HOD TOMO CCIII CO .TTINSNTUH.

PHILIPPUS DE HARVENG ABBAS BOK/E SPEI.


Epistolae: Col. 1
Commentarius in Cantica. 189
Moralitates in Cantica. 189
De somnio Nabuchodonosor. 585
De salute primi hominis. 593
De damnatione Salomonis. 621
De institutione clericorum. 665
Vita S. Augustini. 205
— S. Amandi. 233
Passio SS. Cyrici et Julitae. 1303
— S. Salvii martyris. 1311
Vita S. Foillani martyris. 1325
— S. Gisleni confessoris. 1337
— S. Landelini confessoris 13^9
— B. Oda? virginis. 1359
— S. Waldetrudis. 1375
Passio S. Agnetis. . 1388
Carmina varia. 1391

,'Ex lypis MIGNE,au PeiU-Monlrougo,


EPISTOLA DEDICATORIA.

Alberto Auslrio nrchiduci, Brabantim auct, Belgarum principt serenissimoac clementissimo.


Philippum hunc nostrum, Serenissime Princeps, e tenebris (quod ei pridem promiseram) ut, quam antea
nunquam videral, lucem aspiceret, ubi primum sustuli, id fecit, ut mihi quidem' visum est, quod omnino fa-
ceret is, cui longa ac prope wlerna retro nocle damnalo ccelum semel inlueri concederetur, qui profecto non
in minorum asirorum aliquod aciem oculorum conjiceret, sed in solem ipsum innata luce minoribus illis
ignibus communicata lanlum rutilatuibus prwfulgentem. Ita noster hic, situ pene confectus licel, simul ac
neis exceplus est manibus, nocte velut cum pulvere delersa slalim ut ccepit enitere, non in aliquem e tuis
te minorem, sed iri ipsum le aspectum defixit, poslulare visus lulelarem ad hoc, ut in illa luce quam adeptns
eral posset perpeluum relineri.
Ego quidem quolies illum legi, diem qui videret, longe dignissimum tolies judicavt, verum ut sub tam au-
fiitli nominis tutela tam angustus prodiret vehemenler oplavi. Quod ergo promiseram, jam prwsto. Inqens
aliauid accipere est, quidpiam donare posse magnis, neque illi minus benejicii conferunt, si dignanlur capere,
quam si donenl. llaque summum hoc beneficium a me meisque, innumeris aliis in nos a Serenissima Cetsi-
tudine Veslra derivatis annumerabitur, quodcum ille sis princeps, quo neque domi, neque foris, neque bellicw
virtuiis, neque justiliw, pietalis, mansuetudinis gloria clariorem celas ulla viderit, parva noslra lamen,qum
dsvotis animis suppliciler ac sotemniter offerimus, non adspernere. Nobiscum equidem nostrw cammoditates,
arw, altariumque ornamenta deberi sese tibi profitenlur. lla quidquid a nobis ad te venit, eo certe nomine
suscipiendum venit, quod sil tuum, quoniam nisi tuis manibus ac humeris esset suffulla nostra Bona-Spes,
omni spe pristini decoris, fulgorisque recuperandi penitus exciderat. Siquidem posteaquam immanis perduel-
lium furor in hos noslros longe laleque, ut el vjcinorum agros calamitosissimam induxisset vastitalem,
domumque hanc atque sacram ipsam ejus mdem igni succendisset, omnis {quaquaversum qumreremus) prce-
tidii perierat exspectalio.
Ast ubi clementiwsum oculis quod fragmentorum ex ejus ruinis superat Veslra conspexit Celsiludo, lum
nos ud instaurandam illam excitavit, et ad exlremum, ut id possemus ad quod hortabalur, munificentiw
sum, quai in religiosas personas locaque pia solet esse largissima, opem contulit. Quola vero hwc est ejus in
nos portio beneficiorum? Ea omnia quoiies ipse vel recogito mente, vel cum meis usurpo sermone, vehemens
in me persentisco desiderium rationis alicujus nanciscendm, qua testata prodeat animi mei, meorumqut
omnium erga illam gralitudo.
Obseerationes equidem nostrm, invictissime Princeps, vota nostra prope continua, pro te ac tuis, pro lui
imperii tranquiUitate, pro tum forlunw prosperitate, pro vita, pro salute lua, toliusque patrice cmlum feriunt,
superosquesollicitanl, el hoc ila de tua summe admirabili humanitate fortiter spero. Mihi lux illa Uue libe-
talitalis ajfulget. Annues esse satis
Asl eslo : noslra illa pro le pietas quamvis magis magisque semper effervescet accrescendo, noois lamen
non est salis, nisi statuere possimus liaberi nos tanlo principi non ingratos. Quare in finem illum liber hic
Serenissimai VestrmCelsiludini dedicatur, ul omnes intelligant illam ipsam spei nostrw basim esse, nullo
lempore collapsuram.
Auclorem vero habet Philippum illum, B. Bernardo synchronum->, ac hujus monasterii nostri prwsulem
secundum, cujus modestia, pieias, religio, cwterwque velul non hominis, sed beati cujuspiam animi, morta-
limn inter cceluscommoranlis virlules quanlm (uerint, a me non dicenlur. Fuerunl visw nulli, cui summee
tion (uerunl admiralioni. Stylo fluit ejus scriptio leni quidem, sed quam pia, tam alla, docta, profunda sua-
viter exprimenle. In quo rarum hoc invenitur, quod auri bene lersw grala sit et dutcis, quod paribus fere
periodorum numeris deducla similiter cadat oratio. Quo genere dicendi ac scribendi delectatum ill«nesse
non admirabitur, qui noveritin ejus vita moribusque,nihilunquam dissonumexslilisse. Quominus illwi quoqite
fitmirum, eumdem, cnm essel in vivis, viros el nobililatis et doctrinm pariter lilulis perilluslres, famitiarisy
simos atque amicissimoshabuisse. Sapiunt enim vel ejus characteres singuli neseio quid, quo perceplo, legenlii
animus eum fuisse qui utrosquejure optimo sibi demererelur haud difficulter persenliscat. Ut verbo omnia
dicam, Norbertum illum inslituli nostri, nostrwque domus fundatoremubiqueredolet, eique non ordinemodo
ac gradus officiiin prwlaluram, verum eliam egregiw merito sanctitatis est vroximus, imo hinc magisquam
PATROL. CCIII. a
vi PIHLIPPUS DE HARVENG ABBASBONJl SPEI.
imle proximus. Jgilur quicunque erga primum illum magna quwpiam est animi propensi aevoiione, dubio
procul, idem eiiam in hunc benevolamentis inclinatione devohelur. Deus immortalis! quam speciosa nobili-
lis esl quw speciosa reddilur sanciiiule! Utraque in Norberto summa fuil, si prior non a genere lantum,
sed et a personw dignitale generosa singulariter allendatur. Ab eo Philippus qnin hawesutriusque sil censen-
dus, nemo dubilarit. Quocirca opusculum ab eo religionis doctrina insignitm monimentum augusto illius
uomini sacratum venio, qui quoniam Norbertum, singularem ul palronum oral alque veneraiur, Philippum
non potesl uon amare. Spem inde hanc, alque hinc inde firmissimam concepi,fulurum, ut qui nostra perculsa,
diruta, prostrata serenissimis oculis non tantum aspexeril, sed et jacentia. ea quw salva malw sorlis elusa
vi permanserunt, propriis opibus excitarit, non aliler sit adspecturus. Hanc etiam spemjuvat ipsius operis
prmcipua qumdamconsideralio, quod exparle potiori, Canticorum explicalione conlineatur. Vixerit ille qui-
dem, cui hwc dicata veviunt, patrim nunquam salis, al naturw satis aliquando; nunquam serius huic quam
iliaoptaverii. Velim ergo ul quw ipsius mens (elicissimoruminter spiriluum cohortesest aliquandvconcenlura,
Philippus prwcinuisse videatur. Eslo, sit exiguus; minus lanlo patrocinio dignus, modo quos naturw com-
munis condilio reddil necessarios, allerius vitm fauslos lulori suo prwnunliel evenlus. Tu ille eris, Serents-
sime Princeps, ed mus decantabit animns in cmlumevocatus (tarde quidem si Deus nos audiai), sed revoca
lus tamen aligaando.
Verumei ntinc is eiis ex cujus nulli alteri comparanda bonilale clemenliaque conmquar, ut cum his ali-
quot Philippi laboribus, ego meique omnes tibi devoti simus atque videamur.
Deusinlerca Opt. Max., Serenissime Princeps,Celsitudinem Vestram mullos bi annos nobis conservetinco-
iumem,a malis omnibus tam animw quam corporis cuslodiat, tandemque ad gloriw ccelestis,Norberli palro-
cinio, unicam laborum pro reip. Chrislianw defensione susceplorum mercedem perducat, quod obsecrans
perm mebU

Strenisstmw Celsiludinis vestrw ooservantissimus cliens

F. Nicolaus CHAMART,

Monaslerii Bonw-Spei humilis abbas.


PROLEGOMENA. YH

PHILIPPI ABBATIS BON^E SPEl

VITA.

Bibliolheca Prwmonstratensis ordinis, Parisiis 1633, fol., p. 508.)


(LEPAIGE,

VpnernbilisPhilippus Harvengius, cognomento Eleemosynarins, monasterii Bonse-Spei Praemonstratensis


ordinis, Camerncensis dieeeesis, abbas secimdus, vir diseriissimos el mirifice doctus, pins et snncliis, et
snncto Bernardo Clarsevallensi familiaris, originem traxit ex mediocris fortunae parenlibus. Sie enim de
seipso epislola decima lerlia loquitnr : « Ne nobiliori plebeins videar adulari, et magis verbo quam opero
gratiam tuam aucupari, elc. > A puerilia sua lilteris admodum dedilus, quadam inlirmitate, licet per
inlervalla, correptus est; ciijus molestins ut minus priesenliret, quam propulsasset facilius, lectioni nr-
denlius insistebat. Puer grandinsciiliis episcopo suo se nltro praesentavU, a quo clericali indulus vesle, et
coronae litulo fiimmnm capitis insignittis, a condilione laicali ad clericalem professionem esl annumera-
lus. Egressus fines adolescentiac suae, dum velut interiori domo juvenlus ejus tenera versaretur, diviim
gralia, qnae potemiorest quam nniurn, colaphum limoris repenlinum ei incussit, et de manibus ejusludi-
cra prislinsc vanilatis, et spein sseculi faltacem , quam avidus amplectebatur, excussit; inovens, imo
cogens euni, nt qui gaudehat clericnm profileri, diulius 11011 differret clericalis religionis legibus cobiberi.
Giala igilur violenlia tractus, obedire monitisnon refugil. Sicque valefaciens saeculo. abjecit quidquid in
illo seductus nmbiebat, habens multa contemptui, qnae ante plurimum dilexerat. Moxad Odonem Bonae Spei
nlibatem, vitae sanclitate elasperitnte celebrem, seconinlit, ul adarclam et sublimemperfbctionis viam eo
magistroacduce uteretur.A quobabitn Praemonstralensis religionis in BonseSpei ecclesia assumpto, ibidem
rlaustrali diversorio se reclusit. Ubi cum et depraeierilis veniam postularet, et pro posse mala praesenlia decli-
narei.adhaecilli locumetexemplumsuffragari plutimum sentiebat.elinvemoporiui uon mediocrileraggau-
debat.Per annum fere iiilegrum ibidem conversalusesl.anlequam ad sacros ordinespromoverelur,etanle-
quam ad mininistrandum altari ullatenus admoveretur. Quibus postmodum inilialus, priorsiuie Bonae Spei
Ecclesiaeeligilur constituilurqiie.Quo inmunere, quamvis multa ad fratrum suorum inslructionem el con-
solationem speclantia dixisset luculenlerque scripsisset, eisque per oclodecim fere annossanclissime prae-
fuisset, quorumdam nibilominus invidia ac livore oppugnatus, gravein persecutionem summumque confli-
ctum, ut ex binis ejus subjunciis lilteris liquet, passus est. < Deploranda cerle est, inquiebat, temporum .
noslrorum injuria, ac hominum praesertim religiosorum seu Deo dedicalorum assueta, obslinataque ne-
quitia, qui status vocalionisqueoblili, livoris acinviditc spirilu excaecali, plerumque viros magis litteralos
ac idoneos, mngisque pios ac religiosos acorriino persequi odio , injuriarum procellis obruere, ac omni
qua possunt via, facta eorum el opera bona, vel lollere, vel oblitterare c;cca et audaci mente consilioque
nou verenlur. > His praeserlim rerum adversnrum conilictibus agilatus venerabilis Philippus, immobilis
perstitii, pietasque ejusac palientia inconciissu, probataque toli mundo patuit el ellulsit. Noverat quippe,
quod Tribtilatio patientiam operatur, patientia autem probdtionem, probalio vero spem; spes aulem non
confundit (Rom. v, 3, 4). Proinde quo niagis oppugnabalur, tanto humilior se jejuniis el oralionibus
exercebat, ac rerum coelestium meditalione, vim laciymaruin profundens, ffuebalur; atque palientis
animi mansueluJine omnia feliciter hilariterque sufferendo, charilalis ofiicia acmulaioribus suis, qua-
cunque ralione possel, exhibere nunquam prueierniillebat. De quibus sicut et de nonnullis ordinis pri-
matibus epislola nona, qu;e est ad Bartholomaeuui Laudunensein episcopum, ct episiola duodecima, acl
Eugenium papam lerlium, conqueritur.
vir beatus sanctitatis et dociiiuae c.laritale non solum Prceinonslratenseni ordinem iiluslravit, sed toti
Ecdesiae Dei luxit. Ea quippe divini iugenii sui monimenta posieris, magua Ecclesiae Dei utilitaie, reli-
quit, quibus fwJeicalholica; veritas et coeiiobiticaclericalisque disciplina illusiralur, vilia prolligantur,
ct piaelidelium mentes ad Dei auiorem, el cccleslis patriae desiderium mirabililer inflammaulur. Odoni
ejusdem BouaeS)>eiprimo ahbali sulTectus, nioiiasticam discipliuam ibidem fratrum discordia utcunque
collupsaiti, niirifiee resliiuil, atquesibi couimissos in spiritu lenilalis sancl.issiine ac piissime rexit. Ad
culmen tanlac erga pauperes el inopes liberalitatis et charitatis ascendit, ul Eleemosynarii uominc in-
signiri nieriierit. Tamlem sanclitaiis laude conspicuus et muliis virlulum lilulis gloriosus, cum prale
1
ciurae sua liiunus fideliler religioseque annis circiler viginli septem administrassel, illudque jani senex in
Adventu Domini anni 1182, reliquisset, in Quadragesima sequenti, sicut vilam suum ad Christi Sal-
vatoris cxemplum direxerat, sic ad ipsum, cxutocorpore, recto cursu migravit.
//.
vni PROLEGOMENA.

NOTITIA HISTORICO-LITTERARIA.

(FABRIC,Bibliolh. med. et inf. Lat., IV, 292.)

Philippus de Harveng, abbas secundus BonccSpei ordinis Praemonstratensis in Hannonia Cameracensjs


diceiesis, diclus ab Eleemosyna sive Eleeinosyuarius, cujns vita ex ejus epistolis el aliis lucubrationibiis
descripta exslat in Joannis Lepaige Biblioih. Praemoiistialcnsi, pag. 508-513, clarus ab A. 1159, el qui
inter alia epitapliium panxit Urhano III, defuncto A. 1187. Scripta ejus junclim ediia a Nicolao Cba-
mart (1) Bonai Spei ahhate, Duaci 1621, fol. Suni autem : Epistolce XXI, quarum decima objorgxtoriu
ad S. Bernardum Claraevallensem. Comnientarius myslicus in Cantica Canticorum, Moralitates in eadem
Canlica, De somnio Nabuchodonosoris, Desalute primi hominis, Dedamnalione Salomonis, De instilulione
clericorum tractalus VI: 1 de clericorum dignitale, 2 scientia, 3 juslilia, 4 conlmentia, 5 obedientin, el
Csiienlio.
Vitasancli Attguslini, Hipponensisepiscopi.
Vila sancti Amandi abbalis et episcopi Trajectensis et in Actis Sanclor., lom. I, Februar. 6, pag.
857-872.
Passio sanclorum Cyridet Julittce.
Passio sancti Salvii martyris.
Vila sancti Foillani.
Vita sancti Guleni confessoriset abbatis. Confcr Carolum Lecoinle ad A. 651, tom. Iti, pag. 303 seq.
Vitasancii Landetini abbalis Crispinettsisin Hannonia.
Vila sanctw Odm virginis cl in Aclis Sanclor., lom. II, Aprilis 20, pag. 773-780.
Vila sanctm Waldelrudis virginis.
Passio ianclw Agnetis virginis et martyris, carmine elegiaco.
Varia carmina, Epitaphia et Logogryphi. Ex cpilaphiis illud in Ivonem habelur etiam in Actis Sanctor.,
t. V, Maii20, p. 248. Csetera siinl in Anselinuni Cantuar., Pelrum Abaelardum.Wilelmun de Conchis,
Btrnardum Clarxvall., Urbanum III, etc.

(1) His addenda Epistola qua A. 1159 Alexandro terlio gralulalur eveclo ad papalem dignitatem;
edita a Dacherio lom. II Spicileg., png. 453 (tom. 111edit. novse, pag. 527).
PHILIPPI DE HARVENG

INCLYTI MONASTERII BONiE SPEI ABBATIS

EPISTOL^.

1 EPISTOLA PRIMA. j disserenti, plerumque lamen ohscura et difficilia


•A
PHILIPPl AD WEDERICUM. vi-
dentur audienti. Hinc est quod ea de qua quaeris
Quwril de operibus sex dierum, an simul aut siicces-
sive ea Deus patraverit, et de lempore creationis senlentia, nobis satis lucida non videlur, et quod de
angelorum atque lapsus primorum purentum. ea poiissimum possimus affirrnare', cerlum nobis
Petis, et instanter pelis, nl, quia cernis apud te fixumque non habelur; quia scilicet tam obsCur»
dnos ab invicem dissentire, dum unam senlenliam est, quod eam qtioque priores nostri ad liquidum
alter allero melius aeslimat se sentire, scribam libi, non viderunt; vel polius quia eam verbis mintis
eui potissimum debeas conseritire. Miror quare hu- sufficientibus exploserunt, vel (quod verius dici
jusmodi a me judicium tam instanter inquiris, potesl) quia desidia et hebetudine opprimimur nos
quare, ut alios prsetermiltam, avnnculi lui scien- leclores, et ad capiendtim quod legimus caliganle
liam super hoc non requiris; qui et luo religioso snmus ingenio tardiores.
studio religiosius congauderet, ei tihi sciscitanti Etsi ergo illi^qui nos lempore, et scienlia pnc-
gratius et prudentius responderet. Est eiiirn ille, cesserunt, eamdem sentcntiam prout decuit pervide-
sicut religiosis moribus insignilus, sic etiam ap- run1!,et eam exponendo satis, ut eis vistim est, lu-
prime litteris eruditus, ut libi et formam proebere 1 cidam reddiderunt: gnobis tamen eorum exposilio
condignae valeat sanctitatis, et nihilominus imper- expositionealtera videtur indigere, nobis, inquam,
tire doctrinam veritalis. Sed, quia libi placuit id a 2 qui desides ad legendum, et hebe.ies ad inlelli-
me non solum sciscitari, verum instanter et humi- gendum, vix etiam levia possumus obtinere. Viden-
liter sciscilari, tandem ulcunque libi conabor re- lur enim plerisque in locis vel contraria dicere,
spondere, ne nie tui sestimes coniemplorem, si ele- vel polius tam diversa, ut a nobis non facile discer-
gero penilus reticere. naiur cujns eoruni nsserlio reciius eligatur : eum
Quseris utrum Deus cnncta simul creaverit, an uiiusquisque in suo sensu abundans recte sibi
sua post invicem opera fecerit, ul secundum moram senlire videatur, nec alter ab altero falsitatis aper-
et ordinem sex dierum, mora el ordo inielligalur lius argualur. Sic quippe divini tractatores eloquii
et operum. Et quod legitur Deus fecisse primo sensum suum niluntur approbare, ut lamen non
illud, postmodum aliud, sic recipiat iniellectus praesumanl alterius improbare : nisi forle illum a
gratiam spirilalis, ul lamen non debeat excludi fide sana cognoverint deviare, vel ei circumstan-
litteralis. liam lectionis manifestius obviare. Sciunt eniin quia
Quaestio haec nimiruhi obscura et difficilis est; divina Scriptura plerisque in loois parit varios in-
unde noniiulli prioruin certavere diu el adhuc sub P ( telleclus, quorum nullus dignus est reprobari,
judice lis esl. In Scripluris enim divinis quaedam qnamvis aller altero possil amplius approbari. Et
inveniunlur tam diversa, ut sibi invicem videantur ideo plerique sic alterutn eoruin eligunt et commen-
adversa, dum alibi Deus sua quasi post invicem dant, ut tamen eos qui aliter senserint errare rion
opera fecisse ostenditur, alibi vero simul omnia contendant. Diversis ergo modis inielligunt quod
creasse manifcslius invenitur. Sed, quia non est fas, scriplum est: « In principio creavit Deus cuelum ct
ut divina Scriplura quidquam dicere coiitrariuni terram (Gen. i), » et ctflera quae sequunlur. Quo-
asseratur, ne repugnans sibi ipsi, rea esse mendacii rtim diversitatem, et longum est in praesenti ad
eonvincatur; reslat ut per omnia verax esse et sibi medium revocare, et superfluum praesenleslillerulas
consona cognoscatur, si adjulus gratia prudens le- lalibus onerare : praesertim cum tu non petieris ut
clor inteiligenliam cousequalur. Huic autem leclori quid super hoc singuli senlianl libi per ordinem
sicut diflicileest ejusdem Scriplurae abscondila in- recenserem, sed ute duobus, quae proposuisli, quirl
tellectu congruo penelrarc; si eadem penetrala mihi videretur polissimum, responderem. Si ergo
mulio difiicilius verbis sufficientibus explnnare: scirem quid divinae scriplor bisioriae Moyses in his
quia, etsi verba sua plana satis et aperta videnlur verbis intelligi voluerit, id et ego potissimum ju ,
PATROL CCIII. 1
3 PHILIPPI DE HARVENGABBATIS BONiE SPEI 4
dicarem, id nimirum ambiguitate postposila, prae- \ minnmus. Cum autem creala est informis illa et
ferendum caeleris affirmarem : quamvis, elsi alius confusa maleria, de qua [poslmodum facta sunl om-
aliter senserit non debeam reprobare, si tamen nia; omnia quodammodo facta sunt, quia in illa
illud consliterit a veritatis regula nequaquam de- non inconvenienter jam dicunt existere, unde ea
viare. Potest enim idem spirilus, qui famulo suo maierialiter conslat procedere.
Moysi ad scribendum verba sua diclavit, qui eorum- Quia ergo Deus in priucipio creavit ccelum et
dem verborum sensum ei congruum inspiravit, po- lerram, id est, incorpoream et corporeain crealu-
test, inquam, et alii in eisdem verbis intellectum ram , non incongrue simul omnia creasse affirma-
allcrum demonstrare, et utrumque tamen a cogni- lur, cum omne quod creatum esi, vel incorporeum
tione veri niinime defraudare. Est autem verisimi- vel corporeum habealur. Quod attendens quidam
lius ut in bis quae Moyses scripsit, quidquid posleri sapiens, cum ipsum vellet Crealorem excellenter et
cjus videve veraciler poluerunt, qui nimirum di- breviter, collaudare; hanc ejus creationem verbis
versi diversis modis ea inlellexerunt, ipse quoque satis evidenlibus visus esl conur.cndare : t Qui vi-
Moyses ad liquidum inlellexerit, ei hanc ei di- vit, inquit, in oelemum, creavit omnia simul (Eccli.
gnalus si' Deus graliam imperlire nt verbis suis xix). > Simui quippe omnia sunt creala, cum in
non adversos, sed diversos intellectus viderit con- B principio, et natura spiritalium, et materia corpo-
venire. ralium esl creala : nec deinceps aliquid vel creari
Quia vcro longum est hanc diversitalem serialim dicitur, vel oriri, cujiis, vel similitudo, in angelis,
«olligere, conabor, ut poslulas, quae poliora viden- vel origo in informi maleria non possit inveniri.
lur, eligere: quae doctores ecclesiaslicos amplius Sed, cum simul eo modo quo dictum est, creala
invenio commendasse, quos aestimo secrela Scriplu- siui omnia, tamen, sicul alibi scriplum 3 esl-
rarum diligenlius et subiilius penelrasse. i ln prin- i prior omnium creala est sapientia (1); > non ilia
cipio (ait) creavit Deus ccelum et terram (Gen. i). • quidem quoeDeo Patri coseterna est el consubstan-
Principium esl Dei Verbum, Dei sapientia, in qua lialis, sed quse creatura est non crealrix, nalura
David perhibente (Psal. cuil, fecisse Deus creditur scilicet rationalis. Quae ideo sapienlia dicitur, quia
•omnia quac nimirum creatrix esl, npn creata, per divinsejsapientise capax efficitur : et ejus est voca-
quam tam spiritalia quam corporalia sunl ureata. bulo non incongrue nominala, cui per inlellectuin
Cceli qtiidem noniine Scriplura signare voluil ifclu- similis est creala. Est aulem creata prior omnium,
ram spirilaleiii, per terram vero, creaturam signa- non temporis anliquilale; sed causa polius etdigni-
vit corporalem : quas Deus in principio, id est, pa- p lale. Non enim tempus erat quando creala est: et
ter in Filio, vel in ipso operandi creavil exordio. ideo non est prior omniiim tempore, quae non esl
Sic ennn quod diclum est, in principio, conve- creata sub lempore. Sed causa prior esl oninium,
nientcr polesl inielligi, ut exordium signetur ope- quia omnia facla sunl propler ipsam, et omnia
ea se ' referunlur ad
randi, quo scilicet Deus, .quae apud praedesli- ipsani: el secundum ipsam omnia
naverat ab aeterno, ccepitexseqni realiier operando. creata sunl quse eum ipsa in proejacenti maleria
In hoc aulem operandi exordio naluram creavit creata sunl. Quia vero ista facla est rationalis, re-
spiritalem, rationalem, intelleciualem, quam idco liqua aulem crealura facla csl irralionalis, ista, ul
coeli nomine voluil dcsignare, quia eam cceleslibus Deo, cui per ralionem siinilis facla erat, prudenter
desideriis voluit inhiare: ut terrenis affectibus li- obedirel, illa vero ul isti propier quam facta eral,
bera, Crealori suo, amoris nexibus inlwererel, et humiliter deserviret : isla procul dubio prior est
illi soli subdita, cunclis irrationabilibus superemi- omnium dignitaleconditionis, quse prselala est om-
nens proesiderel. IIujus nalurae spirilalis sive ra- nibus merito rationis.
lionalis sunl angeli, sunt et animse human*, quo- Est el aliud propter quod prior omnitim non in-
rum angeli siniul, et semel a principio sunt creaii: convenienler posse dici videtur : quia scilicel, cum
nnimse vero Jnunanse processu lemporis et crealae D ista iuvisibilis, el illa visibilium rerum materia pa-
sunl et cieantur, et usque iu iinem sa;culi crea- riler crearclur : ista quidcm formala, creata est non
hunlur.Scd, quamvis quolidie novaeanimsecrcentur, inforniis, illa vero non formala creata est,'sed in-
nova tamen fieri nalura non dicilur: quoniam ani- formis. Sic enim praejacens illa innteria facta est de
maruin spirilalis ralionalisqne esl naiura, et jam a nihilo, ut creata fere comparabilis sit niliilo : et
principio iu angelis hujus ualurae prsecessit crea- nisi ad formam poslinodmn et speciem venirelur,
lura. quid sibi vcllct inforuiis illa confusio, ncscircmr.
In hoc etiam principio, id est, in eodem operandi Natura vcro ralionalis sic creataest, ul proejaceniein
«exordio, creala esi lerra, id est, informis quaedam mate.riam non haberet, sic ab ipso creationis exordio
el confusa maleria, de qua terra facla est, id esl distincta personaliter, ut eam permisla confusio vel
quidquid corporeum est: non solum seilicet ca quam confusa permislio non tenerel : sic formam sor-
terram usilato nomine nuncupamus, sed et aqua, lita conditioni congruam, ut formari deinccps noti
aer, ccelum, quae corporea dislinctis vocabulis no- egerel, sic quidquid ad discretioncin el nuineriiui
(1) De isto ecclesiasiico loco vide B. Thomam i, p. q 41, arl. 3 ad i, ubi et de creata et dc increata
taoienlia illum accepi posse declarat.
S EPISTOLJE. 6
pertinet assecutn, ul in his nibil minus dcbilo pos- A I Si enim nihil vcllet, volunlas non esset: cum nisi a
sideret; Est quippe illi naturaliter insilum el itina- volendo volunias non dicatur, quamvis quid volen-
lum, ut haberet immalerialem snbslantiam, perso- dum sit, non hoc nomine discernatttr.
nalem disianiiam, rationalem inlelligentiam, lam Cseterumcumvoluntalis sil velle : quid nisi bonum
liberam arbitrii poleslatem, ut ad bonum vel ad vel malum econtrario polesi velle? Velle autem est
nialum posset infleciere propriam voluntalem : ad volunlatis : velle honum vel malum hoc erat liber-
bonum quidem non coaclam sedadjutam gralia prae- tatis. Et quid aliuderat vellebonum, quam ad Denm
cedenle, ad malum vero non impulsam, sed elapsam converti : velle malum, quid aliud quam ab ea
eadem gratia deserente. Esl illi naturseconcreata im- averli? Creaia igitur nalura angelica , quia liberam
inortalitas uniformis, acula subtililas, perfeclio mul-. 4 liabuit volunlaiem. Et voluniariam libertaleni,
liformis : discernendi vigor Crealori conformis, et statiui et voltiil volunlate, et quid vellet, elegit li-
ideo meriio diccnda est non inlbrmis. bertale : ct pars eoruin allera, Deum voluit, queni
Quia ergo natura angelica lormata creala est, et suum creatorem et novitel araavii, pars vero altera,
qtiod est i.liiesse , hoc est quodammodo formatam libera nihilominns volimtale, ad volendum aliud d*v
esse, dum ex quo habet esse, ex eo et sic esse; clinavit. Et illa quidem in proposilo confirmalur
oinnia vero visibilia sic conslat quasi imperfecle B gralia et merito liberse voluniatis, et ab eo quem vo-
creari; ut prius in maleria esse habeanl quam for- luil, accipit gratiam firmilalis : ut quse eral, inuta-
mari; rccle sapientia prior omnium esse creata me- bilis per naluram, pro eo scilicet quod de nibilo
moratur, cujus creatio formalione ingenita non post facla est, jam non possit inntari per graiiam, quia
addila consummalur. Verumtamen juxta aliquid ea- bono incommulabili voluniaie sponlanea conjiiiicta
dtfiri informis creata judicalur, pro eo quod sua ei est. Nec ideo lamen liberlas arbitrii diceuda est in-
creatio non quidquid est necessarium largialur : in jurias suslinere, si non polest ulterius malo, sicut
qua, cum multiplicem senserit largilatem polentioe.* primitus, adhairere : imo nunc proprius et conve-
creatricis, restabat ut acciperet grati« benelicium nientius liberum nominatur, cum dono graliae ab
ailjutricis. Erat quippe necessarium, ut ad eum quem omni tam miseria quam limore miseriae liberatur-
suuiii noveral Creaiorem, datum arbilrium conver- Pars auiein ista , quoe tiberam qtioque , ut diclum
leret per amorem : el ei cooperanle gralia eligeret> est, habuit voluntatem, aa seipsam mox conversa,
imo diligeret adhserere, in quo, et cum quo, dona, eam perdidit in qua facta fuerat dignitatem : et quia
quoe acceperat posset in xlernum feliciler possidere. sibi, non Deo, perverse voluit adhoerere , nec in eo ,
llac enim conversione et dileclione suflicienler for- „ quod erat, potuit permanere. Lapsa igilur etin pro-
(
mareiur, et liac formatione stabililer finnaretur : fiindum lenehrarum dimersa, selerno supplicio cru-
nec ultra posset ab eo, vel in modicum dissentire, ciatur, et crucianda in diem jtidicii reservatur : cum
poslqiiam seniel diligendo eligeret obedire. Haecau- adjunctis omnibus qui eam pertinaciter imitanlur,
tcm conversio (2), id est, forma in sua crealione na- illi vermi vivaci etigni inexstingiiibili pariter depu-
luroe esl aiigelicoenon collata sedoblala : ul si eam, lanlur. Sed, quia in his quse diaboli sunl non mullum
eligeret, in nieritum verteretur, si vero se averte- delectabiliter immoramur , his omissis, ad bonos
rct, aeternojuste supplicio puniretur. Eo igitur modo, angelos reverlamur.
creata est, etsi miilta percipiens, non lamen sibii Creati sunt angeli mulabiles quidem per naturam,
sufficiens sed inforriiis, conversa vero ad amandumi quia facti de nihilo muiari poiuerunt, sed non niit-
veram lucem, omnino ei prout decuit fii conformis : taii per gratiam, quia ei a quo facii sunt, adliaese-
pars autem quseaverti voluit non solum mansit velI runt: eique adhserentes manserunl et permanserunt
permansit informis, sed oblatam luceni abjieiens, a-terni, quamvis Creatori aeterno nullatenus coae-
teuebrosa facta est et deformis. Sic decuil rationa- terni. lllitis quippe aeternitas neque inilium noverat,
lem fieri creaturam nl quse habenda erant non ba- neque finem, islorum vero seternilas inilium habuit,
beret omnia per naturam : sed per inlelligenliam etl ]rj sed non finem : quia dum illi ardenti desiderio se
liberum arbilrium quse sua ei creatio conferebat, etL iinpressit, ab illius firrnitate dono graliae non reces-
videret el assequi prsevalercl quod suus ei Condilor sit. Hinc ergo dulcissimse contemplaiioni delecta-
offerebal : et ad id non sine suo merito perveniret, , bililer inhaerendo, et suam mutabiliiatem illius fn-
el ab eonon nisi Voluntale spontanea resiliret. Creatai mitate stabili cohibendo, vicissiludines variosque
igilurslatim nullo spatio medianle converlitur, etl temporum nioius nescit, sed qmdquido Iransiloriun»
eum, a quo erat, amore comDleciitur : et cuin per li- est, supergressa, in illius seternitate aelernnliter re-
berum arbitrium vel in melius vel in deterius-possett quiescit. In qua oeierniiate nunc hoc, nunc aliud
ferri, aspexit et dilexit qttod dignuni fuerat anie- quod est leinporis, non habetur, sed simul et semel
ferri, Voluntatis quippe libertas quae illi naturaliierr beata idenlitas vel eadem bealitas possidetur :.,in
adfuit, sub otio vel ad modicum vacare non potuit,, quam mutatio vel vicissitudinis obumbratio non in-
quin sine dilalione ad aliquid volendum verterelur,, currit, quae per diversa et varia , diverso modo et
alioquin nescio quomodo recte volunlas dicerelur. variabili uon discurrii. Propler hanc oeternilatem
(i) blnbilcm inlelligit, de qua paulo ante, boccst, jrratiam confirmationis , seu ul infra Ioquitur' firmi-
7 PHILIPPI DE HARVENGABBATISBON;E SPEI 0
qua Deoconslal ange.oseoboerere, et Denm in an A num libro xin (cap. 52) dicere videtur : i De crealn,
gelis nibilominus oelernalitcr permanere, eosdem iuquit maleria, qui ejus informitatem sine lemporis
angelos domum oeteruam Apostolitsnominavit, cum interposilione formasli, nnm, cum sil aliud cceli et
adspcrandamcoelestcni inansioncm fidelium nniinos terrsc matcries, aliud coeliet terra' species; materiem
invitavit: < Habemus, inqnil, domum non innnti qtiidcm de omnino nihilo, mundi auiem, speciem
factam, selernam in ccclis (// Cor. v). >llla quideni dc iiiformi materia simiil lamen utrumque fecisli :
domus et noslra et Dei esl, noslrn , quia ad ejus ut maleriam forma niilla niore intercapedine se-
mansionem speramus nos venire, si Deo voluerimtis qucrclur. Yides quod, sicul hic dalur inlelligi,
vel potuerimiis lcge debiia deservire : et Dei est, mundi maieriam et ejus speciem sive formainCreator
quia Deus in ea dignalur habitare, et habilans de- simul fecii, quia inler utramque nnllum spnlium
core eam venustare. Quem decorem David adhuc in tcniporis iiilerjecit : et tnnicn illn prior, ista posle-
lerra posilus jam videbal,et visum fcrvens spirilu rior esse non dtibilniur, sicut idcm Aiiguslinus in
diligebal : cl quia nulli ejusdem mansionis gaudiuin libroConfessionum xn (cap. 19) proieslntur. * Vo-
invidebat, perceplam gratiam sub silentio non pre- ruincsl, iuquit, omne quod ex informi formntur :
mebat. « Domine, inquil, dilexi decorem donius luae prins esse iuforme, deinde formaium. » Ctim ergo
et locum habiiationis gloriae ttise (Psal. xxv). > Hoc B sil, ut vides, omnis informiias anterior, formatio
csl, coelnm,sivecoeli, in quo vel quibus Deus el esse vero ejus, poslerior, ct sic ipsn niundi mntcria sil
dicitur et sedere, ct suarn volunlalem diligil adim- primscva, ut tamen ei sua forma vel species sit
plere : sicttt el in oralionc Doniiriica commendatur, cooeva: resint queri cujusmodi fuerit hsec specics
ei !a Psalmis multolics praedicatur. i Paler, inquit, qtise suoe malcriac sic dicilur iiiteparabiliter colise-
noster, qui cs in coolis(Maltli. vt), et: > Dominus in sisse, ut inicr utranique, nullam constci lemporis
i ccelo sedes ejus (Psal. x); i el: « Deus nosler in intercapediiiein iiicurrisse.
ccelooinnia quaccunquevoluit, fecit (Psal. cxm). Et Qtiidam volunt quod sic.informis illa maleria
quoninm non soluin aute boc coclum, sed nec in ipso conlinuo sit formala, ul qualtior elenicuta sint ab
ccelovicissitudo lemporis invenitur, quia et in sua inviccm separata : el sicut nunc videmus locis con-
bealiludine nilamillit nec fufurum aliquid lempora- gruis assiguaia, cl cunctisquse ineis sunt, tam ani-
liter operitur: ideo cuni fnclum legilur, silet de tcm- manliljiis quam inaiiiniantibus adomaln, quse descri--
poribus, silet de diebus Scriptura, quia omnem huiitur in Cenesi sex dierum nuniero consummala.
lemporis creaturam ista supergredittir crealura. Et Videlur enim eis, quod non satis convenial Crca-
recle in ejus creatione nulla flt meiitio lemporis vel tori, ul in operandi exordio quidquam fecerit i»i-
diei, in qua nulla invenitur varietas temporarise spe- perfeclum, et processu teinporis illud duxerit ad
ciei: quia ubl nunc hoc, nunc aliud non deprehen- perfeclum. Cum sicut potens fucrit de nihilo creare
ditur variari, tempus vel dies non debet nominari. nialeriam pra-jacenlem, sic cx ea formare potuerit
Ipsa etiam lerra cuin facta esse in principio memo- mundum sine mora temporis consequenlem.
ratur, in ejus crcaiione nullum lempus vel dies no- Est ergo illa sex dierum euumeraiio, juxta litte-
minatur : quia illa rertiin corporalitim pronjacens ram non lenenda, scd in eis mystica iiiierprctatio
niateria, qitm lcrroe nomiiic designatur, sine forma requirenda : cum sicul ex istorum inlelligimus docu-
vel specic, sine dislinctione congrua fuisse declara- menlo, oinnia quae illic describuntur, Dcus consiim-
lur. Ubi aulem forma vel species, ordo, mulntio vi- mavcrit in inomento. Ju.vla hunc sensum non solnm
cissiludo nulln eral, lempus procul clubiovel dies homo a principio cuin angelis est crealus, sed et
iiondum eral: quia mutabilium variaeformoererum, csetera oninia, quibus conditis est proelalus: et hsec
exerunt vices.teinporum vel dierum. Sed Iiaecinfor- subila et perfecta exbibitio, dicitur forina reriim,
mitas in eadem inateria non dicitur pcrmanere, jino quani dicit Scriptura consummaiam iiiiervalloeinu-
«tiain tam cito creator voluit removere : ut cuin mcro sex dicrum. Conlra hujusmodi senlenliain
ipsam crealioneni formalio sequereltir, tamen inter n quivis snpiens non prsesumit (nciem obfirmare, ne
ulramque nullum inlervallum tcmporis haherciur. videatur divinam velle polenliam iufirinare,. si boc
Prius quidem maleries est crcata, poslerius est for- noii posse fieri conteniiose perslilerit affirmare:
maln : scd illud prius, boc posletius iempore non cum non possit, quod asserit, aperlo scripitirarum
prnecessit, qnia iulcr utriimqiie nulln, ut dictum esl, tcslimonio confirmare. Verum et alitcr fieri posse,
mora lemporis intercessil. Simul ergo ulnimque Scriplura negare non videtur, inio quasi obmurmu-
faclum est quod post iuvicem fieri diclum est: quia rat, si in ea juxta litteram nil tenelur : prsesertim
unoeodemque nioincnio lemporis materies ejusque cuin propier homines se esse scriplam veracilcr
specics ad csse prodierunt, qtise lamen nequaqnam arbitrelur, ct indignum non judicet, si eorum inlel-
unum eieumdein 5ordinem vcloriginem habueruni. ligentia; condescensione congrua fainulclur.
Prior enim nialeries quam species, non lempore, Recle crgo illa dislinclio scx dicrtini ad litteram
scd origine fuil : quemadmodum sonus canlum , posse inlelligi non negatur, el sua Deus opera per-
flamma lucem, corpus umbram nullo tcmparis intcr- lecisse pcr iuiervalla teiiiponim sDsiimatiir: nec in
vallo praeedit, sedorigiuis ordiue veraciter antecc- hoc tamen omiiipoteiiti ejus potcniioe derogatur,
dit. Hocesl qtiod noster ille Auguslinus inConfcssio- quia hoc non ejus lmbecilliiali, sed voluntali po-
9 EPISTOLyE. 10
lius assignatur. Pottiil quippe alio modo Tacere si A terieni, et speciem Deum simul fecisse, non im-
voluit, sed co forte modo fncere voluil, quem pugnat id, quod ait per moras temporum perfecisse.
ralionali crealurse convenire polius prsevidebal: Aliquoties enim dicitur esse facium, quod tamen
jiropter quam mumliim et ea quse uiundi siint nondum penitusesl peractiim : llabens quanium rei
faciebat. Fecii itaque Deus iiiformem illam male- convenii incboatoe, nondum habens quidquid haben-
riain quam Scriptura inodis variis uominavil, pro- dtun est consummatse. Sic nimirum cuin nascitur
pier quasdam siniilitudines, quas inesse illi non germen de seniine, et profertur arbor de germine :
incongrue judicavil : ut cum homo audiiel ea"m staiim ut educta de tenebris in auras lumiiiis evo-
tnm diversis nominibus minciipari, scirct eam niliil calur, cutictis iiituentibus species arboris demon-
horum ftiisse propric sed pcr simililudiiiem sic stralur. Dicit qui inspicit: Non hoc est lerra, non
vocari. Yocatur eniiu terra, et lerra invisibilis et lapis, sed arbor; dicit et forte cnjus generis arbor :
incomposita : vocatur et abyssus cujus facies tene- Et lamen nondum esl illic umbrosa diffusio ramo-
tiris premebalur, vocatur et aqua snper quam spi- rum, non multiplicilas inmimerabilis foliorum :
riltis ferebalur. Vocatur lena invisibilis, propter nonduni illic flortim varietas speciosa, non dcnique
obscuritalein : incomposila, propter deformitalcin : poinorum suavilas frucluosa. Ha>c autem omuia,
invisibilis, quia luce nondum erat illiiininnla : in- ^ etsi nondti.ii ex illa vel cuin illa nova arbore viden-
composita, quia nondiim formis congruis adornatn. lur exoiiri, possunt tamen in illa non realiter, sed
Vocatur abyssus, propler occuliam profunditatem : c.iusnliter el poleniialiier inveniri : quse quamvis
aqua vero, propler facililaleu) : abyssiis, quia ejus exinde non cliciat inaiius curiosa culloiis, elic.it
profunditas non se proebet liumano pcrviam inspe- lamen vis naluraliter insita per potenliam Crealoris.
ctori aqua vcro, quoniam ad formanduin prseiiel se Sie profecto cum illa inundi materia tencbrosa, di-
facilem Creatori. Sicut. eniin ex humorc aquoso ha- cente Deo < fiat lux > facla esl luminosa : ccepit in
bent gigni oinnia quse gigmintur, sic ex illa infor- ea cceli et lerrse, imo qualuor elementorum spe-
milate Deo dicente omnia formala prodiicuntur. cies sublticere, scd nondum singula locis singulis, et
Dicente illo « fiat lux, facta est lux > (Gen. i) : qua proprietatibus pleniter eininere. Prius vero quam
lucente illitts materiaestatim inlbrtnitas cst formala, dicerel Dcus [fiat lux] illa materia sic iuformis erat,
sed non staliin rerum oinuium forma vel species itl uec visibilis ncc tractabilis haberelur, eliam si
consummata. Nec le nioveat quod noster ille Augu- esset qui id facere conaretur: sed hanc informitalem
stitius dicit, (5) quia Deus cceli et lcrrse maleriem Deus aliqualenus mox formavit, cum eam luce facta
et cceli el terrae spccicm simul fecit : et formam a p illuminans, principales mundi oartes aliquanlula
materia, nulla temporis iuierjeclio separavit, sed specie declaravil.
ulramque siue mora media velox manus ariificis Ad hoc enim lux illa facla esl, ut iliud chaos
copulsvit. Alibi quidem cum de eadem informi ma- incomposilum illustraret, ut lalenteni in eo mundum
leria disputaret et eam grano vcl semini, ex quo fulgore procvio denionsirarei: ut cum singulartini
arbor nascilttr, compararel : dixit in illa inforinitaie partium plenaria dislinclio seqtierelur, id in luca
posse cuncta invisibiliter inveniri, sed ex ea in lu- non in lenebris agcreliir. Et boc « vidit Deus quod
cem per moras temporum exoriri. « Sicul, ail (4), esset boiium (Gen. i), > seilicct ut lux fieret, quae
in ipso grano invisibiliter eiant omnia simul quse quamdam spcciem quatiior elemenlis inftinderel:
per lempora in arborem surgerenl, ila ipse mundus cujus munere quae cuique darelur proprietas cerni
cogitandus est, cuni Dcus omnia simul creavit, possel, shie qua quid invisibilis conlincret materia,
Q liabuissc simul omnia qusc in illo, cum illo fncla iiullus nosset. « Et faclum esl vespere ct mane dies
suul polentialiier nique causnliter, priusquam pcr unus (Gen. i), > id esl lux illa ab ortu vergens ad
lemportim moras ita cxorireiutir quomodo nobis oecasum, et ab occasu, circuitu mobili revertens ad
jam noia sunl. > ortum, spalium diei complevit, quae splendore suo
Vides quin illa priiiioecondilionisopera ad unguem D illius informilatem materioe, sic delevit: ut ultra
noii subilo perdiicuiiliir, sed per moras leinporuin jam informis non esset, et tamen consummata ejus
orittntur : et cum illa informilas sit omnium maler formalio nondum esset. Sectindo quippe dic, id est
rcruin, forma lamen vel species intervallo perfici- secundo lucis hujus circuitu, fccit Deus firmamen-
lur sex diertitn. Et haecquidem Auguslinus secun- ttim quodcoelum noniinavit, idesl a caeteris eum ele-
dum diversas diversorum seulenlias cst Ioculus, ne nientis dislinctione plenaria separavit : ct proprium
alteram videretur reprobare, si solam esset alleram assignaus ci locum, i*i molu etini volubili confir-
proseculus : sciens quia creatori omnium injuria mavit, et quidquid naluroe illius congruebat sic ct
iion inrerlur, si in rebus dubiis, nunc ista, niinc disposuil et disposilum voluil firmiler stnbilire, nt
allera pro captu disputaniiiini anteferlur. Et lameii illud non inveuialur a legc tunc imposita usquc in
ipse in hanc mihi videtur senlenliam polius decli- linem sseculi resilire. Tertio die, id est, tertio lucis
nare, qua dicitur .inlervallo sex dierum sua Deus praedictoe circuitu, quae sub ccelo eranl aquoe sunt
opera consuuimarc : ct quod nit cccli et terrse ma- coiigregatac, et propnis trachonibus sive alveis assi-

(5) Lib. xiu Confess., c. 52. (1) Lib. v de Gones, ad littcram, c. 2.3.
II PHILIPPI DE HARVENG ABBATIS BON.E SPEI 12
gnalse : et arida, quse ci terra vocalur, apparuil, A ea, factum aniea judicatur. Sic mundus processu
qusc cacteris gravior ct immobilis locum inferiorem temporis est perfectus, cum ouine geuus rerum ple-
oblinuit. Intercoelum superius et inferiorem lerram, niter est adeptus; cum sexto die qtiasi excelsior vel
locum aer medius occupavil, quem eodem die ope- excellenlior faclus esl propler hominem digniorem
rosa manus arlificis screnavil : dum aquas quae ab sicut dies sexta hora gradum oblinel alliorem. Cum
ipso ccelo usquead lcrram diffusseerant spissiludine enim in crepusculo matutino noctis caligo resolva-
nebulosa, congregatas siisccperunt terrarum roce- tur, et nocte abeunte, dies sine intervallo temporis
ptncula spatiosa. Ilsec quse procdicla suut in tribtis orialur : infuso terris novosole procul dubio diluce-
primis diebus facta sunl: in quibus sic esl suflicien- scit, sed lamen stnlim dies nieridiano lumine non
ter niuiidi macbina constituta, ut singulis ejus ele- claresc.it. Nox quse fuerat, jnm recessit, et lux ali-
mcnlis locus essel proprius, ordo, forma, vel species qtiantula jam accessil: noiidiim habens qtiidquid
attributa. In bis tribus lege perpetua mundus est habitura est lumiiiis, vel caloris, cum sol pervenerit
ordinatus, in Irabus sequcnlibus, creaturis variis ad cceli medium altioris. In prima quidem hora te-
adornalus : ne quasi inutilis et superfluus haberetiir, nebrosa caligo discutititr, et quaedam rerum subob-
si faclus solummodo propler se videreiur. Ccelum scura facies aperitur, progredienle vero sole au-
igilur quod caeteris elementis prius esse conditum B gmentum accipit claritudo, landemque s.exta hora
invenitur, quarlo die, sole, luna, stellisque variis perficitur claritudinis ejusdem plenitudo. Cum eniui
insignitur : quorum sol jubelur splendore ingenito per intervalla sex horarum ad centrum meridianum
diem illumiiiare, luna vero el sidera per noctem sol ascendil, ipsaiu diem naluraliter sic iliuminal et
coruscare. Prius enim, etsi operante luce illa quam accendit: ut illa in utroque plena et perfccta suffi-
diximus, dies sine dubio fuerunl, lamcn tatili lu- cienler habealur, et ultra jam non proficere, sed
minis non fuerunl: el ad hoc novi solis major cla- defluere vnlealur. Sic informis illa mundi materia,
ritas inslauratur, ut ejus ministerio dics in posle- quasi nox fuit, cum invisibilis et incomposita facla
rum expleattir. Quinto die, aer volatilibus, aqua fuil, sed dicenle Deo : fial lux, qtiasi sol malulinus
natatilibus adornantur, sexlo die in lerris animalia, refulsit, per quem illi malerise quaedam claritas mox
Leslise, replilia, procreanlur, novissiine vero eodem illuxil: cujus prsesenlia el tenebras.nullo duhitante
sexto die Deus hominem de limo terrae plasmavit, removil, el tamen eatndem maieriam ad perfectionem
plasmato animam inspiravit : quem, quia ad imagi- debitam non promovit.Hsecaulem promotio, sensim
nem 7 suam fccil, non corporis fornia, sed excel- per intervallum facta est sex dierum, sexto verodie
lenlia rationis, mler omnia el super omnia quoein consunnnala est omniiim formarerum : cum perfcciis
numdo feceral, gradus voluit esse dignioris. Ipse esl C omnihus, qusenon dignilate, sed temporesun.ipriora,
propter quein, mundum et quoe mundi sunt Deus novissime factus est homo, ejusdem diei, ut dicilur
focil, et ideo cunctis quac ante eum et propter eum sexta hora. Sic mundus et dies videntur quodam-
feceral, sic prsefecit: qiiemadmodum fruclus arbori, niodo convenire, et ad perfectum pariter in senaric
judicio cultoris anleferlur, cum in illius cullura nisi pervenire : dum mundus, ut dictum est, sexlo die
propier ponia ejusdein cuitoris diligentia non affer- hominem accipit cseteris digniorem, et dies sexta
lur. Ilomo igitur propter quem mundus factus esl, Iiora gradum oblinet alliorem.
ipsius mundi quodammodo fructus est, causa qui- Hoecopera sex dierum qui sic inielligil, erroris
dem et uiiliiaie prior, quamvis poslerior tempore, non damnalur, nec huic iiilellectui qtiisquam snne
sicul pomum longe utilius, etsi posterius procedit ex sapiens reluclatur : quia, etsi in his quaediciasuui,
arbore. myslerium mulliplex continetur, iliud tamen litte-
Et forie non incongrue is qtti posl omnia faclus i ali sensui conlrarium non habelur. Sic enim pleris-
cst homo non arbori sed ipsi potitis coniparandus qne in locis Scnpturarum profundilas mvenilur ha-
est pomo : quia sicul arbor sexto profeclu potno gra- beri, ut constet in ea mulla et profunda mysleria
tius ouusiatur, sic mtindus sexto die quasi sextosui T\ coutineri: nec lamen ab ea litleralem inleHigentiam
profecfu faclo landein liomine venuslatur. Posl illud reinoveri, et eo gralius ad friictum intimum perve-
quidem granum vel semen quod supra diximus ar- nitur, quo non solum verbis frondosa, sed et veri-
borem iuvisibiliter coniinere, ipsa radix primuin lale fructuosa litterse superficies inveuilur.
proficiendi locum videtur obtinere : secundum vero Couvenieiiler igitur poiest credi quod homo non
truncus, lerlium rami, quartum frondes, quiulum a principio cum angelis sit creatus, sed poslmodum
flores, sextum et uliiiiium fructus. Sic niniirumposl sexta die de limo lerrse, sicul legitur, sil plasmatus.
informeiu illam mundi maleriam quoe facta primiius Et accepla anima immorlali el incorporea per naiu-
inveuilur iu crealione temporalium, scxto die ad ram, dignitate ingenilse rationis, omnem excesserit
honiinem pervenilur: ut in illo sua Deus opera inve- irrationabilem creaiui-am. Denique vir quidain nostri
niretur consummare, quem quasi fruclum omnium teniporis, religionis habitu et moribus insignilus, et
prse cseleris volebat sublimare. Usque ad hunc ergo lilteris lam divinis quam ssecularibus non mediocri-
muiidi formalio videtur accepisse profectum, in hoc ter erudilus, qui nobis ingenii sui non parva reliquit
vero adducla esl ad perfeclum: Et in ipso mundo monimenla, in quibus inveniunlur non conlempti-
novuni deincepsnil formatur, quiaquidquid fil post- bilia sanse fidei documenla : quodam loco cum de
13 EP1ST0L,E. U
illo primo homine disputaret el corpus ejus de limo, A niinis, vel teneritudine gcrminis inchoantur, utpro-
animam vero de nihilo crealam aflirmarct, sie ait ccssu lemporis in ramos, et folia diffundantur : sed
(5): «Fides catholica hoc polius eligit, et veritati in ipsa creatione, et steriles, robore debito, ramis,
inagis consenlnneumjudicavit, ut credamus animam frondibus venuslnntur, et fertiles poinis eiiam con-
primi hominis qtiando facla est, non de prsejacenti gruis onuslantur. Denique illa paradisus quoe a prin-
aliqua maleria factam, sed de nihilo creatam, ne- cipio, planiala memoratur, ab eo, inquam, principio
que factam a principio quando angeli facli sunt, quo terra herbis, et arboribus adornalur diversorum
sed postea, cum corpus ipstim cui infundenda erat pomorum, copia replebatur; quae, etsi ex arboribus
forniatum est ab ipso creatore, siinul et faclam ct procedere videbatur, non tamen illis, intcrvenlu
'
corpori sociaiam. > Vidcs quia isto asserente fides temporis, poslerior habcbalur. Eapropter cum fieret
Ciitholica elegit, el verilati magis consenlaneum Q primushomo, in eodem pomerio positus perbibetur.
judicavit: ut credatur animam hominis non a prin- ut scilicet, illa plenitiidiuc fructuum, viclus ei sufli-
cipio cum angelis factam esse, sed poslea formato ciens conferretur : cxcepto, quod lignum scienliss
corpore, el faclam, el eidem pariter corpori junctam boni et mali, langi, summa diligentia probibetur,
esse : ut humame animse sil cosevum,et lamen sive nonquia malum essct; sed ut ejus obedientia proba-
illa, sive illud creatis a principio angelis non sequae-" retur. Non enim illum hominem Deus foniiare cce-
vum : nec moveat si dicilur quod Deus imperfeclum pit a puero, sicut ex tunc, et deinceps formatur iu
nil fecerit (Deul. n), cum tamen sua post invicem utero : iu quo necdnm pomis, vel indiget, vel proe-
opera fecerit; quia sic in suo genere singula quoeque valet sustenlari, nec adhuc est idoneus, novis man-
fecil, ul perfeclum faceret, quidquid fecit. Verbi dalorum fnscibus onerari. Sed illum Deus talem fe-
gratia cum dixit Deus: «Fiat lux, > facta est lux cit, ul siatim, et maturitatem haberel pubertatis, et
subito tam perfecta, ut non matulina, sed quasi me- ralionis capax obedire posset legibus sanclitatis : et
ridiana videretur : ut nullas in proliciendo morulas idco crescendi et multiplicandi benedictione munera-
paterelur : qtiod nec secundo, nec terlio, nec ulli tur, et a prsediclo fruclu, augendi graiia meriti rc-
deiuccps diei collalum perhihelur. Post illum enim vocaiur.
primum diem, omnis dies subobscurum ortum acci- Verum, ille angelus qui in principio creatus erat.
pitin crepusculo matulino:et perhorarum momenta qui aversus afCrealore, diabolus factus erat: cum
usque ad sextam incrementum accipiens, et exinde illum hominem in collala justilia stanlem allende-
paulalim deficiens landem clauditur vespertino. llle rei, et felicitati ejus irreparabiliter peiditus invide-
vero unus dies, etsi lenebras habuit vespertinas,non P ret: non prsevalens eum opprimere per violenliam,
tamen habuit matulinas; sed in ipso ortu tantae per- insidiis molitus est circumvenire, ne unde lapsus
fectionis lumen illius est inventum, ul nullum ei fuerat, iJluc ille posset obedientisemerito pervenire.
meridies, lucendi conferrel incrementum. Sicetiam, Nec mirum, si homo, diaboli fraudibus praeveni-
cum diciiur qttia firmamentum Deus fecit (Gen. i), tur, quorum ille iu principio; iste vero sexto die,
sciendum est quia perfectum illud fecil : non a conditus invenilur: ille fervens malilia, jam con-
summo incipiens, ut processu lemporis ad imum sueverat metioribus invidere : iste simplex et rudis
tenderet faciendo, sicut mulier telam lexit cum prius (6), necdum didicerat, hostiles insidias prsecavere.
eam inceperit ordiendo. Hoc et de coeteris elementis Si autem sex dierura opera, ut quidam volunt, nullo
seslimo sentiendum : quod eo die vel lempore con- ab invicem intervallo lemporis secernuntur, et si-
summaniur, quo facla memorantur. Similiter, cum mul creati homo et diabolus asseruntur: tamen quo-
natatilia, vel volalilia, diciiur Deus creavisse, non modo iste ab illo subverti poiuerit, cum uterque si-
corum crealionem, ab ovo credendus est iuccepisse : mul crealus sit, necesse non est quoeri: et si quae-
ul scilicet ovo, congruis foinentis animato, novello- ralur, polest facile responderi. Illa nimjrum quse-
rtim fetuum, produxerit parvitatem, et eosdem pro- stio, quam in quodam libello, te^Sicis invenisse,
cessu temporis, enulriios, tandem ad dcbilam per- D sed quis ejusdem libelli aucior exstiteril, asseris te
duxerfl grandilatem. Non sic illa facia sunt, el hunc nescisse, non est magtti pendpnda, nec debet quera-
orlum, vel profectum penitus nescierunl: sed quoe piam permovere, cum ejus tendiculas possit feslinn
cuiq,ue perfectio competebat; in ipso sui exordio, solutio removere.
protinus acceperunt. ltem, cum animalia, bestiae, re- < Quomodo, inquit, homo diabolica persuasiona
plilia in terra creala sunt, non a conceptu, vel partu, cecidii, cum in eodem momento ulerque creatus sil?>
sicut nunc agilur, inchoata sun>, sed remcta ea, El adjungit:« Diabolus simul creatus et lapsus esl;
quam novimus, nulritoria tarditalc, creala sunt, homo vero de hora sexla tisque ad horam nonam in
qualia, ntinc videmus perfecla robore, vel selaie. suaobedienlia fuit.> Si, ut iste asserit, magis con •
Frulices quoqtie el arbores, non ab inforniitate se- sonal veritati, ul homo et angelus pariter sinl creali,.
(5) Hugo de S. Victore, 1. i De sacramentis, parte, aucloris cujttsdam Latini eo posterioris : < Taiiin
vi, cap. 5. fttlgebat in ruditate, id est, in simplicilate et inex-
(6) Rudem dicit, hoc est inexpertum; quo fere pefienlia prinii hominis gratia, ut nomen illi iiii;:t>-
sensu legitur in homilia de Adamet.Eva apud Cbry-'. nerel, cl futura prophetaret.
sost. toni. I, qusc latncn nun est Chrvsoslomi. sei
15 PHILIPPI DE IIARVENG ABBATIS BO?WGSPEl 10
et angelus slntim cccidil male secutiis propriam ve- A i re, hiijusmodi responsionem nuilliplici verborum
rilatem: homo vero a sexla usque ad nonam injun- copia, considerans indigere. Dispulanti enim
super
ctse obedienlise tenuit sanctitalem; nunquid nonI eo cuilibet, lam multa possuni
opponi, et opponen-
inira hoc spalium, videlicet a sexta usque ad no- libus tam inulta e converso reponi : ut mihi lon-
nam, diabolus potuit insidias homini machinari, ett gum et diflicile videatur, prosequendo ad unguem,
bomo Inndem per easdem insidias supplantari ?? omnia definire, el, ut verum fatear, difliculiatem
9 Major ul vidco quseslio, multoque perplexior• hujusinodi , vires meae non sufliciunt expedire :
orirelur, si quemadniodum simul crealus et la- hic igitur boec mea responsio terminetur : ne
psus angelus perhibetur, sic etiam homo creatus,, prolixitate inutili legenti fastidium generetur.
cum angelo lapsus quoque pariter dicerelttr : quia; Vale.
non csl peropicuiiiii, quomodo cuni persuasore cor- EPISTOLA II.
rtiere persuasus veraciter asseratur ; cum malu PIIILIPPI
ADHERVARDUM.
persuasor corruisse, non incongrue antea videatur. Docet tria necessaria esse
Cum vero a sexla usque ad nooam homo in suai legenti Scripturas sacras;
el
qumrit solvit quomodo Cluistus conlruxeril origi-
obedientia manserit, el angelus creatus slatim ceci- nale peccalum ab Adamo, et lamen iu eo (uerit
derit; quis dubitet, quomodo isle ab illo male sua- B conlenlus sccundum curnem.
denle subverti poliieril, cuni ille tantum spaliumj Solebas mihi liitcrulas simplices mittere, et ego
persuailcndi habuerit ? Quamvis.ex eo quod a sexta, libi simili forma rescribere, in quibus nil nisi vel
usque ad nonain, bomo in sua obedientia mansisse, dilectio mulua signabaltir, vel aliquid nullius, aut
affirnialiir, oriri niihi alia qtiaeslio videalur, quse. parvi ponderis, habeatur. Non vero longe alias milii
polesl, et ad qtiserendum quosvis parvulos permo- lilteras delegasli : quibus meam parvilalem nou
vere, et ad solvendum nonniillos forle grandiiiscuiosj mediocriter aggravasti : dum in eis qusestionem
exercere. Si eniui angelus in principio faclus esl, satis dilflcilem posuisti, cujus solulionem a me di-
quod a nullo qui recte snpiat, dubitalur, el cum, ligentiiis requisisti. Hanc auiem quoeslionem, ut
eodem angelo, sicut isti placet, homo esse couditus, ais, iu tuorum doclorum auribus, quam saepissime
yflirmatur ; quare a sexta usque ad nonam, etnoii ! disiillasti, quorum scientia pelli tuam iguoraiiliam
potius a piiina usque ad nonam, fuisse obediensi sestitnasti: ad quorum responsionem duni quasi pen-
proeilicalur, cuni sexta hora, nisi quinque prseces- deies, inientus sermo eOruin, ut ais, verboienus
serint, veraciter non dicalur ? illud autem princi- disptitans ad hujus rei enodationein, quam indignus,
piiiin quinque horae nullalenus praecesserunl : Et tam ineflicax esl invcnlus. In qtio etiam diclo vide-
hora quae omnes reliquas antecedit, non sexta, sed[ ^ ris quodaminodo ejusdein qusestionis gravedinem
prima tropice noiiiiiialur, et ideo a prima, non a, exaggerare, et meipsum ex obiiquo amplius aggra-
sexta, recle hominis obedientia commendatur. Sed, vare : dum quasi lemerilatis riie asseres arguen-
quoniam de liac hora, nibil certuni in Scripluris; dum, si quod lui doctores uon sufliciunt enodnre,
canonicis recolo me legisse, el quola hora factus; ego prsesumpsero procnciter atteniare. Sed forte
sit homo, non illas audeo definisse : hujus rei judi- boc te sensisse nec etiam dcheo suspicari, el quod
cium, illi debemus commendare, qui hominem et; simpliciter diclum cst, astutiae uon convenit inipu-
faclum cmn angelis, et faclum sexta hora niiitur tari: ne argulior inveniar ad accusanduni simplici-
alBrmare : qui niiratur, quo modo diaboli persua- latem tuaelocutionis quam ad enodandum perplexi-
sione homo dicendiis sit corruisse, ctim ille lapsus; laiem propositse quscstionis. Hoc igilnr omisso ,
slalim ceciderit : isle vero a sexta usque ad nonam sic tenlabo respondere libi diligentius iuquiren-
in sua videatur obedientia permansisse. Illud sine ti, ut tauieii non prsejudicem melius senlienti : quia
reprehcnsione potest veraciler aflirmari, quod in- eisi noii possim libi satisfaccre dubilanti, non iuvi-
venilur ScPlplu^ canonica proteslari : qttia vide- deo subtilius ei eflicacius dispulanii.
licet hoino, piopler qtiem mundus est creatus, sexto, rn Dubitas quidem et quaeris, cum Chrisli caro in
die cscteris posterior animantibus estplasmatus. Cui Iiimbis fueiit Adse, sicul et nostra : quomodo non
assertioni, ctsi inicllectus congruit spiritualis, non inde etipsa peccatum conlraxerit sicul et nostra ?
tainen est absonus Iilleralis : ut cum in ea mysii- Et ne forte verba lua libi exciderint, ea breviier
cum aliquid subliliter vesligetur : tamen juxta lil- recensebo, ct ad ea poslmodtim quod Chrislus ipse
lcram posse nccipi non negetur. dederit, respondebo. Cum diciinus, inquis, omnes
Ad id quod qtiaesisti, ulrum simul, an post invi- fuimus in Adam : hsec universitas, ila stisedictionis
cein sua Deus opcra fecerit, hsec existimavi fuisse complexu huinanoe propaginis 10 seminario deri-
respondenda , tuo prudenli cominitiens judicio, vatos homines colligil, ut et Cbristum una nohis-
utrum tenenda sint, vel forte respuenda. Ad id vero cum retineat. Cum vero dicimus, « Omnes peccavi-
q»od qnacsisli : utrum alii, quam ei cui semel com- nuis in Adam, > hoec uuiversitas jam curtali am-
misius est, quivis grave suum facinus debeat con- plexus, parcioris circuli, miuoris conlinentiae ila
literi, paratus illius judicio et digne flere quod acium ciroa humani generis fines coarctatur : ut incor-
est, el digna inposterum observantia cohiberi : ruplae naturse Christum vereatur amplecti. Constat
pace lua fraler, in praescnti superscdeo respondc- lanien et irrefragabililcr verum est: quia quam
17 EPISTOL.E. 1$
nostroe, lam et carnis Clirisli una caro Adse pec- A habctur : tamcu nisi eo danle, quoa possil acui, non
cando corrupta materies proecessit. Cum igilur caro liubeiur.
Adse peccalo inobedieniiaa suum immortalilatis de- Propler quod Apostolus cum dixisset Timotheo :
corem exuerit, aut semiplene corrupla est, aut < Inlellige quae dico, > stalim subjunxil : < Dabit
plene el lota. Quomodo autem caro Adoe, sicut enim libi Dominus intelleclum (// Tim. u), > satis
nec niea peccalo concupiscentiae semiplene potuit liquido manifestans, quia inlelligendi inensiira non
corrumpi, non legi; non inlellexi: non eliam, ut est sila in hominis voluntate, sed -iii Domini gra-
arbilror, possem doceri. Si aulem plene el tola cor- tuita largitate. Quam largitatem et Isaias procdicat,
rupta est, quomodo caro Christi quoe a lumbis pec- dicens: < Dominus Deus aperuit mihi aurem (Isa.
caloris Adse, defliixil, illausa servabitur? legi, non L). > Et Lucas evangelista : « Aperuit, inquit, illis
inlellexi : uon dico non possem, sed 11011 possum sensum, ul inlelligerent Scripluras (Luc. xxiv). »
doceri. Vides quia Dominus Tiniolheo dal inlellectum, au-
Haecest luoecontinenlia quoestionis, hoc est unde rem aperit Isaioe, sensum aposlolis, ul Scripturas
dubilas, unde nie consulis. Gaudeo crgo, quod di- intelligant ; qui, econtra, claudit eis de qiiibus
vinis studes litteris erudiri, sed in eis volo te do- Aposlolus: < Non inleHigenles ail, ncque quoelo-
cibilcm inveniri : ne vel sludium tuum crassa in- B quiinlur, neque de qtiibus affirmanl (/ Tim. l). >
faluet hebeludo, vel agililatem ingenii proepediat Ciim vero tam studium qtiaiu ingeiiium sibi quis
lumoris aegriludo. Divinartim quippe lectori Scri- viderit abundare, et occulia Scriplurarum mysteria
ptura>um tria ut seslimo valde stinl necessaria, sine cceperit penelrare, necessario etiam humilitatem
quibus earumdem Scripiurarum, non acquirilur per- adjungere fesiinabit, sine qua pro nihilo caetera
fecla scienlia, videlicet siudium, ingenium, humi- congregabil. Haec autem humiliias, non solum ne-
litas. Studium csl, ut tu eliam nosli, diligens assi- cessaria est ei, ctim secreta Scriplurarum pandun-
duilas legendi. Ingeniuin vero naluralis agililasca- tur, verum etiam cum eadem absconduntur : ne vel
piendi. Humiliias aiiiem esl animi depressio, sive iiilelligens, in se potius, quam in Dominoglorietur,
cum datttr, sive.cum noii dalur gralia intelligendi. vel non intelligens, non suam larditalem, sed seri-
Sludiiiin quidem adeo necessarium est ci qui divi- plurnin potitis reprehensibilem arhiiretur. Plerique
nas litteras opialscire, ut illas, sine illo non facile enim cum ea, qtioe legtini, inielligiinl, superbe glo-
qtieat scire : quia tam immensiini, tam profiindum riantur, cumvero non inlelligunt, superbiusstoma-
pelagus non nisi laboriosa lecloris assiduilas appre- •chantur: exlimantes digniim penitus reprehendi,
hendit, qui vel oiio ignavum et nc.gligenteni aui- quidquid viderinl httmana ralione non posse com-
mtim non iulendil, vel infrucluoso et ssecuiari nego- prehendi.
tio sludium mm impendil. Ea enim quoe necesse Cseleruniprudens Iector, cum quidjintelligil, debet
est sciri, uuo in loco, non possunt oniuia reperiri: non in se, sed in Doniino gloriari, et id quod non
el ideo necesse est legendo frequeulius multa revol- intelligil, huniiliter venerari : isciens vei^um esse
vi, ut frequenli lectione possit ignoranlise caligo quidquid- Scriptura cnnonica prolestatur, quamvis
resolvi. Denique apud Iilleras saeculares dicil qui- non nbomnibtis a>qualilercapiatur. Ob hoc aulem non-
dam : quod quis sapiens esse uou polerit, nisi mulia nulla occullantur, utdiligenlius inquirantur, invenla
legeiit. Ideo et Aposlolus cum Timotheum iiistruc- stridius leneantur: el (si forte invenfa non fuerint)
ret : « Attende, inqiiit, Ieclioni (/ jTim.iv). >El ne ea, leetor humilitate debita venerelur, magisque rion-
hrevis legendi aitenlio sufficere putaretur, subjun- nunquam repulsus humiliando proficiat, quamsinul-
gil: « 1ii liis mediiare, iu his eslo (ibid.). i Si crgo lum Jlonmino repulsam palerelur. Quia ergolibi et
Scripturas scire desideras, in his oporiel te versari, studium et ingeiiium adesse non ignoro, restat ut
iu his esse, in his assiduilale congrua, medilari ; ulrumque, hiimilitatis gralia muhialur: sicque de
quia quod faslidioso et negligenii occludiiur, slu- eo quo ihtelligis gaudeas, ttt id quod non intelligis,
dioso et instantius ptilsanti aperilur. Ingenium quo- r. non lameu libi absonum videalur, nec diflicultatem
que non mediocriler necessarium est leclori, sine inlelligcndi doclortim dispulalioni, sed luse larditali
quo fiustra quis operam litlerario dat labori : quia huniiliter impula, occlusumque ostium, noli blas-
nullam, vel parvani assequitur scieniiam assidui- phemiis lapidare ; sed debita veneralione saluta.
lale legendi, uisi adsit gralia cnpiendi. Unde ct Miraris, cuin in Adam Cbristus fuerit, siculet nos:
Paulus de quibusdam, ait : « Semper discenles et cur non inde peccalum, et ipse conlraxerit, sicut et
nuiiqiiam ad scienliain verilatis pervenientes (// nos. Cuiii enim dicilur : « Omnes in Adam fuimus,»
Tim. m). > Hoc aulem ingenium non est silum in in hac univcrsilate conlinelur et Christus : cum
arbilrio humanse voluntalls, sed divinse solius cst vero dicitur : « Omnes in Adam peccavimus, > ab
beneficium largitatis, quae sicut hominihus dat vel hac universiiale excipilur Cbrisius. Neque eiiim in
nasci, vel vivere proul vult? sic eisdem, intelligen- Adam peccavit, qui nusquam, vel nunquam pecca-
liae dona dividit prout vtilt. Orandus est ergo Deus, vit: < de quo Scriptura, Qui peccatum, inquit, non
ul compelenlem inlelligenliam larginlur, ne di- fecit. > Cum ergo, de Adam loquens, Aposlolus
scendi appetilus, obserato adilu repulsnm palialur: dicit : «In quo omnes pcccaverunl (Rom. m), > etsi
quia, elsi lima sludii neccsse est ingenium acui cum Chrislum ibidem non excipit, eum tamen debere
19 PIIILIPPI DE HARVENG ABBATIS BONM SPEl 20
excipi,alibi manifesiat, ubi de eo dicit : < Eum qui A j| cianlur, ut ad generamlum, non nisi libidine mo-
non novcrat peccatum (// Cor. v). > Unde constat veaniur. Hoc est unde Adam filios suos sic infecil,
quia non omnes in Adam peccaverunt, qui lamen in sic qitasi in radice posterilatis suoeseriem labefecil:
Adam fueriint (7). Sed illud veraciler dicilur, quia ul qiioniam in generando, non solum caro sed «t
omnes qtii peccaverunt, in Adam peccaverunl. Sicut concupiscenlia carnalisoperatur.qiiicunquegigiiiiur
cnim omues qui riascittiri eramus de Adafm,fuimus eomodo, ejiisdem realu concupiscentise teneatur.
in Adam : sic oriines qtii peccatores nasciluri era- Licetenim virum et feminani jungal non adulterina
miis de Adam peccavimus in Adam. Ubi primo copula, sed potius conjugalis, licel non luxuriandi,
videndum eslquomodo in Adam fuimus : qui eo tem- sed generandi gralia celebrelur complexus mariia-
porc rionduin fuinuis. Sicut enim nonduin snnt, qui lis; licet Abraham centenariiis.el Sara nonagenaria
post mullos annos nasciluri sunt: sic uos qui modo ad generandum promissum Isaac copulentur (Gen.
sumtis, lenipore Atlain nondtim fuiinus. Sed i' eo xvin; Luc. l); licel Zacbarias ct Elisabelh in gene-
fuisse dicimur in ilIo,quia exislendi originem snm- rando praecursorem Domini, praenunlianli angelo
psirnns ah illo : in quo fuil et creante Deo nalura qiiodammodo famulentur, lameii jusli parenlcs
semiiialis, el peccatocxigeiiteconcupiscenlia carna- justum filium non possunt generare, quia sine con-
lis : a quibiis propagatio generis liumani exorditim cupiscentia non possunt generaie. Eget ergo tam
siimpsit, quas quisque noslrum sibi tempore succ Joannes, quam Isaac medicamento circumcisidnis
conceplionis assumpsil. Facto quidem primo illo ad abolendum generalionis contagium (8), qnOniain
Jiomine, vel primis honiinibus dixil Deus:< Crescile n quibus accipiunl ul sinl homincs, ab illisaecipiunl
cl multiplicamini, et repleie lerram (Gen. i). Ex'quo ul injusti sitil honiines : cum ab illis trnhurit, uori
intelligiltir, quia factos illos Deus voluit muliiplica- solum carnis substantiam, sed et carnis concupi-
ri, el cx iis alios hoininespropagari: quos processu ecenliam. Secundum hoc aulem in parenlibus dicuu-
lemporis consummaios, virtule nierilorum fransfer- tur fuisse, quod eos a parentibus ccrium est acce-
ret ad cceleslia , imminiitum supplere niiinerum pisse : unde elinillis quodammodo peccasset judi-
nngelorum. Erat ergo jam luiic in Adam seniinarium cantur, per qtiorum concupiscentiam generamur.
posteritatis, quo gignere filios potuisset nutti liberae ldco Aposlolus, cum ad Hebrscos de Levilico sacer-
voluntalis : qui el sine impulsu libidinis se gremio dotio loqueretur, et quanlum illud a Cbrisli sacer-
uxoris maritus infudisset, et illa sine danino inle- dotio differat, ostendere conare.i»r : dixit, quia cum
grilatis concipiens, maturo tempore sine gemilu Abrahae sacerdos Melchisedech obviavii, in eodem
peperisset. El quoniam generantes, nil prseler car- _ Abraham Levi, qui in Iumbis ejus erat, quodam-
nem ad genitos transfudissent, el genili nil prauer niododecimavit (Hebr. vn). In lumbis quidem Abrahse
carnem a generantibus accepissent : secundum eam Levi erat, secundum id quod de illo erat processu
solam in parentibus fuisse filii veraciler dicerentur, leniporis acceplurus, secundum ralionem seminalem
a quihus solius ejusdem carnis originem sortireiuur. 12 quapercomplexum cpncupiscenlialem, dcmntre
Verum antequam id accideret mandatum Dei, primi erat longo post lempore nascilurus:secundum quem
honiines transgrediuntur, et praevaricaiiouis rei, lali modtim.etipse Abraham delumbisparenlum stiorum
sentenlia feriuntur : ut qni Deo superiori nolueruni fuerat propagatus, unde lam ipse, quam Levi, con-
obedienler adhaerere, inferioris sui, id est, corporis grue est a Melchisedech decimatus. Decinialio illa
conluinacem rebellionem cogerentur miserabiliter qua Melchisedech non decimalus esl, sed potitis
sustinere. Infligitur enim concupiscentia membris decimavit, medicinam illam signat, qua Christus non.
eorum quaegenilalia noniiiiantur, senliunlque in eis sanalus est, sed sanavit: qui niniirtim sumpsit a
molum, unde merito confundantur : quia, ctim anle nobis, unde nobis misericorditer mederetur, cuni
peccalum volunlalis arbitrio, sictit coelern, subde- suscipiens carnem noslram, non sibi, sed nobis
rentur, posl peccatum, velinl, nolin sii, illainslinctu polius nasceretur. Levi quippe, vel Abroham, imo
libidinis commoventur. Eadem vero membra, et ante j) nos omnes egemus salubri medicina, qui lelhalem
peccatum genitalia quidem erant, sed pudenda uon morbum in generalionis noslree coiiiraxiuius offici-
erant: qtiia nulla in eis concupiscenlia, nullus inde- na : in qua, quia concupiscenliae carnalis cfferbuit
cens appetilus, nulla repugnanlia, nulla prorsus appelitus, nullus inde prodiilqui non esseleidcm cou-
erat inquietiido, sed honesias, mundilia, tranqtiilli- cupiscenlioemaculis irretilus.
las, obedieridia, sanctitudo. Post peccatum merito> Oinnes ergo, qui eo modo tain incommodo sumus
pudenda nominantur : quoniam adco spiritu relu- nati, originalis culpoesumus vinculis obligati : imc
(7) Vidccql. 22, 23 passim.
(8) Haeccontraria vidcntur essc iis qtioe Luc. i ,, id quod legilur Lucae i, v. 41, sicut ipsa S. Eli-
v. 15, iegtininr dicla angelo ipsi Zachariae, quibus snbeth dicitur ibi replela Spiritu sancto, et Za-
])romillilur filitis qui replehilur Spirilu sanclo|, charias similiter v. 67|; .quam tamen repletionera
adhuc ex «lulero. Quibus tamen lectis, Aiiguslintis lteino dixeril intelligendam esse ipsam justificalio-
epistola 57, ad Dardanum; S.' Thoiri. III p., q. 27, nem. Est ergo repletus S. Joannes Spiritu sancto,
articnlo sexto, et beatus Bernardns episl. 174, sicut Jeremias fuit sanctificatus, id est eleclus ad
dttbii manent de sanctificatione, id est justifica- niunus propheticum quod est sanelum, imo se esse
lione sancli Joannis in utcro; uam potuit csse re- jam propbelam spiritu prophelioe donatum aoeruit
plcius Spiritu sancto, ad hoc niinirum ut faceret dum Exsuttavit infnns inuiero (Luc. l, 41).
21 EPISTOL/E. 22
aiilequara in hanc lucem veniamus, in ipso conce- A mater nostra, in Scripturis plerttmque nomiiialur,
ptu, morti sumus miserabiliter destinali, et licet de ciijusgreniio nostracarnalitaspropngalur.< Pater,
uon actuali, lainen originali peceato condemnati. inquit, meus et matcr mea dereliquerunt me : Do-
Quodpeccatum ob hoc originale merito nominalur, minus autem assumpsit me(Psa/. xvi).>Pater nosler
quia xstu concupiscentiseper qunm generandi opera diahoius fuit, mater vero conciipisceiilia, quia illo
consttmmatur, illi primi homines, cxigente inobe- siiggerente.etistablandienle concipiniur.etiiascinmr
dienlia primilus inflammantur ; a quibus ea;teri in peccatis, et tam diu obnoxii morti sumus, donec
homines, ductaconcupisceniialileroriginepropagan- sic genitos regeneret divinoegratia pietaiis, Rcgene-
lur. Vel forte oh hocorigiuale non immeriio dicitur, rati vero, jnm originali vinculo non tenemur, scd
quia ille mottis indecens, vel prurigo, nostrae carnis in carne lamen fomes concupiscenliaercmanet, quo
quasi quoddam vitium est et origo : dum pcr com- a.l augcndum meriliim exercemur: non ul deinceps
plexum maris et feminse nullus peuiliis gcneratur, nobis ofliciat (si tanien praescriptis legibus refrene-
nisi primum caro seminanlis impulsu libidinis exci- tur) : sed ut posleros inficial, si quis tamen per
tatur. Quia ergo prius cnro concupiscit, el poslmo- eamdem coucupiscruiiain generelur. Pulchrc Mel-
dum general, recte non lam caro quam concopi- chiscdech, queni nosli Chrisli figuram lenuissc,
sceulfa ejus, nostra debel origo judicari : et ideo B « sine pntre, sine mnirc, sine genenlogia, > ab Ape
peccatum, quod per illaiii nobis dicilurirrogari, non stolo (Uebr. vu) inlrodiicitur exstilisse: quia conslat
,.iiiconvoiiienleroriginale meruit nominari. Hoc pec- Chrisium, nec eo modo geniluni,nec eo modo qtiem-
cato ab Adam usque ad Chrisliim, omnes procul piam genuisse. Neque enim iu sua genitura nosirum
dubio vinculanlur, quia omnes pcr concupisceiiliam leiitiil ordinem,neqtte a carnali concupiscenlia car-
generjntiir : et ideo necesse habent a Christo deci- riis suoeduxit origincm : quia ninlrem ejus in con-
mnri, id est, ejus sacraiuentis salularibus cxpiari ; cipiendo, libido non prsevenit, sed ut conciperet
Chrislns vero nulla expiatione indiguit, quia sic spiritalis in enm infusio supervenit. Propler qtiod
accepil camem de Virgine, ul illa complexus viriles nit : « Ecce venit princeps mundi, cl in me nihil
non sentiret, nec aliquam in concipiendo concttpi- inveniel. > Nihil ulique suum. Concepit enim
scenliam prsesenliret. Cum enim nullus noslruni,siue Virgo de Spiritu, el concepli origo ex Yerboest,'
complexumaris et feminoegeneretur,idem atilcmcom- sicut aitgelo lesianle perhibetur, et noslrae iidei
plexus, non nisiper concupiscenliam comsnmmetur; confessio profiletur : « Quod enim, inquil, in ea
oh hoc sine accessu et semine patris sumerevoluit nalum cst, de Spirilu sancto est (Matth. 1).>Meusille
Christus carnem in ulero malris, ut oinneni prorsus Augustinus(9): <Ratio,inquil, conceplioiiisejusnoiia
conciipisceiiliam relegaret, eloriginem carnissuae, ^ 13 semine virili, sed longe aliter ac desuper venit.>
originalis macula non faedaret. Traxit ergo de matre Ililarius, catholicae fidei prsetlicator orthodoxus :
non fervorem libidinis, quem illa in concipiendo , <Non cnim, inquit, Maria corpori originem delit,
nec stium, nec allerius experitur, sed carnis mate- licet ad crementa parlumque corporis omne quod
riam, quse pnra et tranquilla, ct nttllo commota sexus stii esl nalurale coutulerii. >Et infra : «Caro,
liirbine reperitur : sancli Spiritus in eam abtindan- inquit, non aliuiide origincm sumpserat, quam ex
tiore gratia descendenle,et ab ea omnem, tumultuosoe Verbo. > Et longe infra : « Cum natus sil, inquit,
libidinis iirimundiliam repcllente. < Spiritus, iuqtiil, lege hominum, non lamen lege hominum conceplus
sanclus superveniet in te, el virtus Allissimi esl: habens in se et conslilutionem humanae condi-
obumbrabit libi (Luc. i). > Superveniel quidcin, ut lionis in pariu, et ipse extra conslilutionem condi- '
tanquam rtibus inviolabiliter accendaris (Exod. m), tionis in origine. > Et ilerum : « Origo, inqnit, non
obuinbrabit vero, ne carnalis sestumconcupiscentiae hominis est: nato eo de conceptione Spiritus san-
patiaris. Superveniet, inquam, ut eflicial novo quo- cli. > Vides quia cum Dei Filius incarnalur, non
dam et mirahili genere le fecuudam ; obumbrabit carnalis illecebra, sed Dei Spirilus operalur, matris
vero, ut eamdem fecunditatem nullius reddat libi- integritas virili complexu nullntenus violalur :
dinis appetilus immundam. Voluit quidem el potuit, nulla concupiscenlia, sed sola camis subslantia
qui omnia qiiaecunquevoluilfecit, sic in ulcro Vir- ministratitr. Qui ergo non a carnalibus desideriis,
ginis incarnari, ul eadem caro, non a carnali concti- more nostro, sed desuper originem carriis traxit,
piscenlia originem ducerelsicut noslra,'sed aVerbo: profeclo in conceplione originale vitiuin non con-
ulin boc recte caro illitts a noslra differre judice- trnxil: quia non aiiunde cuilibet nascenti pecca-
lur, quod longe diversam originerti habere perhi- lum ascribitur, quam quod ei per parentum concu-
betur. Nostrueetenim carni, ut paulo anle dicttim pisccntiam, seminali ratione, transcribitur. Si eniin
est, concupiscentia carnalis originem minislravit, et ego sine parentum.concnpiscentia concipi po-
qiiae*parentes nostros cum ad gignendum accede- luissem, forte (10) originalibus vinculis obstriclus
rent, inflammavit: unde et eadem concupiscentia non fuissem : quia nil ab eis prseter carnis sub-
(9) De Genesi ad lilt., lib. x, cap. 20. arl. Gad 1(5.Sectts, si aliquis ita sine parenium
(10) Dicit forte;nam,si miraculosefierel,ut actua- conciipiscenliaconciperelur, ul materialiter taiitum
lis coricupiscentia seu libido loialiler removeretur, nnsccretur de illis, el non seminaliler D. Thom.,
coilu manenle, tamen, niliilominns proles contraherei art. 7 el l,-2, q. 8l,art. i.
peccatum originate, ait B. Thoin. q. 4, de malo.
23 PHILIPPl DE HARYENGABBATIS BON;E SPEI 24
slanliam acccpissem : per quam homo lanlum, non » oeqttari : sludeamus saliem eum, etsi a longe, se-
liouio perditus exstitissem; Sic etiam, quia Virgo quendo tamen utciinqtie imitari. Beala quippeChri-
sauCto plena Spiritu, de carnali concupiscentia non sti paupertas, quoe nostrarum divitiarum aculeos
concepit, el ex ea proeter carnein Dei Filius nil rioluil experiri : quoevoce sua clamans ad Doniinui»
acccpit: non imineriio idem Christus immuuis est meruit exaudiri. «Iste, inquit, pauper clamavil, el
a peccalo, ulpote nui nec natus, nec conceptus esl Dominus exaudivit eum (Psal. xxxni), > pauper a
in peccalo. Sive ergo Levi dicatur in Abraham crimine, pauper a vitiis, pauper non deponens, sed
deciinari (Hebr. vn), sive in Aclam ejus posleriias nunquam assumens gibbum camelorum : pauper
rcalu proevaricaliouis obligari : nihil hortiui ;nl suos semulos beans, quia « veslrum, inquit, est
Clirislum perliuere veraciler perhibclur, quamvis regiium coelorum (Matlh. v). > Beala etiam ejusdein
in lumbis illorum fuisse non negelur. Fuit enim in nudiias, qu;e nosiris non esl panniculis involula,,
illis secundum id tanluui quod traxil de illis : nibil imo ab omiiium dcliclorum maeiilis absolula : quae
aulem aliud traxit de illis, quani quod Iraxit de sibi tunicain Adse pelliceam non assumit, sed in
malre, nec aliquid praeter carnetn traxit de malre, nobis eam, sua siinplici purilate, consumil. Tuiiica
nec aliquid prseler camem traxil de malre ; Iuil pellicea, qnae fit de morluo animali, morlein pec-
ergo iu illis secunduin carnem lanluin, quoe Dei B cati siguat qua natura nostra quasi stiperinduilur,
bona est crcatura : non secundum conciipiscenliani, cum carni nosirae conrupiscenlia superinfuiiditiir :
qua noslra oniniuni iuficiiur geriilura. Qtti aiitem cum juxta Pauli vocem (Rom. vm), propler pecca-
fuil in illis sci.unduin carnem taniiim quse bona titm corpus morluum judicatur, etsi spirilus pro-
esl, non secuiidiini conciipiscentiam qua; mala esl: pter jusliliam videre videaltir. Hoc indumento
constat quia nec csl in Adam prsevaricaius, cl ideo peccati, hoc corpore mortis idem Aposlolus se ve-
nec iu Abrahain decimalus. Sicut enim non luit in sliri dolebal : et quis eum inde liberarel, lacryma-
Adam, qui nihil traxil de Adam, sic nullus fuil in bililer inquirebat: < Infelix, inquit, ego honio; quis
illo, nisi sccundum id quod traxilde illo : nec aliud me liberabit de corpore mortis lmjus? >(Rom. vn.)
quisquam dc illo traxit, quam quod in conceptione Mortis, inquit,14 liujus. Ctijus?Ejns sjciliceldequa
de pareiitibus suis traxit. Nos ergo qui de parenti- praedixerat: «Video aliam legem in tneilibris meis,
bus nostris caruem et concupisceniiam traximus, repugnanlem legi nientis niese, et caplivum me
secundum utramque in illis fuimus : et ob hoc in ducenlem in lege peccnti (ibid.). > Et aitendens quia
Adam non solum fuisse dicimur, sed et peccassc, iiullus inde sufficit liberari, nisi ei divina gralia
quando scilicel ille unus honio peccavit, a quo per velil suffragari : respondet: « Gralia Dei per Jesuni
successionem nosira omniuui origo concupiscentia- C Christuin (ibid.). > Igitttr de corpore mortis htijus,
lilcr emanavit. Sic nimirum couvenienlcr dicifur : ciijus Aposlolus involucro gravabatur, pcr Jesum
Et oimies iu Adam fuimus, lam nos scilicct, quam Christum, sive iile, sive nostrum quilibet liberatur:
Christus : et omiies iu Adam peccavimus, sed nos qtiia per ettm divina nobis gratia ministratur, ul
tantummodo, el non Clirislus: quia sicui in illo quod idem jubet Apostolus impleatur. « Morlilicale,
fuimus omnes qui fuimus, sic iu iilo peccavimus inqiiit, mcnibra veslra quoe sunt super terram : for-
omnes qui peccavimus. Tale esl illud quod dicilur: nicationem , iiiimuiidiiiam , libidinem, concupi-
i Qui illuminat oniiiem hoiiiinem venicnlein in hunc scentiam (Coloss. m). > Haec sunt membra hitjtis
munduni (Joan. i);> omnem scilicel qui illtiminalur. coiporis; hoe sunl species hujus mortis; hsec est
Et <qtii vull omnes homines salvos fieri (/ Tim. u): ipsa mors quam necesse est multo, et conlinuo la-
omnes scilicet qui salvanlur. Fiiiinus quidem in boie morlificemus, non ut in prxsentiarum penilus
Adam, fuil et Christtis, sed nos dupliei modo, sim- non sil, sed ut proevalere non possit: ut scilicet
plici vero Chrislus, quia nos secundutn carnem el cum in nobis genuinus peccandi nionelur affectus,
concupiscenliam; Chrisws vero secundum solam nullus ei relaxetur effectus. Neque enim, dum hic
carnis subsianliam. vivimus incenlivum peccati potesla nobis radicitus
Diliores ilaque nati sumus quam Christus, secun- cxstirpari; sed per divinam potesl graiiam refrc-
dnm id dunlnxnl quod.de pnrenlibtis traximus : nari : ulcjus lumulium spirilus viriliter roboralus,
quia nos duo quanlaii), Cbristus vcro uiunn.quid compescal, el illud ittculcax, velut exslinctum sub
soluuimodo traxil de malre : et vox noslra illa est: cinere delitescat. Hano peccati mortem, el hujus
< Ecce in iniquitatibus conccptus sum, etinfpeccatis mortis morlificationem Joannes Bpptisla liguralitcr
concepit me mater mea (PSO/.L), > quse nimirum a osiendehal: cum lumbos suos ron;\ pellicea prae-
Christolongeestaliena.Ulinam lalesdivitiasnonha- cingebal (Marc. 1). Qttia enim per lumborum pa-
berem! iilinam non essem lali iuvolucro proepedilus! renlalium concupisceutiain conceplus fuerat, et ab
uiinam per angtistam virtuium semitam, pauperta- illis non solum corpus, sed corpus mortuum propter
tis ei nudilalis' beneficio currerem expeditus! Pttl- peccalum coutraxerat, necesse fuit ut camdem
chre Christi paupertas et nuditas commendaiur: morlem rigorc disciplinae morlificarel : ne camalis
ad quas etiam nos invitans : <Qui mihi, ail, mini- illecebra quam parcnles in eum transfuderanl, suis
strnl, me sequatur (Joan. xn). > Ut quia non pos- cum blandiliis enervaret.
suinus, vel eum prsecederc, vel ci aliquatenus co- Aple ergo iumbos suos zona pellicea circum-
25 EPISTOL^l. 26
cinxil, quia carnis lasciviam loro contiiienli;c sic A necessaria est, qnse, siquid ei clauditnr, non novil
aslrinxit: ut nullam illi cvngandi licenliam rcla- indignari : sed vel anipliorem graliam ad.conse-
xaret, sed in ipso fonte, capul serpeniis mortifica- quendum id quod desideral promerelur, ve.l non
tionis malleo.conquassarel. Qui ciiam cum a turbis consequcns, rea lamen pra:sunipiionis el rontuma-
Christus propter vivendi excellenliam pularetur, ciae IIOII habelur. ln hac ergo humililale el lti.i
nesuper lioc falsa diulius opinio vulgareiur : re- inquisitio, et mea rcsponsio coiisummetur : ut si quid
spondit: «Non sum, ego Chrislus (Joan. i). > Non illis deerit, imo quia dcerit, Iiiijus plenitudine eom-
sum, ail, Christus qui non solum ex carnis, sed penselur. Yale.
eliam ex peccati traduce sum conceptus, el ideo EPISTOLA III.
immmidiliis originalibus suin infcclns : iiiundaiio- pnu.ippi ADiiF.iwui.nusi.
nem quariim etsi circumcisionis benelicio sum ade- Beprehendit noinen Fortnnw. DocetChristianos non
lanien dum hic nalivoeconcit- debere immorari in ellinicorum libris, sed ad sa-
plus, vivo, proplcr cras Scripluras (eslinare. Laus Parisiensis aca-
piscentisb reliqnias veraciler jndicor imperfecliis. demiw.
Christus vero, qtii pnetcr morem noslrum sino virili Litieras quas aflecln memori rua mihi misit di-
conceptus est semine, sine concupiseeiuia natus de n leclio, ut leihargiim meum, et gravein somnoleniiam
virgine, zona pellbea non cingiltir, quia pellicea qtiodam quasi vigili curnres pulsorio, scito me et
tunica non vestilur. Qui euim in ingressn hiijus legisse diligenter 15» et lecias gralanler accepisse;
vitse niillius concupiscentia?. involucro praepedimr, quia imim discentis profectum in eis mihi videor
ct ideo in ejus lumbis lex repugiians spirittii non percepisse. Elsi eniin lesla in qiiibusdam adhucodo-
seiuilur : profeclo ntilla dislriciione cinguli com- rem serval quo aiileritis est imbiua, liqtiel tameii in
nitiniitir, quia, quod in illo constringi egcat, nihil cseleris cujiismodi neclare sit poslerius delibula :
peniliis invenilur. Quein ergo zona pellicea cinclnm qtiia cl ea nondtim laces qtiibus fuinal ethnicoruin
videtis, Chrisiiim csse miilaleniis aeslimetis : quia seductibilis officina, et ca simiil loqueris quse divinse
ctsi vobis excellere videor merito sanctiiaiis, illi leclionis tibi serenior contulil disciplina. Neque ut
tamen comparari non possim, qui nec natus, nec arbilror indigne feres si colaphum libi (idenler incu-
conceplus esl in peccatis. Sic Joannes plurimum se tinm, quo incusso, velul leiienti nuces exciitiaiu:
a Christo differre voce cl habitu declnrabat: ctim ul excussis quoe puerilia sunt et plena vanilalis,
se originalibua obstriclitm vinculis, ilhim vero solnmmodo tcneaiiir codex malurior honesloe veri-
peccata mundi lollere proclamnbnl: < Ecce, ait, latis. Cum dicis, ipiod forlunsc arridenti nonnulli
qui tollitpeccata mundi(Jorm. i).« Becteergo dicitur 2 diligunl nrridere, el cum illa quemvis irriserit, irri-
Chrislus el in Adam fuisse, el lameii ab illo nnllam sum et ipsi paritcr iiridere : Imjiismodi verhorum
maculam conlraxisse: quia sic in ulero matris superficies aures snnas aliquniitiilum verberat et
poltiil carnem sine concupisceniia sumere contra offendit, quia senstiin imo insensntnm eorum signifi-
carnis jura, sicut poluil nasci de Virgine mirabili cantinm fides ecclesinslica reprchendit. Deusquippe,
el nova geniliira. qui crenre el poluit el voluil tiniversn, pro sua
Sed, ne videar juslo amplius verbosari, respon- voliinlnle apponit et disponit nobis prospera vel
sioni meae calcem ponam, et libi forle gaudcnli adversa : et discretosic ordine ordinaloqiie regimine
breyilate leciionis divinac gravedinem non impo- oinnia moderalur, til in eis non faso, nou foriunsc
nam : qunmvis ipsum quod dicium est jam prolixi- loctis, vel efficacia rclinqualur. Quod ille ethnicus :;
latisargui mereatur, si lamen qiiseslibnis tuoeinsuf- Forlmia inquit, in omni re dominalur. El alius (11) :
ficiens judicalur. Si aiilem a veritatis regula non Si fortuna, inquil, volel, fies de rhelore consul,
defecil, el iu;e solliciludini salisfecit : faciliiis et etquidquid simile inveneris, Inm erroneiiineiincon.|
justius veniam exciirsus prolixior consequeliir, rinn sentaiieuni judicatur : ul nobis super hoc asseren'0
legendi morula, ulililatis beneficio relevetur. Quod veritatis majeslate silentiuni indicatur. Uude, etsi
si verbis mttltiplicibus, necdum salis qtiacslionis 1) quibusdam verbis licite uliinur, quibiis occultum
perplexitas expeditur, tamen necsic venia neganda quid vel diibium dicimus designari, videlicet 1'orte,
est, ubi disserentis voluiitas promplior invenilur: forluilu et hujusmodi aliis quaea forluna, vel a qtiihin
quem conslat sfudioso lectori nullaieiuis invidere, fortuna videtur derivari : eo lamen verbo quod esl,
et,siquid inlelligere poluit, ex industria non tacere. forluna (12),uli nos pari modo loqtiendi regula non
Ul aiitem veruir. falenr luse dilectioni, hujiis rei perniitlit, quia diversum el perversum ejus signifi-
veritateui sestimo expedilius me sentire, quam caluin veritas non ailmiliil. Putal enim error gcnli-
verbis praevaleam expedire : ct ideo ad exlremum lium quod forluna dea esl, et rolam volubilem cir-
exr.usandi suffugium mea impossibilitas illud pro- cumducit, et poleuli voluntale hunc dcducit nd in -
pheticum exclamabil: « Generationem ejiis quis seriam, hiinc reducit: et ciim Marius nova gaudet
cnarrabit? > (Isa. LUI.) Ejus enim generaiionem potentia, lunc ariidet, cum vero Sejanus unco duci-
non soluiri divinam, sed eliam humanam, vel iin- lur, •unc irridet. Quod quia senlire cuin illis non
possibile, vel diflicileest enarrari, el ideo humilitas est cailtolieuin,.p,rofecto et dicere cum illis, non est
(11) Juvenal, salyra 7. (12) Confer S. Aiislini, 1. l Relract., C. i.
07 PIIILIPPI DE HARVENGABBATIS BON.-E SPEl
veridicum : et cum certum habeam veriiatem Gdei A scientia quse praecurrit, si praecurrenli guslus expe-
te sentire, volo ut invenialur vera sentienti sermo rienlia non sticcurrit. Eisi cnim qnis ad hob promo-
serius consentire. Habes in Psalmo cui ceriius hoc velur, ul assumplo praeconis officio in plateis, et
et valeat 16 clamitare, et quanta sit
assigncs. « Huric.humilial, inqniit, et hunc exaltal. vicis velit,
(Psal. LXXIV.) > Quis? « Calix, inquit, in manu Do- eliquati musti jiicunditas, quse aviti meri suavitas,
itiini, el inclinavit ex hoc in hoc. > Et Anna : « Do- buccis concrepanlibiis jaclitare, quidquid tariien in
minus, inquit, deducit ad inferos, el reducit : Do- hunc niodum miscet caeteris et propinat, si non el
niinus pauperem facit, et dital (/ Reg. 1.) > Cum ipsc giislu perceperit sua propinantis inlima iion
ergo in manu sit Dei tam grala prosperitas, qttam saginal? Quorum formam lu pari aul hebcltidine,
adversitas importtina, cerluni habe quod in eis non ant negligenlia non seculus, sed meliori consilio
fnlum operatur aliquid, non forluna ; sed hoc ficti- prudenter inslituttis, sepone illius fabulosi saporem
tium errore delusa vario genliliias adinvenit, ciim aqualiciim Heliconis, cl inlroduci satage in cellam
sibi deos quoerens, Deum verum misera non invenit. veram et vinariam Salomonis: neque hoc ut de
Deniqne legisli iu lituloPsalmi, <Inlelleclus Asapli.i vino aut vinea Sorelh ubcrius et clamosiiis verlio-
et in Psalmorum litulis < Asaph > frequcnlius inve- seris, sed ut hauslu avido gustuque plenario de-
"
B
nisli, de qtio ct in tuis mihi loqui lilteris voluisli : brieris.
tenens scienlin qtiod ctim ille lorcularis angiistia sit Ob hoc atilem nolo le fieri ehriosneliujus plcnilii-
delentiis non acinum imo viuum, non amtirca, sed dinis inexpertum , quia Heliconis fecundi calices
oleum esl iuventus. Hoc est quod in tuis niibi dixi niinquam facient le disertum : sed eo potius vino
iitieris placuisse, quia s-dlicel divinselcclioui vidcris eris verae scienliac non ignarus, iino scies, quia et
operam impeiulisse : in qua Asaph et Ydithum, el scnlies, « iuebrinns calix Domini quam prooclarus
liujus formoecoeleri non mediocriler cominendanlur, (Psal. xxn). > Hic eniin dicitur verum scire, cui con-
qui suo et aliorum labore vel studio ad obtincndum ceditur ct sentire : cum id quod in Scripluris vitale
viiam jusle compositnm commendantur. Quorum, si et saluberrimum invenilur non legentis claudit uic-
commendabilem assecutus fueris iniellecliini, si moria, sed gustanlis avidilas experitur. Unde Pro-
iransire, imo si tiansilire de profectu elegeris in pheta : « Guslale (Psal. xxxm), > inquit, el alitis:
profectuni: si arte, corda, maiiu, concoidem moruiu < Amici, ait, bibite cl inebriamini (Cantic. v). >
composueris liarmoniam, profeclo coram arca foedc- Qui vero male sobrius ebrietatis hujus calicem non
ris gralam divinis auribus, cl tn concines psalmo- deguslat, cujus fauces abslemias languor e( sitis
diain. In quo velul gymnasio (ut mihi ttioe iininuunt P ^ arida coangtistat : consiat etim veram Scripturaj
lilterae) jam luclaris, et volunlario humero pressu- Scientiam non habere, ciijus etsi verba meminit,
ram sustines torcularis : forte saporem illum vele- sensum non meruit obiinere. Sensum non obtinei,
rcm sarcularis vitoe et scientioe velut acinum reli- qui, elsi cames vel corium queereiispotuit invenire,
ctiirns : el in novum lam sciendi, quam vivendi dul- nonduni tamen ad vitalem ejus spiritum pervenire :
corem agililale slrcuua transiliirus. qni spirilalem Scripluroe duleedinein nonduin senlit,
Quid cniin aliud divinae, quibus intendis perso- qui audila; leclioni affeclu merilis applicilo non con-
nant leclioncs ? ad quid aliud eluborant litlerulisi senlit : qui, etsi legendi sludio memoriter verba
hujus excrcitii tunsiones : nisi ut quem assumpse- capit, palato ejus stupido interna illius suavitas
rint, reddanl gravitereruditum, eteruditionis mallcoi nonduin sapit: ideoque, etsi apud lioiiiines magiius
ad ineiindnm iuelioris vil;e seuiilain expedituni ?> vice Apollinisjam piilnltir, ejusdem Scripluroe testi-
Nosii aliquo-s lam tanlis, tam lethargicis moribusi monio in niliilum repuialur. « Si qnis, ail, consuni-
elanguere, ul niillam vel parvam ad sciendum ve- niatus erit, inler filios hominuin, si abfuerit ab illo
liitt diligenliam adhibere: alios vero lam rudem,, sapienlia tua : in nihilum reputabitur (Sap. ix). >
imo lam hebetem habcre intellectum : ul cum sem- El infra: < Vani sunt, ail, omnes homincs, in qiiibus
per discant, nuuquam lamen veniant ad perfectum.. T) ] non est scienlia Dei (Sap. xm). > Vides quia Scri-
Sic plerique in populo, rusticana quadam hebetudine; piura quam sapientiam eamdem et scienliam dicit
adeo stinl inertes, ut quanti vinuin vendalur, exi-- esse, vel alteram alleri lam concordem, tam consi-
stanl penilus inexperles : superfluum ducenles, si ad1 inilem prorsus esse : ut quisquis hujusmodi lam
hoc perscrutandum eorum fuerit mens intenla, quae s scienlia, quam sapienlia non donalur, vanitatis
cisterna sive lacu, sive aquis practerfluenlibus estt argtti et reputari in nihilum merealur. Nam scieu-
conlenta. Alii vero melioris, ut putant, proposilii liam Dei dicil, qua Deus scitur, qua senliiur, qua
ciim inlra suum nolinl se lugurium reteulare, pla-- ejus dulcedinem.in Scripturis affectuosainens legen-
leas, fora, coinpila, et majorum conventicula dili-- tium experitur: quam devoti legcntes hauriunt de
gunt frequentare : el proetergredienles agnoscuutt cella vinarise pleniludinis inexhausta, quam ipse
in laberua significante circulo vinum esse, et fortee largitor ejtis, plusquam offerenlium
diligit holo-
prxconis testimonio sciunt idem etiam bonum esse.:. causta. «Volui, ait, scieniiam Dei plusqnam hdlo-
Coeierum cujus scienliam usu ufhlum, vel atidiiuu causia (Ose. vi). . Quod auleni scienliainDei velil
oxtrario percepcrint, non sialim et dulcorem gustuu intelligi, non quae faniaeseu veiborum cjus foli.iscst
iuiimo persenserunt : eisque nil salubre coufcitt conleiila, sed quac Deuin senticns, ei degiisians ex-
29 EPISTOLiE. ,80
plendis ejus voluntaiibus est intenta ; consequenterr A Illa quippe spirilalis scientia, sivc, ut expressins
per oppositum innuil, dicens eos in transgressioniss dixerim, vilalis sentenlia quse in divinis litleris lunc
prsecipitium devolulos, quos vtilt inlelligi non essee sentilur, cum earumdein auctor devoto lectori.ubc-
Dei scientiam assecutos. < Volui, ait, scienliam Deii riorem gratiam imperlilur, cl panis diciiur quo ille
plusquam holocausta. Ipsi aulem sicul Adam trans- habel homo interior roborari, et vinum quo.in
grcssi sunt pactum. > Cum deberet dicere : ipsii excessum menlis proficiens debriari. Panis est, cum
atilem quam volui scientiam Dei nequaqiiam habue- inviclam ille foriitudinem concedilur adipiscij.vi-
runt, dicil, quod non habentes Dei scientiain, con- num viro, cum cceleslibus inhians lerrenorum et
sequcnter facere voluerunt : ut pcr id quod ficrii visibilium. oblivisci. Panis cum quseque adversan-
palenler perhibetur, quae cansa efficiens anlecedatt lia virililer sustiuet et retundit; vinum vero, cum,
prohabiliter intimetur. Et pulchre, < sicut Adam,, uon quserens quac stia siinl, lotus in illo Dei san-
inquit, transgressi snnt paclum, >Adam cum in pa- cluario se abscondit. Quod atlendens Zacharias,:
radiso ad tangcndum vetiium se exlendit, non natu- < Quid bonum ail, ejus, cl quid pulchrum ejus est
rae violentia, non inentis ignorantia sic oslendit, sedI nisi fruinentum electorum, et vinum germinans
enervi mollitiegerendumesse morem feminesedecer- virgines? > (Zach. ix.) Quid bonum, inquit, in
nens passioni, prudens et conscius iuobcdienjsjexstilitLB
I Scripiura, uisi panisseu fruiiienlum, a cujtis edulio
ralioni. Qui sf Deum proedicta scientia, id esl proe- canes rcniovens impudicos, eos admittit soluin qnos
se:iti experientia gustn, sensu, sententia tenuisset,, dignanter Chrisius eligil in amicos: qui abhorren-
non volunlate, non conlemptti pactum quod acce- tes porcorum siliquas et inanes paleas junientoruin,
perat, prselerisset : quia, quem eo modo quisque affeclu delicato pasci appetunl frumentea similagine
senliens gaudet scire, ei consequenler diligit etinm filiorum? Quibtis per Salomonem, « Comedite, io-
obedire. quil, amici (Cant. v). > Et quid piilchrum in Scri-
Recte crgo, qui sicut Adam prudenter peccare piura nisi vinum? quo qtii poli fuerint in quamdnm
paclumque transgredi non verenlur, scienliain non velut exstasim rapiuutur, et tuinultu vigilum rele-
habere, sed laborare inscilia perhibenlur: cum au- gato, quieie mentis placida sopiunltir, habentes quoc-
gnieiituni sciendi sit, non si qui de Scripturis intilia cunque somno huic obstrepunt sic invisa, ut eis
el veracia volubililer eloquuntur; sed si percepto valefacto, Chrislum sequantur inlegrilate spiritus
earum sensui, consensu morum affectuosius obse- indivisa. Cujus integrilalis merilo esse eliam virgi-
quunlur. Neque ideo credideris, ut divina lectio ues perhibenlur, quia scilicel affcciu vitiorum vario
digne superfliiajudicetur, quod scilicet non omnis r iion leneiilur, sed sprelis lenociniis, qtiibus carna-
ejus lector ad hunc sensum et consensum legendo lesqnique nullo corrumpi sanctilatis intuitu perli-
promovetur : nec habet in se illa vim tam vividam mescunt, in solius Christi aniplexu caslo, vel accu-
vebeffeclum, ut lectonsm quemlihel reddal necessa- hilu requiescuni. Quod pulclire adolescens ille in
riosicaffectalum.SoIa quippe gratia donat profectus Evangelio praesignavil, qui Judoeisfrementibus eum-
Imjus invisibililcr incremeiiluni, sed exterior leclio que lenere voleulibus, sintlonein re.signavil, cligens
non uiediocre adhibet adjumentiini: dum lectorem nudus fugere (Marc. xiv), et quielam puritatcni
blando sinu excipiens ad docendum, docet multifa- spirilus experiri, quam pannosa malilia tumulluan-
riam qnoniodo sit vivendiun : et quo merilis viloe tium irretiri. Quein voleutem, ut aiunl (15), tixorcm
praecedentibus veniendum. Quoe, dum sensus mysli- ducere Christus a proposilo revocavil, el supra pe-
cos et morales clausos involucro litlerali, dum te- cius suum, cum ccena fieret, reclinavil (Joan. xvm),
slam litleralem dicit esse vino proedilam spiritali: quia eos venuslat integra purilate spiritus yirgina-
tluni ejus vini quasi oslenlat colorem, dum com- lis, quos admillit fainiliaiius ad scienlise profunda
mendat saporem,dum praedicalulilitatem, ad bihen- spirilalis. Et recte is, cui dalur supra Chrisli pectus
dum illud, audiiorem, horlatur el insligat, et hoc in ccena recumbere, cui spiritalem scienliain ube-
ille horlamento, commendata curiosius pervesiigat. D rius volttil Christus iiifundere, recle, inquam, ado-
Dumque bibit commendanlis inslanlia gratanier la- lescens et virgo fuisse prsedicatur, IM hic, duplex
cessilus, acuilur inlerior hibenlis appeliius : et quod gratia gralo consortio commendabilior habeatur.
parum velnihil videbatur utile non bibenti, filjucun- Nam, cum nonnulli eo veiul aetatis gradu, spluiis
dum et salubre plenius haurienli. Gustus enim appe- pudiciliaelegibus dilignnt effrenari, prudens .qiiisqnp
tiiu.etappelilusguslu graiiim accipit incremenlum, salagit virginea verecundia refrenari, attendens quia
cl 17 proficiens mleriori homiiiiconferlsoiidius ali- illa est adolescenti utilis fortitudo, cui superducilur
nieiitum, ul hic ille velut pane robustius iuvalescat, virginalis verecundiae [lulchriludo. Denique qiiidani
vel lanquam vino primo elegunter ehrius hilarescat. comicus (14), Decet, inquil, verecundum.esse ,ador

(13) Bene dicit ul aiunl. Ita enim opinnli siint plianio rccle probal Baron. tomo I Annal,, ad ari.
quidain ex proefationein Joannem quse sub Augu- Clirisli 31. Nnptias vero Joannis cap.rii, relatas
siini liiulo circuui/eriur; eani vero Augiistini non fuisse Simonis Chananex judical Niceplioriis 1..viit,
esse, turn ex siylj diversiiate, lum ex iract. ull. in c. 5. .• ,!
Jnan. ccitumest. Sanclum autem,Joaiiiiem nunqunm '14)Plautus.
aitcutasse nuptias, ex Ignalio, Hieronimo el Kpi-
51 PHILIPH DE HARVENG ABBATIS BOTS^ SPEI 32
tescentem. Et Joannes: < Scribo, inquit, vobis, ado- A EPISTOLA IV.
lescentes, 'quia fortes eslis, et vieislis maligmim PIIILIPPIADENGELBERTUM,
(I Joan. n). >Quoniam adolescens proprio quodam Stwlium litierarum ad interiori* hominis spirilualem
impetu ad obtinendum suos vehcmeiiler aesiuat np- perfectionem esse referendum.
petitus, amore quorum tenero fortiter fuerit irre- Sicut nosli grammalicos dicere, vir dicitur a vir-
tiliis, rccle per eum veliemens fortiludo, vel fprlis tufe, eo scilicet quod animum habere debeat non
veliementia designntur, qnae huic sciati, imo huic mollem, non elumbem, non, ut ita dixerim femini-
volunlali familiarilcr assigiiniur. Ctti furliludini, niim, sed fortem et constaniem invirtoque robore
qusedam neccsse csl integrilas verecundi spirittis masculinum; qui prosperitatis arridente affluenlia
adjungatur, quse illam nou vanis et noxiis immergi innniler non grnndescal, et adversilatis urgente
desideriis paliatttr, sed a forensi negolio el slrepitu inolestia muliebritcr non facescat. Si ergo perfe-
revocans plaiearum, versari seciini facial in con- ciiim proficere vis in virum, vel polius si le recolis
clavi florido Scriplurariini. ln quo, cuni hi duo affe- csse viriim, age *viriliicr, ct robuslius confortare,
ctns indiviso foerierecopulanitir ct in modtim Joan- nec recuses dicendi gralia, quidquid grave occur-
iiis acclines in Chrisli pecloie soporanlur (Joan. reril lolerare. Sicut enim miles palinam non acci-
xiu), iitisquam legenlium tali potesl otio quidquam B pil, qui molli desidia consopitur, qui laboris im-
fructuosius inveniri, vix lali negolio quidquam sere- paliens, umbra, plumis, uxorio complexu assidue
nius quid vel jucundius experiri. De quo Isaias : delinitur, sic non nisi labore et sludio ad excelsa
i Habilabil, inquil, juvenis ciim virgine (Isa. LXII).> scienlise perveiiityr. Ideo nimirum et clericali nomi-
Cum enim ieclorem Chrisliis sua digiialur gralia ne vides passiin plurimos insigniri, et profectu
visitare, et ul legens intclligat et intellecta diligal, congruo raros admodum erudiri, sed eos difficul-
castum ejus el vehemens desiderium inllammare, fit latc qtialibet repercussos vel nianere penitus idio-
quaedamjuvenis ct virginis cohabitatio graliosa, et tas,' vel fonte labra proluere caballino, ut sic repen*c
non consensu carnaliiiin, sed profectu spiriialium prodeanl in poetas. Quod ulrumque diligenlius
fructuosa. Htijusmodi robustos el virgines, id est vitare studuerunl quicunquelillerati et dici el csse
forlem integritaiem spiritus virginalis, juxta supra- veraciter voluerunl; qui philosophioe non parvi
dicluin Zachariam, pyrit vcl gerniinul Scripturse mora temporis asseclae vel ministri, ad hoc usque
scienlia spiriialis, cum aut studiosus lcctor velut profecerunt ut aliorum fierenl et magislri. Quorum
panem comedit in sudore, aul eo proveclior vclut Plato Atheniensium civis, cmn jam Groecasad un-
vinum hauslu percipit lcniore. Quod nimirum illius guem litteras doctus essel et in auditorio Socratis
"
Asaph, el scire et seniire jam gaudet iniclleclus, qui suis longe condiscipulis mnjor essel, adliuc lamen
dono gratise ad oblinendum hoc hencficium est pro- amore sciendi exaesttians m /EgyplUiu descendit,
vecius, ul vinum eliquatum foiii praelodivinse.lectio- et inter exteras el barbaras naliones non parvnm
nis, defoecalum haurial in illius qtiieio cellario Salo- scientinm apprehendit. Audierat forte quod Moyses,
monis. Ad quod, sicut multo venisse comitatu regina qui in ^Egypto natus fueral ct nulrilus, omni sa-
legilur Sabacorum, ut quoruin famani dc longe hati- pienlia jEgyptiorum, sicut divina refert pagina,
serat, certiora sibi visu reddecel oculorum (/// Reg. fneral ernditus; et super hacsapienlia idem Plato,
x), sic et lu amore ductus scienlise Parisius adve- non mediocriler curiosus, ad irivcsiigandum eani
nisli, et a mullis expetitam optato compendio Jeru- facliis esl studiosus. Hac aulem investigalione non
salem invenisti. Hic enini David decacliordum psal- coiilenius, inde Italiam requisivit, et inier Pyihago-
lerium manu tangil, hic laclu myslico psahnos pan- ricos mitltam quoque scienliam acquisivil; lalique
gil; hic Isaia; legitur, legendo detegitur prophetia ; sludio dedilus ad^annumaetatis oclogesimum priiniiin
Iiic prophetae cseleri diversos modulos concordi pro- venit, in quo finem studii nisi cum vitse termino
ferunt melodia. Hic sapiens Salomon erudiendos non invenit.
convenas operitur; hic ejus promptuarium studiosis j) Socrates magister Flnlonis noiiaginla novem
pulsanlibus aperilur; liio ad pulsandum lanlus con- annis perhibelur vixisse, el eosdem in-assidtio la-
cursus, tanla frequenlia clericoiiim, ut contendat bore litlerario consumpsisse. Themistocles, cuin
supergredi nunierosam mulliltidinein laieornm. Fe- centum et sepiem annorum numertim explevisscl,
lix civilas, in qua sancli codices 18 lanto studio el immincre sibi vii« terminum prsesenaisset, con-
revolvuntur, el eorum perplexa mysteria, superfusi queslus est, ut niiini, quod eo tempore de vita
dono spirilus resolvunlur, in qua lanta lectorum di- egredi cogeretur in quo sibi primuin incipiens
ligenlia, lanta denique scientia Scripturarum, ul in sapere videretur. Cato censorius, ciiin aetatematura
niodum Cariat sepher merito di.ci possil civilas lit- provecuis et inler Latinos videreiur scienlia jam
terarttm. ln hac inslar Golhoniel volp te non lam perfeclus, juvenili lamen alacritate ad discenduin
lillcraliter, quam spiritaliter erudiri, sic Scripturas Graecas litleras incandescit, et Latiuoruin doctor
capere, ut inlernam illarum dulcedinem diligas ex- Graecorum discipulus fieri nullaienus erubescit,
periri; psalteriumque inusicuin sic sonare, ut inve- Cum igitur hos et hujusmodi viros noii fregerit
uiatur et assumpla cilhara consonare: < Psaltcrium laboris asperitas, non provectae revocaret setatis
venim ut legisli) jucundum cum cilhara (Psal. longsevitas, quin sludio lillerali lantain diligenliain
•LXIX).• Yale.
35 EPISTOLJE. 34
iwpcrtirent, nt "amore sciendi occurrentia quaevis {? Ob hoc autcm proprioe diviti;c virtutes asscruntur^
iiicommoda non sentirent, non est consilii, ttt pro- qttia vere divites reddunt eos quibiis graluito con-
pter ingitienlem febrieiilam tua stremiitas emnr- feruntur, dtim iliis et in prsesenli conferunt profi-
cescnl, et, infirmnto corpore, vitilis pariter aiiinius cientem gratiam meritorum, et in futuro indeficien-
elaiiguescat. Non enim Pnrisius ftiisse, sed Parisius lein gloriam proeniiorum. Cum igitur quisque pru-
iioncsum scientiam aequisisse honesium esl. Non d^ns, quasi ad luctaiidum iri scbolari gymuasio se
ilaqtie tibi sttfficint, si mnsas, si fonieni lleliconium «Icaudal, cum vigilat vel abstineL alget eiiam vel
tu vidisli, si de illtus rivulo guUani modicam tu desudat, consideraodum est ei diligentius quo inten-
(hahsisti,'si videas iHius rore leuuissmio te perfundi, dat, vel inietitioni suse, et Jabori liiterario quid
«jus anicm adimc alflueiitiam libt pleniiis non in- pnctendal. Non enim detet ul in proesenli lahore
fundi. Detiique ipsa philasopliia quoe proponil sui- spe veirt.isa ct varua confoiietur, tanquam animal
«lentibus foutein luciilum lleliconis, 11011 satis csse ^uod venlo et aura vivere perhibetur, ne scilicet
fudical soluin htijtts beneficittm visionis; elcui acne i« ea quod studiis litler.ilibus exercetur, ap«d se
et aculum ingcnitim dal Platonis, cui fiores ei qnaiiiloque inanilcr glorietar. Quss gloriandi causa,
ornnimn elaqiieulinm Ciceronis, cui iargiltir illiiis cum scholares nriseros ad disceiiduin provoeat et
tui Socralis doctinienla, cui Arislolelis revelat ma- B inducii, eos graio lenocitiio supplaniat pcnitus et
(tiifestius arg«iiieiua, eum profeclo vull gulta vel seducil; dum illis et sciendi insatiabilem dat affe-]
rore mddico non aspergi, sed ejus fonti vivido diu- cttim, el lainen uiinqiiam eos scicnlise adihicit ad
lius incumbere vel iinmevgi. Quoe aiitem vel divitiae pcrfoctum, oeqiurjirs Apostolus^ < Semper, intruit,
tteniporales, vel delicise corporales possunt huic disrenles ei rmnqtiam ad scienliam veiitatis perve-
scientioe cornparari, eum quivis slullus, et illis nienles {// Ttm. ui). , Verilalis est scientia Deiim
alHuere nonminquam videatur, ethanc sibi acquirere scine, sciendi betieficio illum plenius et seniire, non
tiullalenus merealur? llude Scripiuradivina: « Quid sieiu tLiemones,qui scienles eum sua scientia tor-
prodesl, iflquit, slullo divilias habere, cuni snpien- quebantnr; sed sicut boni angeli, qui sciendi merilo
*iain emerenon possil? > (Prov. xvn.) Non itaque cherubim appcllairtiir. < Scimns, aiunt daemones, qni
-Jivitiae CriKsi, mui Alexandri poteutia, «on Poly- sisFilius Dei, quid venisti antelempuslorquerenos? >.
phemi horrida magnitudo, non invicta Herculis (Matth. vin.) Chemhiin aiitem inlerprelantur pleni-
lortiludo, non admiranda Nerei pulchriludo, non tudo scientim. Sciunl ergo Denm iili^ stiuiit et isti,
inijnsmodi caelera ex aequo lilicrali sciefltiaeconfe- sed Hli ut senliatit iratum punitorem, isti ut gralum
runtur, sed Ulis procitl dubio eleganles lillerse mo •et gratultum proieclorem; sciunt illi ut ab eo lu-
rito prseferunlur. £um crgo ad ilos, Deo vole«te, gere desiderenl et exposeanl, isti irt fnmiliarius se~
sanus redieris, et non lam pecutiiani qiiam liitcra- quantttr propiliiim ct cognoscanl. <Juos iinitalus
lem scicntiam tecum reluleris, cgo te, ul verum \Q Osee: * Sciemus, inquit, sequemnrque ut cognosca-
fatear, etsi iiaofraguin, non tanien pauperem exti- nuiS Dominum (Ose* vi). » Te qtioqne eo intiiits
uiabo, sed honestis mercibus ouustatura, el preliosis TOIOscire, mnliam litleris diligeiiliam imperlire, ut
«Jiviliishonestatuin recia sentenlia judicnbo, quam- iiUcrarum adminicnio Oetim scias plenius et sequa-
viseaediviiiae non primaiise, sed seeandarhe videan- ris, et sequcndi instantia tandetn facie ad faciem
iur, imo diiigentitis iiituenlL,nec divitiae vcraciler cognoscere merearis. Utinam omnes qui mancipan-
iiabeantur; si iton iilis divitiis reli.giose et hurai- tur labori lilterario sic studeretit, eo fine muItiplTces
iitcr fnmuleiUur, quse a solis vere divitibus spirila • schrdarum angnsiias suslinerenl, ut scilicctoculus
iiler ohtiuenlur. De quibus Scripiura diviua: eorum interior inftiso scieniiiecollyrio mimdarctur,
* Redemplio, inqniL, aninise viii, propriae divilise et ad vidcndum Penm ipromptior et def;eenikir red-
{Prov. xui). < PropriJB viri divUioefides, spes, cha- deretur. Vale. Eos qui leeum siinl socios tuos, ami-
ritas, el coelerocvirlutes sunl, quibus ad coeleslem cos ineos vice mea piurimum salula.
gloriam pervenitur, quibus quisquis carueril, stiillus jD EriSTOLA V.
apud Deum ct inglorius inveniuir, eum ab ipso Dco WIILIPPiADJOANNEM.
cogtiilore vere sajiientiuui reprobelur, etsi a vobis
«il Socrates, Plato, Ai istoieles approbelur. « Nonne Diefoiditlibros B. Hilarii de Trinitate el exponil duai
difficiles senlenlias illius : 1. Mariam non deduse
stullani, iiniuit Aposlolus, fecit Detis sapieiiiium originem corpori Chrisli. 2. Corpns Christi fuisse
inijus mnndi? » (/ Cor. l-) Et iterinn: « Snpientia impassibile; quorum diclorum ealliolicuin ostcndit
uuelleclum.
Jiujus inundi stultitia est aputl Oeuni (ibid.). > Et
Doinimis:« Perdain, inquil, sn^ieniiam sapienlium, Veslramerga me dilectionem, non solum nunc ex
et prudeiitiam .priidetUiiimreprobabo (iiirf.). > Nulia iilteris veslris, sed ex operibns jampridcm intelligo,
ergo prudeiUia, nulla scienlia, trnlla liUeraturse et ego, ut vcriini faicar, diligenles me diligo, et:
.afllueiuia s,aiis dignn esl fomraeadari, qtise uon stu- Qui vigilant ad diligendiim inc, (diligentem) inve-
«iet snperduclo virUilum propiignaciilo cuniulari, niunt me. Sed in hoc vestra dileclio mnjor est, quia
iirto illarum diviiiis, ut tompedibus alicuis gravitcr me prius dilcxislis, et diligens diligi meruistis, el sic
<lepriniuiitiir, qui non virlulum meritis lauquam veslra quod suum csl ngil gratttito, mea vero ut-
firopriis diviliis rediiuunlur. cusque respondet ex debilo. Scio aniem vesiram
PATHOL. CCIII. -2
:,S PIIILTPI.DE IIARYENG AIIBATIS BON/E SPEl 38
non latere prudenliam, quia dilectio niHril fidttciam i Aiigusiinus librum quem Athanasius contra haereii-
rjua dileclus ad Inqiicndum, qunnivis pulvis et cinis cos scribit, invenilur magnopere commendare(lI*);
sil, conlorlnlur, ciimdiligeiili nou deesse palientinm ct liunc esse scriplum conlra hocreiicos, el pruelatiis
nrbilratur. Loquar igitur ad dominiim meum cum liliilus, el ipsius operis proseculio videtur demon-
fiducia, et vos, quoeso,audile cum palieniia, et hanc slrare. Quod si ve.slra prudenlia islum ab illo com-
ct illani, hinc et inde dilectio iuca compleclnlur, mendabili Alhanasio scriptum essc nullatenus arbi-
ui ab ejus Intere, ncc ad niodicum deilectalur. Ne- tratur, et tam ejus tiiulus qunm noslra sestimalio
quc enini vel fidiicin, vel paticnlia commendaliilis reprobaiur, iu hoc vobis contcnliose nec volo nec
invenilur, nisi ciim dilectionis ncxu indissidubili debeo refragari, cum certiim ('ocumeiitum niihi
devincitur, imo sine dilectione et Oducia in super- snper boc ad praisens non inveniam suffragari.
biam elevalur, et per iram patientia siipplaulaiiir, Quisquis ergo eum scripserit, verba ejns sunt dili-
et sic demum pax illa laiiicitus exstirpatur, quoe geinius intuenda, et in eis inuiligcniioe compelentis
inlerservos Dei prima et proecipua coinmendatur. verilas requircnda, ut nec sciiploris auclorilas com-
Lectis litieris vesliis, quibus nieam, ut dicltis, fra- mendct vel excusel inveulum falsilniem, nec proe-
ternilatein caulioreni rcddere voluistis, fluctuantem sumpta lectorisagililasdepravel occultam veriialem.
eam el magis dubiani reddidisiis : dum ab eo quod In illo quidem libro cuin eum legerem, scio me
anlea extimabam quasi prudenlcr me senlire, com- invenisse quampliira, quoe meoeparvitati visa sur.t
pulistis aliqiianluliim dissentire. Librnm ctenim (am obscura, itl vix posscii) ad coruni iniciligeniiam
Alhanasii, qtiem, sicut rogaslis et mandastis, vobis pervenire, sensiiniipie auctoris, vel ob difficulialem
niiseram ad lcgendiini, non ptitaliam penitus respuen- sermonis, \el ob meiidosilatem codicis invenire.
tlum, 20 SCl's'c c,lm legebam, ut (itise in eo intel- Suiit et alia quoe me, ut verum fatear, permove-
ligere potcram hilariler amplexarer, quae vero non runl, et proptcr sui aliquanliilam novilatem, milii
polerani, lanqiiam secrela el abscondila humililer non satis placiiertinl, sed eam quara mihi oflensam
veuerarer. Veslram quoque scslimaham divinis in inUileriint, non siim ausus impulare prolinus falsi-
Scripturis scienliam lam prudenlem, et prudenliam tali, sed malui meor'potius ascribere tarditati. Quia
lam seicnlem, ut sicut in eis nil prseter veritalis enim esse non merui peifeclus in Scripturis, non
rcgulam sentiretis, itn et ipsius veritatis occulta prsesumo prseproperam ferre scnlenliam de Scriplu-
intellectu lynceo videretis. Quia vero prsediclum risobscuris.neie r.credamnanseain quibusmeacaec-
librum mulla loqui falsa de Christo affirmatis, et ob tas offendil, jure perdam cantera quaemeus intclle-
hoc cum hoesilatione poslposila reprobatis, hebelud» clus uicuiiqiie comprehendit. Ea ipsa igilur diligen-
Q
mea plus quani diei valeat obsiupescit, et cujus po- tius relegens, landem mihi visus sum invenire cnjus
lius asscnsum pr;cbeat, pace veslra dixerim, adhuc modi sensum videretur iilorum obscurilas operiri:
nescil. Ilactenus quidem ct illum, vel aliqua vel quem elsi verbis inuliiplicibus nitilnr expedire, mihi
laut." loqui mendaciier non putabam, et vestrara tamen nisi pulsanli uoluit aperire. Eapropter, ul jam
sciciiiium apud me non mediocriter commendabam : sestimo, auctor hujus libri non est erroris arguen-
niinc cum alier alieri tam apcrte conlrariiis habea- dus, ueque idem liber prudenli judicio respuendns,
tur, in neitlro sum securus. El cum siniululriimque si lamen et quod senlio debet coinmendabile judi-
comniendare non possim, i;eccssario sum ahcriim cari, cl hoc illum sensisse polest veraciter demon-
eleclurus. Quod si, Deo revelanle, vestram esse co- slrari. Ut cnim nlia praetermitiam quse nominatim
gnovero senicntiani per omnia verioreni, gaudebo exprimere noluislis, ea quaa dicis in decimo liujus
consecutiis scieiiliani ampliorem, veslrxque perspi- opcris libro perlinaciter ct mendaciter prsedicari,
caciae grales non modicas exhihebo, per quam hujus- qttse taiii Bedoe quam caeieris oribodoxis pluribus
modi beneficium oblineho. Si autem ceiitim habuero videntur adversari, si paulo diligentius atlendere
quod illc, non lanta de Chrislo mend.icitcr prote- vestra prtidentia voluisset, vel commodare, vcl
stelur, veslram senientiam mea per oiiinia parviias D saliem tolerare sine danuio fidei poluissel. Pra?di-
non sequeiur, et in hoc, quaiso, vestra excellentia cat qiiidein, sicul asscrilis, quia Chiislus iniiiiiu
non gravetur : si aptid qiiemciiiique veritas invcnta corporis nou sumpsil cx Maria, scd quasi ex Spiritu
fuerit, tenenda judicelur. Nimirum ctim atlendo sancio, et quia iu passior.e, nec tiislis fuit, nec

quia in claustro sacras abinfantia litleras didicisiis, doluii; ciijusmodi proedicutio non est, tit dicis, au
et in earum scienlia non mediocritcr profccisiis, dienda, sed ei qui hsec ex volunlate sine peccaio
approbandum in eis extimo quod probalis, et suspe- Cgil, graliariini aclio referenda.
ctum habeo quod e conlri.rio rcprobalis. Cum autem In prsedicln libro auclor ejus iiilendit ost: ndere
considero quod librura illum Albanasiits scripsisse quod caro Clirisli inirain el inexpeiiam nobis habuc-
mcmoralur, et Aihauasii sana fnles el profunda ril gemlurani, et ideo mirse el nohis inexperUe for-
sc.ientia solemnitcr commendalur, videor mihi ipsi litudinis fueril per liaturam, ut,sicut in conceptionc
arguendam incurrere levitalem, si cito credam illi conlra hiiinaiitim morem nullum peccalum exstitii,
libro liacrelicam inesse falsilatem. Dcniqne meus sed pura sancliludo, ila illum hominem concepuuu

(14') Episl. 48, ad Viiiceiiliiitn.


37 EP1S*10L,J£. 2J
«l genitum naturalis qusedam supra humanum mo- A men non terrense conceptionis suscepit elementis;»
rem obtinuerit fortitudo. lloc ostendere liber ille et infra : < Non lerrenis inchoatum corpus ele-
couutur, in hoc lotus vcrsalur, retundens quosdum inenlis. > El quid (erreua elenienla, vel terrenoe con-
Iraercticos, qui prsesiimcbant Dei Filiuin blasphe- ccplionis elemcnla velit inlelligi, paulo post videtur
niare, pro eo qtiod homo factus humanas angu- osiendere, cum nostrorum corporum initia brcviler
siias non poluit evitare. Conimeodans igitur cor- invenilur describere. < Qtiod si terrcna corpora,
pus illud qtiod Verbnm Dei legitur assumpsissc, inqiiit, id est seciinduin elenienla cominiinium cait-
tlicil illud non a peccati conlagio initium vel saruin iniliata: > Communes igilur causas, quibus
originem accepisse , dtim et Msler ejus 21 P™'- coiicurreiuibtis corpora nostra initiantur, elementa
giians carnaliler invenilur, et lamen ad conci- •dieit terrena, id est viliosa, proplcr qnoeet corpora
piendum «ulla carnis concupisoentia proeveiiiuir. noslra vocat lerrena, non materiam designans, sed
Etsi enim Maria Eva3 fiiia non negaliir, lamen sicut vitia quoe ipsorom corporum suut qunedain inilia,
Eva concepisse a n.ullo qui recie sapiat afTirmaiur, quia post peccatum Ad;r, nisi parenlcs nostn con-
quia Eva sic suo conceplui ininistrare carnis mate- cupiscentioc viiiis sestuarent, nullam profecio sobo-
riam coinprobal-ur, ut effectus miuistrnndi pracce- lem camaliler generarenl. De quibus viliis alibi
<lcntcmconcupiscenliam prosequalur. Ex quo Evn dicil: < Chrislus etiamsi vitiorum nostrorum origino
Deo per inobedientiani contrndixit, carni ejus diviua esset conceptiis.iQuod si Chrisius vitiorutn nostro-
ullio sestum libidinis sic inflixil, ul postmodum ad rum origine concepms non est, imde concepttis est?
effecium concipiendi nuliatenus perveniret, nisi car- De Spirilu saucio. Supervenit quippe Spiritus san-
«;s eoncupisceiiliani tam suae, quam allerius prse- clus in Virginem, el operatusesi conceplionis hujus
seulirel. El quouiam cum ad gignendum carnaliler originein : ad hoc rcplens Yirginem, ul in conci-
pervenitur, caro gignenlis prius carnali concupis- piendo carnis sua? nialeriam iinpertiret, ad hoe.
ccntia dclinilur, noniiicongrueeademcoiicupisccnLia obumbrans ei, ulaestum libidinis non sentiret. Cuni
potest noslroe carnis origo vel iiiilium appellari, crgo dicitur vel Virgo de Spiritu concepisse, vel
sine cujtis prsevio blandimeiilo nostra generatio non Christus, a Spirilu carnis originem accepisse, non
polest consumniari. Et hi quidem, qui ad gignen- intelligitur quod divina subslaniia incarnem transie-
<lumuos earnis suse nialerinm infuderuiU, ejusdem rit.vel conceptionis hujtiscausa malerialis exsliterit,
ctiam in nos carnis coticupiscciiliam iransfoderuiit: scd advenlus ejus in Virginem, et mira operalio
et liaectransfusiotioslram omnuiin «aiuraliler inlicit designatur, per quam Virgo generat, et Chrislus
geniluram, quia vilium qunsi conversum dicilur in „ mirabiliier generalur. Nostram quidem conceptio-
iiaturam. Propier quod Apostolus, lani nos quam nenioperauirconjunclio maiis elfeminae, illamvero
cseteros, < natura filios ira; > dicil (Ephes. u), quia Verbum Dei, vel Spirilus nianens in Virgine: et ideo
vidclicel per iliam sumus concupisceiuiani generati; hiijiis ratio de dcorsum veuire comprobalur, illius
per illani originalibus viuculis obligati. Irido etiain vero Ionge aliler ac dcsuper vcnire commendalur.
idein peccalum, quo quisque noslrum aolequnin De qua meus Augusiiuus in libro DJ Genesi ad liite-
boni quidquam vel mali faciut naturaliter obligatur, rnm (cap. 20): < Ratio, inquit, concepliouis ejus, non
«riginale non incongme iiominaltir, quia ab illo aseminevirili,sedlonge aliter ac.desttper venit. Quod
caro nostra originem quodaminodovideluraccepisse, estralionem hujus conceptionislongealileracdesuper
et ei hoc iiiitium gcneratio carnalis intulisse. Sed venissc, hoc esse aeslimo, a Verho Dei, vel Spiritii
hanc originem , sive inilium Cluislo, Maria non originemaccepisse, quiaet Verbum DeidesinuPatris
tlonavil, qu;e tamen euni carnalilcr generavit, quia veniens mansil in Yirgine, et« Spirilus, inquil, san-
ct ad gignendum eum semcnlivamcariiis suoe male- ctus supervenielin te(Luc.i). > Ideo Aihanasitis di-
riam minislravit, el inlcr niinistrandtiin nullo pr;c- cil :« Caro non aliunde originem sutnpserat quaiu
vcnlu libidinis sesluavit. Iioc esl quod Atbanasius ex Verbo. Et infra de Christo : < Ipse, iriquit, cor-
dicil: < Neque enim, ail, corpori Maria originem D poris sui origoest. > Et iterum : < Originem, inquit,
dedit, licel ad creineula partumque corporis, ornnc ejusex supervenientis in Yirginesancti Spiriiusadilu
qv.od sexus sui esl nalurale conluleril. >Dicil Ma- lestatus esl. >El infra : « Quod ex conceptu, ait, Spi-
riain corporiChrisli originem non dedisse, ctlamen riiussancti Yirgo progenuit. > Et mulla hujusmodi.
omne qttod sexus sui nalurale cst conliilisse, in Sive ergo Verbum Dci, sive Spirilus hanc origi-
quo osleiidil eam, el qtiod matris esl piopiium, id nem dicaliir operari, non debet absonum vel con-
«st carnis maleriam, inipendisse, et lamen ntillam traiiiiin oestimari, quia et <Sapicnlia xdilicaviisibi
originalis vitii maculnm iululissc. IIoc prsedicat, doniuin (Prov. ix), > idesl Filius Dci corpus suum ;
Iioo rephcat, hoc diversis modis inculcando liher et : « Quod in ea, itiqiiit, nalum esl, de Spiritu
isle mulliplic.it : quod scilicet corpus Clirisii.quam- sanclo est (Matlh. i). > Cum autcin seu Vcrbo, seu
vis IIOSIFOsimile naluraliier hahealur, a nostroriim Spirilui hscc operalio assignaiur (15), non lamen
tainen contngio vitiorum nullutenus inchoatiir. De egisse Maria quod suiim est abnegatiir, imo certiini
qno ait quod < licct sexus sui offirio geniierit, ta- estillam carnis siue 22 matcriani pncslilisse, et liujus
(i5) Explicat vcrlw S. Ililaiii cx I. x DeTriiiil.
39 PIIILIPPI DE II.VRVENGABBATISBONJE SPEI 40
conceplioiiis causam materialemexstilissc. Spirittts>A coneeplu, ei parlu honiinis exsecula est. > El ite-
vero santtus, siculvcstra optimescripsit prtidenlin, rutii : < Geimit, inquit, ex se corpus, sed quod
iu conceptione Christi non fuit niaterialiscausa.sed 1 conccptum essei ex Spiriiu. >
cflieiens. Etquid, qtiacso, causa nialerialis profuis- ln his verbis saiis aperte, et illam vere malrem,
set, si non causa efliciens ndfuisscl : quoeiniro el et ilhiin vere (ilium hominis confiletiir : quod mi-
inusilalo modo virginem sterilem feciindavil, dum nime posseldici, si non ex carne ejns veraciler
semeiilivam ejus carncm sine virili opcre in corpus nascereiur. Sed quin ille n vitiis nostrae originis,
(ilii iransformavii?'Recieergo ille Filius dici potest vei a nostris originalibus vitiis exordimn non acce-
ori"incm acccpisse a Spiritu, quia de eo conceptus pit, (liiinejns praejacentem maleriam camalis con-
est, et nihilominus originem ex Maria, quia ex cupiscentia non infecil, recle ejus origiuem Athana-
muliere faclus esl, ut ille causa clliciens, ista causa sius et mirabilem commendat, el commcndabilem
malerialis sit, el vera matcr veri hominis sit. Sieut admiralur, qttam novo genere descendens in Virgi-
euim ille verus homo, sic illa vera mater fuit, quaj nem Verbum Dei, vel Soirilus operatur. Unde et
ex curnc proprin illum progenuit, quod Eutiches et ipse, qtii sic a Verbo Dei est suscepi.us, de Spirilu
qui ctim eo ernnt negare prsesunipscruni, et eum esicoiiccptus, et si novit coeleris hominibus hu-
nil acccpisse ex carne Virginis conienderunt. Dice- inanse substaiilia; veritale.consimilem, dicit lamen
banl quippequin, elsi in uiero Yirginis fueral incar- naiurali quadam virtule longe dissimilcm, ul sicut
iiaius, noii ernt tamen ex illius semine procreaius, in conceplione nil perlttiil contrarium sanciitati,sic
forte ne illi injuriam inferre viderenlur, si ex tnli postmodum in aniuia vel corpore nil sufferrel su;e
maieria eum esse geniium falerenlur. Erroneam contruriuin volunlali. Nos nimirum quia per paren-
quorum senlenliam Beda ille venerabilis, ad quem lum conciipiscenliam generamur, el in ipsa origine
me remisislis, molilur evertere, et eos, imo eoriini peccatorum nexibus obligamur, nali quidem condi-
similes ad fidem convertere, asserens quia illecar- lioni lam miserse suhjugnmur, ut, qunmvis inviti,
ncm stimpsil non de nihilo, non aliunde, scd ex ptenarum tanien angusiias paliamur. Sic in ipso
proprio Virginisseinine(15'),f alioquin.ail, nec vere coneeptu noslra natura vilialur, sic prsevalenleculpa
(ilius hominis dicerelur, qui originem non haberet inevilnbiliter inlirmatiir, ut, velit nolit, accidcnlibiis
ex hoinine. >ln quo non exlimo eumdeniBedamAu- angusliis afffigatur,etquam in Adam anle peccalum
gr.slino, vel Alhanasio contraria dicere vel senlire, acceperal, firmitatem perdere compellatur. Et qnia
neqiic illos econverso ab hujusmodi senieniia dis- a qttoquain noslrum hocc inlirmiias, ulpoie jam
sentire, cum iste loquatur de materia corporis se- <-.ingcnila, non poltsl evitari, usurpative nalura nie-
nienliva, ille vero de operalione divina. Quia enim ruit appellari. Jam ergo naluraliter infirmi siimus,
desuper venit hujus conceplionis ralio, non incon- jam naiuraliter timore et Irislitia, fameel siti, ca-
£rue diei potest indc originem accepisse conccplio, lore et frigore, flagellis et vulneribus affligimur,
quia vero carnem traxu ex virgine, recleeloriginem ila ut hsecincommoda nec possimus penitus remo-
liabuissc perhibelur ex homine. Istud Beda conlra vere, nec possimus, cnm acciderinl, non dolere. Hic
Euticbein sluduit approbare, illud Aihanasius mul- csl ille sudor, in qno posl peccalum panem nos rum
lipliciler cominendare, nec in hoc alter alleri mihi miserabiluer maiidiicamus; hocccst illa infirmilas,
visus est repugnare, sed suos quisque adversarios in qua naturaliter lnbornmus; hsecesl natura cujus
virililer exptignare. Neque Beda ignorat, ut sestimo, ncxibus exui peropiamus, ut nostrae voluntaii tui-
dcstiper vcnisse conccplionis liujus rationem, neque dcm nii contrarium siiffcramus. Hanc naturam dicit
Aihanasius negai Mariam prsebuisse sementivam sui Athanasius in Christo non ftiisse; hujus eum infir-
corporis porlionem, sed Beda id ad probaiiduni initatis non credilexslilisse, nt scilicel iuviius quid-
suscipil quod qnasi secuiidaiium famulalur, illevero quam moleslisevel in aniuia, vel in corpore patere-
qnod primum el prsecipuiiin operalur. Loquens au- (ur, quamvis ei plurimum inferri viderelur (16).
lem ille de ratione conceplionis, quae prinia el prav D Quia eniin mater ejus viri consortium ignoravit,
cipua non iinnieriio judicaiur, non incet de Maria quia in concipiendo carnalis eam concupiscenlia
quae, remota concupiscentia, quod matrisesl reli- non foedavit; sed Spiritus superveniens, el obum-
qiium operatur, sed falelur eam et ex seipsa filium brans virtus Altissimi 23 fecundavit, illum sic
genuisse, et non nisi a Deo eumdem suscepisse. genilum, fuisse dicit naiurse lam poteniis, ut pos-
< Virgo, ail, non nisi ex sancto Spirilu genuit quod sel eviiare poenaemolestias occurrentis. Sicut euim
et ad paiiendura
genuit, et quamvis tantum ad nativitatem carnis ex noslra nos viliosa origo informavit,
se daret, quanluin ex se feminseedendorum corpo- el dolendum invitos suhjugnvit, sic et ilhini origo
rtim susceplis originibus impenderenl, > el caelera. sua carens vitio rohoravil, et ab ejus volunlaie om-
Etalibi : <Cuin prsediceinus, inquit, ut vere Dci iicm prorstts molestiam relegavit.
Filius ve.rus hominis filius natus sit. > El infra : Passioties igilursuam iu inumnon potuerunt na-
< Officio,iiiqtiil.usa inalemo sexus sui naluram in luram exercere, dum ejtts voluntati nihilpoluerunt

(15*)In Beda, I. IVin Lucam, c. 49, sic habelur: (16) Haec opiimc explicant varia loca S.«Hiliin.
sed mulerna truxil cx canie.
41 EPISTOL/E. 43
conlrarium admovere, el cum ille cuncta viderelur A sit verus homo sicul et nos. sed quia non vitiosus
occurrentia sustiucre, tamen nihil horiim advcrsus naluraliler sicut nos. Quod aperlius in sequeniibus
eum potuil prsevalere. Tunise quippe fuerat firmita- monstrat. < llouio,, inquit, ille de Deo est, habeus
lis, ut privari non possel jure proprio volunlalis ; ad paiiendimi nuidem corptts, ct passnsest; scd nn-
nec primaium in eo naturnlis nostra infirmilas, (uram non habens ad dolendum, nalurse enim pro {
vel infirma necessiias obiineret, sed sua iu omnibus prise ac suae co.rpus est. > El paulo post: « Habuit
voluntas perin.inerei. Eapropier sicut nnlns est cuin enim corpus, sed origiuis suaeproprium, neque cx
vohiil, sic passus esl quae voluit, alflicliis ut voluit, viliis humanoc conceplionis existens. > Et infra :
non habens nnturam, ut sicul nos dolere cogeretur, « Species, inqtiii, et veritus corporis hominem
sed hnheiis voltiiitalem, ul coudolendo nostris dolo- lesletur : sed nnturas viliorum ignoret. > Naluras
ribus niederelnr (16*). Iloc liber iste, de quo nobis igilur vitiorum ignoravit, quia vilia iniirmiiaiis
sermo esi, videtiir praedicare, hoc praedieaiido mnl- liostrae non naturaliter, sed voluntarie tolernvit.
tipliciier commendare : quod scilicel Clnistus, cu- Unde el alibi : « Demonstrnti, inquit, non ambi-
jus oinni vitio caruil geniinra, ad illatas passiones guum csl in naturn ejus corporis, infirmilateni iia-
non doluerit ex nalura (17). Neque enim negat lurae corporeae non fuisse, et passionem illam, licct
quin ille noslri el corporis et animi passiones pe.r- " illala corpori sit, non lamen naiuram dolendi cor-
lulerit, perferendo dolueril, sed quia hunc dolorem pori iiitulisse, quia, quamvis forma corporis ncstri
non ei nccessilas (18) naluralis intulerit, sed ipse esset in Domino, non tamen in viliosoeiiifirmiialis
etimvolunlate susceperit. Passus est, inquil, Domi- noslrae essel corpore, qui non esset in origine,
nus Jesus Christus, dum caedilur, dum suspendiiur, quod ex conceptu Spirilus sancli Yirgo progcnuii,
dum cruciligitur, dum morilur, sed in corpus Do- quod, licel sexus sui officio genuerit, tanxm non
mini irriiens passio, necnoii fuit passio, nec ta- lerrense conceptionis suscepil elemeniis. Genuit
men naturam passionis exercuit, diiin et pceuali enim ex se corpus, sed quod conceplum esset ex
ministerio desaevil, ul virlus corporis sine sensu Spirilu, hahens quiJem in se sui corporis verita-
poense, vim pcenaein se desoevienlisexcipit. Natu- lem, scd nou habens natursc infirmilalem, dum et
ram passionis luiic passio videtnr exercere, cum pa- corpus illud corporis veritas est, quod generatur ex
tientem, velit nolil, ad dolendtim potest compellere, Virgine, et extra corporis noslri iiifirmilaiem est,
cum juxta modum vel impetum, quo isla superve- quod spiritualis conceptionis sumpsit exordium. >
niens ingravescit, illecoaclus vel animo velcorpore In his vcrhis ostendilur quod Christus cacleris
contahescit. Verum naluram passionis in Chrislo, Q hominibiis virlule nalursc prsepolleal, el ejusdem
sua passio nequaquam cxercuil, diim ejus amuriliido natursenon sit ut doleat, et causa interseritur, quia
adversus illuin proevalere non poluil, quia elsi illi scilicct vitiosa nostrse originis elementa nescivit,
tiimullus passionum, gravis el muliiplcx esl infii- quse origo nos miseros et peccato et poena peccaii
clus, ille tamen non nisi quando, quanium, qiiQ- iiaturaliter irrelivit. Illi neulrum infirmitas nalura-
modo voluil, est aiflictus. Unde el id auod sensit, lis inllixit, nec sibi qusevis molestia, vel in animo
dicil eum quodammodo non sensisse, el vim pocnoe vel in corpore contradixit, imo siculsine peccato el
saevicnlis sine sensu pcenali excepisse, quia videlur nasci potuit et natus permunere, sic pceunrum mo-
non senlire pcenamqui ea non gravatur, et videlur lestins poluil * vel non pali, vel passus, non dolere.
non gravari, qui volunlaiis imperio ejus gravedi- Maximus episcopus: < QuodChrislus, inqiiil, esurie-
nem moderalur. Virltis, ait, corporis, sine sensu bal ul homo, non erat fragilitatis corporeoc, sed
pienae vim poenaein se dessevientis cxcipit. Et quia ccelesiis gralioe sacramcnlum. > Et infra : < Video,
id fcrte plcuum scrupuli videbalur,qiiod sine sciisu inquii, illum esurire, el necessiiaiem iu eo non vi-
pcenaeexcepisse vim pcenae memoratnr, qualiter deo mandticandi. >
hoc debeat intelligi consequenler evidenlius demon- 24 QU(>dergo esuriil ve) quidquid aliud susli-
slratur, ctim illius naturai hocc quasi insensibilitas •D nuil, non contradiclio, non necessitas, non invilum
assignaiur, nisi forle prudeniiori aliter debere in- fuil vel animi vel corporis detrimeiiium, sed coelc-
telligi videntur, duui inmen coustat quod in eisdem slis gratise sacramentum. Quia eniin proposilum
verbis verilas habealtir. « Habueral, inquit, sane ejus fuit hominibiis medicinoeremedium iinp riire,
illud Domininostri corpus, doloris noslri natiiram, proui corum langtioribus noverat expedirc, sic in
si corpus noslruui id naturae habcat, ul calcet undns veritate substantioe, vel formaeconsimilis apparuil
et super flucl.us eat. > Neque nosirum corpus ejus eisdem visibilis, ul habens ab origine mirain naluroe
esse vult nalurse, cnjus corpus Christi est, neque firmitatem ad palicndum lamen quse iufirma sunt,
illud econverso cujus el nostrum est, non quia non inclinarel misericorditer volunlalem, habens ex na-

(16") Nota pro S. Hilarii sensu et mente. rotuilque per voluntalem suam luni divinam, tum
(17) Confer B. Tliom., iu p.,q. 14, art. 2et 3; hiimanam, quateniis esl instrrimentum Yerbi, aver-
Sent. d. 15, aii. 2. tere passiones, impedire dolorem, prohibere mor-
(18) Nou talisnecessilas qualis est in nobis : nam lem. Seciindum lioec inlelligendus est Philippu»
Chrisltis necessitatem, qnae in ejus humanitale ftiit, dmii explicat S. Hilariuin. Vide siellulam circa fi-
passioncs illalas scntkndi, voltiiilarie assunipsil; neui hiijus pngiiia:.
£5" PHiLIPPI DE HARVENGABS.VTISBON.E SPEI U
tura nl posset passionibus non gravari, habcns ex A origine propiiam, id est iialurarcm ha! tierni : quB
volunlalc ul compatiendo posset infirmantibus stif- ctsi eorporfs nosiri ernl, nostrse tnincn eonditionis
fragari. In hoc quippe corpus ejus vel anlmus a no- non erat, qtiin, sicnl uihil in origine vitiosum, sie
siro differebnt, quod sun eiim infirmitas dolere non in operc nihil silri repiignans vel contraritun s;>n-
cogebai; sed quia ejus dolor nobis necessarius exi- ticbal. Verum cirm nostram in se certi causa my-
stchat, nobis non sibi dolorcm voliintarium suffere- slerii esuriem reeepisset. gavisus est diabolus, quod
bat. Sicut enim potuit non dolere si voluit, sic po- signiim in eo natiirse passibilis invenisset, et putans-
tuit et dolcrr:cum voluil : voluit auiem quaiido vel eniii cjus esse comlitionis, cujus et corporis, lan-
quaiiluhi uobis nccessnrium vidil esse, qui non tam dem et dcceplioiiuin suanini lendicnlas procaciler
dolere venerat quam prodesse. Ille ergo non dotuit objeetavit, speransposse decipi quem esuriesverum
nisi volcirs, ego autein doleo elsi notens; et ideo csse liominemdcmonstravit. Cujtis spes el deceplioy
etsi mihi coiisiiiiilis propler assumptam htimanac nil quod speravit est adepln, imo nb eo quem decipt
subslauiioe verilntem, longe lamen fuit dissimilis, posse crcdidii, est deccptn, quia in quo invcnla esl
per natiiroe, de qua loquor, mirabilem firmitatem. affeclio esuriendi, in eo milla inventa est necessitas
Qtinni ejus firmitalem et meus Augiistinus commen- comedendi, qtiia, sieut potuit, etim voluit, esurien»
dnre videtur, cum super Joannem (19) de lurbala B sustinere, sic nd enin removendam nnllo cibo in-
ejus anima loqueretur. <Non esl, inqtiil, ullo modo ventns est indigere. Cognito itnqiie et illtim veruiit
dubitandum, non eum animi inlirmitaie, sed pote- esse hominem qni esuriebat, et non noslrae infiriui-
stale turbatum, ne nobis desperatio satutis oriatur, talis hominem qui cibo non egebat, admirnns diaho-
qnando non poiestate scd infirmilate urrbamur. > lus ei ccnftisus recessit, et ad minislrandum ei an-
Ille ergo potcsiate, nos non potestale sed infirmi- giiorum exercitus laetabiindus accessit. Eapropter
tale. Mira distantia, de qua et statim snbjiingit(20): Allianasiiis de passionihus Christi loquens, non eas
« Ineffabiti, ail, distantia, universum genus hiima- imbeeilli naiur;e vel naturali imbecillilali, sed po-
niim animi forlitudine snperabal, nunquid endem tius ascribit voluntati, sciens el firmissime te-
prorsus, qua et nos IniTrmilale corporis faborabal ? nens eum et doluisse, el non nnluruliter sed vo-
fmo, utextimo, sicutanirai, ita et corporis fonitu- luntarie tloluisse. < Pro nobis, inquit, dolet, non et
dine a nobis differebal, quam diffcrentiam sua ci doloris nostri dolet sensu, hnbens i» se doloris cor-
munda conceptio conferebat, quae sicut nova cxstr- pus, sed non habens natiiraih dolendi ; > el infra s
tit, cursum nescicns cseieris hominihus naturalem, « Non esi.tnquil, vivificaturi (lere, neTjueglorificandi
sicei novo genere (irmitalcm contulit singulurem. > r dolere, et tamen vivificat qui flevit ct doluit. > Hic
Infirmum quidem corpns ejus fuit, In co quod aperle faielur eum et flesse el doluisse, quamvis
pati potuil et dolere, quam iiifirmilatem rcsurrc- hoc ejus non fuerit, id est, quamvis cx necessilale
clionis gralia voluit abolere, sed firinutn fuil, quia vel naiura nou ei accidcril. « Ascribe, inquil, in-
carens nalura vitiosa, vel vitio nattirali, quam fir- firmilalein : si illi necessitas est ct natura et si ibi
milalcm ex concepiione traxernt spiriiali. Propter vis est (22). In Clirisii passionibus necessitalem,
illam infirmitatem, quoc tam potestalc qtiam volun- naluram, violeuiiam non vull esse, sed quidqttid
late est assumpta, et gloriosac resurreeiionis bene- suslinuit, vel doluil, voluntatein, sacramenlum, po-
llcio cst consmnpta, passibilis et morlalis fuisse lesiatem, iriiiinphum dicit esse. « Quis, rogo, ait,
veraciter proedicatur, et eum languores noslros et furor est lolu;n hoc ad conttimeliam imbecillis ra-
iRhrmitales portasse plngns haias propheta prote- pere naiurae, quod 25 el voluntas esl, et sacra-
statur (cap. 55). nieiutim, quod et potestas est et triumplius t >
Propter itlam vero (irmilalem, quae ei accidil ex Nulla jnm dubielas relinqui videtur, quin iste fa-
nntura, quam ei non concupisccntialis, sed spiritua- leaiur Christum doluisse, et ex voluntaie doluisse,
Hs contulit genilura, universum genus humanum ciiin nos naluraliter insitiini hnbcainus ut non ex
superasse ineffabili dislanlra perhibelur, ila ut su- D voluntate, sed ex necessitale pcenaliter doleamus. IQ
per en expavescens diabolus miraretur. Hanc enim quo, iit videre videor, cum cocleris sane sapieniibus
distanliam, sicul Leo papa dicil (21), el diabolus seni.it, et ab eo fules recle credentium non dissen-
vohiit explorare, cum post jejunium, Christus ausus tit : quoe dieit Chrislum « virum dolorura > juxta
est aitentare. < Expavesccns, inquit, in eo quadra- lsaiam (Isa. LIII), sicul el vos optime scribilis
ginta dierum nocliumque jejuniuni,explorare callide exsiitisse, et cum carne nostra, nestras affecliones
voluit, uirum hane continenliam donalam haberct, sine peccato ex voluntale suscepisse. Quocirca miror
an propriam : ut non metueret deceptioiiutn suartnn summopere quare bujtis Icctionem esse inulilein
opera rcsolvcnda, si Chrislus ejus essel conditionis, extimastis, imo respuendam tanquam fidei contra-
cttjus et corporis. >Contineniiniu quippe qua diehus riam indicastis : quod neqiiaquam, ulocstimo, tam
quadraginla Chrislus, nihil comederai, non sicut libere fecisseiis, si ei psulo diligeniioreni operam
Moyses et Elias doualam reccns rcceperat, scb ab dedisselis. Elsi eniin ibi nliquid invenitur quod per
H9) Tractalu 60. (22) Non sic cx naiuric humansp principiis, tjuia
(20) Ihidem. si voluisset, impcdirc potuissct.
(21) Hom. supcr Dom. I Quadrugestmx.
i5 EPISTOL^:. 46
se consideraltim debei forsitan accusari, potest, A idem 'opus fide digntim debcat judieari et ille -.
nisi fallor, considerntis praeceilentibiis vel conse- < Qnidquid , nit, in eo conliuettir digiutm est com-
qiienlibus excusari, et ad condemnandum quemvis mendnri. > Sic per illum et error meus est de ati-
lihrum, non est praeiendenda duarum vcl unius clore hujiis operis ampulatus, el inlellecttis meiis de
scrnpiilositis dictionis, sed consideranda toiius veritate ejns doginalis confirmatus. Iterum Vale.
series leclionis. Nusquam enim siinul omnia possunt
dici, el sunl nonnulla quibus singularibus potest EPISTOLA VI.
merito conlradici; sed cum omnia pariter aitendun- PHILlPPI ADJOANNF.M
tur, queevidebanlur respuenda, plerumqtie prsesidio
Ejusdem argiimenli.
circamjacenlium muniuiilur.
Quod si est iilic aliqiiam sentcntiain invenire, quae Gaudeo quod elsi aliquid mea parvitas conlra
nullo pacto possit veritatis reguloeconvenire, nun- vestram prudentiani asseverat: apud vos tamen , ut
quid propier illam liber iste est coniemiiendus, vel dicilis , iiiconcussa nostra dilectio perseverat. Scira
polius ab his qui fissam huhenl ungulam lolus, sicut vos volo milii procul duhio notum esse librum no-
scribitis, respuendus? Niinqtiid propter unam falsi- strum qucm legislis, ab Hilario scriplum esse, sicul
latem, quae vera sunt reliqua debent a lectione B audivi posimodum et a nonnullis docloribus procdi-
priideulium removeri, cum Aposlolus moneat legi c;iri, et in aliorum codicum litulis procnolaii. Super
cmnia.quod bonum esttcneri? (/ Thess. v.) Sed cujiis quae inler nos versattir qtiacstione quoddam
ncque illc,ul exlimo.lissam babel ungulum, qui cum niilii rescriptum traiismisislis, et quia illud vobis
fnlso et verum novit respuere, sed qui utrumque non sufficere vidcbalur, alierum addidistis. Qiiac
legerisab invicem novit prudenter discemere. Neque ulraque uno eodemqiie die suscipiens, cnm illud
haecdixi vel scripsi nt proesumerem vos docere, et quod primo scripsistis perlegisscm, cl in calce ser-
scabello dignior in Iiemiryclio residere, sed veslram monis illud aposlolicum invenissem : t Si quis vull
volo priideuliam humiliter conunonere, m his quoe conieuliosus esse, nos talem coiisuettidinem non
dicla sunt dignettir diligeiilinm adhibere. Et si ea habeiius(/ Cor. xi); > proposui.fateor, ad illud nihil
vcritali posse viderit convenire, digneiur affectu penitiis respondere, nc quasi contenliosus vobis
henevolo coiisenlire; si vcro cognoveril contra veri- mererer displicere. Cum vero alterum legens, inve-
latis regulam qttidpiam me sentire, segroto igno- nissem etiam in fine : < ILec, charissimi, conside-
rauti vel inscio segrolanti curet et niedicinalem rate, et quid supcr his vobis videatur, rescribile, >
siientinm, et correciionem congruam impcrtire. mulato proposilo aliquid 26 volui vobis rcseriberc,
Neque cniin sic diligo palpaiioiiis consenlaneai ne niandalum vcstrtim lacendo videier coniemneru.
blandinienla,ulrecusein secantis medici ferramenia, Miramini, ut dicitis, quod in epistola mca scripii
sciens meliora esse diligenlis vulnera vel crueulu , Apostolum dicere : < Omnin legile , quod boniiin est
qiiain odiemis oseula liauduleiila (Prov. xxvn). tenele (/ Thess. v), cum ibi sit * omnia probate
Ad haccergo quoedicla stint, volo vos non lacere, (ibid.). > Sed hoc pro miro nullatenus dnccrelis, si
sed quod dignum vobis videbitur, respondcre, quia, Uieronymi ad Pamaehium et Oceanuni cpistolam
quidquid dixeriiis, mea parvilas non laedelur, si memoria teneretis. In ea eniin > Aposlolus , inquit,
lumen illtid veiitas, veritalem dilectio comiielur. prsecipit omnia legeules, quoebonasunt reiinentes. >
Valete. Cum auteui Apostolus legi mandet oinnia, qu.n boua
Denique poslea qiiam litleras istas coniposui, ct Siuil teneri, vos lanien librum Hilarii in quo multa
quo claudi solet epislola uliimum Vnlcie apposui, diei perfecti.ssime non negaiis, respuendum penitus
tomperi a mngistro Gisleberto, Pictaviensi episcopo, hsesitalione posiposita judicalis , pro eo quod eum
quod librtim isttim, de quo nobis sermo csl, scripsil in aliquihus repreheusibilem oestimaiis. Librum
iKinAlhanasius, sicut nosler liiulus pracmitfilur, sed etiam qiiem idem Hilarius super MatthoeuDiscribit,
llilarius Piclaviensis, cujtis etiam el fides cl doclrina D propter quasdam sententias qu;e in co, ul dicilis,
commendabilis inveniliir. Nudius cnim lerlius ctiin vel falsaevel scrupulos;e siint, non probatis; cx quo
cssem Parisius, idemque niagister et episcopus Gi- daiis inlelligi quia.sicut id quod falsum est, sic illud
slebertus mihi colloqui dignarelur.inter loqtiendum quod scrtipulosum est reprobalis. Ad quod aper-
prolulil de libro illo quemdam versiculum ; « Sic, tius demonstrundum subjungitis : « Abundanl cutho-
ail, inquiens Hilurius de Triuilalc. > Quem versicu- liei simplices Iibri, ut jure serupulosi propter offen-
lum ,oplime recognoscens, statim quaesivi si operis sam debeanl evitari, cum dicat Apostolus : < Nemo
illitts, de quo ille vcrsiculus nssumplus esl, Hilarius vos sedticaiin sitblililate sermonis (Coloss. n). >
veraciter auclor erat, quia noslri codicis liiulus Patet quia simplices lihros, id est ad inlelligeiidiim
Aihanasium prseferebal. At ille, ne me error liiuli planos etfaciles, vuliis solummodo leclilari, scru-
redderel dubium, lolius principium operis memoritcr pulosos vero, id eslsubliles et dilliciles, evitari, na
duxilad mediiim, addcns et quolo Iibrorum numero scilicet in illam seduclioiiis offensani incurralur, a
clnudereltir, el in quo corinn ille, qiicm dixerat, qua sibi praecuvere Colossenses Apostolus vel jubel.
versus haherelur. Qu;e omnia cum Imjus operis ve- vel honalur. Verum Hieronynuis nec ea legi vetat
racitcr essc cognoscereni, addidi quacrere si toium in quibus esl aliquid arguendum apcrloc falsiiaiis,
*7 PHILIPPI DE HARVENGABBATIS BONM SPF« 48
si tamen ibi pariter invcnilur titilitas veritaiis , inio A multi non capiendo, in crrorcm praecipite* sedn-
lihros eliani Origenis, quos tn mullis esse repre- caiitar, sieiu et ipse ad Corinlhios videtur intimare,
hensibilcs cognoscebal, et lrgebat frcqurnlins et ct iu sua Petrus Epislola nianifesiiu&demorjsirare.
legentcs nullalcmis argtiehnt. t Origenem, inquit (25), Ad Corinihios : « Si quis, ail, videinr prophela esse
proptcr crmJiliouem sic legendum arbitror quotnodo aul spiritalis , cognoscnt quac scriho vohis (/ Cor.
Apolliiinreni ct noiinullos ceclesinsti-cosscriplorcs, xiv). > El Pelrns : « Sieut, ait, cl cbnrissimiis frater
ul bona coriim eKgamufr, vilcintis conlraria. > Sed noster Paulus , seenndum datam sthi graliam scri-
eslo. Librt Origenis vel quilibcl luijusmodi resptiau- psit vobis, sicul el in omnibus cpistolis loquens ii»
lur, ne falsa proveris astrueudo in errorem sim- eis tfe his, in quibiis sttnl qnsedam diflicilia inlelle-
jilices inducanlur : ct qiinntuni jnverit eriulilio in- ctu , quocindccti et in&labiles depravanl ad snan>
veniae veritnlis, tanlum, imo plus nocent nou jpsorum perdiiionem (// Petr. np). > Si scrupulosat
jiUellecix seduclio fnlsilntis. Nunquid eliam debent et subtilia jtire propter offensam , ul scribitis, evi-
«juse scrupulosa et subtilia sunt eviiari, vel foiie ta-itiur, quare Paulus scribil ea quae non nisi a sa-
lecla et non inlellecta inconsullo judicio reprobari pienlibnsei spiritualibus cognoscunlur,et in quibus
eisque pro vitio ipsa scrtipttrositas et subtiKlas im- indocli et insiabiles erroris scriipuhiin pairaiilur?
putari, elnon inde nmlio polius mukoquereveren- " Ipse (|iioque DomintisJesns Cliristus in Evangelii»
tius boiiorari" Quis uiupiam hoc aposlolus, quis vir tam subtiliter loquitur, nt nec aposlolici capiant
aposlolicns vel dixil vel scripsil?ul videlicct libri sermonis ejns sublililatem, unde et nliqnaiidoasperc
simplices legantur, sccrupnlosi vero et subtllcs jure illornm increpa; tardkatem. « Adhue, inquit,ct vos
propter offeusam, nt scribitis , non legantur? Cum sine iiiielleela estrs? > (Matth. xv.) 27 Tam scru-
ia siibiiliiuie sermonis Colossenses non scduci Apo- pulose loqiiitur, ut nomiHi exliorrescanl, sermoneiii
slolus prscmonebat, nunquid cos ad lioe induccre ejus duritiae ituolerabilis arguentes, et at>cjus con-
eopicbat, ut legere scripta scrupulosa et subliiia seetatti, resiIianlob)eelnm explanarescrnpiiliim nou
recusarent, simplicia taulummodo leclitarenl? Hoc valenles. « Multi, inquit, atiriienles ex diseipntis
nimirnm non vkleltir lectionis illius series continere, ejus dixerunt: Durus est hie sermo ; el abiermii
ul iulendat cos a ieelione subtiliuin removere , imo retro : et jam cum itlo non ambulabanl (Joan. vi). >
in ea sollieilum se ©slenditAposloltis,ut Colossenses Et apud Matlhseum (cap. xv) ; « Scis, inqiiiunt,
ptcniiis inslruantur ne quasi rudes et simplices a quia Pharissei audilo-verbo seandaiizali sunl? > Li-
pseudoapostolis sublilitcr loqtieniibus seducanlur. cet atilem apostolieis- et evnngelicis liiteris tanla
t Volo, inquil. vos scire qualem solliciludiiiem hn- r subtilitas, tanlus inesse scruputus cognoscalur, non
beain pro vobis, et pro his qui sunt Laodieise, ut est tainen consilti ul propler eoruin offensam lectia
eonsolenttir corda ipsorum inslrucfi in charitale , et respuatur, imo ei neecsse est inulio ililigenlius i«>-
hi omncs divilias pleiiiludinis inlelleclus , in agni- sistatur, el qusercndo et pulsando prudens lecto»
tione mysieiii Patris Chiisli Jesu (Coloss. it). > Qui eonipetcntem itlius inleHigenliam asseqtiatur.
ergo sludel cos iu omncs divilias plenitudinis iniel- Sic et scripta Hilarii,quamvis scrupulosa, quam-
lecius instruere, ut niysterium Dci Patris, quod cst vis subtilia, non tamen, ul ae&linio, debcnt con-
t Vcrbum caro facium (Joan. 1), > possinl agnoscere, lemptibilia judicnri, eommque leciio nec a sapierc-
iioii vulteos leclione ltbrorum simplicium esse con- tibus, nec a siinpticibus penifus relegari, quia
tenlos, sed in his qui abscondiia Dei Patris mysteria utrisque profectum illa ne-nmediocriter ministrabil,
coiilincnt sic inienlos, ul hocrelicorutn possint nrgu- dum et sapiens sapienier obscura penelrabit, et
nientaiionibiis rcsisierc, ct subiiles eoruni tendiculas simplex foris remniicns hmnitUer eadem salutabit.
librorum stiblitium senlentiis forlioribus desiruere. Unde miror quod eadem scripta condemnare veslra
Propler quod subjungit: « lloc ao:em dico, tit nemo prudentia non veretur, et tfoelonim tam prseceden-
vosdccipial in subtililale sermonis (Coloss. n). > Et tium quam prsesentium jodieio non teiietur ; qui
jiaulo posl: < Videte ne quis vos decipiat per pbilo- D suecedentes llilario nutlitis eum hseresis arguerunt,
sophiam et inanem fallaciam (ibid.). >El supra : imo eum , prout decnit, digni-slaudihus exttileriint.
t Non cessamus. inquil, pro vohis oranles cl postu- IReronymus cum in libro De viris illustiibus Hila-
hnlos, ut impteamini ugnilione volunlalis ejus in rium ad medium ducerel, et quos ille scripseral
onmi sapienlia, et inieliecm spirituali (Coloss. i). > singillalim libros exprinieret, isiius de qno nobis
Vull Apostolus Colossenses in omni sapicnlia el sermo est libri videiur inler eaieros et proecaUeris
inlellectu spiritali proficcrc, legendo et intelligendo meniioncm fecisse, el ncc isli nec coeieris notam
suhtilia , suhtilibus argumentis prndcnter rcsisiere, haeresis impiessisse. « Hilarius, inquit (24), urbis
alioqiiin frustravel hanc illis, vel alias nliis epislo- Piclaviorum epistopus , Phrygiam relegatus, duo-
las scripiilarei, si non scrtipulosa ct diflicitincl lcgi decim adversus Arianos confecit libros, et alium
ctinlelligi peroptarel. Plerumqueeteuiin lam subti- librum de synodts qucm ad Galliarum episcopos
lia scribil, ut non fneile nisi a sapieniihus et spiri- scripsit, et in Psalmos commentarios; est ejus ei
talibus capiantur, plcruniqoe lam scmpulosa, til ad Conslantium lihelltis, ct alius in Constantium, et
(25) Epislola ad TraiiqitiHinum. (21) Vide epistolam jejusdem Hierou. ad Floien^
lium.
*49 EPISTOL^E. 50
liber adversus Valenlcm el Ursatium, historiam A non sicul carnalia, sic et spirilnalia opera nostra
Ariminensem et Seleuciensis synodi coniinens, et dicere vel possumus vel debenms, quoniam a uohis
liber hymnorum el niysleriorum alius, et commen- eadem non iiahemtis, imo Dci donanie spirilu, el
tarii in Malihseum, el traclatus in Job, et alius affectum et effectumspiritualium nperum obiiueintis.
ciegans iibellus contra Atixeiitium , ct noniiulloead ldeo non tam nostra quam ejus siini', cujus dono
diversos epislola?. Aiunl <|nidam scripsisse ciim in et graiia ea nos oblinere memoriter reiinemus.
Gnntica canticorum , sed a nohis hoc opus ignora- Quin igilitr a concepiione Chrisli omnis prorsus
ttir. > Tcxens Hicroiiymus calnlogtim lihrorum Hi- carnalis concupiscenlia relegalur, 2S "on iiieoii-
larii, nullum eorum prsesumpsit condemnare , qui grue Maria illius cami dedisse origiuem abnegaiur:
lamen in eodem lihro mullorum aliorum opiiscula quam dedisse lunc nimirum proprie tlicerclur, si
non timet reprehensihilia demonsirare, et isiorum ad concipiendum propria conciipiscentin duceretur.
notam forte non tacuisset, si indtiuis vcstro sensu, El qnia eamdem conceplionem superveniens in Vir-
tam detestabilcm eis iuesse pervidisset. Ilmic enim ginem Spirilus operalur, recte origo liujnseariiis
cjus libmm quem respnendum sine proejudicio jn- eidem Spiritui assignatur; et ipse non iirimerilo
dicatis, sibi ipsi quibusdam in Ioeis esse contrarium auctor bujtts originis affirmalur, ciijtis dono el opere
" virgo manens et pennanens mirahiliter fecundattir.
affirmatis, quia videticet dicit el Mariam corpori
Cliristi origiocm non dedisse, et lamen eidcm con- Sic ilii sancto corpori non Mana, sed Spirilus dedil
cipiemlo matcrnum ofBcinm impcndisse; dicit et originem, diiin et illa in concipiendo naluralem et
ipsum Christum vulnera , crucem, mortem ad ul- propriam non seusil libidinein, el istc operando,
tiniuni pertulisse, et lanien sine iialurali sensu pnriliiram venii in Virginem ; illa virmn nesciens
pesiiae vim poinse in se desscvientis excepisse. Quo- nulla cnmis perlulit inceutiva, qna* tege miserabili
rumduomedia recte lidei dicilis convenire, primum nostroruiri siint concepluum primitiva; isle Inrgi-
vero et iiltimtim veritali penitus contraire. tale mirabili sua illi contuiil donntiva, naturali
Et quoniam hocc omnia non sibi esse conlraria cessante vitio, hujiis mirabilis conceplus expletiva.
scslimavi, el quomodo verilaii conveniant in alia Nec tamen per hoc abnegat quin materiam mini-
ul pottii episiola demonstravi, dicilis quod ejns- slraverit semeutivam ex qua sibi Dei sapientia sedi-
modi denioiislratioiiem non. feci coiigruenier, sed licavit corporis ofliciiiam , ut non aliunde, non de
seripta falsiialis ad regulnm verimtis delorsi vio- nihilo illarn sibi credatur exstrnxisse, sed in utero
lenier. Maria enim, ut scribiiis, materinlem origi- et ex tilero Virginis eorpus veraciier assumpsisse.
nein corpori Christi dedil, non vilium,el quasi fi 1» qua assumptione quidam, sicut prsesens audivi ,
admirando stiiijungitis : 0 quam differunt Maria el scrupulum patiuutur, qui divinis lilleris erudili pro
vitiiim! quoruin altcriim pro altero me dicitis po- cousianti delendere inoliuiiiur quod, etsi Christtis.
suisse, dum originem, quam vilium non de.lil, in ulero, et ex uiero Virginis caruem sumpsit,
Mariam assero non dedisse. Ad haec ego : illam tamcn particulam cx qua nos aiii concipimur,
Scio quidem quia salis differunl vitium et Maria, non assumpsil. Horrent enim vel credere vel dicere
el ego nec Mariam pro vitio, nec vilium posui pro quod illam carnetn liquidam quam physici vel se-
Maria : sed, si lege nostra omnium operaretur vi- men vel sperma lioniiiianl, iu Yirgine Chrislus as-
tium iu Maria, id operari non improprie diceretur sumpserit, el non politis aliam sancliorem vel sal-
Maria. Quod euim iu carne concupiscenlia carnalis tem digniorem in eadem elegerit-; tauqiiam non
operatnr, operaii caro non iinmerilo reputatur; el couveniai corpori tnm prsecipua?sanctilalis, ut con-
quoil agit caro dum, velit nolil, homo carnalibus ceplum sit ex illa communi materia noslrae omnium
concupiscentiis inflatnmaliir, id se liomo agere ser- viliiatis. Deniqiie fides, ut putnni, non evigil ut
mone veridico protestaliir : < Non enim, inqnit ex semine Virginis Chrislus conceptus asseralur,
Aposlolus , quod yolo bonum , hoc ago; sed quod sed ex cnrne concepium Virginis necesse est eum
odi malum, illtid facio (Rom. vu). > Constans Apo- D quisque Calholicus faleutur, mulloqiie crcdibilius,
stolus ex spiriiu ei carne, sic illos diversa vidcbat niiillo esse conveiiientiiis ab illis acslimatur, nl tio»
operari, ul alterum alieri seutiret obluclari, ct illam , sed aliam assumpsisse C3rn s particulam vi-
agere earualia se dicebal propter blaiidiinentum dealur. ln qua sestimaiione quuntum Chrisio defe-
ingenitse voluptalis, fet odisse lamen illa, proplcr runt, lantum Virgini videnlur derogare, et malris
spiritalis renisum voluntatis. Quod si suum esse iujtiriain cerltim esl in filium redundare, et nen-
dicil qttodcaro camaliter deleetaiur : cui tamen de- trum eorum dignis possunl laudihus bonorare qtii
leclalioni spirilus qui melior pars est ejus relucta- alieri non verentur honores ingratos arrogare.
tur, qtianlo rectius el propritts suum esse dicerel Ex quo illam Yirginem angelus Gahriel salutavit,
luinc affeclum, si eumdem sopilo spirilu |>erduce- ex quo facla salutalione, « Virlus illi Altissimi
ret ad effeclum ! Tunc enini proprie possunl carnis obtimbravil (Luc. i), >tam eam ineffubilis gratia
opera nostra dici, cum eis non seuiimus obviante pernuindavil,„loiam permundalio niirabilis niirabi-
spirilu conlradici, cum conceplae coiicupisccntise liter honestavit. Et sicut noslra caro tam solida
sic habenis laxioribus indiilgctur, ut per carnulem quam liquida , peccali et dcdccoris accnsaiur, quia
copulam, quamvis legitimam , consumnietur. Sed legi spiritus a lege membrorum ocenaliler rcpugna-
51 PIHLIPPI DE HARVENGABBATIS BfJN^E SPEI 52
tur. stc posteaqtiam dicttini esl Virgini : < Spiriltis \ venirenon iimelis assignando neccssiiatem Chrisio
sanctus superveniet in le (ibid.), t illud Salomonis paticniis, Cjuamsic ab eo antea reniovelis. Dicitis
eomplelum est: < Tota pnlchra es, ainica mea, et enim : « Nos ergo in Cbrisii passionibus et voluuta-
maciila non esl in te (Cant. iv). > Carnem ergo tern, et sncruinentum et poleslntem, el iriuinphum,
Virginis sementivnm existimo dedecoris nil hnbere, et en quse liber vester vobiscum abiiuil, necessita-
uil niajoris decoris alleram illi proximam oblinere, lem, naluram, violenliam, sed haeceliam voltiiUaria
quin ex ea quoe ad-formandos conceplus a princi- vohimiis esse. >lllic dicitis Christum non uecessilEle,
pio esl divinilus ordinala oedificet congrue domuin sed voliinlale passum csse, hic aulem in ejus pas-
suani snpientiu humaniliis incarnata. Propler illam sionibus necessilalem vultis esse; quod qualiter sibi
quain accepil inaleriam ex Maria, dici polesl cx ea conveniat,. fnleor incognilum mihi esse, nisi forle
Chrisliis carnis originem babuisse; propier operan- inlelligilis necessiiates duas esse, et unam earum
lem n ea Spiriium, rectc dicilur non ex Mnrin, illi palienli Chrislo esse, alleram vcro ejtis pas-
sed ex Spiritu originem accepisse. Unde dictum est: sionibus non inesse. Sed nec sic videp quomodo
« Quod enim in ea natum est, de Spiritu sancle possit stare, quod in hoc versiculo viiltis irrevoca-
est (Mattli. i). » biliter nffirmare, dum non aliquam aliam quam forle
Quod aiilem in pasgione dicil eum Hilarius non inlelligere poteratis, sed eam necessilnleni quam liber
doluisse, quoinodo inlelligi debeat in eodem libro nosler nobisciim abnuii nominalis. illam quippe
mullis locis determinat : et ego salis supcrque in necessilulcin seu violentiam, de quibtis Hilnrius
alia epislola nolum feci, elsi nondiim vestra) pru- loquitur, in Chrisli pnssionibus aestimo uon fuisse,
denliae sulisfeci. Quia enim conceplio illitis nb oinni in quibus voluiilntem, potestatem tam idem Ililurius
lumtiltu lihidinis pnenta est et serena, caro ejus a qtiam vos dicitis exslilisse, quia quod libera Christus
naturoc noslrae vitiis longe est alienn; et ideo qtiod perlulit volunlate, non peiiulil uiique necessilale;
nos in peccatis concepli, nalurali patimiir neces- et ad id quod potestatis imperio liheus egii, profecto
sitalc, illc, cujiis caro nullo langiliir vilio, quia eiim violeulia non cocgit, quia el uecessitas volunlaii
vitioso carel initio, libera palitur voluntate. De et violenlia prsejudical potcstali.
qua paliendi volunlaie in primo vesirorum qttibus Passus itaque spula, colaphos, vulr.era, crucem,
utinc respomleo rescriplorum, bene prtideiilcrque doluit qtiilem voluntate, posuit animam poleslale,
sentilis, scd ab eodein sensu itl videlur in al- quia e.si bostes ei ejusmodi conliimelias inlulerunl,
tero disscniiiis, dum in illo scientioe Hilarii prout non lamen eum dolere vel mori necessario coegeriini,
jiislum est coucordalis, in altero vero, nisi fnl- -i el ad haecperagendn non pracvaluit inipelus injurins
lor, longe contrarin prseilicaiis. ln piiino eiiim iufereniis, sed poieslas volunlaria sufferentis. Sic
ine pro nihilo dicilis luborare, qudd verbis nml- eliani perlurbaiionem animse, sic esuriem corporis
tiplicibus enilor demonsirare id quod in Ecclesia poteslativn suscepit voluntate, (vel volunlaria po-
ijuivis simpiicissiiuus salis novit, el cujus asser- testnte, habens spirilalis iinuiere conceptionis inoli-
tio crudilmn quenipiam non permovit. Unde eliain lum, ut possel talibus non gravari contra morein
quasi] aliqiianluliiin vos offendo quod pcrgameiii nobis experlum el solitum, nisi id nosira exigere
plusqiiain neeessilas sil expendo, dum longis ser- inftrmitas videretur, ut verus homo humanis affeciio-
nioiiibiis hoc oslendo, quod posset intimari plu- nibus probareiur, etcuiii patientibus patiens, suluta-
rima noii loquendo. Dieitis eniin : « Quod aulem ris nobis medicus haberelur.
pcrgameiium expeudilis in doeendo, quod non ne- Quod ergo quadruginta diebus potuit jejunare,
ccssitate, sed voluntale passus sil, pro dnmno non miracttlo (25), ut scribiiis, sed proprioe virtuli
veslro doleo , ciiin qnivis simplicissimus in Ecelesia debenius assiguare, ne Moysi aut Eli;e pareni eum
hoc noverit. > Bene veslra prudenlia hoc in loco, nostra judicet hebeitido, qiioitim et conceplio longe
ct inielligit et faletiir quod Chrislus ad patiendiim dissimilis, el humanse natiiroe longe dissimilis for-
ueccssiLaic conclilia non iirgetur, sed voliintate D liiudo. Vos quidem illuin. etpost jejtinium necessario
libern sie moveliir, ul imle a niillo vel simplicissimo dieiiis csurisse, el posl esuriem, si noii eomederet,
duhiietur.Contra (|tiod si qnis scuiire pr.rsumpscrii, nccessario defccisse, nisi forle haic gravamina vellet
arguetur, sieiil coiiseqiienier eailem vcslra pruden- mirnculi bencficio reinoveii, cujiismodi niirnculum
lia confileliir. Ait cniin : < CuUcrum quictni<|ue in Moyseqiioqucel Eliael quibusdain aliis possumus
coiitru hanc fidem setisertinl, scu Aiiguslinus, seu iulueri. Dicitis enim : « Vere liomo vere doluil,
Hilarius, seu quilibet alius, aul crroreni ipsum habens naturani ulnisi manducarel, deliceret; nier-
ante niorteni correxisse credendi suni, aut iufideles geietur si super undas anibtilaret; morerelur si
permnnsisse. > cruciligcrctur, nisi miraculo id non fieri vellel,
29 Cum ig ttir in pnssioneChristi voluntns et non qiioruin quaedam iu aliis quibusdam ipse quoque
necessilas habenlur, et qtii conira hanc fidcm seu- operaius est, ut in Elia et Moyse, Petro et Mauro. >
serit sicut recle scribiiis reus erroris teneainr, miror Et iiifra : « Fortitudinem jejunandi diulii.s Cbrist'm
quare in alio rescripto coiilra hnnc nssertionem non nalura, sed miraculo dicimus habuissc; ccssaiilo
(25) Pcr virlutem Cluislo cxiraneam facio. Vi !o tiitem divinam Chrislo propriam faetum, non cst
Col. seq. Alioqtiin fuisse ii.iraciiliiin, scd pcr vir- ciir negeltir.
53 EPISTOLvE. 54
enim miraculo siatim natura esuriit. > Mirabile A illiim ambuiantcm hiatu fluido non demersit. Quia
islud miracuhmi, quo donante quadraginla diebus a enim a regula sanctiialis, illitis vcl origo vel con-
cibis Cliristus potuil abstinere, quo cessante uon ceplio non dissensit, nullum Creatoris elementiim,
potuit nntura diutius inediam stislincre; qtiin et duni hic viverct, contrarium sibi sensit, sed tale
esuriem infirmilalenecessaria paierelur,el esuriens, corpus babuii, ut esset liberae voluntatis, esset et
nisi comederet, deficere cogeretur. Si ergo cessnnle per oninia voluntariae poteslatis.Poluil ergo si voluit
miraculo stalim ul dicilis nalura esuriit, quare, tion dolere,, poluil, cum voluit, el dolere : doluit
qusesoesuriens non comedit, vel non comedens non auiem, cum nobis dolentibus voluit medicinaliter
defecit? Legitttr enim ct posl' jejunium esurisse condolere; non doluit, cum voluil suum ingenitae
(Matih. iv) : et tamen esuriens non legitur come- viriiUis privilegium obtinere.
disse, nec iiivenilur non coinedeus defecisse. Debuil Posse auleni dolere, qmedam infirmilas esl; non
autem vel posl jejiiiiium esiiriens comedere, vel non posse non dolere, mnjor infirmitas esl. Et illa
comedcns delicere; sed, ut dixi, et esuriens non quidem prima nobis cum Chrisio est communis, a
refecit, el non reficiens non defecit. Necesse esl qua ct nos et ipse post resttrreciionem esl iininunis,
igitur ut dicntis vel miraculum non cessasse, vel ciim jam infirmari noslra, sive illlus, non polest
ope miraculi Christurri nullatenus jejunasse, quia si valiludo.el hax impossibilitas non imbecillitas, sed
juvante miraculo jejnnavii, et ctini esuiirel, idem consummata esl forlitudo. Hac infirmitate, quoe est
miraculum jam cessavit.falebimini eum postesuriem posse dolere, Cln istus et poltiil el voluit humanos
nccessario defecisse, cum nusquain eum esurientem dolores susiiuere : propter quam vir dolorum, et
legatis comedisse. Sed hoc faleri nefas est. Si autera sciens infirmitatem veraci vaticinio propheiatur
lniraculum non cessavil , quomodo eum dicetis (Isa. Liii),et cruciftxusex infirmitate soleinniter ab
csuriem peiiulisse, cuni nonnisi cessanlO miraculo Apostolo procdicalur (// Cor. xin). Illa vero iolirmi-
nnturam ejus dicalis esurisse? Ad evitandum igilur tas, qtioe est non posse non dolere, nobis lantum
ea quse possmit inconvenientia sic opponi, vellem credenda est naturaliter inhoerere : qua pressus et
inihimelius miraculum hoc exponi, quia lantis mihi oppressus non polest non gravari quisquis noslrum
videlur obscuritatibus involittum, ut illud non per- super lcrram, vel uno die concedilur demorari.
videam nisi a vobis fuerit absolulum. Cluistiis autem, ut sestimo,,non debet ajslimari
Aliter quidcm, ut piilabam, Christus, aliter quod vivens in hac vila non posset non lurbari, quia-
Petrus vel Maurus super undas liquidas ambuiavit. cui eral incomparabiiis el corporis et animi sancti-
Alitcr etiam Chrislus, aliter Eiias vel Moysesjejuiia- C tudo, profeclo eorumdeni eral et incomparabilis
vil, quia illi nalura infirmi et graves nihil tale per forliludo. Unde meiis Anguslinus (26): « Ineffabili,
se facere poluerunl, et ideo virlule non sna, sed ait, dislanlia universum gentis Iiumaniini aniini
alierius hoc egerunl. Quod ut de illis uniiin accipiam, forliludine supcrabat. > Haecest illn forliludo, qua
Petrus in se, et de se vcracrtcr sentiebat, cuni viso a nohis omnibus ineffabiliter diffcrebal, quod eiim
super mare Christo, sapienler et humiliter aiebal : more noslro inevilabilis lurbandi necessiias nou
«Domine,si tu es, jubeme venire ad le snper aquas lenelinl, sed cum vigore nntttrac incolumis vilnre
(Matth. xiv).> Ac si dicat: Nonmea.sed tua virlute, possei oinnes liumauos crttciatiis, lauien voluntaria
nalura mea super mareliquidiim ambulabit, eamque poteslale pro salule nosira omiiiuni est turbatus.
non si jussero, sed si lujusseris, onus inoliium non Unde praeniiltit (27) : « Non esl, inquit, ullo modo
gravabit. Illo ergo jubenle, iste super illud intre- duhilaiidum, non eum inlirmitule auiuii, sed
pidusambulavil, el attendens quis quid ageret, cuin polestate lurbalum. >
videret veiitum validum gO trepidavit. Et inlirma- Non vult Auguslinus a quoquam (idelimn dubitari
lus fidejam ad inia nnlurali gravedine descendisset qitod Christus iiifirmitale animi non compulsus est
nisi poteutein manum Chrislus iili misericorditer perturbari, a cujus perlurbatione sic ariiini relegal
extendisset. Aliter igitur, ut dixi, Pelrus, aliter D iiifirmitalem, ut eident voluntarium altribuat po-
Chrisfus super elementiim liquidum ambulavit, quia leslatem. Vos aut.nn, ul juxta sensum veslruni possil
Petrum impropria, Christum vero virlus propria ille versiculusexpediri,|particulamquse est «lanlum »
susteutavit. Quam nimirum viiiiilem ex eo sibi vultis illic incongrne subaudiri, el quod ille dicit
conlraxeral, quod naluram humanam Yerbtim sibi « turbalum Chrisium non infirmitale anirai, sed
Deus assumpserat, conceptione quidem spirilali, in polesiate; >vos dicilisnon infirmitate tanlum, sed
utero virginali : cujusmodi assumptionem nec ante, etiam potestate. Miror quomodo Augustinus illud
nec poslea expenus est aller homo; et ideo nec < tanluin > apponi debere vel non vidil, vel forte
arile, nec postea inventus est lalis homo. viderat, sed invidit, et qui alibi ad exponcndum
Quiaenim ilia.n ejus naturam lalentum iniquilntis Evangelium in verborum copia plurimum se dif-
plumbeum non depressil, scd in ntibe lcvi de spiritu fudit, miror quare hic subtrahenoo unam particulam,
conceplus mirubiiiier hur accessit, unda maris sub scnsiiin liiteroe sic confudil.Sed si diligentins yeli-
illius vestigio a lenore continuo non reecssil, ct tis illius serierii lectionis attendere non hoc inihi

(26) Traclalu 60 iu Joaiinem. (27) Ibidem.


t6 PHILIPPI DE HAB.VENGAIIBATI3 BON^E SPEI 58
vel antc, vel postea videlur oslendere, sed sicut; A et lurbnvil senielipsum; hicrymalus esl coram Ju-
nobis perlurbandi auferi animi poiesiaieni, et solami d:eis (Joan. xi), ridcns civiialem Jcrusnlem, flevit
inferl infirmiluleni , sic illi econverso iiilirinilate) super enm (Luc. IX), ctim jcjnnnsset quadmginia
sublaia voluntariain aliril.uit potesiaiem. Ciim enim dicbuset qtiadr.iginta noctibus postca esuriil(JI/«(i7i.
dixissel : < Non est ullo modo diibilandum, noni iv), fnligntus est ab itinere (Joun. iv), exhilaratus
euin nnimi infirmilale, sed polestale turbatum, > cst spirilii (Luc. x), trislnta csl anima ejus (Mutlh.
stibjiiuxit : « Ne nobis desper.uio saluiis orialur, xxvi), leiitus, crucifixiis, morlnus est (Joan. xvm).
quaiido non poteslale, sed infirmiiale turbamur. > Sed lia'Comnia poiestnte vohintaria, non, sicul scri-
Niinirum ctim liic diceret nos iiifirmiiate lurbari bitis, necessilute el violeniin, non quod non posset
non polesiate, non uddit « iniuum > et illic einn sine istis iler vitse pracsentis periransire, sed quia
dicerct Christum potestate luibnri noii iiifirmitutc, vidit isla nobis itinerantibus expcdire. Non quod
non etiam npposuil « lanliim. > Neipie hic igilnr, eum opprimeret nobis ingenita gravis et noxia na-
neque illic, ni fatlor, censiiit appouendum, et ideo turaliler valitudo, in quo toiius divinitnlis habiiut
ct hinc cl illinc oeslimoreinoveiidum. Quod si illic corporaliier plenitudo (Coloss. n), scd ut ei dcvin-
vultis apponi, et hic etiam apponendum videtur, el ciri arctiori dileclionis vinculo studcremus, cnni
ila noii mediocris absurdilas orictiir, ul sicut illum I* nostras eum volunlarie suseepisse nioleslias cerne-
torbaliim dicitis tam infirmitnte quam poteslate, renuis. Non qtiod a nobis ineffabili distantia, tam
ita ei nos lurbari asscrnmur tam potestalc qiiam corporis quant animi fortiludiue non diflerret, sed ne
infirmitnlc. Quod utrnmqiic ahuegui Aiignsliiius. piilarelur non misereri nostri, si nostras miserias
Quod si vobis complncerel uirnmque illam super non sufferret.
Joanneiii diligentius revoWere leclionem, ubi facil Suscepil igitur Deus hominem cum voluit, susce-
idem Aiigiistintis de Chrisii pciiiirhaiionibus men- ptus homo sustiiiuil quse voluil, ila ul iras perse-
tiuncin, videlieet cum vel dc lurbata ejus invcnitur qiieulium pleriimqiic declinaret eiim noiidmn vellet
anima dispuiare, vcl de liirbnute scnielipsmn cum pnti, quncrenlibus se offcrrel, cttm sic esset suse
disponil Laznrmn suscitarc (Joan. xi), vidcrclis, ut plncitum voliiiitnli.Quodpateiileriuveiiiiiir Origeues
asslinio, quod a niillo qui recie sapiat dubilclur, super Genesim demonslrare (28), nisi forle vultis
quin Clirisius non inlirmiialc nccessaria, sed hiijiis (eslimoiiiuin reprohare, vel potius verbis ejus
poleslaie vohinlaria perliirhetur. Iu illo eliain illud * laiitum > quod supradicltim esl subaudire,
Maximi versiculo : < Quod Chrislus esuriebnt ul et subniidiendo, tnm iu hoc, quam cscleris vcritalis
houio, iion crat fragilitaiis corporeue, sed coiesiis („ plauiiicm procpcdire. < Sapieniia, iiiquit, ipsa sibi
gralisc sncramentuin, > ad id quod dielum est, non ocdificavitdonium (Prov.ix),> cl :< lpsese htimiliavil
erat fragililatis corpore.e, suhaiidiendum dieilis usque adinorlcm (Philipp. u),>et omnia qusecunque
« lantum > ut illa csiirics 31 ii0" sit de Chrislo, non uccessiinle, sed spoute facta
fragililas cor- legeris
porea lanluiii, sed eliain coclcslis gralise sacra- reperics. Videtis.sicul ab incarnatione, siceta-pas-
meiiinm. sione Christi, vel cacieris quae de eo leguntur, ne-
Quocirca sicut de Aiigitstino, sie et de Maximo cessitatempeniuis removeri, et eis volinilaiemspon-
noii sullicit niimirnri, quia illutu subirahendo pnrii- laucam adhiberi : ut certuui sil Origeiiem llilario,
ciilnm, iiiielleciuni liilerae voluit obscurnri, et quo- Aiigtistino, Maximo consentire; vos vero lam ab islo
modo praierea contigit in hoc ambos pariterconve- qiiam ab illis pluriiiuim dissenlire.
nire, iitillam tinain eaindemquc particulaiu in his Sed jnm huic Episloke calcem pono ne vohis ejus
vellent versiculis subaudire? Sed nec isle nec ille nierealur verbositas displicere, el pro damno ex-
illtid « tailum > v.:l apposuit vel (ni fallor),censuit pensi pergameni, cempellain ileriim vos dolere,
appoiiei;dtim, et ideo nec n nobis, eisdem est versi- qunmvis nou lam dolenduui sil, si in scrikemlt»
culis iiisercndum, quia sicut Aiigusliiius dicil Chri- pergameni plurimum expendntur, quam si scriben-
siiiin iiifirmiiate aninii lurbnlum non fuisse, sic et [) ' lihus digua scribeudi periiin siihlrahnttir.
eum non fragilitate corporea dicit Mnximus esu- Hoc propter in clausula diligenter admoneo dili-
riisse ; ct qiioniam esuriit volunlaria poteslale ad geutius vos orare, ut si quid nliter vei snpio, vel
nosirae o iiim salutis adjiinieiilum , dicit illnm sapiiis, divina dignetur gratia revelnre, dans nohis
esuricni esse caiesiis grnli;e sacrameiiliiin. Teneo ct sedere siiienter super divinarum flnenta Scriplu-
autein et leiiui, et in posterum volo memoriler hoc rarum, et sitieniibus genas lurluris, oculos colum-
ti nerc, quod lameii quasi iiescium vestra niegratia barum. Est enim, fateor, necessaria, non faslidiosa
dignnlur edocere, mortcm scilicet Chrisli el cxlera satielas ad profunda lcclionis divinac, non corrupla
quae teslnnie Seriplura, vcl cgitbumanitus velvoluit facililas crudelitatis adulieriiisc, non liimeus inipor-
siislincrc, et vera csse ad liiteram et sacramenlum innitas garruliialis corvinac, sed econverso inexple-
noslrac snlutis contiiiere, ul nec littera sacramenio bilitas avidilatis cervinse, intemerala caslilas fidei
prsejudicel spiriinli, nec sacramentum spirilnle sen- Itiiiurinne, modesta humilitus simplicilatis columbi-
sui litterali. Scioigitur quia lurbataesl anima
ejus- nse. In his quidctn et jusii scicnliam, et sciendi
i (28) Homilia 8.
S7 ENSTOL.E. 58
justUiam puto sine dcbilo consummaii; sed ne dii i A ut verum fattiar, pro posse mco veslro beneficio
vos leneam, tenendo displiceam, hic eam dece ; rcspontlerem, etsi pnr pnri referre non praevalens,
epislolam lermiiiari. Vale. saltem grntins humililer exhibereni. Neque enim
EPISTOLA VII. refcrl, ut exlimo, a quo quis accipiat et percipiat
PHILIPPI Al>JOANNEM. utilem veritatem, cum illa recte intelligenti suam
Ejusdem argutnenti. per se coinmendel puritnlem, nec tum propter do-
Meas mihiepistolas, quas vobis miseram, remi- clorem veritas tcneatur, qunin propter vcritatem
sistis, sed eas primilus tam crebro glossis murgiuali doclor coinmendabilis habeatur. Itaque tam lihcnler
bus repersistis, ul qtiasi trausirein cotorem nlierun: a vobis perciperem doclrinam veritalis, ac si mibi
compellanlur.el jamnoii esse quod fuerantvidean- loqtierelnr mnjoris quispinm dignilalis, quia nec
tur. Cuin enini glossa lextuiad hoc soleat superponi, caihedra suliiniior doclrinam reddit commendahi-
ut possil idem.textus non tenebrescere, sed expoui, lcm quse meiililnr, nec inferior eani contemplibilem
veslra glossa econvcrso illasepisloias obsc.uravit, el quae verax el ulilis iuvenilur.
tam pergamenum exierius, quam sensum inleriiis Quatittim recolo, cum scholas junior disceudi
deturbavil. Vullis quidem, ut video, non solumquod gratia freqtieniarem, et vel conferri vel prseferri
coutra vos, sedeliam quod ad vosdicitur, infirmare, quibiisqtie melioribus procsuinplivomore scliolarium
et nieum infirmando, veslrum sensum lenaciler praeoptarem, ab his lamcii, qui vel aetate vel gradu
confirmare, et ideo pene cuncta corrumpitis mor- quolibet inferiores se credebant, non contempsi et
daci piperesuperfuso.sedsufferrediligenlis etdilecli audire el discere quse sciebant, nec atlco lumui
vulnera non recuso. Scio enim hoc vos iniendere, superbia, ut atlenderem quis cui Inquereiur, dum
ul qui rccte et saltihriier sapere vos ptitatis, me tanfuin qtiod audirem commendabile videretur.
pauperem et iusulsuin sapore fruclifero condialis ; Quanto magis nunc, cum religionis habilum gerens
sed 32 piper veslrum errore aliqiianlulum amare- jam vel tenuiler incanesco. contra veslram reve-
scit, el, pace veslra dixerim, falsitatis nuhilo tene- rentiam non procaciter intumesco, quani anale,
hrescit. Cui si voluero seriatim per omnia respon- scieniia, sanctiiale et scio el faleor praeeniinere ,
dere, et.a meis lilterulis qnae objecla vel injecla longe iufra cujtis pedes his tribtis gradibus video
sunt omnia removere, non potcro sufficienter per me jncere. Quod ergo vobis respondeo, scilote uon
epislolam hoc impiere, sed neccsse erit librum, vel fieri superbia, el studio contendendi, sed sciendi
libros polius adhibere. amore et gratia colioquendi, ulcum, ejus quem di-
Caclerumquia scio ad faciendum Iibros idoneum Q ligo 11011 Iruar vel audilu vel visu corporali, eum
mc nonesse, mihique necolium, necperitiainprsesto sallem el audiam cl audilo respondenm internunlio
esse, non omnibus quae in me dicilis, sed aliquibus liltcrali. Paulo infra in eadem epistola mea : < Cum
respondere tentnbo,et vel refellam ea.vel me saltem attendo, inquam, quia in clauslro sacras litleras ab
aliquatenus excusabo. Cuin enim me videam a vobis iniantia didicislis, et ineadem scienlia non medio-
graviler accusari, necesse est accusalum, vel ad criter profecistis, approbandum in eis exlimo quod
inodicum excusari, non ul per hoc majoris acquiram probatis, et suspeclum habeoquod econtrario repro-
merilum sanclitalis, scd ne vos mei causa inconsi- hatis. > Super himc versiculum vestra glossa : < In
deralum judiciutn incurratis. « Qui judical, inquit, claustro, inquit, el alibi, in scholis scilicel, didici ;
fralrem suum, judicat legem (Jac. iv). > Superbiae nec juxta quorumdam prsesumptionemipse me do-
et stullitise meam arguitis parvilalem, qui lamen cui, sed a magistro Ansello didici, quod non dico ut
cordismei occultamnon salis perspicitis veriialem, me commendein, sed utvos langam. > Pro hoc di-
etscitis quia quod lorojudicii, tam in melius qiiam clo, ut cxtimo, displicere vohis non debui, pro
in deterius, potest fiecti, ulile est et sanctum ad hoc tangi moleste non merui, cum per hoc vestras
melius potissimum id rcflecti. Dixi in epislola mea scientiaenil dedecorisinferalur, sed commeiidatiouis
(epist. v) : i Si Deo revelante veslram esse cogno- plurimum conferalur.
vero senlenliam per omnia veriorem, gaudebocon- In clauslro enim ubi locus non facile conceditur
secutus scienliain ampliorem : vesirseque perspica- vanitati, sed prnccipuedatur opera sancutali, ubi die
cise grales non modicas exhibcbo per quas hujus- et noctejusius divinse subdims jussioni.vacat hym-
modi beneficiumobiinebo. > Huic versiculo super- nis, precibns, silenlio, fletibus, leclioni; ibi.inquam,
posita glossa vestra obloquilur, dicens : '<Superha defaecata viiae sinceriias permundalintelleclum.quo
humiliias, • etc. Dico vobis, non csl in me lanta su- mundato, scientia facilins el efficacius adducilur ad
perhia ul recusem quserecla sunl, vel a vobis au- perfectum.Vobis auiem scicnlia commendabilis non
dire, velaudilis liumililer conscnlire; si lamen Deus videtur, nisi schotarum ssecularium tumullu fabri-
dignetur mihi inlelligendi gratiam imperlire, sine cetur, lanquam inier eos quos in scholis forensibus,
quo quidquam boni, nec ego, nec quispiam polesl longo temporecerlum esterudiri nullus error, nulla
scire. Si autem vel mudicam scintillam scienliae possit hteresis inveniri. Vos indignamini , quia
vestrwm mihi conferret documentum, vestroque la- dixi vos in claustro sacras litteras didicisse,
borc et merito Deus mihi prxberc*. iiicremeiitum, tanqiiani pcr hoc videar vobis conlumeliam intu-
59 PHILIPPI DE IIARVENGABBATI5BON/E SPEI 60
lisse : et commeinlabilius extimnlis quod Lnudtinum ,{ scstimavi nolitiam vos habere, et ab sestimando, ncc
discendigrntia reqnisistis, el in magistri Anselli volui nec debtii seulenlinm removere, donec audi-
celebri auditorio resedisiis. Sed bealtis homo, non rem vestram mihi prudenliam respondere. < Lex
qui mngislrum Ansellum audivlt, non qui Laiiihinum nostra, inquit Nicodemus, non judical quemquam-.
vel Parisius requisivit, sed < Benlus, iuquit, homo nisi pritts audicril ab ipso.elcognoverit quid faciat
qucm tti e.rudieris, Domine, ei de lege lun docueris (Joan. vn). Audilo igitur quid de bujiis Scriplurse
euin (Psal. xcni). > El: < Audiam, ait, quid loqua- involucro seiv.iatis, cognovi, ut arbitror, non hanc
lur in me Doininus Deus (Psal. LXXXIV). > esse regulam veriiatis, ad quod lanien confirmniidnm
Ulinam in clauslro sncrns nb infanlia litteras tnm glossas, quam epistolas fnbricaiis, el odorcm
doctns essem, ul lolo teiupore vitsc mese sacris semcl iinbibitum, ul lesta lutea, diutius reservaiis.
studiis inieressem, in domo Dei niitritus a pucroad Quibus glossis vel epistolis et respondi, et ndlmc
simililudinem Samuelis, 38 sciendi sesluans desi- forte plurima respondercm, nisi vestram quam di-
derio ad simililudinem Danielis. Quod quia milii ligo reverenliam pciiimerem : quoe, quia me intel-
commendabilc videbaiur, ut scilieet in scliola rcli- ligil senlenliac suaenullalenus asserlorem, verborum
gionis quis a puero nutriattir, ideo non pu.lavi ali- " stiorum me clnmital veiialoreni.Ctim enim de regula
quam a vobis mereri hesioncm, cum vesiram com- fidei disputaiio inter nos lmbealur, et ad reprehen-
menilans scienliam, clnuslri polius quam scholarum dendtim verba vestra, mea ut dicilis, locutio deflo-
fcci forcnsium menlionem. ctalur, non videtur vobis haccmea deflexio proposilo
In eadem epistola mea : < Vestram, inquam, sesli- convcnire, et ideo non pnrcilis, objeclo illo poetae
mabam divinis in Scripturis scientiam tam pruden- versiculo (29), me ferire :
lem, et prudenliam tam scientem, ut sicut in eis Ampltoracmpil
nil prseter verilatis regulam sentiretis, ita et ipsius Instilui; currente rola cur urceus exil?
veritatis occulta inlellectu lynceo videretis.i Ad hoc Sed quoniam vcrbis meis, et vos dignamini re-
glossa vestra respondens : < Stulta, inquit, ncslimatio spondere, oslendcndo qusequantum veritalisamato-
de aliquo hujus lempoiis honiine, nedtim de me, qtii ribus debeant displicere, non debelis, si et ego
muha adhuc habeinus a Dco audire, quoenon pos- veslris respondeo , succensere, nec mihi venatoris
sumus portare modo. > Non acstimaviquod omnia vcl figuli viliura inlorquere, ne hoc ipsum in vos
nota vobis vel cuipiam prsesenlium habeanliir, quae- videamini retorqiiere. < Beatus, ait, qui non judicat
cunqite in Scripturis sub legumento litierae mulM- semetipsum in eo quod probal (Roin. xiv). > Verum-
pticitcr occullnnliir, sciens quia niulta mulli adhuc P lamen apud me non ampliorn, sed urccus inslilui
habent audire, quoenondum in praescnti conceditur ccepit, et urceus exit, quia non alia sapiens, sed
eis scire. Non hoc, inquam acslimavi, ncque hoc liumilibiis consenliens, healtim Hilnriura non desisto
ine sesiimnsseuspiain aflirmavi, neque hoc me affir- honore debito venerari, cujus doclrinam audio a
wasse quispiam poloiit veraciter nflirinnre, si vcrba sanctis doctoribus commendari. Veslra vero am-
tnea velil altenlius relractare. Non enim dixi quod phora, tanloeconfidenliae, lanlae est granditalis, ut
omnis veritatisocculln, vel omnin verilalis occulta, cumdem Hilarium argucre non timeat haereticoe
videretis, sed ipsitts, inquam.verilatis occulia vide- pravilatis, et quia me super hoc sutim non invenit
rctis. Ipsius inqtinm, non lotius, neqtie omnia oc- assensorem, ejusdem erroris arguii defcnsorem.
culta, scd occulta. Quod si alicujus vel aliqtia videlis Mihi quippe frequenter objicitis, quia hscrcliciim
verilniisocculia, profectocon.statqtiinvidetisocculln; fucit, iion errare, sed errorem defenderc, ul scilicet
ct cum videntis verilatis occulta, r.on solum alicujus non perseverem diutius Hilarium excusnre, sed vo-
vcl aliqua, sed ut plus dicam, niultoevel multa, dici biscum seniiens,doclrinam ejus accelerem accusare.
iioi) debttil sestimaiio mca stulta. Hoc enim pie de Sed si erroris defeusio facit hoereiicum, quoerogo
vobisdebuilaeslimari, quod vhlelur rei vtrilas de- est hneresisdnmnare Caiholicum? <Dispcrdal/nquil,
iiionslraie. Si atiicm paulo ampliusde vobis oesliuiavi 0 Domintis linguani magniloquam (Psal. xi) >et apud
quam rei vcritas habealur, indignum est ut proplcr Zacharinm invenitur super amphoram iinpieias re-
hoc, sestimatio mea tam graviter argiiaiur; nec sideve, qu<cmngna fulso loquentibus dicilur prsesi-
slulia, scd forte ignnra debuil appellari, quoe, quod dcre, et in medio aniphorse paulo post eadem impie-
salis iion noveral, pie voluit arbilmri. SiclTlciiini tas esl projecla, ct ori amphorae massa plumbi pro-
de quolibet nialtim incognitum allirmare csl pr;c- tiiuis esl injccla (Zacli. v). Et recte, ne libera diu-
ceps lcmcritas, sic de justo quidquam perfcctius tius feraiur iinpielas, in amphoracprofunda projicilur,
acstimarc, pia credtiliias : qtioe,qaem veraciier no- nmle ne possit egredi, os amphoroe massa plumbi
vit vel jttstiim vel doctum, extollit amplius cl Iio.no- obslrttitur, qtiia sic intra magniloqtios pleriimque
rat, non more invidentium, dclractionis caligiue dc- setissiscrroneus debacchalur, ul os iniqua loquen-
colornt. tium olislrualtu;. Eudem vero amphora sublala de
Sciebam quidem in Scriplurarum scientin pluri- mcdio recle confiteutium Judocorum, dcferiur iu
nium vos valerc, ct hujus, de qua uobis sermo est, tcrrani Sennaar inler meditim Clinldxoruin, cuia

(29) Horalii Flacci Ars poet., vers. 21, 22.


«H EPISTOL.E. C2
eum fides nmndnveril (ines ccclesiaslicae regionis \ non mediocris niictoritatis, el bcripiurarum fuisst
lingtia magiiiloqua gralanter reqniescit in error* traclalorem, et Hdeiasseritasserlorem : quod quau-
confitssc Babylonis. Vellem ergo ut vestrn anphor; liun sestimo non fecisset, si hoc opus esse contra-
in urceuni verleretur, vesirum grande principiuu rium fidei cognovisset.
iine liumili 34 clauderetnr, ne tanta granditasqua Sed ad qusestioncm de qua nobis sermo est redea-
damnnre Hilurium non veretur, siihinota a Catho- miis, et quid inde doetores sancii seniiaiil, el quo-
licis, deputnri cnm hserelicis mereretur. modo eidein Hilario conscnlianl, videanms. Dicil
Hieronymus, de quo dicilis quia si dignum laudt llilarius necessilntem in Christo passiouibus non
librum Hilarii judicasset, qui lnudare nonmillos in- fuisse, id est euin non sicut nos necessaiio doluisse,
venitur, eum procul dubio collnudusset, non solue sed dolores nostros iia, ctnn vohiit, suscepisse, ul
veslraesententiae non consenlit, sed de Hilariolong* posset eas non solum divina, sed eliam hiimana tam
aliud proedical, aliud longe senlit. Scribens enini ac aninii quain corporis fortiludine pcenaliter non sen-
Paulinum (sub finem) : « Sanctus, inqtiil, Hilarius sisse. Quodcontra vos dicitis Christum ejusdem iu-
Gallicano cothurno niiollittir, et cum Grseciocfloribus iirinitatis, cujus et nos per oiiuiia exceplo peccaio
adornatur, longis inlerdum periodis involvitur, et a naiuraliter exstiiisse, sed passiones, vel dolorespas-
lcetione simplicium fralrum proctil est. > Cumdicil siouuni, operantedivino miraculo, differre poluisse,
enim Hieronymus el Groecise floribus adornari ei cessante autem miraculo post jejunium sicut et nos
longis periodis involuUim Gallicano colhumo subli- necessario esurisse.vulneraliim neccssario doluisse,
mari, manifesle judicat scriplis ejtis inesse et ver- crucifixum diutius vivere nequivisse. Sicut enim
borum floridam venuslatcm, et dignam reverentia operante divino miraculo quadraginta diehus Moyses
occultorum sensuum graviialem : propter quam ets jejunavil, operante miraculo super uiidas Pelrtis
leclione simplicium procul eadem dicil esse, non liquidas ambulavit; cessante antem miraculo, nee
quia tanquam reproha indigna sint legi, sed qtiis itle inediam diu ferre, nec islegrave corpuselemenio
tam diflicilia, ut a simplicibus non fucile possinl lii|uido potuil superferre: ila Chrisius, ul dicitis,
inlelligi. Neque in hoc nrguitur scripioris celsitudo, passionum molesiiis nalurali el propria infirmilate
si scripta colluirnata simpliciutn non cnpit hebetndo, credendus est necessario prsegravari, cum in eo di-
sedpolius el profunda illiusscientiacommeiulalur.el vinum miraculum deslililopernri.
istorumvel probaturliumilitas, vel stiidium excitalur. Ubi non satis diligenter perpcndilis, nattira hu-
IdenTHieronymtis ad Amandum presbyierum scri- niana quem locum in rebus hnbuisset, si, ut creata
bens, hujns libri de quo nuuc agimtis, non soluni - fuerat, sine peccati macula perinansissel, quomoiio
noii probat lecliotiem, sed eliam illius facit cum ve- humantts animus ad imaginem Dei factus, nec ange-
neraiionedcbiia mentionera, adinirans quid lani a se Iis minor vel inferior viderelur, sed eo solus Deus
exponendum inquiri, quod in illo potest exposituui majorel superior hnhereiur. Qunlem animum susce-
inveniri. < Miror, inquit, te hoc a me quscrere vo- pil Dei Filiuscumvoluit humanari, qui animusnullo
Iuisse, cutn sanclus Hilaritis Piclaviensis episcopus vilio poluil depravari, propler quem solo Deo mincr
undecimum libruin contra Arianos in bac quseslione fuisse praulicalur, propter corpus vero solum paulo
et soliilione couipleveril. > Inquisilus hujus operis minusab angelis minoruiur. llndeAugustinuscoiiiia
liber iindecimns hanc quaeslioneni, de qua illic age- Maximum (lib. iu, c. 25): « Natura, inquit, huinana,
balur, inveniiiir diligentius explicare, ad quam ite- qualem naturamChristus humanaemenlis assumpsii,
rtim ex;.licandum Hieronynius exlimat superfluum quae nullopeccato poluit deprnvari, solusDeus major
lahorarc, ex quo luce clarius innuit, et hoc opusab est. > Iste ergo animiis, qui nullo potuit vitiodepra-
Hilario scriplum esse, et idem Ililnrio dignum Inudis vari, non esl credendus humanis affectionibiis ne-
ineriium non deesse. Meus clinmAitgiislinus, ne latt- ccssario praegrnvnri; qui, elsi corpus habuil paulo
des Hilarii lanquarii invidus premeie suh sileniio mintis ab angelis minoralum, illud lamen' nullo
videaiur, in sexio de Triniiale libro (cap. 1(1),el ' etiam fuit vitio depravatum. Et quia corpus quod
ipsinsllilarii el hujtis operis laudabililer meinoralur. peccalo corrumpilur, non ejtis animam aggravavil,
< Qnidnm, ail, cnm vellet brevissime singulariim in sed tolum illuni homiiiem spiritalis conceplio levi-
Trinitaie persoiiarum insinuare propria, selernilas, gavil: idem homo noslras ut nos moleslins non cre-
inquit, in Patre, specics in imagine, usus in munere. dilur coactus perlulisse, sed imperio polesialis, et
Et quia non mediocris aucloritatis in tractatioiie beneficio voluutalis 35 Pr0 nobis misericordiicr
Scripturarum, et asseriione fidei vir exsiitit; Hih- suscepisse. Quod in quario decinio De civilate Dei
rius enim hoc in libris suis posuit, >el eaeter, in invtnire potcstis evidenler, ubi de qunluor animi
secundo bnjtis operis libro haec Ililarius vcrba ponit, affectionihus Augtisiinus salis disputat diligenter :
qusesaiiselegantia salisqnedifficilindueens, Augusti- quas inesse nohis insignis ille poeta Virgilius oslen-
nus ad medium sic exponit, ul plane paleal ea, el dil (30),brevique eas versiculo comprehendit
commendalioiic iiuelligenlium digna essc, et jtixia Hi metuunl, cupiuntque, dolenl, gaudentque, ne-
liacc
Hieronyinuin a leclione simpliciuin procul essc. [que iiurus]
Susviciunl.
awtem sibi assumens Auguslinus ipsum Hilarium
(50) jEneid. l.b. vi, vers. 733, 734.
«5 PHILIPPI DE HARVENGABBATIS BON/E SPEl 64
Cem de his Augtisliiuis affcclionihus- dispntarcl, K buil poenae,cl hoc, qnia nulli admislus esl culpne. t
et cns etiam in Chrisio fuisse palenler atlirtnarci; Non ergo, sicul dicitis, idco tanliim poluit non
quomodo el in noliis sinl, cl in il'o ftierinl distinctc mori, si morinon vellet, quia Deus qui in illo erat,
declaravit, ct a seiisu clare inluentitim dubietatis poterat qttidquid vellet. Cttm autem sicut in Moyse
sitrciihim ampulnvit. * Vertim, inqtiit (cnp. 9), illc el Petro cessaret iu ilto divimun miraculum opcrari,
hos molus cenae dispensaliotiis gratia, ita cum vo- cogerewr ipse homo morte necessario praegravari
Itiil sttscepil animo hiimano, tit, ctim voluil, faclus sed ideo ex neccssitate nulii pcenacsuccubiiil, quia
esl homo. >Et infra : < Ilahcuius, inquil, has affe- iitilli ctilpae admislus fuil, quamvis hoc ipsum quod
ctioues ex luimanoe coiiditionis infirmilaie : nou siue culpa ille Iionio crcniur, non homiuis, sed Dei
atitem ila DomiiiusJesus Chiistus, cujus infirmitas esse beneficium non neguliir. Sicul enini quod am-
fuit cx polestate. > Quiil cvidcutius, qtiiddislinctius hulnre fortiler; quod currerc possuin velociier,
potcst dici? quis conicndal huic dicto possc uierito reclissinic aitribuilur corporis sanitali, corporis
coutradici? agiiilaii, et tainen hoc totttm esl veraciter Dei do-
Susccpil ille, ctim vohiit, nostras affocliouescertac nuin , a qtio cst omne homim, ita Christus quod
gralia dispcnsationis, habcmtiseas noscx iufirmitaie nulli ex necessitate succubuit poenac,ex eo fuit,
tniinaiioeconditionis : habeinus, inqunin, nos ex ea B quod ntilli admisttts est eulpae,qtiamvis illa mundi-
quae nobis iiaturaiiler ingcnita est iiifirmitate, non lia negetur opus esse graihe crcatricis, et eidem
autem ita DominusJcsus Christus cujus infirmitas homiui lam inseparabiliter assistricis, ut sicul po-
fuil ex poiestnle. Ilabemus itnque nos, habuit et tuit non pati ciim uondiim palerctur, sic possel et
ille, sed aliler nos, aliter ille. Ilabcinus nos, quia non mori ciim non moreretur, si vellel uon soluui
sic geniti non possmnus non haberc; habuil ille, divinitas quse iu illo suaviter ornnia disponebat, sed
quia sic gcniius, cum voluit, se habentem potuit etiam ipsc liomo qui difpoiicnti perspnaliler co-
exhibcrc. Nccsolum lias animi affeciioncs, scdeliam kerebat.
corporis passiones non ex liumanaesicut uos coud;- Quod ergo milii objicitis illud de Evangclio:
lionis infirmitate, sed ex misericordisc perltilii vo- « Non sicutego volo, sod sieut tu (Mutih. xxvt ),|»
luntate; sicut idem Attgusiinus in quarto De Triui- vox esl membroruui, vel cnpilis in persona mem-
nilate (cnp. 3) insinuat dicens : < Mors peccaloris Itrorum, qtiibus propric dicitttr : « Alius le cinget
veniens ex damnaliotiis necessilale, soluia es( per et ducet quo tu non vis (Joan. xxi). > Quod autem
mortem jnsti venientem ex misericordiocvoluntnte. t ohjiciiis iilud de prophela :« Pracvaluerunt iusidian-
Et infra in codem (cap. 13) : < Qui posscl, inquit, _ les milii (Job xxx) : > insidinntes visi stinl praeva-
non mori si nollet, procul duhio quia voluil mortuus lere.cum stiam adeffectum malitiampcrdiixere, cuni
est. > Morluus est, itiquit, uon quia cessante mi- juxta quodoptuverani, Christum occidere potucrunt,
raculo.sicut dicilis, vivere non poluit, sed quia niori et lauieii poteuiiores eo quem occidcranl non fuc-
voluit: volnii, inquam,noii solum Deusut morerelur ituil. Non legistis Jacob ad angelum invalere, ct
liomo, sed etiain mori voluit ipse homo : L't facerein abirc volenteiu tanquam invitum aliquauditi reti-
«iiquiens^volunlalemluam, Deus nieus, volui (Psal. nere? (Gen. XXXII.)El lanien quis nesciat eidem
-xxix); > et: < Voluutaric sacrilicabo tibi (Psal. L); t Jacob angelum praceinincre, et imbecilli fortiorem
«l : < Qtii dilexit me, tradidit semetipsum pro me affeciu spontaueo subjacere? Ila Chrisius, iulirmtis
(Galat.u). > Tunc aulem cxhumanse condilionis in- quidcin volunlaria poteslale et affeeius potenti vo-
firniitale, mors ejus sicut noslra rcclissimc vcnire luiuate, passioni succubuit uon nnluraliter, id esl
dicereUir, si cessante miraculo legc nostra omnium raon inlirmitate coactus naluruli, quia non conce-
tnori necessnrio cogerclur; si genitus ingenilum ptuslcgeiiostraomnium generali. Quod ciinmcnjus-
lioc uaberel, tit morli resislere non valeret. dnm nosiri lcmporis, 36ctvidil elscriplo commen-
Q*iia vcro ex hoc quod homo factusesl, hubuit ut dalur prudcns subtililas; si lamen veslrae pruden-
posset mori, cx eo aulem quod sine peccnto faclus D tiae cujtisqunm moderiiorum placct auctoritns, qui
esi, habuit ut posset et non mori, rectc dicit Atigu- cum de Christo homiite loquerelur, ex quo ait
siituis, quia ejus infirmiinsfuitex potestale, et mors conccplus et aniniaUts exstitit, per iinilionera dei-
cjus veuit ex misericordioe volunlale. Ejus quippe laiis ab omui pcccato et poena pcccaii iialuraliler
jnfiitnilns, non iuorieiuli neccssitas, sed moriendi muiidus fuit, quamvis qtinsdam pcccnli pcsnas ha-
tfuii possibilitns; qtii cutn posset, quia homo crat, bucrit suci voluutale. Vidctis illtim homincm uou
(iiori, quia bomo sine pcccalo cral, nihiionunus el solum ah onini peccato, sed etiam a peena peccati
iion mori; ciigit ui pro uostra omuium salule ino- inuiiduin naluruiiler exstitisse : quem lamen sua
rerctur, non ex neccssilatc sua, utpole qui nullo voluntalc qunsdam poenas peccnti cerlum cst ha-
viiio lenerelur. Quoilctiam iu vicesimo quatio Mo- buisse. Unde infra stibjungit : < Posiquam in uler»
raliuin oslendil (cnp.1) papa Gregorius,dicens : t llle eonceplus esl, ila divinitns eiiin onini pnrte confir-
aiiiem quia niilli adtuislusest culpoe , nulli ex necesi- iiiavil, ut omne peccalum et paenam peccati ab e«
tatesuecubuii pirnse. > Videtisnccessitatemabonxii naturaliter removerit. t Ecce nb illo houiine, et
poena ejus penilus rcmovcri, et remolionis caiisam pcccaltini et ptcna pcccnti naluraliter sunt remola*
pariter admovcri : < Nulli, ail.ex necessilatc succu- cui taracn non pcccatum, sed pccna pcccnti, cum
C5 EPISTOLJE. 08
voluil, est admola, quia conceptus sine culpa unilo JA Etsi enim sicul duas naturas, divinam scilicet el
sibi Deo iia est confirmalus ul non nisi volunlale, liumanam, ita duas, ul dicilis, voluntates asseritur
iion nisi poteslate fueril infirmalus. hahuisse, nbn iamen Deo quidqitam contrarium
His et lioritm similibus acquiescat vestra pru- ille homo credendus est voluisse, sed sicut in uni-
dentia doctimeniis, non contendat grossis ei ineffi- tatem personse conjuncta esl bumanitas dcitaii, iia
cacibus argttmenlis, quia verilas ad hoc plernmque hujtis illius unita per omnia volunlas voluntati, el
lalet sub ciijusdam nebulse tegumentis , ut eam assumciis assumpto in assumendo contulit tale mu-
non eapiat intellectus grossior imprudentis. Quod nus, ul cum eo sicut persona, ita et voluntate ma-
pibpter nOnntilli « seiiiper discenles, et nunquam neal semper unus. Si ver6 aul illa caro spiriluisuo,
ad scipiiiiara Veriialis pervenientes (II Tini. uij, > aut ille spiri,tus Deo suo, vel ad modicum ohviavit,
nihil in Scripturis aeslimant conlineri, nisi quod quid nisi a rectitudine aliquanlnlum deviavit, et ila
videnl passim ab omnibus oblineri; el quoe latenlia falebimur Christum fuisse divisum, quem leneri
Vel volunt vel nequeunl intueri, digna putaiil a fide vult Apostolus indivisum? (I Cor. i.) Quam divisio-
recte scientium removeri. Videnl quidem Adam nem etsi omnis per peccatum genitus in se cogitur
'factum fuisse mortnleni, alioquin iiequaqtiam more- experiri, non lameh pulet eam posse eliam in Chri-
retur, el hoc facile potesl sciii quod tahta experien- B slo invcniri : ne naturam illius secundum nostram
tia retinelur; sed non vident eumdem factum et nimis carnaliter metiatur, et cum infirmari natu-
immortalem, ctim immbrtalis non niori praediceiur, ralitcret nccessario menliatur. Quem si infirmalum,
el mortalem immortnlemque simul esse consenta- passum, mortuum coiifilelttrj (quod quidem non so-
neum non videtur. Sed utrumque simul eral, non luni nullus fideliiim, sed nec infidelis quilibel diffi-
necessilas, sed poleslatis, non quod ille ad istud sive tetur) non eslsaiissi etiam nbii altendat illum esso
ilhid necessario cogeretur, ,sed quod ejtis optioni conceplum opere spiritali, et ideo naturse suse fre-
neutrum negaretur. Qui quoniam per peccatum ad tum privilegio speciali, ut nccessario non grnvelur
inortalitatem electione libera deelinavit, tanta ne- condilionis nosirae privilegio genernli. In quo et
cessitale per peccatum genitos omnes posteros illius chnrilas amplior comprobatur, el nostra cre-
«bbligavil,ut proesentis vilse molesliis quac primo il- dulilas amplius commendaltir, dum ille coguoseitur
lius meritis irrogantur, isli tam jusli quam injusli et suaemerito puritatis non pati poluisse, et affectu
necessario paliantur. Ideo Propheia, imo omnis charitalis pro nobis aegrolantibus voluisse. Quod
jostus : « De necessilatibus meis, inquit, erue ine quidem et videre et tenere non mediocris esl pro-
{Psal. xxiv) >id est non solum a peccato, sed eliam . fectus, si tamen dignum ftde perfeclorum 37 indi-
a pcana pro peccato, quam incurri, non sicul Adam G calur inlellectus : el ideo tam mibi quam vobis id
electione lihera, sed necessitate miscra. desidero plenius revelari, ul fidei praesentis merito
Quam precem miserator et misericors Dominus a mcreamur Deum revelata facie contemplari. Volo
tempore Abel primi juslorum audiens, el finesaecii- autem 111meo huic desiderio digneriiini subvenire;
culorum eflicacius landem exaudiens, filium suuta et vos vestro Philippo, qtiod Paulus snis Philippen-
voluit incarnari, incarnatum cuni hominibus con- sibus imperlire : < Deus, inquit, meus repleat oninc
versari, ita tnmen ul sine cutpn, saneli Spiiilus desiderium veslrum , secundum divitias: suas in
opere gigneretur, el ideo nullius necessitatis vin- gloria, in Chisto Jesu (Philipp. iv). > Vale.
culo stringeretur. Peccalo enim necessilas debeba- EPISTOLA VIII.
tur; ipse aulem nullo debilo tciiehalur. Liheraulem PHILlrPlAD CREGOniUM.
a debito, id esl tam pceriaquam peccato, cum possel Non debere
religiosum aliis religiosorum ordinibus
non mori, non soluiri si Deo, sed eiiam si ipsi ho- detrultere.
lnini complaceret, eligit tamen mori, ut seternaa Si quia, unns Dominus, una fides, unum bapti-
nostroe morlis debitum abolerel. Beddens quippe sma,omnium fideliUmjure essel cor unum et aniina
quod non debtier.tl, sotvens quod non rapuerat, |v una, quanto magis eorum qui conccssam vivendi
quia elegerat Adatri mori, elegit etiam ipse mori, ul lalitudinem arctiori proposito supergressi, religio-
par pari referret, sed causa utililasque differrel, nem, vel.clericafem, vel nionachicam voeeel hahilu
duni ille a vita per iriobedieniiam declinnvit, isle se sunt professi? Eosquippe etsi ab inviceui locorum
ad niortem per inobedientiam inclinnvit; ille mo- secernit loiiginquitas, sive reddit foris dissimiles
riens seternsehiorlis caligine nos involvit,: iste mo- babilus vel professionis diversilas : debet tamen
riens ah eodeni deblio nos ahsolvit. iintis eos spirilus, una dilectio sic ignire, ut inve-
Undegrates non modicie, non solum Deo qui uni- niatur spiritalis conflaiio diversortim animos cou-
lus est hoinini sed etiam ipsi referendse sunt ho- nire. Talis illa legitur Ecelesia fuisse priinitiva,
miiii, qui, ex quo Dco persoiialiler est unitus, iia quoe accipere ineruit tanla veheinentis spiritus in-
eidem est voluiiiate per oninia counitiis, ut siciit , centiva : ut ab en procul (ieret livor et conlentio
eiim homiiiem pro nobis voluit Deus pati, ita idem pracsumpiiva, et in uiium eam manipulum devin-
ipse hnmo pro riobis voluit pnli : et assumplus as- ciret dilectio rollectiva. Feliccs qui illis iu diebns
sumenti nec ad inodicum obmuliret, scd disponenli converti meruerunl, imo qui sic et couflari el con-
(Hiaviler ipse assensu sponlaneo foniler obediret. flatione mirifica uniri studueruut, qui abjecta multi-
PATROL.CCIII. 3
67 PHILIPPI DE IIARVENG ABBATIS BONM SPEI 68
plicitate pristincc mansionis, crant, sicut scriptum A Qui lenioris habentur propositi, non timent sau-
est : « Omnes unnnimiicr in porticu Salomonis clioribus derogare, et districtas cortim observatio-
(Acl. v). > Proressu vero lemporis cum ad (idem nes, tanquam supeifluns adinventiones mordaciter
convolanl noiiimlli salvnndoruni numcrum super- subsannare, quivero sibi videnlur aliquid maturius
gressi, rile piscalorium Annnins el Snphira sunt et districtius aclilare, non erubescunl illtid, tam
ingressi (ibid.), ipsntnque religionem, voee niagis a[iud seipsos quam apud cseteros jactitare, et eos
quam opere niulli Siniones sunt professi (Act. vin), qui aliud agunt, quasi rainoris meriti judicare.
quorum illi non parum sihi retinenl dc panuosa Quod ideo commemorare volui, ul laliiim mtiltilu-
prislinae consucludinis facultate, isli ve.ro appelunt dine non ducaris, nec hoc ductu a veritatis tramiie
gloriari clc oplaia exteriorum munerum sanctilatc. seducaris, sediictusqtte in errorem et proecipitium
otriqiic arguendi, utrique falcc judiciaria feriandi : inducaris : undc corde obcoecalo, vcl forle obdu-
nisi forle diviua visilanle gralia resipiscant,ui juxla rato, non facile posimodum educaris. Volo enim te
Jeremiam ( cap. xvn)noti diem hominis concu- non tam vultu ct babitu religioso exierius insiguiri,
pisennt. Cum enim sermo evangelicus perfectionis quam religiosis moribus iiiveniri, ut spiritu fervens
inttiilu ventindari et dari praecipial omnia quoeha- etsimplicitate vigeas columbina. et prudcitlia nihi-
bcniur, satis esl incongruum si frnudulenter eadcm B lominus calleas serpenlina. Nam neque religiosus
retiiienlur, si, qui perfectionem viiltu et habilu cst, qui spiritu 38 non fervescit, nec fervor per-
prolitenlur, eamdem retcnto, non tara niiramorura fecle coiumendalur, qui simpliciiate amabili non
quuin uioiuiii sacculo diditcntiir. Ncc suffieit ctii- mitescit, nec simplicitas ab insidiis adversantium
quatn perfcctionis gratia pecuniarum coiiicmnere expeditur, quse « velut columbu seducta non hnbens
facultaleni, si non etiam relinqual morum pellieeam cor (Ose. vn), > sngnci prudentia non munitur. Non
pravitatem, si non, juxia Apostolum, sic se lerretii ergo pules sufficere quod le ad juslorum consortium
liominis exunl vcluslatein ut, deponens mendacium, translulisli, quod religionis gratia eorum vullum et
loqtiatnr veritatem (Ephes. iv). Mendacium deponit habilum assumpsisli, quia parum aut nihil prodest
ct verilatcin loquitur, qui assumplam professionem cum juslis qiiempiam conversari, nisi et eorum
prohabili conversione morum exsequiiur, qui sie, justiliam diligenler satagat imitari. Denique sicut
juxta proniissum, sludel mandalis perfectioribus Lol civis Sodoniselaudis titulum promeretur, sic et
inhaererc, utuonsicut Ananias et Suphira quidquam Judas Scariotes excusabilis non habetur, co quod
sibi velit propriiim rclinere. el illum perversitas conciviuni non inflexit, elistum
llle etinin proinerctiir non mcdiocriter reprehen- coaposloloruin saitctilas ad vivendum similiter non
sibilis judicnri, qui asstimplo humilitnlis hnhilii provexit.
procsumit innniler gloriari : qtii doiia spiritualin, vel Habeto igilur similitudinem columbse.ui nulli
quoeoplnl, vel forte jam mertiit ohtinere, ad privnioe delrahas, nullum mordeas, ntilli noxins habearis,
laudis aucupium lanquam Simon Magus salagit re- sed dilatalo corde omnes affectu benevolo comple*
lorqiiere. lierique enini cum religionis ingressi claris, non solum eos in quoriim vel giege vel or-
fucrinl uflicinaui, ul in ea rcgiilarem vivcndi fahri- dine, clectione propria contineris, sed quoscunque
cenl (lisciplinam, propouiiur quidem eis velui ma- vel esse religiosos, vcl religionis praefcrre liluluin
loria inalleiis et inciulo, el a quolibet doeiiore inuieris. Sicut enim plerumque inferioris estmeriii,
desciibilur exsequendi operis piilchriludo, sed vel qui lamen in Ecclesia gradum obtinel digniorem,
pressi ignnvin, strenuitate debiia non laboraut, vel sic nonnunquam inleiior ordine, viiam habet me-
hebeics nihilaul parura opus propositum melioianl. rilis poliorem ; et jttxta modum ordiuis, vel exte-
Vidisii plerosquc cl insignilos cxlerius liittlo niili- rioris cujuspiam dignilalis, metiendum non arbilror
lari, et aninio laincn degenercs nunquam graviter interioris mcrilum sanclitntis. Quocirca ne in falui-
praeliari, et iunumerahilcs clericos in scholarum latem columbina simplicilas devolvalur, el seducia
gymnasio conveniie, el eorum tamen raros ad per- p iion babens cor ignoranliac tenebris involvaliir, ha-
feciiiin seieniioc pervenire. De qualibus Paulus : belo cl serpentis prudenliain quae discernit, quae
« Seiuper, inqiiil, discenles, nunquam ad scieniium acuio intellecttt, el eligit profutiira, etnoxia cuncta
vcritaiis pcrvenicntes (// Tim. III). > Ita cl hoc spcrnit. Hac si fueris prseditus, cum onines religiosos
tempore pcrplurcs quasi mandalis evangelieis obe- diguo huniilitatis obsequio venereris, nou laiuen ad
dimus, dum relinqucntes saeculum, cluustralcconlla- hoc male credulus indiiceris, ttl siuiplicilale fnlua
loriiim iiuroiuius ; sed quia illic corda nosira non qtiidquid omnes egerint adinireris, et admiraiione
salis digno chaiitalis incendio counimus, nimiruin, erronea iuiitandum illud, quasijustum sit, arbilre-
opus assumplum ad unguem nullalenus expolimus. ris. « Non esl homo, inquit Saloinon, qui non pec-
Hinc accidit, ut arbitror, quod ii qui in diveisis vel cet (/// Reg. vin). >El Jacobus : « In multis, ait,
Ecdesiis vel ordinibus conversanlur, rupto pacis oflendimus omnes (Jac. m;. > Sicut enim plerum-
inlernac vinculo, sibi invicem adversanlur, etcum que apud injustum quemlibct dignum laude est
dcberentin osculo sancto, amplexu muttio, confo- aliquid inveuire, sic nonriunquam justus ngit
veri, mordentes et consumentes invicem, vix pos- ipiod non poicsl ejus uierito convenire; cl sic-
siul ab invicem sustineri. ut illud bonum pro pcrsona simplicitas benevota
69 EPISTOL^.. 70
non pervcrlit, sic et illud mnlum commenda- ^ lectabile qtiod amattir, procsenlis pondns gravedinis
tione fatua in bonum sagnx prudenlia non con- amore speratae dulccdinis levigatur. Quod aulem iri
verlit. vinea Domiai Sabaoth laborantem fructus dulcis-
Indiscreii csl hominis, et qnidquid npud irreli- siuuis prosequatur, si Iaborans proposilum stre-
giosum viderit, condemnnre, ei quidquid religiostis hne et graviier exscqiiatur, foriissimus ille'Sam-
egcril, commendare, cum et Simon Magus credide- son eleganti problemate protestaiur, qiiod non
rit, qtiod debere fieri prsedicaior ejus Philippus a Philisiaeis, sed a te luique similibus spirilaliler
asserebni (Act. viu), et Sitnon Pelrus simulnverit, 39 enodalur. < De comedente, inquit,exivil cihus;
quod intelligens Pnulus ejus conposlolus arguebnt ef de forli exivit dulcedo (Judic. xiv). i Comedit
(Gal. n). < Vaehis, inquit Isaias, qui dictint bonum quippe peccalor conversus cinerem lariqunm pa-
maium, ct malum boniim ; el ponunl dulce in amn- nc.n, cihaliir pane lacrymartim, maiiducat panem
rum, et amarum in dulce (ha. v). > Si ergo debci doloris cum excessus practerilos huniiiiler deflere,
virltis, apud quenicunqiie inventa fuerit, approban, et fletmim irriguo illos sntngit abolere. De hoc au-
viiium vcro discrelo judicio reprobari, omnes reli- tein comedentc procedit cibus, quia qui panem co-
giosos ciijiiscunque sint ordinis venerare, et affectu medii humiiium peccatorum, irieretiir pnne refici
henevolo virltiles oninium ampiexare. ln quibus si g suhlimium angelorum : < Panem, inquit, angelorum
forte imperfeclum aliquid iniellectti jync.eo depre- nianducavit homo (Psal. LXXVII).> Et : « Ego, in-
licndis, si culpam alicujus, non tam mordaci quam quit, sum panis vivus, si quis manducaveril ex hoc
veraci judicio reprehehdis, ob lioc lanien apud le, pane, vivel in scternum (Joan. vi). > Quia vero
quasi nulln sit, illitts reiigio non vilescnl, nec ndver- gravis et laboriosa est ltictuosa comestio peecaio-
susilliira luiis spiritus qunsi religiosior inltimescai. ris, dulcis et jucunda refeclio Crealoris, ctiui dixis
Etsi enim illiim ln eo quod imperfectus vel forle set Samson : « De comedcnle exivit cibus, >
reprebensibiiis est, nec vis nec debes imilnri, alia subjunxil : « Et de forti dulcedo, > quia scilicei
laineii vel nperla vel ocenlla ejus bona dehes humi- qui forliter iii prsesenti comederit panein lnctus,
Iiler venerari; eum pluris ocsiimare, le inieriorem capiet in sequenli paiiis angelici duices fructus.
nierilis arbitrari, te indignuin judicare, de allero Neque hoc libi dico utper me qunsi nescius do-
niclius suspicari. Sic nimirum vir religiosus quem cenris, qui melius et perfeclius a longe meiioribus
ad suas nupiias pater familins voluil iuvilare, inve- iiiformaris, qui procslo habes vivos codiccs non su-
nitur illius convivii parlem uiiiniam bccupare (Luc. ferscriplos delcbili alramenio, sed iuscripios el in-
xiv), et de scabcllo ad calliedram proinolibne non strucios proeclaribri sancti Spiritus docunicnto, quo-
sua, sed palrisfainilias honorifice sublimalur; ille C rum conversatioiiem, ut prudens lector assidtiani
auteni qui proesnmpiivospirilu siiblimem locum elc- lectionera, diligeniius intueris, el eorum exemplo
gerat, degradalur. Deniqite < nescit honio, ul scri- ad uniendiim similiter plentis edoceris. Non ergo lo
ptum est, iiiriim odio an amore dignus sit (Eccle. doceo, sed doetum submoneo iit diligenter recola9
ix) > : el ideo non cst cuipiam de suo vel merilo, quid egisti, quid, quare cum habitum religionis
vel ordine pracsumcudiim, nec est alteri velhomini, assumeres, iuccepisli, sciens quia si permnnere labo-
vcl ordini delralieiidum. Sicul enim de duabus in raveris, imo si lnborans permanseris in ineepto,
molendino in lumultn populari, de duobus in agro iaborantem reficiet qui Iaborein fingerevoluilinproe-
in exercitio pastorali, sie et de duobus in leeto iri cepto. Cui bono luo et prsesenti el fuiuro scias IIK?
quiete clatistrali, uiius assiimeiur et unus relinque- ndn mcdiocriter adgattdere, luo laborioso luclui spo
tur (Luc. xvn). Assurnetiir quidem, qui in suo et futuroedulcedinis arridere, eiquamvis cum fleniibus
loco el ordine elegerit poiiora, oblivisceiis quse re- nos admoneat Apostolus Pauhis flere (Rom. xn),
iro, exlendens se gnaviter ad priora : qui, juxta ego tamen, cum rideres, mngis coactus sum te de-
prophetam < noh conlendet, non cininnhit (Isa. flere. Volo ntitem ut vicem aliqiinnlulnm mihi re-
xi.n), > ct lameh juxla Evangciium servum se inu- P pendere non graveris, ei pro me lui sollicilo tu quo-
lilem pioelnniabit (Luc. xvu). Relinquclur vero, que Deum sollieiius depreceris : ut mcorum cle-
qui de exteriori hnbitti glorinns religionem sibi ver- menier immcmbr deliciorum, recipere me dignetur
bis magis quam moribus arrognbit, qui sibi fulso in nuiiierurii eiectorum. Vale.
Llundiens, coeleris derogahit : qui laboris fugitans, EPISTOLA IX.
molli se accubitu reclinnbit, qui ad excusationem PHILIPPIADBARTHOLOM^Uli.
sui, ad accusationem proximi, cor malevolum iii- De persecutione sibi injusle illala.
clinabil. Cum aeris immensilas profuiido noctis horrore
Sed ab istis perfecie desistere, el plenius illis iii- tenebrescil, si apparentis subito lucifeii radiiis
sistere, a vitiis mentem abstrahere, et i.n habiluin illucescit, intueniis aiiiiiitis non medioerilcr hilare-
virlutes traliere, non omnibus nosiii similibiis est scii, eisi adhucapud euiri pleno nuincre non diescit.
facuiias, imo quilitislibet etiam perfeciibribus, est Solus quippe Sol pracsens oinnem poiest noctis culi-
non mediocris diflieultas. Quamvis cupienti labor ginem pisopuIsnre,solus tristes animos in ginilmri
niillus difiicilis videatur, si lamen Inboranti concu- pristiiium reformare : qui inmen consolari scdenles-
pituiii prsniiiiuni proponatur, quia dura creditur de- fri tenebris nOn omittit, ctnn veiiire diiterrn':-, cis
71 PlllLIPPI DE HABVENG ABBATIS BON.E SPKI r*
liicilerum nntemittit. Yeslrn ergo consolatio vieem A ludo, ut eum non lerrerct Judaeorum adversaria
uiihi tuciferi vidctur obiincre, qu;e ctsi non procva- muliiuido, qui paralus ernt cuncla fortiler susli-
let quidquid in me tenebrostim esl removcre, lamen nere, quaeab hominihus suoegentis sibi praenover.it
lucis pletinriaemihi gralissimam spera infundil, quae imrninere. Forma simili jmndepressiim, et a princi-
spes vcslrae cliaritalis beneficio non corifundit. Cum pibus populi minus jusie plurima jarn perpessum,
vero solus jubar plene cormi lerrse dignnnter se in- eanidem cum Paulo me babere foriitiidinein inonui-
fundel, cum mihi Christiis proesens lucis suoe pleni- slis,etne litleraenon sufficcrent, munus commonito-
lodinem superfundet, jain mihi adversarius graves riuni obtulislis. Qtiod ctsi nihit in se prelii vel
iujurisc lencbras non oflundct, vel mcam palientiam myslerii conlinerel, mihi lamen propler mittentis
praevalente malilia non obtundet. Aqua pleniludine benevolentiam coniplaceret, quia ctijtis mihihabetiir
dum pro meiilis raea pnrvitas procut jacet, veslra aiictorilns gratiosa , Conscquenier munera sunt,
inlerim mihi visilulio satis placet : quoe ci verbo auclor quae facit, pretiosa. Nunc vero et muneranfis
bono, verbo consolalorio me refovit,' et ad quaiuii- suhlimis auctorilas, et mtineris oblati nioralis uti-
lamcunquc fortiludincm myslico munerc me pro- lilns, divina ordinanie sapientia pariter convene-
ntovit. Neque enim vobis sufFicerc visum est, ul riint, et ad me consolandum opportuno tribulationis
milii parvulo scriberelis, nisi nbundantiorc gralia lempore devcnerunt. Zona enim quam veslra di-
muiuis etiam mysticum milterelis : quo multo sub- gnatio mihi miitere voluit ad cingeuduin, me con-
lilius, multo frequentius compellor adnioncri, ut vcnii, me commonct, ad omnia forliter siistinenduin,
patiens quid molestum, slndeaui » palientia non til aslriclis sinibus teneris reddar virililer expcditus,
dimoveri. Quem cnim premilsupereminensaltiludo, quibus lege solulis inveniiiir quisque ad currendam
ei necessnria esl mira palicnliae forliludo, quia eisi viam forlitudinis proepcditus. Denique «iiidutus est
illa ad premendum conatu plurimo non ulnlur, isle Dominus fortitudincm et proccinxil se (Psal. xcn). *
tamen inferior iniolernbililer nggrnvatur. llinc est Et : «Accingere, inquit, super femur tuum, poten-
auod quocdani eliam mulier, cum de summo turris tissime (Psal. XLIV): J ul seilicct cum potenli cin-
eulmiiie, molaris lapidis fragmen jecit, inferius ciione fuerilgraviter insigniius, omnibus innolescat
pracliaiilcin regem Abiniclech inlerfccit (Jtulic. ix), quanla sil foiiitudine praemtinilus. Ipse lamen
et quod illa supcrior poluit conatu facili propttlsare, cujus foriitudo coniparabilis non babetur, ctijus
ille inferior non potuit viloc conslantia lolerare. velle, posse est, cujtis patientia nostris angusliis
Quod si regi praulianli ex equo nuilicrem occurrere non lenetur, illos perhibct se niulto gravius susti-
conligisset, parum quiilem, vel nihil forsilan no- iic.re, quoruni dchiierat beiievoleiiliam oblinere;
cuisset, quia par pari ocquisviribus facilc restilisset, debuerat, inquani, vel quoniam ipse Deus, el ille
imo vir feminnm regali fastidio contempsisset. Si populus ejtis crai, vel saltem quia homo, et de illo-
autem idem rex in proccelso lurris muniminc resi- rum populo natus erat. «Laboravi, inquit, suslinens
deret, quot, qtiaeso, inferiiis pusitas mulierculas (Isti. t). > Et : <Si inimicus meus maledixissel mihi,
opprimere solus praevalercl; imo si mullos sibi siistiimissein, et ubscondissem me forsitan ab eo.
reges cl principcs inibi congregaret, quomodo eis Tu vero honio unanimus, dttx nieus cl nolus nieus
adjutoribtis soliim virum irabccillilalis femine;e con- (Psal. LIV).>Et alibi: «Ilomo, inqtiii, pacis meoein
quassaret? Qui si parcentcs lapidihus, eitm spulis quo sperabam, ampliavii snper me calcaneum (Psal.
solummodo vcHeiitiiliiierc, multi unuin forles femi- XL). > Cum igiiur homines gentis meae, homines
neiiiii possent oppiinicre, nec tot spuiortim imbri- pacis meoc, in qiiibus sperabam, amplienl etiam
lius sufficeret niiser resistere, nisi valida manus super me calcaneum suum pro gratia perperam in-
Dei feslinaret dignanter assislere. ferenles, pro bono inalum indebitiim referenles, vcl'
Non ergo niiruni, si Stcphanus mariyr occubuil, qnin rei vcritalem ad liquidiim non noverunl, vel
cuin ci geniis suoemultiludo gravis incubuit ; cum foiie quia cognilam non satis dilexerunt, quid mi-
enitii immeriluin unanimo illa spirilu lapidavil, tnn- D rum si raea parviias ad lam grave piaculuni obslu-
tum Saultts non lapidnns vcsliincnla lapidanliutn pescit, ct suh lanio gravamine impar viribus elan-
cnnscrvavil (Act. vn). ldera Saulus cum Paulus gtiescil? «Nec cnini forlitudo lapidum fortitudo mea,
posien faelus esscl, excitavit eiiam adversum se sieccaro mea aeneaest (Job vi). >
genlem suam, et inimicus fnctus esl vera dicens, el Jiibet Paultis ne palres velint ad iracundiam filios
ut frnlrcs suos inviserei, Jerusalem asccnsuriis provocare,'Sed in Dei patientia et doctrina vivendi
40aiul'v' 1. (ll'ia '"ic esset iiiulta el gravia|perpessu- eis iraniilem pracnionstrare (Coloss. m), ipsi atilem
vus. Tollens cniin Agabus prophela zonani Pauli, (si dici fas sit), maiidalum aposloliciim praelor-
ct alligans sibi maims el podes: « Virum,aii,cujus gressi, me parvulum provocare concordi spirilu
est zonn bocc, sic allignbunl in Jerusnlem Judai stint aggressi.El cuin lex perMoysen dicat: < Perso-
(Act. xxt). > Et ille aeciiigens forliludine lumbos iiain hominis in judicio non accipietis (Deut. xvi), >
stios, aiuliens diclum ad Job : « Accingere sicut vir ul inagiiuiii.iia parvuma:qualilcr audielis, volcns eos
lumbos tuos (Job xxxvui), > non sotum , iuquil, pondus et pondus non hahere, sed quale rnnjoribus,
atligari, sed et mori in Jerusatem parntns sum tale et minoribus judicium exbibere, in me ve.l pro
<Acl. xxi). >Telix Paulus qucm tanla cinxerat forli- liie isli perscriptam justilia? regtilam respuemiii,
<75 EPISTOLJE. 1i'
et personara accipientes, me parvtilumaudire nolue- A , principes populi tenebranlur, et propter qtise illud
runl. «Le\ nosira, Nieodemus ait, non judieat quem- Vx, quod prsesumit, justo judicio nierebanliir, nd
quam, nisi prius audierit etcognovcril quid facint extremum lntulit : t Et nihil pntiebnntur supcr
(Joan. vi). > Curn auiem me inaudilum congregali contriiione Joseph (ibid.), tit plane oslenderet, quia
principes judicarent, et pro imperio, poleslntis in in hoc summa lolius nequiii;e constinimntur, quod
„ roe sentenliam promulgarenl, miror quia imllus Gn- minor frnter mnjoris imperio conteralur : qood illo
nialiel inveulus est riui mutiret, q.ui Iibertaie spin- passo nulla iste misericordia moveatur, quodillo'--
tus saniim erroneis consilium impeiiiret, monens tabescente iste hilarescere videaiur. Unde cuni ma-
seilicet ut ab bomiue discederenl, quem nullius cri- jores palriarchsc graves in JEgypio niolestias pnie-
minis reiim igiiominiositis arguebant, quem ini renlur, cum ad explorandnm infirmiora lerrse ve-
modtim Stisannae ad dedecus gravis infamioe produ- nisse dicerentur; cum edticti dc carccre, unum la-
cebant (Dan. xm). Ebi enim forte aliquis ille fuit1 men in vinculis relinquere cogerentur (Gen. XLII);
cui Iiujus rei cxitus non placeret, pro eo quod cote- nulla magis causa reputant se liaecineommoda pro-
nus qiiidquam simile velut de Susannn cognitumi mereri, quam quod fiatri minimo noluerint anlea
non haberet, tamen accusantibus judicibus quos noni misereri. «Merilo, inquiuni, hiec paiimur, quin pec-
yerilas, sed accepta potestas audiri faciebat, non B I cavimus in fratrem noslrum, videnles angusliam
fiiit qui refelleret quidquid illoruin teslimonium animae illius, ciim deprecarelur nos, et non audivi-
asserebat. Caeterum quia Susannani majoris longe, nius, idcirco venit super nos istn tribulntio (ibid.).t
ineriti qunm me novernl Deus esse, molus niiseri- Quod si frnter arguilur qui conlcrit fratrem suuin
cordia ei slatim invenlus est nori deesse, mittens eii (Ualac, u), nunquid non et civitas arguenda est
Danielem, qui tesles reprobos convicit fnlsitalis, ett conterens civem suum, cum in ea quauto major sa-
errorem cseterorum reduxil ad semitani verilalis. pienlium multiludo, tanto major debeat esse jusiiliae
Ego vero tanquam Joseph in infamin sum reliclus, , rectitudo ? Si auteni civiias non Babylonia, quae
tanquam reus adullerii carceri sum addicius (Gen. confusio nominatur, sed civitas Jerusalcin, quoe/)a«.s
xxxix), et non decreto legis, sed polius ira regisi nomiiie lilulaiur, civitas, ul scriptum esl olim, plena
coaclus sura dedecus sustinere, quod verius in alte-. judicii (Isa. I), civitas sancli, civilas quam elegit
rum posset judicii aeqtnias retorqucre. Sed reginai Dominus, utei cognitio sui nominis infiindalur, ut
volens humnno rea judicio non teneri, nec in se. de Sion exeat lex, et verbum Domini de Jerusn-
pcenam salis meritam rctorqueri, prior in clamorem, lem diffundatur (Mich. iv): si hoec, inquam, civilas
prorumpere callida feslinavit, et retenlo viri pallioi indiscrete quidpiam egerit polius quam prudenter,
testes sibi servulos convocavit. Ille ergo indiciis non si non jusle. si no.n pie, sed magis pro imperio vio-
tani veris, quam verisimilibus, et horum lestimo- lenlcr, quis non stupeal, quis non lugeat, quis su-
niis reginoe plnsjusto faventibus, quod falstim erat, slincal palienter? « Videns hujusmodi civilatem Je-
verum esse rex u.xorius aeslimavit, et non lam juste. sus, flevit super cam (Luc. xix). > Etalibi : < Jeru-
quam polenter pcenali virum ignominiae destinavU. salera, Jeriisalem, ait, quae occidis prophetas, et
Sicperastuliam accusantis.et ignoranliamjudicantis ; lapidas cos qui ad le missi sunt (Luc. xiu). » Missi
Joseph immeriiiispcenassolvit. Eteam quoemeruerat, quidem suraus ad hanc Jerusalera ul salvemur, ut
prsesens rtiina non involvit, eo quidem judicio, quodI ea et docente et duceiile de Babylonia liberenutr, ut
nostrumadliquidum nullus novit,quos;Deusadhucad I cuivis educto, juxla prophetam, cum panibus oc-
41 suorum secreiorum notiiiam non promovii. currat fugienti, etcceleslium secrelorura aquas pro-
Sed non miror si rex incredulus vel jEgypiia, ferat silienti (Isa. xxi). Quaesi pro panibus tapides
mtilier sic agebat, qtiorum neuler divinac religionii ingerat, pro aquis salubribus venenum offerat,
quis
vel jusliiise serviebal: quos loco et gencre tenebrosai non exhorreat, quis non resiliat ab hujusmodi nu-
^Egyptius conlinebat, ad quosparura sive nihil virii trimento, imo tam inlolerabili, tam delestabili de-
salus lsraelitici perlinebat. Denique scriptum est. p. trimento ?.
j
< Oderant autem JEgyplii filios Israel (Exod. Kecle Paulus confusioiiem hujus experlus civiia-
i). >
Caeterumsi filii Israel alterutrum gravare dilexe- lis, quae suis infertcivibus iram pro spiritu lenilatis,
runt, si majores palriarchoe Joseph rainorem detra- in manus eihnicorura poiius vult dimilli, quam ad
xerunl (Gen. xxxvn),' Amos propheta, irao snnclus, illam confusam et detestabilem rursus miili. Con-
qtti pereuni Spiritus loquebalur, ostendil manitesle,, fusa quidem erat cuni eumdem Pauluin educlum ex-
quid quare hujusmodi honiinibus inferatur : < Voe, tra templum absque misericordia flagellaret (Act.
ail, qui upuienti estisin Sion, optimates capita po- xxi), cum in illius moriem insatiabililer anhelarct,
puiorum, qni separati estis in diem nialura, et ap- expletura propositum, nisi Lysias tribunus militum
propinquatis solio iniquifatis :.qui comeditis agnosj fesiinus advenlaret, et de percuiiciuiiim manibus
degrege, et vitulos de niedio armenli, qui caniiis: e.um cum vi mnxinia liberaret. < Nuntialum esl,
ad vocein psalierii sicut David ; putaverunt se ha- inquil, tribuno cohortis, quia tota confunditur Je-
bere vasa cantici Wbentes in phialis vinum, el niliil[ rusalem (Aci. xxi). > Post biduuni autem cum idem
paliebantur super contritione Joseph (Amos vi). > Paulus apud Coesaream leneretur, ei aslaniibus Ju-
Cum propheia isle pluira eiuimerasset, qtiorum rei daeis pro seipso corara Feslo prseside loqueretur,
75 PhlLIPPI DE HABVENGABBATISBQSM SPEI 7d
ostendcris quia iieque in teraplum, neque in legem A concilio super me consilium Iiaberetur, qtiidam ve-
Judoeoriimquidpiam deliquisset, el cortiin flagella teiis irse non immemores lempus adepti praeopla-
ei contiimelias injusiepeiiiilissei, Feslus volens Ju- tum, melatenlem, me a nuiltis ibi praesentibus ea-
daeis accusanlibus, cornplacere, loqnenti Paulo ita lentis igiioralum, suggesserunt, coegertuit in con-
legHur responderc ••< Vis Jerosolymain ascendere, speclu omnium nominari, el suspensum ad solem
ct ibi de liis judicari apud me? (Act. xxv.) > Vis, ciinctis nolum, imo nolabilem dcmonstrari. Mira
inquii, ad civitalem regiam proficisci, ut ibi uie- res! Mea in angulo apud se pnrvilas deiiiescit, et
rcaris quod juslum oeslimas.plenius adipisci, ubi lex in eoruin concilio men ininmia omnilms innotescit :
tua viget, ubi gcntis tuae principes conversanlur, qui cuiii solula stalione ad sua singtili recesserunl,
(ini ppndus el pondns abhorrenles, examen subdo- quod de me accepernnt, longe laleque ampliato fce-
liim aversanlur, ubi fons lnisericordiae, ubi sedes nore refuderunt. Sic illis defereniibus, et sinislro
jusiiiisfirepcrilur, ubi juxla Moysensicut superior, rumore cuncla complenlibus : diim prolala in me
ita et inferior exaudiiiir ! Al ille sciens in Jerusalem senlcnlia ab eis ventilatur, ubique locoruin cognitio
lale quid non hnberi, eainque legis vinculo affeciu niei nominis divulgatur, et quse angustis finibus
niisericordise,justitiae perpendieulo non teneii, ex- eoienus fuerat circttinclusa, jam non prseconiosan-
Iiprret et recusat illius judicio praesenlari, prudeiui g ctilatis,sed artilicio falsitalis ubique genlium est dif-
consilio mngis eligens apud exteros judicari. Ad fttsa.Magnailaque orta est disceplatio in sermonibus
tribunal, inquil, Ca:saris slo, ibi me oportet judi- diversorum, propler hujus famoc vel infamiaenovi-
cari, Judoeisnon nocui, neino potest me illis dona- tatem sibi invicein adversorum : aliis dicentibus
r.e : Caesarem appello (ibid.). Non vult Paulus quia bonus esl, aliis dicenlibus : « Non, sed sedu-
ascendere Jerusalem ut ibi judicetur, ne cum judi- cil lurhas (Joan. vn). > Alii eiiim oesliinatit juste
cari debeat, potius lapidetur, quia Scribse, Pharissei, niihi dedecus hoc ilialtim, ptitantes vcrum csse
piineipes saeerdotuin, populi seniores, ad lapidan- quidquid a tanlis primatibus auditint confirmalura :
liqni quam ad recte judicandum fuerani prompiio- alii vero dicunt, quia inimicus homo zizaniam super
res. Quorum voluit, sed non prsevaluit 42 id°m triticum seminavit (Mattlt. xm), et accusator fra-
Paulus serenare confusionem, tumtilluiii compe- trum veritatem mendacio subjugavit. Quoruni qui
scere, solyere pcstiferani miionem, reddens tam illis verius senliant, qui justius eloquantur, qui zelo
quam cscteris mullipliciter rationein, quod nullara rectiori eamdeni justiliam ampleclantur; ille quem
lemplo, legi, populo intulcrit laesioneui, addensque nihil latet omnium Judcx novil, qui sincerae noli-
suani seiiteiiiiuin (ot el tantis leslimoniis commu- tiam veritalis a cunctis pciiilus non removit. Non-
nire,, ut propler mtiltam ejus et scienliam el clo- C nullis enim innoluit, et adliuc forte plurihus inno-
quenijain, J/estiif? euni proeses diceret insanire : tcscet, veslroequeprudenliae quandoque plenius elu-
t Iiisanis, inquiens, Paulg : multao litterse ad insa- ccscet, quia ob hoc illorum iram compellor susti-
niam converlunt le (Act. xxvi). > Quod si vir lanlus, nere, proplerqtiod debuernm nmplioreni graiiara
gentis suoc principes non sedavit, uon sermonibus, obtinere.
licel veris ad veritatis lincam revocavit, quis ego Si eiiim denudati Noe verenda nequaqtiam nota
s,umut ad cognitionem veri meos possim reducere feci, sed in modum Seni et Japhet eis pallium su-
^eniores, ei ad parcendum mihi reddere proniores ? perjeci, quare, quaeso, niilii maledictio Channan ir-
Quando vel quoinoio ad eorum remotas ab invicem rogatur, cum Noe benc pro merilis Som et Japhet,
domos potero pervenirc, vel eosdem illic sedentcs benedictioiiis munera lnrgiatur? (Geiu ix.) Si cum
invenire, ut reddens singulis rationem facinm eos Saut ventrem purgarel, super euni gladium, non
ajiud quid sentire,et quod eveiierevoluertint mutato cxlraxi, sed in eum irruentes revocavi mililes, et
proposito resarcire? Vel qiiando vel quomodo eos retraxi, quare idem Saul gravat el persequitur me
rursus potero congfcgare, vel forte congregatos ad pusillum, forliuin caslra cogit conlra pulicem im-
audiendum rae parvulum inclinnre, in quorum con- becilluin? (I Reg. xxiv.) Utvobis fatenr, non liquet
^
sessu, ut mulli nsserunl, vix aliquis exaudilur, nisi plane quare faclus sira odiosus, nisi quia ul poiui
p.ari vcl forle ampliori fasligiq npniinis insignilur? faclus suin quibus debtti frucltiosus, juxta quod ut
< Divesquippe, tit lcgistis, loculus est, etomnes tacue- quasi per somnium recolo, quidnm elhnicus pul-
riiit. Patiperveroluculusest.et dicunt: Quisesl hic? chre dicil, qui fructifcrnm nrboretn loqueiitem in-
(Eccli. XIII.)> Loquenti ergo diviti facije divites ac- troducit (51) :
ccsseriini, ei sure privilegio polestaiis absentem Nil egopeccavi, nisi si peccassevocetur
Annua cultori poma referre suo;
paupeiera oppresserunt, tanla animositate quod in Quia ergo pro bonis mala mihi, quanlum arbitror,
ociilis suis crut plncilum exsequentes, et me nullo inferunlur et eadem non sine forli
niunitum defensore habenis liberiorihus persequen- palientia suffe-
runtur, nequc ego Paulus esse merui, qui non so-
les, ut nec parcerent diei festo : « Ne forte lumultus lum nullis tribulalionibus enervalur, sed in eis
spe
licrel in populo (Maltlt. xxvj). »
mcrcedis, et coronae glorians gralulalur, vestram
Cum enim dies feslus eorum ageretur, el concto qtioesodignationem, mihi misericorditer occurratis,

(.31) Ovid. elcgia dc uucc, vers. 5, 6.


77 EPISTOL^. 78
et sub fnsce laboranti precum vestrnrum hiuneiis dA.liomo tantje pacis, lantae sanctitaiis, tantse-faime,
succtirratis, ul citm mea parvitas impari grnvnmine qui alias Eeclesins videtur vcrbo et opere confor-
jam facescat, ad jd sufferendum veslris nieritis re- tare, eam tumen non refugit inlolerabililer aggra-
valescat. Quseso, ut pro puero qni male lorquelur, vare, phisquam dici valeal conlristathr, et quando
bontim Domiiuim exoretis, vestroque inlervcntu, vel ubi lioc a vobis meruerit, incomprehensibililer
cenlurionis vice, in salulem prislinam reformetis, admiratur. Etsi enirii peccando meruit ut eain tri-
ut el pnrnlytieo optnlum remedium confernliir, ei bnlari perniitlal justum judicium divinoe voltiniatis,
laus digna veslrse fidei referalur. Quaeso, ul jaceu- apud vos tau;en non meruit ut ejus esse tribula
lem in lecfo anle pedes Jesu per tegulas deponntis, gaudeaiis , sed spcrabat ut , si aliunde incum-
el grala imporluiiiiate lardanicin mcdicum inflc- bens adversitas qnidquam ei molestioe mintiaret,
cfalis, ut qiiem languor ad exittun curvat, ne vel veslra qtiam diligebat plurimum sariciitudo, mini-
suslineat corpus suiirn, ille potens erigal, et am- lanii misericorditer obviaret. Ilabebat ovem par-
biilanteni jubeat tollere leclum suum (Malth. vui; vulam, quoc apud enm creverai, de pane illius co-
Luc. v). medcns, clde calice ejus bibens, eratque illi sicnt
43 Qu'a vero, juxta quemdam ethnicum dulce filin (// Reg. xn). Quoe, relicto grege suo, inobe-
toqui miseris, paulo diuliiis sum loculus, meamqne B dientiac nolam gerens, ad caulas vestras venit, ibi-
miseriam verbis, el si non siifficientibus , lamen que pulsans aperlum oslium non invcnil, quia post
pluribus proseciitus, seslimans nonnulliim mihi re- illam, pastorem suum Ecclesia nostra uiisit, et illam
mcdiuni impertiri, si a veslra dignatioue merear ad propria, vestra, prout deenit, delectio lunc
vel aridiri. Si autem ahundantiori beneficio mihi rcmisil. Parvo auiem post tempore ctim eidem ovi-
rescribere non graveiur, major et efficacior mihi culoemorlms fterum vagnbundaeIevilatis occurrit,
consolatio confereiur, quia vulnus animi quod cru- rupta dentio' rcslicula obcdientiae, illuc eiiam recu-
descit gravi tribulantiuin ferramento, non medio- currit, quia et inconstans animus iieseit stare, et
criter mitigatur verborum consolantium lenimento. ptierilis oculus gaudet tiovis plusquam veleribiis in-
Iii.hac ergo loquendi clausula dico et desidero vos hiare. Quia vero qttidam vobis Iiospes novitius
valere, el vob scum cacteros, qui mois n®n recusant supervenit, qui apud vos uon parvam graliam adin-
tribulationibus condolere. venit, ovem noslram, fralrem noslrum, conlra
EPISTOLA X. suam tandem Ecclesiam reccpislis, dum illius hospi-
PHILIPPIADBERNARDUM. - tis voluntati salis, ut aiunt, facere voluistis. Inde,
Conqueritur de Pramonslralensi a Cislerciensibus Pater reverende, nostra provincia scandalizaiur, no-
contra voluntalem Prwmonsiratensium receplo. C stra Ecclesin peiiurbatur, pusillus ille grex, quem
Mirorsi vestra sanctilas dignabitur me audire, et suo Christus in Evangelio consolatur, in hoc veslro
ad fiiiem usque sermonis audiens pervenire, el non opere ineonsolabiliter conlristatur, nec potest vi-
magis indignabitur quod audeam vel nuitire,..ve- dere quod adversus eum sic agere veslroe placuit
stramque reverentiam vir nullius meriti coiiveiiire. sanclitati, quomodo justiliac, quomodo conveniat
Verum instans necessilas maleriam milii et auda- chariinli. Novil enim bonse memorioe pnpam Iimo-
ciam datloquendi, el vestra humilitas fidueiam au- cenlium imperasse, et hoc idem imperium scripto
diendi, quia vir justus, qui se novit sapienlibus et memori comniendasse, ne sine licentia abbatis et
insipienlibus debiiorem, reddere se non gravalur capituli nostri, quisquam fratrum nostrorum a no-
patientem parvulis audilorem. Cuni video quid mo- his recedere, recedentem quisquam praesumal reti-
leslum Ecclesiolae cujus sum (iiius iraminere, et id nere. Novit etiam quod inter abbates nostri et
pac.em et silentium illius longiuscule removere, ut vestri ordinis est condiclmn, et pacis gralia conser-
vobis fatear non possuai non dolere, et in hoc ve- vandae diligentius inlerdicluin , ne aller alleritis
slrae sanctitaii nec me reor, nec mereor displicere. fralrera prssnmat retinerc, nisi ille abbaiis sui
Est enim insensibitUate stupidn male sanus, vel licenliam polucril obtinere. Sunt et alia nonnulla
n
belluina feritate non mediocriier inhumanus, qui quse inter vestram el nostram Ecelesiam servnri
cum matris viscera concuti perlurbationibus in- debuissent, si vesirae snnclitntis sicut et nostroe
tuetur, obliius decem mensium, noti.ei compassione pnrvitalis servanda plucuissent. Ad quse omnia quo-
debila miserelur. Quse sil au(eni perlurbationis modo 1'ratribiis nostris, qui ad vos ad repelendum
liujus causa, incognitum non habetis, et utinam fralrem niissi sunt, respondisiis per eosdem fratres,
incognituni penitus haheretis, quia, ut video, levius et verbo et scripio noittin facere voluistis : qui
illa vidua dolorem suura ferret, si hunc ei vestra dixerunt 44 llu'a de scandalo nostrae et provincioe
reverensia non inferret. et Ecclesioedoluislis, sed lamen ad sedandura idem
Quoeso ne displiceat si vobis refero quid apud se scaiidalum fratrem noslrum remiltere noluistis.
illa conqueritur, imo conquerendo quantum afili- Dicitis, ut aiunt, quia mandatum doinni papaeInno-
gitur, quia etsi quare doleat ab alio jam audistis, cenlii nescivistis, cum fratrcm nostrum sine capi-
tamen quanltim doleat forte nonduin ad liquidum luli sui liceniia recepistis : eo autem cognito nullum
coguovislis. Cum uilendil quia non homo inimicus, ullerius recipietis, ne mandaio, quod non licet, per
quunvis qui nostra, inquit, lollil, inimicus est, sed inobedienliam obvietis
79 PIIILIPPI DE HARVENG ABBATIS BOME SPEI 80
Sed si culpa est mandato cognilo sine abbalis et, A proximum opprimere moliatur, unde idem proxi-
capiluli nostri liceulia vos e noslris queniquain re- mus scandalum patiatur, cum elsi necesse est ut
cipere, nunquid non eliam culpa est receptum reli- scandalum oriatur, tamen ei qui vel uni de pusillis
nere, cum idem niandatum non solum recipi, sed islis credentibus scaiidaium rnachinaiur, expedit
eiiam prohibeat retineri? Sic enim habelur in magis ul ad collum ejus mola asinaria suspendaiur?
scripto : « Fratruin veslrorum qui slabilitntera Ct (Matik. xvin; Marc. ix.) «Nonne per poieniiam, ait
obcdientiam promiserunl sine proprii abbalis el Jacobus.vos opprimunt, et ipsi traiitinl vos ad jtidi-
capituli sui licentia nulltts discedere, discedentem cia? > (Jac. 11.) Immerilum proxinium opprimere,
nnlhis praesumat retinere. > Eidem ergo senieniiae et ad tribunal eum trahere poteslatis, Jacobus non
subjncebit et discedens, el qui discedentem sinc ocslimat esse justitiae, non esse chnritatis, cum liec
licentia retinebii, nec majoris culpoeest in recipiendo poienlior imoolenti, nec mnjor molestus esse debeat
/ratrem, mandatum cognitum non lenere, qiiam innocenti.
/•eceptum post acceptam mandali noliliam retinere. In hoc proposito non molestandi proximum pu-
Ad quid enim aposlolicortini vel scripta Vel privile- sillus ille grex sestimans vos manere, missis qui-
gia diceraus invalere , nisi ut eortim munimento busdam fratribus huinililer voluit vos monere , ut
cuique liceal quae sua sunl in paee debita possidere. " fratrem suiim qui contra vetitum prsestunpsil huc
El si forte ca vel per yiolcntiam, vel per ignoraii- venire, ad suam juberetis Ecclesiam, uljustumvi-
tiam alter invaserit, celerius reslituat cum aposto- debatur, redire. Quibus respondistis, ut aiunt, non
lica scripta cognoverit? Dicitis quemdam venisse ad esse vestri ordinis ul quemquam semel rccepluin
vosquidixit, « Quod abbas Prsemonslraierisis, et reddere debeatis, et ad suam Ecclesiam invitum
noster abbas et alii, nescio qui, praeUicto fratri ii- rcdire compellatis, sed hanc molcsiiain nilautur
centia concesserunt, et quem eaienus recipere re- aequo animo tolerare, et vosnilemini, si vita comes
cusastis probationi vestrae tunc primilus mancipa- fuerit, sequipollenli beneficio compensare. Simile
stis.i Sed hoc ipsum, ul noslis, abbas Prseinonstra- quid, ut nostris videtur, respondit quidam frairi suo
tensis, Laudunensis, Breiriensis, Slenveldensis, viva qui sollicite repetebat, quod repetendi jure patrio
yocc in yestri prsesentia negaverunl, et nec illi compelebat : Teneo, inquit , longumque tenebo.
licenliara se dedisse, nec islum ad vos nuntiuiri Non cst vestri ordinis, ut fratribus veslris ; si
transmisisse constanier astruxeruni, et eorum ve- tamen fratres vestros eos qui nostri sunt ordinis
ritas debuit, ut videlur, sulliciens lestimonium per- digriamini judicare, yelitisquod suttm est dileeiionis
liibere, non cujusquam nescienlis, ne dicam men- „ debito resignare, et est vestri ordinis ut eis invitis
tienlis, asserlio prsevalere. Denique cum quibusdam el contradicentibus reciperelis quod receptum ad
yestrorum suggerenlibus domnus apostolicus abba- augendum eoruin scandalum tenerelis. Non est ve-
iera noslrum faceret sibi Parisius praesentari, et stri ordinis ul pacem mutuam servaretis, ct eis
eum proesenlatum ul darel fratri licentiam dignare- etiam qui Deo utcunque servire desideranl, pelra
iur verbis satis humilibus adhortari, ahbas noster, scandali non essetis; sed esl vcstri ordinis, ut quod
sicut nostis, respondit quia si haecilli ab eo licentia vobisnon vultis inferri, eis potentialitcr inferretis,
conferretur, nosiroe provincise, noslroe Ecclesix, volenles eos ferre quodillatum ab45 a' 10non volun-
toti ctiam ordini lion parvum scandalum inferrelur, larie sufferretis? Mirus ordo. Miranlur, ut aiunt,
et ideo nullo pacto, nullo consilio, hanc ipse licen- nonntilli qui audiunl quis hunc ordinein ordinavit,
tiam largiretur, nisi forte prsecepto inevitabili quis propheta, quis aposlolus commendabilem prse-
cogeretur. dicavit, cum in Scripturis sanclis tam excellenter
Verum domnus papa misericordiler agens, ne fralerna pax et dilectio commendelur, ut sine illis
viderctur vel nostrara Ecclesiam, vel nostrum ordi- virtus alia non suflicere judicetur. Quae ergo vobis
nein aggravare, etsi commonuit, tamen noluit im- ulilitas in sanguine eorum dum descendunt in per
pernre; et cum posset oneri esse, ut Christi apo- D turbationem, quia vos existimant suam pro nibilo
stolus, acceplam potestatem noluil exercere, sciens ducere lsesionem, et sic quserere tuide vestra Ec-
illam non in desiruclionem, sed in oedificalioiiem clesia prosperelur, ut corum profectui veslra pro-
noslri ordinis se habere. Bene Deus Ecclesise consu- sperilas adverseiur? Quaerogo utilitas, si cum in-
luit, cum taiemei pontificem largiretur, qui omnibus tolerabiliter aflliguntur, illam propheiaedeprecatio-
omnia fieret, ul omnes lucraretur. Verumlamen, ut nem furidere compelluntur? « Da eis, Doraine (Ose.
dicitis, praccipiens proculdubio prsecepisset, si hoc ix). > Quiddabis eis?« Da eis vulvam sterilem ei
ei vestra reverentia consnlere voluisset, fieretque ubera arentia (ibid.), > quia scilicel eorum fecundi
velul necessarium imperio poleslatis, quod gralui- tas in luorum vertitur ruiiiam parvulorum, et im-
tum non fiebalaffeclti consenlaneae voluntalis. QuodI porluna eorum plenitudo paccra lurbare non raetuii
ideo, ut sestimo, consulere noluistis, quia 'non esse infirmorura. Et Apostolus, qui iii aliorum consuevil
consulendnm veraciter cognovistis, ne gratiam quami perturbationibus conlrislari, lurbalis compatieus si
apud eum 'arapliorem cseteris obtinetis, in noslrami mile quiddam cum eis videbitur imprecari: «Utinani
parvulorum oflehsam verteretis. Quid enim refeti abscindanlur qui vos conturbant! (Gal. v.)
ulrum per suam, an per allerius poienliam quisi Quod si eos dicilis advcrsus vos injuste coinmo.-
81 EPISTOL.K. 8-2
veri, et qtiod agere voluisiis ab eis nec deberc ncc A ut simiha jam non timeant operart. Qni cum siniilin
posse probiberi, quia in recipiendo fralrem nostriim esse quse cogitaverint, fallaciler arbitrantur, illiciia
dpmnj apostolici assensum hahuistis, cui et ipsi non fiducialiler operaniur, et cum sic majorum seienlia
ponlradicere et vos suiisfacere debuistis, sciuntpro- obscuro tramile parvulos anteibil, islorum infiniia
fecio, ut aiunl, quia et vos ad recipiendura doniniis coiiscienlia deperibil. Sic aulein ait Aposiolus:
apostolicus non impegit, etjpsos ad dandum ei licen- < Peccanlem in frntres, et perculieiiles eoiiseientiam
iinni ea discreiione, quoe siia est, non coegil, sed eorum inlirinum, in Christum peccnlis (l Cor, viu).i
qtioniam apud etim nieruistis graliam invenire, noa Si vero quod praemonslrnliir ptilnveiiiit non esse
jubendo, sed paiiendo veslrse seu vestrorum volun- penitus imilanduni, aflirmaiit procul dubio nec eiinm
lati videtur consenlire. Neque enim hanc noslris, esse a majbribiis praenionslranduni, et eoruni slafiin
ut aitinl, molesliam inferii pateretur, nisi ad palien- judicant liberlatem, non intelligentes cordis vel
dum vestris stiggerentibus urgeretur, et hoc sibi operis veritatem. Et « ut quid , nit Apostolus,
puinnt vesiri el affirmant iicere quod ita violenter libetias nica judicaltirab aliena cqnscieniia?>(/ Cor.
pisi sunt exlorquere. Sed eslo. Omnia eis liceiit, x.) El ilerum : < Cqmmendantes, inquit, nosmct-
iiunquid omnia expediunl? (/ Cor. 10.) « Non siim ipsos ad omnem conscientinm hominum (// Cor.
liber, ait Apostolus, non sum apostolus, non habeo B iv). >Itac omnia vel sua vel allerius poieril incoin-
potestatem hoc et hoc faciendi, sieui coeteri aposioli? modn reinovere, qui lam ab his qusc non licent,
Et lamen non sum iisus hnc polestate, ne fialrem quam ab his quac non expediunt elegeril nbstinere,
meiini seandnlizein : ne quem veslrum gravaremus, sjb iUis, ut seipsum iminneululiim nb lioc saecuio
rie quod offendiculum demus (/ Cor. ix). > Non vult tucalur ; ab, islis vero, ut proxiniormn infirraiialibus
Apostolus id agere ad quod sibi potcstativam videt medeatur.
licenliam sulfragnri, quia boc idem sentit charilalis Quod <ilrumqtie adeo diligenlcr condeeel ob-
legibus refragari, duin in eo inveniuir aliorum uiili- servari, ut alterum sine aliero non debent sufli-
ias impediri, quibus fraleriiilatis jure debet utilis ciens aestimari, quia non satis Deo probabilem se
jnveniri. Denique non vull occasionem dare his qui oslendit, nisi qui eliam, quantiim in se est, proxi-
pccasionem diligunt delinquendi, qui cx majortiin mum non offemlit. Ille aulern Deo placct, et honii-
Operibus assuniunt sibiquasi materiam offendeudi, nibus est probatus, 40 q"i n°o solum justitiam, sed
qui veneno maliiise molestare proxiraos non veren- et pacem fuerit ampiexatus, ut Deo stttdeat per justi-
lur, dum soliim non iiitentioiie intrinseca, sed tiaui deservire, per pacem vero proximis couvenire.
Jtclione forinseca sanclos qui sunt majoris nominis, « Kegnum Dei esl, inqtiil Aposlolus, justitia et pax
iniilentur. < Quod facio, inquit, et facium, ut anipu- (Rom. xiv), t et : < Pacein sequimini sine qua nerao
lem occasionem eoruin qui volunt occasionem ut, videbit Deum (Ilebr. xn). > El ilerum : « Sollicili
in quo glorianlur, inveniantur sicul' et nos (// Cor. servare uniiatem spiritus in vinculo pacis (Ephes.
: '
ii). > . iv). > Et Zacharias : < Yeritalem, inquit, tnutum et
Quis malevoltis audiens quod, velit nolil nosira pncem diligite (Zach. vui). > Hsec autem pax non
Ecclesia, suum recipitis fugitivum, non a vobis solum in cadem domo, vel in eodera claustro finni-
toncipial, vel conceptum adaugeat nocendi similiter lerest tenenda, sed inter reniotos etiam esl haben-
inceiiiivum : gnudens si concepiam malitiam potue- da, ad onmes qui Deo servire desideranl sic esse
rit adimplere, et glorians iu hoc actu quasi vobis debet extensa, ul eorum alt*>riab ultero nulla in-
similis appnrere ? Sunt enirii plerique religionis geratur oflensa. < Sine offensione, inquit Apostolus,
liabitum prselendentes, non tam paci fraternae quara eslote Jmlseis et Graccis, ct Ecclesiac Dei (/ Cor. x).>
turbationi studium impendentes : qui magis gau- Et iterum : < Ut silis, ait, sinceri et sine offensa
denl, si de attero inonasierio quemquain sibi altra- (Pliilipp. i). >Et illud : « Neinini dantesullani offen-
xeriiil blandiineiilo seduclum falsitalis, quam si eum sionem (/ Cor. vi). >
educant de soeculo vel exemplo justiliae, vel verho L) QuOd si nulli fidelium est offensionis qiiippiam
veritatis. Pulanl qtiidem se ad honorem maxinium inferendum, quaiido amplius clericis est a inonacliis
pervenire, si in suam coloniam elegeril quis trans- deferendum, ul qtiornm est quasi cogiiatn religio,
ire;si spreto monaslerio in quo hnusit religionis eorum cor uiiura il nnimam unain eflicial spiriialis
quasi lacieum rudinieiilum, ad ipsos transmigiave- dilectio ? An monachorum Deus iniuiim ? Nonnee!.
rit, aecepturus quasi majoris ordinis dignius incre- clericorura ? Imo et clericorum, quoruiu unus Deus
mentiim. quijustificat tatn clericos qiiam mbnachos ex (idee.l
Hujnsmodi hominibus non est ea quam desiderant per fidem, non ut invenialur juslificatos ileruus
occnsio Inrgienda, sed eorum proesumplio prudenti zelus et rontenlio demoliri, sed utaffectu muitio et •
consilio retundenda, el vir benevblus recte nianum profectutn conliuuo ad uiiguem studeant expoliri.
diligit eiiam a licitis revocare, nc, occasione acee- Cum autem lanta pax, tanta coucordia, lanla di-
pta, suam malevolus praesuinat illicilis occupare Ieciio inler eos debeat esse, qui sive clerici, sive
iiii eiiam quos consiat non profunda scieutia subli- monnchi, unius Clnisti discipuli volunl esse, qtiihus
mari, non inlelligentes quse a majoribus viderint dicii : « Pucem relinquo vobis, paeem tneam do
aciilari, quasi excmplo qtiodam se putant invilari, vobis (Joan. xiv), > et : « In hoc coguoscenl omnes
85 PHILIPPI DE HARVENGABBATIS BON^ SPEI g-i
quia mei cslisdiscipuli, si dilectionem habueritis ad A , contra Judam. Quod quid est aliud qnam monachus
invicem (Joan. xm). > monachum et simul ipsi contra clericum ? Sed Apo,-
Mirandum est, Paier reverende, quod videmus in sloltis : « Si invicem, inquit, mordelis ei. comedi-
conlrarium id converli, etjuslos pucis lerininos sic tis, videle ne nb inviccm consumamini (Galal. v). >
everli, ut plerique el religionis arcem videantur Hujusmodi morsus in noslro et vestro ordine vel-
amplccti, et tanien a pace et concordin proximorum lem nullatenus inveniri, et in assmnpla religionis
inveniantur deflecti. semila, neutrum ab nltero praepediri, sed utriitnqiie
Attendens igitur quia religio proficit, hilaresco, exemplis mutuis humililer erudiri, et non linbitu,
sed attendeiis quia dileciio delicit, contnbesco : et sed nffeclu, non loco, scd spiritu couniri, ut qui reli-
utrunique siniul considerans, ohstupesco, qiioniam gioni ciirnm pnulo caeterisampliorcmvidentiirimper-
ad videndiim qiiouiodo isla convcniani, nullaienus tire, sluderenl eliam honore et amore invicem prae-
invalesco. Ptitavi aliqiiando ut modernis temporibus venire. Sic eniin vigeret pax mtiliiaet ahuiidaret
implerelur, qtiod per Isaiam Dorainus pollicctiir charitas, profeclo refrigesceret mullortim iniquitas,
(cap. 28) : Ponam, inquiens, judicium in pnndere, ei non soliim is qni ex adverso ost, nihil hnbens mn-
ct jusiiiiani in niensura, ui scilicet inter religiosos Itiin dicere vererelur, scd et de illo ulioque sic unito
sic aller allorum judiearel, quomodo se judicari ab B I recteilludprophelicum dicerelur:» In pace et seqtti-
allero pracoplarel, et quod sibi non vellet (ieri, nec laie nmhulavit mecum, et muhos averlit ab iniquitale
etiuni fncerel nlieri. Nunc vero plcriquc qui laxiore (MuLic.2). 147M1'' 103quippe lam religiosos quam
via religionis janunin siinl ingressi, illis aiident de- sscctilares non mediocriler aiijtivaret, si uterque isle
trahere qui disirictius proposilum sunl aggressi, et ordoin pace el aeqititaleconcorditer anibularel; si cum
qui sibi videntiir paulo religiosius conversari, levioris alier alienderel posnitenliacgratiaquidquam amplius.
proposili viros inveniuiilur aliquanlulum aspernari, aliero se sufferre, non inmen ex eo proesumereisu-
nescienles vel polius non lenenles illud Apostoli : perallcrum secfferrc, ciiin non inajor corporis pas-
< Superiores sibi inviccm arbilrantes (Philip. n). > sio, sed huinilis spiritus, mnjor dileclio , acceplnbi-
Hsec pestis, haec contagio late serpit, haec gratos lis hnbea ur, si lamcn Deus ad aceepinndum quod
religionis flosculos sic decerpit, ut vjx ad fructiim ngiinns dignanter converlalttr. Quis seit, ailJonas
spirilus venialur, in cnjus catalogo pax et charitas (cap. n), si convertaliir et ignoscat, el revertalur a
iioiniiiaiiir. Quisjam ordo siue querela conversatur, furore irse suoe, et non peribiinus? Si quid ergo vo-
quis ordo esl qui non de alio ordine conqueralur, bis licilum aeslimatis, videle ne hoeclicenlia offendi-
diim alter alteruni affeclu lenero non supporlat, sed culum fial infirrais : infirinis, inqiinm, tam vestris
alter quacalterius sunt, apportat ? Alter allerius vel ^ qnam aiostris. Sictiteniin apud nos plures sunl im-
terras velaniinus [aniinum?] nililur occupare, alte- ^effeClf;sic apud vos, non omnes, pnce veslra dixe-
riusterminos angustnns, suos avidius dilatare, insli- rim, sunlperfecti, imo quidani eorum cura a vobis
tuta sua coniniendans, alterius famaevel iiomini de- id quod licilura vel est vel csse videittr, assuinunt,
rogare : quoe alterius sunt iiiiininuens, sibi paulo a scipsis pleraque superaddeudo prsesuraunt. Qtto-
amplius arrogarc. ruin illi qui missi a vobis in nostris parlibiis demo-
Nostis quaiitum veleres inonachi qui nigro habitu raiiliir, jaclilare in auribus populi glorianlur : quhd
vcsliuntur, qui juxtn praecedenliumPalruni instiluta frnter noster , cuni monachiis factus fuerit, ad eos
trilaiu religionis semiiam gradiuntur, de austera remittetur , de cujtis praesentinet eis eril gloria et
novitale Cisterciensiuin conquerunliir, augmento nostra Ecclesia rubore cunfimdelur. Quaejactatio ,
quorum ipsi, ul oes.limant,et fama et numero mi- quaeprovocatio non a Paulo npostolo esl nssumpta,
nuuntur. Nostis quantuui ipsi Cistercicnses islorura sed a seipsis procsumpla: quos idem monet Aposto-
teneriiudinem.etmollesdelicias leprehendunl, et ea- lus, ne popularein gloriam auctipenlur, ne proximis
rum [eas?|ad nionachos nullaienus pertinere conten- suis quidquam molesticemachinenlur. < Non efficia-
dunl, qui quoniam parcioris victus el habitus fasti- y mnr, inquit, inanis glorise cupidi, invicem provo-
gium apprehendunt, non satis, ut dicilur, atiorum cantcs, invicem invideiiles (Gal. v). > Cum aiitem
infirmilatibus condescendunt. Ab utrisque auteni hocc et hujusmodi plttriina inter eos qui religiosi et
clcrici regulares nonnullus, ut aiunf, niolestias videntur et stint, vel videam vcl aiidiam ventilari,
paiiuntur, qui lainen Deo utciinque servire inoliun- compellor, plusquam dici valeai, conlrislari: et cum
lur, et qui vellenl et deberenl a monachis collabo- nondum videam quid me possit super hoc consolari,
rnulibus adjuvari, conqiierunlur plurimum ab eis saiis congrue possum illttd propheticum proteslari:
resisteiilibus se gravari. < Consolatio, inquit, abscondiia est ab oculis meis,
Unde non jani niirnndum est, si jEgyplios adver- quia ipsc inter fralres dividil (Ose, xm). s Unde ct
sus iEgyptios videmtis concurrere quod per Isaiam quo infernus hic procedat non suffieitadmirari, qui
(cap. 19) Domiiius comminatur, vel si impiusjustio- dividit inler fralres , quos dicehal amicabili vinculo.
rem se dcvoral, quod prophela Habacuc (cap. 1)i colligari, maxime cum servire Deo idem non parvo
admiratur, cum in populo Israel unusquisquedevoretl siudio nioliantur, et Deo servienies iiivicem diligere
carneni brachii sui, juxla proedicluralsuinm (cap. 9),, juheanlur, et diligentes invicem non uiorsus amari-
Manasses Ephrnim, Ephraira Manassen,el simul ipsii tudinis, sed pacis osculum largianlur. Utinam hunc
«s EPlSTOLjE. 86
inrernum Chrislus noslroe saiuus avidus morderet, A-quserenlibus civibus quis, quare Iiujus inccndiiproe-
imo utinam istara mortem misericordiler ahsorbe- sumpseril auetor esse, prosiliens in medium : < Ego,
ret : quacvidelur eos in dissensionis tumulos sepe- ait, qui volui nolus esse. > Cum ergo niillalenus af-
lire, qnos deberet vivificans dileclio counire. Unde feclarera hujiisce liluliim pravitalis, mihi tamen ira-
aulem inter fratres istn divisio , vellem scire, sed pressus est, conlra propositum volunlatis, dum im-
hoe mihi magnus.labor est invenirc , quin ntmdum pius 48 amicus, nedicnm, inimic.us homo, qni me
possiun in illud Dei sanclunrium inlroire , ctijusal- vobis nbsenlem et incognilum nominavit, avcrsa
iitudo Inijiismodi absconditum videlur operire. Uti- inanu.zizaitin super Iriticum semi.navit(Matth. XIII).
nnm ergo possem vestram gratinm promereri , ul Qui quomodo id fecerit, quis sapiens, non admirans
mererer vestris responsionibus edoeeri : qui quo- veliementius obstupescat, si tamen et liquido rei
ninm in cellam Clirisli vinariam inlroistis, illie, ut veritas innoteseat, et si diligenlius considerel qtiam
seslimo, et hanc scientiarn invenistis. Ulinam mihi veram, quamsinceram, el fraui frater , et lilio pn-
parvulo dignnremini respondere, et snper hoc non ler exhibere debeant charUnlcm, maxime qni reli-
me soluni, sed et mecuni plurimos edocere ! tilinam giosam profitentur voce el liabitu snnctitnlem ? Ple-
huic responsioni vel parvam dignnremini moriilam ft rumque nulem nulliis invenitur ad noceudum, cuivis
inipertire, cujns est offieii nescienles misericorditer misero gravius iiiiniiiiere , quam qui ad subvenien-
erudire! Si apud vos esse cujusquam meriti me vi- dum debuerat proximus apparere : praeserlim , si
derem, profecto ad respondendum inslantius vos qui nocere desideral, dilior, si polentior bahealur,
urgerem, el exactor avidus silentium non tenerein, ul qui sibi credat populum habere mereatur.
donec a sanclilale veslra id sive opportunius sive Hoc nimirum tempore , imo hac tempeslate po-
importiinius extorqiier.em. Ut enim vertim fatear, tesl quis rarum admodum invcnire , qui juxta de-
non parvuni gratise conferretis, si super hoc inilii , cretum Moysi, parvum ut ningiium diligat exaudirc,
imo nobis ignorantibus aliquid dicerelis, quoniodo qui vel tacens ciigat a judicio continere vel ad fa-
scilicel el ad serviendum Deo inveniamur nonnulli ciendtim illttd, dignam diligentiam adhibere. < Par-
consentire , et lamen sic ab invicem disseniire. vum , inquit Moyses , ut magnum audielis , quia
Quod si de plenitudine veslroe scienlioe , noslra noii Doinini jtidicium cst (Deul. i). Cacterum cum apud
meretur nriditas irrigari, vestris saltem oratioiiibus, Vallem-Claram qitidam ex fralribus vestris noslram
et volumus el pelimus adjuvari, ut det nobis Dens vobis diceret veritatera , et persona poteniior suam
ct nil aliuJ sapere quam oportet, et id plenius sa- ex opposilo voluniatem, eui potius aurem credulam
pere quod oportet. Vale. C veslra palerniias inclinavil , salis rei exitus indica-
EPISTOLAXI. vit. Illo quippc tacenle, qui quandoque [salvos fnciet
PHILlrPIADBERNARDUM. filios pauperum et humiliabit calumniutoreni (Psal.
Miratnr, erescenlibus novis reformalionibus religio- 71),] taccre pariter vestra reverenlia non elegit,
lorum, non crescere mutuam inter eos cliariiatem. vel sermonepacifico cnlumniatorem a proposito non
Sicni plerosque facit claros eminentia merilo- abegit; dum nudilus ejus caliiinnias in verilateni el
runi, diim eorum hona opinio perducitur ad noti- misericordiam non redegit, sed premi et opprimi
liam plurimorum, sic nonnullos quibus non suppe- suoconsilio, suo jndicio me coegil. Suo, inquam,
til optnbilis virtulum cluritudo , nihilominus reddit nam sicut longe melius noslis, hominis et non Do-
nolos famoe reprehensibiis lurpiludo. Cui simile niini esse judicium comperitur, ubi praelata polentis
quiddam apud quemdam ethnicum recolo me Iegis- voluntatcvcrilas paupcris non auditur, cum summus
se, qui diversis juvenibus diversa hujusrao.di memi- ille judex nttllius accipiat granililaiem , sed solam
nil accidisse : vultuscjus vident aequitatera. Nec dubito quin ves-
Tam mala, Tliersiien proldbebat \ama lalere) trtim illud judicium protulerit praecipitalio potius
Quam pulchra Nereus conspiciendus erat (52). putativa quam raalilia proosumpliva,quianihil invi-
"
Ctim autem me apud vos non commendet Nerei dioe, nihil maliiioeveslra: ascribo sanclitati : cujus
florida pulchritudo , nolum quiilem efficit Thersilis simplex aestimatio non prudens obstinatio nieaeno-
horrida lurpitudo, et cujus corpoream faciem non cuit parvitati. Verumlamen ne incauta aeslimaiione,
novislis , sinistro agente susurrio , Urpem famam justus ille praeceps in aliquem et noxius Iiaberetur,
vel iufamiam cognovislis. De qua cognitione mea et tam protatae senlentiae qaam suae reus ignoran^
non magnopere parvilas hilarescit, imo , ut vobis tise teneretur': < Causam, ait, quam nesciebam di-
falenr, non mediocriter erubescil, quia non sic am- ligenter invesligabam (Job xxix). > Sed hoc mea
biebam mei notitiam vos habere , ut vestris in ocu- miseria, hoc mea meruil injuslitia snslinere, quae
lis vellem sordidus apparere. Neque enim impu- ciira deficiente gratia, noluit a prohibiiis abslinerc ;
dentem illura decreveram iraitari, qui, cum insatia- summum illum judicem ad tantam poiuit iracun-
biliter affectaret fnmam sunm largius dilatari, nec diam commovere, ul nollet a me misero lam graves
aliquid posset dignum, aliquid proecipuum operari, molestias amovere. Etsi enim in vos vel in eos qui
invento consilio leinplum civitatis succendit, et mihi graves fuerunt, nihil me recolnm deliquisse ,

(32) Ovid. lib. iv De Ponlo.epist. 13, vers. 15,16.


87 PHILIPPI DE HAUVENGABBATISBON.E SPEI 88
seio tamen In conspectu inlerni judicis, me lam A adeo lamen adversus invicem recalcitrant in jtin-
multipliciter offendisse, ut jusle permiscrit el nieain clura, ut lenenles mandatum quo ad diligentlum
graviter opprimi parvilniein, et in nieaiii miseriam Deumjtihenlur laudabililer proficisci, sccundum et
vestrnm dccipi sanctimtem. Verum, sicnl dicere vo- siniile inveniaiuiir reprehensibililcr oblivisci. Tanta
hiislis, ui stib munu cadercm oppriinenle , sic vel- quidera peslis, tanla inter eos inquiemtio jani ver-
lem, mtilato dicerelis proposito, ut liberet Deus"pau- sntttr, ut et ordo de ordine, et homo de hoinine non
perem a poleule, paiiperem , inquain , cui non est mediocriter conqiieralur, et cum alter alteri gravis
adjutor (Psal. LXXI),paitpcrem, ad qtiem yulneran- admodum habeatur, raro cuiquam amor debiius vei
duin lam gravitcr poienlium desacvit multiludo, ut revercnlia deferalur. Plttres niitem qui non pa.rvam
vix spiret vel respiret relicti seminecis lassiludo. videntur dareoperam sanrtiiati, voluntati majorum
Si aiitera cui nocere voluisiis, non vuhis eidera et potius quam pauperum defernnt verilati, leuenies
auxiliiim inipcrlire, dignamini saltem, qua:so , ejus quod Antipater Caesari legitttr respondisse, dicens
iguornntiuiii crudire , quin non soltim inllictorum non homini, sed nomirii Roinano ainicuni se fuisse.
grnvainine vuliieruin conlabesco, sed et gravi modo Quibus vero modis clerieus monacho, nionachus
imperitiae niltilominiis elangtiesco. Polesl quidein clerico, vel etiam clcrico clericus, lnonacho mo-
liuic niorho duplici, veslru, nisi fallor , mederi ma- B nachus molestus sit, quia in illa epistola diffnsius
gnitudo , et arentem inopiam veslrn dives tergere dixisse me rccolo, in praesentisupersedeo recen-
pleniludo, el nimirum vcstra non laesura, sed con- sere, proescrtiinne vcslram reverenliain verbis in-
veniens usiira videretur, si pro damiiosimpliei du- veniar prolixioribus detincre.
plex henefkium redderetur. Quod titrtimque lamen Per illum igilur vos deprecor, qui suani vobis
si non esl possihilitatis vesirae, vel polius volunta- scienliam, suam contulil sanciitalem ttt stiper hoc
tis, volo saltcra, ut dictum esl, eorum alierura mihi digneniini meam inslrttere parvilatcm. Quomodo
iuiscricorditer inipendaiis, ul videlicet si non con- scilicet religiosis adesl, et in appelilu cuulcstiuni
fertis suniptuosnm inflictis viilncribus medicinam, laiua consensio, el ab invicemlanta dissensio, quo-
convertalis vcl lcnetn calamtim ad doctrinam. modo ad tenendum religionis fastigium sic feslinnnt,
Aute liienniiim quaindam vobis epislolam allega- et a dilectione nuilua sic dcclinant, quomodo in
vi, in qua, tit recelo, vos stimmoperepostulavi , nt amorein divinum reclis possint grcssibus amhulare,
quod milii cluustimerat, dignarelur vestra sanciitns et in fralerniini tam repreliensibiliter clnudicare ?
aperire , sed, ut milii post diclum est , i n marius Et « uiinam esseni vir non habens spirilum, el men-
vestras non meruit eadern epistola pervenire. Ejus- r. daciuin potius Ioquerer(il/icft.n).> Nequehocloquor,
dem veio putei adhuc lanta mihi videtur altitudo , ut majoriim derogeni sauclilati, sed ul motus meos
ul ad eam pcriingerc haurilorii mei non possit he- veslfacindicem majeslnti, uteosdera cognitos, vesira
beludo, ciim volcnti haurire mira difficullalisnebu- scieniin, vestra henevolentiadignelur abolere, nisi
la se offtindai, cl secrclum requisiltnn profundiori forle quia scilis in vermibus pauperlalis etsterqni-
sublerfugio se abscondnt. Cujusmodi profunditnleni Iinio mc sordere, verniescenti ct sordenti dcdigua-
non dubilo vos plenius, vos limpidius atiigisse , cui raiiii respoudere. Vale.
daiuin esl in eellam vinariam ct Domini sanclua- EPISTOLA XII.
rium introissc , cui Leo de tribu Juda et solvere! FUILlrriAI)EUGENIUM 111PAPAM.
seplem siguacula el librum voluit aperire (Apoc.v),, Petit a poniifice subsidiumcontra perseculoressuos.
vcsiroque niinislerio lurbis discunibenlium alimo- Si me vobis parum loqui veslra dignatio patere-
iiiam imperiirc. tur, si loquenlem me audire veslra paiienlin digua-
Movetme quotl nostris lemporibus et reiigfonemi retttr, tribulalionis meoevobis liisloriam recenserem,
video dilalari, el dilcclioncin fraternain pluriinuin> ut vel sola mea relatione, vel vcstra pariter respon-
coarcinri : quotl plures etad bene vivendum lauda- sione solamen aliquod obtinerem. Ctun enim quis
biliier incandescuiit, el lamen a diligendo invicemi D ] fasce impari proegravatur, putat se illum ferre levius
refrigescunt. Nullis retro diebus religio lantis va- si loquatur, si auri audienli enarret vel quanla sit
rielalihus est amkia , non lot yivendi generibus , imminentis oneris magniiudo, vcl sua onerati quam
non lam mullis , ttl ita dicam , ordinibus est dis-* ,-• insuflieiens.fortiludo. ldeo Jcreniias, cuin civitalem
lincla , cum pulso cinere carhones desolalorios , Jerusalem dari videret excidio,etnon possel gravem
sinttis ille igneus niultiplicius reaccendnt, el in di- hanc snrcinam patienti ferre silentio, aggressus est
versos eaminos flamma veheraeiis ayidiiis se ex- ;- rerum miseram seriem verbis lacrymabilihusenar-
tenilat. Unde latn clericorum quam monachorum, i, rare, et lncrymosnmnarrnlionem scriplo memori
et nova iiionasteria feraci gennine coalescunt,, comniendarc. Civilati quippequam tenere diligebat t
49 et aiiiiqua, resumplo yigore piislino, reflores- i- non praevalenssubvenire, eliu cjus excidio dolorem
is grnvissiniumnon senlire, rupto sil.enltoconveiiilur
cunt, et ciim non tino liabitu, iiiHieisdem videanuis
eos instiiuiioniljus coerceri, lamen constat eos ad ,d ad lainenlum, nulluni dolori suo familiarius inve-
religionis ardu.i promoveri. Cum vero, tam in eis- s- niens leninienlum. Deniqucvulnus quod dum cluur
dem quam in diversis inonasteriis, vincli et juncli :li sum icnetur periculosius ingravescit, deopertuin
a, nonnuiiqiiam sanabililer deluincscit, quia sicut ac-<
ainore divino tciidant spretis praesetitibusad.fuiura,
89 EPISTOL^E. 00
cliiteciiiseamquam non noveril non resarcitruinam, j^ quibus scio cl sciebam me esse imparem honore»
sie raedicusdare ncscit operio vulneri medicinain. ecclesiaslicos promovcri. Credat sanclilas veslra,
Hoc piopter omnis seger, utatlendo, fert segresilen- si majores mei parviinlcm meum nffectu lenero sus-
liuni, sed inquirilqualecunqiie loquenilo remediuin: ccpissenl, sijuxla votummeuin, sub legmine alartim
qui si forte aliuin auditorem habere non merctur, suarum a conturbaiione hoinihuni abscondissent,
ipse lameii sibi soli et relator plerumque el auditor mnhiissem placido siuu tenere diligenliam confoveri
pnriter cxhibetur. Si vero contigerit audilorem he- quam forensium ac:iinnm luinultuosis occnpationi-
lievolum invenire, qui cl vclil et noveril solnlium bus exhilieri. Quod nimirum vidil et invidil ille
mterentibus iinperlirc : lam suavi,tam condito ver- nosler omnium nequam liosiis, qtii nocendi ariifex,
borum ejiismedicaminc rcfovclur, ut ultra nullo vcl sictit vos nielius longc nostis, nihil atuat amplius
modico inflicti dolore vulneiis aggravetur. Quod- quam vel delrimenta vera fideliuramoribus irrogure,
propier Scriplura divina : « Si videris, inqiiit, vcl saltem opiuioni eorum invenlis mendacihiis
sensaiiun, evigilaad illum, el linien ostiorum illius dcrogare. Allendens crgo diligcniius in quo et mibi
exteral pes tuus (Eccli. vi). t El infra : < In verhis, polcrat plus nocere el phiribus cseleris latentius et
ail, sensnti inveniclur graiia (Eccli. xxi). >' Qtiin nocentitis imminere, cum verilas non suppcicret
ergo sensali verba lego siue gratia non liaberi, et B proposilo ejus perversoevolunlatis, prudenti nrlificio
cum cui loqtior sensalum audio perhiheri, liinencjus composiiit deceploriam similitudincm veritatis.
pes uieus aggredi el ingredi afleciat et conatur, ct Denique Caelerisin paradiso animantibus priidenlior
ingressu frequeiui extcrere nisi (quod ahsit!) rcpul- serpens fuit (Gcn. m). Isle serpens, istecoiuber lor-
sam paiiatur. Sed spcro quia hoiius ille Dei Spirilus tuosus, collecltim venenum uno siinul vomilu, tmo
Ct ori meo infundet vciilntem, el in corde vestro vomenle slrepitu non effudit, sed, elcclo vascnlo
diflundel charilalem, ut quoeniihi de me nota stint Iractu Iubricose iiiftidi(,ul,cura illud mstitin, ntcii-
sine scrupulo proferam fnlsimtis, cl vos quoe vera dncio, dolis infectum plenius redderelnr, inde longa
d:xero audire diligatis. lalcque in niiiliorum perniciem pestis efficacius fun-
3n claustro igiturnsstimplo vultu et babilu regulari, deretur. Inlellexit, ut arbUrnr, famam qtias piidem
prsemonilusdivino Spiritu elegeram conversari, ul maluernt non facile posse laedi, et imptignnnti meii-
forensi tumultu relegato el pompoefaslu vcl fasiigio dncio nullatenus salis credi, si, qiieiiiadinoduin ad
sbecularis, me tcneret ct foveret quies et ahjeciio imitandum illiid excogilala verisimilUudliiejuvarc-
salularis. In quo proposito perannos aliqnotfueram tur, non etiam congruo mendaeii perlatore ad au-
conversaius,uullius in Ecclesiam supereminens ho- gendamfallaciam uteretur. Inveiituniigittirhominem
riore magislralus, nisi quod electione horum qnibus C quem sibi tititem aestirnavit, queni assumpla foririse-
obedire decreveram evocatus, per decem fere et cus religionis species palliavit, suis eum moribus,
novem annos in eo manseram, qui dicittir prioratus. sno proposilo conformavit, etnd perngendum qnotf
Prior aulern elsi non salis coiigjuum sanetitatis disposuerat primum et praecipuum ordinavil. Ille
fasligiumapprehendi, si longe lalequefaniam nieanr aulem ca^pit, ut prsedoctus fuerat, murmurare el
virlutum merilis non extendi, tainen inler fratres sinistros de me rumores mordenli susurrio fabri-
meos vivere sic conlendi, pro posse 50 vitarem illis care ; aggressusque nonnullos quos noslros vidit
dareformam vel maleriara delinquendi. Volui quippe ordini prseeminere.in auribus eorum pro bonis mala,'
Deo, cui me obiuleram, sic placere.ut iiolleiii ho- pro veris falsa studuit suadere. Ai illi scientes posse
minilius intcr quos me contulernm, displicere; sic hominem niullis et variis lenlulionibus agilari ,
volui coram Deo dirigi viiam meam, ut aliaminari nullum esse qui non possit, si desit gratin, depra-
nollein inter homines famam ineam.iEsiimavi enim vari : qnod semel, quod iterum, quod ssepius diclum
fibneslumet utile, ciim me parvulum pauci nossent,- est, audierunt,et ul se habei huraann suspicio, veriirii
si et ipsi de me sinistrum dicerc nihil pbssent,- si esse quod videbatur verisimile crediderttnt. Qiiorum
fne ad oinnes donante gratia sic haherem, ul lam ab fi.qui rem ipsam sunldiligenlius perscrutali, et appli-
liis qui inlits qiiam ab his qui foris sunt bonum care voluerunt aurem benevolam verilati, quod quo
tcslimonium obtinerem. De quO Salomon : « Melius intuitu dicltim fuerit cognoverurit, et niihi falsis
esl, inquit, nomen bonum quam diviliaemultoe(Pioii. caluinniis impetitograiis,prout justum eis visumest,'
xii).> Quodcum in Ecclesia rnea, in vicinia inea pro ignoverunl. Quibus aulein veritas rei cito non paluit,
suo modiilo mea parvitas adepta videretur, el de vel, si dici liceat, patefacta satis nori placuit, sini-
me, ut putabam, nullus fere hominum qiiereretur, ut slris rumoribus paulo lenacius adhaeserunt, et per
verum fatear, suscepto intcr fratres prioraius aures plurimorum multiplititer drffudernnt. Sic iiv
eram honore' vel driere sic contentus ,- ut essenf brevi suas vires fnma, imo infamia, dilatavit, ei*
ad appelenda inajoris prselationis fnsligia non ex- adulierinum germen vago multiloquio fecunda-
leiitus. vit, et qusc altas verilalis radices non dederuntv
Credal sanclitas vestra et agnifciovcritatis ab omni tamen silvescere spuria viiulaniiha praesumpserunfi'
dubio vos expurget, nullusenim in praeseniiarum, ut Seddurum forte religioso videbitur audilori quod'
menliar, mc perurgct: credat, inquam.quia malebnm nimirum et mihi dururii videlur relatori, ut scilicef
siibquielo et humili proposilo reiineri quam ad eos qnisquain homo qui propositum religionis assumpse-
91 PIIILIPPI DE HABVENGABBATISBONJESPEI 58
ril, assumptumquc vultuel habitu, imo et moribus, $4 ub eis diffusius lam rcligiosis, quam sseciilaribuscs»
tenere dilexeril, hujtts mendacii primus fuisse se- relatum.
minntor vel dici dehent vel putari, cum nesciat vera Quod vero lot et tanti reialores publice procdica-
religio lurpi mandacio famuluri. Deniqtie scriptura banl, dignuni fide auditores pierique acstimabani ;
eSl: <Noli velle nientiri orane mcndacium : assi- ei cujits adliuc pltirimi faciem ignorabaiU, nonien
dtiilas enim illius non est bona (Eccli. vn). > Et meiim grnvi cum viluperio venlilahanl. De me
infra : < Poiiorfur eslquam assiduilas viri niendn- quitlem clerici, de me laici, de me ahbatcs, de me
cis : perditionem nutem ambo hocredilnhunt (Eccli. episcopi loquebantur, et rem ad piiri.m nescientes,
j). t Ciim igitnr furto incndaciiim comparetur, imo faiiiam prseducem sequebanuu' ; et quia in Ec-
furlo pejorem assiduilatein mendacii Scriptura pro- clesia mea priorem me esse fama noverant cerliore,
tcsletur, non proesumo reum mendacii religiosum ubique gentiuin vel locoruni inulla eral fabula de
hominem aflirmare.ne offendamreligiosos, qui quod priore. Prior , inquiunt , de Bona-Spe, i:equi:er
de se sentiunt el de aliis diligunl sestiuiare. lllud pro conversaiur , prior religioni ct ordini suo con-
certo dixerim (piod vestrain forle reverenliara non lumaciter adversalur : prior mercimonio fratrnm
oflendel, unde quisquam, ui arbitror, mc dignuni suoruin benevolentiam acquisivil : prior ambiiio-
argtii non contendet, quia si non fuit ille homo, fuit B I nis inluiiu suam illis gralinrn iniperlivit: prior,
snllem qunsi hoino. Sic enim sc nequain ille <Sa- inqiiiunl, violulor pacis, lilitim seminalor, prodi-
lanas in Iucis angelum transfigurat (// Cor. u), > lionisreus, auctor dissensioiiis, lemeravil jura, or-
ut quibus inliilserit, eos non illuminct, sed adurat, dineni confudit, fidcin rupit, usurpavil indehiia,
non est a fide absonuin si dicalur se, cl in hominem licilis non contentus ad incoucessa procaeiter se
transmutare, ctiin satagit zizania super iriiicuin extendit.
seminare. De quo dictum esl : < Ininiicus hoino Haecet hujusmodi de priore misero dicebantur,
hoc fecil (Malth. xni). > Iste inimicus cuni 51 et a niuliis csse verissima credebanttir, cum non
Chrisluni Deum esse nescienSj piirum hominem semper esset pracsioqui haccrcferentibus obviatet,
sestimuretj et cttm vaiiis enervare tentalionibus et audienles ad cerlam vciitatis noliliam revoca-
affeciarel, ut arbitror, in fornia illi hoininis voluil ret. Noverant quidem scriplum esse : « Non credas
apparere, sperans lioiniiiem hominis consilio faci- omni verho (Eccli. xix), > et iierum : « Anlequam
lius adhicrerc. Non itaqtie mirum si honio isle no- interroges, ne vilupercs quemquam ; el cum intcr-
slris quoque se inajoribiis praesenlavil, si me apud rogaveris, corripe juste (Eccli. n) : > El dc inceiiis
illos lictis caliininiisnccusavit, quifratrum accusator prseceplum: « Nolite judicare (Luc. vi ; Joan. vu), i'
a diehus pristinis exstitisse (Apoc. xn), et cujus de manifcslis vero': « Jiistum judicium judicale
invidia inors in orbera lerrarum legitttr introisse (Zacli. VII).i Novernnt, inquani, in Scripuiris hsec
(Sup. n). lsle quiilem a vera sanctitate, et sancla et multn similin contineri, quibus possenl n proeci-
veritate omniinodo desliluius, qui justn qtiemdnm pili judicio, ct inconsidernto viiuperio coerceri, sed
etliniciim mille nocendi artibus esl imbutus, temptts quia non coniemnendu refcrenlium acsliinabaliir au-
SU3Bmulitiof congruum assectiiiis , niultis mulla cioritas, adliibenda videhutur audieniiuin prona
nittlioties de ine iieqtiiier esl locuttis. Nam et qttse credulitas.
liiinquani egeram, nie egisse periinaciier aflirmavit, Quae omnia in meam peruiciem conciirrebanl ,
et quse bene gesscrum, in contraritim eominiituvit : diim tam illi quam isti quasi ad lapides tinaniiniier
ad hoc slndeus malitiosa figraeula coinponere, ut decurrebant; el qui freti saniori consilio lapidan-
ninculam mihi cl caeteris possel imponere. Unde libus occurrehant , nihil (anien vel pariini niihi
sciipiiim est : < Bona in mala conveiiil insidiator, misero succurrcbant. Tanla eiiim erat persequen-
el in eleclis iinponit muciilnin (/icc/i.Jxi). > littm miiliitudo, imo innin ejusdem iiiiiltUudiiiis
Isie iusidiator phirimis lidem lecit, et eos ad cre- forlitudo, ut eis veritaiem pro me quisqunm dicere
dendum procnci inslnutia sic infecil, ul apud cos P vix anderet, et aggressus id atidere, apud eos gra-
locuiii nuda veritns non finberet, sed sub specie: tinm non bnberel. < El lu, inquitiui, cx illis es:
verilnlisopertu fnlsitns proevulercl. Quse velut in- nnm el toquela tua mnnifesuim le faeit (Matth.
funs el lenern ex illius ore nequissiini prodivil, sedI xxvi). > Denique lanlus undartiin iuundanliuin eu-
eundo vires pracvalidasacquisivil, cuiictisque resi- iiiulo cumulus supervemi, et ad boc excrescenie
stemibtts vcliemens inimica, ad desticnlum finemi vcrboruin lurbine res deveuii, ul dicerent qui me
froule perlransiil impudica. Nnni cum prius inlcr: vcxnbunt pacem rebiis nullatenus posse dari, nisi de
viros noslri ordiuis scrpbns et lubriea volverelur,, Ecclesia mea ejeclus compellerer nlius conversuri.
et illic ei non inm semila quam via patula prsehe- Cujiisiuodi consilio noster episcopus assensiiiii non
retur, in his tanien orgunum male linnulum noni praehuit, imo id fieri aueloritate qua pollebai, valde
suspendil, sed ad decantandum suum inler caeleros > prohihuil, praeserlini cura Ecclesia nostra proprii
canlicum se exlendil, Non soluni enini monachos5 abhatis providentia ttitic carerel, et ad eum cura
et eos qui dicunlur clerici sseculares, sed et lur- nostri nullo medio periinerel. Sciebat quideiii et
bus rumor iste non tntuil populnres, dum quod1 dieehal me injustius diflaiiinri, el Eeclesinm no-
nosiris sacerdolum principibus fucrat iiuimalum,, stram non recto satis ordir.e tribuluri, el se illis
95 EPISTOL.E. 91
poiestalive in nos frementibus opponebat, sed eo- A matcrinm inlulisse. Fralres enim intra monasterium
rum praevnlidn modiim fremitui non ponebnt. Vo- intolerabiliter gravabantur, foris vero saeeulares
lens quippe nb iltorura cnluniniis nos nhsolvi, offe- non mcdiocriler mirabantur quod noslri principcs
rebal satis liumililer illorum pedibus se provolvi, si nos vel nosiram sic Ecclesiam perurgerent, cum
pacis iniuitu ab incepto vellent desistcre, et ei quam causarii-perurgendi nisi gravem suse voluntatis im-
sciebut veritali non ultra resistere. Eanidem veri- pelum non haberent.
talem nonnulli ahbales nostri ordinis prsedicabanl, Fratres, ctim quibusper viginti et amplius aniios
cl ea diligeniius exquisitu me innocuum jiidicahant, fueram eonversalus, nullam milii caliimninm infe-
asserenlcs quemquam abbatum me mancipata Ec- rebanl ; exleriores vero bontim satis lesiimonium
clesia non habere hnjuscemodi pOieslatern, ut edu- deferebanl, et in eos vebementius, et, ut pulabanij
cal inde frntres cpntra suam el sui capituli volun- juslius succensebant, qui mala passim de irie ficta
latcm. Yeruiniamcii nec cpiscopum 52 nosirum magis quam cognita recensebanl. Quibus vero nnn-
nec tibbates prsedictos, nec plures caeleros nostri dum displieuil qtiod egerunl , nostrse provincise
pri.ncipes aulierunl-j sed indefesso sludio in eo polentes et principes adierunl, et eis ad pa-
quod cceperanl perstiterunt, non irarum, non mi-. lienliam inffexis mnjorem noslrac Ecclesiae vio-
iiarurii tonilriia rcmitlentes, ntillam mihi, nullam ® lentium inliilerunl, el de me non tacenles, pejora
noslra; pacem Ecclesiae proniiilenies, si non ego prioribus addideriinl. Miranlibus cnim el inquiren-
cum qtiibusdam fratribus de Ecclesia festinarem libus tam majoribus quam minoribus quid egissem,
exire, cum propter nos viderelur ejusmodi tribulatio unde ab Ecclesia violenler expelli debtiissem, cum
desocvire. lale quid a nostris aliquando fralribus non atnlis-
r^oimullivero qui sc mihi forle henevolos spopon- sent, et ipsa antea niillatenus comperissent, isii utj
derunt, cum super hoc cos consulercm, benigne quod feceranl, possent credihilius excusare, stu-
responderunt: « Frater, inquititU, oppressores lui duerunt me absentem mulio gravius, multo de-
abbaiibus caeteris et illi riorainatissimo cseterorum terius accttsare. Aliusme tnlequidcomniisisseqnod
abbati de Claravulle, episcopis qUoque, insuper ar- nec debebnt dici publice praedicavil. Aliiis me com-
chiepiscopo de le el tuis absentibus sunt locuti, et buri dignissirattm in auribus saeculnrium judicavit^
prosua voluntate causam siiam iii illorum auribus intendetues eos a dileclione mei ad odium detor-
proseculi, et juxla dictura suiim qunle voluerunt quere, quds atiendebant milii melins lesiimonium
consilium assccuti, illorum auclorilate in hac sunt perbibefe. Quidam vero qtii assenlnndi slttdio pla-
pertinacia consiiliiti. Denique episcopus tuus ar- p cere nostris majoribus cupiebat, quod negabant
chiepiscopo non resislet, abbati de Claravalle quis- illi, negans, quod aiebant, pariter aiebat : quietis-
quam nostri similis non obsistet; et qnidquid op- qne impatiens per nostrnm vngus provinciam equi-
pressores lui de te asserunl, illi verissiniuiii esse tabal, et verborum prodigus audila inauditis multo
pulnnt, quidqtiid isti expelunt, ilii concedere non fenore cumulabat. Qui, cum juxta Salomoiiem ma-
refuiant. Qui si omnes oppressioni tiise decernunt lefaciens « in rebus pessimis exsultarei (Prpv. n), >
insistere, tu quis es qui lanlorum conatui possis el de iiostra ruina Conquereritibus insultarel, a
resislere?Bonum est ilaque ul isioriim ad proesens riomuillis repiehensus non se poleral eonvenientius
volunlntibus obsequaris, ne foiie resisiendo durus excusnre, quam : « Volo, inquiens, el debeo meuin
el contuiiiax videaris, cl ut Ecclesia tun, cui per- dominura adjuvare. > Dominuin suiini sacerdotura
peram inferunt le prsesente (si Deus ila disposue- principem appellabal, cujus patientin et ipse minor
rit) pncem recipiat te absenle. Simili consilio noster doininus imperabat : illique majori ininor ipse lam
episcopus landeni cessit, el egresstnfi nostrum , juslo qtinra injuslo volebat obsequio deservire,quetn
qnem anie prohibiierat, nune concessil, et quia eum ei suis voluntalibus attendehal prono saiis aninio
uti jure prnprio incumbens violeutia non permisit, conseritire.
quasi projecto clavo in mediis tluctibus nos diraisit. T) Isie viros nostri ordinis quos videbat in hoc ne-
Etsi enim velle ea bonitate, quse sua esl, non omi- gotio nolle a vero deviare, nostrisque Tnajoribus
sit, lainen pro nobis contendere fraclus adversita- verbis, licet parum proficientibus, obviare, satage-
libus intermisit, et attendens couatus «uos non pro- hat vel perseipsum, vel per suos nuntios curiosius
ilcere, quos prsemisil, de se desperans^ divinse dein- convenire, blandiens precibus, terrens minis, ne a
ceps providentise nos comraisit. Egressi ergo nos doinino suo pracsumerent dissentire. Iste et ei simi-
septem qui noniiiialim descripti fueramus, qui mn- les tot et lanla de me corivenientia praedicarunt,
jestati principuin salis aceeplabiles non eramus, taniis me calumniis, pudore seposito, diffarnnrunt,
corum claustris velut rei criminum mancipati, sub ut eliam sseculares tantum piacultim abhorrerenl,
eorum ditione aliquaiito sumus tempore conversati. admirantes quoinodo religionis homines de quovis
Nobis aulem egressis, inchoaia pridem lurbatio fratre soo lalia dicere sustinerent. Elsi enira Scri-
non quievit, sed magnus in Eeclesia, magnus in pro- pluram non iioverant dicentem : < Nolite annun-
vincia noslra lumultus excrevil, ut certum (ieret tinre iri Gelh, neque in compitis Ascalonis, ne forle'
egressum nostrum, non pacem rebus (ul dictum exsulient filiaeincircumcisorum, ne exsulteut filise
fuerat) conlulisse, sed majoris scandali causam vel Phitisihiim (// Reg. \): t etsi haec, inqitam, non
*)S PHILIPPI DE HARVENGABBATISBON/E SPEl pf;
legeraut, horum tamen sensum lenere 53 vic,e"A \ pitn, per urbes et pnlatia, ir.c noniinari roprehen-
banlur, et Snul et Jonathoc ruinam nescienles, de sibiliter audiebam.
ine similia loquebanttir. < Etsi, inqnitinl, illum Sic longe laleque clamoribus liberis fnlsiias into-
religionis suaehomines noverant graviler deliquisse, nabal, verilas autem demisso adhuc vnltu rnuco
et cujusdam cxsccrandi facinoiis proecipitiuni in- hiurmure susurrabnt, ciim landem e diversis inundi
currisse, non tnmen dobtieranl in nohis sapculnribtis partibus abbales noslri ordiuis advenerunt, ct morc
propalnre, el ad iiisulianduni lapso procaces foren- solilo ad Ecclesiam Prsemonslralam colloqtiendi
siuui unimos provocare. Cum enim htiic tnnttim ab gralia convenerunt. Quoriim plures per nosiram
eis viiupcrium irrogalur, loli profecto corum or- Ecelesiam, plurcs per provinciam iransicriinl, et
dini derogaiur, et ob hoc elsi ei cxcrescente odio diffusi srandali lani ordinem qiiam originein nudie-
deferre noluissent, sibi saltcm ipsis parcere debuis- runl, clsi non salis approbantes quse nobis noslri
senl. > llsec et hujusmodi Asculonilu', Gelhsei, Phi- principcs inluierunt, rcm discretius perlraciandam
lisiluci de uoslris Israclilis ad invicem loquehan- ad Convcnarum coinriiunc judicium delulerunt. Ubi
tur, et mirnntcs cura slupore dc religionis hujus lam prioribus quam iiosteiiorihus a fundo rcvoluiis,
interitu querebnniur, addcnles cum juramcnlo ple- Cl qiitechscura et dubia videbanlur, lucidius abso-
rique illorum quin, si etiatn se iu proximo sentirent B H luiis, cogiioveruiit minus jusie nostram Ecclesiaru
inoriluros, non se tamen in islorum coloniam re- pertiirhnri, ct 11011 meo, scd alieno meriio me ve-
nicdii gratiam transiluros. Intcrea in clauslro alie- xari. Yerilate autem cogniia quahiplures eornm
110, in qno missus fiicram conversari, jusserunl de tanto scanduto doltierunl, sed in suos majorcs
principes me diligentius observari, timenles ne vel sequales ferre sententiani noluerunt, decerncn-
quid novi faccrem quod eoruin propositum infir- les sic nobis qunleciinque remeditim impertire, ut
maret, ne quis supervcnicns quidqiiam mihi uiile vellenl quse fnctn fucranl non punire.
iiuntinrcl. Nos igitur qui de riostra Ecclesia violentcr ejecti
Veriim istos clnustrnles, inter quos velul cttslodes fiieramus, suo jusserunl colloquio procsenlari, prui-
carceris conversnbar, quos niihi duriorcs fore pro- scnlatos blnnde etlmmiliter dignnti sunt adhonnri,
plcr maiidaia priiicipum primitus suspieabar, di- fjuntenus praeteritoruiii ulcunqtie immemores ad
vina inihi voltiii heiievolcntia mitigare, scienies et iiostrara Ecclesiara rediremus, conturbatos fratrum
fntentes me injustius iholestius praescntes tolerarc. animos paci redderc studeremus. Seiehnnt enirii
Qui cnin niihi ct plcriquc ulii hiinianitatis gratia nec pncem frntribus posse dari, nec forenses gra-
loqnehnnlur, ine pressuin consolari affeclu sollicilo viter excitntos, digno silenlio iranquillari, nisi quo-
"
liilcbanlur, asscrenles de meo scandalo phirimum fura egressus illis in scandnlum verteretur, re-
se dolerc, et pic adhorlanles sequo rae illud animo gressu eorumdein qunlisciinque tranquillilas red-
siistincre. < Deprime, aiiinl, cor tuiini et sustine, deretur. Et quoniam ante biennium ego pauper iu
et in hiimililute ttin pmieniinm halie (Eccli. u), > eorum colloquio absens fueram accusatus, judicari-
vcritas liberahil le. Quoc multorum exhortalio cum libtis cis me indiguuin honore prioratus, nunc iii
riiihi non siiflicere viderelfir, praeserlim citni pro- isto colloqnio me praesente dignati sunl confiteri,
iiiissura res opiata non ciio sequeretur, fateor niilii quod fulsa relatione adversuni me compulsi fuerint
frcquenlius illud occurrisse, quod de re fere siraili commoveri. Dictum est, inquiunt, nobis qnod no-
qtiidum elhnicus legiiur respondisse : < Omnes, luerit dignum majorlbus obseqtiiuni exhihere, et
fnquit, ignoscunl, nerao succurrit. > Mihi quidemi ob hoc dignus fueril iiosiram sententiani stisiiuere ;
sniis niisericorditer ignoscebaiit, qui amantes veri- sed quia nobis riunc innoluit nihil euni perperam
iatis me injuste opprimi cognoseebanl, sed affectumi tommisisse , facile remitiimus quidquid crcditus
uiansiictudinis ad cffeclum jjuvaminis non deduce- fuerat offendisse. Audifis aulein ouinibus qtiap.de
bani, dum adversns principes iiulliiin pro me de- prsesenli negotio decreverunt, quac in nos, vcl pro
fcnsionis gladiura educebaut. Ptus videbam illos. D nobis dicere voluertint, sicut his quae videbanlur
posse qui me offeniere niiebaiitur, qiiam qui mecumi convenienlia decuit adgaudere, ita nos oportuit quae
offensione indcbila gravalianliir, dum illi et miiia- graviora visa suiit, susliiiere. Nam qtiae nobis vel
citer et cfficaciier meis opprohriis insistebarit, islii Eeelesise iioslrae illata fuerant violenler, decrcve-
s"ola veraci voluntnle, non eiinm audaci liberlaleB funt pro imperio nos ferre palienter, aitendeiiics
6ppri-mciuibus resisiebatit. Ego igilur de die ifti oppressores ndslros ah eo 54 1II0L'cceperani nolle
diem in hoc amptiits aflligebar, quod inter verii flecti, exceplo dunlaxnt quod ad nostrain sustiniie-
riescios, ul dignus mille moriibus arguehar, ct qriiii runt Ecclesiam nos reverti. Quod etiam ipsiini qui-
niagnsepolenlioe, mugnoe scieriiiae, magni deniquee dam ex eis non salis lucide voliterunt, sed decrcto
ineriti non habebar , lanien fama proficiente iiin commuiii oinniiim nee- obviare, ncc resisiere volue-
pcjus ubiqtie gcntium cognoscehar. Hoc cst, ul ve-:- ruiil, ititelligenles riihilsenpud illos"honoris ncqui-
rum futeur quod solebam amplius abhorrere, add sisse, <juod ira magis quam justitin prsesumpseriul
quod eviiaudtim majus studium adhibere, el qui li nohis violenliam inlulisse. Elsi eiiim quod a pniicis
pridein in augtilo paupertnlis sine scandalo pravi-i- fnctuin fuerat raluni esse decrevit muliiludo, illud"
tntis delilescere cupiebara, nunc per vicos et com- i- tamen debsre fferi, non plane censuil eoru/m' recii-
97 EPISTOL&. 98
tudo, imo singillalim quamplures eorum super hac jA tulus non ostendit, dum nomen ntriusque juxia
injuria non mediocriter gravabantur, sed, ul dixi, morem solitum non praelendit ? Cujusmodi novi-
pares suos vel majores olfendere verebantur. Ideo latem si lectoris cujuspiam admiralio reprehendit,
pulchre scriptum est : < Dives commolus confir- causaiii rei tacitae nondum satis, ut aestimo, depre-
malur ab amicis, humilis deceptus est, insuper el hendit. Prius ergo Iegat, vel si placet perlegat
argiiilur (Eccli. xm). > Quse nimirum vel quanta quod in epistola conlinetur, ct conjicere polerit, si
per prsediclum mihi bienninm nonnulli eorum ar- tamen prudens fuerii, cur tam meum quam tuum
guentes inlulerint, quanta de me etabsente, et ne- nomen in tilulo non habetur. Mira et miranda dispo-
scio passim protulerint, si vellem seriatim omnia sitio Dei, quae uno more genilos cum in hanc lucein
receusere, vesler, ut atslimo, non posset audilus laboriosam profundil, processu lemporis largilalis
sustinere. Quamvis enim contra proposilum inulla suae diversa eis charismata sic infundit, ut alii
jnm in hoc opusculo sim Ioculus, non suni lamen par- pauperes, alii divites habeanlur ; alii timeant, alii
tem centesiraam prosecutus, sciens el eis non pla- limeantur ; alii diligaut, nec tamen diliganlur, etsi
cere, si quse prsetermisi scripto memori commen- forte quandoque dilecti fuerint, pauperlatis suae me-
dassem, et non parvum volumen conlici, si memo- rito repellantur.
riter omnia replicassem. lllud dixisse sufliciat, quia B Cum in scholis ego et lu pueri, discendi gratia
imllam pestem, nullam persecuiionem graviorem versaremur, el ne vagos intempestiva tiberlas laede-
aesiimoposse dici, quam cum il.li qui fralres vel do- ret.sub magislrali ferula tenereraur, aflectu quodain
meslici puiabnntur apparent iiiimici, cum ille me tenero grala nos dilectio colligavit, el diversoriim
pefsequitur ad quem rcfugiens in ejus debuissem animosin unuin quasi mnnipuluni religavit. Etquam-
gremio refoveri, si forte me vidisseni lapidibus fo- vis pueri levitate nativa facile moveantur, et nunc
rensium perurgeri. Nihil absurdius quam aegroium invicem diligant, nunc ab invicera repellanlur, nos
gravi manu medici deperire, ubi porlus pulabalur tamen pueros haecmobililas non urgebat, sed in-
naufragium invenire, cum, juxla prophetam, leo- choata serael dilectio fixa stabilisque nianebal. Pro-
nem qui fugerinl ursum periculosius incurrissenl: cessu vero temporis, cum annorum pueritia jam ce-
quod prudens ille Tullius sibi conquerilur accidisse derel et succedens adolescenlia grandiores et forle
(Amos. v). Qui locus, ait, quielis et (ranquillitatis discretiores ncs redderet, hujusmodi raulatio leno-
fore videbatur, in eo maximae molesiiarum, et tur- rem dileclionis muluse non inflexil, sed conflatorio
kulentissimse lempestates exstilerunt. forliori addiiigendiimampliusnosprovexil.Quoenim
Super quo vestra palernitas, vestra sanclitas, ve- de die in diern majoris intelligentiae existebam, eo
stra discretio, vestra compassio manum mihi por- tuurn erga me affectum diligentius exquirebam ; ct
rigere non gravetur, nec reliclum seminecem in quantoeum solidiofemcerliuspervidebam.tantodili-
slabulum deducere dedignetur, ut quem prseterie- gentem gratius et vehemenlius diligebam. Praeierea
runt, imo atlriverunl sacerdos et levites, vos ei 55 qusedam inesse tibi morum compositio vide-
olcum infundaiis ulbonus Samariles (Luc. x). Etsi balur, quse a sane sapientibus diligi merebatur: quse
euira vestram videre faciem, mea imprscsentiarum in cseteris adolescenlibus vix potest inveniri, qui
parvilas non merelur (quod utinam mibi favens se videnl generositale sanguinis insigniri. Solet
divina polenlia largirelur I) lamen vestra excellens quippe •adolescens de prosapia nobili superbire, et
paternilas, cum verbum bonum, verbum consola- eorum quos inferiores viderit, consortium faslidire,
toriutn respondebit, suam milii quodammodo gra- indignum judicansfamiliareminoribusobsequiuniim-
tiam praeseiiliam exhibehit. Nam si fuisseiis hic perlire, cum sibi, ut eeslimat, digniori dcheant de-
apud me, < Lazarus non esset mortuus (Joan. xi) ; > servire. Tu vero ei praepollens generis granditate
sed et nunc scio quia qusecunque decreveritis a et nil tamen de supino referens Maecenaie, non so-
Deo, dabit illi Deus (ibid.). Dicile ergo huic La- lum coaequales, verum et minores affeciu benevolo
zaro, dicite, inquam, potenler, dicite misericordiler D colligebas, et bonse indolis adolescens, omnibus te
ul resurgat, et ut adversus eum mors nefaria denuo amabilem exhibebas. Prae quibus eo lempore milii
non insurgat, quia veslrum et diclum et affeclum, unanimo spiritu jungeoaris, diligebas ut aequalem,
juslitiae, misericordise, bonitatis perducet ad effe- ul majorem etiam verebaris, el qui solo annorura
cluni adjunctse potenlia majestatis. Quod si ea quse numero infenor aliquantulum habebaris, lanq;;ara
praeterniisi vestra dignatio plenius scire curat, si et in caeleris te prseirem, me praeferre nullaienus
tainen ad haec ipsa quae dicla aurem fastidio non gravabaris. In me lua dignalio molli se accubitu
obturat, fidelis narrator voce viva longe melius reclinabat, mihi loqui, me audire non mediocriter
recensebil ; et hic niea parvilas calcera ponens afleclabal, aifectumque tuum mea nec inulilitas,
proposilo reticehit. Vale. nec imparilitas revocabat, sed ad diligendum iuo
EPISTOLA XIII. lua te gratis bonilas provocabat. '''
PHILIPPIAD*** Ilis ct mullis hujusmodi considerans le meritis
Disputat pulchre de virtuiibus prwlatorum. abundare, sic merilum, sic amanlem non poteram
< Dileetissimo dileclorum, minimus ille suorum. > rion ainare, et quem erga ine tam benevolum intue-
Quis cui pracsentem scribat eoistolam prsefixus li- bar, sincerae quoque dilectionis uluis inierioiibtis
PATROL. CCIII. 4
99 PHILIPPI DE HABVENGABBATIS BON/E SPn 100
ampleetebar : et bene dilcciiouis sincerse. Ul enim ^ giens pristinani habilalioncm exclusi, liabiiuqtie
verum fatear, non per hane ditari temporaliler ap- religionis assumpio, in claustrali diversorio me re-
peiebam, ncc a te jure amiciliae quidquam muneris clusi. Ubi cum et de prseteritis veniam postularcm,
cxpelcham, etsi niultis mca cupidilas indigehat, non et pro posse mala praeseniia declinarem, ad haecmihi
lamen te ul ea supplerelur iudigenlia diligehat. Non loctim ct exemplum suffragari plurimum sentiebam,
me libi conciliabal pecuniarise aucupalio ulililatis, et invcnlo portu non mediocriter adgaudebam. Sed
fed amandac facla significaiio prohilatis : quod in tc quia tu, qui mihi qnasi animae mese dimidiuin vide-
scilicel morum probitas relucebal, quae meaddili- baris adhtic in sseculo, et in his quse rcliqueram
gendum quodam sui pretio conducebat. Sic quippe lenebaris, prsediclus ille portus nondum mihi satis
et Tullius Cicero (5-5)veram dicit amicitiam cxoriri, sutficiens putabatur, et invenla quies leneriore tui
el cxortam fomenlis congruenlibus enuliiri, eumque niemoria lurbahatur. Prora quidem navis meae,
amicum veraciler inveniri, qui gaudel amici virtute, optaia in statione aliquantulum quiescebat, scd
non ulilitate propria deliniri. Et quoniam sicul ille fluclibiis puppis exposita gravi periculo suhjacehat :
amiciliae lineas describebat, sic nos ab invicem di- el quantum ex hac parte securitalis beneficio gra-
ligi mea conscienlia sentiebat; putabam nos rectc tulabar, lanlum fere ex alia tristi solliciludinc prae-
computari inter illa quae paria dicuntur amieorum, B gravabar. Quia enim duo amici ex eadem pendere
dequibusco lempore legebaraus pariter apttd lille- animaperhibenlur, cura uno invicem diligenti affectti
ras ethnicoruin. Et revera magnunfmihi lunc lein- fortiter colligenlur, anima mea eo se viialiler vivere
poris el commendabile videbalur, quod inler raros non credebat, quo te in hujtis saeculi pelago naufra-
ct prseclaros dileclores nostra, ulputabam, poni di- gosomorliferaSirenarum dulcedo retinebat.56^ 0"
lectio merebaiur, quod sicut Theseus et Pirithous, crgo se lola anima mea intra meipsum polerat cohi-
Pylades el Oreslcs, Tydeus et Polynices, Patroelus bere, nec a se quidquid erat in saeculopenitus re-
et Achilles, Lseliusel Scipio, sic ego el lu dilectione movere, cum tui, qui pars ejus iion contemnenda
vicaria nectebamur, el nullis causis irruenlihus ab eras, cogeretur plerumque reminisci, imo, si crcdi
eodem proposilo ileetchainur. El quia res ut erant potest, cogeretur nullalenus oblivisci. Nam sicut non
diligenlcr considerans te amplius idoneura sentie- facile potesl oblivioni iradere quis seipsum, sic ni-
ham, tibi magis quam mihi honores maximos am- hilo minus eum quem diligil ut seipsum, cum polius
biebara : quasi pro certo aeslimans quod profectus super illo vigilanti sollicitudine sic intendal, ut
luus nosirum nullatenus proposuum infirmarci, si, unione diligendi ex eo se pendere perpendal. Et hanc
me nianente in humilitate, prsecipuum qusevis digni- quidem dilectorum unionem quani in litteris eilmi-
tas sublimaret. Haec et lmjusmodi plurima, iu se- corum primo didiceram, quibns lecum in scholis,
crelo npud me senliebani versari, qusc tamcn co per aliquot annos curara impenderam, divinarum
lempore non curabam in luis auribus fabulari, ne quoque Scripturarum auctoritas praedicare commen-
jiobUiori plcbeius viderer adulari, et magis verbo dahiliter videbatur, quse prioribus relegatis jam va-
.quam qperc tuam gratiam aucupari. Sic cnim et ranii mibi frequenter legebatur.
moralis ethnicoruui leclio rae docebat, et, quod ara- Cum Judas patriarcha expressius innuerc nitere-
plius est, ipsa jara ratio suadebat, ut non verbo et lur quanto dilectionis glutino Jacob paler filio suo
lingua exterius se nostra dilectio ventilaret, sed sia- Benjamin unirelur, sic ait ad Joseph : « Si intra-
bili et veritate et opere interiorem magis animum vero ad palrem meura et puer defuerit, cum aniraa
cccuparet. In qua diligendi.verilale nostra amborum illius ex hujus anima pendeal, morieiur (Gen.
adolescentia se transegit, nullaque imporiuniias per XLIV).> Videsquod ex anima filii et anima pendct
id temporis ad dissidium nos coegit, quia ipsa dile- patris, quia scilicet erga illuin lanlo tenetur affectti
ftio cuncia sibi adversanlia sic abegit, ut consensus • charitatis, ul illius prosperilas vitale huic conferat
Jirmaretur qui m uiiam quasi animam oos redcgit. lenimenlum, et e regione adversitas intolerabile de-
Quod duin. agiiur, priorcgo fines adolesceiUi;esum r. trimentura. El ne hunc affectum hujus putetur ope-
fgressus,, etordine consuelo contiguos juvcntutis rari sola connexio propinquit.uis, non amandse et
terminos introgressus, inlra quos posleriorn dese- amatse supradicla significatio probitalis, audi alias
rens ad anleriora procedebam, et te prseleriu) se- quanta inler exlraneos dilectio repcrilur, quam
quentem ilinere praecedebam. Jamque, vehit inte- tenero, qnam sincero alter alterius amore devincitur.
riori domo juventus mea tenera versab.atur, et tua Cumjubentiregi SaulDavid adolescentulus depascuis
tenerior adhuc velui in vestibulo lenebalur, ciun eductus assisleret, el filius illius Jonalhan honae in-
mibi gui diutius vixerara, et forte plurimum offensse dolis paslorem attenderel, « Anima, inqnil, Jona-
than colligata esl animse David, et dilexit eum Jo-
produciiore vita contraxeram., divina .gratia cola-
nathan quasi animam suam (/ Reg. xvni). > Ecce
phum repenlinuni jncussit, et de manihus spem sse- animse David
culi fallacem quain avidus amplectebar excussit. anima Jonalhse colligatur, et tan-
animam suam alier alterum diligere pracdica-
Ergo valefaciens saeculo abjeci quidquid in illo se- quam
duclus ambiebam, habens multa conlemplui quae tur; in quibus non propiuquilas, non aequalilas
aiitea plurimum diligebam, et ad monaslerium fu- generis invenitur, sed alier in palatio, alter in pas-
£33) In L»Iio.
101 EPISTOL.E. 102
cuis enutiitur. Haecantem legens vel audiens, alie- A mihi adesse videbaris, tamen cmictis mihi pro-
ntim a religione neqtiaqtiam judicavi quod te dili- prior, quia cunctis inlerior, hahebaris. Et hoc qui-
gendum tanquam meam ipsius animam aestimavi, dem beneficium meus mihi spiriltis conferebat,
cum sanctus illeDavid lanlopere Jonathan diligentein qui eum quem caeleris mea dileciio proeferebal,
diligeret, et prse cunctis adolescentibus regis filitim eisi remotum etnescium, mihi lamen frequentius
citharoedtis vel pastor eligeret. Ncque nobilitati tuae offerebat, imo ejus absenliam a me peuitus aufe-
debet etiam incongruum aeslimari quod minori ge- rehat. Potens est enim spiritus sibi eura quem
ncre diligendo dignalus es colligari, cum Jonathan 57 dilexerit, prsesentare, et lam volentem quam
regalis dignilas insigniret, nec tameu cytliurcedtim nolentem virtule quadam memori retenlare, miscere
venientein de pascuis fastidiret. colloquia, familiare obsequium exhibere, sollicilare
Cum igilur in claustrali diversorio conversarer, precibus, et ad qusevis inleriori alloquio commo-
el pro meis meorumque profectibus aliquoties de- nere. In qtto sine inlermissione cum per annos ali-
precarer, urgebat me tui prse omnibus tanta cura, quot laborarem, et luam salutem irremisso affeclu
ttt nullum miiii viderelur aliquando remedium habi- praeoptarem, ecce divinum consilium quod nullns
(ura, quandiu ad oplaium dilato esset desiderio per- sane sapiens reprehendil, cujus aliiiiidinein < non
venlura. Tui vcro solticilus, divinse pro te miseri- B sapiens, non scriba, non conquisitor liujus saeculi,
cordiae frequcnler supplicabam, leque illi die et deprehendit (/ Cor. i), > le, quein oplabam prsesenlia
nocie, prece supplici commendabam, et inter com- niundi prospera relegare, ad longe ampliores hono-
incndandum, ut verum fatear, graviter suspirabam, res ecclesiasticos voluil sublimare. Fateor, dolui,
dolorisque inconlinens, lacrymarum profluvio fa- gemui, flevi, non vel Dei subtile consilitim arguen-
ciem irrigabam. Et quamvis locorum intervallo do, vel luis prosperilaiibus invidendp : sed timui
\ cssemns longe ab invicem separali, djverso jam ne ttium sic aniraum prsecelsa, ut assolet, dignitns
proposito, diversis et ncgoliis occupali, le tamen deliniret, ut per hanc humilia religionis et sancti-
ubique locorum ncn pede, sed affectu sollicito pro- talis aspera faslidiret. Elsi cnim < omnis poteslas a
scquebar, le absenlem prsesenlialiter ampleclebar, Deo (Rom. xni), >nonnulli tamen illecti lenociniopo-
et mirum in modum cum me nec videres, nec cre- teslatis recusant incurvari ad suflerendam sarci-
deres lecum esse, tamen beneficio diligendi non- nam sanclilatis : et quo in Ecclcsia gradus obtineut
nisi poteram lccum csse. Imo, ut mihi polius vide- digniores, eo a sanclitate excursus faciunt longio-
lur, lu mecuni meo in diversorio versabaris, tu meo res. Inde anxius, inde sollicilus, non potui tuis ho-
non corpori, sed spirilui, quod est amplius, junge- noribus adgaudere, quos perfectus amator sanctita-
haris, tu mihi nullo lesle hominum loquebaris, me lis invenitur, non mediocriter abhorreie, quia scili-
ioquentem tu audire, etsi jam non ohedire sicut cet per eos el negotiis exlerioribus occupatur, et
antea, videbaris. In secrelo cordis mei sedera libi plerumque, volens nolens, vitiis collateralibus ira-
nccultam locaverara, te mihi solilario irremo- plicatur. Cum autem ad honores divino disponente
tuni illic collcgam posueram, lu aequalemillic par- consilio pervenisli, amicos libi novos et innumeros
tem obtinebas privilcgio sociali, soli Deo postpositus collegisli, quia dignitas, quse plerumque interiorem
quem sequi proposueram desiderio principali. In animum inquictat, eum quem suscipit amicis exle-
oplando salutis beneficium te mihi confereuam, dum rioribus locuplelat. Unde npnd Salomonem scriptum
quod et quantum mihi, Iiocet tanlum libi sine diffe- est: «Amici divitum mulli (Prov. XIV).JEt ilerum :
rentia cupiebam : in orando aulem, te mihi frequen- <Divitiaeaddunt amicos plurimos (Prov. xix).> Quo-
ler prseferebam, mei quasi negligens pro le precum rum cum obsequiis et frequeniia diiareris, eieoriim
hostias offerebam. In omnibus qux bene agere me explendis volunlalibus uliliter intentus habereris,
credebain, le mecum intuebar, te mihi absenlari nec aliquanlulum relaxasti, imo, ut aesiimo(pace lua di-
ad modicum patiebar : tuum volebam esse quidquid, xerim) penitus relcgasli. Nec miriiin. Humanus
si quid Deo placUum , actitabam, nec taraen quid- D ] enim animus cuin per multa sparsim dividilur, ad
quam damni per hoc incurrere formidabam. Sic cnim singula minor eflicitur; el cum exterioribiiscuram
cerlum est spiritualia beneficia se habere, ut cum eligit impertire, ab interioribus compellilur resilire.
alleri alter ea conlnleril, non se lamen per hoc vi- Non ergo mirum si novis supervenienlibus vetera
deat indigere: imo quo eis largiore animo proxi- projecisli, si multis utilibus postponere quiddam
mum fecundabit, eo eis gralius el feracius abunda- inulile voluisli, cum et si dignilatis fasligio pluribus
bit. Quidquid ergo salutis raese causa utcunque prseemineres, tamen ad oblineitdum idem fasligium
conabar operari, in profectum quoque luum opta- pluribus indigeres. Ego aulem sub silentio mihi se-
bam summopere commutari, ul cui, sicul dictum dens i.n angulo paupertatis, non tam mores gerens
est, in 'corde meo sedem conslittieram amicalem, compositos, quam exteriorem habitum sanctila-
obtinerem etcura eojucundius el felicius in ccelcsti- tis, etsi aliquid assnmpsisse mihi videor novilalis
bus seternalem. in me lainen considero residere plurimura vetusta -
In hac autem interim sede cordis mei lu mecum lis. Adhuc enim dileclione tui fateor me leneri, et
habilabas, lu ineameum consorlium, meum collo- ab ea lenerilndo mea nou potesl penitus amoveri
quium nulhitenus recusabas, tu clsi a nullo prseslo sed quanto vclustiorem, tanto eam suaviorem gu-
103 PIHLIPPl DE HARVENG ABBATIS BON.E SPEL lOi
stns interior experitur, ut in divinis lilteris dicere A gratanler audire dignarelur, et loculioni lanta uti-
iiuidam Sapiens invenitur : < Vinum, inquil, no- litas, ut audiri congrue raercreiur; majorum lamen
vum, amicus novus, velerascet, cl cum suavilate adventatio personarum non facile repellenda, vel
bibes illud (Eccli. ix). > Vintim quippe novum non causarum discussio non sine dispendio diflercnda;
est dignum pcnilus reprobari, vinum vero vetus luam mihi diuiius vacare majeslalem nullaienus
dignum plurimum approbari, quia illtid bibi potest, paterelur, et ad eam cura lua, vellet nollet, reflecii
sed aculco novilalis raordet, exasperalque palatum, cogeretur.
Istud vero demiilcet et indulcal vetustatis beneficio Qnod propter in meipsnm reversus, in secrelo
defsecatitm. Super quo quidam elhniciis pulchre cordismei proposui tibi loqui, ubi et nullus medius
dicit (34): interesset, et brevitas lemporis non obesset, utii
<Quiproperant, nova musta bibant, mihi fundat avi- vel loquentem vel audientcm nullus obslrepens cau-
[lum saretur, ubi causae majoris incursio non interrum-
Testa merum. pera niterelur.ubi denique nec tu ipse vcl indignans
Sicut ergo avilum merum suavius et juciindius audire recusares vel benevolus occurrentem quam-
<legnstatur, sic amicus anliquior gralius cl tenacius libet molesliam accusares. Et quoniam animo cu-
rcteniaiur; et contra per anliquum Scripturse man- " pienli plerumque non salisfacit locutio illa inierior,
datum delinquit, qui eum quem commendat anli- nisi ad proferendum quod ille conceperit, sermo
«piitas, inslabili animo derelinquit. < Ne derelin- jungaturexterior; aliqua de multis nonsolum corde,
fluas, ait Scriptura, amicum antiquum, novus enim sed et stylo quo potui, sum locutus, et le ut prae-
/ non erit similis illi (Eccli. ix). >Quem enim novumpo- senlem verbo, sic et absentem scripto familiariler
tero tui similem invenire, qui tenero me affectu et nllocutus. Hoc enim ipstim est et slylus exsequi qui
. obsequiis sludeal pracvenire, in quo, etsi aliqua utcunque non refugit, et nec spalium lemporis nec
\ fortem subluceat significalio probilatis, lamen (ut loci convenieutia subterfugit, quia sicut possum
caetera proetermittam) deesl commendatio velu- nuilo lesle homiuum secrelaliter plurima cogitare,
stalis? sic nullo eorum coiiscio solus aliqua scriplilare.
Denique sedenli cuivis in angulo quem exterior Scripsi ergo hanc allocutionem meam, ignoraus
amicorutw fa- profeclo ulrum in manus luas aliquo lempore sit
prosperilas non prsecurril, profecto
cile. copia non occurrit, quia sicut plerique venlura, aut, si forte pervenerit,utrum sitplacitura,
j>raves sibi respuunt inimicos, ila nonnulli quos quia nonnunquam aut non prsesentanlur quibusque
Cum P ninjoribus profutura, aut obviante fastidio respuun-
pauperes viderint non recipiunt in amicos.
vero te suscepit amplexu graluilo dives sublimitas, lur veluti nocitura. Sed quaravis illa non conceda-
et in ea carnalibus oculis copiosa refulsit ulililas; . lur, vel ad tuam praesentiam pervenire, vcl forte
statim animo tuo amicorum nova copia se infudit, perveniens luam gratiam invenire; tamcn quia po-
cnjus grala infusio foras veterem me effudil; scd test non soli libi, sed et cseteris pluribus convenire,
licet effusus, lamen te effundentem vice reciproca non eril incongmum, si praeter te, quis alitis vo-
iion effudi. Et pridem infuso nihil oppressoriino su- luerit lianc audirc. Quod si nullus, raihi lanien
perfudi, ne videretur mihi levilas reprehensibilis proficiet quod mea, ut potest, voluntas operatur,
altributa, cum odorem lesla diu servet quo recens dum non solum desiderio, sed el scripto eum quem
cst imbuta (35). Cum igilur a dilectione tui, ut pra> diligit adhorlalur, ut juxta suscepli oflicii et inventae
dixi, non essem explicitus, sed urgenli affeclu prisli- mensuram dignilaiis hahere sibi stiideat condiguuin
lio, non modice tui sollicitus; frequens mihi volun- merilum sanctitatis. Ad quod obtinendum plurimum
tas inerat ut le familiarius compellarem, et quod valet, si seipsum unusquisque prudenter melialur,
volvebam animo, verbis libi exteriorihusintimarem. si discrete noveril cujus gradus vel ordinis habea-
Sed iiiule accessus ad tantae prseseitliam majestatis, lur; si leneat fixum memoria, quod in divinis litte-
ci prascipue quem urget repagulum paupertatis; ei, D ris per Salomonem sanctus Spiritus protesialur,
inqiiara, qui ahjeclionis ergasiulo cohibelur, ad qui desponsatae sibi animoe lerribiiitercomminatur:
eum qui niultis.circumslanlibus in palatio contine- < Si ignoras, inquit, o pulchra inler mulieres, abi
tur ? Quomodo posset tot ostia, tot ostiarios per- posl vestigia gregum.et pasce haedos luos (Caiw.i).>
transire, el ad cathedram magistralem, vel inlerius Audis verilalem in divinis litteris resonare, audis
cubiculum pervenire, yel le illic potius ad hoc va- eara parcenlem terrihiliter intonare,. ut certuin sit
cuum invenire, ut ei colloquenli vel aliquam velles eum mori potius quam dormire, qui obfirmatus du-
morulam iihperlire ? Quomodo ejus posses diutius rilia inventus fuerit koc louiiruuui audirc. Moritur
colloquium sustinere, in quo nil esse ponderis, nul- quippe qui non audit, non hac morte visibili quam
lum.libi putarescommodum immlnere, cum pleris- solara impii pertimescunt, qui invisibilia non viden-
i|iie nihil intolerabilius videatur, quara si pauper tes solis visibilibus adhaerescunl; sed illa terribili,
cum divile loquacitale inutili fabulalur? Quod si quam Deus primis parentibus proedixit, ne pecca-
iorte tibi 58 la'Ua inessel humiliias, ut loquentem renl, et inflixit pcccantibus, ut veracem ejus sen-

{M) Horatius- (35) Uoratius.


10."> EPISTOLJE. m
icntinm comprobarent. < Qua die, inquit, comederi- A propositis divino alii ordinesupponunlur, u( fidelem
tis ex eo, morle morieniini (Gen. n). > Et per pro- curain digniorcs inferioribus imperlire, el infcriores
phetam Ezechiel (cap.xvm): < Anima, inquit, quse diguioribus humilitale debila sludeant obedire. 111 i
peccaverit, ipsa morietur. > Sicut anima corpus paterna sollicitudine ministrent inferioribus doclri-
vivificat dum ci conjungitur, et ea recedente illnd nam spirilalem, isli superioribus exhibeant obe-
nccessario mori compellilur, sic profeclo aiiitna dientiam filialera, cosque tanquam patres el filios,
moritur cura dclinquit, quia eam Deus, qui vita ejus quorum nomina sunt ad invicem relativa, non car-
est, derelinquit. Derelicta vero a Deo cum jam ejus nis propagalio, sed, quod esl validius, eflicial chari-
vitalibus pascuis non fovetur, post vestigia gregum, tas conjunctiva.
id est, post suas ire concupiscenlias non arcelur ; Denique el abbas a paternilate nomen accepil.
et pascit haedos suos, id esl mundos cogilalus fo- Abba enim Hebraice, pater Laline, et episcopus
vet, diligil, amplexatur, provectuque nequissimo ad superintendens interpretalur, eo quod non domi-
effeclum operis eos perducere gratulatiir. < Abi, nandi lenocinio super caeteros sese cxtendcre, sed
inquil, posl vesligia gregum, ct pasce hscdos luos proficiendi desiderio super curam eorum jubetur
(Cant. i). > Quo judicio? Quo merito?« Si ignoras inlendere, ut super subdilos non exlentus, sed in-
te (ibid.), > inquit. B lentus episcopus habeatur, et erga eos non lyr«n-
Ne ergo post vestigia gregum abiens hsedos pa- nica regnandi lihidine, sed palerna juvandi soili-
scal,unusquisque recle sapiens se cognoscat; scial ciludine teneatur. Unde Apostolus ad Corinthios :
seipsum.et bseca se inlelligenlia non labatur, ut < Nos autem, inquit, non in immensum gloriahimur.
« noii ei|uo cl mulo, quibus inlelleclus non esi, sirai- sed secundum raensuram regulae, quam mensus cst
lis habealur (Psal. xxxi). > Scit autem seipsum qui Dcus, mensuram perlingendi usque ad vos: non
prudenter inlelligit, quid et ad quid factus sil; in enim quasi non perlingenies ad vos supercxlendi-
quo denique sit gradu vel ordine constitulus, et ei- mus nos (// Cor. x). > Qui autem senon pracsumii
dem ordini quis modus vivendi lege obedicnliae at- superextendere, ne quara Deu»mensus est videatur
tributus. Oranes quippe nos homines facti sumus et mensuram excedere, juxta nomen episcopi paterna
ad serviendum ei a quo facti sumus, ut noslrum solliciludine superiniendit, sicut paulo infra eviden-
inferius, ei obediat, quse nobis esl indita rationi, et ter ostendil: < Instantia, inquit, mea, qtioiidiana
eadem ratio diligenli solliciludine divinse dilioni. solliciludo omnium Ecclesiarum: Quis inflrmatur ci
Unde prophela Michseas(cap. vi) : « Indicabo, in- ego non infirmor? quis scandalizatur, et ego non
quit, tibi, honio, quid sil bonum; et, quidDominus uror ? >(//Cor. n.)iNescitigiturepiscopari, qui non
quaeral a te. Ulique facere judicium et diligcre mi- superintendere, sed polius diligitdominari, qui as-
sericordiam : el, sollicilum ambulnre cum Deo tuo.i sumpta prscfulget dignilale, sed eamdem injiincta
Praeler hanc aulem legem, quae cunctis hominibus non munit sanclilate. iluic quippe dignitati comcs
generaliterest indicta, et hon lenentibus eam, dam- individua sanctitas assignatur, ut ejus consortio
natio compelens est addicta quibusdam bominilius, lanquam muro inexpugnabili muniatur, cujtis pa-
quacdara quasi lex indicitur specialis, quibus ordo trocinium si invenla fuerit dignitas non habere,
superior et gradus atlribuilur spiritalis. Cum enim compelletur delrimenlo, jusloque conlemptui, sub-
omriis fidelium multitudo, in clerum et popului» jaaere. Sicut enim sanctilas clarior et celebrior
dividatur, minus quidem populo, clero autem quid- eflicilur sublimala solio dignitalis , sic nimirum
dam amplius nssignatur; neutri quidem aliud qtiain dignitas solidior et dignior niuniia patrocinio san-
Deo deservire, sed clero praecipitur raajorem servitio clitatis, quamvis sanclilus habeat gratiam, ca-
diligentiam impertire.Incleroautem sacerdoles infe- rens etiam extera dignitatc, dignilas vcro, non
rioribus praeferunlur, quorura manus sacri liquore solura non prosit, sed et plurimum obsit, si ca-
Chrismatisperunguntur, ut illud sacrosanctum Chrisli rueritsanctilate. Nam cum indignus quilibet in su-
corpuset sanguinemconsecrare,et cactera salulissa- D 1 blimi dignitatis solio coflocatur, tam ipsi quam coe-
cramenla possintjure sacerdotii dispensare.Inter ipsos teris eadem nocere dignilas comprobatur; et quae
59 vero sacerdotes dignilatis ordine principantur, debuerat salutarem omnibus proferre disciplinam,
q:ii assumpto baculo paslorali, vel abbates, vel deteslabilem econverso vertitur in ruiuam. Primo
episcopi nominantur, quorum illi rcgularem suis quidem eum quem eflicilgradu et ordine celsiorem,
clauslralibus disciplinam, isli vero lam claustralibus reddit etiara consequenter, longe laleque coeleris
quam casleris omnibus vivendi debent exemplum et notiorem; et cujus vitam indigna conversatio de-
doclrinam. Grandis honor, sed honori huic injun- primit et inceslat, incestum ejus dignitas quasi proe-
giturgravis cura.etejus species ferentem non me- lato lumine manifeslal. Quod intuens recte Sallu-
diocriter est laesura si is quem divina dispositio stius (36): <Qui in excelso. ihquit, aetalem agunt,
cseleris gradu honorifico vult praeesse, summo eorum facla cuncti mortules noverunt. > Eapropler
eisdem studio non diligit el prodesse. Ob hoc eniin non esl indigno exterior magnopere dignilas appe-
a Deo quidam in Ecctesia praaponuntur, et eisdcm tcnda, inquiela cujus garrulilas non tacet, si qw

(36) ln Cacsarisorationev
107 PHILIPPI DE HABVENG ABBATIS BON^E SPEI 108
rioyerU arguenda, sed ingerit plurimdrun notitiam A peccandi conlempserit famam suam, suhjectos suos
slifiumbra viliorum latere cupienti, indignans ta- non solum non invilat ad vilam meliorem, sed
cendo praestare colludium delinquenli. Qui quanto eisdem peccandi viam aperit largiorem. Quiaenim
alliori dignitale exlerius sublimalur, tanto magis non est sana ejus conscientia, sed aegrescit, lingua
indignus esse meritis declaralur; et dignitas non profecto ad corrigendum subditos obluriieseit: et
eum juxla hoc vocabulum digniorem, sed juxta vi- nialum quod insuisamat et muliiplicat imprudenter,
tsemerilum fumam ejus efficit turpiorera. Superquo in aliorum moribus sustinet palienter. Quod si fotie
prudens ille Boetius(37): < Collala, inquit, improbis sui oblitus in subjectorum moresprsesumil inlonare,
dignilas, non modo non efficit dignos, sed prodit po- aut exigenleloco regiminisjuslum aliquid praedicare,
tius et ostendit indignos. > praedieationem ejus.fere omnes recusant audire, vel
Nec solum famae, sed et moribus infert dignitas audientescontemnunt obedire. Sic fu ut cum praelalum
detrimenlum, quse voleati peccarc, explendi non non commendat injunctse merilum sanclitalis, con-
inedioere dat augincntum, dum ei et praesenlis lemptui habealur ipsius excellentia dignitatis; et
licentise seductibile blandiinenlum, el fuiuroe impu- quandoque proferens verbum necessariae verilatis,
nitatis gralum praetendit munimenlum. Cum enim repellil auditores suae merito pravitatis. Passim
diguilaie suffullus videt sibi cseteros suhjacere, el ul ergo subdili morum corruunl in ruinam, cum prae-
eicomplaceant suis illos voluntatihus adgaudere, vel lalus eorum vivendi non lenet disciplinam; et illius
si quid illis displicet, tamen sinc reprehensione de- occasione ad delerrima prono animo deflectuntur
bita sustinerc, ille quidqnid libueril sibi exisliraat et formamque propositam ulnisavidioribus amplectun-
licere, et hujusmodi licitum praesumptivo spiritu tur. Et qui suse solius cutpae merito condemnatur,
non timet adimplere. Multo iste felicius eareret pro subjeclorum quoque excessibus damnabililer
fastigio diguitalis, cujus patrpcinio explet nequitiam iudicalur, suoque non sufUciens, onus portare com-
miserse voluulalis, qui quo sibi videtur felicior, quia pelhlur aliorum, el de manu ejus sanguis require-
voluntati licenlia vcl possibilitas acquiescit, eo fit tur perditorum. Quidquid enim praelati exemplo
niiserior, licenler adimplendo ad quod nequiter committere subdili non verenlur, quidquid damna-
inardeseit. Quocirca Neroni Seneca (58): « Pesti- tionis, praevalenlehujusmodi commisso promerentur,
fera, inquit, vis est valere ad nocendum. > Et Ko- nimimra justus Judex dislriclius cxigit a praelaio,
manorum facundissimus itle Tullius ait de quodam : qui sic illos vel ad peccatum impulit, vel saltem non
« 0 miserum cui peccare licebat. > Sed haeclicen-' reputit a peccato. Quanlo ergo is qui praeest pr.fi
ter ab injustis polentibus usurpatur, non juslilise Q cseteris inferioribus sublimalur, tanto miiltiplicius
lcgibus conlirmatur; et quam sibi pulat licentiam tam suis quani aliorum vinculis obligalur; et cum
perversitas miserse voluntatis, negat esse licenliam pluribus peccatorum inslitis fuerit obvoiutus, pu-
lex juslitsima verilatis. Quod asserens supradictus nietur alroeius, in profundiores teuebras devo-
ille Salluslius (39):« Ita, inquit, in maxima fortuna lutus.
ininima licentia esl; >quiaenim eorum, ttt ait, facta, Sed ne videatur plus justo minaciler intonare, et
qui in excelso oetatem agunt, cuncti mortales nove- tam grave praelali judicium mendaciter affirmare,
runt: ideo 60 minimam licenliam eis dicit esse, audi Scriptura divina quam lerribilitcr comminalur,
ne scilicet qui jubenlur aliis ordine praelalionis quae, sicul minaciter, sic et veraciter hoc lesiaiur :
prodesse, perversitate operuin invenianlur obesse; < Judicium, inquit, durissimuin in his qui prsesunt,
et eo magis noceat eorum perversitas, quo eam fiet (Sap. vi); > et : < Potentes polenter lormenta
nolioreni reddit honoris sublimitas. Et revera sic patienlur (ibid.); > et: < Forlioribus fortior inslat
se habet religiosaecensura veritatis, ut qui majoris crucialio (ibid.). t Sed istorum sensus verborum
in Ecclesia sublimatur solio dignitatis, ei pariler polerit lucidius apparere, si placueril seriatim ,
injungatur perfectioris sarcina sanctitatis; et quo ipsum capilulum recensere, in quo divina Scriptura
sublimior eo esse perfectior jubeatur, et ad jusle D praelalos invenitur terribililer commonere, ul au-
vivendum, arctiorislegis vinculo leneatur. diant et caveant quod constat eis male viventihus
Vult enim divina justilia ut, cum honore debilo imminere. « Praebete, inquit, aures, vos qui conli-
ecclesiaslica dignitas enitescat, obtinentis merito netis multitudines, et placeiis vobis in lurbis natio-
noii vilescal; el cum ejus nolitia longe lateque plu- num : quoniam dala est vobis a Domino poleslas ct
riinuin se diffundat, pravse opinionis odorem, vel vlrlusabAltissimo, qui interrogabit opera vestra, et
potius fetorem pariter non effundat. Effundil autem, cogitationes scrulabitur.Quoniam,cumessetisminis-
ii is qtti amal prse cseteris honore sublimari, non triregni illius, nonreclejudicastis, ncque custodisiis
tirnet vitae merito diflamari; si quibus praeest gradu legemjuslilise, neque secundum"voluntatem Dei am-
el ordine dignilalis, non ealagit et praeesse el pro- bulastis : Horrende et cito apparebit vobis quoniam
desse splendore congruosaiictilatis. Qui cum nigre- jndicium diirissimum in his qui praesunl fiet. Exiguo
dine vitiorum atia.minaverit vitam suam, et amore cnira conceditur misericordia,potenles aulem poieii-

(37) Lib. u Oeconsol. Philosophise, prosa6 (30) In Caesnris oratione.


(38) Lib De dementia, cap. 3,
109 EPISTOL,*:. f!0
ter tormenta patienlur. Non enim subtrabel per- A mis cvifabil, sietit apud Osee scriptum csl,(i<i/>.iv):
sonam cujusqunm Dominus, nec verebitur magni- < Non inlelligens vapulabil. > Denique ad hoc in
tiidinem cujusquam, quoniam pusillum et magnnin manu ejus virga ponilur, ut possit non latere, latet
ipse fecii,etaequaliter illicura cslde omnibus. < For- aulcin quod constat eum inlelleclu debilo non vi-
tioribus auiem fortior instat crucialio (Sap. \u). > , dere : et qui intellectum vel cor intelligens convin-
Audis quia praelatis severa Deijustitia non blandi- cimr non habere, ablalam de manibus in dorso vir-
tur, majoribusnon parcit, nec eorum perversitalihns gam cogilur suslinere. De qua Salomon : < Virga, >
assentitur, sed quia fecil omnes, et est de omnibtis inquil, < in dorso ejus qui indiget corde (Prov. x). >
illi cura, potentes polenter, et fortiores est fortius Virga ergo in manu honor el gtoria est tenentis,
punitura. Velleni hoc capitulum praelalis omnibus virga in dorso, gravis miseria suslinenlis, quia qui
tam notum haberetur ut non facile ab eorum prudcnter quod lenet intetligit, honore et gloria
memoria laberetur, imo in ore ipsorum lanla frc- coronatur, qui vero non inteltigit, ad flagelli tote-
quentia volveretur, ul non solum sensus, sed et ranliam incurvatur. Unde et David : « Obscurentur,
verborum series teneretur. Miror, si possel tam inquit, oculi eorum ne videant; et dorsum eorum
obsliualus vel durus quispiam inveniri, qui hoc semper incurva (Psat. LXVIII).> Cum enim oculus
conflatorio non cogerelur aliquanluliiiii emolliri, qui B ne videal, id esl cor ne intelligat, obscuralur, dor-
ad has minas tam veraces qtiam lerribiles non suin procul dubio ad paliendum quod meruil incur-
tiraeret, et viiiose inolila non limore percitus vatur; et contemptum volunlarium hecessariae visio-
aboleret. Sed quia. non omnes curant, vel forte nis sequitur, imo persequilur condignae sufferentia
vacanl divinas litleras leclilare, el si quas Icgerint, passionis. In manu igilur praclali virga ponitur pa-
noliint vel nequcunl cuiicla mcmoriaecommendare : storalis, ut prudenter intelligat quid in ea mysterii
provide censura ecclesiaslica voluit ordinare, ut lateat spirilalis; et quod intelleciu percepcrit, ope-
nonnulli praelali virgam velbaculum sibi ferrenl, in ribus explere non desistat, ul inlellectus myslerio,
quo velut codice suum sibi commonitorium ante- manus intelleclui non obsistat. Hujus atitem virga?
ferrent. Denique Joas cum rex lieret, in manu mysterium hoc est. Uncus ille quo virga desuper
stia Iihruin legis tenendum accepil,quem illi Joiada insignitur, qui plerumque et pulchrior et operosior
pontifex myslerialiler offerri praecepil; ut sciret invcnitur : praelati mansuetudinem videtur cxpri-
lam Joas quam caeleri, quod divinae legi rex debcat mere, qua sibi suos dehet subjectos attrahere, tti
obedire (/// Par, xxm), et ejus (estimonio manus ab eis filiali affectu diligalur, el cum dilectus fuerit,
suas, (Jl id est quidquid egerit, insignire. Sic et ii gratios et efficaeius audiatur. lltum enim subjectus
qui apud nos abbates vel cpiscopi nominantur, cum rioii facile vult audire, illius non mandalis, non
divino disponcnte consilio ad locum regiminis ordi- voluntaiibus obedire, qui nesciens affecluosseman-
nanlur, ut habeant assidue quasi praenunlium my- suetudinis perhonestum et perulile nutrimenlum, in
sterialem, accipiunt in manibus virgam vet baculum subjectos quasi Ico se nimis exhibet truculenium.
pastoralem. Cujus forma videlur non mcdiocre my- Cui divina Scriptura, si tamen audiatur, prsebel
slerium continere, per quod ipsum prselalum, velul coinmendabile documentutn, ejusque feiitatcm ad
codex apposilus, non desinit commonere, quanlas mansuetudinis revocal lenimcnlum, ne qui dehct
apud se virtutes debeal oblinere, quanta virlutum . subjeclos colligere amplexu columbiuo, repellat et
gratia foris in subjeclorum oculis eminere. Esl enim dispergat rugitu belluino. < In mansueludine, > in-
virga itla recla et plana ut in ea non lortiiudo, non quil, « opera lua perfice, ei super homiiiinii gloriam
scrupiilus habcalur, sed sine insequalilalis onmi diligeris (Eccli. m). > Et : < Quanlo mngnus cs,
offendiculolenealur, cujus pars inferior suhjuncto humilia le in omnibus (ibid.). > Et paulo infra:
aculeo terminatur, pars quae coelum respicit unco « Noli, ail, esse sicul leo in domo lua, cvertens
superposito decoratur. domesticos tuos, et opprimens subjeclos libi (Eccli.
Mira species. Quam quis intuens non mirabiliter 0 iv). > Et longe posl: < Rectorein te posueranl? noli
obsluperet,nisi ejus notitiam usus frequenlior jam exlolli : eslo in illis quasi unus ex illis (Eccli.
huheret, Sed quoniam multae liujusmodi virgae fre- xxxu). > Auctoritas divina cura praelnto hiansuetu-
qucntitis jam videntur, videndi assiduitas tollil vi- dinem hanc imponii, illum, de quo dicimus, uncum
dentibus ne mirentur: formamque mirabilem quse virgae myslicse superponit : docens quia polestas
niultis mullolies seostendit, videt qnidem plerusque, fraudatur honore principali, si, qui prscfertur caete-
sed cum stupore debito non aliendil. Verumtamen ris, Ienitale careal sociali. Quod et doclores cihnici
ejus Iator eam allente prsecipitur intueri, multoque videntur confirmare, dum eos qui praesunl, student
atlenlius quod in ea conslat myslerium contineri, ad clemenliam invitare: et eliam eis in exemplum
ne, sicut Urias (// Reg. xi) tulit litteras in quibus deos misericordes prsemillunl, qui quoties dclin
iiescientis mors ejus habebatur, sic et isle iir.provi- qiinnt homines, eisfulmina non immiilunt. < Quod c
dus ferat unde feriri mereatur. Si enim prudenter dii placabiles et sequi, ail Seneca, delicta polenlum
inielligat, principalum slabilem obtinebil, juxta illud non slalim fulminibus persequunlui. quanlo scquiug
Saloitionis : < Inlelligens gubemacula possidebit csl hominem hominibus prscposilum, miti aniino
(Prov. i); > si.vcronon intelligal, flngellum nullate- cxcrcere impcriuin? > Quo forsilan lcclo amicu/
111 PHILIPPI DE HABVENGABBATIS BONJE SPEI 111
SenecaePaulus (40) hujusmodi lenitaiein sese osten- A nimis prona facililas indulgendi perversis moribus
dil habuisse, et ejus quasi unco Thessalonicensium incentivum suggeril delinquendi. Hecte ergo in virga
sihi animos atlraxisse prudenter intelligens subje- paslorali aculeus hastili subjiingiiur, qtii terram
ctos ad obediendumnon posse efficaciter invitari, s'i tangit, vel, quod amplius esl, eidem inligitur: in
uh eis timeri solum appeleret, non amari. < Facli quo etiara virga mystica terminatur, sicul ab uiico
sumus, inquit, parvuli in medio veslrum, tan- superiori, de quo jam praedictum est, iuchoaiur. In
q 11:1111
si nulrix foveat filios suos (/ Thess. n). > hoc aulem aculeo feriendi jsignatur asperilas, qua
Nulrix quse fovere filios suos diligenter inlendii, dclinquenlium subjeclorum terrena fcritur carnali-
Miamvel rclalem corporis, vel granditalem generis tas, ul quihus non proGcit olei aut malagmatis leni-
iioi) allendil, sed iltorum infantiae affeclu benevolo iiientum, eorum putredinem medicinale reseceii fer-
condescendii, et quibus infundere vitale satagit ali- ranienlum. Neque enim satis inter illos reclitudo
nientum ne forle respualur, apponit mansuetudinis debita conservatur, nisi eorum Culpa disciplin;e
condimenlum. Sic et isqui prssficilur ad nutriendum aculeo ferialur, nisi vuluus putridum sectionem, et
animas subjeclorum, allicere sibi debel rudes et inobedientia dignam sustineat ultionem. Unde Apo-
varios affectus animorum; el ab ejus seclatu si quos slolus Corinlhiis : • In promplu, ait, habentes
pressos faslidiovideritelongare, debetillosiincomaii- B ulcisci omnem inobedientiam (// Cor. x). > Quia
suetudinis revocare; revocatos mansuetis sibi ample- vero plerumque ira vel imperitia modum deserit
xibus (gjfccolligare.Caelerumne nimia el vitiosa invc- ulciscendi, el laxalo loro in excessum progreditur
niatur mansueiudo, quidquid enim est nimium, de- feriendi: pulchre hastili reclo aculeus praedictus ad-
clinare in vilium fixa est cerliludo : necessario ad- haeret, et manui ferienli non aculeus, scd haslilc
jungilur eidem mansuetudini recliludo, adjunctione cohocret; signanicr innuens quia peccantes sic pu-
eujus illam obtinet matura sanclitudo. In cujus lypo uire debet ullionis amariludo, ul de manu ferieniis
rei prsefalo illi unco hastile rectum supponitur, ciijus uunquam excidal reclitudo. Sive ergo producit acu-
beneficio sublimior el evidenlior uncus eflicitur: quo leum necessitate feriendi, sive extollit uncum pra>
absente, ille in terram corruens abjectione degeneri latus affectu leniendi, cum scilicel vel subjectos ap-
venebrescit, prsesente vero tanquam sutijuncto can- petil dignis verberibus cohibere, vel iu spiritu man-
delabro lumen superpositum clucescit. Quamvis suctudinis se illis amabilem exhibere: hastile me-
enim praclati mansueludo ad colligendum subditos dium non rccedit a manu, ut reclitudo ulrobiqiie
se inclinel, necesse est lamen ut ad (errena vitia teneatur, eademque tencntis manus unco magis
11011 dcclinel; sed rectiludini lanquam vasi firmiter quam aculeo vicinatur. Cum eniin pro persona qunm
innitalur, ne lapsis plus justo condescendens, et ipsa geril, et amari a subdilis debeat et timeri, neccsse
levilate inslabili collahaiur. Debet quidcm prselatus est tamen ut amari amplius appelat quam timeri, et
sic se aliis amabilem exhibere, ut eorura lamen longiuscule remolus ab aculeo feriendi, viciniorem
nolit vitiis adhserere, sic esse dilector siibdilorura, sihi habeat mansueludinem allrahendi. Sed tulem se
ul non sit etiam dilector vitiorum. Quse nimirum praelalus non potesl foris erga subdilos exhibere,
invenitur nequaquam diligere cum nullum eis assen- nisi primum suis moribus excolendis interiorcm
sum curat impendere, cuin subjectorum excessibus studuerit diligenliam adhibere, et de profectu len-
timore vel amore uoxio non blanditur, nec adulato- dens solliciius in profectum, juvanle gralia, eosdem
riis eorum obsequiis delinitur. Habet ergo hastile profectus perduxerit ad perfeclum.
rccium, cura nec illorum fallaci gralia deleclalur, Cujus rei sublilius et spirilualius mysterium
ncc, avaritia doininante, illorum pecuniam aucupa- aestimo designari, cum insignilur manus ejus baculo
lur, cum sic illos diligit ut quod vcrum et sanctum pastorali, in forma cujus mystica vel docetur, vel
csi dicere non recusel, et diligendi gralia dileclo- doctus cogilur reniinisci quo studio, quo ordine ad
riiin vilia non excusel. Habet haslile, cum id quod perfectum debeat prolicisci. Nam caeteris non dig-ne
pravum et asperuin in illorum videt moribus disso- D salis invenitur prodesse, nisi prius studuerit sibi
nare, in directum et planum salagit revocare, non ipsi bonus esse, nisi primura a seipso bouiutis tex-
solum verbis perstrepentibus salutarem doclrinam turam ordiaiur, qua veslilurus caeleros ipse primus
infercndo, sed formam sanctilatis manu, id esl ope- el prsecipuus veslialur.Unde Scriplura divina :« Qui
ribiis prseferendo. sihi, >ail, « nequam, cui bonus (Eccli. iv). > In virga
Quia vero, ut scriptum esl: < Perversi difficile igitur pastorali pasior myslerialiter admonelur. qua-
corrigunlur (Eccli. 1), > el a peccandi proposito nec lis esse debeat, qui ad pasloris excellentiam promo-
precibus, nec blanditiis retrahunlur, cum semel et velur, 111si eum convenire sermo vocalis hominum
ilerum commoniti fuerint, necessario feriunlur, et vel non vacet, vel forle verealur, eleganti silentio
eorum viae lalissiinse spinis et niaceria sepiunlur. virgae suae mysterialis eum species alloquatur. Cnjus
Cum enim perversns quilibet nolens corrigi non fe- virgae, iil dictum est, habet aculetim pars exlrema,
ritur, el ad peccandum ei via largior aperilur : et niedia vero hastile.uncus autem eminet in suprema:
(40) Hoc habet D. Philippus, non approbans eas Lini consignalis, tegitur instilutorem imperatoris
epistolas quse leguntur Senecaead Pnulujri, et Pauli fuisse Paulo inlima amicilia copulalum, rcfererile
ad Senecanv, sed quia in Actis passionis Pauli, manu Baronio ad annum Chiisii 66.
113 EPISTOLJE. II i
et sic ejus fonna triplex triplicem videlur profectuu A gracili longiliidiiie decoratur, sic ex refrenalione
designare, ad quem ex decrelo divinac legis pasloi vohiptalum carnalium decora castitns generalur,
spiritalisjubetur aspirare. Deuique funicutus triplex quae ideo gracilis dici potest, quia ilagraniibus desi-
juxia Ecctesiasten (cap. IV), difficile rumpitur, qui: deriis expetila, abslinenlia, jejunio, vigHHset lubo-
triplex hic profectus lam tenaci connectilur lora- ribus acquisita: mulia denique frequcnlia precum
mento, ul, aul vix, aut nullatenus disrumpalur ira- usuque planius expotita. Nirairum virga materialis
pulsu violenio. Per aculeum, hiijiis virgae casligaiic ad ungttem nnllatenus expolitur, quandiu vemis
designatur, quia terrenarum colluvies voluplatiin floribus vel ingenitis frondibus redimitur, vel succosa
rationis imperio suhjugatur, cum scilicet merabra teneriludine nativi corlicis operilur; sed ciim nu-
sua prselatus mOrtificat, quae super terram vi- dala fueril fronde, flore, corlice, surculis amputatis,
vere perhibentur, quandiu male dedila libertali, politur candor ejus prseferens lypuin castilatis.
lege spirilus non teneniur. De quibus Aposlo- Talis virgula manui pastoris inseritur, cura ei re-
lus 63 ad Colossenses (cap. m): < Mortificate, gendarum animarum cura commillitur, quoe ahraso
inquit, membra vestra quaesunl super lerram : for- corlice nullum offendiculum dat lenenli, ct polilo
nicatiouem, immunditiam, libidinem, concupiscen- candore mysterium insinual intuenli.'Nam et caro
tiam malam et aVaritiam. > Ex his membris velus B quae bysso, purpura, serico delinilur, quae laboris
homo peccati conficitur, qui pulcbre non super cce- impatiens fomentis delicatoribus eniilriiur, quse
lum, sed super lerram esse asserilur: quia eum qui lerrenis immersa nalurales concupiscenlias non
affectulubrico in hujusraodi vilia se dimitlit, solis refrenat, necse a blandimentis carualibus et noxiis
data virtutibus cceleslis conversalio non adiniltil. alienat, profecto aut vix aut nunquam oblinere
Debet ergo velerem horiiinem cum actibus suis, proevalet candorera debitse castitatis, quem exiglt
cum hujusmodi membris suis sese pralalus exuere, magnopere pasloralis excellentia dignitalis. El hanc
et ad exucndum, dignam corporis casligationem castitatem eadera pastoralis excellentia prsecipitur
assnmere: ut, cumillud castigatum el redactum ad sic amplecti, ut ab ea possit non solura non excide-
debitam fueril servitutem, effeclu prospero de vir- re, sed etiam non deflecti, et lianc forliludinem
lute proficiat spiritus in virlutem. « Casligo, ait honcstet mundilix pulchriludo, et eamdem mundi-
Apostolus, corpus meum, et servituti subjicio, ne liam versa vice muniat inflexibilis forliludo. Ideo et
curn aliis prsedicaveiiin, ipse reprobus efficiar virga mysterialis non solum abraso cortice candida
(/ Cor. ix). >Si enim corpus non disciplinae aculeo vel polila, per quod signatur caslitas multo lahore
castigalur, profeclo ipse qui praedicat, reprobalur; et sludio pulsis illecebris camalibus acquisita: sed
et curn forle aliis occasione qualibet aiinunliat longa quOque el inflexibilis invenitur, quia ad perfe-
ver tatem, ipsuin Deus non respicil, cujus vita non cuim caslilatis nonnisi inflexibili longiludine per-
aspicitsequitatem. De quo Propheta : < ^Equitalem, venilur. Quod illa inflexibilis est, caslitalis signa-
ait, vidit vullusejus. (Psal. x). > Videtquidem Deus, tur forliludo; quod longiuscula, signatur iudefessa
id esl approbat sequitaiem, verbosam vero reprobat perseverantiac longitudo, ut juxta Ecclesiastera
falsituiem; et apud quem dignara corporis casliga- < Omni lempore tua sint candida vesiimenta (Eccle.
lionem iiilelligil non versari, suas ab illo justilias IX), > nec audias hoslium irruentium monita frau-
non curat enarrari. < Quare, inquit, lu enarras dulenla. < lncurvare, inquiunt per Isaiam (cap. LI),
jusiiiius meas, et assumis testamenlum meum per ut iranseamus: > Quandiu slal recta caslitatis ct
os luuin? Tu vero odisti disciplinam (Psal. XLIX).> munditise forlitudo, per eam iransire non praevalet
Ne igilur divinus eum senno tam graviter arguat et quantavis hoslium multiludo; scd si illa hlandinien-
accuset, necesse est iterum suam disciplime aculeo tis eversa carnalibus enerviter incurvalur, isla per
configere non recuset, id est assuinpta castigatione eam transiens adepta victoria gloriatur.
lerrenos in sepremat affectus, quibns non oppressis Omni ergo tempore sint pastoris candida vesti-
spirituales non evehilur ad profectus. Premit autem _ raenla, ut nulla unattam recipiat insidiantium ho-
terram suam cum ab ejus voluptalibus diligit absti- slium blandimenla ; qui si forte tenlaverint inferre
nere, vigilias, absliuentiam, jejunia sustinere: cttm lenocinium immundae pravilalis, ille resislat eis
recordatione vel excessus praeteriti vel fuiuri judicii persevcranti fortitudine castilatis. Cujusmodi casti-
frequenter lacrymatur, el in his qtiae Dei sunl con- tatem qua pastores ecclesiaslici decorantur, el
venienler assiduus occupatur. contra hoslium tentamenla forti perseverantia ro-
His qnippe et hujusmodi studiis insolens spiritus borantur, ,in Canticis canlicorum angelicae virtutcs
etnarcescit, qui camali dcdilus voluptati contu.ma- admirantur, el mirantes quac, vel quanla sit,Jnon
ciler insolescit: ipsa eliam carnis concupiscentia inimeiilo sciscitantnr. < Quae est ista, inquiuul, quse .
defetiscil, vel contra spiritum inefliCaciler concu- ascendit perdesertum sicul virgula fumi ex aroma-
piscit. Gum vero caro digne fuerit castigata, elsicul tihus myrrhae et thuris : et universi pulveris pi-
Deo spiritus, sic illa spiritui subjugala : ex ea casti- gmenlarii? (Canl. 111.)>
gatione consequenler castitas orietur, vel potius Virgulaenoniine non incongrue 64 castitas desi-
orta lougunimis et indeficiens producclur. Sicut gnatur, quae coeleslis disciplinae polila rasoiio,
enim de praedicto materiali aculeo surgit virga quae jejuniis, tt abslincntia (enuatur, ut gravi procul
115 PHILIPPI DE IIARVENG ABBATIS BON^ SPEI 110
rcuniate libidinis ahlcgato, ascendal ad cceleslia A i Laro enim quse m praeseiili non consentu huniihaio
pnssu nulla grnvedine rctardalo. < Quae est isla, spirilui condolere, dolorem acternum compellilur
isiqniunt.qtiapasccnditsicutvirgtilafumi? > (Canl.m). suslincrc, quse atilem mcerens nflligente pcenitentia
Et hene, fumi, quia fumus in inferioribus ortum contabescit, exsiccalis viliorum noxiis humorilms
habens ad superiora progreditur; et ldnge laleque poslmodnm pcenaliler non putrescit. Thus vero in
siiiun fundil vel odorem si bonus est, vel fetorem sacrificiis divinis oflerebalur, cum posl excessus
si nialus est. Esl enim fumus malus cujus ignis vanios Deus necessario placabatur, cum devotus sa-
comburil, non illuminat: eiijus fetor corrumpit ct cerdos sese altari praesentabal, el lam pro se quara
allaminal; qui procedens de profunda fornace vi- propopulo preces Deosuppliciterallegabat (Levit. u).
tiomm offocat fauces, nares obturat, excsecat oculos Quocirca per thus, oralionis devotio convenienter
iniquorum. Cujusmodi fumus processisse lcgilur de accipilur, quao de cordis arcano sicul incensura in
incendio Sodomorum, cura vindictam Dcns expete- conspectu divino dirigilur: orans Deum ut coriferat
ret de iniquis moribus perditorum, qui eversi cor- necessarise graliam castilatis, et collatam conservet
porese lubrico voluplatis longe transgressi fuerant suaebeneficio largitatis. < Ut scivi, ait quidam sa-
legitimse lerminos caslitatis. < Inluilus esl, inquit piens, quod aliler non possum esse coniinens riisi
Abraham, Sodomam et Gomorrham, et universam B : Deus det; adii Doniimim, et deprecatus suin (Sap.
lerram regionis illius : vidilque ascendentein favil- vm). > Universus pulvis pigmenlarii, variarum vir-
tam de lerra quasi fomacis funium (Gen. xix). > tulum collcclio cst, quae in mortariolo disciplinae
Hnjtismodi lumus et in Apocalypsi de puleo abyssi sedulilatevbene viventis colligilur et altritione car-
legiiur ascendisse, et obscuritate sua solem et nis et spirilus in subtililaiem redigilur: et quo di-
aerem cormpisse, cum mtilto inconvenientius vcl strictius caro el spiritus alteruntur, el subtiliori
tnlem fumum ptiteus non haberet, vel sallem intra virluluin pulvere perfunduntur. Ex hujusmodi aulem
suas eiiin angustias retineret. « Aperuit, inquit, n-iyrrlia, thure, pulvere pigmentafii preliosum aroma
piiteuin abyssi, et ascendit fumus putei sicut fumus conficilur, unde pedes Jesu vel forle caput ipsius
fornacis magnae: et obscuratus est sol et aer de perungilur; iinpleturque illud Evangelii: < Domus
funio putei (Apoc. ix). > Puteus abyssi vel fornax replela estex odore unguenti [Joan. xti). > Odor
magna , ipsa est exusta profunditas conscientise iste quo domus repleri diciiur, fama esl et opinio
peccatricis quam excital et succendil « favus ilte castilalis, quae doinum, id est Ecclesiam, replel suse
distillans, ul scriplumest, delabiismeretricis (Prow. radio claritatis, cura non solum apud se digna fur-
v), > cura scilicet miser animo voluptatis corporese *' tiludine castilas invalescit, sed ejus eliam fortitudo
siiggesiionibus exardescit, et prorumpens in opera, longe lateque omnibus innotescit. De quo Paulus:
iion Detini, non hominem perlimescit. Fumus aiitein < Christi, ait, bonus ^odor suraus in tfmni loco
putei atit fomacis ipsa est fama, imo infamia tene- (// Cor, u). > Et Isaac patriarcha : < Ecce, inqcit,
hrosn, qua solis et aeris obscuralur species lumi- odor iilii mei, sicut odor agri pleni, cui benedixit
nosa, dum non solummodo ipsum qui praeest sui Dominus (Gen. u). > Quod aulem Paulus vel lsaac
manifeslatio scelcris inhonorat, sed el subjeclossibi, odorem nominal, hoc Scriptura in Canlicis fumitm
difftiso vel exempli vel meriti contagio, decolorat. appellat : < Quae esl ista, inquiens, quae ascendit
Sol quippe si defoecaloradio sui luminis iliucescat, sicut virgula fumi? (Cant. in.) i Virgula fumi casli-
ab eo lumen aer accipit ut diescal; si vero nubiloso tas est.boni odoris, honoeopinionis, bonocfamae,quoe
velaniine illius facies obtegatur, aer procul dubio castitas, vel cujus odor el fumus castitutis, ascendit
nocliirna caligine tenebratur. Sic et praelali tam vita el provehilur in conspeclu divinae liiajestatis, cer-
quain doetrinasi digno radiaverit lumine sanctitatis, tiimque est ipsam caslitalem Deo nequaquam displi-
subjecius pupulus opportuno perfunditur inunere cere, cum et ejus fumus, id est opinio, invenintur
claritalis; si autem ille fuino lurpitudinis denigrc- 65 non mediocriter complacere. De quali fumo
'
scit, et iste consequemer interpolalione vcl ingrala, nJonnnes in Apocalypsi : < Ascendil, inquit, fumus
vel forte placila tenebrescit. Ne igitur fumi hujus incensorum de manu Angeli coram Deo (Apoc. vui). >
illa csse in Canlicis virgula puiarelur, quae profectu Angelus in Scripturis nonnunquam sacerdos accipi-
iniiifico, de deserto ascendere perhibetur, cum lur, quia Dei nuntius in lerra sacerdos eflicifur,
dixissent admiranles: « Quae esl ista quae ascendit, dum uiissus ad liomines divinam eis annuiiliat vo-
de deserlo sicul virgula fumi (Canl. III)? > adjunxe- lunlalem, et lam verbo quam exemplo lenendam
ruiil cujusmodi fumi: « Fumi, aiunt, ex aromalibus, cis prsedicat verilatein. Unde Malachias prophcta
myrrhse et thuris, et universi pulveris pignientariii (cap. n) : < Labia, inquit, sacerdotis cuslodiunt
(ibid.). > Bonus fumus qui ex aromalibus procedil, , scientiam, et legera requirent cx ore ejus, qtiia
ex aromatibus, inquam, myniioe et ihuris et uuiversii Angelus Domini exerciluum est. Quod »i An-
pulveris pigraentarii. Myrrha mortuorum corporai gcltts , propheta perhibente, sacerdos debet dici,
condiunlur hujusque beneficio condimcnti r.ulla pu- cui lcstimonio digna refragatione non polest, con-
tredine corrumpuiitur; et ideo per illara non incon- trndici, quanlo magis ille, qui honore praela-
grue carnis casligatio designatur, merito cujns ipsa\ lipnis prsc cseteris sacerdolibus insignitur, cujus
caro ab acteriiadaiuiiationis putredinc conscrvalur. doclrinae ct impcrio a cselcris sncerdotibus disposi-
117 EPISTOLJE. m
tione divini ordinis obeditur; percujus ministerium A tunc pulchra est, et pulchra veraciter affirmattir,
sacerdotes alii consecrantur, benedicitur chrisma , cum suae claritatis, id est debitsc charitatis velut
quo nati sub peccato adjustiliam renascunlur?Cu- diademate coronalur. Isla charitas cujus uucus ille
jusmodi Angelum profecto angelica decet vita mun- typus est et figura , clarilas est virtutum nullo tcm-
ditiae privilegio dignis virlulum meritis insignila , pore desitura ,,quia charitas nunquam excidit apo-
ne si ab illo qui eum fecil Angelum, vivendo per- stolica perhibenle Scriptura, sed hic habet iniiium,
versius avertatur, more illius prioris aposiatae, de consummalionem in coelestibus habitura (Rom. vm).
Angelo in Satanam converlalur. De manu autem Qui ergo pastoralem inanu virgam vel bacuhim vutt
Angeli secundum Apocalypsin fumus incensoruin tenere.qui htijusniodi dignitaleni vult inconfusibi-
ascendit coram Deo, cum devola conversatio sa- liter oblinere, ejusdem virgse forinutam debet dili-
cerdolis et fama ejus commendabilis placet Deo, gentius inlueri.etad ejus myslerium non soltim
cum devotionis ejus circumquaque bona opinio di- intellectu , sed eliam efleclu operum promoveri.
vulgatur, et non tam praedicatio quam laudala con- Memhra sua quoe sunt super terram aculeo casti-
versatio ad bene vivendum caeteros exhortatur. get abstinendi, corpus ei aniinum castificet ri-
Ilnjus fumi virgulam angeiicao virlules , ul diclum gore continendi : Deura sibi allicial aduncalo
est, in Canlicis admirantur, et de ejus ascensu, id B affectu diligendi. Si vero iion temierit lnijusce regtt-
est profeclu, mirantes gratulantur, cum sacerdos lam sanctilaiis, profecto privahitur ipsius nierito
insignilus pastoralis infula dignitatis, intus cordc, dignitatis; et juxta supradictum Boetium ipsa eum
foris manu lenet inflexibilem rigorem castilatis. dignilas indignum oslentabit, el ipse digiiitniem
Sed quoniamiiulla virlus obtinel meritum per- juxla Tullium deturpabii. Sicut enim Boetius (ii) :
feciae sanclitatis, nisi forlius protegalur adjunctse < Collala, inquit, improbis dignitas non modo iion
supereminenlia charilatis, recte virgae pastorali, efficit dignos, sed prodit potius et oslental indi-
quse, ut dictum est, designat castilalem, uncus gnos; > sic el Tullius de Csesare loquens : < Dum
superponitur figurans charitatem. « Adhuc superc- quosdam, ait, magis ornare voluit, non illos Iio-
ininentiorem viam, ail Apostolus, vobis demoiislro : neslavit, sed ornaraenta ipsa turpnvit. > Quo-i
< Si tradidero corpus meum ita ul ardeam, charila- utruinque velim ut devites summo studic , siimma
tejn autem non habuero, niliil inilii prodest (/ Cor. cura, ne et lu dignitati et ipsa libi sil dignitas
111).i Multa quidem carnis casligatio eliam apud nociiura, el utriusque vestrum irreparabilis sit
cihnicos invenilur, et eorum conversalio rigore jactura. Et Ecclesia conqueratur sub lali principt.
caslilalis nonnunquara inflexibililer insignitur; sed -, ruitura. Salomon dicil: « Regnantibus irapiis ruinas
quia de virlute castitalis, charitatis non proficiunt homiuuni (Prov. xxvni). > Et infra : « Cum imp.
in virtutem, eadem ipsa eastitas illis non sufficitad sumpserinl principatum, geinet populus (Prov,
salutem. Pulchre igilur virgaepaslorali superponitur xxix). > Sed qiiis ego, ut vel arguam vel doceam ,
uncus ille qui eidera virgae cohaerens aliquantisper vel saltem suggerendo commoneam pastorem ecclo-
in altum protendilur, et inflexus capite arcuato in siasticum 66 el doctorem, cum ego iitlimum con-
seipsum ita revolvilur, ut cum incurvatiorie sui deor- vivii locum, ille calhedrara obtineat,diguiorein : ego
suni ejiis summitas, adducatur, facto gyro sursum latens in angulo nihil aliud debeain quam silere, ct
versus Uerum eadem reducatur. Hscc est illa cha- sub umbra silentii me docibilem majoribus ex-
ritas quse diligens profeclo diligitur, quse Deum sibi hibere?
attrahit, et a Deo sursura retrahituf, per quam sibi Cseterum, qui multum diligit, veraciler experilur
caslitas superiorerii Deum inclinat et adducil, et quia multa dileclio, quid, velquanlura debeat, non
eahi adducentem Deus ad seelevat et reducit. Unde meiilur, et quoniam judicinm impatiens amor ne-
et ipse ait: « Egodiligenles mediligo (Prov. vm); > scit, profeclo intra metas debitas facile non quie-
hoc esl ego attrahentes me atlraho. Et per Jere- scit. Prorumpens igitur, quod aut nullatenus eflicere
remiam (cap. xxxi) : < In charitate, ait, perpetua Dpotest, sperat, et cum multo repellatur obice,
dilexi te : ideo atlraxi le miserans. > Et illa qu;e in tamen improbus perseverat, ejusque affeclus a pro-
Canlicis diligebat: dileclo suo suppliciter aiebal: posito non laxatur, quamvis eum effectus operis
< Trahe mepost te (Cant. i). > Ista dilectio caslita- non sequatur. Unde si quis praesentem forte legens
tem reduil ulilem el Iionorat, isla quidquid boni epistolam indignatur, quod tanlillus homuncio lan-
agitur ad unguem meliorat, virlutumque caetera- lam cxcellenliam sic affalur, inde frenum indigna- •
rtim catalogus non assequilur pulchritudinem de- tionis suse inoderatius 1, ut cxistimo, retinehit,
bitaesanclitatiSjSi non fuerit insignilus hujus diade- quod adversus quem evidenter succenseat non ha-
mate claritalis. Unde Scriplura divina : « 0 quam bebit. Cura enim scriptoris nomen non invenialur
pulchraest, inqnit, casta generatio cum claritate scripturae hujus titutus designare, dubius eril lector
(Sop. iv). > Casta generalio recte carnis integrilas cui eam dcbeal specialius assignare; et revera ab
nppellatur, quae de corporeae castigalionis actileo ignorante non potesl ralionabiliter conlrndici, quin
lanquam de radicc virgula generatur, quaenimirum id quod libi dico, el alter dicere ct aileri possit

(41) Libro n, De CODSOI.


Philosopliiaj, prosa 6.
110 PHILIPPI DE HAUVENG ABBATISBON^ SPEI 12!)
dici. Si aulem vcl quolibet alio revelanle, vcl A mandari scriplo diligenlius impefavit : < Seribe,
ineipso forsitan non negante id libi yeraciler esse ait, Beali raorlui qui in Domino moriunlur (Apoc.
diclum inlelligis, et intelleclum diligis, quseso, ut xiv). >ln quo dicto etsi solos marlyres noti nllemlit,
quamvis more divilum pluribus occuperis, tamen eos tamen procul dubio comprehendit; ct sic dc
cum aliquando fueris vacnus id non solum legere, illis principaliter est loquendum , ut tamen non da
sed el relegere non graveris, quia Icclio parum caeteris penitus sit tacendum. « Beali, ait, mortui
vcl nihil prodest prima sialim facie fastidila, prod- qui in Domino moriuntur. > Mortuorum alii beati;
est autem plurimum si placuerit decies repetila. alii non beati, beatorum vero alii marlyres; alii,
Sed jam forle verbosus tibi videor exstitisse, et ut quidam aiunt, non martyres. Martyr verbum
epistolse proposiium in libelli magtiiiudinem con- Graecum est, et lalino eloquio teslis inlerpretalur,
verlisse, cum epislola gratam exigat brevilalem, et cum eum qui martyr esl leslem posset usus lo-
iste vero jam libellus prolixam oblineat grandita- quentium appellare, verbum tamen Graecum lati-
lem. Super quo eiiam mihi, ut existimo, venia nitas maluil freqticnlare, ut eo verbo testis ille 67
debet dari, quia scatebat animus paulo diulius le- proprie designelur, qui Deo testimonium perhibens,
cum fabulari; et rum tuse praescntise mihi copia non pati lnortem in ipso testimonio el propter ipsum
'*
daretur, elegi ut vel absenti mea parvilas liberius teslimonium non verelur. Teslis est qui aliquid
loquerelur. Cui loculioni hoc uliimo versiculo cal- aitestalur cujus (eslimonio verum esse quod verum
cpni ponara, libique occupalo productiorem legendi est, vel falsum esse quod falsum esl, aflirniatiir;
sirciiiam non iinponam : Paralus Deo quantura et tamen non omnis, qui hoc agit, matiyr iiuer
potero gralias exhibere, si tuse majestali merealur ecclesiasticos appellatur, sed lantum qui propter
liaecallocutio complacere. Vale (42). Deura id facere, el inter faciendum, illalam morlem
EPISTOLA XIV. perpeti comprobalur.
PIIILIPPlAD IUDLLPIIUM. Nemo enim perfectius, nemo evidentius cognosci-
Proeclare e mutiiplici morte tl martyrio pltt o- tur veritaii testimonium perhibere, quam qui in per-
sophalur. hibendo, mortein cogitur sustinere, dum praesente
Nonnullorum est ut cum loqui non noverint, ta- illa, jam falsa exislimalio seductse conscienliae non
cere non vuleani. Cujnsmodi stultitiam alii perhor- blanditur, sed in secrelo cordis ipsa rei verilas in-
renles, plerumque in illius cantoris Tygellii perli- venilur, et manyr veraciter quantum velit quantura
uacern vergunl duritiam, qui nunqiiam inducebut valeal experitur. Aliquando quippe qui, afflaliis su-
rnimiiin cnntare rogalus, injussus canlabat (42*). p' perna gratia Deo satis devote famuiatur, et in cjus
Sic juxla poetam in vitium ducit culpae fuga ; et ab servitio se fortem esse et stabilem arbitralur, agit
utroque lapsu nisi prudens el foriis animus non magna, majora spondet, propositi salis promptulus
declinat, et felix ille qui ad nculriim se inclinat. exsecutor, sed quandiu pax arridet, nec adhuc im-
Ciim cgo aliquando apud le et postmodum tu apud minet persecutor. Si vero turbata serenitale vclut a
me liospitareris , rogasli, etjure hospitalitalis exe- regione deserli intonel venlus furens, si fulguraiis
gisti, ul de quovis marlyre vel de martyribus tibi ignis desaeviat, non illuminans, sed comburens : si
nliquid scribercra, tanquam et ipse non legeris secet, si urat, si ad morlem perurgeal malitia perse-
agonem illorura plenum laboribus el sudore, et quentis, non resislit, non obsistit raens invalida pa-
coronam (riumphalem gloria prseditam et honore. lientis, sed pressa et oppressa quodam carnis amore,
Quod cum prima facie recusarem, et me utpole et mollitie nalurali victa, cedit et recedit non ju-
neque sciotuin, neque ad hoc vacuum excusarem : vanle gratia spiritali. Quos igilur scrulator cordium
tu pertinaciler multiplicatis precibus institisti, et, Deus sic intelligit iofirmari, et tamen sua, quae multa
ut tandem loquendo oslcndar insipiens, precum in- est, gralia vult salvari: eos non sustinet premi gra-
siantia coegisti. Unde si ouid dixero quod dignum vius a tortore, donec reddat forliores donalos gratia
vel utile debeat judicari, non labori meo, sed tuis D largiore. Legisti (Joan. xni) quia Pelrus ocsliniavit
arbilror merilis assignari. Si autem desiderio luo el spopondit fortem et stabilem se fulurum, et pro
inventus fuero insufliciens, non mireris, el sperans Magistro suo suani animam posilurum, nec eum
forte grandia , invenire minima non graveris : sed ullo pacto, etsi mori oporteal, negaturum; el tamen
iu volenti nec valenti veniam discas dare, illud imminentepersecutore, nonest quod promiseratexse-
poeliciim tanquam propheticum memorare. culus, sicut Magister, qui raelius eum novil, fuerat
Quodqueparum novit nemo docere potest (43). prpelocutus. Aflirmante autem Petro : Simililer, a:t
De martyribus loculurus, nit in praesenli aptius evangelista IMatth. xxvi), el omnes disciputi dixe-
mihi videor inveuire, quod exordio hujus opuseuli runt, et tam de illo qnam de illis.rclicto, inquit, eo,
pnssit vel debeat convenire , quam quod Joanni vox omnes fugerunt (ibid.). > Quos Magister bcuignus,
divina ccclitus nuntiavil, el, ne forte excideret, qiioniam ad sufferendam pro eo mortem adhtic in-

(42) Eumdem Philippum hujus doclissimse epistolse Duaei, 27 Sept. 1617.


aucioiein esse, qui est et praecedentiiim , slyius el (42") Horat., 1. i, Sermonum, salyra 3, vers. 1.
cruditio manifeste loqiiimlur. Quod alteslor, qui cns (43) Ovid., lib. n Trislium.
altcnle lcgi, Franciscus Silvius S. Th. D. el prof.
121 EPISTOLJE. 122
validos pervide.bat, et tamcn eos salvare sua graiia A besdeChrislo: < Videmus Jesum proptcr pnssionem
disponebat; eis pcrseculor, etsi liraoris colaphum, morlis, gloria et honore coronatum (Hebr. n). > Et
tamen morlis mailetim non incussit, quia illius im- de Martyribus : « Beati, ait, qui pcrsecutionem pa-
petum iste voce potentissiraa rcpercussit. < Quem tiunlur propler justiliam (Matth. v). > Quod licet
quaeritis, inqtiit? At illi: Jesum Nazarenum; Et ille: de omnibus quos in Christo vivere constat, possit
Si me quaerilis, sinile bos abire, ul impleretur ser- iulelligijuxtaillud 68 Aposloli: < Omnes qui volunt
rno quem dixit: Quos dedisli mihi non perdidi cx pie vivere in Christo Jesu, perseculionem patiuntur
cis quemquam (Joan. xviu). > Vult secretorum con- (// Tim. m); > tamen aposlolis specialiler loque-
scius Mngister, secum discipulos non leneri, non ad balnr, quos ad patiendum propler juslitiam horla-
mortem subeundam ingravcscenie malitia perurgeri, balur : et ut seipsum eis possit exemplum eflicacius
ne si tempore immaturo, mortis inslaniia depriman- cxhibere, sicut pro eis, sic eliam coram cis illalam
tur, quia nondum pro Domino, cousequenier nec in morlem voluil sustinere. At illi verbo hujtis et exem-
Dominomorianlur. plo evidentius informali, et interna spiritus gralia
Quod si in Domino non essent mortui: non essenl postmodum abundaittius roborali: omnes marjyrium
beati mortui. Nondum quippe illos divina graiia ad sunt perpessi sicut diversis locis et temporibus su-
hoc roboraverat beneficio pleniori, nt constaiiles B perna eisprovidenlia prseparavit, illo taiiiiiin exce-
spiritu, propter Christi testiinoniura vellent mori: pto, quera ab eis maligna proditio separavil. Quam-
el ideo si neganles et refugae inanu perseqLeiiliiiin vis et ille ductus pcenilenlia sibi perditus intulissct
interirent, non salvari mererentur procul dubio sed et morlem gravem, niorteni nefariam pertulisset;
perirent. Ut igitur sermo quem de illis non perden- sed quiaChrisii amoreni el testimonium nonattendit,
dis dixerat, impleretur, refrenalo perseculore, cum exosus vitae hujus praesenliam laqueo sc sus-
illorum quispiam non lenetur : sed pro salvandis pcinlit; hion marlyrium perlulisse, sed hoinieidiiiiu
illis prior elegitipse mori, ut poslmodum facli fortes perpelrasse creditur sceleratum, et reus mortis
idemreferant Salvalori.Post mortemenimejus lanta Chrisli, sui quoque, quod est nequius, incidit in
illispiritusgratia sunldonati,ulanteregeseiprsesides realum. Unde constat verum esse qtiod aiunl, quia
perhiberent lestimonium verilati: et pro luenda illa, marlyrem non pcena facit sed causa; quia videlicet
non sotura quoevisdiscrimina jam suflerrent, sed et marlyr non est omnis qiiem petivit gravis occasio,
uiente inconcussa mortem inferentibus se offerrent. sed cujus passionem sana commcndal inleniio (44):
Multis itaque et variis passionibus sunt affecti, et qui sibi ullo modo inferre morlem ultimam non
ul Magislro expressius responderent, pro eo ad ulti- prsesumit, sed illalam ab alio, lanquam levaiis iu
muin iiiterfecii: et quia non morle propria, sed vio- ccntummanibus sic assumil, ut lota sit ejus intenlio
lcnlia nialignantium intererapli, nullo jam dubilante ei solummodo complacere, quem novit manyribus
tesles verej id est maiiyres, sunt inventi. In quo salulari gratia praesidere. De qualibus Joannes :
martyrio, volunlali persequentium, non viiihus cor- < Yidi, ail, sub altare Dei animas iuterfecloram pro-
poreis, sed virtiite spirilus resliterunt, el indeflexa pler verhiira Dei el lcslimonium quod hahebanl
meiiteusque adeflundeiiduuisanguiiiem perslUerunt: (Apoc. vi). > Non omnes igitur inlerfecti, sed proptcr
quo effuso non vicli, sed viclores novo genere judi- Dei verbum et lesliraonium interfecti, martyrio vel
cantur, et merito viclorise, honore et gloria coro- martyrii praemio coronantur, et beali, quia sic in
nanlur. Nimirum ab antiquo, si betlura inter adver- Domino mortui, praedicanlur. Ad quam beatiludimiu
sarios lemporaliter inealur, qui supersles hoslem oc- Christus, ut dictum est, discipulos invilabal, cum
cideritj viclor sine dubio prsedicatur : et mamis oc- bealos eos qui paliunlur propter jusiiliam aflirma-
cisoris palma viridi venuslalur, caput vero corona bat: cosdem sciens et accepta majore gralia perse-
aurea disliucla gemmulis onustalur. E contra, in cutioncs aequanimiter perpessuros, et merilo patien-
inariyrio, qui carnem spirilui, futuris praesenlia lise ad promissoe beatiludinis gloriam pervenluros.
noii proponit*, qui, miiias minis, verberibus verbera f. Ex liis enim quos ad salvandum ei Paler dedcrat
non reponit; qui occurrente gladio, devotam patien- qttempiam non amisit; quia occidi eos immaliiro
tiara aiiteponil; qui urgente adversario, tandera ani- tcmpore non permisil: et nequam ille prodilor nou
main suam ponit: iste victor judicio sane sapientium ei procu! dubio datus erat, quod etsi primo laluit, rei
invenitur, et non palma, noii lauro, non gemmis, exitus evidentius asseverat.
aon auro, sed oeternaeglorise priemiis insignitur. Caelerum eos quos novit sibi datos, sua gratia
Qtiod ergo legis super caput maiiyris, vel Chrisli conservavit, quibus lamen amarura caticem quem
vel alterius poni coronam, vel auream, vel de lapide prior ipse biberat, postmodum propinavil: cum sci-
jnciioso, non de terrena materia, quam stercori licet ad bibendum eos processu temporis fortes vidit,
Paulus comparal odioso, sed de relributionedictum quibus sicut martyrium, sic et martyrii prsemium
esi, quse pcrfecta et integra et desideranda snper non invidil. Solus Joannes, qnem prse caeteris Chri-
aurum ellapidem avari judicio preliosum, principale stus creditur dilexisse, in pacis gremio animain di-
mcntis ejus reddit passionis merilo gloriosum. Ha- citur reddidisse, et cum omnes reliqui manum per-

(41) Augusiinus in scrin. dc 8S. Gervasio et Protasio.


125 PHILIPPI DE HARVENGABBATIS BONJE SPEI 124
tulcrint occidenlis, hic descendens in tumulum, in- \. ram, ad sinislram alius residere, forte ut sic vide-
slar obiit dormienlis. Quod faclum arbilror, non ut renlnr velul prsecipui caelcris praesidere; ille staiim
tanquam infirmiori Deus parcens et miserans pro- quod postulaltisfiieratnon spopondil, sed imperilam
videret, vel lanquam minus grato majoris praemii juvenum relundens superbiam sic respondit: < Pn-
gloriam invideret: sed in hujns quieto fine quietem teslisbibere calicem quem ego bibiturus sum? At
conlemplantium voluit praesignari, quse morte non illi: Possumiis (Matth. xx). > Nulli dubium quin ca-
laeditur, sed felice vclut somno gaudet suaviuscon- licis nomine signet poculum passionis, quo potari
summari. Quam nimirum Christus recte prse caeteris sustinuit ad tergendas nostrae maculas luvionis;
diligere perhihetur, quia minus diligil quidquid ma- quod elsi noslra in eo visa est infirmitas abhorrere,
nere diutius prohibelur : prohibelur autem manere tamen inventus est promplus ei spiritus adgaudere.
jtisti labor el afflictio lemporalis, manet vero et De quo in Evangelio : < Paler, inqnit, si possibilc
pcrmanet menlis quies et contemplalio spiritalis. est, transeat a me calix iste (Matth. xxvi). >El ile-
Alioquin non esl credendum quod Joannes pro Chri- rum: « Pater, si non potest hic calix transire nisi bi-
slo vel nolucrit, vel non valuerit mortem pati, et in- bam illum, fiat volunlas tua: Spiritus, ait.promplus
sufliciens fueril perliibere, non tamverbo quam facto esl, caro aulem infirma (Marc. xiv). >
leslimonium verilali, quia eisi tenlo Christo relicta " Istum calicem passionis, lam Joannes quam Jaco-
sindone nudus fugit (Marc. xiv)(45), tamen post ac- bus se posse bibere responderunt, et cum Pclro
ceplum in Hnguis igneis Spirilum (Act. n), nunquam voce prompla poslmodum spoponderunl; eosque in
ininas persequenlium subterfugit; sed prompta vo- praesenti Christus evidenler non arguil ut mentitos,
Iuntate oblaliisperlulilcrucinius, feslinans admarly- sed a praesumplione revocans doctor bonus erudit
riumtanqiiamadepuIasinvitalus.Undehabes: ilhant imperilos. « Nescitis, ait, quid petalis. Sedere ad
gandentesa conspectu concilii, qiioniam digni habili dexteram, vel ad sinistram meam in regno meo nou
sunt pro noraine Jesu contumeliam pati (Act. v). > est meum dare vobis, sed quibus paralum esl a
Gavisus est quippe Joannes cum in facie principum Patre meo (Maiih. xx). > Ad obtinenduin quod po-
verhum Dei cum fiducia loqueretur (Act. iv), cum stulant adliuc eos idoneos non altendit, et ideo prsc-
pro eo lam verba dura, quam duriora verhera pate- posteros juvenum impelus reprehendit, qui anlea de
retur, cum ea quae de Chrislo audieral el viderat, percipiendo praemiocertam volunl fiduciam sibi dari,
jnra non poteral silentio praelerire, Deo magis quam quam ad illud digria lima et labore sludeant prae-
hominibus eligens ohedire (/ Joan. 1). Gavisus cst parari, cum illa regni sessio non admittat lemere
cum in ferventis olei dolium milleretur, cum in _ praesumentes, sed affliclo corpore ethumiliaiospiritu
Palhmos insula exsulandi gratia tenerelur; cum de- promerentes, de quo promerendo cum responde-
nique nulla ei passio ad fuluram gloriam condigna rent: «Possumus, > Chrisius futuri cognitor non ne-
vidcretur, et ei mors' qttam vila longe pretiosior gavit, sed illos bibituros, eura de quo sermo est
haberclur. Unde colligitur Joannem quoque a mar- calicem, aflirinavit; et sicut a bibendo non Jacobum,
lyrio nequaqunm relaxari, vexalum et afllictummar- quem Herodis gladio legimus occidisse (Act. Xu),
lyrii procmio non fraudari; qui, etsi diem ullimam sic nec Joannem exclusit, quem iu pncis gremio
igne vel gladio non finivil, lamen eum iniilla et diximus obdormisse. « Calicem, inquit, meum bihe-
varia tribnlalio sic altrivit, ut omnibus pie atlen- lis (Malth. xx). > Non dixit: Calicem meum bibes,
dentibus vera sit ccrliludo, quod ei ad complendum ut allerum eorum inieljigere nos moneret, el recepto
mariyrium, ncc forlis palientia, nec defuerit patieus Jacobo Joannem a bihendo calice removeret; sed :
fortitudo. Quem autem divina aequilas reddidit sic < Bibelis, > inquit, ut pariter Joannem et Jacobura
affectum, et dc virlule provehens in virtulcm dedu- oslenderel bibituros, el pro Chrisli nomine passionis
xil ad perfeclum ; licet manu persequenlis non no- amaritudinem perpessuros. Quem elsi constal in hoc
veriraus inierfeclum, lamen ejus promptam volun- illis asserentibus consentire, lamen^si advertas,
laiem convcrtit in effecium ; et tn secreto suse scien- D videtur in aliquo dissenlire : cum illi quando prcme-
tise quod humano inlellectui videlur inaccessum, renlur infirmitatis onerenecdum possenl, isleautem
nisi forle cum adjutus gratia, mentis rapilur iu ex- perfeclius noverit quanlum possenl. Cum igitur voce
cessum ; illum virtutis merito suum marlyrem novit prompla et corde justo amplius pracsidenti respon-
esse, et sicut Apostolis sic dedit et martyribus in- derent illi fralres, possumus, ae praesenti: Chrislus
tercsse. Quod in Evangelio (Matth. xx) ipse Chrislus subinlulit : « Calicem quidem meum bibetis, > asse-
visusesliniimare.cumJacobum etJoannemhabentes rens hoc fultirtim, et neulrum fratrera modo posse
zelum , sed non adhuc secnndiim scienliam, vo- bibere, sed polius bibilurum. Neque enim dixit :
luit informare , ul ejus magisterio fratres pru- Calicem quidem meum potestis bibere, quod eorura
dentius 69 eruditi, ad promerendum quod opta- posse sestimatio praesidebat, sed : < Bibelis, > ait,
hnni redderenlur eflicacius expedili. Petenlibus enim quod melius ejus scienlia praevidebat, quia nondum
illis ut concederentur in regno ejus, unus ad dexle- ad bibendum illis fortiludo convehiens prseslo erat,
(45) Similia habet et alias. Quidam negant ipsum 1.vi. Expos. 1.1. Regum, c. 2 ; Chrysologus ser-
adolescenlcm de quo Marcus c. xiv, v. 51, fuisse mone 78, cum Beda iu Marcum, opinanlur fuissc
Joaiincni, atlamen S. Gregorius I. xtv Moral.,c. 23 Jouniiera eva,ngelislam.
125 EPISTOL^E. 126
qtiam Itittiram polius ipse auctor liujus muneris j jnstiliaj lempornliter tribtilaniur, parati magis niori
is A
asseverut. quam a recto proposilo deflectantnr. Quos parutos
Constat ergo illos calicem passionis bibisse, et«t quia omnes solns scrutaior cordium Deus novil,
quod nondtim polerant, processu lemporis potuisse; eoruni autem plures noster catigantium oculus non
queni, clsi qii&ndovel quomodo Joannes biberit nos is cognovit : eos prnccipue, eos quasi proprie martyrcs
nescimus, cui a perseculore inferri mortem ultimara n appellamus, quos non solnm morluos in Doniino,
non aiidimus; ille laraen cujus non verbum, nonn sed occisos pro Domino nequaqtiain dtibiiamus : a
scientia fallitur, veraciter deprehendit, adversnss qtiorinn tamen tam numero, qtiam meri.o, non
cujus tcstimoniuin, qtiisquis invenitur recte snpere,:, Mnriam, non Joannem qoisquam recte sapiens sepa-
non contendit. Sic et.Mar.iam Virginem marlyrcmn ravit, quos pcrtulisse marlyriura non lam vulgaris
esse dicil, qui non conlentiose auctorilnti Evnnge- :- asserlio, quam evangcliea lectio praedic.ivit; reliquos
licae conlradicit, cuin prsediela et scripta sit illaa autem omnes quos merilorum excellentia novimus
senlenlia Simconis, quod illius animam periransirett coruscare, et procsentem viiam in pacis gremio ter-
i minare : quia dignae confessionis qnam ultimoe pas-
gladius passionis : « El luam, inquil, ipsius aniiri:;in
pertransibit gladius (Luc. 11).> sionis titulo clariores, consueliido eeclesinsiicn dis-
Si inartyr est cujus carnem transit gladius cor-. B " cretos a martyribus norainat confessores. Qui eniin
poralis, quis negel esse marlyrem cujus aiiimum! fixa meiile qua? sunt Dei profiieiur, Deumque lau-
vcxal el quasi exnnim.it Iribulatio lemporalis, ciini) dubilera quadara vivendi excellentia confilelur : ciiin
multo sit acerhior passio, qua vexaiur animus natu- tnndem in pace Ecclesise diein ultimum claudere
raliler inunortalis, illa, quam suslinet caro cito) comperiiur, rccte confessoris tam nomine quam me-
dcficiens et mortalis ? Plerique etenim lam incon- ritis insignilur. Verunilameii sicul agonem marlyris
solabititer conlrislantur, lanlo dolore, tanta miseriaj ornat confessio, sic et confessor suo quodam non
cruci.mtiir, ut cum suo cruciatui non possint reme- caret raartyrio, dum nullus in hac vita concedit ,r
dium adhibere, magis diligant mortem carnis, qiiara) meritis clarioribus elucere, qui praesenles molcstias
prsesenlem angariam snslinere. vel non vult vel non praevalet sustinere. Ut enim de
Cuni Maria videret suum et Deum et filium injuste> aliis taceam, nunquid non cuidam mnrlyrio sunl
jiidicari, opprobriis, irrisionibus, sputis, colaphis addicti, qui profilenles vcl Auguslini eanonicnm
uagellari, manus et pedes clavis, latus lancea perfo- vel monnchicam rcgulam Benedicli: snb-pastoris
rari, exlensum in patibulo morte turpissima con- virga el baculo una velut claiiduniur officina, et ad
demnari, quis penset mater affecluosa quaniam in, Q nultini impcrantis coercentur claustrali disciplina?
animo lulcril laesionem, quo aflcclu ad cor suum, Expcrimenlo nosti quam dura clouslrales in coi,-
retulerit lilii passionem ? Adeo invenln est mater clavi obedienlise paliuntur, renuiiiiantes proprioevo-
pro fiiio doluisse, ul quod in came filius, credenda, luntali quantis molcstiis quaiiunlur, qui, elsi non
sit maler in animo pertulisse, eique non clavorum, statim violenta rnaiiu carnificis nccidunttir, tnmen
scd dolorum spicula sunt iufixa, et ipsa cum filio, quotidie pro Chrisli nomine inoriuntur. In persona
vivens cum morluo crucifixa. Exislimo quia cum qtiorum Propheta : < Propter le, ajt, morlilieaniur
in conspectu malris lilius in pnlibtilo morerelur, tota die (Psal. XLIII). > Et Paulus dicit : < Quolidie
si eidem malri optio donaretur : jnallet cito mbri- morior fratres (/ Cor. xv). > Hocattendens ccelestis
tura corpore cruciligi. quam victura diutius in animo praeco, ut diclum esl, non occisos, sed moriuos in
sic aflligi. Quis ergr dubilel eam marlyrem cxsti- Dominobeatos prsedicavit, in quo nostfis clanslia-
tissc, qtiam sic invenilur dolor inlimus afflixisse, libus oblinendsebeaiiiudinis spem donavit: qui dum
quam secuit et pertnnsiit tribulatio districtior sublato carnifice quasi vivere conceduiitiir, quotidie
omni serra vel gladio bis acuto, (ilio moriente, et morle salis misera, sed plane salutifera moriunlur.
ab omni velut ope m.iserabifiter destittilo? Qtiod Qusemors cttin a Domino raedicinaliter inferntur, et
attendens Siincon : «Tnam, inquit, ipsius animam pD ab illis aeqno animo, juvanle gralia, sufferatur :
pertransibit gladius. > sufferentes taboriosn quidem via ad aliam mortcm
Hle eliam qui per Spiritum sanclum misSsecano- ducit, quae laborem jam (erminnns ad bcaliludineiu
nein erdiuavit, et Mariain et 70 Joannem esse introdueit. Est enim non una vel eadem mors juslo-
martyres latenler aflirmavit; dum in Cainlogo san- rum, sicut nec unn vel eadem injustorum; de qun-
cloriun, uhi non nisi martyres, memoravit, et Ma- rum ad prsesens loqui distanlia alienura aproposito
riam prae caeleris, et cum cseleris 'Joannera nomi- non habetur, si tamen tibi seque scienli longum et
navit. Denique luus ille Gregorius cura de malre :superfluum non videtur. Cselerum plerique sicut li-
septem fratrum devote et meraoriter loqueretur, I
benter audiunt inaudila, sic nonnunquain reduci
qtioc filios invitasse inler manus persecutorum ad igaudent ad inenioriam et andita : nec gravat eos
constanliam fidei perhibetur : quia niorles omniura Ifrequentius id audire,quod, quia necessarium, riie-
sola in animo loleravit, eam, sicttt nosti, plusquam moriter I voluntscire. Mors, alio nomine, dici transilus
martyrem appellavit. Unde constat quia non solum potest. ) Est enim mors transitus qtiidam de nlio a I
ilti recte marlyresexistimantnr, qui nianti occisoris aliud ; ; non quod mors omnis de alio transiens a I
diem uliiinum claudere comprobanttir, sed qui nmore aliiid : judicetur, sed quia omnis moricns transire noi»
42T PHILIPPI DE HABVENG ABBATIS BON45 SPEl 128
incongrue perhihetnr. Aliquando quippe sive limen A j ve copula, iinllus nisi concupiscenlialiter gigncrctur,
ostii, sive alveiim flumiuis transimus, el lamen mori et genilus per peccatum nonnisi peccato mortuo
non dicimiir, ne cum hoino in eodem slatu nunquam nascerelur. Quod asserens Prophela: < In peccaiis,
permaneat, sed instar floris egrediens velul umbra ait, concepil me mater mea -.(Psal. L). > Proptei
lenis perlranseat : in hac vita jam non vivere, sed quod abolendum Deus tandem voluit hiimnnari,
mori poiius asseratur, et vita falso vita, vero auiem circumcidi carnem suam, aquae lavacro baptizari:
nomine mors dicalur. Quamvis hoc ipsum salis con- luso mori saiiguine, sepullus suscilari, ut poteuli
grue posse dici nonnullis videalur, ut scilicel homo sacramento mundo remedimn largiretur, et lex
non hic vivat, sed magis moriaiur, dum quidquid justa sed noxia, justiore miseiicordia solverelur :
lcmporaliter agil, conslcl procul dubio pertransire, non tamen ut nascentibus mors ingenita non incs-
cl transeundo cujusdam morlis exterminio deperire. set, sed ut nalis et salutari remedio jam renatis
Cum enim, verbi causa, de sessione ad stalionem, de deinceps non obesset. Morlem eniin quse ab Adam
statione ad anibiilationera, et sicdeotio ad actum, usque ad Moysen regnaverat habena Iaxiore, el a
vel de actu ad otium , sive de actu ad aclum tmns- Moyse usque ad Christum aliquanlulum slrictiore ;
imus : supervenienle altero alterum jam non est, et Chrisli nativilas, marlyrium, et resttrrectio sic de-
quod esse desiit, quodammodo morluum dicunt esse, B 1 lcvil, et quam ille primus ingesseral, iste potentius
cum sil mori nil aliud quam, quod fuerat, jam non abolevit, ut renatos jam illa mors origiuali vinculo
essc. Et quoniara quidquid fcre hic agitur de esse non teneret, et in eis mors secunda juris quidpiam
ad non esse transire coraperilur, juxta eorum sen- non haberet. Nam qui salutaribus sacramentis se-
tcntiam, vila praasens plena niille morlibus inveni- mel a peccatorum maculis est ablutus, et a praeva-
tur, et lioc sotum nescit mortem, quod superduclo ricationis palernse duris el diuturnis nexibus abso-
altcro non finiiur. lntiis, si juvante gralia non deinceps aclualibus
Cnm ergo tol sint moiies, ut carum sit numerus viliis subjugatur, sed victrice raanu cis el cflicaci
infiiiilus, eaiuiii tainen, quae bealos faciunt, esl fi- forliludinc reluctalur : sicut gaudet, quia priina
nilus : et, ut video, invenies quasdam morles velut morte perdilorum conlrito jam-laqueo non tenetur,
praecipuasinScripluris, quarum salvandis alia , alia sic ei gaudendum est, quia secuudo altera taedelur.
competit perituris. Sunt enim qtiatuor, quas Scri- De qua Joannes : < Qui vicerit, ail, non kedelur a
ptura recto nomine mortes dicit, quibus, si atlendas, morte secunda (Apoc.n). >Et infra : i In bis, inquit,
omnes homines sic addicit, ut nullus a principio in secnnda mors non liabet poteslatem (Apoc. xx). >
tola succedentium serie valcat inveniri, quem non Qui autein ntillo sacranieiui remedio a paternis cst
constel, vel omnes eas, vcl carura potius aliquas C maculis absolulus, vel post ahsolutionem prseceps
experiri. esl in actualia devotutus; de prima raorte ad quam
71 Prima mors est transiius ad injustiliam. cuin vel sua vel parenlum suorum iniquitas impulit
Quam mortein primo Deus homini terribililer com- subeundam, juslo satis ordine transit perditus ad
minalur, prseraonens ne in illain sensu devio col- seciindam.
labalur : ne si forle illi primae animam exposuerit Secunda mors est transilus ad pcenam injusliliae.
moribundam, malo proficiente in pejus, (andem cor- Sicut transilus ad peccatum, peccaium est, pecca-
rual in secundain. «_Deligno, inquit, scienliae boni liini autem mors csl, quo, a Deo qui vita est, anima
el mali ne comedas; in quocunque enim die come- separatur, el ulique a vita separari, mors non
dcris ex eo, morte morieris (Gen. u). > Quocunqtie immerilo judicalur: sic Iransilus ad pccnampeccati
die, inquit, de justilia ad iiijustitiain, de obedienlia pcena est, poena vero mors est, cum scilicet longe
ad inobedientiain, de mandalo ad vetilum transibis, facla requie qua oinnis vila naluraliler deleclatur,
mortc morieris; morte, inquam, peccati (46) de qua lahore et aeruini.a miserabiliter cruciatur. Vila
propheta dicit: < Anima quae peccaveril, ipsa mo- enim recle dicitur non vitalis, cui grala requies non
rietttr (Levii. iv). > El in Evangelio: < Sine, inquit, -. efficilur socialis, quae allrila molestiis lam miserum
mortuos sepelire morluos suos (Maith. vm). > Mor- habct esse ul male existenti melius sil non esse.
lui qui sepelire suos mortuos permitlunlur, non in Quod iirillo perdito aelerna veritas designavit, quein
carne, sed in spiritu moriuntur; cum scilicet ad reum matitiac pcenis durioribus assignavit. « Melius,
veliium, ad injuslUiam transitum facere non veren- inquit, illi erat ut natus non fuissel homo ilic
tur, et transitu prohihilo, ab eo qui vita est, longe (Marc. xiv). > El quidem ethnicus : « Quomodo,
iieri promerentur. Quia vero primtis Adam a juslilia inqtiit, potest esse vila vitalis, quse non comiuie-
in injustiliam sic deficit, naluram suain concupi- scit?> Vides quia vitam esse vitalem ethniciis
sccritiaecarnalis vilio sic infecit, ut ex sua siiorum- quoque nescit, q.uacnon iiitra quielis gremium dc-
(46) Non ita stint hacc intelligenda quasi verbis verba, morte morieris, Gen. n, etiam de vita cor-
illis, Gen. ii.solam animaemoriem Deus fucril com- poris esse accipienda. Unde Symniac. bene vertit,
minatus. Ex cap. enim v ad Bom. per peccatum leste S. Hieron. in Q. llebr., Morialiseris. Sed Phi-
mors, ul ex vin, corpus quidem morluum, id est lippus oslendere vult qtiod ex peccaio spirilualis
moriendi necessilali subjectura, propter peccalum : mors animaesit secuta; quod vcro ex eodempecca;o
imo ex ejusdem Domini verbis, Gen. m, quia come- secuia sit mors corporalis lunquam poeita in suh-
diiti, eic, in pulverem reverteris, certum esl liace sequeniibus docet.
129 EPlSTOLiE. 1"0
litcscil, quaese ad amicalem requiei benevolentiam \ csetcra hujusmodi juxta Pauli monila dcponenles,
non inclinat, el in illain caput suum molli velut veterem hominem exueriini, calcem vitiis imponen-
accubitti non reciinal. Recle ergo mori Scripiura- tes; non sicut antea pcrverso proposiio jam yixe- •
nnn tcslimoniis asseruntur, qui pcccato exigente runl, sed de illo ad aliud, morle prospera irans-
ad pojnarum molestias transferunlur, quorum, etsi icrunt. Quibus idem Paulus: « Si morlui eslis, in-
manere utcunque snbsiantia non desistil, lainen quit, ab eleraenlis mundi hujus (Coloss. n). > El
grala in requie, qua vita vilalis eflicitur, non con- infra: «Morlui enim estis, et vitaveslra abscondiia
sistit. est (Cotoss. m). > Felix qui serpenlis caput veneli-
Earum autem pcenarum, ad quas peccati merito cum forii malleo jam contrivii, cujus inlerna passio,
devenilur, alia lemporalis el transitoria, alia seterna ciijus nequam aclio jam non vivit, qui exsecrans
et indeficiens invenitur, qunriira temporalis cunciis enin, quam vel prudens injusliliam appetehat, vel
in hac vita degenlibus lcge pari, sed sine dispari seduclus falso juslitiam asserehat: ad oliscquendimi
nullos ultra exerit appetitus claustis velut tu-
pariler assignalur, aelerna vero solis perditis re- eis
servatiir. Quin enim primus liomo naturam suam mulo manus et pedes inslitis compeditus. De quo
ut praedictum est reus inobedienliae viliavil, suos Dominus : < Lazarus, inquit, amicus noster dor-
omnes posleros tam inexsecrabililer obligavil, ut B mit, sed vado utasomno excitem euin (Joan. n).>
palerno merilo generali senlcntia ferirentuf, qua Ille, ait, qui mundana fugiens et eis graviler inimi-
in sudore vultus sui pane suo miseri vescereniur cus, sapieutibus, quae Dei suni, digne pro meritis
(Gcn. in); haec igilur senlentia qua sudant et la- est amicus : visitanle gralin, a peccandi nequam
borant, ita omnium esl communis, ut ab ea nec proposilo jam desivit', remotiisque a tumultu et
ipsc Virginis Filius sit immunis, qui cum natus vel amofe lemporalium obdorinivii. Sed volo eum a
conceplus non fuerit lege omnium in peccalis, lege praesenti somno potenli misericordia suscitare, hoc
tamen omnium pcenas perliilit pro peccalis (Psal. est, audiloribus meis diligentius prsedicare: quod
LXVIII).Solvit enim quae non debuil, ut debitorum hujus somni patiens sit procul dubio [surrecturus,
maculis obvolutos, polenti misericordia redderet hoc esl, peccato renuniians vitoeiet salulis prscmiura
absoiuios, ut quos lenet peccali merito mors perceplurus. Ad quod respondenles discipuli: < Do-
pcenalis, temporali purgatos non susciperet aelerna- mine, inquiunt, si dormil, salvus eril'(ibid.). t Si
lis. De qua legisti: < Justorum animse in manu Dei eum qui desivit curam vigilem perversis operibus
sunt; et non tanget illns tormentum morlis (Sap. impertire, nova loquendi formula doces vel asseris
in). > Solvit igitur quae non rapuil, ut laesosmorte c obdormire, quia non est culpae hujusce dormitio,
pririia, secunda non penilus absorberet, sed in his sed virlulis, hahet procul duhio spem salutis. Ilunc
quos elegerat utramque Deus misericorditer abole- autem somnum mortem quoque Dominus voluit
rel : et eductos de morte pessima peccalorum, appellari, quod lamen auditores iiecdum poterant
mori eos felicius72 morle faceret beatorum. arbilrari : existimantes dormienlera ad vigilandum
Habeni enini et beati raortes suas. Priuia eorura facilius surrecturum, quam ad vitam eum qui erat
mors est transilus ad juslitiam; cum scilicet re- mortuus, reversurum. « Dixerat, inquit, Jesus de
licto eo quod vel originaliter contraxerant, vel morte ejus : illi autem pulaverunt quia de dormi-
actualiter coramiserant, ad justitiam conveiiunlur: lione somni diceret (ibid.). > Qnod euni, qui non
ct ad eum quem peccati merito reliquerant, salis- peccal, Jesus dixerat obdonnisse, idem valetacsi
factione congrua reverlunlur. Vivunt enim et male eum diceret mortuum exslitisse, quia et somnus
vivunt, quorum urgent et vigilant passiones, quo- iii Scripturis mors aliquoties nominalur, et sicut
rum proficiunl dc malo in pejus actiones, quorum donnire, sic mori dici poiest quisquis a vitiis fe-
memhris lex peccati libere dominatur, et acceplo riaiur. llli autem, qui verba ejus nondum plenius
mandato carnalis animns reluctalur. Unde Paulus capiebanl, id quod erat facilius et verisimilius asse-
ad Romanos (cap. vn): < Cum essemus, inquil, Q rebanl, exisliraanles soiiino quam morli rectius
in carne, passiones peceatorum quae per legem conveuire, si peccatorum clamor concedalur ad
erant, operabantur in membris nostris, ut fructi- requiem devenire. « Tunc ergo, inquit, dixil eis
flcarent morli > Et cum easdem passiones Golos- Jesusmanifeste, Lazarus morlmis est (ibid.). > Ille,
sensihus enarraret, videlicel, fornicalionem, im- ait, quem sermone mystico prius dixeram obdor-
munditiam, libidinem, concupiseentiam malam, et misse, ut expressius el manifeslius loquar, dicitur
avaritiara, qnic est simulacrorum servitus , sub- et obisse, quia recle morilur, cujus viva olim pas-
junxit : < In qtiibus et vos ambulaslis aliquando sio jam venil ad defectum, cum ejus vel affeclio non.
cum viveretis in illis (Coloss.m). > movelur, vel non ducitur ad eflectiim; quem autein
In his igilur Colossenses aliquando passidnibus divina gratia beneficiovisilat pleniori, ut eum felici,
ambulabanl, ambulantes vivere, hoc est proficere, de peccalo, ad justiliam transitii donet mori: reclc
'
nequiler exsuttabant, cum obliti coelesliuni, solis ejusdem testimonio Domini Lazarus appellatur,
transiloriis iuhiabanl, et ad explendum [nequam cujus interprelatio acceplum beneficium protesta-
desiderium, cursu praepeli fesiinabant. Cum vero lur. Lazarus enim interpretalur adjutus, et quidem
iram, indignalionem, raalitiain, blasphemiam, et illum adjuvat, quem manu polentissima sic occidit,
PATROL, CCIII. 5
151 PlllLIPPl DE IIARYENG ABBATIS BON^E SPEI 15-2
cujus aclus et affeclus norios Deus anipulat et A sidebat lemplo nequaquam deslilutus, juxla tionien
recidil: quem remotum a elamore et amore et Lazari contra malitiam persequenlium est adjuitis,
•negolio sseculari, clausum velul tumulo ligat tan- dum inter manus horuin, voluntati quorum iiitolc-
quam mortuum neclura salutari: < Lazarus, in- rabiliter gravis, constans et intrepidus in proposito
qttil, inortuus esl : sed eamus ad eum (ibid.). t perseveral. < Atixilio, inqtiil, adjtitus Dei usque in
Earaus, ut ego et sic inorttio prseslem graliam re- hodiernum sto (ibid.). > Slantem Pauluni vel Ln-
surgendi, et vobis inluentibus, post lalem obiium zarum qttisqne invidus tentat occidere , cum a
spemvivendi, ut altendentes in islo tam vivente divino culiu minis vcl frnudibiis studel relmhere,
quam morluo meaebenefieium Inrgitntis, et mortem cuni cn moriim ttirpitudine qtia vitnm suam pessi-
consimilem et vitam non dissimilem appetatis. mus decolorat, illutn sihi reddere siniilem clnborat.
Quod prudenter inlelligens Thomas : « Eamus, in- Sed divino adjulus auxilio dolos cassat hostium ct
quii, et nos, ut moriamur cum eo. > Eainus, ut lerrores, nec ad opera lenebrarum nianus exerit
inorle justorum nostra etiam anima morialur, ut promptiores; sic lam primam quam secundani
hujus morlis merito nobis vivere concedatur, quia mortem fugiens perditorum, ut post priniam qua
isqui suis quihnslibet largitate benevola sic dal laHatur , et sccundam Isclior appetat benlorum.
mori, dabit et vivere cornu pleno, vel magis, ple- P Denique Lazarus non ad unam lantum mortem cor-
niori. Quod per Moysen pollicens, ait: « Ego occi- poraliter devenisse, sed post unani, creditur rursus
dam, elego vivere faciam (Deut. xxxn). > EtAnna alteram invcnisse; plane signaus quemvis justtnn
deitlo : «Dominus, inquit, morlificat et. vivificat ditari miinere gratise inm fecundo, ut primo sancte
('/ Reg. n). > Cui facto perversi 'quilibel nesciunt morltius, moriutur sanclitis el secundo.
adgaudere, sed accensi malilia eligunt invidere; et Secunda ejus mors est, cum posl mortilicalionem
quo plures audiunt Lazaro similes praedicari, eo vilae veteris et externiinium vitiorum, explsto velut
73,nlnJore constat menlis eos inquieludine cru- cursu transil ad lacliiiam procinioriim; cum sopila
ciari. Ad hoc autem inveniuntur , tam processu praesenli molcslia vel labore, transit ut obtineat
temporis, quamprofectu sceleris devenire, uletiam optalam gloriam cum honore. De qua Paulus : < Cu-
in Lazarum cogitent dcsaevire; et quem pro cerlo piodissolvielesse cumChrislo (Philipp. i). >Quandiu
videnl tam verbo quam cxemplo caeleros prsevenire, in visibilibus gunfis (47) anima corpori colligulur, rt
euni magis persequuntur, et optant prae cceteris in lucla el ngone vanitati subdila conversalur, qtian-
interire. < Cogitaverunt, inquit, principes sacerdo- diu praesenli molestia, velut parturiens ingcmiscit,
tum ut Lazarum interficerent, quia multi propter P et cx Ude adhuc vivens, illa Domini alria concupi-
iilum ahihanl et credebant in Jesum (Joan. xn). > scit; una taiituin morte niorluam se lsetatur, do-
ISunquid non Paulus quasi Lazarus est, qui velut leus quod venire nondum ad alteram concedatur.
clausum lumulo cruci asseril se confixum, qui legi < Heu mihi, quia incolulus meus prolongaius esl,
niorluus, Deo vivit, in quo morlua vetustaie, novitas hnhitavi cum habitanlibus Cedar, raultum incola
Christi vivit? Galalis loquens , < Christo, ait, con- fuit anima men (Psal. cxix). > Etsi inorte prospera
flxus sum crtici (Galat. n). > Et infra : < Mihi, ait, ad jusliliam gaudeo tne transisse, et in ea secretum
mundus crucilixus est, el ego mundo (Galat. vi). i coniemplnndi , juxla verbum Job (cnp. m), velut
El supra : « Legi mortuus sum ut Deo vivam; vivo sepulcruni invcuisse, lamen, quia cum hahiianlibus
autem jam non ego, vivil vero in me Chrislus (Galat. Cedar adhuc compellor babilare, qui dulcedineiu
n). > Per quem Paulum, vel propter quem multi ad prsegiislalam veneno prsesuuiunt amaritudinis mo-
porlum fidei deducuntur, mtilti percepta fide, Cliri- leslurc : doleo quod isle, quem transire oplabam
RIIIIIIdiligunl el sequuntur, dum illius vel sermoue lege hospitum incolatus, manens niorecivium vido-
vel epistolis tanquam radio sideris perfunduntur, tur mihi misero prolongatus. Videns ilaque Paulus
dum vita et exemplo ut carbone vastatorio spirita- in lanta semiseriaconslilulum, necursura expediat
liter accenduntur. Quod cum vident et invident D tenacis vita? sinibus obvoluluni; vull prsecidi, velut
maligni principes seniorum, cum tanto profeclui telani in dimidio temporis a lexente, novos putari
nequissimi delrahuni Judaeorum : nullum suolivori pampinos carlallo citius recidenle; aestivosCancri
coiivenienlius remedium arbitrantur, quam si Pau- soles occurrenle Capricorno gralius breviari, tensos
111[ii nullo modo ullra vivere paiianlur. « Omni re- vivendi limitcs breviori lerraiiio coarclari. Conlex-
gioni Jttdeae el genlibus annmiliabam , ait Paulus, tam dierum seriem cceptocupit ilinere non evolvi, et
ut converlerentur ad Deum vivura; hac ex catisa, non conlenlus una , in mortem alteram vull dis-
Judaei, cum esscra in templo, comprehensum lenta- solvi (Philipp. i), ut cum Christo, in quem deside-
bant volcntes me interficere (Act. xxvi). > ranterprospicidnt angeli, possit esse, cuin quo esl
Vides quia Paulus cum Judaeos converlere vult jtixta Pelri lestimonium bonum esse. Quo intuitu
et genles, nounulli Judseorum veneno invidise labe- seqno salis animo voluit, et adjutus potuit siislinere
scenles, in templo eum, ubi lulior esse debuii, quidquid ei mundi adversitas vel magis perversiias
comprehendunt: volentes inlerflcere, cujus vitam volui.l intorquere, nec eum ad ainorem vivendi ne-
sibi conlrariam repreliendunl. Qui ab eo qui prae- quitcr poluil relorquere quidquid soeviente mundi
(47) rif/yof, clavus ligueus.
153 EPISTOLJE. 154
lnalitia sibi vidit poenaiitcr imminere. Nara multa A ritudinis experitur : inventa haereditate, dulcore
el varia latronuni, fluminum, niaris, ex genere, ex ejus incomparabili dclinilur. Quod innuens Sapien-
gentibus pericula, iucommoda famis, silis, nudilaiis, lia, cuni dixissel: < Transite ad me, omnes qui
frigoris est perpessus, el in perpetiendo, elsi carne, concupiscilis me (Eccli. xxiv); > paulo infra sub-
lameii spiritu non defessus (// Cor. u), ul cum in junxit : < Haercdiias mca super mel el faviun
eum lotis viribus iribulatio desaeviret, ipse mortis (ibid.). >
beneficioad coronam repositam pertransiret. Sic el Cum in omnibtis, qusc guslus nosier amat carnn-
Slephanus, quem idem Paulus imo Saulus mar- liter experiri, nihil melle cl favo possit dulcius in-
lyrem esse fecit, duni illum, cunctos expediens, veniri : ob hoc super ttiramque promissa haeredilas
expeditorum manibus interfecit: Stephanus, inquam, conunendalur, ut nihil desidcrabile et terrenum ei
munilus patienlia, lapidantibus lapides non objecit, comparabilecognoscaiur.Adquam nos facere trans-
etaraore prsesentium.fulurorum diligentiam non ab- ilum Christus, Dei virtns et Dei sapientia, non
jecitj 74 seQlconsummalo cursu ad coronain sui sohiin verbo prophetico voluit praemonere, sed posl-
nominis vult transire, lapidantibus valefaclo in Do- moduni faclo et exemplo historialiter edocere, cum
iiiino diligit obdormire. Quod aulem, sicul de eo pro nobis homo factus, mori voluit, vel transire,
scriplum esl (Act. vu), < obdorraivit, > nihil est B unde el quo Iranscanuis documentum gr.itum cl
aliud dicerc quara transivit; qui in exercilio jusli- evidens iinperlire. De quo evangelisla : « Sciens,
tiae Iabore vigili lorquebalur, solulus a corpore inquit, Jesus, quia venit bora ejus ut traiiseat de
transisse in requiein gratulatur. Quem et David in hoc mundo ad Palrem (Joan. xm). >
hoc agone sudans transilum Isetus sperat, et eo faclo Ne quis noslrum in hoc mundo speret vel diligat
se quieturum Udenter asseverat, sciens hoc benefi- remanere, quantumcunque in eo vel abundare suc-
cium a quibusque fidelibus exspeclari, et ipsos ab cessibus, vel bonis videatur operibus praeeminere :
eodem, ex peccalo, munere non fraudari. < In pacs, ipse Dei Filius,,qui labores in niundo vcneral susli-
ail, in idipsum dormiara et requiescain (Psal. iv). > nere, in eodem noluit mansionem slabilem obtinere.
lti qua aulem pace se intelligit et diligit quieturum, Moriens
igitur, do mundo ad quem venerat , est
in ea videt el praevidel impium non futurum, quia
egressus, fecundoque transitu ad Palrem a quo
eum justis non habet impius cumdem transitura processerat, est regressus, duns nobis spem et gra-
inveiiire, neque faclo transitu ad eaindem requiem tiam, ut nos illuc etiam transeamus, hoc cst de
devenire. « Vidi, ail, irapium superexaltalum et labore hujus mundi ad seiernam requiera moiie
elevatuin, et transivi, et ecce non erat (Psal. media veniamus. Bcalos autem ea morte, morluos
xxxvi). > Viili, ait, in hoc praesenli gurguslio im- negare quis audebit, et iu spe mortis liujus quis
pium exallari, et raptum veu(o superbiae, velut pa- sane sapiensnon gaudebit; cum sic moriens Christo
leam elevafi; sed cum transivi, lioc est cum prsevidi commori proedicetur, et hujus riioitisinerito eidem
inspiritu de labore ad somni graliam me venturum, convivere comprobelur? < Si niortui sumiis, aii,
et in ea salute salubri et deleclabili fruiturum : cuin Clnislo, credimus qnia siinul eliam vivcmus
novi procul dubio eumdern illic impium non adesse, cum Chrislo (Rom. vi). > Et infra : « Si compaii-
nullumque male misero cura beatis fidelibus locum mur, inquit, ut et conglorificeiiiur (Rom. vm). i
esse. Recte ergo sic morlui, id esl Clnislo eommoriiii,
Ad hunc transilum, quein nescil impius vel.mente heali asserunlur, qui el juxta divinaevocis lesliino-
perditus veluli pestem"vitat, sermone gralifico Dei nium in Domino moriuutur : in quo, id est in c ji:s
sapientia nos invital, ut quos ejus concupiscenlia beneplacilo, in cujus mori gratia non vere perjii-
mundi reddidit contemptores, transilus ad ipsam benlur, qui morte vel transilu Chrislo sirailes non
haereditalis promissaeexhibeal possessores.« Trans- habentur. Unde scire le volo, quia mortuorumalii a
ile, inquil.ad me, onines qui concupiscitis me (Eccli. Dominoet in Domino; alii a Domino, sed non iu
xxiv). > Vos, ail, quorum devotio non mundi, sed D Domino; alii nec a Domiuo, ncc in Doiniuo moriun-
Deisapieniinin concupiscil, concupiscensinsalutarc, lur. El quicunqtie in Doniino, ipsi a Doniino, se I
vel in atria Doinini defeliscit: eara morlem diligile, i:on converiilur, dum uon oniues qui a Domino,
cujusadmcbeneficioperlransiiis, aggrediraini trans- consequenter in Domino moriunlur. Qui autem uec
itum, quo explcto haeredilatem meritam invenitis. a Doinino nec in Domino moriuntur, illa morte
Ad me enim, nisi niorte vetiransitu medio non ve- utique moriunlur de qua scriplum est : < HomG
nitis, ad haerediiatem non nisi digne el salubriter auleiu occidit quidem per maliliam animam suairv
obdorinilis, quia, etsi in sudore el labore cuivis ne- (Sap. xvi). > Et illud : < Anima q'uae peccaverit,
gotioso el vigili pra<paralur, tamcn nisi transeunli, ipsa morietur (Ezech. xvui), > quia Deum constat
nisi obdormienli quies hseredilaria non donalur. peccatum non fecisse, et eum hujus mali auctorem
Unde habes : « Cura dederil dileclis suis somnum, non fuisse; qui deserti a grntia peccato moriunlur,
ecce haereditas Domini (Psal. cxxvi). > Ob hoc nimirum nec aDomino nec inDomino moriunlur.Ne-
autem, ad transeundum audilor humilis invilalur, que enim Deus, sicut habes dicenteScripturu, mor-
ul cum transierit, optata dulcedine perfrualur, qui lem fecit (Sap. l), qui peccato nec prius, angelum,
longe facicns quidquid in niorte vel iransilu ama- nec post, liouiineni jiiterfecii; sed peccati et
155 PIHLIPPI DE HARYENGABBATISB0N/E SPEI 156
morlissuoc ipsuriiconslat esse diabolum inventorem, A non sinil impunilos. Per Micliaeam; < Ecce cgo,
75 ct hOMiineplasmalo peccandi poslmodum in- nii, cogito super familiam istam malnm ; unde non
ceniorem. Qui bonus a bono Deo conditus perver- auferetis corda veslra (Mich. n). > Et lsaias : < Fa-
silnte niisera superbivit, cl accepio non conientiis, ciens, inquil, pacem et creans maliim (Isa. XLV).>
quam non acceperat, Dei simililudinem appetivit; Et Amos : < Si est maliim in civilatc quod Dominus
niendax et pater mendacii, sicut Evangelii veriias non fecil ? > (Amosm.) Deus igitur, qni nisi bonus
prolcstatur (Joan. vm), sua solius defliicns volun- est, facere mahtm non negatur, cum eo ferienle
tale, undc et diabolus nppellatur. Lapsns vero el peccalor molesliis aggravatur, non quod malum, id
perditus cinn irrecuperabilcm sc vidcrct, cl liomini esl culpa Deo sit inferenli, sed malum, id est grave
vecens faclo proposilam beatiludincm invideret: et asperum sufferenti. Quod malum, qtiae asperitas
in serpentis eum spccie ul vetiium mariduca- sic longe laleque in humano genere pervagatur, ut
ret scduxit (48) et sic in orbem terrarum mor- omnes Adae filios compleclatnr, nec ab hoc gravi
tem quam de ccclo advexerat, introduxit. De qua jugo quisquam sc videat relaxari, qui possil velut
scriplum esl : < lnvidia diaboli mors inlroivit in albse gallinae filius glorinri. Denique aclhnici qui
orbem lcrrarnm, imitantur aulem illuin qtii stiut ex prsescniem vitam prudenlitis inspexcrunt, non vila-
parle illius (Sap. i). > Homo siinplex et incaulus B lem sedpcenalem eam esse diligentius perpenderunl;
cum audivit invidum suasorem. nec priraa staiira et cum se in ea premi pcenis el molestiis doluerunt,
facic falsum respuit proraissorem : ncgleclo Deo in niorlem quam viiam appellare eatn expressius vo-
parlem snasoris deviam declinavil, ct eum imitari luerunl. Unde ille (50) :
morlc mortuus non negavit. Quam mortein, ul prae- Vivo, ail, si vita eslmorlts hubere genus.
dictum est, Deus credilur non fecisse, necpeccan- Quia domo, palria, uxore, familia privabalur, et
tibus pcccatiim quodlibct intulisse, ne si ab atictore inter Gelas ct Sauromalas gravi exsilio lencbatur;
bono pcicatuiii cuivis inferretur, peccans non cul- et qtiod his gravius esl, nullo spei remedio foveba-
pabilis, scd jurc excusabilis haberetur. De qua tur, lalis vitn grnve genus moiiis misero videbnlur.
Scriplura : < Dcus, inquit, morlcni uon fccit, uec Sed liuie DOlhnico,vel cuivis fulso Catholico mors
laialur in pcrditionc vivoruin (ibid.). t hoccseu molestia qua punitur, qua in prsesentiarum
lla:c ilaque niors, qure sicut non in Domino, sic a iilloris manuiii gravissimum experilur, sicut juslo
Doniino non inferliir, cui juslo judicio conscquen- judicio culpae esl relribitlio prsecedeniis, sic nimi-
ter altera siibinrertiir, qttia dignum et justum est rum pcenaeest inilium, vel proelibalio subsequentis,
iit pcccaiiim, quod esse Deo conlrarium comproha- _ ut in prscsenli vita mors ejus et pcrdilio pcenaliter
lur, eodem vindicante pcena meriln suhsequatur. inchoetiir, post hnnc vitam augmenlo gravi el in-
Pccna aulcin mors est, de qua scriptum cst: < ln- lerrainahili consummetiir. Tunc enim eum excipit
justilia morlis esl acquisitio (49), > quoniam digui alta profundilasinfernorum, unda irremeabilis juxta
sunl mortc, qui cx parle illius sunt. Qui enim inju- senientiam scihnicoruin : sepulcrum pressum la-
stitinm diligit pcrpetrare, et in parlcin illitts gressu pide qiietn manus misericordiae non revolvit, iusli-
labili declinarc: dignus mortc, id est pcenartim tarum ligalura qtiam divina niissio non absolvit : et
molesliis invenilur, acqnirens eam sibi, cutn ejus transilus virgaegravis juxia Seripiune lestiinonium
illa veriiis et inanibus accersilur. Quoemors, quo- sic fundalus, ul ei sil miser ille sine (ermino, sine
niain peccanti juste'pro meritis irrogntur, ejus essc remedio mancipaitis. Et, quia vermis qui non niori-
Deus nuctor non incongrue praedieatur : cujussicut tur (Isa. xxx), et ignis ustio, sempilerna leuebra-
non peccare pcrfeclc convenil bonitali, sic punirc rum confusio, adversilas intolerabilis et scterna ; et
pcccaioreui ejus esl non inconvenieus ocquiiati. cimcla hiijusmodi,qusesepullis illic peccaloribus sunt
(Justtis quippe Dominus juslilias diligit: scquitalcm inflicla, meritorum retribulio, el justi judicis sunt
vidcl vultus cjus (Psal. x). » Punit ergo quidquid vindicla : recte mors ista esse a Domino prsedica-
eonlrajusiUiampcrpelralur, ciquc justojudici pcena D tur, qui malis cl injustis, malum juslum reddere
peccanlium assignalur; qusc, elsi mala nonnunqtiam comprobatur. < Mihi, ait, vindielam ego retri-
iiominalur, co quod voluntuti patienlium non con- buam (Deut. xxxu ; Hebr. x). > Et digne hsec dam-
cordat, Deo lamen hona csl, quouiam a juslilia non natio mortis nomine meruit appclluri, in qua
discordal. Indc cst qtiod malum Seriplurac lcslimo- quemque perdiltnn tantis constat molesiiis aggravari,
nio Deus cogitare seu fucere prsedicatur, neclamcn ut Deo, qui vita est, longe facto cogatur velut defi-
judicio sane sapientium accusatur, cum scilicet mo- ciens exspirare, et ad Iaudundum ipsum jam nec
rcsclaclus hominum infrunilos, diclanle jusliiia velit nec valeal respirare, Unde habes : i Non mor-

(48) Non contrariiim est hoc ei quod habet Apo- ad illa verba, quw non rapui, et alii nonnulli conce-
sloltts I Tim. n, 14 : Adam nonest seductus, qu\a dant aliquo sensu Adainum fuisse sedttctuin. Ipse
non esl leiilalus Adam a diabolo in serpenlis specie quoque D. Philippus raoduin seduclionis declarat
ul veiiium mandiicarel, sed ipsa inulier, quse vere coll. 595 seq., 606 seq.
honio est, hiimanique gcneris una ctiin Adamo sc- (49) Sap. I, secundiim quosdam lihros, nam an-
miiiaiium. Qiiunquam cl B. Ignatius murlyr in liqttiores et eniendaliores codices Sap. I non ha-
epistola ad Trnllinuos, Hilnrius canone 3 in Matlh , bent illam seiitentiam.
Epiphsniusconira hscrcsiin58, Aug. inpsalin. LXVIII, (50) Ovidius.
137 EPiSTOL/E. 138
tui latidabuiil te, Doniinc : neque orancs qui descen- A desistunt. Sic nimirum cum divina gratia de pcc-
duntin infernum (Psal. cxm). > Sicut non laudanl catorum tenebris nos educit, el baptismi vel poeni-
Deum qui peccando ncqiiiler moritinlur, sic nec lentiae lavacro nos ablutos ad justiliara inlroducit :
cliam qui poenas in inferno peccati merilo paliun- niorlui quidem siiraus, dura anliqua in nobis malilia
tur;etcum iu pcccantibus reproba sit volunlas, jam non vivit, sed tamcn nosira devotio nondum
desceudentibusiii infernuin suiieraddilur insanabilis quielis plcnarise sancttiarium introivit. Subrepunt
76 diflicultns. Iloecaulem tlillicullas cum sit a Do- enim quaedani ex latere, vclut vitoe veteris redi-
niiiio qui pcenas inferre perditis non negatur, non viva, vel novorum forsilan vitiorum nascunlur iu-
lattien esse in Doinino, hoc cst iu ejus gralia praedi- cenliva, quae laxato eis loroprorsus fierent oppres-
calur, quia poeuis infernalibus quas ejus vult seve- siva, si non Dens praeveniens inferret mala miseri-
ritas intorquere, ejusdem benevoleiuin nequaquam corditer purgaliva.
diligil adgaudere. Quod osleiidens Scriplura, cum In hoc igilur incolatu, tam justi quani injusti
dixissel : < Deus inorlem 11011fecil (Sap. i), > suh- pcenaliter aflliguntur, el pro peccatis vel suis vel
jiinxll: « Neclactaturin perditione vivorum (ibid.).t siiorum, pcenarum inolestius patiunlur, nec est quis-
Morlciu peecnlum dicit, quod, ul ssepe diclum est, qunm, licet de^Egyplo exieril, lam beatus, qui prae-
Deus non fecit: perdilionein vero vivorum, aeternas [j seniem eremum transeat non lenlalus. Sed injusli
pceuns uomiiiHiperditorum, quas nimiruin Deuscre- deserli a gratia in leiUationcra proposilam indu-
diiuroperari.sed in eis ejusbeuevolentiaiion loetari, cuntur, justi autem quasi aurum de camino purgaii
dum salvari mallet hominemquara perire, et ad ma- educunlur (Psal. xcin); dum illos proecipites di-
liiin refercnduinperditorummeriliscogiturdevenire. vina aeqtiiias non revocat ab inccepto, islis vero lu-
Sed relicta perditis morle sua quam non satis borem finail miseric.orditer in proecepto. Cum enim
novimus inexpetii, cujus experientiain nobis adesse jusli eligunl Dco jitbenli obedienliani cxhibere, et
nolumus, sed averli; ad morlern muriyrum Ioqucndi secundura mandatum cjus pracsentes molestias
serics reverlalur quani benigno consilio divina bo- oeqiianimitersustinere : nimirum labor, sine quo vita
nitas operalur. Quae cnni eos vel origiualibus vel seu via praesens miiiime perlransilur, in prseceplo
actualibus attendil vitiis deservire, quos ad saltiiis fingi mirabililer iuvenitur, cum in labore scilicet,
graliam et electorum nuraerum vult venire, quando patienlia et humililas cusloditur, sccundum quod
vull etquanlum vult, suum eis diguatur beneficium Scripturarum prseceplo vel reguta definilur. « Fili,
imperlire, eorum nffectus et effectus male vivos fa- ait, accedens ad servitutem Dei sta in juslilia et li-
ciens inierire. In cujus lypo mortis, bapiismura no- more,' et proepara animam tuam ad tenlalioncm, et
vimus consecrari, persequentes ^Egyptios aquis ve- C deprime cor luum et sustine (Eccti. n). > Et infra :
hcmentihus suflbcari (Exod. xiv) : venerando my- < In dolore, inquit, susline, et in humililate lua pa-
sterio maris profundissima transvadari, educium lieuliam hahe, quoniam in igne. prohntur aurum et
Dei populum veluslatc morlua renovari : hoc est argentuiii : homines vero receptibiles in camino Ini-
salubri lavacro nostra Ionge vitia proturbari, et milialiouis (ibid.). >
Lnhor igilur qui reprobis, utantedixi, pcenoeest
sepullis Mgypll moribus Christo morluo confor-
mari. « Consepulli sumus, ait Paulus, cum illo per initium vel praiibatio secuturae, in electis agit vicem
bnplismum in morteni (Rom. vi). > nialngmalis, olci, ligaturac, et quod illos juste pro
meritis majorem pertrahit ad ruinnm, isli seiUiunl
Cum visilanle gralia lenunliat quis jSgyptiacsc
operunte gralia mcdicinam. Hoc enim ferramciito
servltuli, cum peccalum exsccrans, operam dat spuria vitiorum vilulainina recidunlur : hoc igne,
virtuli, cura triumphatis hostibus mare Rubrum paleae leves et inutiles exurunlur : hoc nialugmaie
sicco dalur vesligio pertransire, cuni de .^Egyplond lsesavulnere sanilas reparalur, hoc oleo lumoris et
soliludincm felici lransitu pervcnire; cura pacis in- doloris inconimoditas mitigatur : hujus vi ligaturoc
tuitu relegat vitiorum clamores pristinos et itunui- distorla et fracta in inlcgrum reveriuniur, hoc lan-
tus, uova lotus gratia Chrislo pro nobis morluo vi- D dem medicamine infirma quseque ad remediuin
deliir consepultus. Quem sepultum sive lotum cxci- convertuntur. El, quod amplius est, hac fomace
pit cremi latiludo, exceptum fovet, fovcndo promo- vel camino aurum lucidius redditur et argentum, et
vct necessaria fortiludo, quia, etsi iEgypliorum justi justitia optalae puritalis accipit incremenlum ;
suhmersa est in aquis vehementibus multitudo, ta- et uhi pcrditoruin plumbea vel stannea iuiqtiilas
men deserlura incolenlibus non conceditur quielis cinerescit, illic cleclorum aurea vel argentea
plcniludo. Insurgunt enim hostes, quos constat perfectio dilueescit. Ad hoc quidem eos qui pec-
profectui bonorum invidere, qtti minas lerribiles cato mortui ad justiiiam iransieritnt ; qui raun-
illis transeunlibus praesumunt inlorquere; quos do crueifixi, lenebrarura' opera rcliquerunt : ad
cum non valeant a proposito detorquere, nilunliir hoc inquain , eos vult divina bonitas flagellari
satlcm abeisaliquas proficiendi morulas extorquere. et quandiu siint in corpore , verbcribus et mole-
In quo filii Israel digui viiuperio non habentur, sed stiis 77 castigari, ut vcl eorum maculse gravi
probi quique cl strenui commendabiliter exercen- tanquam rasorio deleanttir, vel deletis maculis, me-
lur, dum suis adversariis fideiitcr obviant et rcsi- rila liierilis amplioribus uiigcnnliir. Sicut aulem
slunt, expngiiaiit resistentes, et a ccepto itinere non pcccatoris mors pcssima de malo tn pejus accipit
139 PIIILIPPI DE IIARVEXG ABBATIS BON^ESPEI 140
increiiienitim (Psal. xxxin), dum vcl culpns mulli- A . jusliliam provehalur, Romanis insinuans : < Non so-
plieat, vel pro eis prius grave, et post gravius in- lum autem, inquit, sed el gloriamur in tribuiaiioni-
venil dctrimentum; sic utique mors niartyris in bus, scienlcs quod tribulalio paticntiam operatur,
conspectu Domini pretiosa, profectu cominendabili palientia autem probationem, probatio vero spem;
hnhelur frticluosa, duin elin prsesentiarum freqnen- spcs aiilem non confundil (Rom. v). > Trihulationem
lins dc virtute facit transitum ad virlulera, el viritile gravem, diulinara toleranliam, quamdam innuit
consuinmala felicius transit nd salulem. Haecaiitcm nioriein esse, quam, quia profectus multiplicis con-
morsqiiainpnesenliariiinmoritur velinmorteproficit siderat causam csse; ejusdem se experientia non
tam frequeiiter, cumscilicet amore juslilise raala tam gravari, sed proliciendi avidus asserit gloriari. Qui
frcquentia suslinet patienler, cum pressus gravi cum historiam miseriae siioe Corinthiis enarraret, et
inolcsiin, non recusal pro Cliristo pcrpeti gravio- malorum illatorum, quamdum velut seriem velcata-
icm, elsic de juslilia facit transilum ad justiliam logum ordinaret : quod in eis non defeclum, sed
ampliorem : hocc, inqnnm, mors cui superni graiia profeclum acceperit, oslendit evidenter, suflerendo
niuiieris conceditur praesto esso, etim ut videtur haccoinnia nequaquara in angaria, sed libenter. < ln
mariyrem facit csse. Cum enim cnjuslibet vel in- Iaboribus, inquit, plurimis, in carceribus abundan-
terna pulsatur animus laesione, vel caro exlerior B ] tius, in plagis supra modum, in morlibus freqnen-
illata premitur passione; si exemplo Christi pugil ler (// Cor. M). > El pluribus quae sequuntur
long%
fortis permanet in agone, bonum agens transilum salis scrie numeralis, quse apponere hic omnia su-
mercedis iniuilu vel coronae : recle profecto eliam persedeo gratia brevitatis, snbjunxit:< Libenter
in procsenti crcditur marlyr esse, quem constal et gloriabor in iniirmitalibus meis
(// Cor. xui. > Et
pali gravin, et patienli graliam non deesse. Qtiae ilerum : < Plae.eo mihi, ait, in infirmitatibus, in
quoniam nisi a Domino marlyri non donatur, non contumeliis, in necessilalibtis, in persecutionibus,
incongrne marlyr mori a Domino pracdicalur, a quo in angustiis pro Chrislo (ibid.). > In oninibiis qu«
sibi propiiio meruit ohtinere, ul prDesensmartyrium pro Chrislo vidclur gravia sustinere, dilatalo sinti
velit et valeat aiquanimiter sustinere. cordis gloriari se asserit, et sibi complacere, sciens
Quia vero idcni martyrium non ira, sed Dei mise- quia quidquid pro illo, si lamen ct in illo, boc est
ratio creditur operari, quoe per illud detergi macu- in ejus gralia patielur, in profectum bonae moriis
lns, et merita facil meritis augmentari, quae fru- et augnientiim justilise convertelur. Quodpropier
menlum pnrgnns in area gaudel paleas adoleri, quac cl Corimhios curat diligentius admonere, ut in eo
aurura cxarainans ad majorem illud vult munditiam quod sufferunt niianlur stabiles permanere; aflir-
promoveri : digne morlem istam esse qtioqtie in C < mans quod labor sit non mediocriter fructuosus, qui
Domino conlitctur, quisquis cjus gratiao rebellis et merilo conslanline, Domino fuerit gratiosus. « Sta-
iticredulus non habctur. Si enim gaudium est an- biles, inquit.eslote et immobiles, abundanles in opere
gelis cum pcccator a pcccalis duelus pcenitentia se Domini semper : scientes quod lahor vester non est
nvertit (Luc. xv), et adjulus graiia novo proposito inanis in Domino(/ Cor.w). t Si stanteset iuslnnles
ad justitiam se convcrtit, quanlo magis cidem jusii- bonis operibus laboralis, si in Domino luboranles
ficato crcdendus est adgnudcre, ctijus dono ct gratia lionis operibus abundatis : scilote quod tabor, quem
juslili.tm mefuil obtinere? Qnem cum videt Domi- in ejtis bencplocito vestra constaniia patietur, ina-
ntis de peccnto ad justiliam pertransisse, hujus ve- nis vel inulilis non habetur. Unde et Thessaloui-
ritatem traesilus de se Eentiens proccssisse, qtiod censibus : « Nunc vivimus, ait, si vos stalis in Do-
cidem tranticunli novitsalubrilcr expedirc, sanandis mino (/ Tlicss. m). > Qiii eliam cum Ephesios cu-
pravis molibus, oedificandismoribus convenire : hoc raretad obedientiam inviiare, quae obedientia sit
ei prudens medicus non gravatur nec invidel im- commendabilis, voluit demonsfrare, ne errore de-
periire. Dal ergo illis multos et varios labores cor- ceplus vel imperans vel obiemperans deviaret, et
poris, anini crucialus, quibus ille graviter, sed sn- raandalum obedientiae' justiliae legibus obvinret.
lubriter educnliis : morte utili jnm gustata ejusi D 78 * Filii, a'l> obedile parenlibus vestris in Do-
irnnsit de profcclu diligenlius ad profectum, donec: mino : hoc enim justum esl (Ephes. vi). >Quia mul-
«ura et studio diligenli veniat ad perfectum. In quai los vel servos dominis, ve) pareniibus filios cerlum
inorte Patilus apostolus asserit se versari, et in eai est obedire, quorum obedieniia non meretur fru-
profeclu congruo, donante gratia prosperari : osten- ctum comniendabilem invenire : brevi salis indicio
dens so non solura urgente pcenarum molestia noni Paulus voluit definire, quse bonis obedientibus obe-
tristari, sed etinm profcctus avidum quadam men- dienlia debeat expedire. Parentibus enim ohedire
lis latitudine gloriari. Corinthiis loquens, < Sem- non semper juslum esl, sed in Domino parentibus
oer, iiiquit, moiiificntif nem Jesu in corpore vestro» obedire semper juslum est; cum in eo scilicet, quod
urcumferentes (// Cor. iv). > Et iterum : < Semperr majorura monitis ohedilur, ipse otiediens Deo pla-
nos in niorlem tradiniur propter Jesum (ibid.). t> cere veraciter invenitur. Si vero pater filio praesu-
Ct in alia Epislola : <Utquid et nos, aif, pcriclitamurr mat quidpiam imperare, quod invenialur divino
omni hora? Quolidie morior, fralres (/ Cor. xv). beneplacilo repugnare : niliil bono filio convenien-
Qua vero morte vel scmpcr vet omni hora vcl quo- tius cst agendum, quam illud ex doctrina a.posto-
lidic morialur, quo gradu vcl ordine ad ainpliorera) Jica fiducialiter rcspondendum : < Obcdire opgrtet
141 EPISTOLJE. U2
Oeo mngisquam honiinibus (Act. v). > Cum ergo in n A ncre? Etsi enim longe abest hoslis furor, et furens
exsequendis majorum monitis, multus plerumquee gludius oceidentis, adesl tamen propius securis ei
lahor et angustia sufferalur, constat qtiod exinde e ascia succidcntis : cum scilicet gravi morbo Deus et
i- gravissima vi doloris, transire justiim facil ad re-
niillus fructus juslitise consequalur : si non, ul di-
cltun est, idera labor in Domino sufferatur, ctquid-!- mediiim glorist.plcnioris.
quiil in Domino forlis obediens suslinebil, Pnulo 0 Sed quia non csi meum omnia supernae allilndinis
Corinthiis aflirmanie, fruclu salutifero non carchil: : consilia penctrare, non debeo nec audeo qtiidquam
< Scienles, ail, quod laborvester non esl inanis in n tibi de talihus aflirmare : ad illos te remillens, qui
Doraino (/ Cor. xv; // Cor. xi). » Sciens itaqtiee mnjoris inlelligenliae.graliam assecuti, inceria eh
Paulus se eliatn in Domino duritis inborarc, ct qu;n n occulla divinas snpicnlise manifestius sunt locuii.
snlis enumerat raala in ejus beneplacilo grnvia tole- Hoc unum ctscire datum est, et mea parvitas fidti-
rare : non solum in Domino,sed etinm in laboree cialiter protcstalur, quod quisquis priiis ad jusii-
qiiem suffcrt in Doinino gloriatur, altendens quodJ liam, post ad juslitiae prsemium transire compro-
lubor el Iribulatio profecltim coiigruum gradatim1 balur : sicut non nisi a Domino, sic in Domino
. opemlur. lransilum operalur, in cujus heneplacilo
. . . ]"' utrumque
Qui aulem in hac morte vel profeclu jtislilioe sic3 utriusque perfectio consummatur. Et quia dixi
versaiur , qui lol el lanla toties indefesso patii mortes hujusmodi transiius appellari, in Domiuo
spiritu grnlulalur; nunquid lu dices eom nonduml morluos recte bealos noveris prsedicari : in qtiihtis.
recte martyrem acstimari, et cum martyrio crucie-- Dei gratia tnm benigne diligit operari, ul invenian-
uir, adhuc lamen martyrcm non vocari? Si facitt tur non solum prima, sed el secunda mortc plenius
niaiiyrem igne vel gladio vel patibulo qnolibet cito• gloriari.
mori : non est martyr qui non momentaneo, sedI Quod si noset nostri similcs, marlyrii gratia non
stippliciopremilur longiori? Si est martyr qui seniel1 donamur, ul scilicet pro Domiuo manu persequcn-
morUur, nihil lale ilerura perpessurus, non esl mar- lium occidamur :ad hoc saltera nos ope summanili
lyr quoUdie moriens, iterum et ilcriim nioriiurus?> decet, ut in Domino moriamur, ut mortui proedicata
Scd forte qui morilur morte prima, quamvis muliai bealitudine perfruamur. « Beali enim morlui qui in
el gravia palialur, et paticns de justitia amplioremi Domino moriuntur (Apoc. xiv). > Et quidem lua
ad justitiam provehatur : ob hoc lamen nondumi professio et humilis habitus quem praetendit, jam
niarlyr humano judicio proedicalur, quia fiuis, cuii prima justi morle moritium le oslendil: in cujus
dalur laus dignc commepdabilis, ignoratur. Sicut, rp exercilio si le non delicatum exhibueris et inerlem,
enim mullos vides, quorum miseria martyrio ium non te marlyrii facile dixerim inexperlem. Laborem
eonvenii, sed discordal, sic halies quamplurimos, ciijus mors secunda, elsi forte gravis, tamen longe
quoriiiii finis inilio non concordal, qui cum amore felicius consummabit, cum inus ille spiritus de
jusiilioe raulfam in advcrsis palienliam proponant praesenli nequam soeculo transmigrabit : cum ruplo
assumerc, vel assumant, eam taraen infirmitati ri- carnis vinculo quo 79 lenetur, in illud prscopia-
gore proposilo non consumraant. Hanc aulem illeel lum Dei sanctuaiiuni induceiur. Quo cum venerit,
in seipso longe cerlius experitur, el aliis deraon- doceri a me parvulo jam non poscet, sed viso Crca-
strare multo manifeslius invenitur : qui propler lore plenius jam cognoscei : quis in ijlo snnctoruni
Chrislum non solum minas et verbern tolernl per- collegio confessionis liiulo glorietur, quis ampliore
sequentis, sed consummnto cursu manum gravissi- gratia marlyrii gloria coronetur. Ad utrumlihel ho-
mam sustinet occidenlis. Qui elsi antea vel Chri- rum ille pariler nos perducnt, et in suum Domini
slum non cognovcrit, vel pro eo nihil grave perlu- •gnudiuminiroducnt, qui ea bonitale, quse sua est.
lerit; si lamen ad ullimura, propler ejus lesliino- immeritos nos vocavil, et prima morte mortuos, ad
nium occidatur, nimirura marlyr esse cunclorum secundam misericordiler invilavit. Vnle.
judicio praedicalur. Si aulem e converso prius in- D EPISTOLA XV.
venlus fuerit multam Chrislo reverenliamdetulissc, PillLIPPIADADAMLSI.
mortem primam, qua transitur ad justitiam, salis Expostulaloria.
gravem et d.iulinam perlulisse : ad obtinendam vero Apud vos erunt primi novissimi (Jonn. v) : imo,
reiribulionem, et selernum beneficium prscmii gra- ut videre videor, nec etiam novissimi. Hominem
tioris tandem quielo fine sine manu transeat occi- enim non habeo ut cum mota fuerit aqua, mitlat
soris : isle apud homines nomen vel gloriara mar- mc in piscinam. Dura eniin venire volo cgo, nlins
lyris non assumet, sed quod ita sit et apud Deum, fortior ants nie descendil : et sic spes olim vivida
aflirmare lemere quis proesumet? Quis contendel jain segrescit, et duni juslo amplius res elongnt, vi-
quod mors jusli, vel prima qua transit ad justiliam, rore perditocinerescit. Olim quidem vestra dignalio
vel qua transil ad praemium mors secunda, lam ignem cineris nescium repromisil, et, ut vobis fa-
apud Deum quam apud homines sit martyrii penitus tear, mihi credulo spes arrisit : sed quia veritatcm
infecunda, si cum in illa graves nonnunqtiam et diu< digno sulisequi tempore qtisedam velut ncris imniu-
linas cogatur molcstius Iiominum sustinere, in hac latio non permisil, in promissis confidere mcn jam
invcnianlur illi manus occulto Dei consilio conli- crcdulitasintcrmisil.Quanlum autcaiChrisloplaceat
145 PIIILIPPI DE HARVENGABBATISBON^ SPEl 144
verilas, non est qui dehcat dubitare, cnm scipsum A fas conirafas penitus violalum. Promissionis ruse
voluerit verilatcm evideulius appellare, < Ego sum, misericordia videtur oblivisci, longe pulsa verilas
inquiens, verilas (Joan. xiv), > ut sciamiis ipsi vix valet misericordiae rcrainisci: interjeclis duris
Chrislo quidquid contra veritatem agitur non pla- obicibus, aniicalem jam non appetunt commealiim,
cere, et quod placitum non est illi, apud Deum glo- clamant ad invicem : < Inler nos chaos indecens est
riain non habere. Necvos lalcl quod in multis divi- firmalum. > Indignntiir verilas quod cum deheret
nse Scripturae locis misericordia et veritas copulan- occurrere, persona ditior iiitervenit, indignalur ile-
lur, et universae viaeDomini misericordia et veritas rum quod affectus carnis lencrior priorcra sibi locu-
appcllanltir; ei: « misericordiam et veritatem diligit lum adinvenil: et cura non sit qui disjunclas digne
fteus (Psn/.LXxxui); >et: « misericordia et veritas revocet ad juncturam, aures duras feriens terribili-
obviaverunt sibi (Psal. xi.vin). > Ad quid hoc? nisi ter intonat per Scripturam : < Deus personam homi-
ul inler has virlutes socialis vigere gratia dcnion- nis non accipit (Deut. x). t Et iterum : < Qui araat
strelur, grala qusedam esse cognatio quae loro in- illuin, sive illum, plusquam me non est rae dignus
dissoiubili sic lcnelur, ut in cunctis quse jubcmur (Matth. x). >
juste et salubriter operari, velinl simul assistere nec Nostis in Scriptura veridica haec et his similia
ab invicem separnri ? Ad bonuni quidem velle mise- conliueri, quibus constat, quia non vull a jusl.o pro-
ricordia nos indiicil, ad idem peragendum veritas posilo veritas prohiheri, sed privalis negoliis noslris-
nosperducil; etut digne celebretur inter easconcors que voluiilaiibus anleponi, miscricordiae certius
dilectio, pax serena, lale consoriiuin prohibetur obviare, niliil contrarium interponi. Postquam ergo
interrumpere pravilas aliena. Ncque enim fus esl dictante misericordia verbum bonura, verbum con-
ui inter misericordiam et veritaiem indeceus medium solalorium 80 protulislis, postquam solo illius in-
quid irrumpat, quod illas ohvianles sibi iuvicem stinclu benelicium promisistis : quis vos fascinavU,
interrumpat, quod inler eas proesumat locum sibi quis impedivit non acquiescere verilati, dare magis
proprium invenire, quo invenlo compellantur illae locnm injurise, aperire januam lerrenae potestati t
ab invicem resilire. Misericordia est, cura bonum Si dignitas, si propiiiquitas debuit vos movere,
agere quodliliet affectnraus, cum affectu devoto pro- quis dignior, quis Deo propinquior jure vobis dchuil
desse cuipiam proeoptamus : in quo non soluni pro, apparere, a quo vestro el omnium Crealore, quod
ximis, sed et nobis ipsis etiam miseremur, quibus nulli est dubium, cl eratis, et boc ipsum nihilomintis
piimum necesse est, tit ad boiium devoto spiriiu unde loquimur poteralis ? Legistis enim : < Ipse
provocemur. Unde legislis : < Miserere animse tuse ., fecil nos, et non ipsi nos (Psal. xcix). > Et illud :
placens Deo (Eccli. xxx). > Et illud : < Beue facit ^1 < Omnis potestas a Domino Deo esl (Rom. xin). >
aniniac suae vir inisericors (Prou. xi). > Cnm aulem Quod igitur promissum gratis, dare gralis benefi-
misericordia in nobis orta fuerit ad volendum, cium poiuisiis, ab illo qui vobis etiam esse conlttlil,
necesse est ut occurrat slatim veritas ad tenen- accepisiis: quod vero in partem declinare alteram
dum, quoe affectum misericordiae, quae devolae voluistis, non ab illo, sed conlra illum qtti vere est
proposilum voltinialis indeflexum cuslodial, et ab veritas, minus caula (iducia praesumpsistis. In quo
incursu munial noxise praviiatis. Est enim qusedam non solum veritas lsedilur dum praecedenti miseri-
pravitas quac certius et apertius falsiias appellatur, cordise non occurril, scd et pax conqueriiur, quia
quse devoto proposito semper insidias machinatur : eam justitia non praecurrit, quani dum nonj concc-
agens et salagens ut affectataebeneficiura sanclilalis, ditur simititer sibi obviam invenire, non esl cui
non perducat ad effeclum praesentia necessariae ve- gratum velit aut valeat osculum impertire.
ritalis Quia enim eidem falsilali semper est veritas Sicut enim misericordia et verilas obviare sihi
odiosa, quac praedictse misericordiae cst non medio- invicem gralulantur, sic justitia et pax cujusdara
crilergratiosa :illa nequam etsubdola bono invidens sese nexu fcederis osculanlur: el islaruin osculalio
<modmisericordia jam proponit, ne veritatis occursu p. justo quidem ordine tunc succedit, cum illarum oh-
•onsummelur, sese mediam interponit. Multisqne viatio juxla debilum anlecedit. Stalim quippe ut
modis soeviensortum semen penilus vtilt aulerre, veritas miscricordiae obvial vel occurril, el bonuin
el si non fumiiliis eradical, satagit vel differre, ul proposilum adimpletur, nec aliud conlrarium inler-
cum dilaiio eidem juncta fuerit falsitali, impugnenl currit: adesl justilia inluens el considerans diligen-
misericordiam, bellum inferant veritali. Agunl eniin ter, et quod reete factum intelligit, commendal,
ut, vel persona ditior, vel affectus carnis tenerior, approbat, attollit confidenter. Porro quidquid re-
vel alia forle peslis praesumat in medium prosilire, raota veritatc agitur, justilia prorsus nescit, nec
rcpulsans misericordiam, verilatem satagens prse- adesse vult operi in quo affectio carnalis invalescil;
venire, qua prseventa, hostis gaudel, livor tripudiat: sed adversa cuspide ferire durius elaboral, el dam-
mcesla luget verilas dum amicsevirluli non obviat. nare severius quidquid injustilia decolorat. Saeviens
Bonum quippe considerans misericorditer incboa- igitur in aclorem culpae, sentenliara dat minacem,
tum, et pestc praedicla mediantc iion veraciter con- vullu gravi, manu dura moleslias ingerit, fugat pa-
suramaium: conqucritur indivisus dividi, scparail cem; et cum nostra impatienlia a>sliinal injuslius
jnseparabilem comitatum, jus deprcssum injusiius se tractari, clamat jtistilia dignc pio mcrilis nos
143 EPISTOL.E. 116
gravari. Esl enira justitiae relinquerc nihil peuitus A timoris aculeos alicnat, dileclionem fovet, fidem.
impunilum, sed flagellando persequi quidquid irre- proinovet, spem serenal. Unde Patilus: < Iteddet
verens, quidquid reperilur infrunilura : et nonnun- mihi Doiiiinusjusiiis judex (// Tiin. iv). >Juslitia
quam eo ad vindictam festinalior vult haberi, quo igilitr et pax uno axe ilidcm conjiinguniiir, et prae-
vindicata culpa disponii quandoque misereri.Si vero cedenlium copulam pari consoriio prosequunlur:
ctilpa.dono grati;e nostroque studio fueril non com- el his rite dispositis vehiculum fit qtiadraiuni, ordo
missa, vel resumpta veritate merilo pcenilentisejam recttis agilur, 8J opus redditur consununatum.
dimissa : justilia, quse suavis non nisi bonis operi- Hujusinodi vehiculo quod prsediclo rolarum con
bus novit esse, nobis tenenlibus veriiatem diligit slal numero conquadrari, noslra omnis inniii
praeslo esse. Favensque proposilo minas lerribiles actio, noslra debet conversatio solidari, ut innixad
noslris hostibus jara intcntat, et quod juste agiraus subnixa tali prscsidiosccure provehatur, et proveciu
justo judici repraesental, postulnns ul Deus veritus salulari de imis ad superos feliciter evehalur. Sine
uoslram promoveal veritalem < oculi ejus, ul legi- hoc qtiippe vehicttlo nullius ad perfeclum operatio
slis, videant snquilatem (Psal. xvi).>Acujus prccibus polest vehi.Jsine hoc in excelsum non est raptus
aures juslus Dominus non averiit, sed audicns et Elins mngisler Elissei, sed hujus qtiadraturam in
exaudiens, spem deprecaloriam in rem vertit, et B mngislro discipulus recognoscit, ciini illius spirituin
ne forie posiulaiuera gravet rei dilaiio quain pro- dupliciler adfore sibi poscil: « Spirilus, ail, qui est
mittit, ad confirniandum fcedus slalim justitisc ob- in le duplo sit in me (IV Reg. n). > Cum attendo
viaui paeem mittii. Pacem inquum, qua nos Deo islos vehi cl evelii pnediclarum virtiituni qitadra-
reconciliatos cerliorejfiducia jamtenemns, qua culpis lura, vos econverso eadein resilire negligenlius a
jani deletis fulurus pcenas perpetiiion limenuis : qua junclura : obslnpeo et doleo quod el vobis idei.i
nos pascit et saginal refeclio conscieiitiae sanioris, jugum divina lex imponit, et eidem jugo vestra col-
leve dticens (|uidquid mundus infert minaruni vel liim negligenlia non snpponit. Vos nimirum sicut
molesliae gravioris. Unde scriptum est : < Secura illi, currus Israel, vos auriga, vos deferri debuisiis
mens, jnge convivium (Prov. xv). > Haec pax qua in quadriga : in prima cujus fronle ut jam nihilomi-
niliil laudabilius, nihit oplabilius in hac vila, sanior nus diclum cst, veritas est secunda, cujus Isesa in-
et suavior omni fraude plurimorum desideriis expe- legrilate reliqtiarum vacal series inlecunda. Hujus
lila, ul velle videatur nos solidius consolari, non rolse senliens cantos, radios, modium , nxeni frangi
solum obviare, sed etjusiiiiam diligil osculari. In fragore inopino suas durius aures langi, exclamat :
quo saiis datur intelligi qnid justitia mereatiir, quid Quisquis amal dignam operis quadraluram.quisquis
non solum in futuro, sed in praesenti quoque suo C odil odio quadraturae vitiumvel fraclurani.« Anima
cncrilo consequatur : ne quis falso consequi pacis mea conturbavit me propier quadrigas Aminadab
beiieficium arbitrelur, ciijus aut justa veritas, aut (Caut. vi). > Amiuadnb, populi tnei sponlaneus in-
vera justilia non meretur. Veracem quippe jusiiliain terpretalur, Christum significans qui pro suopopulo
differendam a prsemio pax non putat, sed occurrit sponte obtulit seinelipsum, ut ei quisque vice reci-
cilius, arridelque hilarius, et salutal : rucnsque in proea tam sua offeral quam seipsura. Iste Amiuadab
amplexum, porrigit osculum affeclu conjunctivo, quidquid sibi offerlur prsediclis virlutihus vult qua-
amorem permansumm signans fcedere fiimalivo. drari, et in fronle opefis veritatem misericordiae
Videtis quia ciim misericordise verilas, ut dignum copulari : in parle postremn vel potius suprema ju-
est, obviat vel occurrit, adesl slalim justilia, jusli- sliiiam et pacem invicem osculari, et hoc modo vcl
lioa pax occurrit: firmumque fcedhs feriimt e( sese ordine quidquid agiinus quaternario consecraru
redigunt iu quadrigam, cujus suae quadraturae Chri- Cujusmodiquaternarium vel quadrigaragravi malleo
sltim ducem constituunt vcl aurigam conquassamus , et sacruin sacramenium exsecrabi-
Prima rola est misericordia, quae in bonis sem- liter violamus : cumpraesenliam verilatis a miseri-
per operibus antecurrii; secunda esl veriias, quae IJ cordia separamus, et relegata justllia pacis gratiam
necessario mox occurrit: quse uno eodemq'ie jun- non gustamus. Ad hoc sanctus quilibet verilatis
ctae axe pariter gaudenl ferri, pari cursu procedere, fervidus aemulalor amans aequi, censor morum ,
et a se invicem non auferri. Quod si veritas niise- noster errantium casligator : aegre dolet et tabescit,
ricordise laesoconsilio subtrahatur, cadit bign, jacet fremit denlibus el irascilur, et propter qtiadrigas
ineflicax , el in nihilum reputatur: et uno carens Aminadab ejus zelanle anima couiurbaiur. Videns
pede alterique debito plus.inuixa, moveri non prse- quippe easdem quadrigas uequaquam dehilo cursu
valens, tanquam limo profundius est infixa. Pars ferri, sed nostro frangi vitio affeciusque noxios anle-
quadrigae posterior priraam juslilise ponit rotam, ferri : zelo zelans veritatem non potest non tur-
virtutum praecedentium sequacem sive comitem ir- bari, segre ferens injurias quas ipsi videt Aminadab
remolam : dum quod illae occursu mutuo diligunl irrogari. Multo magis ipse Aminadab idem Chrisius,
operari, commendat justitia dignum judicans mu- qui ut ante diclum est, veritas voluit appellari,
nerari. Ad quod remunerandum pacem continuo lacdi senliens verilalem, jiisliiiara veraciter nou
vult adesse, qusc conscienliam operantis a difli- amari : non amanli quod mandavit, nec teneiiti
denlia securam -facit esse : quse ab illa mordaces firmius legem suain iudignans iiidignaiur, negans
157 PHILIPPl DE HARVENG ABBATIS BON^ SPEI 148
male merito pacem suam. Qua negata per lsaiam l\ gruse probilatis. In hoc autcm quo pracemtncsprin-
cxprobral, dicens : < Si altendisses mandata, facta cipalti, genere, jtivenlutc, qtiisquis altenle pcrspicil
fuisset velul flumen pax tua (Isa. XLVIII).• Cui le non lam istis quara scientia praedilum el virlute :
David coiisentiens ail : < Pax multa diligentibus si odio vel invidin non lenetur, non polest non lse-
legem luam,etnonesiillisscandatum(Psa/. cxvm).> lari, non polesl hoc insolittim, ut phsenicem avem
Consint ergo quia ex contemplu veritatis ct negli- unicam non mirari. Si enim princeps nobilis, juvcnis
gcntia mandatorum, pax negalur, infcrlur scanda- passivorum scortorumlenociniis latera non inclinat,
lum, pracvaletvis mnlorum : q".ainlamen in vos nolo sed in loro lanlum legilimo el complexu non nisi li-
(quamvis ila dixerim) prscvalere; nec enim dignum cito se reclinat; si oblalis niuiieribus unca manu
judico proxiniorum malis tristihiis adgnudere. Imo, post avariliam non declinal, ardoremque famelicuin
ut veriun fatear, desiderio desidero a proesenti gra- emunclis pauperibus non saginal; res esl mira et
vamine vos levnri, vestra sopiri trislia, laua suavius miranda, nec in foro vel trivio facile reperitur, el
prosperari: ad amorem verilatis fortiorc anchora quo rara et prseclara, eo a claro principe plus am-
vos reduci, ct ad qnietis porlum et pncem pracopta- ltil.nr.
lam dulciusinlroduci. Nec soluin ab illicitis bonus prlnceps pedem revo-
EPISTOLA XVI. B cal vel aflecliim sed ampliore gratia lendil festinn-
rillLlPPIADPHII.IPPUM. lius nd perfectum : et parviducens quod ad viiiu
Commendat virlules nobilibusviris dignas. lanqtiam male vnlidus intorpescit, extensus in
Suo PHILIPPO SIIIISPIIILIPPUS. piiorn amore justiliae vehemenlius inardescit. Si
Te meum ct me luum esse prsefixus titulus insu- ergo contra leges quemquam percipit vel mulire,
surral, ettilinam lali susurrio quidqunin pereinpto- si quilibet dives in paupcrem, si raplor audel in Ec-
riiint iion occurrat! iilinnni poteus grnlin, sicut clesiam desaevire, ne serpat virus uoxiiiin si enervi-
cocpil, in te permniiens operetur, donec cursum lerlangueat discipliiia.illcinanu ngili educilglndium
compleat, cl sine leriniuo consummetur ! Haec est de vnginn. Cui, etsi obmurmurat nonnullorum car-
nimirum grniia quse voliinlale sua te fecil hominem iialimn heheludo, (scmpcr cnim aeinulos invenit, et
cuni non esses, quse inajore bonitate lavit fonle vi- est signum cui coniradicitur, lorlitudo) zelo ta-
vido, cnm jam esses : quse in annos puberlatis, et raen nceensus Phinees procedil (;YUIH.xxv), neque
florcm adolescentise tc perduxii.juventuiis ingresso revocat pugioncm,donec de prifisumploribusdignam
poriicum libi largius eievidentitis jain illuxit. Patcr referal ullionem. Sunt nonnulli qui cum audiunt
iiius vivens, eladhucsatis vnlidus non defecit, e.t zelo zelantem principem cominendari, el qnam se-
«o concedenle non homo, sed gralia comiiem te 'C vere illud, sive illud vindicaril piaculum praedicari :
prselecii, el quod longe esl amplius, principnlmn denle satyrico mordenl quod juste agitur et depra-
mnm tauquam Saulis non nbjecit, dum a polenic vanl, et velut ahhorrenles cum Pilalojudice manus
lateralem superhiam a juvene juvenilia desiderin lavant (Malth. xxvu). Fervet ille, sed amore, nec
longe fecit. Hsec et hujttsmodi meum, id cst inilii repente, sed moreconsueio.isli neqnam inlerpreics
grnlum amplectcndum, eommendabilem te fecerunt, irse el impelui Iribunnl indiscrelo : secat ille clavum
ttia fncie nondttm visa le mihi non incognitum red- cluvo, vuluus recle vulneri judicnns expedire, de-
diderunt: quia el meam ipsius faciem nccdiim novi, tractorum livor suhmurmUrans meniilur raediciim
et lamen longc melius qunm quisquam alius, mu insanire. Mendax quoruni delraclio, verax quidem
cognovi. Quia igitur scio et senlio divinam in tc retraclio vult haberi, vult principem relrahere ne
gratiam mirabiliter operari, operanli gratise te vo- ad culnien jusiilia: nitaliir promoveri, ne sub htijns
liiiilariuni eflicaciter applicari : magis amo, plus leginine pupillus el vidua gaudeani se foveri, el
gaudco tiiuiii intcriorcm aninium sic videre, quam Chrisli monasieria a raplorum morsibus prohiberi.
viiltum exlerius, qnem videris, elinra non diligenii- Quod si forie contigerit ad aures vel notitiam prin-
lius exhibere. Sic te videns nec iuvidens luae licel cipis devenire, ahsil tamen ut consentiat a juslo
excellentiae necdum nolus, ipse quoque tuus sum proposilo resilire, sed sic linguas reprohas ct iniqiia
duni luo profectui suni devotus : tuus sum, tibi fa- Iabia diligal prsevolare, ulvidealur illud ciijusdam
vcus , lihi diligens adgaudere , et ut iter hene aihnici fruslra laborantihus objeciare; principio
coeptnm dcducas ad perfecluni calcari modico sub- clivi vester anhelat equtis. Verumlanien ul is <|i:i
nionere. Etsi 82 emnl plnres doclos et dcvotos lenlat Satanas in principe quidpiam non tisurpc.i,
tibi habeas qui assistanl, qualis enim princcps esi, ttl juslilioc purilaieiu nequatn itle cl sulidoli.s
lales cl eos invenit qui minislranl, etsi recte excitn- quavis macula non deturpet : in se reversus prin-
lum illorum lc vox hortalorio proscqui non desistat, ceps Dei humiliter recordelur , eumqtte vcibo
reor tamcn quod eqno sic admisso cnlcnr Intcnier Davidico vel qnolibet simili deprecetur: < Doce me
snbdiium non obsistat. Scilo ergo qttia de mngnis: facere volunlalem luam, qttia Deus meus eslu (Psal,
essedignum laudc praecipua non hahelur, cuni ple- CXLII);> el : «Deduc me in semila mandaiorum tuo-
rumqiic in viro nohili animus prave degener ener- rum, quia ipsara volui. Inclinacor meiiin in lesti-
veiur, nec est magnum prseeminere ciijnsvis apiccs monia lua, et non in avaritiam (Psal. cxvni). > Qui
dignilalis, si non ornet dignitatcm exccllcnlia con- si forie litteras didicit, quorum scientia non cst
*M EP1ST0L.«. 150
laiitummodo clcricorum, mulii enim noveruni lit- A privatus ei in humili par inferiorihus resideres,
leras iii gradu sive ordine laicornm : nonnunquam proinissum juslis praemium nisi justitioe merilo non
ferialus a tumullu vel negotio mililari, assumplo haberes. Quod vero eadem gratia te praefecit, non
sibi codice debet lanquam in speculo se mirari. tini tanliim homini, non uni lanliim ordini, non uni
Sunt qtiidem tnm aethnicorum qtiam orlhodoxo- lantum provincise, sed potius niuliis untim , non tibi
riim traciatus expolili vel epislolae vcl commenta, soli video, sed subjectis omnibus opporluntim, cum
quse viiis nobilibus non parvae ulililatis offerunt do- pnx et Iranquilliias qiiam sihi necessariam illorum
cumenta : digiiitatem ornant, mililiam ordinanl, cxpeiit mulliiudo, lua illis enulrint, custodint, et
roborant juveniutem; mores aedificant , animos fortis diligentia et aequediligens forlitudo. Felices
acuunt, promovenl ad virtulem : torporem arguunt, illi qui defensorem habere merueriint agentem
zelum siiscilant, describunt aequitatem, iram tein- annos leneroe juvcntulis, sed habenlem mores et
pernni, commendant clementiam, suggerunt lenita- prudentiara maiurse senecluiis : virum consilii,
lem. Ilaccet horum similia legere vel audire prin- prudenlem eloquii, el charilalis erga Christi panpe-
ceps mente nobilis non fastidit, corumque menio- res copiosae, tenacem justi, eflicacem proposili, sol-
riam ad curas lemporalium peiiilus non allidit : licitudinis erga subditos fructtiosae. Quos nimirura
"
indiguum ducens aurem fabulis, aleis revocanlibus qunnlo securiores vigens eflicit disciplina, quanto
maniim dare, et non magis codicellum, saltem fur- sub alis tuis a lumiiltu libcros et rapina : lanto se
lini liora sibi congrua praesenlare. Vidi, ut recolo, ohligatoset amplitis tioverint debilores, et ad red-
cum comes Carolus divinis altaribus assislchat, re- riendam vicem digne sollicilos, et ex debito prom •
verenter et decenter legendis psalmulis insistehat, ct piiores. Debenl enim divinac majestati pro te omnes
ut limatus mucro cum sumendae tempus aderat ul- ct singuli supplicare, precesque et hostias inde-
lionis, sic decebal devotum principem libellus lem- fesso affeclu replieare, ul illius bonilas in bono 18
pore lectionis. Vidi et comilem Ayulfum, nobilem confirmet, et secundtim Apostolum (/ Tim. u) quies
genere, egregium forma, moribus informatiim, qui, et tranquillilas conservelur,et augeat quod nondiim
magnas parenlibus gratias referens quod eiini a praevales qtiod tuis forle meritis non debclur. Nec
puero fecerunt litteralum, sic mihi colloquens se solum ii qui tua gaudCnl proteclione tuoque mnni-
Lalinum exhibuit, ut non nisi clericus viderelur, sic mine sepiunlur, qui le palrocinanle optato paeis
se reddens et militem, ut paulo post ad pagnnos pu- beneficio poliiintur : sed et quique exteri vel re-
gnans pro patria morerelur. Non enim scienliae moli, si tamen Dei fuerint amatores, tibi jure
forlis mililia vel mililiae prsejudicat honesta scientia r obnoxii.tui sunt procul dtthio debitores. Quicunqtie
lilleraruni, imo in principe copola lam ulilis, tam enim fidei et dilectionis tibiqtie locorum tenentur
conveniens est duarum ul, sicut praedictns Ayulfus unilate, necesse est ul nuilua velut membra corpo-
asserebal, princcps quem non nobililal scienlia lit- risgnudeant sanilaie: et quodalier in seipso necdura
tcralis, non parum degenerans sit quasi ruslicanus merttiioblinere, vidensjam in altero non potestnon
ct quodammodo bestialis. gaudere.
Porro quia libi et pareiilum cura lilterns 83 a Quia crgo inlra fines luos jnm viget pars Eccle-
puerilia dedit nosse, el quod litleroe praedicaiit et sioe, jam quiescit, adhiic foris lahorans allera, visa
commendant, superna gratia dedil posse : fac quod lameii vcl autlila snnilalc alterius hilarcscit : et
facis, imo proficeetproficiens perfice quod ccepisti; iion solum illis quibus lanlum feliciter beneficium
eum pure diligens a quo ut hoc velis et vnlens, ac- dnri videl, sed et libi, cujus ad hoc sollicitudo invi-
cepisli. Nec enim luo merilo, sed illius beneficio et gilat, jam arridel. Omnes igitur qui filii Ecclesiae
vivere el recte vivere libi datur, neque per te, sed Deum colunt fideliler ct adornnt, cttm (etnlem nu-
per illum lua polentia cacteris principatur : qui et ditiul, fuvent lihi, te diligunl, pro le ornnt : quid-
malis plerumque in hoc dunlaxal lempore regnum quid potesl, si quid polest, imo quin potest devolus
donat, et faciens eos reges, suo tamen honore vel D eoruin intervenlus, tuum facis et acqttiris, luo so-
gloria non coronat. « Per rae, inquil, reges regnnnt lius merilo non contenlns. Sic omnes illi tui siint
(Prov. vm). > Ad hoe auieni nounullos elevans qua- quorum aflluentia dilior inveniris, el illorum suus
vispotentia dnt florere, quibus tamen, eo quod ipse es, quorum prece el henevolenlia cuslodfris : pro
novil, judicio disponit ccelcslia non praebere, ul le suo illi lui slanl, et in acie lahoranl spirilali, te
meliores qnique altendnnl et recolligant, et non susieniani laborantem principalu etnegotio lempo-
plus justo diligant bic processe, quod non bonis rali. Eofretus munimine maligriorum caslra liosijum
proprium, sed commune sibi cum reprobis vident securus penetrabis, mundi bospes non civis dediius
esse. Eos vero quibus ea bonitale, quse sua est, mnndi conlagia non amabis : accinclus latusgladio,
vcritalis regulam donat scire, et ad tenendutn enm non nuindo sed Ecclesise militnbis, Neronis, Alexan-
apponit gratiam impertire : ad hoc erigit in sublimi, dri et quoritmvis similium csecain lyrannidein igno-
el in solio dat sedere, ut acceplum beneficiiiin pos- rabis. Multorum quoque praesentium non fallax
sit caeteros non latere. Quod ergo lu justtim intelli- suggestio te seducet, ad lacerandum subdiios
gis, etdevote proseqtii diligis intellecltim, libi favct aliorum forma principum non inducel, qui habentcs
gratia, libi quidem ccisulit ad profeeliuii : qui si spcciom (idei, sed carcnies merilis et virtute, quos
15! PIIILIPPI DE HARVENG ABBATIS BONyESPEl 1"2
inunire ct leuire debucranl, prcmiitil el opprimunl ,\ el respieis dignanter saiis pauperem raiserandiiin,
^Egyptiaca servilute. A qtioruni nffeclu el cffeclu habeus cor paiiens, et niaiuim palulnm ad donan-
iuimunem le futurum divina Providentia jnm quo- dum : sciens quia devotio misericordiae et impensa
damraodo proesignavit,cum libi rcceus nato nomen elecmosyna miserentis adversus i.nceiitiva peccato-
proprium assignavit, cum de tam muliis et variis riim, aquse vieem obtinet exslinguuttis. Ades ergo
iioniinihus unum volttit segrogari, et provido salis pfopilius,piipillorum (ianioribus, vidiiarum gemiii-
consilio Philippuin slaluil appellari. bus, segris decumbeniibus et leprosis, corumqiie
liiterprctatur atilem Philippus os tampaiiis, aut, inopiam propulsas vcl allevas muneribus copiosis,
manuum. Cujusmodi inlerprelulio, ul videre videor, utjam quisnon dubitetquod haeccharitas tam dif-
tuo principatui famulalur, qui alioruin mulliludi- fusa, pntris lui t:un exemplo qunm merito in le fi-
nem principttm errore caccovel avnro oculo non lium sit transfusa. Sicul cnim peccala pntrum iisqnc
sectnlur, dum acceplam inierni Iiimiuis gratium ad tertiam et qnartam generaiionem in filiis consi-
fossa liuino, vel snperducto modio noii ahscondil, milibus puniuntur, sic non esl abs re credere quod
sed ul Iampas ore Into el palulo propinat liiinino- bona parcnlum merita eodem ordine praclendiintur;
sius et refundil. Nec dissonal ab eodem quod Phi- ct illorum justiiia prodesse filiis non mediocriter
lippus os etiam manuum proedicaltir, quia quod " invenilur, dura horiim conscienlia freqiienlerforina
Deus principem te constituerit, ore luorum operum praceedeiiliuni convenitur.
declnraiur; quod in luo principalu vel tua devo- Porro tuus ille pater quem mirn in pauperesli-
lio, vel divina dispositio cogital ct intcndil, ma- Iieralitas insignivit, cujus non aninium avaritia,non
nus lua, id est operntio evidcnter Ioquiiur et niaiium lenacilas irrelivit : te, quem suum baeredem
oslendil. dispouebat, honcsla scientia praemunivii, diira pro-
Rccte ergo libi cl os lampadis el os mauuum vi- vida sollicitiidine studiis a piiero liberalibus erudi-
delur conveniie, cl gralia regeucraus $4 iiomen vit. Et recte. Qiiem enim reddil nobilera sanguis in-
satis congruum tibi voltiitinvcnire, quia tuum com- gciiuiis, series parentehe, qucm divitem possessio,
mendal priucipnlum liberalilas animi luminosa, et doininum servitus vel obsequium clienteloe;dignuni
lua omnis aclio pressa non est silentio, sed clanio- fuil ul a vulgarium ignorantia, et brutorum homi-
sn. Qtinnlo aulem pretiosior hujiis non lam nominis nmn slolida caccitale, scientialilteralis educerel, et
qunm meriti celsitudo, lanio eam rarius aliorum clara procditum redderct libcrtate. Unde et littera-
principum oblinet muliiludo : plures quoruin subli- rum scienliam recte vocanl oelhnici liberalera, quia
ines solio cu111vitioruin voragiue deprimantur, eum qtiilaboreelstudio soiiilur graliain lillcrnlein ,
ignorautes Doininura ab codem iiibilominus igno- a confuso vulgi consortio et a muliitudiiie libernt
rantiir. De qualihus : « lpsi,ail, rcgiiaveriintct non poblicuna, ne pressuseloppressus teneaturcompeds
ex me, principes fueruni, et non cognovi (Osee et hebetudiue ruslicana. Mullum ergo debes patri
vni). >A quorura eonsectatu clemeiis Dei polenlia, luo cujus libi cura et diligenlia sic providit, qui non
et potens clemeiuia le avertat, aversumque a repro- soltiin quoestia erant, sed el quoeoblinere non mc-
his ad amorem justitise amplius et amplius le con- rueral, (ilionon invidit, ut cura le mullis popuiis
vertal, ut finilo vilac procsentis cursu, cum non disponeret comilatus excellenlia principari, vellet
principes sed justi principes nudebuiit se sumnio quoque super caeteros comites litierarum scientia
principi procscnlure, qui polcnlcs non abjicit ctim et sublimari. Multum eiinm, iino plurimum debes Dei
ipse polens sit, le polenlem in suo seciim solio di- grntioc tniuscqueboniluli, cujtts ope et opere hone-
guetur collocare. sium quid et ulile lu et pater esiis pariter operaii;
EPISTOLA XVII. paterquidem solliciludine, imperio,moiiiui,siiadeIa,
nilLIPPI AD UE.NKICUM. lu vero affeclu, sludio, moribus, obsequela. llorum
Ejusdem argumenti. concursu scholareni disciplinara per annos aliquot
Tibi mngno plures magni niunera magna n;it- D proseeutus sub magistrali ferula, liberalem es scien-
tunt, qui liinni sibi gratiam vcl jani obiinenl, vel tiam assecutus; el juxta niodum lemporis et perso-
prorailliiul; et ea quae railtuntur, vel sui pretio libi nse, luntis, ul aiunl, liileris es imbulus, ut quam-
sunt graliosa, vcl auctores foiie gruti ca faciunt plures clericos transcendas iu eorum nequaquam
preliosa. Ego vero neque ine libi gralum , imo numero consliiutus. Quamvis cnim apposilus lille-
necdum merui coguituin exhibcre, neque magnuin ris le fore clericum non praescires, sed accingendum
aliquid tuas pleiiiludini videor adliibere : et ob hoc gladiali balteo et iinplicandum negotiis mililarihus
vereor nc quasi prsesumptive brevem ad ardua ma- praesentires : adversus lamen lilteras non odio, non
num millam, dum tibi magno parvus nisi oraliuncu- fastidio torpuisti, sed labore cum gralia earmn
las el vilesschedulas non transmittam. Verum ad hoc commendabilem tibi scientiam acquisisti. Ad hoc
quorumdam relalio me mullolies animavit, quse te autem additur, quod cum in lilteris adeptus sis in-
virum nobilem nobiliore gralia pra:dilum commen- lelligendi graliam el profecliim, erga eas appticas
davit; eo quod tanto principi adsunt dona charisma- quamdam animi diligeiitiara el affectum, et miles
tum tam praeclara, ut in aliis hujusmodi priucipibus nobilis, princepsque niilitum, sic amas et honoras
invcueri vuleant salis rarn. Audis ciiim, ui aiunt, el, niililcs loricalos, ut clericali raore diligas tilleras.
153 EPISTOL.E. 154
henigue colligas littcfatos. Aliqu.indo cnim miliiarei A oliiim, scd utile negoiitim littcris inservire, et quid
ncgolium catisas decertautinm, strepilus forensiumi rite vel delectet vel expediat, in eis frequentius in-
interniillis, teque libi vindicans, ad clericale otiumi venire, quas ad hoc in Ecclesia Deus, ut arbilror,
le remittis : et assninpio codice gaudes leclionisi voluil frsqueniari, ul earuin frequenlia ipse quem
serie revoluta, in qua lanquam in speculo lua tihii proedicaht possil corjnitus plus amari. Ctim eniin
lucet facies absolula. Nam sive oeilinicoriim 85 i plurihus el dissimilihus linguis Deus uti velil di-
sive Calholicoruni scripta relegas, codices perscru- versas homiuum nationes, et vel ab invicem dis-
leris, si preliosiira a vili prudens lector separare cerni vaiio , vel eodem confcederari labio plurimas
juxla proplietse (Jer. xv) consilium non graveris : regiones: eam linguam, nisi fallor, quodam reve-
invenis quid popuhmi, quid militcm.quid principem renliac et amoris privilegio vult praeferri, qunm ver-
deceat vel proelnluni, ad quid vel fortiina secunduin sari inter sacra ecclesinslica el ad posleros liiteris
seilinicos, vel Dei gratia juxla Cnlholicos, tibi super vult transferri. Unde etsi Hebraca el Graecaeo dalae
ca;teros dederit principntum. Invenis etinm quid suut ordinc palribus ab antiquo, lameii quia nou
majoribus, quid aequalihus, qttid minoribus lua de- usu, sed fama sola ad nos quasi veniunt de longin-
beal cclsitudo, ullra vel citra quod debitum consi- quo, eisdem valefacto, ad Lalinam praesentein no-
stere non valet rectitudo; quae nbliorrens deviam B 1 ster ulcunque se applical iiiiclleclus, et, nisi forte
tortiltidinein amnt cl amaiiduin clnmatquod naturac, duri sumus et reprobi, intelligentiam sequitur et
quotl' moribus, qtiod dignaeconvenil honestali, quod affeclus. Eam quippe liiiguam dcbel quisque afle-
Deo, quod proximo, quod religiosae dehetur san- ciuosa reverentia venerari, per quara sihi Deum
ctilaii. verum audit expressius praedicari : per quam no-
Haecet similia horum cum lcgis et frequenler stra redeinptio, cunclorum resurrectio, sancloruin
relegis in Scriplura, cuni prudeuter intelligis et glorilieatio, verius innolescit, et, ut concludam bre-
discernere diligis a qiiibnsque noxiis profutura : viter, ipsa Dei et eorum quae sunl Dei cognilio le-
non recedis a principe, nec a rcclore nobili popu- geiitihus et non negligentibus dilucescit. Recte ergo
lorum, nec ignavus degeneras, scd leipstim quasi viro nobili lillerarum plncet nobilis officina, cujus
rcgeneras aquis lilieralihus anliquoruin. Aquas Ra- exercilio cudilur salularis morum, scientiae, lidei
sin lurbidas popiilaris forensiutn propinat hebetudo, disciplina, itn ul si cuilibcl vulgares linguac praesto
aquas vero Siloe litleralis pulei conlinet allitudo : sint caeterse, non Latina, ipsius pace dixerim, he-
illae per vicos ct plateas rivis lanqnara pluvialibiis hctudo eum teneat asinina. Quod lu recte conside-
sunl cffusse, isluc horlo floritlo cl fonie peiiucido rans, Lalinam lingtiara litteralemqtie scienliara non
velul sub signactilo suiit conclusoe. lllarum diluvio ignoras, et eos quos percipis apprime litteratos,
servilis mcnle coudilio, et hesliales fori homines diligis et honoras : majores quosque reverentia,
opprimunttir, istarum rarilatein nobiles intelleclu, minores plerosque munerans donativis, eosque in-
affeclu proni, liheri animo gralius assequiintur : digenles de necessilalibus eruens oppressivis. Quod
ct cum plerique accedentes altam fonlis prsesen- propter Iivor edax qui juxlu quemdara oellini-
liam sint ndepti, qtianiura video, iil"non poti qui cuin (50*)peiere summa gaudct, et cum forle ma-
non intelligunt, sic non nisi qui diligiinl sunt rc- jorum faciem non praesuinat, mordere calcaneum
fecli. semper audet, videns quia diligis et larga manu
Sunl quidem inmuneri qui surdo lilteras trans- coHigis lilleralos,'cum non possit hoc stifferre, ap-
cunl iniellectu, suni plures qui inlelligunt.sed ara- ponit et inferre scrmones venenalos. Yideus eiinm
plecti negligunt ex affeclu : sciunt neque senliuni quia ecclesiaruin nova ponis, ut archileclus sa-
languentes fustidio non omore, ut asinus comedens piens, fundamenla, acdificas parieles, festinas su-
carduos non succo trahilur, non sapore. Sunt alii peraddere tegumenla (51) : domus Dei decorem
inter mulla prsediclorum agmina salis rari, agiles diligens congrua das ejus interiorihus ornamenta,
intellectu, sludii palientes, scienliaenon ignari, qui ^_ aurtim, argentum, lapides, libros, calices, indu-
cum invenerint littcras, in earum amore adeo sunt meuta : deniqtte quidquid senlis ecclesiastico vel
avari, ul quantumvis aut opibus aul genere, aut nsui vti ornalui convenire, tani diligenter praeparas,
dignilalis cxcellenlia sint pneclari: eas tamen con- ul videaris expensarum dispendia non seniire :
lempiu prodigo elabi non sufferant, sed unca manu videns, inquam, livor in lalibus sollicilum le haheri,
teneant et conservenl, el, ul plus dicam, solliciti non potesl non tabescere, non polest sub sileniio
frequenlius eas vel oculo vel auditu patulo coacer- conlineri. Esl el signum cui conlradiciiur, quod in
vent. Qiii etsi curis exlerioribus occupanlur, litle- eisdem ecclesiis diligis clericos congregare : quos
rarnm lamen amorem et solliciludinera non depo- propler quamdam vivendi licenliam saecularescon-
nunt, nunquam dicunl: Siiflicit, nullam in scienlia suetudo voluit appellnre : quibus ad hoc sumptus
melam ponunt; sed cum tempus et cura patitur, necessarios et assiduos amas redilus providerc, ut
revisunt litteras et freqiienlanl, et sublracti nego- illic ad serviendum 86 et ipsi voluntarios amenl et
cum
tiis, litterali olio se praesenlanl. Nec ignavum est assiduos se praebere. Quibus couvenienlihus
(50*)Ovid. lib. i De remedio amoris.
(5i) Nota fuudationcm prioralus Divi Msrlini de Carapis.
155 PH LiPPI DE HARYENG ABBATIS BON^E SPEl 156
soleranis canitur psnlmodia, cura hyiunis ct camicis A propositum iu parlcm lacvam audeat delorquere,
cl suavibus orgauis concors personat melodia: de- nejudex temerarius merealur multo juslius displi-
leclariS) ut aiiuil, velut quadam firmamenli et si- cere; quia et lua hsec operatio Deo placila, libi
derum harraonia, imo, ul dicam reclius, angelicse ulilis polcst esse, el eis, quos congregas, divini
syinphoniae,et cantuum superccelestium prophetia : propitialio non deesse. Denique sicut inter sanctos
111quihus, ul sestimo, non debes lemerc judicari, et eleclos aposlolos maliiia perdila Judas Scariotlt
et quod bonum agitur non debet malum nequiter est pracventus (Matth. xxvi), sic inler aithnicos
acstimari : cum nulli sil dubiura quin sibi Chrislus sseculares centurio Deo gralior esl invenlus (Act.
velit ecctesias dedicari, el in eis £ab anliqtio, au- x), ut nulli de assumpto religiouis pallio sit justo
cloritate apostotica, sciaraus clericos ordinari. Ab- amplius confidendum, nec dc illis qui relicla sin-
sil aulem ut quisquam sapiens sic eosdem prae- doue videntur, ambulare inconsulto prse judicio
stimat clericos accusare, ut et eos judicel qui lales diflidenduoi. Spero aulcm quia opus luum lain iu
voluerunl in «ecclesiis congregare, cuin inlentio ecclesiis construendis, quam in clericis colligendis
congreganliuni hoc proponal, ad hoc proposiluin diviua aequilas non cassabil, scd si (orte sapis
dirigaiur, ut Dco in ecclesiis clericali ministerio et quid nliler, hoc ipsum tibi ejus bonilas reveluLil :
labore litlerario serviatur. Porro a finibus usque B I el quod lam Iiberali, tam sollicila niunu priu-
ad fines orbis aniiquilas ordinera extulit clericalem, cipis esl incceptum, evacualo quod ex parle cst
ct inlcr onines reliquos auctoritas gradum ei con- ducetur Iargius ad perfeclum. Jpse euiiu qui sibi
tulit principalem : el divina disposilio quae nonnuii- voluit, volens instituit ecelesias dedicari, el cle-
qtiam vel raililem, vel rusiicum ampliori donat rau- ricis ab antiquo totius ecclesioe priraatum assi-
ncre sanclitatis, pracferre lainen voluit clericum guari, el proposilum inm soleinne ad uns usqtie
ecelesiasiicae excellentia diguitatis. Unde et Ec- longa dicrum serie dcrivari; ipse, inqiiam, non
clesia Uomana, et qu;e ab illa diversis locis et tem- suffercl his diebus iras invideiilium, aul veiha
poribus plurimae defluxerunt, longa retro serie ad detrahentiuni prosperari, sed potius clericos et
nos usquc, clericis rcfulserunt, quorutn elsi pleri- omnes qui recte auiuiit clericos, honore saluiifero
que ad iiifirnm et egcnu mundi elcmenta, ut ho- piomovebit, eorum fovens hona, malis clemciiiius
miiies, se incliiianl, ab eormii lamen et ordine et indtilgebil.
iiomine poteslas ct auciorilus non declinant. lili Quisquis vero ubique geniiuin vel locorum cle-
quidera et sedem apostolicamei caetcrosubiqiic ioco- ricns amat esse, tibi amanii clericos reiribulor et
ruin obiinenl pra-siilal'>s, Inm mililem quam plebem obnoxius debel esse : supplicare Deo devotius, of-
jtidicaui sui ineriio principalus : illi manu et ore C ' ferre precum hostias indefesse, ul te secum iiiter
bapiismi sacranienla consecrant et allaris, onuiibus illos Deus lundem clericos vclit esse, quos nieritura
leges poiiuiilet docenl viiae semiiain saluiaris. Illis cum gratia perfecios in gloria dahit esse. Nec du-
etiam qui, quouinin soliitam vivendi regulam reli- hitandiim extitna quin preces talium audiat,.. jino
gasse arctius sestimaniur, religiosi vel regulares spe- cxaudial divinoe benevoleutia majestatis, qtiae iu
ciati vocabulo praedicanlur: illis,inquam, apostolici, praesenli Ecclesia ad hoc illis conlulit superemi-
archiepiscopi, episcopi el eorum clerici pnesunl et nenliam dignilalis, ul pro sua ct aliorum igi.o-
imperant suai privilegio dignilalis, ipsi atitem vi- ranlia rogaturi, eo fidticialius, quo faniiliariiis au-
derint utruni el debilse congruenlia sanclitatis. Ni- lecedant, el proelati officio prsesumenles de bene-
mirum clericis prsesidenlibus digniiali competensi ficio pro erraiibus oinnium intercedanl. Quornm
sancti.iaiis, ex mandato omuibus esl injuncta, sedI intercessio illi prsecipue viva et vivaeius eflicax in-
non stalim qunsi comes iusepnrahilis eisdein siu- venilur, illi Deum reddil placabilem, illi optatuin
gulis esl adjuncta, quia tam in clerico quam ini beneficium imperiiiur, qui eoruni ordiiiem per
laico s*ancliias non est, nisi Dei graliae vcl amoris, quem cseteris lanta diligeniia subvenitur, 87 reci-
dignilas vero noiinunqiiam irse est cl judicii gra-. proco affeclu diligil, et par pari prono auinio re-
vioris. Scriplum est: < Judicium gravissimum ini melilur. Sic devoius laiens quod propriura est cle-
liis qui praesunt, fiet (Sap. vi).> Cum ergo super: rici dalo quasi pretio suum facit, dum. illi ad oran-
Jaicum diiigenler altollis clericum honore et reve- dura prompiissinio, iste aflectu promplulo satis-
rcntia discretiva, cum eidem largius impendis pe- faeil; ille paulo fidentior iegaiioue prsevia fungitur
eunise vel rediluum donaliva; ul arbitror, plus or- ct insistit, isle legatum diligens irremotus ei jun-
dinem quam hominem divino suscipis intelleclu,( gitur et assislil. Et revera quos iu praesentiarum
nec homini, sed nomini manum porrigis ex affectu. tanto munere grjtiarum amore tam vicario Dcus
Paulus quippe dicil: i Cui honorem, honorera.: ctiii donal, eos et ipse diligens, in regno ccelorum sus-
tribulum, tribulum (Rom. xiu). > Defers honoremi cipit ct coronat; et quos incolatus sui lempore
ordini ab anliquis patrihus inslilulum, in Ecclcsiaa fucit de alterutro graluiari, clauso mundi lermino
inililanli necessarium alimoniaedas trihulum, scicnss donat in se Domino seternaliter gloriari. Vale. Va-
quia palmes jacel, el in altum erigi non alientat,., leant el qui le bene valere oplant.
sieum ulmus prophelica, vel quodvis adminiculiim n
iioii sustenlat. Iu quo ncrao te judicct, ncmo lumu
157 EPISTOCE. j58
EPISTOLA XVIII. A darum poli fueiint et imbuti, cum pannosam
PIIILIPPIADItlCHEIUM» aelhnicorum scientiam multis iaboribus assecuti :
Studia lilteraruin ecclesiusiicisviris esse necessaria. lioc studio non seipsos ab errore cxpediunt, a ne-
De te quidem, fraler charissime, ptures mihi postt giigentia veracitcr non excusant : cuin aquas Siloo,
invicem sunt locuti, et oinncs inaequali forte sensu,, quoevadunt ctiin silenlio, vel prorsus nesciunt vei
sed uno tamen consensu salis connnendabilia pro- recusanl. Qualibus quidain actliiiicorum ait : « Vos
secuti : sermone benevolo sibi cogniia niihi plucitai aliam poiulis nquam. > Qui si forte vclut saniore
rctulerunl, sed nondum ad videndum tuam mihii usi consilio, et applicantes animuin rationi, quan-
faciem oblulerani. Quo autem amplius atidio de le• doque apposuerinl divinae dare operam leclioni :
uno, lot et lalia recenseri, eo magis, ut assolet, plerumque lubru tantiun velut fonte proluunt ca-
tuara cupio facieni iniueri: nec absenli mandare, ballino, dum quod legunt, non sitiunl, nec aniore
sed dare praesenti verbum grnliae vel snluiis, vene- haiiriunl iiiiesiiuo. Quia vero talium invenilur plu-
ruri cnnos luos obtinentes reverenliani seneciuiis. rima liiulliludo quos iu camiiio scliolari exeieet
Quamvis meus qualiscunque aninuis videndi benefi- studii inalleus el incudo : felicein et egregiuni illum
cio non privetur, qui tuam non extrariani sed dixerim quem sic fovet et promoveidivjnae gratise
iiiternamgralius fuciem inltielur: illain, inquam, fn- B rectitudo, ut eum et sciendi amor non deserat,
ciem quaenon pnllet, non fcliricitnt, non aegrescit : et vivendi leneal snnciiludo. Nnm et sanclitudo
noii rugalur aunorum senio, sed virlulum sludio sine scieniiapleiiimqueerransdeviat, vel non plenius
malurescit : illam videns, inlciligo, et intelligeus elucescii, et stientia sine sanciiludine vitiorimi
diligo me videre, illa niihi procscntulur, illara iiiihi scaiet vennibus et sordescii, cum vero eas conslnt
senlio subridere : el cum longe sit reraota et ignota velut indivisn copula convenire, niliil uiilius, nihil
carnis facies niorituroe, elucet niibi species mculis honesiius iu humaiia vila possumus iuvenire.
nullo lermiuo desiturx. Tules illos decel essc qui Felix ergo ille qui hoc gratiae beiieficiuraest sor-
scholarein iiicolunl oflicinam, qui studeudi malleo lilus, qui lima el sltiuio ad sciendtim el vivendum
vel incude sciendi fahrieanl discipliiiaui, qualeimfida puriter expolitus: inter scholares convenus cl cou-
relatio benevolis auribus le commeiidat, nec est qui discipulos sic versntur, ul eis in uiroque forma vel
coramendantem nisi forte livor nialevolus reprehen- speculum hubcatur. ln medio quippe juvenum, juve-
dat. Ad hoc quaiiium iulelligo sluduisli, imo et uilia iion seclari, in ampla laliludiiie, babenis laxio-
sludes negoliis seholaribus iuscrvire, ud hoc araas lihtis non vagari.inter vagos et hibricos, dislriclo
esse discipulus, uon lani audiri appetens quam au- moderamine refrenari; quis non ducat dignum
dire, til audiludoclor cuutius respuas noeitura, ct ^ 88 laude, quis recte sapiens non studeat imitari?
ab his cxpeditus affecluosius diligas, et diligentius Sj vero, quod absit! convenaruiii dissolulio, si con-
eligas profulura. Agenda enim scirc cl ea diligenti fusio lanla est Bnbylonis, ul eos ad vivendura melius
affectu non sentire, non solum est inulile, sed noci- iioi)leetio excitet, non propositaespeciilura aciionis,
vum, dum quivis sciolus, si sil malevolus, exinde civis lamen Jerusalem linbet gratiam, habel ejus
peccandi colligil incenlivum : et in malevolam aui- nieriluni sanctiiudo, nec ejus propositum fleetit
mani sapienlia refugit introire (Sap. 1), qua foris circumstanlium vel forle detrahenlium muliiiudo.
posila, quod quisque scicril, convincitur non seu- Denique sicut vivenles pueriliter inoralis vel spiri-
lire. talis leclio colaphizat, sic perversos el reprohos
Cum vero scienti non sapit scientia, cum sapor honcsla quorumvis conversalio scandalizat: elunde
cjus gtisiu rathno non sentitur, cum sola quis tcnet bonus corrigilur, el virlulis accipil incremenluni,
vcrha, non duleediiiem experitur; cum bonis qu;e inde nequam nequior graviusincurrii detrinientiim.
inlelligit, non dileclionera applicat, non affectura, Sed ut nosli schola est velulager arboribus omnis
quid nisi jejuriiiiii et iuopem, el prorsus inutilem generis consitus indiscrele, aut ul forum quo omnes
eflicit iulellectum? Imo sicul scienlia inforraat el r> 1 coniluunt uec se una continent sub quicle : in illo
inslriiil, honeslat elilluraiuai diligenlein, siceadem cultor bonus quasdam provehit, quasdam arhores
inflat et destruit, accusat et arguit conscienliara ne- eradicat, in isto gaudet emptor et merces colligit,
gligentem (/ Cor. VIII); el carentem pondere, sub- lugel venditor et mendicat. lla, ut melius nosii,
traciamque solidse verilati, ut paleam vento exposi- habet se scholaris disciplina, in qua alium intelle-
lam,in praeeipitiumdatpeccuti. Unde videspluriuios clus agilior et subtililas provehit aquilina , alium
plurimum quidem vel semper discenles, el sero vel sensus rudis et hebetudo delinet asinina ; nlius ad
nunquam ad scicnliam verilatis pervenicntes (// vivendum melius leclione prolicit et doctrina, alius
Tim. III), quanto scienliae curiosius applicanl stu- more suis jacens, jacet in volutabro vel sentina. Qui
dium vel luborem, tanlo a sapienlia excursum fa- auiem studio el inlellectu prseeminet jnler desides
cere longiorem. Quorum typuni gcrens Ecclesiasles et obscuros, et quod est praeslantius fervet spiritu,
(cap, vn): <Dixi, ait, sapiens efficiar, et ipsa lon- vita etmoribus proficil inler duros, quid nisi oliva
gius recessit a ine. > Ciini eniin collegerint Arislole- est fruclifera inler ruhos steriles et spinosos, sive
lis sententias vel Platonis, Qtiinliliani colores, flores ilie carbunculus lucens inter lapides lenebrosos?
coinposilos Ciceronis: cuiii nqttaium diluvio liirbi- Unde ul viderc vldeor, schola claustrum alterum
159 PILLIPPI DE IIARVENGABBATIS BON.dESPEI 160
dici debet, quae divcrsis convenicnlibus imitahiles A vesperam ct diem uliimum seneclulis, ad opiaium
nuiltos proebet, quae studiosius dedilos lectioni a braviuni, ad metam vilaeveniesel salutis.
forcnsibusavocat ei averlit, et eorum affeclus re- EPISTOLA XIX.
probos vel alienuat^ vel convertit. Etsi enim infe- PHILIPPIADRAYNALDUM.
riorein superior non seinpcr cxcitarc pracvalet ad Nobilemdoclumque virtim et pium ad pradatnram
ngendum, lamcn leclioni dedilus, excmplo caieros ecclesiasiicam sublimalum esse graiulutur.
provocal ad legendum : et assiimpla lectio habel Inier tol et tanla rerum negotia quibus curam
qunindnm occupationis gratiam et profeclum, quam- cogeris imperlire, vix poterit, utscslimo, proesenste
vis occupalio nulli suflicinl ad perfeclum. Verumla- pagina vacunm invenire : et ob hoc non rairandum
inen exceptis his quae induhitanter operaniur veram si occursu ejus priino feslinas prolinus prosilire, et
nienlis sapienlinin et viiitilera, qiiarum bencficio occupalus maximis, miniina quoevis et vilissima
quisqtie sibi ineriium colligens, certnm pervenit ad fasiidire. Yerum nonnunquam vir prudens intcr
snluleni : niliil aestimoconvenicniius clerico quam seria levioribus condescendU, inler 89alla negotia,
liilernriim studiis inhacrcrc, (cnere mnnu codiccm, vcl ad brcve oliuni apprehendit: inter arma fre-
leetioni frequcnliiis assidere : in hac cxercere non menlia se sibi sublrahit el furnlur, imo se sibi rcd-
soluni piieriliam, adolescenliani, juventutem, scd B dens, legil, audil, ruminnt, aliquid utile meditatur.
mulio gralius, mullo suavius, canis floridam sene- Felicesresliumanse, cum regendse cl traclandse viris
cltiiem. lalibus commitiuntur, qui forlcs et discreli liducia-
Denique quisquis lam junior quara senior amat literad omnia praemittuntur, qui sscvientcmari dti-
clericum profileri, iniror qua duritia refugil lilieras ris ct asperis non franguiilur, el serenato aere non
iniueri, quo faslu, quo fusiidio leclionis frcquenliam plus justo prosperis iniiituntiir. Qui largiente gratia
adversatur, cur avidius inler divilias, qiiana inter non solum audacia el glndio, sed prudenlia cl
liiteraruin delicias conversatur. Miror quihus inge- consilio comnicndabiliter pra-mnniti vigilanl pro
niura suppetit, mora tcmporis et facullas, cur non Ecclesia, pugnant pro patrin, resislunt ct insistuiu
eisdem adest inexplcbilesciendi desiderium et vo- hosiibus expedili, seientes quia sicut Judnm Ma-
lupias : cur non scliolas quam nundinas, nonsccrcia chabocura rcddidil commcndabilera maniis elauda-
quam coinpila diligunt frequcnlare, non exnratos ciae foiiitudo (/ Mach. 111),sic fralrem ejus Simo-
codices,quam aurntos calices, non scienliam, quarn nem profundiconsilii supercminens altiludo (/ Much.
pecuuiamoslenlare. Miror, inquam,cur non reliquis xiii). Denique jtixta Salomonem : < Sicul aqua pro-
oinnibus prgcpoiuinl excrcilium lillerale, nisi forte funda, sic consilium in corde viri (Prov. xx). > Cu-
cum silii vel proximis impendunt aliquid plus neces- jusmodi viro si disponente Deo conimiitiiur rerum
snrium, salutiferiim, spirilale : cum nulla clcricorum cura, si fortitis cjus consilio vel consuliae forliludini
vel oelas vel dignitas recle debeal accusafi, si superaddilur praefeclura : vigel iiiiperium, floret
respuens forensia, amet leciionibiis occupari. Ecclesia, lurba in populiira conquiescil, hostes
Primum ilaque ac prsccipuum locum apud clericos comprimtinlur, jacet superbia, frendet infidelilas cl
recte clauslriun obtinei regulare, in cujus reclinato- labescit.
rio celebratur oliuin, imo negolium sululare, ubi Bene a principio divhia bonitas ordinavit ejusque
rccisis propriis nclio praceminet et fructificat insi- providentia suum imperio, suum Ecclesise beiiefi-
tiva, frequeniatur divina leclio, perfcctio cudilur cium non negavit, cum libi viro nobili cl professio-
inspcctiva. Secundum vcro locuni scholaris debet neni indidil clericalem, ct manu largiore supra
sibi conversaiio vindicare, amore cujus prudens morem nobiliura, scienliam addidil lilteralem. Non-
clericus eligit laicalia relegare, ul cuni navcin nulli quippe nobiles litterali addicti sludio adeo suut
claustri naulo carens et insufliciens non asccndat, ignavi, nt sub divo plateis, gaudeant carncvelcar-
ne perdite naufragelur, vicinam scaphara sive la- nalibus in conclavi: nihilque pulant durius quam
biilum apprehendat. Qui si el illara descrens ad in- D studere diuliusel doceri, reddtinlque se indignos ad
lirraa mundi deflual tct egena, quse lilteras oblilte- culmenecclesiasiicum promoveri. Quod altendcns
raut, el a clerico probantur aliena; a dexteralonge princepsille ctijus danlur manu et imperio dignita-
faclus, iiivatescente naufragio in contrariam par- tes, clerus quoque el populus quorum est eligere
lcm vcrgit, unde vel salus vel honestas vix aut nun- sihi clericos in primates : revera non seducli, non
quam cnatat vel emergit. Quod quia prudenter iitdiuii sunt ignorantia, non errore, cum le clarum
attendisli, ad persislcndum volo le diligentius com- lilieris, moribus, gradu provehunt digniore. Ubi
monere, si prima non aggrederis, cave propositumi rnro satis genere meruisti gratiam ampliorem dtim
ad ultiina retorquere : inter utrumque volans, fac' prselntus, opus bonum, ut videtur, plus amplecterii
quod facis, tene qiiain lenes tubulara et inhoere,, quam honorem : ex re nomen habere cupiens supei
scholamni prudens incola vagari rcspuens, quami cseleros vigilas et inlendis, tuorum paci militans,
sedere. Lege imo et relege sanctos codiccs, qui com- hostem hoslibus le ostendis. Iu qua miliiia etsigla-
ponunt et proponunl lihi viriiiiiuu vehiculum vclI dium de vagina manu propria uon educis, eos tameu
quudrigam, cujus non Eliam lypicum, scd Christiimi qui educunl, regni hoslibus superducis : expensis
Jucem stutuunt el aurigam : quoeveclus, si claudasi fovcs, horlalu promoves, regis consilio, roboras pro-
lfil EPISTOL/E ».0i
bitnle, cl ne quisquatn te recie mordeal, vivendi jA proea vuli aniari, sua libi dans munera, tua postti-
praiarabulas honestale. Siculenimluamagnanimilas lal sibi dari, irao leipsum quaerens, te, 90 non tl,a
bellicis hostibusonerosum, sic le conversatio reddit suo beneplncilovultofferri, lua lamen non respuens,
rcnuilis odiosum, dum livor pessimus nullum lurpi- sed le vull tdis omnibus anleferri. Nec enim proptei
tudinis in te scrtipulum deprehendit, et ob hoc den- tua, te, sed magis tua propter te respicit et acce-
tein acuens non nisi digna laudibus reprehendil. pial, el cujus est orbis terrae, etpleniludo ejus (Psal.
Rectc ergo, ut video, libi ecciesiastica diguilas esl xxni), de offerendistauris el arietibus non disceplat:
collata, luo recte consilio sumnia rerum post prin- lui tanlum cupidus tuorum avaritia non laborai,
cipem et a principe commendala: in# qua prudens munus turpe judicans quod amor vel affeclus offe-
artifexgerendisrebusmateriain congruam invenisii, rcnlium non decorat. Ut autem te velit et requirat,
quae te reddit conspicutim, imo lu illam probitalc el teipso quam luo munere delectetur, noti tua id
conspicua prsevenisti. Neque enim tibi digniias con- nobilitas, non tua magnanimilas, non denique di-
lulii, sed invenlam exlulil probitalem, inventavero gnitas promerelur; sed illius bonitate et gratia. qua:
probilas dignam efiicil digniialem: el niiro satis sna csi, niisericordilerlepraevenit, quacte et eligi et
lnodo sicul probum te probilas, non sic dignilas fa- diligi dignum fecil vel faciet, non invenit. Inde est
cit dignum, qucenonnunquam collala improbo, non *>quod cum, exigente negotio, aciem promoves beltatri-
venuslal sed oslendat indignum. Probitas verosem- cem, et in gravi discrimine vicloriam libi invenis
per venuslal et conspicuat dignilatem, et ob hoc assistricem : el triumphanti, spolia, laurumque mi-
dignilas indivisam sibi expetit probilalem, quse si liti das victricem : tu jugo humilitatis, mira virtute
deest cxpetenti, sordens anlea plus sordcscit, el aninii, dascervicem. Sicut enim dignalus es tuis
digiiitalis luce pracarabula ejus ignominia pluribus mihi lilteris indicasse, nihil horum quse victoriose
dilucescit. gesta sunt, tibi diligis assignasse» sed quod fuga
Habet igiltir probilas graliam, carens culmine inita stralos plures a paucioribus demonstrali, non
dignitnlis, dignitas vero non nisi pcenam subtracto luum, non hominis, sed divini norainis esse opus
beneficio probitatis : el lamen cseca mullorum am- evidens aflirmasiL
bilio sitit et inexplebiliter appetil dignitatem, pau- Bene rei veritatem intellectu lincaeopervidisti, et
corum vero sana dilectio nititur, nilens adipiscilur eam instar invidentiura avaro silentio non pressisti;
probitalcm. Unde lua dignatio considerel sollicitius tenens memoriler quod polens ille David cum victo-
et atlendal, illehujus largitor gralise quid deliheret, rise titulis exsullabat, non sibi, sed Domino, dari
quid intendat: cum mauu largiore sua tibi porrigit Q gloriam postulabat. i Non nobis, ait, Domine, non
donativa, magna quippe dum magnos faciunl, sed nobis, scd nomini luo da gloriam (Psal. cxni). >
jiondum compleliva. Si jure defers principi ejusque Videlur quippe Davidquod suo non arcu, non gladio,
veneraris fidelibus obsequiis majeslatera, qui cora- non sagitta, sed robnslo Dei bracliio erat ei pax
munem cum improbis solam tibi non solus conlulit vietoriseconquisila : el cum de hostibus triumphans
dignitalem : allende quid debeas, quem amorem, non in se, scd in Domino glorielur, humilem suam
quam reverenlianij quem affectum ei qui solus tibi conscienliam mtilto victoriosius et fructuosius intue»
inores prObos, honeslam scienliam.prudenlem con- tur. Videns enim lerso vultu prospera sibi blandius
tulit intelleclum. Qui nimirum non solum isla quae arridere, dignum ducit Dominoeadem mentis con-
iuillns hominum invenlus esl homini tribuisse, sed slantia velui desuper irridere (52); el in populogravi
ct ipsam credendus est dignitaiem tibi ecclesiasti- laudans (Psal. xxxiv), nequaquam instar paleae ra-
cara contulisse, cujus prae cunclis regibus lanla pituromni venlo, sed totum Deo tribuens, humililef
est superexcellenlia vel majestas, ut per eum re- innililur erudilaeconscienlise fundamento. Bene igi-
ges rcgnenl, et ab eo omnis omnium sil potestas tur sapis, nec tuam scientiam, nec tuam dedecet
(Prov. viu). dignitatem, quod inler vana et mundana fateris ore
Jgitur quidquid boni sortitus es, ab illo noveris D proprio veritatem, cumfugalisnubibus, solemvidens
le habere, quidquid es el praevales,illi primo et prse- prosperura sublucere, non ascribis hominibus, ne
cipio te debere; ct cujus dono et gratia gaudens prac- divinis operibus videarisnequiter invidere. Bene,
senli gloria et honore, illi teipsum obliga non loro inquam,sapis cum miliiem vidensetpopulura humano
sitippeo, sed affeclu fortius et amore. Quis enim more de victoria gloriari, non apponis puri modo,
prius danli uon fial vel posterius retributor, quis non sed maturiiaie debila gratulari; ct juxla prophetam
nisi avarus spiritu, largitoris prsemii prosecutor: sic laelaris ul limeas, sic limes etiam ut Iaeleris, ut
clsi impar facultnle in mensura conlra mensuram in die bonorum, malorum uihilominus meinoreris
non potesl remetiri, quis non saltem sludeat devo- (Eccii. xi). Ideo, cum mullitudo forle non tam devtv-
tus erga illum et benevolus inveniri? Si amalor tis quam diffusis cordibus rapitur ad laelandum, tu
inanis gloriaevendilori largius et raunificus vult ha- sapiens sane sollicitas devolos humiles ad orandum :
beri: Largitori supernae gratise negahis gralus et et rerum blando risui lanquam baculo arundineo
obnoxius exhiberi? IHe prior tui ainans vice reci- non innisus, precum inslantia poslulas adjuvari, M

(52) Id est applandere.


PAfROL. CCIH. 6
1G3 PIHLIPPI DE HARYE.NGABBATIS BON.-E-SPEl 1C4,
earum efflcacia npn diffusus. Hoc rcvera volo le fa- A ignis intolerabilis crucialus (l\um. xvi;; Aaron pri-
cere, irao cl proficere sludiosius in incoeplo, et sic mus ponlifex, cujus vice (ungcris ofiicio procsulalus,
pro Ecclesia vigilare, ul laborera fingas fructuosius stans inier morluos el vivenles, oblato ihymiainalo
in prsecepto, ut quia imperialis Excellentia libi cu- Dominum depreealur, plncal iram, sedat incen-
ram imponere voluil mililarem , in eo Regi summo dium; magna parte cocsapeccanliuni, maxinia libe-
obedienliam deferas salutarem. Nequeeiiim rex ter- rutur.
renus, ul nosti longe melius, praejudicat summo Josue non armis praelinnlibus, sed clangentibiis
Rcgi, nisi forle (quod absil!) cum perversus obviat luLis verbum significanlibus ct doclrinam, et se-
summse legi, cum vero pro Ecclesia, pro palria sane pteno circuilu praeferente in spiritu moruin et ope-
inlelligitur imperare, audire debet subdiliis manda- rum commcndubilem disciplinam : concussit urbcm
tum procul dubio salulare. Ob hoc noiihullos ple- Jericho, muris ullro corruenlibus inlroivit, nulli
rumqiie in expedUionemcef nimus proficisci, qui non pnrceus prseler Raab, ct qui ejus monilis obedivit
sunguinem fundefe, sed pacem vicloria cupiunt adi- (Josue vi). Gedeon conlra Madian grave praelium
pisci, quos non furor malilise, sed lex obedienlise commissurus (Judie. vii), nec in arcu vel gladio
accingit bulleo gladiali, nec gaudetil strage hostiura, spem deprecatoriam habilurus; in trecenlis viris,
sed finc polius triumphali. Talem et teipsum in B quos prsedocuerat ad exemplum sui, buccinis per-
susceptis belli actibus decet esse, ea forma, eo in- sonare, fraciisque lagenis intromissas lampades
liiitu, negoliis ssccularibus interesse, ut cum le in propalare : innumeram liostiuih turbam miro gener*
facie superborum tam potcstas quam necessitns fe- triumphavit, tibique successuro formam vicloriffi
riim exhibet singulnrem, iutra claustrum mBnlis non contemplibilem demonstraVil. Ut vidco in lubit
composilac,scrvel limoris el araoris proesenlia re- el hydriis, et lampadibus stat pugnariiium fortiludo,
gutarein. Sic el inilUans Deo juxta Paulura (// Tim. iu quibus si attcndas, multa est sacri myslerii pul-
n) non le saeculafibus iriiplicabis, et juxta leges chriludo, qtiia in tubis figuratur vox hortatoria , et
pfincipum sagillam de pharelra, de vagina gladium sonora prsedicatio pr;clatofum, in confractis hy-
cxplicabis; sacerdos et hostia limoris frixorio le driis, carnis casligalio, cl depfessio motuum Ievio-
probahilem cxhibebis, dux vel signifer, liosles ira- rum : in ostensis lainpadihus bona opinio, et forraa
perii ab effectu praesumplivsemalitiae prohihebis. digne lucens, el illuminans oculos subjectorura. De
Morum modestia, ruminalio Scriplurarum, cir- tubis per Isninm Dominus : « Clama, inquit, ne
cumspectse niaiuiilas honeslalis, allaris diligenti», cesses, exalta ul luba voceni luam (Isa. LVIII).> De
reverciitia Ecclesise, digna tuae consideratro digni- hydriis Pautus : i Casligo, ait, corpus meum, et
latis; le clericum, te presbyterom, te re quam no- servituti subjicio, ne forle cum aliis prsedicavero,
mine nobis episcopum conservabunt, quein regis ipse reprohus Cfliciar (/ 6'or. ix), > de lampadibus
auctoiitas, rerum necessitas, inlegritas fidei non- ipse Cliristus : < Luceal, inquit, lux vestfa coiaiu
nuuquam mililiae praesenlabunl. Ad hanc aulem mi- hominibus, ut vidcanl opera vestra bona (Matih. v).»
litiam Christi miles audaciara recle sumes, dum non David rcx nabilis rebellium suonrai potenlissimus
tenebris odio, furoremque vel malitiam non prscsu- triumphator, iriumphalis compatiens et bumilisec-
mcs; sed dispensaior providus sic produces in acie rum miserator, ne in Saul chrisluin Dcniint mahum
loricalos,utmalis hosies pacis filios effici, quam per mitlant Sarviie liliis inlerdicit (/ Reg. xxiv), quo
rura devia projici bestialiter, immolaios. Sic te de- postmodum in bellis morluo siomachaius inoiilcs
fensorem Eeclesia ct pax suura senliet amatorem : Gelboe nialedicil (// Reg. i); el sic Joah duci mili-
miles ducem slrenuum, et campus Marlius bellato- lise, gaudet palmam tribui vel honorem, ut Sauli
rem: sicpater filiis, milcs raililibus, hostis hostibus negare nequeat lucluin misericordiae, vel honoreni.
apparebis, sic denique modosatis diflicili, sed tamen Postea, cum sscviret intestina seditio lotius regionis,
possibili te orania omnibus exhibebis. Potens autem ct in patrem armasset filius crudelcs animos per-
poterisadomniaprudenierinstilutus,poleris,inquam, U versse legionis : David sic suorum favet vicloriae, ut
iion luo solius brachio, sed adjutus : poleris, si econtra mortem Iugeal Absalonis (// Reg. xvin) :
fortiter Deo adhaeseris fortiori, si non homini tuum sic divinara honorat graliara, ut vix ferat justae ira-
posse, sed ascripserls verius et humilius Creatori. cundiam ultionis; Hos et horum similes non desistes
Ut autem efficacius velis el valeas quidquid dico, prudentia memori recensere, quos innuil divina
nonle pudeal sumere formam diligentius a mendico, leclio, non maliliam, sed militiam exercere, qui in
cl ut ille sollicitus slipem quaerit neccssariam ostia- gravi belli discrimine, nec ignavia degeneri lorpen-
liiii, sic transcursu Q\ indefesso patres praevios dum sub umbra legmiiiis pulaveronl, nec homiues
recole seriatim. Moyses dux populi perhibente Scri- occisos projici, sed potius deviclos subjici, miseri-
piura soper caeteros mansuetus Dei confabulator corditer alque viriliter optaverunl. Quidquid agat
(Num. xn), duris hellorum exerciliis assueius miles, vel populus, vel quilibel hujus ordinis idioia,
(Exod. xix); aciem bellieosam nunc proniovet, or- cui et divinae legis discrelio el scripturae series est
dinat eldisponit, nnnc orat, et irato Deo pro pec- ignota : vir prudeus et doctus litteris, et sede prae-
canle poptilo se opponit (Exod. xvn). Cum perdilis eminens inspectiva; tam donii quam railitiae dedi-
filiis Core ssevirct ui populum egressus a Domiao gnalur mollitie teneri deieciiva, sed robusta menle
1§1 EPISTOL/E. Iflfl
urgens, et malitiam resistentium ihipugnat durius A (nt vacuura et inanem, gemil juxla Jeremiam. ei
el persistit, et juXla legem scriptam aniare liomines, lnborans inedia quserit panem : et quod mundus
quia homines, non desistit. « Hoc fac et vives magnum putat et pretiosum quilibel animalis, dat
(Ltic. \) t imb Tacisel facies, et vicloria procul dubio ut sibi conferatur cibus et refectio spiritalis. Tamen
non carebis, quia jam tui viclor de le quam de alio qtiidquid accipiat, nondum hic ejusaniraa satiatur,
plus gaudebis , quia quisque sui lanltim juslilia di- nondum amor cceleslium optata plenitudine gloria-
clanie domitialor pluris esse legitur, quam multarum tur : et cum nullis praisentibus possit ejus fames
urbium expugnalor. Vale. vel mendicitas satiari j ea tamen et precaluret loe-
EPISTOLA XX. lalur ad refocillaiidam animam sibi dari. < Omnis,
PHILIPPIADRICHERUM. iKquit, populus gemens et quserens panem; dede-
Studium lilterarum commendat. runt preliosa quseque pro eiboi ad refocillandara
Facis qttod luum esl.<Proprium esl amantium ; id ariiniam (Threii. i). > Nonnulli vero carnalium cum
quod amant expetere : et eorum, neque visu oculus, spiritales quosque viderint sic atiritos, spirilalia
ileque auris auditu salialur, praesertim cum amori mendicantes, ad Iucra transitoria praepedilos, con-
sitna coiiscienlia copulatur. Amant quippe nonnulli templis visibilibus amore invisibilium ifretitos,
et requirunt quod amant, sed non recte requi- B spernurit eos el irrident, et abjiciunt veliili purga-
runt, quia neque recte amant. Qui vero recle menla, et eisdem plerumque inferunt, aut verbisi
amanl recte quoque requirunt quod amant, et aut verberibus delrimenta. Unde in Threnis subdi-
rcclus amor se"quitur, et digne consequitur finem lur : t Vide , Domine, et considera , quoniam facta
recttim, non lamcn deflciens, sed magis proficicns sum vilis (ibid.). > Quam ad se diligendum inspirat
ad perfectum. animam elconverlit, ab eadem suos Deus miserans
Amas ut sensi litteras, imo sacras lilteras, qua- oculos non avertit, sed amanlem introspicit el al-
rum leclio jirxta Paulum (/ Tim. iv) instruil ad sa- tenle considerat vilem foris, amorem dignepensans;
Itiiem, quarum dileclio de virtute provehil in vir- viliiatem recompensans spei beneficio melioris. Quos
luteui, qiiarum.lector et dilector non caret fructu, enim contemptus prsesenlium in oculis insipienliuiii
vel prsemio diligendi, sed reqtiirens invenit, si ta- viles fecil, hos nimirum spes collata salvos faciet<
men rectam pervenit ad viam requirendi. Verum, imo fecit, quia, dum advenas et peregrinos etsi
cuin easdem lilteras de fonte arido, de vena pau- habere, non lamen lenere poluit praesens vita, jam
pere postulas tibi fundi, non salis considerare le sanciorum civcs fecit spes, rei cerliludine prasmu-
errare, non mediocriler me confundi j quia, curi»a r< nita.
ine exigis ad quod nullatenus invalesco, et lu ue- " Quodpropter, recte in (uis te Iilleris nonnunquam,
sciens falleris, et ego insufliciens erubesco. In hoc ut attendi, nominas peregrinum; quia quisquis recte
lamen non falleris, quod non poetarum exigis fa- sapii, novil se dum hic vivitur, inquilinum : et non
bulas el flgmenta, non sophislarum laqueos, non solum Parisius ubi aliquando litterarura gratia con-
decipienlium argumenta : non denique aliud quo versaris* sed ubicunque terrarum vel Iocorum es
exsultet vanitas, lurbetur veritas et vacillet, sci vialor transiloriiis, hospitaris. Hospes vero noctis
quod luam foveat, et, ut ais, animara refocillet. Hoc unius, quia illic diulius manere nOn inlendil, non
iiiunusquovismunere tibicharius, imo preliosius92 slabilem domum fundat, sed labernaculum sibi ten-
allcstaris, hoca me posse milli, ut luae JiWeraeper- dit : mane facto solvens illud, alias pergit ire, nec
hibent, arbitraris : non altendens quod in silvam ejuspes quiescit, nisi cuni landem ad opiatam con-
ligna ferri oliosum , ne dicam frivolum judicalur, ceditur patriam pervenire. Hoc sapis, hoc recolis,
ct in agro meo nec ipsa ligna forlia, sed arundo hoc revera inlelligo le sentire, hoc non semel sed
fragilis generatur; habes quam incotis Cariath ilerum in luis gnudeo litteris invenire : nec verbo,
Sepher civitalein, ut legitur lilterarum, habes divi- sive lingua tantum, sed vila et moribus hoc ostendis,
nos codices, apolhecas uberes Scripturafum : habes D dum non retro ad ultima, sed in anle ad oplima
cellam vinariam, domum illam aromatum, porlicum dono gralise le exlendis. Ad hoc sonat el intonat
Salomonis, hahes quod ad refocillandum aniniain omnis luba vel buccina litleralis, ad hoc libri Gen-
expedire perhibet divinae series leclionis. Legis au- lilium et divinorum pagina spiritalis : ad hoc de-
tem el intelligis quod utile est doctrinse, moribus, nique nobis datur omnis leclio vel Scriplura, in
sanclilali, apponis et diligere, et intelleclum jun- qua, si pic legeris, vel faclor intelligitur vel fa-
gere charilati: et quod praedicat leclio, el capit clura. Est autem lege summa sancitum, el omni
iiuelleclus legenlis, amplexalur dilectio et affeclus firniius insilum creaturse, ut genitum consiet nihil,
interior diligenlis. Quia ergo perceptio praesenlium sed mulabilis sit naiurae : et qnidquid rerum lamr
ad obiinenda pro certo supercceleslia te perducel, corporalium quam spiriluatium, vel siratil, vel pbst
quare mea nullius monienli verba vel monita exigas, invicem esse ccepit, ul constet, incommulabile na-
iion p.lucet, nisi forte quia amor iiUemperans nihil turaliter rion accepit. Qood si quis vel humanus vel
sibi judical satisesse, quandiu sibi videt differri angelicus spiritus slare nunc immutabililer inveni-
tjuiduinui. vcl deesse. Unde recfe polultis, aui se pu lur, non coiidilionis merilo. sed gralia ejus qui
{57 rillLIPri DE HARYENG AUBATISBON.E-SPEI 188
condidit, hoc sortilur (55): et quod negal omnibus A xiv). Denique sic.nt aversus a snnctuario ignora.is
crealis ex nihilo lex naturae, prsepotens gratia Crea- ignoralur, sic sapienlia aniinalis slulta, vel stultiiia
toris conferl, cui, quando voluerit, crealurac. Ad judicatur (/ Cor. m); el licet videalur qnivis per-
hoc aulem a prudentihus isla rerum rialuralis mu- dilus multa scire, non sapit, sed desipit, dum non
tabiliias debet sciri, ul summo nisu caveanl errore curat Domini sanctuarium introire. Pete ergo,
vcl amore taliura irreliri, ul nullo modo quisqunm quaere, pulsa, ingredere Sponsi cubiculum, in quo
praesumat talibus inhaerere, quse et ipsa a seipsis pax justitiam oscutatur, aniina verbo Dei nuptiali
non valent slatu slabili permanere. Transeundiim hedere copulatur : quo, cum perveneris, et apud ie
est igitur, ct more peregrino proficisci et proflcere dixeris: < Bonum est nos hic esse (Matlh. xvu), >
non ccssabis, oiiiiiemqiie crealuram inslar taberpa- valefacto non solum vitiis, sed el raundi negoliis,
culi libi uon suflicere judicahis : nec desisles pro- gaudebis angelis inleresse. Quoeso auteni, ul, cum
gredi donec perveueris ei inveneris magnum quid- bene libi erit, mei vel ad modicum recorderis, »t
dam omni- superemiiiens creaturac, eum videlicet nssislens divino vultui, pro me affectuosius deprece-
qui mutnbilia cuncta creans, solus immulabilis esl ris; et cura tibi divina honilas infuderit munus
nnturae. llle solus essenlia, et essentiali excellenlia gratiae largioris, sic intendas gaudio, ut et me par-
naliiraliter elucescit, mutationis molum , vicissiiu- licipio dones copiae ditioris. Nimirum illa charilas,
dinis uinbram nescit, ab aeterHOvere Deus.mngnus, qua;juxiaPaulum(//om. v), in nostris per spirilum
pra-potens, immorlalis, non cujusvis majorisgratia, cordibus se diffundit, in eo plus abundal, qui ex ilb
sed nalurse privilegio specialis. Hunc proedicat, in proximum plus refundit; ol cnm pleraque caetera
hunc ntlollil, non solum doctorum praedicatio vel non possinl ei dari pariter, et a dantibus integra
Scriplura, sedoinnium rerura creatio, mulabililas, relineri, haec impensa pluribus, miro modo inveni-
el nalura, quse omnia cum judicio evidenli rautabi- lur apud eos, qui impenderint plus, hahcri. Opto
lilatis insila? crcata se ostendant, Crealorem increa- ut haec charitas tuam seienliam aediiicet, et salu-
tuin et immutabilem astruunt et commendant. tarem evehal ad profecium, ut evacuato quod ex
Cum igilur in omni Scriptura intelligere po- parte est, tandem felicius transeas ad perfectum.
teril prudens lector, in omni crealura admirnii Vale.
providus intellector, creata quaeque digne cou- EPISTOLA XXI.
siderans, quacret semper faciein Creatoris, 93 PHILIPBI ADWILLELHUK.
nihil iufra, nihil sapra satiabit animum dilecto- Commendatoria.
ris. Infra quidera nihil est qttod sufficere dc- p Bonus sernio qiiem audivi. Auditui meo gaudium
beat, aut pracponi, supra illuiii nihil est, quemcon- et heiitiain divina bonilas supurfudil, et infudit, et
stntomiiibusaeternilatisexcellentia superponi : eum < Isctatum est cor meum, et cxsullavil lingua mea,
priraum, eum novissimum sane sapicns percipit «insuper el caro mea requievit in spe (Psal. xv). >
inlelleclus, summe honum vere potissimum araor Verbum bonum, bonus ruinor aures meoe altigit
recle intelligenlium et affcclus. De quo cum bcne seneclulis, el quse diu obsurdueranl duro male vi-
Sludentium, ut ais, semulaior affectuosius nova quse- ventium strepitu saspius repercussae, novo canlu
ris, iion in me, sed in ipso invenire quod postulas melioris lauise nova respirant melodia. < Odor ille
promcreris, quia ,sicut mali quacrent et non inve- lilii mei siculodor agri pleni, cui benedixil Domi-
nienl (Joan. vu), sic se bonis offerens invenitur, et nus (Gen. xxvu), longe lateque se diffundens, qui
qui pelil accipiL, el pulsanti ejus sancluarium ape- pracsentius assistenles et araantcs eo dulcius quo
rilur (Matth. vn), et recte, quamvis bene s.tudeas plenius reficil et saginal, divitia largiente gralia
semulalurem te bene sludenlitim profiteris, in quo meam non fraudavit absentiain, et quod audire diu
et non Iates sub niodio, et prssumplronis vitio non desiderabam, audivi et gavisns sum. Obtulit quidem
leneris : memor illius aellraici qui se non sophuin milii fama illura, illum, inquani, Samuelem, qui ve-
ut priores, sed philosophum appellavit (S4), iTCcD texaao Heli loco et oflicio succedens electus est in
sapientem publice, sed amatorera sapieniiae proedi- prophelam (/ Reg. vn), ul ungat ct alios lam pro-
cavit. Nosse aulera debent, qui scholus incolunt, phetas quam reges, ul Satilem inobedienliae reum
quia nbndum satis eorum quispiam hene sludet, si fiducialiter arguat, et repellat, ut David melioreni
ad pulsandum praedictum sancluarium, sollicitudine ungal, moneat, et ad regnum provehat sempiter-
congrua non desudel : si non ad hoc Iegat, intelli- niim (I Reg. xv). Suscitavit el mihi spiritum pueri
gal et diligal hunc laborem, ut profeclu congruo, Daniolis (Dan. siu), qui ad regulam veritatis revo-
sequi el assequi velit et valeat Creatorem (/ Cor. cans judiciuni, senes condeninat impudicos. qui

55) Non negat auclor angelos et hominum ani- iiaiurflm.... non possit mulari per gratiam, et :
tnas esse iiigenerabiles ac incorruptibiles per na- angelos bene conditos, gratia melius confirmavii.
luram, cura a Deo penitus redigi possint in nitii- llein : quosdam angelos jam firmavit suw vo-
iinn, ille enim solus essentia, et caetera4 infra pau- luntatis beneficio, non naturm. Siquidem conlirmaiio
k), tamen (ut alias dicitur) illa angelorum Deum in gralia est a gratia.
nuiantiura pars in proposito confirmalur gralia el (:>i) Pythagoras.
merite liberw voluntatis utqum erat mutabilis per
00 EPISTOL.E. 170
pressam et oppressam nefandorum injuriis Susan- A rilas vidcattir, cum aelhuicus ille dical (57). * ln
nam zelo jiistiliac liberat el absolvit. « Benedictus maxima fortuna minima licentia esl. > Hoecmedi-
Deus, qui respexil humilitatem ancillac suoe(Ltic.i),> tare, in his eslo, ut profectus luus manifestus sit
qui devotas preces Ecclesiae,qui viduam effunden- omuihus, ut juxla doctrinam Aposloli Timoilnuni
lem loquelam gcmitus non despexit, qui talem ci juvenemproseculusiet tcipsum salvum facias, et ecs
palreni, latem conlulit filium, qui patemo affeclii, qui leaudiunt(/ Tim.iv).i Vale, etin selernumvale,
qui amore filiali super eani vigilel et inlendat, qui EPISTOLA XXII.
eam reverenter suscipiat ut malrem, sollicite u JOANNIS AOPHILIPPCM.
filiam luealur. Benedictus, inquam, Deus qui juvcni, De dictis B. Hilarii in libro de Trinitate.
juvenilia desideria raro more fugienti canos sensus (58) Charissimo cognalo Philippo fraler Joannes.
conlulil et discretos, et vilae merilo immaculatoe salutem in Sulutari. Quin dileclio mea erga vos
thronuin venerabilem senectutis. Rara avis, juvenis magna et acterna sit, lollenda est de corde veslro
actate, genere qobilis, conspicuus scientia, praeemi- oninis duhitaiio, et de aliis loquendum.Quod librum
ncns dignitatc, solticitus Ecclcsiarum, pauperum petilum misistis, gratias ago, quem tamen cilius.
auditor, tenax jusli, rarus admodura invenilur. remisi, quia potius videtur mihi aliquem erroneum
< Quis esl hic et laudabimus eum? (Eccli. xxxi.) > ° hahuisse auctorein, quam healum Alhanasium, li-:
Non laudare talem, invidorum esl, et tanien uon cet ejus nomine falso intitulatus sit. Quia, etsi in
tam eum, quam qui talera fecil euni laudare debe- mullis hene sentit decoiisiibsluntialilaie ct persona-
mus. Vita enira hujusmodi hominis, non est opus rum discrelione divinitatis, quoniam ntilla falsa
hominis, sed Dei. lmo et Dei et horainis : Dci per dociriua est, qttse non uliqua vera interniisceal, ta--
operantem gratiam ; hominis per cooperaniem obe- men in pluribus scrupulosissime disputal, iu qui-
dicntiam. Itaque el Deus et homo laude congrua busdam etiam errorem pertinaciler prsedical, ut IIIC-.
sunt donaudi. Fac igitur quod facis, imo profice et rito propter hoc ah his qtii rtiminanl el fissam ha-
perlice quod ccepisli,ut eo juvante,qui94tibi talera bent ungulnm, loius respuendus sil. Nam praeter
contulit graliura et affeclum , ducas et perducis alia in decimo libro (circa princip.) dicit Doniinum
sanctilatem proposilum ad perfectum. Nec tua gra- . nostrum corporis iniiium non accepisse ex Maria,
velur majestas, nec proterviae depuletur, si suggero, sedquasi ex Spiritu saur.to, cura Ecclesiu calliolica
si moneo talem vel tantum taniillus bomuncio, quia icneat,quia in illa conceptione DominiJesu Spirilus
el juxta queindam aclhnicum (55) : sanclus non fuerit maleriulis causa, sed efficiens,
Non nocetadmisso subdere catcar equo. r caro atitem sacr;v, Virginis fueril cansa matcrialis,
Et absurdum non credilur si senior humiliier ul vera matcr sil. Nolate quid super hoc dical vir
excilat juniorem. Etsi enira es longe superior digni- cniholicacaucloritatisBeda super senienliam Evati-
tnte, aetate lamen longe recentior. Sieut autem juxla gelii : < Beattis venter qui (e portavil (Luc. xi). >
Pnultim (// 7itn.u) fugere expedit juveni, sic jube- Et super : < Verbum caro lacum est el hahitavit
tur senior cum panibus occurrere fiigienii. Te qui- in nobis, et vidiinus gloriam ejus, gloriam quasi
dem in specula (Jsa. xxi), te in loco posilum emi- Uriigenili a Palre, plenum gratise et veritatis
sienti omnes respiciunt, omnes curiosius intuenlur, (Joan. i). > Item contra senlentiam orihodoxoruni
et sicut benevoli quique tuis profeclibus adgaude- praedicat Dorainum noslrum in passione, nec tristem
hunt, ita perversi, quorura non esf iiuinerus, mor- fuisse, nec doluissc, cui omnino credendum non est,
dcbunt, delrahenl, devorabunt, sicuf escam panis quin potiusilli, qui cum carne noslra, eliam affe»
(Psal. xiu). Cum autem in te omnes omnium oculi ctiones nostras sine peccalo ex voluntate suscepit,
defigantur, esto circumspectus et vel juxta fabulas et secundum Isaiara (cap. LIII)vir dolorum vocatur
Jantim bifrontem vel Argum octilatum, vel potius el dolores nostros poiiasse dicittir, gratiae agendas
jtixia nostras lilteras, qttaluor animalia plena ocu- sunl. Hsec ideo scripsi, ut fralcrniiatcm vestrain
lis ante el relro sludiosius imitare (Apoc. iv), ut D cauliorem redderem. Valete et orate pro uobis.
cura vigili leipsum pervideas, teipsum disculias, EPISTOLA XXIH (59).
teipsum scias juxta illud Sapientis (56). « Scilo JOANNISAD,PHILIPPUM.
leipsum homo; > scies atitem teipsum^ si, quanto Ejusdem argumenli,
magnus es, humiliaveris te, si le non doiniiiaii- Frntri Pbilippo Jonnnes salutem in Domiuo. De
(em in clcro, sed servum servorum Dei cogno- dileclione, quin firmissima sit, tollenda esl onitfis
veris, si non homines, sed hominura excessus omiiiuo dubitalio, et dc negolio agendum. Mtiliis
congrua depresseris potestate. Scies teipsum, si occtipntus, paucis respondeo. Sicul gaudeo in Scri-
quidquid a te indecens vel noxium forte erupe- pturis vos oculum haberc, sic desidero illiuii sim-
rit, reseces velocius, severius castiges, ne iuvale- plicein esse. Pro subtilitatc siquidera ingenioruiii,
scat, ne silvescat, ne concessa tibi peccandi aucto- el pro miiltiplicitate Scripturarura, facile est. uui-
(55) L. Ovid. lib. u, de Ponlo, elegic 6. suaium epislolarum.
(50) Solonis. (59) Sequenii cpistolse respoiulet Philipo. in scxf.a
(5-7) Salustius. suaiuiii epislolnriim.
(5.8) H.uiccpistoloc rcspondcl Pliilippus in quiuU
J71 PHILIPPI DEHARVENG AI3BATISBONyE-SPEI 17-?
pniqne dissidenlium suao senlonlise adminiculari,, ». dcbeant evilari, cura dicat Aposlotus: < Nemo vus
quja et pro sua agilitate mukos anfraclus tepus, et seducal in sublililale sermonis (Eplus. v). > Quaevero
pro silvarum opacilaie mullos recessus invenit lu- de bealo Maximo in testimonium adduxistis, nihil
pus, ut fortassis < insipiens il.le, qui dixit in corde ad rem. Scitis autem Origenem, de quo dicit Hiero-
suo : non cst Deus (Psal. xui) >, si palienter audire- nymus : < Quia ubi.bene nemo melius, tamen pro-
tur, adhue et si nu.llo modo probare posset, quo- pter qusedam reprobatum. > Cujus Origenis librum
niam falsa non probantur, tamen hoc inferre moli- quemdain sine litulo, cum in cujusdam nostralis
relur : sallem nobis dicendo : < Ubi esl Deus luus?> Ecclesiae librario inventum, a priore ipsius ecclesiae,
(Psal. XLI.) Sed nos < terminos quos posuerunl studiosissimeelaffeeluosissimelegi, quoniam in qtti-
paires, transgredi non debcmus (Prou. xxu). > husdain oplimus erat; invenissem aliqtiaudo, et
Guudeo aulem, quoniam jam apud vos quoque quosdara errores ibi demonslrans, ne deincep^ lege-
constal librum illuni non esse 950delissimi Athana- ret, monuissem, libens suscepit, et libr.um a mani-
sii.ut jara litulus ipse mdendus sit. Cseterumde cor- bus abjecit. Hsecvobis amicissitne, ul multis occu-
pore libri, quin nuilla ibi perfeclissimc dicanlur, palus, et vix spatium cogilandi, nedum scribendi
nulla apud nos dubilalio. Nulla enim, ut legitur, habens, rescripsi, adjuncta senlenlia Aposloli: < Si
falsa doclrina esl.quae non aliqua vera intermiscear. B quis vult conlentiosus esse, nos lalein consiieludi-
Nec nos i'gnoranius cur haerelicos significenl le- nem non habemus (/ Cor. xi). > Singularem mei
prosi, qui lege reprobanlur, si sallem sinl in pniie memoriam in orationibus vestris pluriino jure et
lepra profusi. Quod dicitis Apostolum dicere: « Om- multo affectu exigo. Valele.
i;ia legite, quod bonum est, tenele, > miramur cum EPISTOLA XXIV.
ibi sit: < Omnia probate (/ Thess. v). > Nec mira- ^JOANNIS AD PIULIPPUM (60^.
mur si librum illuin lcgistis, sed, si approbalis, quia Ejusdem argumenli.
«JicitAmbrosius de taiibtis: « Legimus ne leganlur. > Fralri Philippo Joannes salulem in Domino. Quo-
ll.unc ergo lihrum a sapientibus caute, a simplicibus niam ad verba epistolse vestrse non suflicienter re-
nullo modo lcgendum pulavi, etsensum meum vohis, spondi, dum porlitor illius ea pene hora qua venerat
tit charissimo intimavi. Vos aulem, cui confidenler redire feslinabat, postea aliquid addidi, videlicet
loquor juxla id quod de quihusdam scriptum cst in quia el liber ille contrarius sibi esse videlur, eA^es
descriptionibus mendacii: < Labor labicrum suortim violenter eum exponitis. Conlrarius quidem dicil :
operiet eos (Psal. cxxxix). > Ulfalsitatem operialis, < Neque ait, Maria corpori originem dedil: > Iulra
loquendo multa laboralis, < sed, si angelus de ccelo autem : < Officio, ait, usa materno, > et cauera de
cvangelizel vobis prseterquum accepislis, analheina ipso capilulo. Ilem de alio capitulo : « Passus est,
sit (Galat. i). >, Haecnon mea, sed verba Aposloli inquil, Dominus Jesus Christus, dum caeditur, dum
stint. Acccpimus auteni Dominum Jesum Chrislum suspendifur, dum crucifigilur, dum raorilur, scd iu
cz duabus naluris unam personam, secundum divi- Domini corpus irruens passio necnon fuit passio,
nam naturam ab seterno csse ex Palre; secundum nec tamen naluram passionis exeruit, duin et pce-
Iiumanum ccepisse ex malre in lempore, et passum nnli miuislerio desaevit, etvirtus corporis sine sensu
vere sensudoloris,et veremortuum.et resurrexisse, pcenae,vix pcenaein se dessevienlis excepit. > Quid
ct cscteras p.artes fidei. Quod autem pergamenura bic nisi contraria praedicantur, cum pati et non pati
cxpendilis in docendo quod conceptio ipsius Domini dicitur? Vos vero cum multa violentia boc exponere
nostri Jesu Chrisli de Spirilu sancto, et ideo altissi- laboratis, dum, quod ille dicit, sine. sensu pcenae
ma et mundissima et sanclissima fucrit, et quod passum (unde quaestio est) vos dicitis voluntale pas-
iion necessilatc, sedvoluntatepassus sit, pro damno sum, quod nec apud pueros dubium est. El quo:I
>eslrodolco, cuin quivis simplicissimus in Ecclesia liber dicit; neque Maria corpori originem dedit,
noverithoc.Ethaccquidem ludensdico. Cseterumqui- quod rcvera error est, cum Psalmus dical: < Veri-
cunque coulrahanc fidcm senseruiit, seu Auguslinus tas de terra o.rta est (Psnl. LXXXIV). > Vos exponiiis
seu Hilarius, seu quilibel alius, aut errorera ipsum sic, quod a vitiis nostrae originis non accepit, qnod
ante mortem correxisse credendi sunt, sicut vester aperla fides est. Malerialem cuim originem Maria
et nosler Auguslinus in seipso quoque niulta cor- illi corpori dedit, non vilium, et o quam differunt
rexit, aulpeccalum ipsum virlulibus purgasse, sicut Maria el vilium, quorum duum vos altcrum pro al-
henlus Cyprianus raaiiyr, teste Augustino errorera tero ponitis. In illa enim conceplione, in qtta Deus
Donalislarura yirlule passionis in seipso absolvii, de homine, juslus de massa peccatrice, azimus de
aul infideles permansisse, sicut Origenes. Habenius fermentato factus est, non lantum in nascente, sed
nos quoque apud nos expositionem super Mallhscuui etiam in conceptione, vel conceptura sanctificalio
intilulalam nomine heati Hjlarii, qui, eisi Hilarium incepta est, ul justo filio, justa mater, juslam mate-
til sanclissimum veneramur, sentenlias tameu quas- rialeni originem jusla conceplione 96 praeberet,
„ dam ibi positas, vel qu!a falsoe,vel quia scrupulosse dicente angelo : < Spirilussanctussupervenielin te,
sunt, non appiobamus. Abundaul enira siinplices cl virtus Altissimi obumbrabit libi (Luc. i). > Et
Catholici libri, ut jure scrupulosi propter offensam proplicla : < Apcriaiur lerra et germinet Salvaio-

(00) Uiiic episiolaesequcnli re-spim!et Philippus in scxta et s«ptima suarum rpislolaruiu»


1'73 EPISTOL.E. 174
rem (Isa. XLV).» Et : « Qnomodo descendit iinher \ ciionem fuit, quamvis diviuitatc forlem se aliquando
et nix de cceto, et illuc ultra non revertitur, sed ine- in miraculis ostenderel, dicente Ecclesia in Canticis
briat lerram (Isa. LV), > id est Mariam, et infundit de co: < Venler ejus ehurneus, dislinclus sapphiris. >
eam el germinare eam facit. Ut enim non haberet lllud etiam in epistola vestra reprehendo quod
peccatum ipsa mater, Spirilus sanctus super, id dixislis : Quia si esl illic aliquam scntcnliam invc-
est dignius, veniet in le, ut aulem nec fomes pec- nire, quae nullo pacto possit verilatis regutae conye-
cali tunc, nec deinceps : < Virtus Altissimi obum- nire, non ideo librum illum respuendum essc. Aliicr
brabit tibi (Luc. i), quod utrumque signal Propheta eniin se habet veritas, uhi agitur de fide. Nos crgo
per nivem, quae est alha et frigida. Habuit ergo non in Chrisli passionibus et voir.ntatem et sacrameii-
a vitiis, sed a mundata omnino Maria corpus Christi lum, el polcstatem et triumphum, et ea quae liber
originem, sicut enim orlhodoxa Ecclesia, pracdicat vobiscum abnuit necessitatem, naluram,violeniiam,
fidelis et mngnus Athanasius, dicens : Deus est ex sed hscc etiam volunlaria voluraus esse. Nunc ad au-
subslanlia Palris ante ssecula genitus, et homo esl ctoritates sanclorum, quas opposuislis, veniendum
cx substantia matris in soecuionatus. > Et de hoc est.
quidem Capitulo oraries divini libri vobis sufficiant, Leo papa: < Diabolus explorare voluit, itirum hanc
in quibus inler alia scriplura est, quod haerelicum B continentiam donalam haberet, an propriam, cic.
non facit errare, sed errorem defendere. Hoc delerminavimus superius, ubi hanc fortiludi-
De alio secundo, in quo prsedicalur Chrislus non nem jejunandi diulius Chrislum nen nalura, sed rai-
doluisse, et cujusdam mirse forliludinis eliam se- raculo habuisse diximus. Cessante enim iniraciila,
cunduni carnem fuisse, quod per hoc quasi proba- siaiim nalura esuriit, et hinc diabolus deceptus est,
lur, quia super tindas ambulavit, dicimus quod hoc ul Deum gloriaecrucifigeret. >
contra auctoritalcs dicitur, el insufficieiiii arguraen- Auguslinus : < Non cst, inquit, ullo modo duhi-
latione comprobatur, quara argumenlalionem sic landum, non eum animi infirmilate, sed polestate
infirmamus: Si corpus Domini non habnit doloris lurbalum , subaudiendum est (lantum). Non enim
noslri naturam, quia calcavit undas, et corpus Petri infirmilale tanitim, sed eliam potestate turbatusesl,
r.on babuit doloris noslri naturam, quia catcavit ul praediximus. Infirmitate enim turbatus est da-
undas. A simili propter eamdem causam, quod fal- cente Apostoto : < Elsi crucifixus est, ex infirml-
sum est. Aucloritutes vero prsedicant inflrmum Je- tate, ele. > (// Cor. xui.) Et ipsc : < Tristis est
sum, dicente Aposlolc : < Nos autera prscdicamus anima mea usque ad mortem (Marc. xiv). >
Chrislum crucifixum (/ Cor. i). t Item : < Etsi Maximus episcopus: « Quod Chrislus, inquit,
crucifixus est, ex infirmilate (// Cor. xin). > Ilem: esuriebat ul homo, non erat fragililalis corporeae,
« Qnod iiifirmum est Dei, foiiius est hominibus sed ccelesiis gratise sacramentum, subaiidiendum
(/ Cor. i). i Et Adam ilte magnus, non coslara pro esf, non eratlragilitalis corporese lanlum. Quod qui-
costa, sed carnem pro osse accepit. liem : < In si- dem de omnibus Cliristi dicitur vel passionibus vel
inilitudine carnis peccati (Rom. viu); > non aulem operibus : verbi gratia, mors Christi sacramenlum
in carne peccati. Duo enira sicut nostis eranl in fuit, quia innobis mortem peccatorum, velpcenarum,
humano genere, id est peccatum, et piena peccati, et ipse modus modum significavit, lamen historiali-
quorum alterura, scilicet culpa, in Christo non fujt; ter morums esj. > •
alterum vero, id estpoenam assumpsit. Unde dicil : Iloec, charissime, considerale, el quid supcr his
« Qusenoh rapui, lunc exsolvebam (Psat. L.XVIII).> vobis videatur, rescribrte, et pro nobis orale. Valele.
Unde dicilur : « Virum dolorum et scientem infir- 97 EPISTOLA XXV.
niitafem (Isa. LIII). > Scienlem, iirquil, per experi- HUNALDl AD PRjErOSlTUMt
meiitum, qui niliii ignorat, cum sit ipsa snpienlia. Ejusdem argumenti,
Ilieronymus supcr: « Livore ejns sanati sumus. > Doraino Joanrii prseposilo Hunaldus fraler. m
Pcrspicuum esl, quia, sicut corpus flagellatum et p duobus, ut mihi videlur, Capitulis veslrae siimraa
laceralum, ita anima vere doluil pro nobis, ne ex controversiae consistit. Quam ego mea quidem sen-
parie vcrilas, ex parte mendacium in Cbristo creda- lentia lerminare non praesumo, sed vobiscum veri-
lur. Verus enim homo vero dolttit, habens naturam, tatera propositae qttaeslionis humililer inquirc. Pars
ut nisi manducaret, deficerel; mergerelur, si super igitur prima disceplalionis hoc continet qqod aher
undas ambularet; morerelur, si crucifigeretur, nisi altero impugnante hanc Hilarii negationem defendit,
miraculo id non fieri vellei, quorum qusedam in aliis quia Chrislus inilium corporis ex Maria non hahuil,
quibusdnm ipsa quoque operalus est, ul in Elia In hoc vcro vos non adeo divcrsa sentire conjicio,
Moyse,Petro, Mauro. Qitibusdam quoque marlyrum sed tantummodo verbo invicem refragari. Sanchnn
pcenseeranl refrigerium, ut Vincenlio lestarum as- namque Spirituin conceptionis inilium virginalis
peiilas, florum fuil suavilas. lpse quoquecuin voluit: ftiisse, consentitis, et bealam Virginem semenlivam
< Transiens per medium illorum ibat (Luc. iv). > carnem conceptuf minislrasse ulerque veslrum ni-
Scd hsec non nalurae ejus humanae, siciil vos cum hitominus confitelur. Corporis quoque Chrisli ulruin-
libro vestro dieiiis, sed niiraculo divino ascribcnda que dicilis causam esse,ac per hoc iniliura. Sed, ut
Eiiiit.Natura autcm luiinana, iiifirmis ante rcsurrc-. opinor, scqiiivocc.Nam el de quibusdam aliis rebus
175 PHILIPPI DE HARVENGABBATIS BONJE-SPEl *7&
verbi graiia, puncto et unitate teste Boelio princi- A ler naturam et per niiraculum factum esse dicat.
piura aequivoce praedicatur, cum alterum lineae, Miram ergo homiiiis. assumpti forljludinem, per
alierum numeri principium esse aflirnielur. jEqui- quam quidquid voluil fecit, nec doluil, nisi quaudo
vocatio vero vet quaclihet mulliplicilas conlradiclio- vel quanliim voluit. Haiic ipse quidem praedicai,
nem non admittit. Quolibet igitur aUirmanle quia eamq,ue nemo fidelium difliletur. Sed differt, ex
Christus inilium habuit ex Maria, Hilario vero nalura namque humanilatis pulat illum con-
diceulc quia non habuit, verba quidem dissouant, traxisse, quod" nos ex gralia credinius euin ha-
sed inletleclus minime contradicit. Utmmque enim huisse. I.Ioc enim divini.tatis unio pcrsonalis eideai
initium Hilarius fideliler credit. Nain scrihendo: conluIU, utomni nalurae rerum imperarel, et nihif
< Virgo genuitex se corpus, > quodanimodo initium suse resisteret volunlali. llli, inquain,, voluulati
esse Mariani proedicat. Cum vero dc Spjritu sanclo ralionali, secundum quam idcm voluit homo quod
concepisse fateatiir, alio modo inilium qtioque Spi- Deus. Est namque el atia volunlas quse proprie di-
ritus declarat. < Corpus, inquit, non terrenae con- cilur appclitus, secundum quam dicilur vtile cont-
cepliouis elemcntis susccptum, non terrenis ele- edere, qui etiam jejunium celebrans, ab escis vult
mentis inchoalum. >.Quod mihi videor sic intelli- abstinerc. Vult igitur idem et non vult comedere,
gere, 15et huic quidem volunlali mulla Christp tulit con-
Elemenla rerum principia vocat, id csl causas t.raria, illi vcro nihil. Fortissimus ergo fuit homo,
illas quae divina providentia gubernante conceptio- illejuxta illud Augustini: < Ineffabili dislantia genus
nem corporum operanlur. Quaevidelicet causaesive humanum fortitudine animi sinperabal. > Tam fortis
naturae in procreandis corporihus numeros illos ftiit, lara sapiens, sicut et Verbum omnipotens fuil,
cxplicant, quos Deus, cum omnia creavit, siniul non autem per naluram, sed per gratiam. Unde
crearet, et eis atlribuit, et in ictu condendi se- cum ab humanitale Christi mortis necessilatem
minaliter eas sparsit, non lamen suam eis po- reraoveat, in hoc illi sane consentio. Qui enim 98
lcnliam alligavit. Terrenam vero concepiionem omnipotens fuit, nulli hujusmodi necessilati fuit
corporum dicit : Unde et corpora ipsa lerrena obnoxius.
nominat, id esl, fragilia el infirma, utpole corru- Hoc vero in quxstioue relinquilur, ulrum ex
ptioni obnoxia. Elementa qnoque ipsa eodem censet verbi nalura vel humanilalis, a necessilale fuerit
vocibulo, eo videlicet Iropo loquendi quo nomen absolulus. Cum vero non uno lantununodo, quod
cffcctus in causam redundal. Vir ille lamen adver- etiam vos non lalet, dicalur necessil.as, ne ad no-?
sarius vesler, sed non inimicus, exlranee, non dico men disputetur, necesse esse meo scnsu dico cur
vitiose tcrrena maluit interprelari viliosa. impossibile nou esse aequipollet. Cujusmodi necessi-
Gausaeergo illse communes, ut dicere cceperani, tas, si vobis ob hpc in Christo fuisse videalur, quia
in congignendis corporibus operaniur, velut cum modus ille redempliouis nostrse a Deo disposiius sii,
seges vel arbor ex semine suo nascunlur. In conc.e- el praevisus, ergo qusecunque cselera pracvisa sunt,
plione v.ero virginali non solitus nalurau cursus, scd .eadem ratione necessitali subjacebunt. Quod quia
alia penitus causa" priinum operaia est, licet alide de cseleris verum non est, de hoc ctiam falsum esse
sint subseculse. Alia causa non creata supervenit necesse est. Hanc ergo necesSrtalemEcclesiaedoctor
quse carnem Verbo Dci personaliler uniendam de res il.li a Christo removent, quos suselesles opinio-
carne Virginis sequeslravit, et eamdem ab originali nis asciscit Origenes : < Quoecunque, inquit,' de
peccato mundavit. De hac, ut arbitror, causa sivo Christo legeris, non necessitate iacla reperies. >
tnitio corporis Chrisli loquebatur Hilarius cum dice- Et Maximus ; < Video Chrislura esurisse, sed non
/el : < Non habuit Chrislus inilium ex Maria. > invenio manducandi necessilalem habuisse. > Au-
lllud enim revera ex malre non habuit, habuit vero gustinus quoque: < Habemus has affectiones ex
aliud. Nam Virgo ex se genuit. Hoc, utmihividelur, humanaecondilionis infirmitato. > His verbis neccs-
Hilarius fideliter intcllexil, a qua fide, qui rccle sen- D sitatem significans,undesubjungit: «Non autem ita
tiat, non dissenlit. Dc verhis ergo conlendere cum Dominus J.esusCiirislus, cujus infirmitas fuit ex po-
de rebus conslel, el disDulare ad noineii, viris non tcstale. Non ergo iniirmitalem ac(ionum a Chris(o
convenil eruditis. removet, sed eam ex necessitale venisse pernegat. >
ISunc ad secundam quseslionera transeanius. Ea El idcm alibi: « Nonest dubitandum Chrislum infir-
est hujusmodi. Taulacneinfirmiiatis fuit caro Christi, niilale animi non esse lurbalum, id esl non quia
ut quemadmoduin nos passionc illala cx necessiiate deesset ej fortitudo, turbatus est. > Ita eiiam acci-
dolemus, ilaquoquc ipse non dolercnon possclnisi piendum est illud Maximi. « Quod Chrislus esurie-
miraculo prseter naluram divinilus operanle. Et bat, non ftiit illud fragilitatis corporeae, non quod
domnus quidem Philippus, quanlum ex ipsius epi- eam non haberet cum ipse esuriret, alioquin esurira
stolis conjicere possum, tam firma complexione non possct, sed quia fragililus suscepta nou coegit,
pominicum corpus praedicat, ut quod prseler com- id est iiivitum non compulil, ui esuricm suslineret. >
mtineni hominum valeludinem jejunavit', quod Et bene subjungit hoc ccelestis gratise fuisse sacra-
fjaenla maris calcavil, naturae corporis ejus atlri- nicntum. Quidquid cnim Deus in hominc fecil vel
htiaf, quod vero doktit el dolendo moituus csl, pr;e- passus est, quariium ad sui iiatui-aiii, niirucuhuu
~
177 EPISTOL/E. 17,S
fuil a sseculo non audilum. Hilarius quoque, quid A nec nisi de vcrbis disceplamus. Id enim iialurale
aliud negal in Chrislo sub nomine nalurae, quam esse pulo, quod ex conccplione res conlrnhii. Quod
neressilalem dolendi? < Non hnbuil, inquit, vim, econlra id negari potest, qttin illa sacrosanetn cou-
nnturam, necessiuie dotendi. > Et nlibi : < Sine ceptio adversus omnes moleslias magnuin ei niuni-
sensu, inquii, pcenae,vim pcenaesacvieniis excepit. » men conlulerit. Nam, si Joannes, qui libidinis aestus
Sensus, non esl liic nomcn actus sicut el visus qiinn- non sensernt, olei fervorem ineruit non sentire,
doque, ut cum dicimus aliquem hnbere visura, qui qiinnto mngis eura, qui non solum virgo, sed et
acluni videndi non exereet. Sensuni ergo vocat Hi- virginisfilius fuit, a dolendi necessitate sua inundi-
larius, naturam sentiendi. Idem vero apud eum puio lia liberavit ? An credendum est idem esse Jesum ex
esse aliquid ex natura fieri, quod apud Atiguslinum, conceptionemunda, quod 99e\ Verhiunione suam
ex conditione iiasccndi, id est ex ncccssilate. Ipsnm potentiam conlraxisse. Quod si ita est, in adversani
vero.iuquit Tullius, naturam diffioicest diflinire. In iterum vereor incidero pnrtem. Res ista, fateor,
verhis aulcm modernsc aiicloritaiis, quse in medium perplexa esl, et ideo vestrae prudenliae diligcnlius
quoque proferuntiir, viderit ipse auctorquid sentiat. aitendenda. Quanlum vero nieae videtur parvilali,
Ego vero sic inielligo. < A pecCato, inquit, et poena niunda hominis conccptio quem Deus assumpsit,
naiuraliler miindiis fuit Christiis , nainraliier ab liis B nileis conlulit, prseter quam quod assumens voluit.
jnundns fuil, sine quibus nasci poluil. > Nos vero Nostrse vero infirmitatis statiim sine peccalo susci-
naturaliter liis obligali sumus, quia, sine liis nasci pere suaebenignitati complacuit, ut paulo post osten-
non possumus. Polest lamen hoc ct ad nafuram di- derelur.
vinilalis referri. Carnis ergo forlitudinem quam ille prsedicat, ex
Cum ergo his doctorum lesiimoiiiis a Clnisto humpniiaiib natura non habtiit. Non enini statiim
mortis necessitnlem nbfuisse nobis et domno phi- illum, in quo Adam anie peccalum, sibi Chrislus
I.ippoconvenial, quid hic lamen ab ipso dissenliarii, induit, ut doraino Philippo visum est, sed, cnm ires
advertite. Nonne enim hoc recte dicere possnm, luinianje nalurse sinl status, ex unoquoque illorum,
quia fuit necesse Chrislum mori, non simpliciter leste Boetio, aliquid assiirapsil. Nam quod morlale
tamen, setl cum hoc adjunclo, nisi vellet Deus prsc- corpus habuit, ex eo nimirum statu fuit, quo Deus
tcr naluram carnis operari ? Et duplicem quidcm homjnem post peccatum punivit, quod vero peccare
necessitalera esse, absolutam scilicet et delermina- non potuit, secundum illura slatura fuit, ad quem
lam, Boetio el Cicerone auctoribus instruimur. transferendus esset, si tentatori non cessuset. Ter-
Quid vero, inquit aliquis, istane videtur duplex tius resiat status, quem Boetius inedium vocat, per
ue.cessitas cseleris quibusdam hominibus similiter ^ quein homo ante peccatum potuit esurirc, accepta
convenire, vel ab eisdem removeri? Nonne tres digerere, et in sonmuni labi, quae, el sunilia in
pucri in camino ignis necessario urerentur? Moyses Chrislo ftiisse niillus negal. Quein etiam stalum si
quoque el Elias jejunanles nonne ex necessiiale pure Chrisius assumpsissel, non taraen seraper per
deficerent, uisi divinitus accepissent ul isli flainmas, naluram homiiiis jejunare valeret. Non enitn laiu
illi iuediam suslinere potuissent ? Magna vero hic pulieus Adnm fuit inediae, ut sineescis vivere potuis-
est distantia. Chrislus etiam ex'natura illa qua Deus sct. Quod Boetius ruanifesle his verbis ostendit.
erat, fecit quod voluit, caeteri vero hominum quod Neque enim in Adam tanta indigentia defuisse
fecerunt, non ex se, sed aliunde et per gratiam ha- credenda csl, ut, nisi manducasset, vivere non possel.
huerunt. Sed quid? Nonne etiam assumplus suam Non sum lanien nescitis in diversis codicibus super
potentiam per eamdem graliam habuit ? In quo ergo hoc ejusdem audoris diversas inveniri lectioncs. Si
ipsius, quain caUerorum amplior fuit perfeclio ? quis vero diligcnler attendat, quae sequuntur,
Mtiliosane amplior fuit: Omnibus enim hominir facilem hujusrei intelligentiam consequetur.Carnem
hus pleniorem homo ille graliam accepit, < de cujus igiiur naltiraliter iniirmam Deus univil, sed eam
plenitudine accepimus omnes (Joan. i). > Quidquid P pueliacfortem exhibuit. Econtra dpminus Phitippus:
enim habuit Filius Dei per naluram, hoe el filius < Fortem, inquit, naturaliter assumpsit, sed pro
hominis per graliam. Chrislus vero, qui uiius et tempore languores noslros sustinuil. > Scriplurarum
Deus naturaliter erat et homo, quid habuerat per vero teslimonia, quae super hoc adversum nos pro-
graliam, qtioesitumesl. Nunquid in hoc domnus Phi- dticil, non minus a nobis faciunt quam ab ipso. El
lippus disscutii ? An fortasse hoc dicet, quia raunda quas ad suae opinionis asseriionem violenler nobis
Chrisli conceplio ex gralia fuit, quae, ul ipse pulat, exforquet, ad noslroe defensionem fidei prompium
niirnin ci cnruis fortiludinem dedit; et ideo forli- est retorquere.
ludo illa per graliam creatricem in horaine illo di- Cbrisli enim forlitudinem prscdicant, et eum a
catur fuisse, non minus lamen per naluram. Nun- necessilate absolvunt, de quo secundum praedictse
quid hoc ei concedendum est, quod munda Chrisli expositionis lenorem, nihil internos ambigiiur. De
conceplio supra hominem illi forlitudinem liumanU hoc vero res agilur : < Quem slaiiim humanitalis
tatis assumptae natura? cum ipso proedicare vide- Chrislus assumpserit. >Hictota vis hiijus quaestionis
niiir, et quae inter nos modo grandis controversia consislit. Ad cujus solulionem nihil cflicax, quan-
yidcbalur, in niagnain coiivenicnUnm vcdacl.aesi, tum niihi vidciur, altulil. Nara conlra ralionem
170 PIIILIPPI DE 1IARVENGABBATIS BONJE SPEI J$0
illam quam inciilcat, Christuni fragilitatis ob hoc / v nniurnlem standi poteniinm iionhabuil, prseter rmtu-
naturnlis experlem fuisse, quin sine peccato con- ram ipsius, et per miraculum faclum esse dicimus
cepfus sit: Contra hoc, inquam, Boeliusiiidubitaiam quod stetil. Aniplius : Quoe, rogo, causa fuit, ut
proferl senlcntiam, cui Grcgorius- non obsistit, Christus morleni formidaret, quactnm procul ab ipso
diccns : < Quia nnlli admislus est culpae, nulli ex aberat, ut in eum cadere non posset, nisi magna in
necessitate succubuii pcenx. > Nam, cum sine pec- se caiisa virluie asciscerel. Atqui, inquiet, Cliri-
calo nascerelur, eum siatum, qui homini post pec- stum ila forinidiiiem, sicul et dolorem, ad tempus
catuni pcenaliter inflicliis esl, ex necessitate non suscepisse, ut sic inajor crga nos dileclio probnreiui-,
assumpsit. Non hoc scnlil Grcgorius, Chrislum ideo cum ipse naturaliter foriis pro nobis dignarelu,r
fragililatem non habuissenaiurnlem, quia peccatum informari, et sic noster amor major ex debito red-
lion habuit, sed ideo non necessario hahuissc. Quid deretur, cui respondeo;. Quia mediator Dei el homi-
vero? Nonne propler suam mundiliam removet ab num, cum susemedielalis interjeclu.duoextrema et
eo necessiiatem? Quod si verum csl, nonne forlitu- sibi conlraria 100 '"- concordiam vellet revocare,
dinem summam munda conceptio sibi contulit. qttac quanto fragilitali nostrae affiuior factus est, lanto
coaclionem necessitalis abslulit? Hoc posito fere m largiorem suam nobis beiiignilatein ostcndit, ct ideo
adversam pnrtem relabimur. Non est hic dis- 1B major ei dilcctio est exhibenda. Amplius quoque :
simulanda difliculias. Cum duoeinChristo naiiiracsineconfusione conjunclae
Altendat suhtililas vestra. Christi ergo niiinda sinl, qiiidqttid Chrislus fecitvel passus esl, secun-
coneeplio, nunquidomnimodam ab ip»o necessiiatem dum allerutram earum fecisse eum vel sustinuiss.c
removel? Nam in eo determinalam paulo anie eon- necesse esl. Quod ergo ex neulra carum, nec passus
cessi, et nisi ipse aliter vellet, nonne neeesse essct esl, illtid omnino, nec fccit, nec passu.s esl. Ex
ipsum mori sicut el Petrum? Tantam ergo infirmi- neulra vero nalurarum doluii, nam, si non humana,
tntem habuil naturalem caro Chrisii, quniilam et niulio mimis igiiur doluit ex divina. Restat ergp
Petri. Habuilne tantammoriis neccssilaiem quantum ut nec omnino dolueril. At hoc sentire de Chrislo
ad hominem? Haec vero verbomm involucra, ne nefas est, ipsum igilur naluram dotciidinon habuissc
tanquam puerilia vobis sinl toedio; desislo prosequi. perfalsum est. Quod si naluram velit necessitatcni
Sed opinionem illam proseqtti volo, quac carnis intelligere, sicul bealus Ililarius vim, naluram,
noslrse fragilitatem, quam homo peccando meruit, necessitalem inculcal, non nisi ad nomen erat iota
moriendi scilicet, el aifccluum omniiim Chrislum a disputaiio isla, et aut sibi ipse dissenliat necesse
eoncepiione sua negat assumpsisse, hoc unoexceplo, cst,aul in noslram pcnitus concedal partcm. Ilaque
^
quod pcccaluin in ipso cadere non pottiil. Contra jam non magis huic qtiara beaio Hilnrio erit suc-
quam ad ipsius concesso quodam sic procedo. Clni- censendum. Sed forte modus isle loquendi, et ver-
stum a conceptione sua suscepisse confitetur hanc borum quasi novilas vos offendil. Et hoc quidem
infirmitalem, ul dolere possel illata sibi pnssione, vitium novitalis in modemis non mediocriler est
el eam nobis habere communem. Quod si verum est, arguendum. Sanclum vero Hilarium, si recle sen-
nonne dolcndi iialuralem suscepit polenliam? Hoc liat, a modernis propler vcrba non seslimo judican-
enim naturale pulo, quod a Crealore rcs conlrahit. dum. Summseenim sublilitaiis est philosophus ille ;
Quomodo pracler naturnm el per miraculura doluit, el hanc sibi loquendi voluil habere libertatcm. Hac
qui dolendi polenlia carnali non caruil? Nam et lapis, super quacstione proposita nilj.il. leinere affirmandot
si dolendi a crcaiione polenliam haberel, ergo , cum sed percunctando, pteraque dicla sunl. Nunc si quid
ccderetur si doleret, prseler naluram et per mira- ad hsec domnus Philippus (si forte legeril) vobis
culum proeul dubio non dolcrct. Sol vero, quia respondeat, vellem edoceri.

Islas viginli el unam Epistolas Philippi cognomentoab Eteemosyna, abhalis olim ad monnsterium Bonw-Spei>
altenle legens depreliendi non solum fidei Catholicmesse consenlaneas, sed eliam solide doctas, ac mullm
eruditionis, qum in veteribus divinarum Scriplurarum accuratissimis lectoribus inveniri solet, plenas; ut
propterea non immerito fuerint hactenus a viris doclisdesideralm. Uiiliter ergo imprimentur. His attexuniur
el aliw tres ad ipsum Philippum scriplm, et una Hunaldi ad Joannem prwpositum, ejusdem cum quinta,
sexta el septima argumenli; quw utililer eliam excudenlur.
\, Actum Duaci 2 Novembr. ann. 1617
Franciscus SILVIUS, S. Theol. doctor et in Universitale Duacena professor,

EPISTOLA XXVI.
PlIILIPPIADALEXANDRUJI III PAPAM.
Gratulatur]Alexandro quod adlsummam dignitalem fuerit evectus; alque ul ad eius partes alliceret, reget
Angliw et Franciw convenisse significat.
(Ex Sfiicilegio D'AciiERV,edit.nov. t. III, p. 527.)
< Susceptis vestrae dignalionis apicibus, etc. > Exstat inier variorum ad Alexandrum III epistotas,
ad an. 1159.
m 'COMMENT.IN CANTICA. — LIB. 1. 182

PIIILIPPI AB HimVEM&

BONJE SPEl ABBATIS

COMMENTARIA IN CANTIGA CANTICORUM.

101 INCIPIT PROLOGUS EJUSDEM.

A.
Opus grave et arduura, et meis impar viribus qne videatur; non lam nova ctidere, quam ftirari
posttilalis; non salis allendentes quid, a quo, lam potius prseinvenla. Verumlamcn quidquid objiciam,
instanter, tam sollicite deposcatis, cum, nt verum vobis salisfacere non videtur, sed vullis ut aggre-
faiear, in me tam subtilera nullo modo sciam, vel diar, quod in niea lain scientia, quam fncundia non
sentiam intellectum, ut quod vos atfectalis, ego habelur. Et profecto humeros graviores gravat el
ducere valeari) ad effectum. Et nimirum ppeta inve- aggravat maleria spiritalis, dum spiritalia, juxla
nitur auditores suos monuisse diligenlitis (61), inler Pautum : < Homo non percipit animalis (/ Cor. u).>
quos aliquando recolo puerum me sedisse, ul qui In igneni ilaque velul prudens et conscius maiiuin
scribunl, non sint praecipites quaevis grandia temere n-.ilto, vel per alta maris discrimina cymbae fragili
praesumendo, sed magis circumspecli, tuateriam me comniitto, in eo solum fidcns, qui suos vull
suis seqtiam viribus assumendo : Inbore alleri non incassum, qui lionus elmisericors
de ipso loquentibus, pro ipso laboranlibus, dicil :
Sumile, inquit, materiamvestris, qtti scribilis, aquum < Adsum. > et vos, quseso, vestris ine
Apud quera
Viribus; et versaie diu, qnid ferre recusent, commendale, et, ut quod volo, valeaui,
humeri. precihus
Quid vateanl
ejus mihi graliam impetrate, qtiam quod justus et
Quod si virium consideratio narratoria est in car- verax, meis meritis non prsestabit, miseralor et mi-
miiiibiis aetlinicorum, multo magis in nuptiali, ac sericors vestris precibus non negabit.
spirituali Canlico canlicorum, quod non solum nm- 102 Unani vos veleres nostis lantummodo luuam,
sarum nauiias et inanes fabulas poeiarum, sed noslro- Tempoiibus noslris altera major adest.
rum eliain superat hymnos, et canlica proplielaruni, Sol pridem solus majore stupel novitate,
Denique lam raoderni quam anliqui, tot inyeniunlut Solem namque parit luna novella noviiin.
jiujus operis tractalores, ul nesciam, si quid ultra Quem, vel quae, mclius si vultis nosse, retexam,
potuerint addere lardiores; et cum plurima super Christus spl orjlur, luna Mnria pnrii.
hoc Canlicum illoruin sinl commenla, serius quis-
(61) Horalius in Arte poetiea.

PROCEMIUM IN CANTICA.

Quidam rex regum et rerum dominus (et si quid C superius praesioepal^ ordo magnus nmltorum ei
digiiius potest vel excellenlius nominari, quo cjus principum assistebat; qui mandaium acceperant
polenlia et polens excellcnlia valcal commendari) cervice prona domino fnmutari, et indefesso studio
obtinuit quamdam mirse et inaudilse magnitudinis lnudesei consonas modulari. Quodproptereteos raira
regionem, in qua nulti decrevit alteri divisam face- et admiranda fecit praecipuos et conspicuos digni-
re portionen». Suo quidem beneplacito congruens late, et in regrii solio quadam veltit secundaria
eral yisum, ul regnum ejus sibi maneret indivisum ; poteslale; ut cunctis in lolo regno degenlibus e\-
ei eo major nullus illic vel par etiam haberelur, qui cellenlia preesiderent, suo ipsi Domino digna reve-
par| poteslate rebellis et insolens in conlumeliam rentia subjacerenl. Quorum unus qui caueris sibi
raperetur. Cujus regionis pars quaedam sublimior, lion inferior videbatur, qui decoris et honoris inven-
lucidior, honestior habealur, quae frequentiore illiuS lo bcueficio laelabatur, alliim quid et lemerariuin
praeseniia dignior videatur; pnrs altera longe infe- adversus dominum cogitavit; et quoerens arnpliora,
rior, scrupulosior, lenebrosa ; suo ipsius Doinino se illi fore similem sestimavil, In quo el ei de laiu
forje uon pari mciito gratiosa. In ea vero paiic cui multo magnorum numero plurimi cunscnseruni; ipii
183 PIIILIPPI DE IIARVENG ABBATIS BON.E SPEl 181
omnium altissimo senlire paria proesumpserunl; A diversis tam riationibus quam locis et tcmporibus
quos ille statim omnes collnla gloria spoliavil, spo- voluit paucis admodum revelari, quos ampliore
lintos in illius regni parlem infimnm deslinavil. In gralia videnles vel prophetas voluit appellari. Qui
suprema enim nil repugnans, nil incoiiveniens, nil deelaratomenlis oculo caeleris nescientibus volenles
molestuin, nil denique moiari sustinuit inhonestuni; mysterium aperire, illud tamen studuerunt figuris et
sed ortum semel malum severo judicio mox dejecit, aenigmatibus aperire; et praedicanles populis prse-
el malos a serena faciei suae gloria longe fecit. llli dicti regis beneficia poslfiiiura, multa quidem pro-
:-.utem longe facli, nec sic a malitia defecerunt tulerunt lingua vel calamo, sed obscura, ut et rcgis
(Sap. xn), sed illius extremoe partis incolas sni gratiam invidorum more penilus non celarent, et
veneno sceleris infecerunt, sitoque oninium domino lamen indignis mysterium sanctum incredulis non
rehelles fieri cocgerunt, et ad parem injuriam miiiis vulgarenl. jHaec autcm inlellecia et prospecla non-
et viribus, dolis et blanditiis impegerunt. Illic enira nulli eorum scrjplo memori commiserunt, et sic ad
rex ille summus, eo quod ipse novit consilio, sit- eos qui longa post venturierantserietransmiserunt;
yescere et invalescere malum susliiiuit, neque statira ut non sotum luncpraesenles, sed magissucccdentes
pialos quosque festinata pcenarum falce coercuit; vera legerentin Scripturis,quae prsevidit necinvidit
sed, cum posset nulu solo vel prohibere ne fiercnt, sensus praecedentium poslfiiluris. Quibus post invi-
vel peracla quseque noxia mox ulcisei, eoruni in cera scribenlibus, quidam se medium interponit,
pejus proficieuiium mire patiens visus est oblivisci, cnjus scienliam et doctrinam auctoritas'ecclesiaslica
Sic in brevi lam instinclu majorum, quam consensu caeteris non posiponit; qui spiritu prophetico per-
minorum tola illa regni pars inferior dcpravatur, et cipiens secreta futurorum, miro scribendi genere,
porrupta omnis caro, non timore, non amorc suum ad notiliam protutitcsclerorum. Bex ille summus do
regem et dominuni veneratur; sed quem proesentem quo sermo est, non finem habens nec principiuirt
et non videt oculo, et corde malevolo jam non sen- existendi, non gratiam, sed naturam iramutabilUcr-
til, ejus mandatis et (siiorle aliquando audial) non persistendi ; forti cujus polenlise nulli datur copia
consenlit. Aliquando quippe super eos de excelso resislendi, sed quibus vult, quomodo vult, grata pos^
prospicienSj suos eis nunlios destinavit, et multifa- sibilitas assistendi :habebal filitim ejttsdem nalursc
riam muttisque inodis loquens, ad meliora et saluti subslantise , majestatis, coaelernum, cosequalem,
proxima crrore devios revocavil; sed eorum quam- unius per omnia potestatis. Quem disposucral ad
plures duris et diulinis vitiorum nexibus irreiiii, illam hoininiim pravamet pestiferam mittere natio-
i.ionsuiil ejus raonitis, non promissionibus emollili. r nem, ut apud eos et inler eos morosam facerel mnn-
Pauci admodum, quibus lucidior et complacilior sionem, et exeis assumeret quamdam sibi virgincm
facta est doclrina spiriiajis; vel quos farle commor fcedere nupiiali,qi>£m tamen supra legem nuptiaruin
liuit ralio ct inlelligeniia naturalis, ad illum suum conservnret inlegram menle el corpore virginali,
Regem saniori consilio rospeclum humilem habue- Videbat qttippe qttod ntipliarum benefieio, ira, rixa,
runt, et inter malos boni, pro toco el tempore, od^ium,simultas longius avocantur: gaudium, sequi-
Doniinum coluerunt. Verum in lam mtiltis ct loco- las, grala socielas, pax, dileclio revocantur; et ad
rum et temporum spaliis hujusmodi homines inventi hoc non soli duo, sed multa pariter millia convo-
sunt lam raro, ut cum, juxta quod anledicttim est, cantur; qui diversi, et (quod nequius est) adversi ad
corrupta fuerit omnis caro, rex ille nominatini facile idein velleetidem nolle eflicaciler provocaniur. Vir
uhique genlium suos nosset, malorum vero mulii- debat quod diversse lingua, morihus, nationes, se-
plicilas aqiioquam hominura comprehendi nurnero junclse ab invicem terra, mari, nuilta intercapedine
jam non possel. Hoc autem non solura inultis aunis, regiones, unius sponsi et sponsse conciliatis niipiiis
sed annorum mtiltis aelalibus perduravit, quibus pariter fcederanlur, et extunc et deinceps parent in-
conlra stium regem et contra ejus legera cerviceni vicem, colunt, diligunt, venerantiir. Denique nuptia-.
populus induravit, Rei omnes et realus merito D rum benelicio acquiritur oplata soboles filiorum , et
103adcxtremumin3eiernascarceris tenebras int.ro- inter eos viget grata fraternitas animorum; mulli-
ducli,exceptis paucioribusqui anlea ejus in gratinm plicatisque tam fratribus qtiam fratruelibus, crescit
sunlreducti.Periotamverotemporumseriemquapra> in iinmensura amor et dileclio naturalis, el sic iu
dictoerrore inventusestpopulus detineri, rex ille pro- plurestenditurprimoeva utilitascopuloe nuptinlis.Hoc
posuerateisinfine temporum misereri; aetate ultima itnque modo, imo longe excellentiore modo suos ille
siiam miseris graliam abundanlius impertire, qnos revocare dispo&uitinjmicos, et asstinipta ox eis sponsa
videbal lam ignoranlia quam malilia deperire. Qui convertere voluit in. amicos, ut cum sponso suse
mirum et niirandum salis modum elegit miserendi, sororis impenderent homines jus fratcrnum, invento
causa vero. cur magis hunc cligeret, non potest gradu congruo diligenles proficercnt ad aeternum.
liquido comprejiendi, nisi quia suo eum vidit bene- Pater enim qui Filitim ad hoc milieredisponebat, et
placito graliorem, et ob hoc nullus recle sapiens esse Filius qui miilenli obedire peromnia diligebal,Deus
dubitat meliorem.Hanc autem misericordiara quam est immortalis, impassibilis, invisibilis ex natura,
crranti populo diebus erat ultimis oslensurus; et quem visibililcr ncc videre, nec lenere visibilis po-
ntodum oslcudendi, rnio id fticral esplelurus; in lcrat crealura; el ob hoc iiiter hoiniucs, ipss Dei
185 COMMENT. IN CANTICA. — LIB. 1. 1SC
Filius recipi voluit sponsae thalamo virginati, ul A thalamo plausibilifcr adgaudere, ct ad congauden-
procedens inde sponsus , videretur, tenerelur, in dum caueros convenas commonere. Ea forma vel
forma el habitu nupliali. Quod anlequam realiter exemplo noster scriba inirabiliter iiisliliiltis, liunc
ficrel, nonnulli, ut jam dictum est, in spirilu prae- insignem thalamum laude epithalamica prosecutus :
viderunl, ct in suis scriplis, alii dbseure, alii obscu- novura et inaudiiuin drama inslar composuit comr-
rius positum reliquerunt. Quorum uiuis rautUos corum, qui loquentes, introducunl personas varias
Sponsi et Sponsse affectus invenitur expressius de- scciiicorum. Quod nimirum scribendi genus anle
scripsisse, suhtilem et honeslam , spiriiualem et illum ii011novil anliquitas, sed ab illo, ut vide.ur,
liiodeslamvelut fabulam texuisse.Noveralquidam ille longe infra sumpsitposteritas : duin post sequenies
canlores et cantrices nuptiis lemporalibus adbiberi, Graecorum scholse quid de quibus myslice scribereij
el ab eis canlus modulos, latidcs varias exhiheri ; quia non saiis capcre potueruni, ipsum saliemscri-
docta eos inanu langere lyram, cithnmm, sympho- bendi modiim ad suas vanitates e.t ineptias transtu-
niam : snmbucn, fistuln, psnlierio coiicordeni tcxere lerunl.
inclodiani, ut in his onuiibus inveniantur nuptiali

TITULI CANTICI CANTICORUM

EXPLICATIO.

Titulus autem hujus operis est: Cantun canlicorum Salomonis,

lO4Qu0"'aminJloc0Puscu'0S|ionsieiSpansaenon B (/// Reg. iv). >Et infra :« Requiem, ait, dedit mihj
nisi consonas laudes scripsil, Canticum vel Cantica Deus meus per circuiium, et non esl Satan neqtie
iii ipso tilulo superscripsit, ut in ipsa statim fronle occursus malus (/// Reg. v). > Per quem signatur
prudens Jeclor eo commonitorio ad laades thalami ille qui viiinie propria utraque unum fccil, qui Ju-
pracparelur, easque diligentes, non vocis motodia, daeis el gentihus e diverso venieniibus angularem
sed morum consonantia moduletur. Quia vero miilii lapidem se objecil (Ephes. v), qui de sinu Patris
anlc et postea iiiveniimlur in suis scriplis Camica adveniens, tamen ccelestia non abjecil qui veniens ad
(lcprouipsisse, sed non tam excellenter in eis laudes injustos, salutem eis et jusliliam prope fecit. Qui
hujus thalnmi descripsisse; ad. islorum commeuda- lerreiios et ccelestcs, quos non tam loci qualiias,
tionem et distinctionera imparem cacterorum, liic quara nierilorum inaequiililasdiu ab inviceni segre-
iiou solum Cantica, sed Cantica posuit canlicoruin. gavii, in unum, velul concordiae vinculo, congre-^
Sicut eiiira et Sancia sanctorum, et Sabbala Sabba- gavit; dum in Sppnsae thalamo spirilales nuplias
torum, super Sanela el Sabbata eniinentius effo- celehravit, quibtis diviiiam humanamqiie naluram
runltir, et saccttla s;eculorum dignilate et gloria unilate personali mirabiliter sociavit. Recte ergo»
sxculis pracferuulur; ita, cum sit in veterum scri- hujus descriplor operis Salomon, id est pacificus
pluris niulla commendatio Canlicorum; amplius G appellatur, innuens quod a quovis inquieto digne
quid el longe sacralius spondent el conlinent Can- hiijusniodi cantieum non cantatur, ne quis putet
lica caiiticorum. Ne aulem hujus scriplor operis a quia sit inspectivum vel theoricum scientise fasti-
lecloribusignoretur.el scriptoreignorato, scripturac gium asseculus, qui prius non morali et nalurali
aueioritas minoretur; signanler apposuil suam au- diligenter fuerit iustitutus. Ad quod efficacius edo-
ctoris facere nienlionein , evidenter nominans in cendum, islum scripturus librum, duos alios prac-
eodem titulo Salonionem. Cantica, inquit, cantico- misisse, el in singuHs invenilur cura vigili singuk»
rumSalomonis. Salomon iste rexet regisfilius habe- descripsisse ; in primo habens eam quam dieunt
batur, el obhocrecte suinmum regem regis Filium ethicam vel moralem, in secundo physicain quam
veneratur;describciis(]uanla pacis gralia ejus nuptiis dici nsserunt naturalem. In primo docel rudes. et
illucescat, qua quieie et gloria in ejus sinu Sponsa ad morum elegantiam nos eomponit, et inter com-
iiobilis delitescal. Deniquc, ut Interpretes aiunt , poueiidum nonnunquam Patremet Filium frequen cr
Salomonis noniine pax signatur, et pacalum ej:us interponil: insuper et in lilulo regem regis filium
regnum Scripturae teslimonio designatur ; cujus se appellat, ut et patris dignitas, et timor regius nos
bello manus iHgyptiaianqua.n invalido non succur- compellal. Parabolm, inquit, Sa/onionjs filii David
rit, sed potius a Dan usque Bersabee, Satan vel regis Israel. In hoc lihro rudibus et parvulis pater-»
adversarius non occiirril. « Ilabebat, inquit, pacem nam inserit discipliiiam, eum asserens qui non audit
cx omni parte in circuilu, a Dan usquc Bersabee decidere gravius in ruinara ; eum vero qui inlelligit^
|p,f PIIILIPPI DE HAIWENG ABBATIS BON,£-SPEI IgS
sua ipsius gubcrnacula possidere, quia vir obediens A ohedientiam praeparatur (Gen. xri;; in secuntlo lsaac
debct inagis loqui victorins quam lacere (Prov. puteos fodit, quaerit aquas, naturalia perscrulatui'
xxi). In seeundo autem virum bene composi- (Gen. xxvi); in terlio Jacob dormit in lapide, inter-
lum , aetale pracditum j.im malura docei, quia est angelis, divina speculalur (Gen, xxvm); ipsum,
oiimis sub sole vanitati subjncel crealum ; el ut ail, Deum videt facie ad faeiem el salvatur. In
in eodem statu nulla pemianel genitura, sed oninc primo, fuluram sponsam, rudera adhuc et parvu-
quod est genitum, tendit ad iiiteritum ex na- lam, praeceptis moratibus, disciplinse regulis, ncxu-
lura. 105 El quoniam ea, qusc sunt ranndi.non siut rn snlutari, pascit, arcet dislriclitts, ct obvolvit; in
gradu stabili permnnsuraj sed lege inevitahili eorum secundo jani adullam a procorum fraudibus, a de-
praeterit species ct figura ; probabililer iunuil quia cepiorum nexibus liberai etabsolvit; in iertio jain
non esl talibus iiihacrendiim, sed aliud quid amplius nubilem solam soli sibi Sponsus vindicat et con-
ct saluli viciuius inquirendum. Quia vero rarura et jungil, quorum caslo conuiiercio inccsius se qtiis-
arduuin est visibilia quodanunodo non videre, hoc piant non adjungit. Recte ergo liber ille primus
cst, nullo menlis affectu visibilibus inhscrere; in praeceptorum exsecutor, appetlntur elhicus vel mo-
liujus quoque libri tilulo se regein', regis filium ralis : secundus visibilium perseculor, physicus,
appellnvit, et veltit pro imperio concionem, id cst B naliiralis; tertius invisibilium assecutor, inspecti-
Ecclesiam compellavit. Verba, inquit, Ecctesiastm vus, theologiciis, spiritnlis, quo posterior ordine,
filii David regis Hierusalem. Voluit qtiidem ul quos eo digniore excellentia principalis. In quo vidit el.
satis non allicit doctrinafcsiiavitas oppbrtuna, con- prsevidil Salomon qiinmdara virgihem de stirpe regia
ciitial ct impellat rcgis aucloritns imporluna, eos- iiascituram, summo Regi.et ejus Filio longe prae cae-
que promoveal ad locum provectiorem scienli* leris placilUram; in qtia Dei Filius lemplura sibi^
liaturaliSj uijudicent coniempiibile qttidqiiid sciunt laberuaculum, thalamtim dedicaret, ul in eo, non-
inslabile ctirsus privilcgio temporalis. In lertio vo- nullis ante certas, sed prorsus inexperlas cunciis
liimine iiiillam facil poleslatis regice mentionem, sed nuplias celebraret. Quibus nupliis ne videntttt-
ca jain scpulta sirapliciter noiuinat Salomonem; honesium vcl conveniens quid deesse, cum Sponstf
ostendens quia illi qui digne ad hanc veniunt Iectio- ainicos Sponsi, cum Sponsn dicit adoleseentulas
nein, pace dehita soporati solius Sponsi appelunt piseslo esse; et sic quaiuor velul personis ad invi-
visionem. lste quidera lector coniemplo prorsus eo cem loquenlibus epilhalahiiuni oidinal spirilale",
quod inlelligil transitivum, et osimi diligcnii cura qiiarum frequenti accessu el recessii drama texilur
didicit oppressivum; iiberiore spirilu jam locum ob- ntipliule. Virgo nul.em qtiain videl Salonion sie a Dei
linet inspectivum, a qno Sponsi pracseniia arcet Filio diligendam, el. ad hoc niinislerium, vel (si
quidquid occurrit inconveniens et nocivum. In his placet mngis) niysteriuin specialiler eligendam, illa
ergo voluminihiis nioralera , naiuralem , inspeclivain est genere nobilis, insiguis moribus, prse filiahus
seientiam comprehendil, in ipiorum primP discipli- hoininiiin speciosa, litteris sapiens, biimiiis spirilui
iinui patris fiiius, non pecuiiia.ni apprehendit; in merilis gioriosa; illa , inquam, ut landcra eam
sccundo vana esse cuiicia siib sole iranseuiilia de- nominCm, Maria esl, post Salomonem de ejus po-
prcliendit; in lerlio quaeinfra snnt obliltis, in divina stcris oriundn, quse primam hujus dramatis partera
lolu-sct ccelcslia se extendil. In priino rudis quisque occupat laetabunda. Cum enim de hiijiismodi nupliis
patris vigilantia bonis moribus informatur, in se- plurcs anle virgihem sparsim plurima sint iocuti,
cundo mundus ei visibilis mutabilitnlis merilo de- earumque pracconia el accessus prsevios exseculi;
formatur;in terlio homo ille inferior tersa facie eorum Salomon in hoc libro ad medium quidpinm
teformatur, et in sanciuarium introductus, ei quem non adducit, sed loquentem de repente prsedietaiii
videt, grata similitudine conformaiur. In primo virginem introducit.
Abraham jubentem audit, feslinat exire, ad moralem

LIBER PUIMUS.

CArUT PRIMUM. D inVesligai ; et sicul tam Salomonera qiiam caeteros


[CANT.I.] Osculeiur nie osculooris sui. Ilic prirao constnt ftitura prsenovisse, sic istam quae de ipsa
quaereiiduin oCcurrit: Cum in hoc dramate qualuor prsedicta fiierant, coguovisse. Novit igitur quia niul-
velut personse alloqueiiies iiiviceui inducantur, tifariara niuliisque modis olim Deus in proplietis
Sponsus el sodnles Sponsi, Sponsa el qiise secum fiieratprselocutus (Hebr. i), el 1,06 qtiidqtiid con-
adolescentiilse comilantur, cur in principio Sponsa ciliandis nuptiis eral necessarium prosecutus, qui
fesiinaiior prosilit ad loquendura, cum Sponso di- a diebus Moysiet longe supra, muttis rerum figuris
giiiori vidcatur id esse muneris concedendum. Veruin et verborum a-niguiatibus pr^signaverat hoc fiitu-
per boc innuitur quia virgo ignornntia non caligat, rum, videlicet in sinum virginis nuptiarum graliase
isederttdilo spiritu verba prophclariim prsecedenliuin venlurum; vult amem virgo cuncta prxsignantisi
*E9 CO.MMENT.IN CANTICA.— LIB. I. 490
jnni silere, figuras el aenigniatalocum, ut antea, non A gentia jam percepit, sed venluri tnntiis amor meum
habere; eum qui promitiitur suam tandeni prxsenliam exspectantis desiderium intercepil, ut quidquid pro-
exhibcre, nec ab ejus aspeetu exspectanlis desiderium missivum inlellectui vel memorisejam subrepit, ut
diutius cohibcre. Quia, inquit, amori lencro non tubas et libias, sistra el psalteria, et quidquid ad
sufliciunt promissiva , sed ingravescit languor si januara foris strepit, jam quasi fastidiam, du:n iliuni
differaniur juslo amplius completiva; cum ad Ohli- solummodo ad medium volo duei, et in meum tha-
nendum quod diligo nec deheam, nec pracvaleam lamum suavius et operosius introduci. Qui ergo
iuferre COactiva, oflerre dignura arhilror verba venlurus esl, moram diutius 11011prolendat, meum
sirnpliciter praecativa. Osculeiur me oscttlo oris sui. exspectanlis desiderium dilatione iniolerabili non
Novi scripluris rclerenlibiis, ait, ad Abraham olira suspeiidal, sed promissus ab anliqno landem iit
dici, quod genles laclarentiir se in illins semine he- vellere ros descendat, nec snhttei de longinquo, sed
nedici (Gen. xn); el lioc digiium fide in Isaac ejus oplnnli propius se oslendnt (Judic. vi). Voloeniirt
filio non haberi (Gen. xxi, xxn), sed oppoNuno tem- iiI ih siuu Patris se diulius non abscondat, ul exinde
pore, in meo efficncius ndiinpleri. lsanc quoque aures meas verbosa nuntiorum freqiienlia non ob-
pntre geniiusjnm scnili, promptiis, obediens para- tundat, sed diu sufferentem nec sufferre diutius
tiis ad vietimam aclale puerili; quid nisi mcum istud B praevalentem, ampliore gfatia me perfundat, et ilia-
gatidium designavit, qttod inihi Deus nicus, antequam psu plenario lolus meo gremio se infundat. Ad quid
fierem, assignavit? Mundo autem senescente doleo enim prodesl suspensum animum tantis promissio-
quod ille qiicm dcsidero, propius iitrn aecedit, quod nibus deliniri, et effeclu prorsus nullo, quod proniil-
inissiiro niiitcndiis cilius non obedii, quod amanti et tilur experiri, cum polius languor ducat ad exitum,
optanti meum nilhi gaudium non confertur, qttod eo si sempcr sanitas absenteiur, et dilcctus diligcnii
niagis appeto, quo ei, qoi oblinet, nOn aufertur. non tandem grato comraercio prsesentetur? Oscule-
Novi Jacob dormiturum non pulvinar capiti subdi- lur igitur me osculo oris sui. Motus ille hujus acslit
disse, sed lapide supposilo lortge suavius ohdorraisse et dcsiderio poslulaniis, licet non stalim expleat
(Gen. xxvin), in quo non mihi duhium quin illc impatienlem aninium prseslolantis; adlmc additvir-
fignraliter praesignelur, qui dato mihi osculo, de' gini nunlium mittere gratiorem, qui privalo alloquio
nionle sine manibus abscindetur. In Juda Liae filio narrel Dominum propiorem. Cum autem in mullis
quem pnier senior a frairibus Vult taudari (Gen. praeccdentium multn fuerit saucliludo, in hoc multa
XLIX),a quosatis certtim est lam genefe, quara no- inventa esl lam re quam nomine forliludo, qui nar-
inine Jiidseos derivari; alius quis illo signari mihi rans praesto esse defensorem forlissiinum Israelis,-
coiivenieniitis non vidclur, quam qui Deum Palrem C digne censeri meruil specialiier nomine Gabrielis.
esse coeli, et terrae Domirium confitclur (Luc. x). Quimissusadvirginem.niitieniisexcellentiaenonohli-'
Novi Joseph cujus gratior invenitur suis fratribtts lus, noiislatforisadjaiiuam utseivilibusviiiculisp:ae-
inors quam vita (Gen. xxxvn), ex qtio factus som- peditus; sed majore liducia interioris thalami quoiU
niaior, indulus est lunica polimila (Gen. xxxix), dam veslibnlum esl ingressus, quis, quare veniat, lant
cujus castitas legilur impudentis dominae minis vel verbo «juam facie jam professus. « Ave, inquil,
blanditiis lacessila, sed objectos laqueos menle gralia plena (Luc. 1). t Miralur angelivs sibi
juvenis transtlil expedila. Ille est, ut video, qui quoque secretum virginis inaccessum, diligen-
dato inihi oscuto, veste nova et Virlutibus Varia ter percipiens nisi suo soli Domino non con-
vesiictur, et procedens Sponsus e thalamo ptures cessum: gaudetque invenire locum thalami lam
iiividos patietur; 'qui pracsenlis Vilae lnalitiam, ut serenum, ut soli patens Deo, oranem respuat alie-
impudicam fugiet merelricem, habens suramae ca- num. 107 Ave, inquil, virgo prae cunctis virgi-
stiialis, el castae honitaiis mundiliam assistricem. nibus digne lscta , dignis muneribus tolius gra-
llle esl cui rerum Doinino genu flexo caeteri se cur- tiae jam repleta : ad quam meus et omnium Domi-
vabunt, quem siellae, sol et luna, quein reges et n nus me praemisit, imo lecum jam eum esse video
principes adorahunl; qui ^Egyptum morte magis qui iue misit. « Ave, inquit, gratia plena, Do-
quam faine laboranfem mira prudentia siislenlabil minus tecum. > Putabam mitlentis imperio prse-
(Gen. XLI),et cunclis digue petentibus vilalem ali- nuntium me venire, sed imperator nuntium mihi
moiiiam ministrabit. Quid Moysen, Aaron, Josue, visus est praevenire : for^e quia virginem solain prior
quid judicum rctexam ordinem, quid David, quid vohiit invenire, ne viderer sine ipso ipsam rudem
reges caileros,*quidprophetarum singulos iiominem, el limidam convenire. jEstimo quod angelus quem
in qtiorum calalogo^nullus penilus adnotatur, qui missum Dominus jam prsevenit, in foro vel platea,
non verbo seu faclo eum, quem desidero, prscloqua- in tumullu et chorea prsedictam virginem non in-
tur? Verum, quia omues istos velui quosdam prse- venit; non fuso, acu, pecline, lana, lino, non eam
cones et tympanislrios anle misit, in quorum prae- denique delentam reperit servili opere, non lex-
ludiis necdom suam prscsenliara dedilsed promisil; trino, seii vacantem otio, vel magis.negolio spiri-
eorum prseconia jam morse impaliens non acceplo, tali , scripluris inhaireniem intellectu vel affectu
ouinia pcndo vili, eo praesentialiler non recepto. Eum sancto penitus, non carnali. Reverelur igiiur ipse'
di-
quidem venluruni illis promitlciitibus niea inlclli- quoqiie angelus sic invenlam, remotis-aFbilris
iqi PHILIPPI DE HARVENG ABBATIS BON^-SPEI . 105
vino sludio sic intcntam,cl admirans robustam non A . viigine millum viri commercium cognilura : paratn
annorum, sed profectuum juventutem, mandntam est Domiiio virgo hmnilis oliedire, et quod sanclum
virgini mulla cum reverentia dal salulem. < Ave, iulelligil, ja.m sperat et diligit cilius evenire. Quia,
inquit, gratia plena, Dominus tecuin, benedicta tu inquit, Dominus esl quem prsedicas , et ancillam
in mulieribus (Luc. i). > Tu, inquit, tam hohesto, Domini me cognosco, impleri verbum tutim, el se-
tain modesto, sive otio, siVe negotio sic addicta, cundum illud mihi fieri jam deposco : gaudens quod
asseri digne debes in cunclis vel prse cunclis mu- immeritam bonus ille et misericors non despexit,
lieribus benedicla : et le plenam gratia tanta bene- sed clemens et allissimus, abjectam et humilem
dictio prosequelur, utnec prima similis, nec sequens nie respexil. Peracioilaque niinisierio quod tu fide-
altera cpaequelur. < Quse cum audisset, inqtiit, tur- liler explevisti, et lide satis cerln intellecto mysterip
bata est in sermone ejus, el cogitahnt qirnlis esset quod dixisli : siispensnui magis et velut inqiiicl.iin
isla salulatio (ibid.). t Videns virgo insolilam viri hsec tua proeiiuutiatio me dimisit, nec mihi quid*
speciem, expavescit, et audiens novum quiddam, quam satis est, si non praesentem eum senlinm qui
turbala uihilominus exhorrescit, quia et spiritali te misit. Ipse igitur pro se ipso alium jam non mil-
cjus otio non est vir soiitus interesse, cl nondum tni, ct animo fesliiiauti venlura nunlius non pro-
perceperat se tanla excelleniia dignam csse. Volvil B uiittat, sed polius ipse mihi opportuno jam tempore
Igilur et revolvil hujusmodi salulalio quid portendal-, piaesenieiur, ipse praesenlem praesens praesentialiter
quid assistens angelus, vel immiliens Dominus quid osculeiur. Osculelur me, inquam, osculo oris sui.
inlendal, tum necdum nianifeste secretum inysterii Fiat, inquam, in me non labiis, sed duabus naturis
comprelrcndat, el dignum videatur pavere virginem convenieniibus haecjunctura,ut unius personae ulriw
in omnibus, ne offendal. Et ait angelus:'< Ne que mirabililer sit nalura; el quas eatenus longe
tiraeas, Mnria, invenisti enim graliam apud Deuni fecit ab invicem lam culpa quain diversitas naturnlis,
(ibid.). t Non turbet, iii([uil,iinior subitusanimum jain firma pace fcedercl indivisa unitas personalisj
ptiellnrem, quoninm apud Deum invenisti gratiara Iulelligo enim quod in meum uterum plenitudo ve-
salularem; sanclura ctijus proposilum, et in le be- niel deitatis, illaesum cuslodiens meum virgineac
hcplncitum corde pavido ne refutes, cum ilte libi sigillum castitalis : et in hoc thalaino ipse Dei ITilius
Dominus, quas ego defero nunlius, del salutes. Et suavi osculo nuptiarum, in unitate personae junget
adjungil: « Ecce concipies in uteio, el paricsfilium, tluo disparia nalurarum. Fiet quidem Deus hoiud,
et vocahis nonien ejus Jesuin (ibid.). > ln luo, in- nalurae suse excellentiam 108 non contaminans,
quit, utero miras Dei Filius nuptias cclehrabil, el non consumens, sed naluram hominis polenter pu-
ipse tuus uierus eumdum Sponsum horainem gene- rificans el assumens; assumensque assumpto mira-
rabit, quem tu vocabis Jesum, suae merilo boni- bile et incomparabile dabit munus, ut scilicet as-
tatis; ipse enim populum suum salvum faciel a sumplus et assumens conjunclione mirifica fiat
pcccalis. El ail Maria : « Quomodo fiel istud, quo- unus. Unus, inquani, non vel Deus tanlum, vel tan-
niain virum iion u^iosco? > (ibid.) Cum ego, ait. tum Iiomo, sed unus Deus homo; unus Christus.
decreverim me cai-riali conjugio non nupluram, el Noii sic quidem ut Dei substanlia eoiifundalur, sed
lu ^ere astruas me in proximo filium parituram : in Deuiii humanilas assuinatttr. Haecassumpiio, haec
pace lua dixerim, modum sine dubio volo scire, quo junciura qua Deussihi voluit homiuem persoualiler
possit competenter islud, velut inconveniens, con- counire, el naturam cum iialura fcedus pacis iu
venire. Hoc profecto mirabile fulurum scribente le- utero virginis ferire vel unire, honeslo vocabulo in
geram Isaia, sed nec ille, nec alius hoc futurum praesenti osculum appellalur, quia inter discordan-
dixeral in Maria; et quia calceamentum hoc per- lcs reversa pax osculo confirmaturi Vult fgitur virgo
plexa corrigia videtur ohvolutum; lu, cui forle ul iu suo uiero Dei el hominis concordia reparetur,
dalum est, volo mihi facias absolulum. Et respon- reparata concordia incoiivulso feedere roboretur,
dens angelus dixil ei: < Spirilus sanclus superve- „ quatenus qui Deus et Filitis eral noii nisi Dei Pa-
nlet in le, et virlus Allissimi obumbrabil libi (ibid.). t tris, novo et miro genere sponsuset tilius liat ma-
Scias, inquit, nullum le virilis copulae commercium, tris. Sponsus fial, virgiiieni sibi jungens quodain
expcrturara, sed operante sancto Spiritu possibiliter fcedere conjugnli, in ejits pausans thalamo pace fa-
quidem, sed ineffabililer conccpturam, quia ilie, ctn osculo nuptinli; in ea, vel per eani generans
quidquid indecens vel dicitur, vel sentitur, a te pe- spiriiales filios eflicacia spiritali, ul lam ille, qiiani
nitus removebit, et omnem lurpiludinis aestum sc. illa gaudcat fructu et sobole filiali. Filius fiat, car-
iuterposito, Velul quodam umbraculo, prohibebii.j nem in illius utero sumens veram, iniegrara lamen
Et cuni hanc genituram Spirilus Dei sancie ct mi-* i servans prorsus virginem et sinceram; et in ea cort-
rnbiliter operelur, sanclura eril procul dubio quodI secrans sanelos quosque Deus, Dei filios et hseredes,
iiascelur; ct ex Deo, non alius quara Dei Filius; et ex ea natus homo, suos fariens cohaeredes. Ad
orietur, cum in lc Deushomo personaliter adunclur. heneficium autem istud, antiquum quidem promis-'
El ait Maria : « Ecce ancilla Domini, fiat mihi se- sionibus, re modernum, gaudet virgo el exsuliai, et
ciindum verlium luiim (ibid.). t Audilo modo qtioi manere postulnt in aclernum ; et ailendens eo bono
aiiraljilis possit fieri genitura, quo nnscaltir Deus ex; iiialtim tam sequens posse destrui qiiam veiernuii!,
193 COMMENT.lN CANTICA. — Llfi. I. 194
vnll ul daio sibi osculo paclum ilti feriat sem-- ^, autem fiat secundum verbum tuum, qttod non tuo,
piternum. Videl enim quia ille ducit prorsus in- sed ore Domini protulisti, dum tu non os tiium, sed
conveniens et indignum , si non sit pax in- os Domini potius exstilisli, quin nec luus Angelus,
concussa , rum quis dederit pacis signtim : ett tuus praeco, tuus nuntius reputaris, sed ejus qui per
ob hoc illtim illo quasi ligamine vult involvi, quod] te mihi Ioquitur, te suum prorsus efticit, ul loquaris.
' semel
confirmatum nec debeat, nec valeat ultrai Propier quod non libi dico : Osculare me osculo oris
solvi. tui, sed de illo polius : Osculelur me, inquam,
CAPUT II. osculo otis sui, (it suo tandem osculo dignetur me
Osculelurme osculo oris sui. Os Domini, sanctus3 beare, quod tibi ori ejus concessum est verbo nunlio
quisque dicitur vel prophela, per quem suos lionii- proedicare.
nihus cogiiatus explieat et secrela : per quein nohisi 109 CAPUT III.
et revelat praelerila, et futura prsedicit, hona jubett Oseulelur me oscuio oris sui. Audiens Virgo quod
suavius, mala severius inlerdicit. Os Dominiconstatt desponSata Dei Filio, Deum et hominem parturiret,
olim Moysen exstilisse, cui videlur Deus tantami et in concipiendo prorsus virum servato proposiio
graliam praestilisse, ut hujus secreti longe ante con- nou seuliret, sed in eam elScaci polenlia sanclus
scius haberetur, et illud poslfulurum iit fidelis nun-. B obumbrans Spiritus adveniret, certa fide, spe ro-
tius loquereiur. < Prophelam, inquit, suscilabitt busta, fervens Spiritu vel amore, audilu quidem
Deus de fratrihus vestris similem mei; ipsum an- gaudet, sed gaudere vnlt plenius effectu gratiore.
dielis (Deut. xviu). > Os Doraini David fuisse a nullo> Hlum igitur spirilum lantae graliae, tantae
pacis,
fidelium dubitatur, qni spiritu prophetali prsecogni- tam suavem, lam benignum, potenlioe tam mira-
tum hoc mysierium veneratur; et ne forte, quod] biliter efficacis; qui carnis injurias procul arcens,
prsevidel, invidere cseteris'videatur, assumplo psal- propositum roborat castitatis, qui dat fecunditatem,
rerio, laudes ei et Canlica niodulaiur. < Ipse, inquit,t salvans virgineae sigillum honestalis; illum, inquam,
lanquam Sponsus procedens de thalamo suo, ex- Spiritum optat virgo plenius sibi dari, eo velut os-
jullavit ul gigas (Psal. xvui). > Ut Isaise verbum^ culo promissa sibi munera confirmari. Cesset, in-
jigna reverenlia commendetur, el non propter lo- quit, vox angeli qui lanla beneficia mihi respon-
jueniera sermo contemptibilis judiceiur; ad popu- det, el accedal propius ipse Dei Filius qui sibi
ium durae cervicis loquens, qui ad lidem facile nonj uni virginem me despondet : me langat ore
suo,
.
movetur, ut eos alliciat vel forte perterreat, os Do- cujus tactus multa gralia me perfundet, suo
mini nonnunquam se fatetur. < Os, inquit, Domini; dignetur osculo, suO spiritu me fecundet. In osculo
locutum est haec (Isa. i); > sicut aulem os Domini; C G quidem oris non fitsola exterior junctura Iabiorum,
se esse perhibet lsaias, sic et debet credi, et dicii sed etiam percipitur, et sentitur quaedam exhala-
potest niliilomirius Jeremias, qui partum virginiss lio inlernorum, quse si munda et referla lueriiit
docenle sunt Spiritu praelocuti, et ventura mysterian sapore dulcorato, suavem quasi spiritum infundit
verbo prsenuntio prosecnti. Isaias: « Ecce, inquit, osculans osculalo. Quia ergo velut de corde et ore
virgo concipiel et pariet filium, et vocabilis nomenn Fitii Spirilus eructatur (sicut enim de Patre sic et
ejus Emmanuel (Isa. vu). > Jeremias : < Faciet, ( de Fitio procedere Spiritus praedicatur) mundiiis et
inquit, Dominus novum super terram, et feminaa dulcius quo secreto nullum esse veraciler existima-
circumdabil virum (Jer. xxxi). > Denique os Do- tur : recte a Sponso, hoc est Dei Filio virgo postu-
mini ipse angelus Gabriel invenitur, a quo virgoo lat osculari, ut inlernmn gustet bonura, allracto
jam adulta et nubilis super lanto mysterio praesen- et percepto Spiritu salulari. Opto, inqiiit, ul ve-
tialiter convenilur, quam ne suspeusam reddat ca- niat el assislat propius, in quem credidi, quem
ligo vel modica nesciendi, ille el eam parituram, ett amavi, ut ille sponsus meo admissus familiariter
modum explical pariendi. Unde virgo salis certa,t in conclavi, purificet, magnificct, laelilicet osculo
|am os Domini diutius non audire, sed amoree _ me suavi : non ui tanquam labiorum extraria, ut
sesltians, oris osculum vull senlire, ut scilicet ad- assolet, fiat conjunciio, sed Spiritus oris ejus grata
venlu Sponsi graliiico, firma pace, irremota prac- mihi et suavis qusedam infusio. Denique postquam
senlia foveatur, juxla quod a propheia vel angelo,, de Iimo lerrae primum Deus hominem figuravit, vi-
tanquam ore Domini nuntiatur. < Fiat mihi, ait,,, lae spiraculum, ut legitur, in ejus faciein inspiravit
secundum verbura lutim (Luc. \). > Fiat, ul me be-,- (Gen. u), et sicut Dei lanquam manibus faclus in-
uedictam in mulierihus reddat gratise plenitudo;; telligilur vel plasmalus, sic flatu oris ejus ad
ornet meum lhalamum advenieiitis sponsi regia pul- |- vivendum temporaliler aniiuatus. Longe infra
chritudo; meum fecundet ulerum sola Spirilus san- i- Elisapus cum vellel mortuum suscitare, inclinans
cliludo; mcus ille sit Filius Dei, salus, justitia, sa-i- se jacenli, non solum inanus manibus sed et os
pientia, forlitudo. Hoc osculo sponsus ille ad mee ori voluit applicare, ut vivenlis flatu tactus ani-
benevolus se inclinet, hoc in sinu pacifico, in am-i- mam viventem reciperet, et incumbens, IIOJIde-
plexu gratifico sponsam mairem Virginem me re-:- fectiui), profectum vero defuucius acciperet (IV
clinel: hoc me deliniat, me reficiat, rne serenet, hocc Reg. iv). Longe vero allius, multo sacratius virgo
Uiesibi vendicans a cunctis obviaulibus alienet. Iiocc sibi Dei Filium praesto esse, raulto suavius,/ionge
PATROL. CCIII. 7
195 PIIILIPPl DE HARVENGABBATIS BON^E SPEI U>6
nperosius eum in osculo vult adesse, ut scili- A dam commercium efficaciaespirilalis, ut scilicet et
cet osculum impertiat, id esl sentiri faciat Spiritum illihala maneat integrilas pudicitiac etpropositi spe-
ejus oris, langal eam spiritu gratiae et efficacise cialis, et novo genere concipiat, conceptnm panat
ptCnioris. Tu, inquit, Sponse meus, Deus meus, ulerus virginalis. Hoc munus, hoc beneficium, hanc
mam niihi praesentiam dignanter impertire, da po- sola virgo ista meruit grntinm invenire, ut enm con-
sliilanli osculiini, id est tuum mihi Spiritum da ceptttrnm invenirelur non viri cognilio, sed iiifii—
senlire, lua mihi aspiratio adeo sit utilis, feriilis, sio Spiritiis praevenire, ut solo osculo, soln virgo,
et jucunda, ut et virgo juxta volum permaneam, et sola Deum possit et hominem parturire, et in ejns
lamen concipiens sim fecunda. Aspira, inquam, partu tam diversa, lam dissona sonoro miraculo
mihi, non soliim ut cum caeteris laborem fingere va- convenire. Sentiens autem Sponsus ille devotam im-
leam in prseceptum, sed osculare virginem, ut vir- palientiam acstuanlis, aurem suam non declinat a
gini prse caeteris oscuto des conceptum : tuum in desiderio et precibus invocanlis; et eam, quae sua
me osculum mira, et mirabililer operetur, ut et est, miserieordiam, suum vetus consilium apud se
Sponsse fecunditas, et Matri virginitas singulari pri- diutius non retentat; sed aceedens propius amanti
vilegio conservetur. Vos igitur in hoc audilorio lam suavius se proesenlat (02). Praesental, inquam.etop-
cinucs quam singuli qui astatis, si de verbo audilo ^ tatum vehementer osculum dat petenti, dato osculo
digne el reverenter quidpiam cogitatis : attendite, ampliorem fiduciam dal loquenti', ut scilicet staiim
diligiie et osculum, quod porrigit Filius Dei Patris, velut explelo negotio non recedat, sed quae ccepit
et singulare merituni, et solenine miraculum tanlae semel toqui, fidncialiter jam procedat. Sic nimirum
nialris. Quse sciens el sentiens nuptialis oseuli sa- et vos, fratres, nostis aliquolies cvenire cum duo e
cramenta, nil requirens aliud, sive quovis alio non diverso videntur pariter convenire; si minor majo-
conlcota; ad oblincndum illud velut principaliter ris promerelur gratiam invenire, major in principio
est intenla ;etob hocin principiose.rmonis illud sibi dignatur minori osculum imperlire. Quo percepio
prsecipue postulat impertiri, ejus suavitatein, ejus minor longiore fiducia roboratur, ut quidquid di-
eflicaciam diligens experiri. giium ducil, exinde audenler eloqualur : el qui
CAPUT IV. sensit illius benevolenliani ad osculum porrigen-
Osculetur me osculooris sui. llle, ait, quem diligo, dum, fidentior jam et promplior redditur ad loqueii-
quem prae cunctis eligo, mihi inirabititer conjuuga- duin. Virgo itaque percepta Sponsi praesenlia, con-
lur; suo mihi osculo, suo mihi Spiritu inlerna sua- forlala oscnlo nuptiali, sciens malrem se-fuluram
vitas effundalur; ciijus ope el opere mea carnis in- Q infiisione Spiritus utero virginali, aliquanlo fidentior
legritas muniatur, et in me Verbum carni, Deus quasi a precibus se avertil, et ad praeseiilem
honiini personaliter unialur. Videte miraculuin Ma- Sponsum dignis laudibus se convertit.
tris Domini. Virgo Sponsi osculum accipit, osculan- CAPUT V.
tis Spiriliim percipil; et in oscnlojam mater con- Quia meliora sunl ubera sua vino. Reclc, inquit,
cipit, duin opcranle Spiritu conceptum recipit. Quod advenlum luum multo supra proraissum lempore
nimirum et angelus Gabriel anlea praedicavit, cum prseoptavi, luura advenientis raihi osculum dari
ei supervenire obumbrantem Spirilum nimttavit postulavi, quia novi el persensi, non carnis ducta
(Luc.\); evangelista Malthaeus (cup. i) postea con- sensu, non meo docta spirilu, sed divino, longe
tirmavit, cura factum recolens, matrem virginem esse meliora ubera tna vino. Cum in osculo Sponsi
commendavit. < Invenia est, inquit, habensinutero non ubera, sed, ut videtur, lahia persensisset, et ob
deSpiritu saucto. > El infra : < Quod enim incana- hoc commendare, consequenier labia, non ubera de-
tiiin esl.de Spiritu sancloest(U>irf.). > Hancgratiam, huissel, quid sibi vult quod hic labiorum non meino-
hanc eflicacinm virgo desiderat sibi dari, ciiin a riam faciens, non sermonem, velut simplicilate
sponso tam sigtianler poslulat osculari : optans in erronea facit uberum ineniionem ? Denfque non
osculo exieriora Sponsi osr.ula non senlire, sed in- D sponsorum, sed sponsarum solent ubera commen-
ternum illius Spiritum eiflcacera ei gratiam effu- dari, qma virorum uberibus constat pueros non
tire. In quo lypo, sicut nostis, cura altario prsesen- lnclari; et sicut ducimus digna laude ea quse novi-
tainur, etsacrantessacra mysteria, ipsi quoque Do- mus frucluosa, sic eadcin recle carent quae siue
mino consecramur, quia tanti merito HO oflicii fruclu permanent oliosa. Caelerum unicuiqne quo-
sanclo Spiritu jam replemur, dignum ducil religio ut dammodo naturaliter est inserttim, ut eo seposito
asiautes pariter osculemur. Osculemur, inquam, quod ei estpenitus inexpertniii, ad illud seconver-
non ullabia labiisconfuridamus, sed acceplam Spi- tat quod ei familiarins est coniperlum, id in exem-
rilus graliam aliis relundaraus ; et qui sacro eidem plum ducal, quod ejus est arti vel oflicio non incer-
mysterio assistunt huiniles et intenii , operante lum. Sic nauta loquens, prospera quseque rerum,
Spitilti.osculodesignantefiantpariicipessacramenii. vocat auras placidas, acquor siralum, velum forte,
Vult igitur virgo a Sponso dari sibi arrhas osculi remiges et carinam ; adversa vero, venlos rapidos,
Iiuplialis ; vult Spirilu oris ejus percipere quod- tumens fretum, aquas dcfluas in senlinam. Miles

(62) Allusio ad Malth. xiu, 52 et Caiilicorum vn, 13.


197 COMMENT.IN CANTICA. — LIB. L 198
quoque in omuibus ferc quse diligit verbosari, ca d\ exemplura tenuerunl regtilam veritalis. Ilnlicut qui-
trahit in exempliim quae oflicio compelunt mililari, dem haereiici,liabenl falsi Calholici vinuin nequam,
et vix in ejus ore sonat nisi lancea, gladius, scutum, qno menle perdita, pede fracto, vel fideivel nioriiin
galca vel lorica; quse et si ad praeliandum reddit ei varios corruunt in errores; et forma simili corrum-
noniiunquam limor degener iuimica, tainen ad lo- ptiut ct abdticuni pnrvulos auditores. Hahet eiinm
qiieiidum familiari consuetudine stinl amica. Quid Judnicus poptilns, hnhel et genlilis vinum, quo uter-
etiam scholares clerici nisi libros, vel auctores que ncquiler debrialus, errore misero tenetur et
s&culariumloquunlurlillerarum ? qtiid religiosiores calignl; cl ad lapsura praecipiiem nonnunquara trahit
alier alierum ei instigat. De qualibus pulchre qui->
quique nisi testimonia proferunl divinarum? quid
denique nos pauperes ioquimur, nisi quae nobis a dain poela ail(63)i
pauperibus vel auctoribus vel lutoribus sunt im- .... occurrit digna relatu
pressa.nos, inquam, quibus el nobilium dignitas el Pompa; senem potum pota trahebat anus (64)*
copia est divitum inaccessa? Igitur quia Virgini, Judsea el gcntilitas dicuntur non immerito se-»
quse sunl mulierum familiariter innotescunt, qua- nuisse, cum utrUmque ab anliquo constet populum
rum uberibus infantes parvuli grandiuscule puere- r, exstilisse, quorum quisque invenitur contenitis
pro-
scunt: Sponso loquens,ei muliebriasimpliciler assP : priis caereraoniis rion fuisse, sed frequentcr devius
gnavit.imo feraceni illiusgraliam nobis uberihuscom- in errorem alterius pertransisse. Nunquid non vo-
paravit. In quo etnos a verborum sensu removet lit- bis gentilitas malepola Judaicum populum trahcrc
terali, innuens ea esse inlelleclu gravida spiritali, videhntur, cum ad colendos deos, rhodis illum qui-
dumSponso attribuit quod iu sponsa est eo facilius, hus poterat, horlabatur; el ille satis miser ebrietaie
qtio propius, invenire, quod prorsus novil illi coni- simili tenebalur, ducemque praccedentem ut bos
paraliouis lanlum gratia convenire. Quia meliora dtictus ad victimam sequebalur? Cujusmodi pompam
sunt uberatuavino. Noveral quidem virgo.etin libris Tidens sibi occurrenlem Elias, non potuit sustinere,
legerat anliquorum, quod jtistusiJob privatus sub- quin vet ridens succenseret, vel succensens festi-
slantia, orbalus sobole filiorum (Job 1), a ptanla pe- narel eamdem obviam deridere, ut el duces erro-
dis usque ad veriicem duro verbere sauciatus (Job neos castigatione irrisoria feriat ne prsecedant, et
11),insuper etuxorisexprobratione moleslissima fa- auditores devios verbo casligalorio, ne succedant.
ligatus : tandem salis aegre, satis misere conque- < Accedens, inquit Scriptura.EIias ad oronera popu-
rilur el revolvit, quod a tnntis eum malis opporluno liira, ail : Usquequo claudicalis in duas partes? Si
tempore mors praeveniens non absolvit. Quare, in- (C Dominus est Deus, sequimini eum; si auieni Baal,
quit Job, non in vulva miser ego mortuus exspiravi, sequimini eum (/// Reg. xvm). > Et infra : < IIIu-
egressus exuiero, curnonstaliiiidignovitampericulo debat, inquit, prophelis Baal Elias dicens : Clamala
terminavi; cur ad augmentum miserise supposilione voce raajore, Deus enim est, et forsitan loquilur,
genutimconfortalus, cur ad ejusdem cumulum tandem aul in diversorio est, aul in itinere, aut certe dor-
(111) uberibus sum laclatus (Joft m)? > Exislimo, mit, ul excitelur (ibid<). > Necsolum Jadsei suasiono
ubera quibus Job dolet et conqucrilur se lactatum, pestifera et errore Genliliuin seducuntur, sed et Gen-
longeducens meliussuper malremsuam se fuisse pri- tiles nonnunquam in Judseorum stipersiitiones et
niilus ablaclatum, non lac saluliferum, non vitalem ineplias inducunlur; et Judsea invelerata malis,
ei alimoniam infuderunt, sed venenum aspidis, seu gemilem miserum solvi a vinculo non concedit, sed
vinum, in quo est luxuria, profuderunt. De quo te- male pota potum, cseca cacciimad extremam usque
gistis : < Fel draconum vinum eorum, et venenum foveam antecedit. Qnorum porapam in Evangelio
aspidura insanabile (Deut. xxxu). > Vinum islud seu non lam risorie, quam censorie Dominus exsecra-
venenum, ipsa est persuasio et doctrina, quam dis- lur, et eis Vaefulurum eo terribililer, quo veraciter
seminat ct diffundit perversorum pravitas serpen- comminatur, ul cum aiidierint ejus duros mouitus et
"
tina, quoc suos auditores reddit ebrios el seducit, veraces, vel einendali, vel inexcusali reddantur tam
et a lide in errorem, a juslUia in injusliliam deviat duces praevii quam sequaces. « Vae vobis, ait,
et inducit. Quodpropter in jEgypio, psalmo teste Scribae et Pharisaci hypocriue, qui circuitis mare et
(Psal. LXXVII), percussit Dominus vineas iniquorum, aridam, ul faciatis unurn proselytum; et cum fuerit
et in suo Moyses cantico accusat vineam Sodomo- faclus, facitis eum filium gehennae duplo quam vos
r-um(Deut. xxxn); quia jEgyptus et Sodoma vinum (Matth. xxin). > Hujusmodi pompam ipse eliam
inisceiil suis discumbenlibus venenosum, perversi- Paulus iuluens, non ridere, sed zelo ferveus, tenax
tatis formam, doclrinam maliliae, iter injustilix lor- justi, noxse impaliens, visus esl abhorrere, ut voce
tuosum. E regione apud Jeremiam laudes filii Jo- libera, nec Petro parcerel qui prior et dignior inler
nadab meruerunl (Jer. xxxv), qui praeceplo Patris aposlolos videbatur, eo quod in hac pompa errore
audito vinum hujuscemodi non hiberunt, dum eorum limido praevius habebalur. Nolebat enim isie ut ilte
mentibus non seductorum sensu, non consensu per- vino turbido potaremr, et eum male potum lurha
dito dementatis, juxla Patris lam mandaliim quam aeque turbida sequerelur, ne ex bac pompa non so-
(65) Vide Prov. vu, 7, etc. xiv, 18. (64) Ovidius, lib. i Fastorum.
199 PIULIPPl DE HARVENG.ABBATIS BONJE SPEI 200
lum risus, sivc irrisio gigiieretur, sed el veritas A . tuentes formae Iaquco comprehendit; sinistro fffit-
Evangelii (quod fas non es!) indignum pericuhrai gna dicens, quos jam lenet, efftcit erudilos, beatos
pateretur. < Cum venisset, inquil, Cephns Antio- auditores; contemptores vero docens nullatenus
chiam, in faciem ei resliti, quin reprehensibilis impunitos. flaec ubera Sponsi meliora vino perdilo
ernl (Gal. n). > Et infra : < Cum vidissem, ait, quis non dicat? quis, nisi vino ebrius, asserenti vir-
quod non recle ainbularenl ad veritatem Evangelii, gini conlradical? cum vino damuatorum poti simul
dixi Cephse corara omnibus : Si tu, cum Judaeus sis, et polantes, non tam curranl, quam corruant obcae-
gentiliter et non judaice vivis, quomodo gentes co- cnti; poli autem Sponsi uheribus, sint beali? < Bea-
gis judaizare (ibid.). t Allendens Paulus lam prse- lus, ait, quera lu erudieris, Domine, et delege tua
viiun quam pedissequos erroris nubilo debriari, et docueris eum (Psal. xcm). >
apud eos satis pure verilalem evangelieam non CAPUT VI.
servari, grave ducens in piaculum, nec impiiniluin Quia meliora sunt ubera lua vino. Denique in
ferens, in inedium mox prorupit, et exlensa cor- peclore Sponsi thesauri sapieniise et scieniiae recon-
reclionis virga pompam reprehensibilem inlerrupil. dunlur, qui prudentibus el sapieniibus hujus saeculi
Quod eliam dignum relatu idem Apostolus judica- pcnitus abscondunlur; et qui secreta eorum lam
vit, et Galatis loquens, id inter caelera jucunde et mullis grandiusculis tempore lanio celat, procedens
memoiiler replicavii, forle ut non solum Galalse, Sponsuse Ibalamo, bonitale, quae sua est, parvulis
sed et nos ejus raagisterio cognoscamus, quid et jam revelat. Siquidem auctis relro saeculis in ipso
majores nobis, et nos quid majoribus debeainns. thesauri incomparabiles lntuerunt, sed assumpta
Debet enim minor majoris vitiis et erraiibus IIOII came virginis, velut de peclore papillae lurgenles,
consensum; sed, si in illo grave quid et intolera- mirabiliter ertiperunt, quse non arcntes guttas, sed
bile fueril deprehensum, arguat necesse esl eulpse rivos et flumina profiidernnt, et sese pleno cornu
odio, zelo juslilioe gralioris, eo diligenlius obser- quibusque digne accedentibus infuderunt. Quodpro-
vato, ne quid inlerserat lumentis procacise vel ran- pler et virgo post accepium osculum, stalim a
coris. Debet autem major minoris admoniiionem Sponso, lanquam valefaciens non declinat, sed in
non tumenti supercilio faslidire, et (Tignecorripien- ejus pectore, proficiendi gratia se reclinat; et adhi-
tera Monvelul aucloritalis privilegio referire; sed bens eo capacius, quo avidius hauritorium purae
iiure benevola monilori, vel polius 112 eJ"s mo- mentis, potatur, saliatur ubertate grata uberiim el
uiiis obedire, si lamen constiterit charitati ea vera- fluenlis. Ibi scientinm, ibi snpientiam profundo con-
ciieret humiliter deservire. Hoc nimirum vino quo Q ( silio pluribus occuliatam, alto desiderio sitit, et
vel Cephas, vel quisque deviat errabundus, el in sentit -sibi manifestius revelalam; et jam, sicui
pompa vel prsecedit vel succedit claudo vestigio nu- angelo, sic prophetis prioribus inconsultis, incum-
tabundus, ubera sponsi virgo dieit et asserit melio- bens sola soli, irahit, juxla Job (cap. xxvm), el
ra, experimento sciens non externo solum audilui, allrahit sihi sapientiam de occullis. Faltor, si non
sed interno quoque guslui gratiora. Ubera sunt et ille Sponsi discipulus quem dilexit, de ipsius pe-
Sponsi forma el doctrina, exemplum et verbum, cloremanare sapienliara et scientiara inlellexit, cui»
vila etsermo, quibusfovit et aluittanquam lacte par- in Coena posilus non lam vino et epulis malerialihus
vulosaudiiores; pavit et roboravit, ut pane et cibo acquievit, quam supra pectus Jesu inter ipsa ubera
solido grandiores. Ob hoc quippe el puer natus esl, grato accubilu requievil. Ibi Verbum vidit manens
tit parvulis congruum se praeberet, el aetate profe- in sinu secretissimo Dei Patris (Joan. i), vidit Ver-
cit, ut se virum profeclioribus exliiberet, i.i omni- bum carnem factum in virginali thalamo Sponsae
bus quacgessil et dixit, ducens et docens parvulos matris; vitlit thesauros sapientiae etscienliae clari-
aul majores, prout ad capiendum parva seu grandia tate sibi conspicua luminosos, mundi prudentibus
se reddiderint prompliores. < Procedens enim e el sapienlibtis supcrfuso qtiodani velamine lene-
thalamo foriiia prac filiis horainura speciosus (Psal. D brosos. Vidil, inqunm, nec invidit, non omnibus,
XLIV),> doctrinae salutaris incomparabili plenitudine sed fidelibus revelare, et calamus scribae vclox
copiosus; formaeprius merilo non solum Virgini, sed scripto memori commendnre, ut auditor imelligens-
et nobis voluit complacere, verho posimodiim et ad ejusdem arcana pectoris ditigat aspirare, et a sua
doctrina omnes, qui tamen dociles fueriut, edocere. meriloruin inopia, in illa thesaurorum prsesenlia re-
Nam quia ejus verbo non salis dignam volumus spirare. Ad hanc non accessit Porphyrius, Arisi«j-
obedieniiam exhibere, primam cujus faciem sui teles, Socrates, sive Plalo, non primus, non secun-
meritocogimurabhorrere, ccepit, ut legistis (Act.i), dus, non de coelo cadens lertius ille Calo; non deni-
Jesus facere el docere, ul faclorum tanqtiam ille- que quisquis abhorruit»caecalus malitia gralise novi-
cebrosa specie nos attentosetbenevolos advocet et laiem, lenens et retinens suoevel scientiac vel
sapien-
adducat, et illectos suaviter in suum audilorium lise vetustatem. Quorum scienlia non sauare, sed
fortiter introducat. Dextro velui ubere magna fa- inflare veraci judicio
prsedicalur (/ Cor. n), sapien-
tiens, commendabilem se ostcndil, diligenlius in- lia vero apud Deura gravis esse stultilia judicalur;
COMMENT. 1N CANTICA. — LIB. I. • 202
201
in qna lamen fixi manent sensu nescio veriialis, A treni voluit virginalem. Verilas esl qua voluntatera
semetipsos seducentes quodam privilegio veiustalis. istam lelici opere consummavit, dum < Verhum caro
E quibus unus (64 *) : faclum est (Joan. i),t et Deus homo in virgine mi-
Qui properanl, inquit, nova musla bibanl; mihi rabililer habilavit. Misericordia est qua mundum
[fuhdat avilum subire pcenas merilas non coegil, sed ad delenduiti
Testa merum. eas, terapus hoc, has nuplias, virginem lianc elc-
Non mustuni novaegratiae de Sponsi pectore lucu- git. Veritas est qua tempus electum adveniu suo
lento, sed fundi sihi optaus vinum erroris velus de feliciter illuslravil, qua eleclam virginem operante
vase lutulenlo, cujus eo acceplior, eo sibi perfeclior Spiritu fecundavit. « Misericordia, inquil, et veritas
videfur suavitas, quo eam et usus conlirmavil, et obviaverunl sibi (Psal. LXXXIV;. > Ut virgo digna
avila sanxit antiquilas. Al vero miistiira novnm fieret, misericordia praecucurrit, ut vero mater fial,
quod a vasis veleribus non potest sustineri, illi bi- veritas mox occurrit; et non sicut a nobis culpse
banl qui properam, qui procedenlem e thalamo merito viriutum fit discessio vel excursus, sed iu
sponsum diiiguul intueri; qui inonili ab angelis illa fit earum grata convenienlia vel occursus. Ven-
inslar paslorum veniunt feslinantes, quem vident, turo sponso locum prsecurrens misericordia prae-
"
quem diligunt H3 non premenles silenlio, sed paravit, noxia procul arcens, virtulinn floribus tha-
feslino praconio iiuntiantes (Luc. n). Ad quem lamum adomavit; eoque adornaio sese pariter veri-
nemo prius, nemo perfectius inventus est prope- las prsesentavit, quae Deum in virgine juxta propo-
rare, quam illa quae meruit venienti suum uleri situm ineffahiliterhumanavit. Estigitur misericordia
Ihalamum pracparare, quse recumbens in ejus pe- Dei, erga Virginem volunlas promplior et affectus;
clore, liausit el sensit ejus scientiam et sapienliara est el veritas, ejus voluntatis adimpletio vel effec-
gratiorem, sensu, sententia, errore philosophico tus; cum non merila, sed raisericordia oflicit virgi-
meliorern. nera graliosam, el jam plenam gratia reddit veritas
CAPUT VII. gloriosam. Scriplum quidem et praediclum lcgisiis :
Quia meliorasunl ubera lua vino. Possunt et Sponsi « Quoninm misericordiam et veritalem diligit Deus,
ubera ejus, misericordia et veritas appellari, quse gratiam et gloriam dahil Dominus (Psal. LXXXIII). >
in Sponsa et nialre virgine constat specialius ope- In virgine Deus misericordiam et veritatem diligit
rari; quibus nec debet, nec potesl lex data per operari, cum electam gratis vult vere de gratia
Moysen coaequari, licet bona et suo lempore possit gloriari, cum eam purifical dono incomparabili gra-
necessaria judicari. < Lex enira bona est, si quis ea r tiae spirilalis, et eam laetificat singulari privilegio
legilime utatur (/ Tim. i). >At vero iu legequaedam glorise specialis. < Respexil, inquit, humitilatem
vini austeritas invenitur, qtiaeoperatur iram, gratiam ancillae suae ; el ex hoc beatam me dicent omnes
nou largilur, quae dentein pro dente, oculum pro generationes (Luc. 1). > ln respeclu humililalis mi-
oculo vult auferri (Exod. xxi), repercuti ferienlein, sericordem gratiam commendari, in prsedicalione
niaxillam alieram non offerri (Malth. v, Luc. vi) bealitudinis veracem gloriara vult signari, quia et
Lex quidem jubet multa, jubei magna, sed in lucem ancilla humilis fit, donis gratiae copiosa , et civitas
obscura non producit, si quid vitale profert, tena- regis magni de te digne dicimus , gloriosa. Recte
cem paleara superducit, mentes caecas onerat, cer- igitur virgo ubera sponsi vino dicit meliora , quia
vices duras aggravatet obtundit, gratiae lenUalem , nulli ante contulit quaevis antiquitas , non hoc se-
suavitatem Spiritus, non infundit. Lex bene pro cum atlulit censoria legis austeritas , ul veuiret in
merilo dat lemporalia vel promittit, delinquentem virginem misericordia, veritas nasceretur ut plena
cruciat, pcenas meritas non remitlit; severum judi- fieret gratia, etincomparabili gtoria Isetaretur.
cium, gravem justiiiam operatur, nescil misericor- CAPUT VIII.
dinm, gratis elsinepretio non placalur. Quis talem Quiameliorasunt ulieralua vino,fragranliaunguen-
sugat uvam, et non dentes ejus durius obstupescant? D fis oplimis. Recumbens virgo in sinu sponsi, recli-
cujus gustus et palatum non boc hauslu gravius nans se in pectore, inler ubera requiescens , a fo-
amarescanl ? ubi sine misericordia regnat ira , ju- rensihus sequestrata , internis et secrelioribus ac-
dicium exercetur, cuin digne misericordia super
quiescens; mira senlit, guslat suavia, nou palato,
iram et judicium exaltetur,? (Jacob. n.) Atlendens sed cordis experienlia laelabundi, sensu gaudet sua-
ilaque virgo mandata legis quse quodammodo popu- vium suavi fragrantia se perfundi. Habent enim
lum deceperunt, dum sine spiritu graliae dura et uhera Sponsi non potum lactis simplicem, sed un-
importabilia praeceperunt, ubera sponsi laudat, quae guenla, confectiones miras, rerum medicinalium
gratius eam et suavius exceperunt: < Me, inquiens, condimenta, quse collecla el confecla 114 preiio-
Domine, juxta Psalmum , me lua misericordia et sis admoduni speciebus , paucis erant praecognita,
veritas susceperunt (Psal. xxxix). > Misericordia nulli plene exhibita cunclis retro saeculis, vel die-
eslqua ccelorum Dominus intrare voiuit thalamum bus. Interna quorum abundantia a parvulis quibus-
liuptialem, Patrera habens ingenitum , habere ma- que et laclenlibus non hauritur, sed eam Sponsa
(64') Ovidius, lih. n Dc arte amandi.
203 PHILIPPI DE HARVENGABBATISBO&E SPEl 204
virgo plenior gratia, profectu grandior pnesentiali- ^ sensisse.et doctus per Spiritum de illa mysterialiter
ter experitur, in cujus thalamo facla est ipsa un- prsedixisse,cum itli se in veslibus vnlde bonis, Jacob
guenlorum compositio velmislura, ipsi priuslonge ejus filius praesentaret, et paternis naribus odor
et amplius, minus vero et posterius nobis parvulis vestium suavissimus aspiraret: < Ecee odor, in-
profutura. Cura enim misericordia et verilas , ut quil, filii mei sicut odor agri pleui, cui benedixit
praedictiini est, sibi invicem occiirrernnl, prudenter Dominus (Gen. xvu). > Huic agro data esl novae
et sollicite quasdam velut species collegerunt, quas benedictionis incomparabilis sanciiludo, et ob hoc,
nllatas e diverso in unum fasciculum coegerunt, ex consequenter florum, et fructuum, et odorum inde*
arte pigmentarii in unguenta suavissima redege- ficiens picniludo, quam de Ionge percipiens, exsul-
runt. Inler Deum quippe et hominem antiqua tanslsaac admiralur, Virgo de prope senliens, et
discordia versahaiur , eo quod injusiilia hominis , reipsa experiens, ineffabiliter gralulalur. Ab illa
Dei justiiise nulla convenienlia jungebatur : spon- vero et per illam ejusdem fragrantiae sensus vel le-
susque adveniens justitiam attulit, dedit pacem, nuis ad nos venit,vix tandem perveniens.quia longe
gralo fccit osculo jungi praeviam et sequacem: posilosnos invenit, invenlosque reddidit suo tain
< Juslitia , inquit, et pax osculatae sunt ( Psal. felices quam hilares de advenlu, nec noslro lamen
LXXXIV).) Cum enim eum qui injustus fuerat, collala B merilo, sed ejusdem Virginis inlerventu. Elsi enim
juslitia fecit justum, cessil discordia, quae inier in virgine composila hujusmodi sunt unguenta,
justum diu inveterata fueral et injuslum , et slniim nou tamen apud cam angustis tinibus sunt detenta ,
pax succedens, quia in justificato nisi justum quid- sed ad remotiores abundaute gratia devenerunt et
piam non percepit, diu desideralum inventaejusti- tactu odorifero , el odore salutifero nos unxerunt,
tioededit osculum etaccepit. Ad Deum ergo jusium Quod aulera unguenla dicit pluraliter, non un-
pacem habuit justus homo , miraque assumptione giienluiii, innuil quod in nobis non unuin genns
faclus est Deus homo : Deus, inquam, assumens , mali siugulariler esl inventum, sed languores muU
suam jusliiiam dnns assumplo, suo tamen assu- tos,'multas infirmilales noslra sibi miseria compa-
menlis vigore justitiae non consurapto. Porro sicut ravit, quas medicus adveniens ungueutis medicina-
obyiantes sibi misericordia et veritas confeclionein libus asporlavit. < Vere, inquit lsaias, languores
faciuntvel unguenlum , sicjusliiia et pax invicem noslros ipse lulit, et infirmitates nostras ipse porla-
osculanies , quoddam niliilominus condimentum , vit (Isa. LIII). > Vere tulil et abslulit, portavit et
quo salus vel saliibre datur procul duhio lenimen- asportavit languores noslros, noslras infirmiiates ,
tum, ei quem Samarilanus suum misericorditer le- „ quaemultse et variae non unius unguenti laetum seu
vaverit in jumenlum (Luc. x). Denique in thalamo fragrantiam exigebant; sed alise et alise , aliis et
Virginis velul in mortariolo convenerunt, et con- aliis unguenlorum mcdicaminibus indigebant. Nos
ventu grnlissimo unguentum vet unguenta salis vero qui mulla acgriludine laborantes ad discendum
utilia eonfecerunl; Patris praeccplio, verbi praesen- salubria non vacamus, quos premit vel hebetudo
tia, umbramen flaminis : auris obediens , iides con- ingenii, vel lorpor faslidii, ut parvam in iltis dili-
stanlior, et caro Virginis. lstarum specierum in genliam apponamus ; nos, inqtiam, quse infirmitas,
vase ficlili, rusticana non fit confusio , sed docta quo unguento indigeat, ignoramus : et experti mor-
nianu et arte medica quaedam contusio , quibus in bos muiliplices , in curandi scientia caliganius. At
iiumero el mensura el pondere congruo distributis, iile nosler medicus intra suam solus proesidens of-
unguenta pretiosa et dutorum miligatoria et repara- ficinam, congruam unicuique parnt a-gritudini me-
loria sunt salulis. Quorum confeclio lantae nimirum dicinam, suoque artificio non vult passira languidos
ct fragranliae vel odoris, ut Sponsa, cui datur gra«- interesse, nec transire ad eos arlein vel scientiara ,
tiac beneficium amplioris , delcctetur et miretur sed prodesse. Verumtameu quanltim 115 in seipso
suavitalem odoriferam ungueuiorum , quac non so- potesl quilibetexperiri, cui sanando medicus curam
lum bona sunt, sed oplima procul dubio meliorum, t) diligit imperliri; tria post invicem unguenta ad nos
Etsi enim antelegem, et sub lege plurima siuit in- ille visus esl protulisse, ct per ea nobis aegrotanli-
venla, quae devotae fidei meriiis veriuniur inedici- bus opportunum remedium contulissc.
lialiter in unguenta, quae Deus, honoriira semper Primum quidera mordax et asperum, durius nos
amans, legilur odoratus, el creditur multo.tiessua- concussit, et yelut a foris liniens quamdam inlerio-
yiiaiis odore grntissimo delectatus, lameu ista, de ribus gravedinem mox incussit, morbumque diu
quihus seruiQ est, omnium esse oplima preceden- inolitmn turbans el removens augraentavit, ei quasi
tiuiii, experitur, quse proxi-na thalamo, v«l quse tolura siiiiul sensui et noliliaeprsesentavit. Quoprse-
magis esse llialamus inyenitur. In cujus lerram seulato fremuil et iiigemuil mens iniqua, vixscmetr
Deus ex ore proprio misit spulum (Joan. IX), el ipsam ferens , dum novissima replicat et antiqua,
itiirando satis modo nulli supra vel infra simili fecit punctaque el compuucta, duris iniquitalum recor-
liilum, cujus laclus etlinitio lumen reddit ab anti- dationibus se obvolvit, et inter spinas et iribulos
quo nativitatis tempore j.aui negaiura, et suavis fra- cogilatiorium accusantium, aut etiamdefendenliuni
grantia demulcet ineffabililer odoratum. Hanc sua- se provolvit. Sic mens lurbata ccepil t uam stalim
Vfiiu fragrauliam longe supra lsaac crcditur prac- lurpitudincm abhorrere, suse mcrito faditalis ipsa.
205 COMMENT. 1N CANTICA.— LIB. I. 206
sibi vehementius displicere; suo ipsius odio nova j\ ul carni spiritus imperans, agat el redigalhanc sub
quacdam et contraria pristinis atlestari, et quae anle eo, ipse aulem majori oblemperans, unus spirilus
placuerant, mutalo judicio detestari. Haec unguenli sil cum Deo. Quis in liujus corporis facculenlo gur-
fragrautia inslar poculi timorem horridum intro- gusiio misere constilutus, quis tantis malignorum
duxit, quo luslratis venarum mealibus ad salubrein spirituum maculis yel decipulis obvolutus; sic pro-
vomilum nos perduxit, ul libero faslu seu faslidio licisci valeat ab hoslium occursantium minis vel
respuentesvilioruni pristina blandimenla, quaepritis insidiis absolulus, si non fuerit iioc tiiigueiilo con-
lucra falso putabantur, reputaremus veraciter de- forlalricis gralise delibutus ? Quis vel ohjecto pessulo
trimenla. Hocodore tactumse ille pcenitens innue- diflicultalis nimiae non resiliat ab iiigressu, vel im-
hat, qui laborans in gemitu Iectum suum lacrymis pedimenlorum occursu multiplici non deficial in
abluebat, cujus oculus respeclu culparum a fiirore progressu; si uriguenti hujus odore tam suaviter,
Judicis turbabatur, et se inveterasse inler suos i«ii- lara eflicaciter non langatur, ul sicul incipiens, sic
micos salubri vomilu falebatur (Psal. vi). Non enim el proficiens non fraugatur? Denique novit quisquis
hene conveniunt, nec in una sede morantur odor et proficientiuin recte seriera invesligat, quia quem
felor, sed cura laxalis pergratiam naribus unguenti Paler diligiiFiliura, corripit' el castigat {Ilebr. xn);
pretiosi odoradmittitur, consorlii ejus impaliens vi- g nec vult eum bseredilalis proraissseadeplo beneficio
liorum fetor emittilur; et quo ampliore vehemenlia gloriari, qtiem non permiseril muilis ante passio-
haec potio salubris ingeritur, eo fluxu largiore et iiuni iribulalionibusflagelbri. Qtiod si vitiqrum, aut
exilu laxiore faeculentiauequaraegreditur. Estenim flagellorura imputsu juslus cedit pautulum et vacil-
odor ille « vivus et eflicax et penelrabilior omni lat, odor eum unguenti hujus occurrens cilius refo-
gladio ancipiti, et periingens usque ad divisionem , cillat: eumque lanta suavilas collidi et ruere non
animae ac spirilus, compagum quoque ac raedulla- suslinet in defeclum, scd manu supposita fovet
runi, et discretorcogitationum et inlenlionuin cor- et promovet ampliorem diligentiiis.ad profeclum.
dis(//£6r. IV). > Etobhoc, cum devola medici sol- Quodpropter eum niala iuiminentia' non retrahuht
liciludine opporlune, imporiune cuipiam est irapres- penilus ab incceplo, sedejus tabores et agones fingit
stts, cum aegroli lacsos fines tam polenter quam gratia riusericorditer in prsecepto : el queni permil-
niisericorditer est ingressus : non meatus venarum, til algere et sudare, suo miserentis consilio, pcsi
iioii medullarum latebrae vel recessus, non denique sudorem, sanitate repromissa confortat, el eflicit.
a planla pedis usque ad veriicem locus est ei aliquis fortiorem.
inaccessus. Currit ergo el discurrit, et hirundinis 116 Tertium vero unguenlum placat mare, iram
inore circuiens pervagalur, profunda quaeque et abs- C temperat, sedat ventos majestate,manu serenat motus
condita censoris vice et acumine perscrulalur, et animi lurbulenlos; complanat viam, lenel de^tram,
quidquid invenil contrarium vitae, culpae obnoxium, gressus firmat, et velut porlii jam invenlo sccurum
dedituui vanitati, forli scopa congeril, etcongestum eflicit et confirmat. lu seipso enim viator fortis
egeril, locum praeparans saniiaii. quodammodo jam serenus, ab incursu vitiorum, vel
Secundum porro tinguenlum spiral salubrius, a consensu degeneri feliciter alienus, uniius patien-
lenioris beneficii datodorem, vivendi spem reducit, lia, certam velut fiducialiter et humililer jam prae-
inducit et amorem, ut aeger se senliens fasce gravi sumit. Cui elsi qusevis adversa post tergum suh-
posilo relevari, jam melior.a speret, in spe diligat murmurant et insistunl, ei tamen in facie, efficaci
operari. Ad hune odorem languens anlea spiritus protervia non resistunt, dum oblitus quaeretro sunt
reviviscit, revertente appetitu vitales epulas con- concupiscil etdeficit in alriasola Dei (Psal. Lxxxiu),
cupiscit: refeclus cibo graliae, gaudel vires neces- conversusque ad eura toto affectu, oplal, velut jun-
sarias reparari: manusque dissalutas et genua de- gere faciera faciei. < Exquisivit te, inquit, facies
bilia roborari (Isa. xxxv). Proinde ampleclens af- mea faciem tuam, Domine, requiram (Psat. xxvi). >
fectu prono munus gratiae conforlanlis, exil ad opus _ Ilujus odore tactus adversa quaiibet, vel non seniii,
suum, gratum habens exercilium laborantis; ma- vel inania repulat, diicil pro riihilo, non corisenlit,
nusque a torpore explicitas vigilanter exerit ad tantoque desiderio ad anteriora sestuat quae jam
lahorem, audit et obaudit, ut eat, et fructum faciat sentii, ut aure surda.lranseat quidqpid dissonai et
gratiorem. Oblilus quse relro sunt, attenlius operam dissenlit. Fremant ergo el instrepant minis aut ver-
dat virluli, casligat corpus suum, et digne subjicit beribus qusevis temporaliler nocitura , blandiantur
serviluli (/ Cor. ix); et quse prius amara vel forfe fraude, mendacio, prece, pretio profiilura : quid
impossibilia videbantur, vice versa eo facilia, quo isle, nisi certum iter jucunde et foriiter ohlinebii,
salubria repulantur. Inde jejunia, vigilias, conlinen- etveltit desupercilio montis infra lalranlibus illu 1
tiam, patientiam amplexatur, majorum consilio regi Aposlolicum respondebit: < Quis hos separahit a
et subjici congruum arbitratur; carnis voluptatibus, charltate Christi? Tribulatio, au angtislia, an fames,
imo et propriis volunlatibus amore justi renuntiat, ut an nuditas, an periculum, ari glndius ? Certus sum,
sibi corpus suuin el seipsum Deo subjiciat. Hunc quia neque mors neque vita (Rom. vni). > Quia
enim in nobis Deus ordinem vult ieneri, sic inlra igitur tanta illum confirinat perseverantioc certi-
justara legehi et lerminos posilos singuta eoerceri: ludo, utnon curei quid obstrepatquasvis adversaria
207 PHILIPPI DE IIARVENG.ABBATIS BON^ SPEl £08
forlitudo: illud sibi reposilum jam videlur praemiuni A. quse fecinius nos, sed secundum suam misericor-
obtinere, quod promissum perseveranlibus conslal diam salvos nos fecit (Til. ui). > Cum salvare Deus
indeficiens permanere. < Cursum, ail, consummavi, dispouit irameriios, pust iram, hujus misericordiae
reposita esl mihi corona juslUioe(// Tim. IV). > Et recordatur, per hoc vel propler hoc nomen, sive
ilerum : < Spesalvi facli sumus(/Ioin. vui). > Hujus oleum, indignoset miseros miseralur; hujus virtute
unguenti suavitatem odoriferam quis experlus, fit norainis noslros procul abigit iniraicos, liberatos a
futurorum lanquam prsesentium non incertus, tan- viliis uos sibi redigil in amicos. Quoditle, qui diu in
tamque de virlule forliler etsuaviter prolicit in vir- via peccalorum sleterat errabundus, visitante gralia
liitem, ut speret, et speratam, quasi dalam leneat jamsperat, jam sibi promillillaelabundiis.scieiisquia
jam salutem. Primura ergo unguenlum nequitiam ex ejus pcenilenlianonsuntDeidona,vocationoncon-
fennenli veteris expurgavit, secundum novo con- fertur, sed nomenet oleum misericordiaecunclisme
spersionis munere merilorum azymos praeparavit, ritorum WJ liquoribus superfertur. < Nam dedit
tertium epulanles cerlo sanitalis reddilae privilcgio illi nomen quod est super omne nomen, ut in no-
confirmavit. Primum , gravi lersorio , hauritorio niine Jesu omne genu fleclalur; el oninis lingua
sagaci doniuin vertit, evertil et senlinam; secun- confileatur, quia Dominus est Jesus (Philip. n). >
dum, aegraementi conforlnlricem infudit niedici- —Ideo ille pcenilens : < Propter nomen tuuin, inqtiit,
nam; lertium, spem certiorein reddidit ne ultra vivificabis me (Psal. CXLII).> Et adjungit: < In mi-
casuin timeat et ruinara. Proinde priiniiin dici po- sericordia tua disperdes ininiicos nieos (ibid.). t
test purgativum , secunduni vero confortalivura , Et iu alio psalmo : K Propter iioiiien luuni, Do-
tertium aulem confirmalivum, quia primo aeger mine, propitiaberis peccato meo (Psal. xxiv). > Cui
quisque viliorum fsecibus eraundalur; secundo , spei, cui asserlioni, nec ipse Domiuus coniradicit,
grata lima et labore oplata sanitas reparatur; sed per doclura Spiritu lsaiam raisericorditer hoc
tertio, et prsusenlium munerum humili quadam lseti- pracdicit, ul hoc audilo pceniteus pracsuinnt am-
lia, et futurorum cerla fiducia mens in proposilo pliore (iducia conforlari, ct sciat in quo debeat
confirmatur. Ilis unguentis Virgo sancta Sponsi eo salubriler, quo veraciler gloriari. < Gloriabunlur
ubera senserat abundare, et eorum graiiara non cnini in te omues qui diligunl nomen luum, Do-
apud se, ad modum invidorum; clauso spiraculo mine (Psal, v). > De quo nomine per Isaiara : <Pro-
relentare; sed foras devotis et huinilibus odorem pter nomen, inquil, nieum, longe faciara furoreui
suavissimuni propinare, ejusque beneficio mentes meum (Isa. XLVIH).> Propter nomen, aul oleiim
prius aridas meritorum copia saginare. Qtiia vero r quod misericordiae fundit rorem, ab his qni me-
ad lanluni htijus odoris beneficium humanis viribus rueranl, suum longefacil judicium el furorem; qui,
lion venilur, si venions, non divina manu et adju- si non Salvalor, si non raiserator et misericors ha-
torio pracvenitur; demonstrat virgo qtio niunere ad beretur, quid miser quisque, nisi juste juslitia ejus
illud sine dubio veniatur, ut eo demonslralo, au- intolerabili premerelur? Sed quid esl quod oleum
diens el non diligens, inexcusabilis habeatur. dicitur eflusum? Quandiu oteura lenetur in vasculo,
vel nescitur, vel quanta sil ejus gralia el utilitas
CAPUT IX. non senlilur, quia, etsi omniura cognilor eam nie-
Oleum effusum nomen tuum. Nomen Sponsi est dicus ipse novit, non lamen scgrotanles, quorura
Jesus, quod vocatum est ab Angelo priusquam in adhuc sanandis vulneribus non admovit. Aliquando
utero conciperelur (Luc. \). El quis hoc noraen vel tanquain in vase signalo hujusraodi oleum teneba-
intellexil verius, vel amavil sincerius, vel conve- tur, cum Filius Dei apud se bonus quidem el mi-
nieiitius prsedicavit, quam ipsa virgo mater, rui sericors hahebatur, habens revcra miserendi pro-
primo Angelus nuntiavit: < Ecce, ail, concipies in positum in affectu, sed nondum plenarie laetificans
titero et paries lilium, et vocabis iiomen ejus Jesura miseros de effectu. In vase, ut videtur, hoc oleum
(ibid.). t Jesus, Latina lingua Salutaris dicitur, vel P voluit contineri, cum occulto judicio angetis super-
Salvator. Secundum opus suum, est et nomen suum, bientibus noluit misereri, cum eos vel a casu prae-
et ex re noraen habet, « ipse enim salvum faciet veniente gratia non avertit, vel eosdem posl lapsum
populum suum (Matih. i). > Recte ergo Jesus dicitur, subveniente misericordia non converlit. Illis autem,
qui populisalus erit, cujus < nomen quicunque invo- qui sleterunt, dedit oleura hoc senlire, quos ne
caveril, salvuserit(Joel. u), quia et devote invocanli simul caderent, dignatus est misericorditer custo-
dcxtera Domini dat virtutem, et digne confilenti, dire, augens eis et apponens lam elHcax hujus olei
exauditor faclns est in salutem (Psal. cxvu). Hoc lenimentum, ut ah eo acciperent cerlum standi et
iionien Sponsa oleum dicit, eleos autem Grscce, indectinabite firmameulum. Caeterum quia hoc su-
Latine misencordia est, quia quod ille Jesus vel pra nos, nihil ad nos perlinere forsitan diceremus,
Salvator .ohiit noster esse, non noslra hoc justitia, si non et nos ejusdem olei beneficium sentiremus;
sed illius misericordia dedit esse, dumtiongea facie imo si non largius et profusius ille ad nos vas pa-
jllius nostrum meritum nos projecit, ille vero nos lulum inclinaret, et effuso penitus oleo velut lota
revocans, ea, qute sua est, miserieordia salvos fecit. ad nos misericordia decliuaret. Hoc enim el noslra
Umle Aposlolus : i Non ex operibus, aii, jusiilix uecessilas, et illius exigere boniias videbalur, e!
209 COMMENT.IN CANTICA.— LIB. I. 210
ampliori miscriaeamplior misericordia conferalur; \ qui non prius hujus nominis fide proficit iu virtu-
el quia non esl distinclio quin Judaeos et gentile; tem. < Non esl, ait, aliud nomen sub ccelo, in quo
peccatum multiplex colliget et confundat (Rom. x), oporteat nos salvos lieri (Act. iv). > Non est ergo
ul putrescat jugum, utrisque tota hujus olei facies qiii ab hujus olei vero lumine se abscondat, cum
se cffundal. Quod Propheta in Spiritu praevidensei in lines orbis terrae potenter ejus radius se effun-
deprecans : < Deus, inquit, misereatur nostri, iltu- dat; illumineique venienlem onmem hominem in
minet vultum suum super nos, el miserealur nostri hunc mundum (Joan. i), qui tamen obstinala ma-
(Psal. LXVI).> Quid sibi vult, miserealur, et mi- lilia non reddiderit se immundum. Novit quippe
sereatur? Adjungit: « Ut cognoscainus in terra viam quisquis aures audiendi dono graliae feliciter est
luani, in oinnibus gentibus salulare tuum (ibid.).i sorlitus, uovil omnis fide hujus nominis prudenter
Quia, inquit, tam gentes quam Judaei peccavimus, eruditus, quia Chrislus iapis esl angularis Judaeo-
et non est distinclio, ad utrosque necesse cst haec rum et gentium copulator, ipse caput Ecclesiae,
olei perlingat effusio, ut digneris nos Judaeos ad unus Dei et hominum mediator; os noslrum et caro
eum, qui via est, propitius revocare, et cognosca- nostra nuptiali commercio, consortio naturali, ipse
mus pariter tuura iu oranibus gentibus salulare. unctus et ungens proximos virtute el gratia spiri-
Oleum clausuin in vasculo, vel conclavi angeloi B tali. Quod oleum sive noinen, longe laieque tara in
sanctos servat; oleum vero effusum dispersos ele- Judseis qunra genlibus sic effudit, cuin in eorum
ctoinin honiiiiti111nianipulns coacervat : el mise- cordiibus illius dilectio se diffudit: ut primo in Ju-
ricordia, quoe ad protegendum sauos intra cosli dacis Christum apostoli veraciter faterenlur, in
sancluarium se abscondit, incliualo vase ad sanan- genlibus consequenter multi eodem chrisrante lini-
dum acgrolos horaines se- effundit. < Domine, ait, renlur. Requisili quippe aposloli qiiem Filium ho-
inclina ccelos tuos et descende; lange niontes et minis homines dicant esse, respouderunt non om-
fumigabunl (Psal. CXLIII).> Qui slantibus angelis nium verbum vel seiiienliam unain esse, et snper
plenum misericordiae vas propinat, ad medendum lioc ad extremum eorum sensu diligenlius requisito,
in terra aegrotis hominibus vas inclinal; et quod in tam pro se quam pro caeteris, Pelrus sermone re-
eo teneri videbatnr, manu larga vel prodiga jam tulit erudiio : <Tu es Christus. At ille : Bealus, ait,
effundit, et mulium miserandis, multam misericor- Simon Bar-Jona, quia caroet sanguis non revelavit
diam superfundit. Cujus tactu medico lumores noxii tibi, sed Paler meus qui in ccelis est (Mallh. xvi). >
detumescunt, reprimuntur aculei, dolores vulnerum Postquam atilem hoc oleutn sive nomen fluxit mi-
lnansuescunt; instar fiiini, superbarum mentium sericorditer in Judaea, ejusdem effusionem excepit
vanitns evanescit, pulso morbo rediviva saniias in- ^ eliam Idumsea : et in ea calceamentum suum Chri-
valescit. stus adveniens sic extendil, ul amicos redderel,
CAPUT X. quos alienos erroris merilo deprehendit. Qui cum
Oleum effusum nomen tuum. Nomen Sponsi, exciperent nomen tantum fixa fide, spe procul dubio
Christus esi; Christus autem unctus dicitur, ec non inani, ab eodem Chrislo dicti siint geueraliier
quod unxit eum Deus oleo laelitiae prae consorlibus Chrisliani, et quisquis in calalogo fideliura digniis
suis (Psal. XLIV).Non solum unclus, sed et oleum exstilil contineri, sicut esse Christianus, sic nomine
dici potest, eo quod sua virtule a noxio flegmate voluit el censeri. Recte ergo noinen hoc non infu-
nos emungit, marcentesque et aridos suavi gratia sum, sed effusura potius appellatur, eo quod non
nos perungit. Nomen quippe Christi intelleclu con- Judaeo tantum, non Groeco speeialiter assignatur;
gruo definilum, docet Deum et hominem persona- sed cum illi primura hujtis fide nominis glorienlur,
liler counitura, et unum Christum eflici miranda remoliores quoque ab eadem exclusi gloria non
el incomprehensibili vi juncturae, quamvis Dei et habentur. ln omneni eiiim terram hujus nominis
bominis longe dissimiles sinl naturae. Nam sicut sonus ivit (Psal. xviu), et ad fines orbis lerrse ejus
anima rationalis et caro corruptibilis hominem - effusio pertransivit, tam remoiis quam proximis
facit unum, ila Deus assumens et assumptus homo, impeniens beueficiura salutare, qui tamen dilexe-
Chrislum nihilominus reddil unum (65): et cutn runl lidem operibus adornare. Nam quicunque fi-
utriusque naturse inconfusa diversitas habealur, in deles ab orlu ad occasum.ab aquilone usque ad me-
ipso tamen Christo personae unitas praedicatur. ridiem sunt dilfusi, iiomine Chrisliano vel Christi
Cujus fides norainis si super nos ipsius miserentis oleo sunt perfusi, nec est ab aliquibus, terra, inari
aspersorio sit effusa, si a nobis diligalur concrelio vel spatio quolibet interclusum, sed ad omnes, qui-
tialurarum, personae unitas inconfusa : quia raullo bus Deus misereri voluit, esl effusum.
chrismate et mirando cbarismate aflluit et abundat, CAPUT XI.
jucundos prorsus efficit, dum virtulum meritis nos Oleum effusum nomen tuum. Nomen Sponsi, Deus
fecundat. Hoc aulem oleum sive nomen , jam non esl. Cujnsmodi nomen Paler filio credilur infudisse,
angustis 118 Judsese finibus est inclusum, sed ad cum euin cosequalem, coaeternum sibi dicilur ge-
lines usque orbis in nalionibus est effusum, nec in nuisse, cum ingenitus genitura dedit naturalitcr
eis quispiam se venire recie existimat ad salutem, Deum esse, et huic dationi non nisi Dcum voluil iu-

(65) Afhanasius in Symbolo.


211 PHILIPPI DE HARVENGABBATIS BONyE SPEl 212
teresse. Nam sicut quidquid Deus est, ita quidquid \ ciei suae abscondilo nos abscondat. < Vere, inquit,
stibstantialiler duclum est ab illo, huic pleuius est lii es Deus absconditus (Isa. XLV).Deus Israel Sal-
infiisiim, non principio, non fine, iion loco, 11011 vator. Absconditus esl, cum in sinu Patris ab hu-
terapore quispiam esl exclusum ; et a quo csse mano tonge iutuitu se recondit, expositus vero,
habet, ab eo sibi esseutinliier est coiicessuin, quod cura ex ulero matris in salulem Israel se effundit.
omui crealurae est naturaliter inaccessum. lpse Absconditus, cum in Deo Deus nobis faciera suam
aulem qui Deus cst, suum quodaininodo, lanquain velat; exposilus, cum venisse ut suum salvet po-
oleum, nomen fudit, cum angelos recens faclos pulum se revelat. In abscondituni semper angelt
ignoraiuiae nubilo uon confundit, sed a quo facti ardent prospicere, effusum et exposilom jam ho-
essent, lnrgienle ipso qui fecerat, perceperunt, et mines amant diligere, et quos corruplivi fasce cor-
Palrem simul et Filium Deiim esse unum insepa- poris aggravatos nondum optabilis lcnet absconsio,
rabililer acceperunt. Nec solum iu ccelestibus fusio jam ferveniesspiriiu hsccolei reddii effusio. Quod-
hoec augelos erudivit, sed in lerram quoque ad ho- propter Virgo cum dixisset: Oleum effusum nomen
ni.iies eadem eruditio pertransivil, Judaeamque in- luum, subjunxit: Ideo, elc.
signivil noliliae divinae certiludo, ei in Israel est ™ CAPUT XII.
accepla hujus lam pracclari norainis mngniludo Ideo adolescentulm dilexerunl te. Quia, Liquit,
(Psal. LXXV).<Adorate, inquil, eum, omnes augeli nomen tuum lanquam oleum effudisli, duin proce-
ejus; audivit et Isetata est Sion (Psal. xcvi). > Quem denlem e thalaino non solum te horainem, sed et
in ccelo angeli Deum el Domiuum venerantur, ejus- Deum esse veraciler docuisti: hanc doctrinam Dei
dein el in terra cives Sion audilo nomine gratu- docibites nequaquam neglexerunt, sed quem prius
lanlur, et in illo populo celebralur Dei nomen, nescierant, te innovalo spiritu dilexerunt. Quos
oleum viget fusum, etsi adhuc inler genles am- iion errore, sed prtidenter adolescenlulas nominavit,
piiore gratia non effusum. Cum vero diu desiderata in quo affecluosam diligcntium teneritudinem de-
venit temporis pieniludo, qua divini consilii nobis signavit, quia haec selas et amat lenerius, el se
iunotuit altiludo, missus a Patre Filius, in Vir- ornal curiosius, et satagil frequentius, vaga oculis,
gine, et ex Virgine voluit humanari, et sic nomen discursibus inquieia, slare sibi nesciens, duni est
quod Deus est, lam in geniihus, quam Judseis ejus aviditas inexplela. Quos ergo non deformat
plenius divulgari. «Stiaut, inquil, gentes, quia silus noxise vetustaiis, inlernaui quorura faciem
iiomen libi Deus (Psal. LXXXII). > <El adorabunt, non exarat ruga prisliuae pravitatis, quorum ocu-
iiiquii, eum oinnes reges; omnes gentes servienl r lus non caligat, non dens labilur, vox querula non
ci (Psal. LXXI).> Cui ei? Adjungit: <Ante solem rauccscit, gressus non labat tremulus, spina senio
permanet nomen ejus (ibid.). > Quae utilitas in hoc non curvescil, sed hujusmodi posilis calor viget,
nomine? < Et benediceulur in ipso omnes tribus vigor animi juvenescil; ii profeclo ad amandura
terrae (ibid).t Quod est nomen istud? < Benedictus vehemenlius inardescunt, moram ferunl gravius,
Dominus Deus lsrael (Luc. \); t et benedictum deliciunt suavius, gratius elanguescunt. Denique
nomen majeslatis ejus. Nomen humilitalis ejus, adolescenlulae dum voli finem desiderant oblinere,
Homo esl; nomcn vero iuajesiatis, Deus est eis quos diligunt sludenl curiosius complacere, et
(ibid.). > De quo Apostolus : < Qui esl super omnia ut sese reddanl illorum conspeclui gratiores, niiun-
Deus benediclus in saecula (Rom. ix).> Deus iste lur summa cura, summo studio videri pulchriores.
manens in siuu Palris el lucem liabilans inacces- Danles ergo vel conservaudse, vel acquirendae ope-
sara, ab illo, vel cura itlo aequalitatem habens, tam ram speciei, apposito sibi speculo slatum suaecon-
angelis quam hominihus inconcessam, anle par- siderant faciei, et adgaudentes bonis qtioesibi ad-
luin,119 Virginis suum inter paucos voluit no- esse perpendunt ex natura, quod illa minus conlu-
inen fundi, post partum vero ampliore impelu pas- lit, vigili supplent cura. Quo aulem pulchriores sese
Sim omnibus jara effundi. Quem enim abscondilum D oblulerini ad placendum, eo placitiores reddunlur
naibnes gentium nesciebant, pauci vero Judaeorum ad gignendum, quia quae in oculis sponsorum am-
iocii Spiritu uleuiiquo sentiebant, postquam in pliori pulchriludine jiicundantur, gratius ab eisdem
fine temporum ulero Virginis est infusus, per vicos muneranlur osculo, complexu fecundantur. Una
el plateas in aquae siinililudinem esl effusus. <Sicut qualium manu speculum sollicita anprehendens, et
aqua, inquit, effusus sura; et dispersa sunt oirinia qualis sit, in eo diligentius deprehendcns; genuit,
ossa mea (Psal. xxi). > Instar aquse ad communem quia corpus quod corrumpitur auimae speciem de-
omnium nolitiara se effudit, cuni in nostris cordibus coloral, et lerrena inlinbitnlio grnvnre sensum
ejus charitas se diffudit, cum suorura dona cha- mullis dedilum elnborat (Sap. IXJ. Quein pressum,
rismatum dispersii, dedil paupieribus, cum eum sed forle non oppressum, ut restitual tam juslitiae
qui confirmal, angelorum panem, dedit hominibus. quam saluti, castigat corpus suiim el digne subjicit
Quem ergo Isaias longe supra dicit absconditum, servituti (/ Cor. ix); amoris intuitu non pericultiin
effuso lanquam oleo jam videmus cunclis exposi- non mortem refugit suslinere, tergit quidquid ma-
lura : e.pobitum quidem ut saualivum acgrolis culosum sponso existimat displicere; frontem vult
olcuni supcrfundat, absconditum ut sanalos in fa- csse caiididain, genas tcneras subrubcre,.labia ve-
613 COMMENT.1NCANTICA. — LIB. I. 214
recundiam, verha modestiam redolere : totam pror- A vei ea mediante sponsi nolitiam pleuius assecuii.
stis faciem nova gralia reJucere, ut ei digne placeat quam apostoli qui anie et post Christi passioneui
cui vult se probabilem exhibere. Cum vero probabi- cum ea diutius conversali, ab ipsa liequentius au-
lem se el amabilem exhibuit tersa fronte, facie dierunl Verbi mysteriuni incarnati. li < omnes,
lain jucunda, iaboris hujus et amoris merito non inquil, perseverantes erant unanimiter in oralione
inansit infecunda : sed fecundante spiritu, alvo cum Maria malre Jesu (Act. i). > Unus quorum pr;e
concipiens genilali, sponso genuit filios verbo el caeleris ejusdem virginis curam egil, et ex mandato
opere spirilali. Quibus et ait: <,FiIioli mei, quos Christi in illius obsequium sedule se redegit; eique
iterum parlurio donec fornietur Christus in vobis ut matri filius obsequentem diligentiam impertivit,
(Gal. iv). >Et illud : <In Chrislo Jesu per Evange- et in sua receptoe provisoris ministerio deservivil,
lium ego vos genui (/ Cor. IV). > Altera quaedam Ipsa vero cum Joanne vel caeteris tanlo tempore
adolescentula cum fervcret, et in ipso fervore fixam conversata, quis penset quo affectu eosdera fueril
et stabilem manere se sponderel, infirmilati suae amplexala, qua eos cura sluduerit, quae prius et
digno satis judicio non intenta, rudis adlmc et in- perfeclius noverat edocere, et mirandum tam con-
sufficiens paulo fidentior est invenla : «Domine, ceplus quam paruis sui ordinem frequentius et in-
inquil Petrus, tecum paralus sum el in carcerem et B culcatius receusere? Quae enim in se alto et ineffa-
iu mortera ire (Luc. xxu). > Et ille, cujus erat, bili consitio completa pervidebat, non assisteutibus
sicut coetera, sic et ipsum Petrum melius nosse, sibi, non hujusmodi adolescentulis invidebat; sed
sciens illum velle qttidem quod dixerat, sed non in earum auribus gaudebal illorum frequenter re-
posse : « Dico libi, ait, Pelre, non cantabit hodie minisci, volens eas pariter indultae sibi graliae par-
gallus donec ler abneges me nosse (ibid.). t Et quo- ticipium adipisci. Proinde eiim dixisset: Ideo ado-
niam ad defeclum penilus deveniret negatio difli- lescentulw dilexerunt le, addidit : Trahe me, etc.
dentis, si non manum supponeret polens gratia CAPUT XIII.
miserentis; volens Pelrum non soliim a lapsu leme- Trahe me; post te curremus in odore unguenlorum
rario resilire, sed confirmalum postea spirilales tuorum. Cum ad lantam virgo excellenliam eveha-
filios parturire : < Ego, ail, rogavi pro te, ut non tur, ut dono gratiae ad Sponsi osculum proveliatur,
deficiat fides lua, et tu 120 aliquando conversus ex hoc quidem laUitiam et spiritalein fiduciam sibi
coiilirma fratres tuos (ibid.). > Infra qnidem divinse sumit, de suis tamen viribus quidpiara non prsesu-
respectu misericordiae visitalus, et spiritus insnf- mit. Sicut enim velle bonurii, suo merito non con-
flali ampliori munere roboratus, ad diligendum _ cepit, sic illud perficere, nisi ab alio, nou accepit:
forlius, ad persistendum firmius idem ipse Petrus et a quo tolum hahet quidquid utile et expelibile
incanduit; et amoris merilo fortioris ab ipso spouso sibi novil, ab ipso trnlii postiilal posl ipsuni, cujus
audire promeruit: < Simon Joannis, diligis ine plus obsequio se devovit. Non est quippej nec intendil
his? Pasce oves meas (Joan. xxi). > Aposloli ergo, sic esse agilis, ut prsecurral, ad hoc nitens solum-
virique aposlolici non immerito adolescenlulae no- modo, et hoc sibi suflicere judicans, ut postcurral;
minantur, quae in hoc dramale comitari Sponsam ad quod ipsum suo ipsius judicio non praevalet nisi
Virginem prsedicantur, quas reddit adolescenlulas, tracta, nisi fasce infirmitatis propriac non retracta;
non dierum paucitas, non aeialis, sed fides ferven- nisi in ea quae anle sunt suavi Spiritu gratiae sit
tior, amor impatiens, indullae gratia novilatis. Pulso impacta, et ad ea quse retro fJanle nequam Spirilu
eniin errore qui dispersus lale fuerat in Judoea, non redacta. Ab ipso igitur post ipsuin trahi postu-
praedicanlibus Pharisacis quia Christum non pro- lal non invila, sed carnis adhuc eorruplibilis com-
duceret Galilsea; et quia juxta ipsos credi nullale- pede praepedita, cujus etsi forlitudo jam forte
nus dignum esset, ut fabri fllius fraler Jacobi Chri- promplo in spiritu salis firma, caro tamen haturali
stus esset (Malth. xui; Marc. vi), qui magis apud quadam gravedine aliquantulum est infirma. Eum
ipsos non de bono opere, sed de blasphemia lapides Q ergo quem diligit, sequi spirilus promptus ardet,
merebalur (Joan\), et quia cum essel homo, Deumse oplans stimmopere ut eum caro justo amplius non
usurpatorie fatebalur; pulso, iiiquam, hoc errore, retardet, sed sicut Deo amal spiritus virginis ad-
adbtescentulis fidei novitas est collata, et quam haerere, sic ab eodem spirilu nihil injurium caro
sponsa prius secreto liauserat, ad apostolos deri- valeal extorquere. Nonnullos enim voluntas prom-
vala. Mihi, ait Sponsa, nomen luum Deus, luum ptior ad fortiora provocat et attollit, sed eosdem
mihi oleum se infudit, cum ros luus vcllus meum, infirmilas carnalis revocal el emollit; eosquo mol-
cuni tua divinitas me perfudil, cum in me tolum lilie gravi vel praecipitat in defectum, vel saltem
Deuin, Verbuin Patris, Dei Filium inlrospexi, et ipsa provehi nequaquam palitur ad perfectum. Cujus-
tota plena affectu plenario te dilexi. Me aulem re- modi miseros quos miseria nexu retrahit molliore,
pleta, ad eas quaejuxta sunt oleum hoc refusum, et quid nisi necesse esl trahi el atlrahi spirilu for-
ut capi valeat, adolescentulis est effusura; et quod tiore, ut pressa et oppressa mollitie nequiter relra-
infusum niihi, cum non possent capere, negtexe- henlis, tandem praevaleal inaniis miserans attra-
runt, effusum sibi fervente spiritu dilexerunl. NuIIi hentis ? < Ideo, inquil, atlraxi le miserans (Jer*
tjuippe camdcm virginein familiarius sunt secuti, xxxi.)> Est el ille tractus nou quo jam caro cogivui
215 PHILIPPI DE HARYENGABBATIS BON^i SPEI 216
obedire, sed qui polius invenilur ipstim spirilumJ \ innovatis. Virgo tracta et allracta est loroquodara
delinire; tractus, inquam, longesuavior inlernaecu- caeteris inconcesso, quo Sponso et Auclori adhacsit
jusdam voluptsjlis, ciim spiriius deleciatur gusiu corde penitus indefesso ; sursum ducta et evecla,
et amore gustatse veritalis. Cujus loco sponsa mater sancto Spiritu tam forliler, lam suaviter obum-
grato desiderio vult terieri, eoque ad ea quaespiritui branle, ut Deum concipial natura jus inolituin rele-
sapiant, suaviter promoveri; et ab eorum suavilate ganle. Qui vero concipitur, ipse est cujus velociter
nulllis leuiporalium inquietationibus abslerreri, sed sermo curril, qui saliens in montibus, colles tran-
lola a serena facie ejus quem diligit, absorbeii. Ctijus- siliens ut gigas caeleris antecurril (Cant.n), ad
roodi facies si amanti vel ad modicum ostenda- qiiem sequendum Virgo Irahi necessario se perpen-
tur, si 121 ostensae reclo judicio defaecalior ocu- dit, quem non nisi naliva tarditate posita compre-
lus intendatur , ostendens et intendens, lantae dile- hendil. Quis autein vel invenilur paratior ad tra-
ctionis vinculo colligitur, ut diligens ad dilectum liendiiin, vel agilior reddilur ad currendum, quam
nexu indissolubili perlrahatur. Trahatur, inquam, Virgo, cujus caro a peccali est prorsus onere levi-
non violentia, non molesiia, non limore, non tracti gata, tractuquc levigante Deo trahenti mirabiliter
vel (rahenlis odio, sed amore ; tractu illo, quo adiinaia ? Sic vero tracta virgo, quod nulli nlteri
alumniis trahitur post nutricem, quo vel palrem B ' novit dalum, jam currit, jam proficit, jam lendit
lilius, vel filia sequitur genilriccm, imo tractu quo festinatius ad optatum : docens et ducens fcrventes
diligens in dilectum, eo gratius, quo suavius defe- adolescentulas ad perfecluui, licel nutla quanium-
tiscit, dum oblinere desiderat, et desiderare insa- vis agilis parem veniat ad profecium. ldeo forte
liabiliter concupiscit. De quo per Osee : < Traham, Virgo trahi se singulariter poslulavit, cursuram
inquit, eos in vinculis charitatis (Ose. u). > Et vero non solam, sed una cum caeteris aflirmavit,
traclus respondel: < Adhaesit anima mea post te quia ipsara specialiler eligendo in Malrein Dei Filius
(Psal. LXIO.> Sic nostra virgo trahi oplat el po- ad se trnxit, sed ipsa sibi sola fructum hujus operis
stulnt post dileclom, ut sciticet diligendi et se- non conlraxil. Ex eo enim quod ad praerogaiivam
quendi ille sua gralia det effectum : et affectuoso matris est singulariter subiimata, sequeniibus ado-
amore post sponsum sponsa, mater posl filium in- lescentulis non parva uiilitas est collata ; dum
candescnt, el non carni caro, sed Deo anima fortius eamdem imitari digne virginem studuerunl, el ad
adhaerescat. Sicut enim gravari se cujusdam morlis diligeudum sponsum pro suo quseque modulo cucur-
recolit delrimento, cujus olim adhaeserat infelix rerunt. < Currebanl, inquit, duo simul, sed Joannes
aninia pavimento ; sic ista, qnia posl osculum prsecucurrit citius Petro (Joan. xx). > Et atius:
Sponsi non diligit nisi vitam, posl ipsum per quem " < Siccurro, ait, non quasi in incertum (//Cor. ix). »
vivni trahi se desiderat non invilam, sed affeclu Curremus, inquiunt, in odore unguentorum luorum.
alncrem, ferventem spiritu, meritis expeditam. Et Odor unguenlorum, suavilas spiritualium est dono-
quoninm sic tracta, sic adjula non expedil ul rao- rum, quam cum electi quique sagaci perceperint
retur, nimirum trahenlem claudo ista vesiigio non odoralu, non eara caeteris invidentes, sed gaudentes
sequetur, sed prompto gradu, passu agili, pcdecon- polius comitatu ; ad eam, vel magis in eam fesli-
cito cursitabit, el ad cum, cui stispirat, expedilo nant cursu alacri devenire, moram non ferentes, et
itinere feslinabit. Curremus, ait, in odore unguen- vix differentes quod prscsenserint invenire. Noslis
torum luorum. Pluraliter dicit: Curremus ; cum canibus naturaliter convenire, ul quod etiam oculis
singulariier praemiseril : Truhe me. Si me ad te non vident, concedanlur naribus prsesenlire, et si
traxeris affeclu et gratia speciali, ut me gratam usu venatorio digne fuerinl instituti, discurruut,
eflicias el beatam osculo nuptiali, ut et mundes et festinant, latrant, clamitant, donec fueriut assecuti,
fecundcs sponsam spiritu principali, ut novo et inex- qualibus Paulus dicit: < Sic currile nl coinprehen-
perlo genere partu gaudeam virginali; si ine, ait, datis (// Cor. ix).,> Quod si quis nare sagacior un-
sic traxeris, jam non sola ego munere spiritali, ctum quid seiiserit vcl unguentum, tanta aviditnle
sed mecum adolescenlulae gaudebunl quodain be- hnusli odoris sequilur blnndimenlum, ut ab eo non
ncficio geuerali, ut me scilicet praecurreutem pro promissiones, non minac, non mors denique revocet
Siiomodulo devotius imilenlur, et post te, quem ueque vila, cuncla pro damno reputet, ut solirm
diligunt, mecum una currere praedicentur. Itaque lucrifaciat concupita. Quanta vero pensatis in sua
me primani, me praecipuam dona osculo, trahe ipsorum pleniuidine sunt unguenta, ubi clave et
vinculo charitalis, da scire, da sentire mihi amplio- conclavi sub manu pigmentarii sunt delenta ; quae
rem luae gratiam bonitalis ; el hoc non mihi lantumi anlequam a remotis pracsentialiter et ptenarie sint
proderit, nec inveniar sola currere, sed curremus, invenla, eorum corda reddunt sua odoris dulcedine
omnesque diligenles, etsi non cursu pari ad le pa- sic atienla ? Quanla illorum pleniludo reficil jam
riter venicmus. Exemplo quidem et merito Virginis; prsesentes, quorum odor foris manans in lanium
qua?prius invenitur el perfectius cucurrisse, apo- eflicit haurienles, ut pedum basibus solidatis non
sioli et eorum successorcs credunt se gratiam in- solum venientes, sed gravi morse 122 omo facial
venisse : qui exuta velul tunica rugosse veluslatis,, el currentes? Quis nobis procul positis sentire donet
juvencscunt ut aquila, non plumis, sed moribus> vel ad modicum hunc odorem ? quis pedihus infir-
217 COMMENT.IN CANTICA. —LIB. I. 21S
rnalis, quis debililatis genibus gressum trihuat for- A mulla potius quam in unum virgo se perhibet inlro-
liorem, ut miserenle gralia quandoque inveniamur ductam, innuens se abscondilos sapientiae et scien-
etiam nos currentes, vel saltem pedetenlim a longe>. tiae thesauros assecutam. In quibus non spiriium
sequamur adolescenlulas praecurrenles ? Felices illae: hujus mtindi, sed Spirilum qui ex Deo est (/ Cor.
quibus suum consorliiim Sponsa maler innuit sei n), accipere promeretur, utquse a Deo donala sunt
daturam, cum quibus in odore unguenlornm asseritt ei, sciat; et sciens veneretur, nl cum in se Verbnm
se cursuram ; quae sic revera cum eisdem currit ; Dei vidcat, ct dilignl factum carnem, sensura tamen
adotescenlulis, ul praccurrat; eisque foris adhuc Chrisli babens, eum jara non noveril juxta cnrnem.
maneiiiibus ipsa celcrius et famiiiarius iiitrocurrat, (//Cor. v). Porro divinae sapicntiae oeculta caeleriis
quod innuens suhjungit : et incerla, dono incomparabili, modo ineffabili
CAPUT XIV. Virgini fiunt certa, gaudelque se in secrelorum
Inlroduxii me rex in cellaria sua. Quae paulo ante illtid sanctuarium introduci, ad quod non cum ea
petierat ut ab eo, quem diligit, traheretur, jam tra- pari passu, sed posl eam gaudent caeterae virgines
ciam et inlroductaiu in illitis cellaria se faletur, se adduci. Illa pritis, illa perfeclius el accepil an-
inventamqiie graliam non abscondit invidia, non gelttm nunlianlem, et juxia vertium ejus, sensit
obscuro silenlio dehonestat, sed in laudera Sponsi B - Spiritum obumbrantem : novit se in conceplu nou
et gloriam adolescentulis manifesiat. Quia enim culpam, nou coitura periitlisso, non juxia Evse
ampliori flagrans desiderio, roeriiis amplioribus haec legem in parlu gemituni protulisse. Novit eum quem
refulsit, Sponsus eam velut raptim in suum sccre- fovet, quera coinplectitur juxla naluralem indigen-
larium inlroduxit ; inlroduclae oslendil miram spi- tiam parvulorura, vitam esse et vitalem aliinoniani
Titualium ubertalem, unguentorum praesentiam , angelorum, qiiem conlinet in gremio, quem laciat
promissorum munerum veritatein. Quo ingressa et ubere suo matris, Deum esse ah aeterno iu sinu abs-
tnluens apothecas incomparnbiles Salomonis, ob- condito Dei Palris : novit se novitate mirabiii Dei
stupuit, et quasi diriguil novse gralia visionis ; et et hominis genitricem, nulriioris el auctoris sui et
non habens ultra spiritum, nec se valens prse gaudio omnium, se nutricem. lia-c sunt forie cellaria in
conlinere, rccurrit foras nuntians beneflcium quod quaeSponsus Matrem virginem imroduxii, quae nisi
meruerat oblinere. Vos, ait, quibus jam divina gra- sapiens Arcliiiectus maiiu propria non construxit,
lia contulit ut curralis, videte ne inora vel labore quae construens, tanta replevil-copia pigmenloium,
defectum reprehensibilem incurratis, sed constanter ul ad cursum excilet tardos quosque odor velut
et forliler ad opes currile non incertas, ignolas suavissimus unguentorum. Unum quasi cellarium
forte vobis, sed mihi non penilus inexperlas; qui C ' est, quo descendil in hominera diviniias nou con-
aulem me in suam plenitudinem inlroduxit, el vos surapta, aliud cellarium quo in Deum humanitas
adhuc ad optatum, eo, quod ipse novit consilio, est assumpta, quae duo scilicel Verbum et caro, sic
non perduxit; vult quidera vos honis meis praesen- ad invicem miro quodam opcre suht conjuncla, ut
libus adgaudere, et exeraplo niei certiorem vestro- in Chrislo et sint diversa naturaliter, etpersonaliler
rum fiduciam vos habere, quem SpOnsa in prsesenli non disjuncla, quorum allerum si quis sine allero
non sponsum, non dileclum, sed Regem voluit no- inlelligere et suscipere videatur, si Christum vel
minare, volens, ul arbitror, polestatem Sponsi re- liominem sine Deo, velDeura sine liomine faiealur,
giam designare: opes, divilias, omnem rerum ple- tiiium lanquam cellariura regis visus est iulroire,
iiiliidinem comniendare ; qua regum prae caeteris 123 au altero autem vei ignoranlia, vel contu-
inveniunlur cellaria redundare. Porro quod potens macia resilire. Caelerum Maria virgo non alierum
sit, nullus potest recle sapiens dubilare, cum Scri- tanturn, sed utrumque pariler est ingressa, quae
piura veridica muliis invcnialur lestimoniis aflir- ipsum qiiem genuit, Deum simul et hoininem est
mare, quia et polentes non abjicit cura et ipse po- professa, super quem eo devotius quo et certius
lens sit (Job xxxvi), et: < Omnia quoacunquevoluit, T est innixa, lenens memoriter, el niemoraus sua-
fecil (Psal. cxui), > et subest ei posse cum voluerit viter, quac, quem, qttomodo sit enixa. Enixa est
(Sap. xii); quod autcni sit dives, Apostotus ail: enim non solura hominem , sed et Deum, mira
< Qui dives est eic, (Rom. x), > el Evangeliura : cujus humanitas, et humanata diviniins introdu-
< Homo quidam eral dives, qui habebat villicura ciae quidem Virgini deoperta , sed tempore ali-
(Luc. xvi); > haud dubium quin Deum significans. quanto ipsis adolescenlulis esl operta, quae cur-
Deriique quis ditior Domino, cujus « est lerra et renies in odore post ipsam matrem el virginem
pleniludo ejus, orbis lerrarum, et qui babitanl in adducenlur, el in ipsa cellaria , cum lempus
eo ? (Psal. xxiu.) > Sponsus ergo virginis non in- et merila convenerint, inducentur. Cum quibtis
corigrue Rex vocatur, quo non.ine ejus et potentia inducendis virgo se perhibet gavisuram , innuens
el abundantia commendaiur, qui etiara non cella- se per illas augmenlum gaudii percepturam, quo-
rium, sed habere cellaria memoratur, ut ejus longe niam quae apud se de perceplo est munere jam
major esse copia doceatur, quia enim in cellariis secura, cuin et illae perceperint , pro eis est am-
quam in cellaiioplura certum esl contineri, et mul- pliori gaudio fruilura. Hoc est quod addil : Exsul-
lis multa, diversa diversis copiis adimpleri; in tabimus, elc.
210 PHILIPPI DE HARVENG ABBATISBON£l SPEI , 230
CAPUT XV. A dealur, cum sicnt illa, sic isla esse interior asscia-
Exsultabimus et Iwtabimur in te, memores uberum tur. <Ad ipsiim, inqnit, ore meo cl.imavi: et exsul-
tuorum super vinum. Conversa vel raagis,reversa ad lavi sub lingua mea (Psat. LXV).> Sub lingua, dicit
adolescenlulas, suum illis gaudium nuntiavit, quo in corde, sictit infra in hoc Cnnlico : <Mel ellac sub
niintio eas ad currendum constantius invitavit: co- lingua tua. >Et Anna in suo Cantico: «Exsultavit
que hreviter explelo, mox ad sponsum tam verbum cor meuin in Domino (/ Reg. n).> Et haec ipsa virgo
qtiam faciem revocavit, quia loqui ad illtini, quam Maria in suo : « Exsullavit Spirilus meus in De-
de illo dulcius judicavit. Amans quisque lenerius, salutari meo (Luc. \).t Quod ergo dicit: Exsultabi-
cum de eo quem diligit libenter cseteris colloquatur, tnus et twtabimur, geminalo verbo cumiilalmn gau-
gratius multo habet ad ipsum loqui, si forte optio dium signat, quod inlelligit lam se quam adolescen-
concedatur : et de ipso loquens, ipsum diiigit audi- tiilas percepluras, et dono gratiae largioris lam de
luribus commendare, ad ipsum loquens, suam ipsius fulurisquam de praesentibds gavisuras* Pietati enim,
gaudet graiiam degustare. Sponsa itaque de Sponso quae introduci in eellaria prsedicla promeretnr, cel-
loquens, propter ipsas facere adolescenlulas id vide- lariorum Auclor vitae quse nunc est et futurse gau-
tur, ut scilicet eas ad diligendum eum quem diligit dium polticetiir (/ Tim. iv); et promissorura dalo,
exliorlelur, quia tantus ejus amor aemulam vel pet- 1J in re, prscsenlia; in spe, bona sequentia jam largi-
licem non verelur, nec damnum suum pulal, si lur, quibus tersa tristilise nebula cor quaerenliura
ad amandum illum qusavis altera provocetur. lmO Dominum delinitur. Porro in praesenti scientiam
vero suum gaudium quod in dileclo diligens vull ha- provehit, cQjiscienliam reficit et serenat, in futiiro
bere, majus pulat effici, si contingat et alias ejus ulramqne ab omni tam caligine quam inquietudine
participium obtinere : et proinde ad Sponsum cito penitusalienal :.et illa res, 124 el >slasPes monet
se referens, cuin quo gratum habet frequentius fa- diligere, currere dat ad ipsum, currenlem non defi-
hulari, non de suo solius, sed de illarum secuin cerc, sed magis proficere donec perveniat in idipsum.
profectu asserit se laetari. Exsultabimus, inquit, et Proinde Sponsa dicens : Exsultabimus et Iwtabimur,
Imtabimur in le. Non sufficit amanli unoverbo suum subjungit: in te ; ut cum, sive de prsesentibus, sive
gaudium praedicare, sed duplicat, ut duplicans illius de honis sequenlibus exsultatio vel laeiilia nobis de-
abundanliam possit expressius inlimare, ad quod tur, non in se quisquam nostrum, sed in Doinino
intimandum, etsi eadem vel similia verba velut diu- glorielur; oblilusque sui, cui ex se nisi mors ct
tius explicare, non lameu quanlum sentit, digne trisiilia non habelur, Wliusa quo vita, et,- ut dicam
polerit explicare. Vel forte in eo quod dicil: Exsul- melius, qui esl vita affeclu tenero memorelur. Me-
tabimus, gaudium signat quod interiusnon abscondrl, C mores, inquit, uberum tuorum super vinum. Tuis, ait,
quod foras politis voce vel quovis opere sic effundit, uberibus lactas, nulris, reflcis sitientes, dum donas,
utoculis iniuentium amorisspecies oslendatur, ut qui dum sustcntas gralis muneribus diligentes: dum eos
digne attenderit, ad amorem pariter accendalur. quidiliguntluamgraliamseadeptos, profectudeside-
<Justiliam luam, inquit, non abscondi in corde rabili fieri das perfectos. Qui relegata substanlia et
meo, verilatem et salulare latiiii dixi (Psal. xxxix).> abjecto saeculo propriaepravitalis, gaudenl retribu-
Verum quia siinuialor quisque nonnunquam facit tione ceittupla voluntariae pauperlatis : praesentique
plurima sive dicit, quorum cum sit bona species, beneficio el sinistri uberis lacte redditi forliores,
tamen interiora conscienlia contradicit, addrlVirgo: dextri jam dono uberis Hunt de percipiendo aeternae
El Iwtabimur in te; illud signans gaudium quod leste vilaeprsemio cerliores. Ctijusmodi ubera super vinum
Deo in cordis abscondito delitescit, cum juxta quod sunl, id est vino meliora, quia praesens perfectio et
foris ostenditur, cor intcrius hilarescil. Quod pro- fulurse promissio justis uiilius et gratius offeruntur,
plieta uno videlur versiculo designare, el in eo di- quam tribulaiio et anguslia quae malis quihuslibet
stinclitis velut singtila singufis assignare:eam dicens inferuntur, qui et in prsesenliarum b-.sn conscientia
laelitiam, quac inabscondilo conlinelur, exsultalio- ~ cruciantur, el in futuro pcenam irremediabilem prae-
nem vero, quae indiciis exterioribus exhibelur. siolaiilur. « Tribulatio, inquil Paulus, et anguslia in
«Propler hoc, ail, laelalura esl cor meum, et exsul- oinnera animaiu hominis operantis malum (Rom.
tavi sub lingua mea (Psal. xv). >Et alibi: <Lsetelur u). >Et Jeremias : « Duplici, ait, contritione conlere
cor quaerentium Dominum (Psal. civ). > Et illtid : eos, Domine (Jer. xvu). > Hoc vinum felle dttrins,
iLibera medesanguinibus, Deus, Deus salulismeae: gustus aniarissimi vel saporis, hunc calicem niorli-
el exsullabit lingua mea jusliiiam tuam (Psal. L). > ferum irie Doraini vel furoris, perdili quique hihunt,
Ex his locis colligilur, inier laelari et exsultare haec vitse merilo nequioris, qui Sponsi ubera non attin-
esse differentia, ut Iselari sit cordis, exsultare sit giint plena gratise et aliinonise gratioris. < Bibisli,
operis, quia et affeclu et effectu ei debet jnsius ail Isaias, de manu Domini calicem ira: ejus, usqiie
quilibet adgaudere, a quo sperat et prsesenlem gra- ad fundum calicis bihisli, et polasti usque ad f;rces
tiam, et futuram gloriam obtinere. Quamvis exsul- (Isa. LI). >El exponens quis isle sil calix, ait infrn :
talio, cordi aliquando eliam assignetur, et non laetari «Duo sunt quse occurrerunl libi, vastilas et contritio,
solum, sed exsultare quis in abscondito prsedicelur, et fames et gladius (ibid.). > Hoc vino vel calice
ut exsultalio nihil aul parum differre a laetitia vi- Sponsi longe sunt ubera meliora, quae promiitunt
221 COMMENT.IN CANTICA. — LIB. I. 2-iS
vel exhibcnt tam Sponsae quani adolescenttilis gra- A tur; et sicut idolis vcl simulacris genlium similnn-
liora, quas ab ira et -furore, quas a gravi judicio lur eadem facientes (Psal. cxiu), sic cceleslibus
nianu misericordise longefacit, quarum desiderio et conformantur, eorum recliludini cohaerentes. Coe-
prsesens perfectio, et sequens retrihutio satisfacit. lestia vero, quse et coeluni, vel coeli non incongrue
Velmemoreserimus super vinum, id esl ampliusme- nominantur, quse domus vel habitatio, locus, sedes,
inores erimus uberuin quam vini. Vinum vocat, ut solium, Domino pracparantur : ipsum revera Domi-
videlur, vilse hujus transiloriam passionem, qtiaj num, et sessorem affecluosis desideriis nmpiexan-
suspiranlibus ab oclerna inferl molesliac non medio- tur, nec possunt non diligere quera in se principari
cris laesionem, dum corpus quod corrurapitur et in- foriiier, regnare suaviler conlemplantur. « Paler,
liahitalio necessaria terrenorum aggravat animam, inqtiit, noster qui es in ccelis (Matth. vi). > Et:
sensum deprimit fasce cogilatuum plurimorum. Cti- i Dilexi, ait, decorem domus luae, et locum habi-
jusmodi aggravatio etsi juslo cuivis peremploria est lailonis gloriae luse (Psal. xxv). > Et : « Ccelienar-
vel purgatoria vitiorum, quando eum quem diligit ratit gloriam Dei (Psal. xvm). > Et : « Dorainus in
Deus uril et casligal gravi, sed utili cauierio flngel- ccelo sedes ejus (Psal. x). > Et : < Cceluni sedes
lorum, tamen quia pungit, et gusianlis in palato mea (Isa. LXVI).> Et mulla httjusmodi reperieiis,
hujusmodi poculum amarescit, vult eum longe lieri B quae in ccelo vel ccelis Deum asserunt residerc,
quisquis haurire ccelestia suavius inardescit. De quo sedi, loeo, domui grala benevolentia praesidere :
Propheta regius: « Potasli nos, ail, vino compun- scdisque et sedentis non fil aliter muiua gialitudo,
ctionis (Psal. LIX).> Pcenarum austerilas, cujns ex- quam si donauie gmlia conveuiat recliludini recli-
pers et immunis non pauper, non dilior invenilur, tudo. Rectus enim Deus sibi simiies vult habeie,
quando eliam eam gravi lege infans qnoque diei nec nisi ab his diligi qui nmanl ejus rectiludini co-
nnins experilur; molesla est punctio el poiio rou- hacrere, quos non nisi dilectio cidem rectitudini
grua medicinae, inferensodiosam, sed planc fructiio- cohaerentes, nec nisi reciitu 'o veracitcr elficil di-
sam, amariludinem disciplinae, quam suo solius re- ligenles. Quod virgo Mater senliens : Recti, ait, di-
spectu sapicnsquisque respuildiligentcr, fruclusvero lignnl te, quia qui suam intentiouem carnis deside»
seqiienlis intuitu sufferendam judicat paiicnler.Cujus rio non pervertunt, sed ad eura qui summe bonus
etsi eum prsesens coegitexperientia reminisci, monet est, corde voluntario se converlunl; viam rectam ,
lamen fructus perfeclior et spes suavior oblivisci: viam eos regiam consiat proficisci, proficieiites
gratiusque memoratur bonorum spirilualium et sa- recte Bonum quem desiderant adipisci. Denique :
bilis diutius permansurse, quam amarse potionis et < Bonus Israel Deus his qui reclo sunl corde (Psal.
"
compunctionis cilius iransiturae. Cujus gralia non LXIX).> Sequentes quippe serpentinos anfractus et
omnihus, sed paucis admvdum videtur attribui, quo- lortiiosac Mseandros pravitatis, non guslant quam
rum pes invenitur supra pelram digne constitui; ul suavis, quara jueunda sil divinae regula bonitatis,
firmiier stabilitum ad superna snbvcliat inflexibilis quia ei quse bona, quse justa , quae summe est lau-
reclitudo, et merilo recliludinis suscipiat peramplior dabilis rectiludo , non convenit, non cohaeret mali-
cl perfectior certiludo. ldeo sequiiur : Recti, etc. tiae vel injuslitiae tortitudo. At vero qui a lerra vel
CAPUT XVI. terrenis horrore libero se suspeiidit, et qtise stirsum
Recti diligunt te. Qui enim ad infima curvalo ge- sunl quaerens, ea magis ereclo corde, qiiam mani-
iiu, flexo poplite non descendit, sed ad summa et bus apprehendit; seniit quidem quia mtilia esl et
ardua ferventi desiderio se suspendit, qui non juxta mullum laudabilis magniludo, mngna acque el ma-
monila inalignorum spirituum incurvatur, ut illis gnifice comraendanda divinaedulcedinis multiiudo,
iranseundi per eum oplala facilitas pracbeatur , is cujus suavitatem elsi fama percipit, sensu tamen
profeclo rectus esl, et odisse quod respuit, jndicatur, inlimo nequaquam experitur, nisi qui bono Deo
et abhorrens prohibila, prohibitorem diligere com- cordis rectiiudine similis invenitur. Cujusmodi re-
probalur. Denique hahetis : < Qui diligilis Domnnum, fj ctitudinem profectu congruo Dotninus ordinare, ct
odite malum (Psal. xcvi). > Odit malum, qui ad ad eam aposlolos in Evangelio videtur invitare :
illud cordis Iiaurilorium non inclinat, qtii ejus in volens eos non solura ad appetendum eam eflici
profundum, vel in lcrram oculos non declinat (Dan. prompliores, sed eliam de ipsius, quae appetenda
xin); non aequo ferens animo eum qui de vitsehu- est, ordine cerliores : < Sint Iumbi, ail, veslri
jussterquilinio fumum foclidura evaporat, qui thure percincli, et lucernae ardenles in manibus vestris :
nares aflicit, csecat oculos, internam faciem decolo- et vos similes hominibus exspectaiuibns Dominum
rat. Mali auleni odio (quod in profundum lendere suum (Luc. xn). > Prudens isle artifex discretae
deprehendit) meliora et saluli congrua diligens, cor, reclitudinis ordinans f munimentiim, primo velut
manus, oculos sursum tendit; ct non solum pressus basim ponil, jacit operis fundamenlum : base autem
et oppressus fasce nequam ad infima non curve- posila columnae statuit firmamentum, capilellum
scit, sed erectus ad superna toto eis desiderio in- superponit ejusdem rectitudinis ornamenlum. I»
separabiliter adhoerescit. Quse quiastant etad 125 luinbis equidem voluntas vel affeclio intelligilur hu-
slandum inflcxa rectitudine diriguntur, reclos con- jus vitae, carnis concupisceniia, voluntalis acqui-
stat Ileri, qui ad illa proficientibus meritis erigun- silio coneupitse : et ob hoc lumbos divinsc censura
003 PHILIPPI DE HARVENGABBATIS B0N.E SPEI 224
juslilise vull prsecingi, dum nos ab omnibus non ^V eique casto commercio copulatur, experilnen(o di-
solum quae non licent, sed el quae non expediunt scens quia recte diligenli ejus copula non negatur.
vult restringi. Postponere aulem noxia, et a con- Quia enim juxta prophelam : Reclus Dominus Deus
ctipiscibilibus abstincre.caniales appelitusabeffeclu noster, et in eo iniquilas non habelur (Deut. xxxn),
complelorio prohibere, motus fluxos restringere grato nimirura vullu aequitatem Virginis inluelur;
forli cinctorio castiiatis : basis quaedam esl solida, et in ea pacalum salis regnum ejus obtinet forli-
et inilium sanclitaiis. Quisquis enim appelit vivendi tudo , lanlse cujus sequitati ejtis convenit reetiludo.
recliludinem obtinere, primo curel necesse cst ab Ei quippe idem Propheta dicit: < Virga directionis
illicilis et inutilibus ahslinere, ut cum basim po- virga regni lui (Psal. XLIV).> Ipsa etiam virgo in
suerit contineniice necessario prsecedenlis, fiduciali- Scripturis ob hoc virga, ut arbitror, appellatur,
ter superponat ontis machinae subsequeiitis. Ideo cum sermone in eis myslico figuralur, ut virgac
forte itli qui duro peduni languore laborabat, qui nomine intelligatur, non solum florida Virginis pul-
ad portam lerapli sedens ab inlroennlibus eleerao- chritudo, sed et ejus munda el fecunda nihilominus
synam poslulabal, Petrus molus misericordia, non recliiudo. Nostis virgam Aarou aridam die altero
pecuniae contulit adjumentum, quia pofens gratia, fronduisse (Num. xvu), et fomenlis naturalibus non
non aurum Apostolo dederat, non argentum, sed B 1 adjutam nuces novilate mirabili protulisse : iti
potcnli verbo sanitaiem claudis pedibus restaura- qua nulli dubium quin rectiludo virginis figuretur,
vit, et ille Lasibtis solidalis lsetus el exsitiens am- quae slupente naturn , virum nesciens, ad parien-
bulavit (Act. m). Et recte Petrus primo sanitatem dum filium promovetur. Isaias quoque virgam de
pedibus imperlivit, et ille consequenler solidatis radiceJesse intuens egressuram (Isai. xxi), novit
basihus ambulans exsilivit, quia primo necesse est esse Virginem de stirpe Isa-inascituram ; eum vero
iniirmilas ducalur ad defectum , 'ct hac base posila qui de ipsa processu incomparabili flos ascendit,
surgal machina robustius ad profectum. Proinde figurare quid melius , quam ejus filium, non per-
cum dixisset in Evangelio : « Sint lumbi vestri pendil. ln hoc ipso dramate angelici Spiritus admi-
prsccincli (Luc. xn), > subjunxit : « Et lucernse ar- rantur, cum eamdem virginem asccndere per deser-
dentes in manibus veslris (ibid.). > Cum enim quis tum sicul fumi virgutam specutantur (Cant. m); eo
horrore debito abjecerit opera tenebrarum, justo scilicet quod deserens quae infra sunt virgo, in su-
satis ordine sequitur accensio lucernarum , ut sci- periora liberius se exlendat, relroque proposito
licel coram hominibus ejus luceat sancliludo, et lerrara calcans , ccelum desideriis apprehendat. Sed
ut columna ignis emineal morura el juslitiae recli- quia nisi lima et labore ad hanc reciiiudinem non
tudo. Lucerna in manibus, signat in operibus cla- venitur, nec nisi per multas tribulaliones in regnum
rilatem, cum super basim conlinentise qua ab iis Dei.ut Scriplura perhibel (Act. xiv), introitur, vult
quae non expediunl abslinelis, eminenliam operum, virgo adolescenlulas molestiis prsesentibus non lor-
morum rectitudinem adhibetis, et ad modum co- reri, sed in pressura temporaliutn , consideratione
lumnse inflexibilis stahiles sludetis et immobiles spirilualium refoveri. Possent quidem moveri ado-
permanere, el quibusque inferioi ibtis vila et mori- lescenlulse, quod ea quae videlur, ad Sponsi osculum
bus praeeminere. Quia vero non suflicil magnis ope- jam perducla, el suo ipsius leslimouio in cellaria
ribus quempiam refulgere, nisi per hscc iiifendat regis esl introducta : adhuc lamen laborat in
pres-
non hominibus, sed Domino complacere; addit: suris, fasce misero faligalur, et quac velutpulchram
< Et vos similes hominibus exspeciantibus Dominum se jactitat, ejus facies
turpiludinis accusatur. Supcr
suum ^(ibid.). > Intenlio vel exspectalio qtta non quo eas Virgo sollicila videlur
praevenire, el, nt
niercedem transiloriam affeclalis, sed cura pervi- digne singula pensent,
diligentius-crudire, quia et
xili vestrum desuper Dominum exspectatis, quod- apparens lurpitudo cursu est celeri iransitura, ct
dam est praedictserectiludinis muuimentum, et in- statu indeflexa pulchritudo
permanet secutura.
star capitelli columnsecommendabilis ornamentura. r> CAPUT XVII.
Nuda equidem et inconveniens est columna si non Nigrasum, sed (ormosa, filim Hierusalem, sicnt
126 capitelto superposito decoretur, et insuf- tabernaculu Cedar, sicut pellis Salomonis. Nigredo,
ficiens recliludo, quae exspeclatione Domini non quaevirginis hujus decorem turpat et inficit, vitaeest
tenelur; qua vetul summitate omnia quae sunt praesentis adversitas, quae invitam gravat et afficit,
mundi superat ct transcendit, et ad moduin scalse quae gaudium Spiritus, pacis gratiam
inchoatse,
Jacob ccelos desnper apprehendii. Unde Paulus : perduci non permittit ad porium pulchritudinis con-
< Nostra conversatio in coelis est, unde et salvato- summatae. Ferventi quidem Spiritu, et ad pacem
rem exspectamus (Philipp. m). > Illic se Aposlolus continuam suspiranli, sponsae sponsi inluitu ad
asserit conversari, unde suura jet omnium Salvato- perfectam pulchritudinein aspiranti occurrit limor,
rein diligil praestolari, et quidquid rectum et sta- periculum, molestia noxise Isesionis, tribulalio et
bile digno judicio prsedicatur, hac prseslolatione ve- angustia, dolor viscerum, gladius passionis,
qui ejus
lut quodam tectorio consummatur.SuperquoSponsa faciei, quara nonnunquam spiritualis jucunditas,
Mater longe plenius institula, et profeclu ampliore gratise lux perfundit, nubem tristitise, teneUrosam
eamdein rcctitudinem assecuta : Sponsum diligU, nigredinem superfundit. Nec
ipsi enim Virgini pa-
;>25 COMMENTIN CANTICA.— LIB. I 226
cera dedit conlinuam, gaudium indeficiens, praesens A « Vidimus eum, et non erat aspeclus (ibid.). « Cui
vita, sed doluit et geniuit, molestiis pluribus laces- auiem non est decor, non species, niger intelligitur
sita , et in suo dierum numero sic lapiltos protulit et deforrois, ut non virgo accusetur, si ei nigredine
albescenles, ut tamen inter illos non deessent plu- sit conformis, cum nigredo neulrius assignanda sit
rimi nigrescenles. Denique eilinici cum dies suos ignominise vel pudori, sed deformes eos reddat
iristes et prosperos distincle numerent et appendant, praesens vivendi status miseria?deditus et labori. A
ut qui quibus praeponderent certa scieniia compre- quibus suflerendis liberum esse Christus se noluit,
hendant, sicul lapillis candidis dierum seriem pro- sed sicut caeteris, sic et sponsse Matri exemphun se
sperorum , sic trisles et adversos signant nigredine pr:«buit, ut nigra et deformis nec ipsa videri virgo
lapillorum. Nigra esl igitur virgo, cum senlit mo- abhorreat, sed in hoc quoque sponso patienter sese
Iestiis lemporalibus se aflligi, cum eiini quem ge- conformem exhibeat. Denique infra in hoc epilha-
nuit videt ab irrisoribus crucifigi; el quem novit lamio de ipso sponsa dicit : < Comss ejus nigrae
spirilibus angelicis auctorem et Dominum interesse, quasi corvus (Cant. v). > Quia ergo ille velul corvus
in sinu Dei Patris aequali gloria Deura esse, in se et fuscatur et nigrescil, nigram quoque se faleri Virgo
ex se carnera factura, poteslati videt persequentium nullatenus erubescit, sed ne ipsam nigredinem quis
jam subesse, impiigrialores multos, defensorem " existimet eo durius quo diulius onerosam, facla ejus
ejus neminem praesto esse. Nigra est Maier, cum menlione Virgo.'statim asserit se formosam. Nigra
suam carnem quam non vitio diligit, sed natura, sum, ait, sed formosa. Elsi pcenas, inquit, patior hu-
. in filio dure premi morle conspicit immalura, ciim manae merilo pravitatis (66),quae in praesenli camino
quidquid illc mali palitur jussu Patris, naluralis vexatur et purgatur caulerio transilorise gravitatis,
fundaccircuitu redundat miserahililer in cor Malris. tamen snb hoc gravamine forma latel, nutrilur pul-
Nigra est sponsa, cum audit sponsum etiam posiquam chriludo, qiiam justiiia exhilarat, (irmat indeficiens
resurrexitamortuisaconlribulibusbhisphemari.cura longiludo. Corpus quidem mortuum est propter pee-
pracdicalores ejus videt apostolos flagellari, curn calum , spiritus aiitem vivit propter justUiam (Rom.
quidquid de illovel ipsa novit.vel eloquia sancla di- VIII).Et si viiam, ait, corporalem primi peccati me-
cur.l, 127 signum esse considerat, cui rebetles et rito pcenarum mullimoda inors alfligit,et ipiotidie
increduli contradicunt. In quibus cunclis quis pcn- morientem lanquam gravi patibulo me affigit : ille
sct quo moerore, quo trislilia ejus animus conlabe- lanieii homo interior anie Deum dives de die iu
scnt, quibus rugis contrahatur, quo pallore facies diem renovalur, vivit propter justitiam, virtutum
emaicescat: cum eam quae interius menlem gravat meritis adorualur. El quo raagis exteriorem praescns
et aflicit mcestitudo, plerumque vultus prseferat, et miseria decolorat, eo iltum ainplius futurorum dite-
ostendat carnis extera turpiludo? Quod asserens ctio provehit et decorat, cui et inpraesentiarura dili-
Salomon ail: < Spirilus trislis cxsiccat ossa (Prov. gendi superna gratia dat viriulein, et virlute con-
xvu). > Trislilia igitur ossibus exsiccatis denigrat summata spondet gloriam et salutem. i.Domine,
Virginem et deiurpal, et gaudio longe fncto, primum ait Prophela, in volunlate lua praeslitisli decori
sihi locura praeripit et usurpat, nec palitur prsesens meo virlulem (Psal. xxix). > Qui prae flliis homi-
forma gaudeat pulchriore, quam corpus quod cor- iniin forma est speciosus, suae privilegio vohintatis,
rumpilur fuco tenebrat nigriore. Nec mirum si ni- cnndor lucis aeternac,et speculum divinaemajeslalis :
gram et deformem sponsa tristior se fatetur, cum sua quoque voluntale Matri et Spons» virlutem iin-
in hoc non infrucluose sponso quem diligit simile- pertivit, cujfis ipse, qui dederat Rex et Dominus
lur, qui pro eo quod gravalur melesiiis, durn carne decorem concupivit. Cui et infra Ioquens, ail:
corruptibili delinetur, non decorem, non speciem < Oslcnde rnihi faciem luam; facies tua decora
habere Scriplurae testiinonio perhibetur. i Non esi, (Cant. u). > Quae sicut nigra dicitur et deformis,
inquit, ei species neque decor (Isa. LIII), > et : mala temporalia paliendo, sic formosa vel decora,
ID
,66) Eadem Virgo manu tergit souicila iniernw viderat apud Chrys. hom. 45 ex c. xii Matth., et
maculas speciei(col. 227). El tersm sunt itlw macuim hom. 20 ex c. l et u Joannis, ubi pro sua opinioiie
graliw beneficio dituentis ( col. 245 ). Sunt et alia nonnullos defectus ascrihit Virgini , nsus tamen
his similia, quihtis describilur bealaVirgo tanquam modo homitiaslrae. Aut, quod verisimilius est, no-
peccatis aclualibus levibus respersa. Sed in primis ster auclor respexit ad reliquias peccaii originalis,
ohservet lector aticlorem sequenlia de beatissima inter quas est obnoxietns ad pcenalitates ac aertim-
Virgine dicere col. 246 : Pede sicco, puro vestigio, nas humanae vicissitudinis subeuudns. Quae certe
mundo vita viam prwteris hujusmodi nuilo viliorum incommodorum series el calena.est veluti quaedaiu
atlaclu lacessila. Et 291: EjUs lucem floridam circum- macula seu rete ex maculis et plagis coiitextum,
fusm tenebrmnon obscuranl, inlegram ejus pulchrilu- involvens ipsam Virginein, qtioe se ab eis penitus
dinem minaces tribulm non triturant. El alias , expedire non valuit priusquam beatitudo superveni-
Solo Christo minor ipsa cmteris sanctis principalur; ret. Nam etiamsi obumbratione Altissimi sublatus
et: Tenetur invoiucro carnali non vilii sed na- fomes peccati fuerit qui in ea eousque permanserat
turm. Deinde auclor iileiu amavit mirum in mo- ligatus : S. Tli. m p., q. 27, art. 5, postea tameu
diim B. Virginem (col. 280), cnjus auxilio vicil iri- ejus animam perlransivit gladius Luc. u. v. 35.
biilaliones magnas (col. 27), ut proinde non sic lo- Vox quoqtie macula apud auciorem saepius mullo
r.tilus sit de illa, malo dolo, sed id fecilobea quac alittd siguificat quam turpitudinem aut sordes.
PATBOL. CClll. 8
pj-j PIHLIPPI DE HARVENG ABBATIS BON,E SPEI 528
atTecluose spirilualia diligendo, qiiorum dccor in- A / vinculis detinetur , multo quidem molestiarum fuco
aislimabilis sic suum aflicit amalorem, ut nigredi- vel nubilo tenebrescit, multis passionutn aculeis et
nem palientis transire faciat in candorem. ldeo punclionibus amarescii, cujus tamen odiosa et le-
Prophela : < Domine, ait, dilexi decorem domus nebrosa amaritudo stntu ninnsorio non iundatur,
luae (Psal. xxv). > Et Dominus in Evangelio diligen- sed ad inodum labernaculi transit, et insiar bospilis,
tibus : < Tfistitia , inquit , vestra verteiur in non moratiir. Quod aliirrrtansJob : « Post tenebras,
gaudium (Joan. xvi). > Sicut ergo nigram reddit inquit, spero lucem (Job xvu). > Et Dominus in
afllictio, sic eamdem formosam diiectio : el illa qui- Evangelio : « Tristilia , inquit, vertetur in gau-
dem praesentis est tempsris finem ciiius Imbitura, dium (Joan. xvi). > Quod enim Virgo' dolel, quod
hacc vcro etsi ccepit in tetnpore, lamen nullo est gemit, quod patitur vitse molestias lemporalis, prae-
lenipore desitura, Unde et virgo non se recte for- lerit et verlitur in lucem gnudii spirilnlis : nec taiu
mosnm el nigram, sed iiigram et formosam esse conquerilur de prsesemia noctis transilurae , quan-
perhibuil, quia primum apud eam nigredo lo- tum gaudet de spe certa lucis diutius permansuroe.
cinn olilinuit, dura in eam concessa esl hahenis Cnjus spei munere confortata pressuram momenta-
laxioribus tribulalio desaevire, et suo tam accessu neam parum curat, dum mentem puram et securam
quam recessu venluram piilchritudinem praevenire'. B ' supervenlurse glorise configurat : et terso, lanquam
De qun Jonnnes ail : « Mors ullra non erit, nerjue gelu vel senio, quo ad horam conlrahitur et aegre-
lnctus, neque clamor, neque dolor erit ultra, quoe scit, Iaeio refloret spiritu, instar aquilse juvenescit.
prima abicrunt (Apoc. xxi). >Haec igitur malorum De quo pulchre Salomon : « Animus , inquil, gatt-
congeries ad cor Virginis priina venit, sed in eo dens aetalem floridam facit (Prov. xvn). > Cujus
mansionem vel locum stabilein non iuvenit, imo enim inlerioris aelas hominis non florescal, cujus
sicut imporluna venturam illius pulchriludinem an- non vetuslas fracla pelrae beneficio juvenescat: in
(evenit, sic ahire coacta est, cum illa posterior ple- cujus conscientiam fides pura, spes secura, dileelio
rius supervenit. Pulchritudo Virginis esl, cum fer- mansura conveniunt, eaeomnes iu omnibus soli Deo
vente spirilu desiderans vultum Dei, nianu tergit constanierobediuni? ProindeVirgo formosa recle sic-
sollicila internoe maculas faciei, cum declarat ocu- ut pellis dicilur Salomonis, quaeabjecto carnis sensu
ltim, muudat conscientiam, cor serenat, cum severo quasi nescit moleslias transiloriac passionis : ciijus
judicio incursus obslrcpentium alienat; cum denique conscientiam jtigis obedientia, obedienliam hilaris
nienle pura et agili rapiiur in excessum, cum ad conscienlia reddit commendnbilem et serenain, or-
thronum majestalis pervenil, lardis el negligeniibus nat vultum, declaral faciem a sorde pulveris alie-
inaccessum. De quo subjungit qui sedebat in throno: ^ nnni. Pellis equidem a morluo delrahilur aniitiali,
« Ecce nova facio omnia (Apoc. xxi). > Nova facit separalur a carne, rasorio potius ferreo quain car-
Doininus cum manu misericordioe lergit nostram in- nnli: sepnratn vero, kesiones vel passiones corpo-
terioris hominis velustatem, cum pulsat ignoran- ris ulira nescit, percussn non dolet, illaia inoleslia nou
liam, sanat conscienliam, dirigit voluntatem; cum, segrescit. Denique flexibilis, iraciabilis, et in usus
errore terso mendacii, loqui dat cum. proximo veri- varios habilis exliibetur, si tamen in ea labor et
tatem, cum ejusdera veritatis infundit lenius volti- indiislria prudenlis arlificis operetur : el si curani
platem, cum denique ad confirmandam inleruoe arlifex sollicilus diligat impertire, illn promplior
gratiam speciei, a turbore nos hominuni abscondit invenitiir modis innunierabilibus obedire. Sic et
suae in abscondito faciei. Quse ergo exposita trituris Virgo ab his quoe sunl carnis.illo forti rasorio sepa-
et passionibus nigram se reputat et deformem, ea- ratur, quod aculius omni gladio ancipiti (tlebr, IV)
dem in absconso divinse fnciei abscondita gaudet usque ad divisionem perlingere spirilus et aninioe
fieri se conformem; et quara tribulationis 128 ca_ prsedicatur, cujus tracta et detracta ferrramento,
Jiiiniis sua quadam reddit vel fuligine tenebrosam, affeetiones et afllictiones corporis quasi nesciens,
contemplationis radius perfusione sua itlustrem efli- p diligit oblivisci, et in liis quae supra sunt extenla,
cit ct formosam. eorum praecipue reminisci. Quam summus ille opifex,
CAPUT XVIII. Salomonis noniine designalus, longe tamen amptio-
Sicul tabernacuta Cedar, sicul pellis Salomonis. ris benevolentiae, sapientiae, potenlaius, ab affecm
Quia se nigram et formosara dixerat, quotnodo ni- detractam corporeo, spirituali suo beneplacito sic
gra et formosa sit ostendit. Nigra, inquit, sicul: aptavit, sic perunctam oteo gralise ad omnia quae
tabernacula Cedar. formosa sicut pellis Salomonis. digna fuerant informavit, ut nulla rebellio, nulla
Cedar interpretalur lenebrm. Tabernncnla, non do- prorsus in ea conlrariclas haberetur, sed instar pellis
mus slabiles, sed casse mohiles appellaniur, quoc. ad obediendura agilis per omnia redderetur. « Ecce,
vel a pastorihus in pastura, vel in expediiione a mi- inqiiil, ancilla Domini, fial mihi secundum verbum
litibus collocantur, et ad-tempus posiloefundamento> tutnn (Luc. i). > Videtis quia, audilo nunlio, secuu-
stabili non firmanlur; sed cum fuerit opportunumi dum verbum ejus, ancilla Domino se addicit, et in
sine dispendio alias transportantur. Virgo igitur sicutt nullo plasma plasmatori, testa figulo contradicit, sed
tabernacula Cedar nigram non incongrue se fate- Salomonis ihronus imperio jsuhjicilur praesideutis,
wtr, innuens quia viisc hujus conditio cujus adhuc; imo ccelumcoelisedes iuxla libiium tendiiur insideu-
229 COMMENT.1N CANTICA.— LIB. I. 230
tis. Ad hoc enim Deus exlendit ccelum sictu pellem, A abrasis cupiditatibus quasi colores varios, slellalam-
ut constet illud prophelicum : < Ccelum sedes mea que pulchritudinem superduxil, imo virluium me-
(Isa . LXVI); > el illud : « Domiiius in coelo sedes rita et ccelestem graliam introduxit. Quod nimirum
ejus (Psal. x). > Quis autem dignius, quis potest virgo filias Hierusalem voluit non latere, invenlani,
ccelura convenienlius appellari, quain Virgo quse graliam familiaribus nesciens invidere, ut quns
meruit lot virtutura sideribtis adornari, qnorum turbare potesl nigredo virginis si negligentius atten •
fulgor varius molestas mitigat tenebras hujus viiae, datur , eis ipsius nigredinis et caiisa dignior, et
dum ad scientiam revocat errores muliiiudinis mora hrevior ostendaiur.
imperitae? lpsa lunam prolulit quae nocie caiiganti- CAPUT XIX.
bus eluceret, cum Ecclesiam exaltavit, ut se cunciis Nigra sum, sed formosa, filim Hierusalem. Filias
lucidam exhiberel: cum forma el doctrina sanclos nominat, qtias paulo superius adolescentulas nomi-
aposlolos erudivit, quorum conversalio lumen neces- navit, in quoearum et affectum teneruni, et fervens
sarium lerrarum habitationibus* impertivit. Ipsa desiderium desigiiavit; et quia filiaead audiendum
denique Virgo, sive ccelum illud majus protulil lumi- serenius, ad videndum sludiosius animatae, atten-
nare, quod mundo languescenli remediura plenius dunt sublilius, amant tenerius laudes pulchritudinis
contulit salutare : quod quia solus Deus esl, nec ei B commendalae : Vos, ait, quas ad intelligendum
polest alius coaequari, digne Sol appellatus est quo- stolida iion tenet hebetudo, altendile et videte quam
dam privilegio singulari. Sola ilaque et non alia sit mca commendabilis pulcbritudo; quas profecto
tanlam genuit Virgo prolem, ccelum istud mirabi-le non obscurat confusa caecilas Babylonis, sed oculos
miro modo protulit solum Solem, qui sic vigilanli- vestros illuminat et revelat internae gratia visionis.
bus diem format, cum sua praesenlia noslrum illu- Unde et signanter filias Hierusalem vos appello, quo
strat aerem et perfundit, sic noctem incutit somno- noraine ad videndura diligeniius vos compello, ut
lenlis, cum interposita mole terrenorum peccaini- , cum tali nomine auditis et altendilis vos vocari,
num se abscondit. Solus autem iste Sot inler omnia, sciatis quia debet nomen npn esse vacuum, sed ex
et super 129 omnia luminosus, lumine vultus sui et re polius derivari. Estis igitur veraciter filiaeHieru-
forma prae Uliis hominum speciosus, si lerras tanto salem si videlis, si quod obscure dicitur, intelligi-
pondere suo graves sua gratia diligit fecundare, biliier oblinetis, si quod foris dure sonat velut
quanto ccelum potius doriis facit amplioribus abun- testam vet paleam aestimaiis; et quod intus suave
dare?.Quodnimirum sicut pellem Iegitur extendisse,' et vitale est, ut nucleum, granum, similain affecta-
in quoillius agilem videlur obedieniiam oslendisse, lis. Deniquc meipsam, quae ad intelligenliarii vos in-
quia Virgo qusacoelo comparabilis, imo supraccelum " vito, et ignorantia caligare, et errare caligine non
commendabilis existimatur, in nullovelad modicum permiilo : sciatis videndi merilo recte Hierusalem
iraperantis beneplacilo relucintur. Ego quidem, ul appellari,Acuiconstat divina haec mysteria et sacra-
video, ln nianu Domini non sum pellis, qui vocanti menta cceleslia revelari. Quoectuii pariendi more
et jubenti durus invenior et rebellis, qui ad ejus de tenebris ignorantise vos educo, cuui studio et la-
voces ei monita non do aures patulas, sed obturo, bore ad lucera veritatis et scieniiae vos perduco,
et si forte audire contigerit, ne audilis obediam, cor ciim perfectioribus vivendi regulis affecluosa solli-
obduro. Sivero aliquoiies visilatus corde pcenitens ciludine vos informo, quid nisi mairis vice meis
emollilo, mandatis ohediens in eisdem perseveran- visceribus vel magis morihus vos conformo? Et
tiam reproniitto.icum jam me de corrigendis vel quidem uni ex vobis Sponsus dicil : < Ecce mater
meis vel ineorunr moribus inirouiiito, ecce ventus lua (Joan. xix). > Cnjus eslis filiae benefacientes,
irruit, tonat, tentat, destruit, et quse ceeperam in- non considerantes videlicet nigredinem meam al-
termitlo. Tentalorenim pessimus lnulla sibi jacula tentionequasi perspicua, cujus causa ulilis, et finis
coacervat, quibus inflictis animum vel lerret aspe- prope jam esl in janua, ne forle curiositate nimia prse-
rius, vel demulcet lenius et enerval : evictumque Q ] sens scandalum incurralis, si lantum id quod nigra
spiritum in jus proprium caro ducit, et ut lolus caro sura, justoamplius altendatis.Proinde ail: Nolite, etc.
liam, amor carnaliuin raeseducil. Quis igiturme rai- CAPUT XX.
serum de morlis hujuscorpore )ibernbil?(Rom.vii24.) Nolile me considerare quod nigra sum, quia deco-
Quis me ab isla carneforli spiritus gladio separabit, loravil me sol. Videte, ait, ne carnales oculos meis
ut earnem perimens el resignans besliis et volatilihus gravaminibtis inligaiis.ne vobis offendiculum gignat
Bahylonis, sola pellis inveniar, et exlendar ad im- quassalse adversitas voluntalis, ne ad meas rao-
licrium Salomonis? Quod si mihi vel cuilibet simili lestias veslra consideratio pueriliter obstupescal,
nonduin id muneris est concessum, cui sponsi tanquam non sit conveniens ut mea conversatio
thalamus et sanctuarium Dei adhuc videtur inac- tribulationibus amarescat. Habete, quseso, prout
cessam : nostram tamen virginem verus Salomori decet filias Hierusalem, inlellectum, et pensate
ea gralia non fraudavit, sed eam instar pellis ad hujus rei causam potius quam effeclum; quod vide-
omne snum libilum informavit. Delractam quippe a lur ab omnibus, volo a vobis quasi penitus non vl
caruis concupiscenlia et affeetu noxio pravitatis, deri, et quod lntet insipienlesj volo vos sapieniius
i.ianu inisericordiae in sublime extulit purilatis : el 130 iiUueri. Quod nigra sum, quod moesta sum,
£51 PHILIPPI DE HARVENG ABBATISBONJE SPEI 252
quod rae circumvolat nebula momenlanese lsesionis, .\. quod dictum est: Decoloravit me sol, pro eo polest
quod usque ad animam inlrant aquse, pertransit accipi, quod est (decolorabit) praeterilum scilicet
gladius passionis : ilie fecit verus Sol, ille ad hoc pro fuluro, quia qui fecit quae ftitura sunt, id in Vir-
suo consilio me adduxil, ille faciei meae hujusmodi gine facturus quidem erat, quod eum jam fecisse
fucnm vel nigredinem superduxit. llle Sol, quo virgo certior asseverat: quod enim de sua Virgo fa-
absente nox incumbit letrior et deformis, universa turum gloria jam praenoscit, eo docta quo plena
rerttm varielas invenitur decolor el informis : prac- spirilu non praenuntiat, non deposcit, sed complendi
senle vero, splendet ccelum, lerra gaudef, ejus su- secura, gaudet el astruit jam complelum, quodfides
perficies redditur multiformis, ipsa rerum faeies et spes obtinent, sola res submurmurat inexpletum.
formoso quodammodo fit conformis; ille, inquam, Nolite, ait, dignam consideratione meam nigredi-
Sol qui respeclu vultus sui cuncta reficit et decorat, nem arbilrari, tanquam vel praesens noceat, veldiu-
sua quadam absentia me ad modicum decolorat. Ab lius valeal demorari, quia < transivi, et ecce non
his enim qui me gravant districto judicio se ahsen- erat (Psal. xxxvi) , > nec est ejus vestigium inve-
tat, mihi vero sufferenti nondum ad osculum se proe- nire, et vobis jam non erit, si velitis, modo simili
senial, forte ut el in pejus illi proficiani mala ne- perlransire. Sol enim ille verus qui Juraen suum
" conlulit huic mundo, qui ad hoe nobis ortus est, ut
quiter inferendo, et econlra ego et melius, palienter
molestias sufferendo. Denique virgo prudens ad lit- suos eruat de profundo : fucum meum, sive nigre-
teram conservandae vel augendae avida speoiei, dinem, manu grata cilius abolebit, rugam et ma-
nonnunquam superponit vittam mullipliciler faciei, ciilam, dolorem et omnem lacrymam penitus remo-
at sub velamine pulchriludo proficiat concupita, et vebit. Imo, ut melius et longe certius loqui videar,
gratiae majoris appareat, cum medicinali operlorio jam removit, segrolantem animum optato remedio
Juerit enutrita. Et nimirum ainator illius (si lamen jnm refovit, quia sua jam gralia ad lantani certilu-
cjus probitas non sit lalium inexperta) non con- dinem rae promovit, ut leneam quasi faclum quod
emnit virginem cujus est facies cooperta, sciens fiendum in proximo mea inlelligeniia prsecognovit.
juia itnde ad horamejus decor superducto velamine Sicut autem eo vobis proposito, qui me suo bene-
enebrescil, inde sublato eo postmodum complaci- ficio consolatur, objectu meae nigredinis vestra
iius elucescit. Sic el ego nigra sum, cujusdam fuco digne consideralio non gravntur; sic expedit eos
velaminis obvoluta, et dum in carne vivo, nondum nosse qui sua malitia me perurgent, quod scilicet et
a molesiiis penitus absoluta, qnia meus :lle Sol qui iler eorum peribit, el ipsi juslorum in consilio non
in liiijus adhuc noctis gurguslio vult me esse, ab r resurgenl (Psal. \). Et quis recte sapiens penset vel
cjusdem injuriis prorsus liberam non vult esse. consideret gravi cura quidquid illi inferunt, po-
Locus enim el tempus in quorum adhuc raedio rae teslas quorum cito esl transiiura? et non riiagis
videlis, lege quadam insita non sunt pacis*plenarise tam ipsosquam illatas ab ipsis molestias parvipendat,
vel quielis, quam in eis nec ipse Sponsus meus cum in eis nihil firmum, nihil stabile deprehendal?
potestatis privilegio elegit obtinere, sed, ut vobis 131 CAPUT XXI.
nolum esl, pavere polius votuit et taedere (Jt/arc. Filii matris mew pugnaverunl conlra me, posue-
xiv). El qui mullis pressus incommodis, mortein ad runt me custodem in vineis : vineam meam non custo-
ullimum voluit susiiuere, me quoque hic posilam divi. Qui parcere debueranl, et ab aliorum injuriis
cisdem vult passionibus non carere, quas in ejus Virginem defensare, occursare manaiitibus, iinpu-
memoria et amore suffero patienier, certa quidem gnanlihus repugnare, pro illa dare animam, morle
eum, non soluin velle, sed et facere consequenter. sua sororem conservare, vice versa impetunt, gau-'
Qui enitn adhuc facicm ineam colore plenario non dent perseculionibus infesInre. Et affectu conqtias-
hoiiorat, dilatione sua, eam, ut videre videor, dee.o- sato, lege laesa, penilus fracto jure, quod teneri
loral; et qui me vult denigrari gravamine cilius insiiluit et inter bellttas jus naturae; mater liliam,
transituro, quod disponit fieri, hoc idem ipsum fa- D sororem filii persequi non verentur, moleslant, Ia-
cere non abjuro. Cum igilur in hoc gymnasio mea cerant, torquent, eviscerant, in nullo miserentitr.
patientin plenius agonizet, quacsone vos, filiae,horum Judaeam vel Synagogam matrem Virginis arbitror
consideratio scandalizet, nec aitendutis quidpatiar, exstitisse, quse secundum legem carnis, eahi cre-
neveslra inlirmilas sic offendal, sed quis mevelit ditur genuisse, quam malerna solliciludine usque
pati, cujus rei cognitio vos commendat. Necest di- ad annos provectaejuvenlutis sinu fovit tenero, le-
gnum scandali quidquid pafior propter ipsum, sed galibus imbuit insiituiis. Filii vero matris lam
major passio est carere passionibus praeler ipsum, carne quam moribus sunt Judaci, cieci caecorum
quia qui male ielix a flagello conceditur hic excludi, duees, plus malilia quam scientia Pharisaei, qui
dolet niiser in poslerum eleclorum nurnero non in- oblili fraterni feederis sororem gravius atUixerunl,
cludi. Sponsus aulem meus, qui et ipse in praesenti cum filium ejus crucl linguis polius vipereis, quam
suslinuit niger esse, tam mihi quam suis omnibus, clavis ferreis affixerunt. De quibus Amos propheta :
eamdem nigredinem vull inesse; qui, cum tempus < Non sunt, ail, recordati fcederis fratrum (Atnes
congruum veneril, aufcret hunc colorem, mcerorem i). > Fcederis quippe hujus quo sorori fratres de-
in gaudium, fucum transferet in candorem. Unde bent affectuosius, colligari', venenosa aegrotantes
233 COMMENT.IN CANTICA. — LIB. I. 234
perfidia iioiuerunl sanius recordari; sed tanquam A i contra Virginem debacchanlur, furiose lubicinant,
alieni a genere, longe positi a natura, uon sorori paiienliae moenibus
collUctantur; lurrim conslanlia»
exhibent, non denique homini sua jura. Et quis gravi ariete impelunt el oppugnanl, immotam qua-
sani capitis sane senliat de Judaea, quae mater est, tittnt, sed objectu graiiae non expugnanl. Et atten-
ntc diligit sicut fabulae perhibenl de Medea; cui dendum quod cum adversus Virginem tam
gentiles
malri filiorum nulla fuil dileclio, nulla cura, sed saeviant quam Judaei, ciim Pilalus
agat ct mililes,
accensa odio illos de medio morle susttilil imma- quod verbis expelunt Pharisaei : hic tamen ubi
lura? Ut Medea , sic Judaea. fnlsum illud reddere pugna spiritu prophetali, nuptiali cantico recense-
nilitur argumentum , quod natura conlexuit in tur, suos tantum Virgo commemorat, exterorum
amoris debili miinimenlum, quod venlilnl el affir- mentio non habelur. Filii, ait, matris mem. Utquid
roat non solum moderna loqiiacitas dispulantium hoc, nisi quia, sicul noslis, recto judicio plus mo-
ciericorum , sed eliam ab antiquo experta sagacitas lestat, qui cum deferre debuii, dehoneslat, qui (cum
cthnicorum. Si maler esl, inquiunt, et diligil. Quia in sinu ejus speranda fuerit requies ul amici), quem
vero Medea mater exstitit nec dilexit, naturam, ut fovere debuerat, tradit manibus inimici ? Nam cum
niunl, matris exuil potius quam neglexit, et cum inimicus maledicit, patientius 132 nialedictio sus-
cliam bellua erga fetus suos teneatur affectu natu- B 1 tinetur, cum in hostem ssevit hostis, vel argui,
rali, mater non esse convincitur, quae nec sensu vel dure argui non meretur; cum ignotus ignoto
mollitur bestiali. Caeterum Salomon cui Deus sa- larga benevolenlia non succurrit, sicut laudem non
pientiam contulit suarum sedium assistricem, hoc oblinet, sic ei multum vituperium non incurrit. Ve-
argumento matrem esse illam comprobat meretri- rum hbmo pacis, homo tinanimis, homo noius
eem, quse infantem propriura raenlienli muliercuhe (Psal. LIV)dicil injuslius ul delinquat, cum ainicus
maluit vivum dari, quam juxta verbum regis allato vel proximus adversum me durius appropinquat,
gladio dissecari. < Dixit, inquit, illa cujus filius vi- cum pro eo ut me diligeret, venenose delrahit et
vus erat, ad regem (commota quippe sunt viscera infestal, cum pro bonis mala, pro dileclione odium
ejus super filio suo): Obsecro, doinine, dale illi in- manifeslal: unde mihi ul sufferam, ut agere valeam
fantem vivum, et nolite interficere eum. Econtr3rio paiienter, et non magis conquerar insanire perfidum
illa dicebat : Nec mihi, nec tibi sit, sed dividatur. fraudulenier? Tacens ergo de' gentibus, de Judseis
Respondens rex, ail : Date huic infantem vivum, Virgo conquerilur, eorumque malitia in medium ad
et non occidatur; hsec est enim mater ejus (/// praesensdeducitur, qui, filii malris suse, tam grnviier
tieg. iu). > Et alibi scriplum esl: < Nerao carnem Virginem oflenderunt, cui pro defensione pugnam,
suam odio habuil (Ephes. iu). > Verum Judsea nec G impedimentum pro adjutorio rependerunt. Sed ut
Scripturae teslimoniis , nec nalurae imperiis diligit sciamus quia mala quae illi sludiosius perfecerunt,
obedire, sed adversus filiam duritia incredibili de- nobis longe positis disponenle Dei sapientia profe-
saevire; et excedens jura legum, furorem mentis cerunt; illorumque malignitas et illatum Virgini
pessimum dilatat et exercet, cujus seque filios re- delrimentum, nostra fuit ulilitas et graliae desidera-
spectus consideratior a malilia non coercel. Illi sunt bilis incremenlum, addit Virgo :
enim qui riiatri similes nec Deum liment, nec liomi- CAPUT XXII.
nem reverentur, qui obstinata malilia Deum esse ho- Posuerunl me cuslodemin vineis, vtneam meamnon
minem diffiienlur, nec putant ejus majeslali et pro- custodivi.Vinea potest recle quaevis anima nuncupari,
fundo consilio convenire, ut ad sufferendum noslras; quaruin alleri altera quadain videlur siniiliiudine
miserias velit el valeat devenire. Ipsi nimirum ma- comparari, quia sicut in multis, videlicel pampino,
trem Christi de Joseph asserunl concepisse, et necj botro, palrniie, constare vinea seu viiis invenitur, sic
virginem in couceplu, nec posl partum virginemi et niullis anima viribus aul virlulibus insignitiir. Non
permansisse ;, et quidquid vel de illius integritate, gtorieniur, inquil Virgo, filii malris mese, quod
vet de filii majestale venerabiliter prsedicatur, tan-. r. suam in me nequiliam expleveruut, quod in nie sae-
quam ficlum et frivolum eorum leslimoniis abdica- vientes auimam meam gravi amariludine repleverunt,
lur. Si virgo, aiunt, genuit, primum concubuit. quod non eam adversus eorum violenlias mea vigi-
Unde et ejus filium non de bono ut aiunl, opere,, lnntia custodivil, sed eam eorum gladius per-
sed de biasphemia persequuntur (Joan. x), ejusque> transivit. Unde enim mcam ipsius animani violen-
memoriam de super terram radere moliuntur: eo> lius abslulerunt, inde, nescienies quid facerenl, ad
scilicet quod inter ipsos qui puri sunt homines. j mullarum me cusfodiam transtulerunt; et cum vi-
ipse sibi atiqtiid plus assumal, et cum sit liouio, etl neae meae damnum gravius intulerunl, vobis, filiae
ipse Deum facere se praesumat. Ad nllimum in- Hierusalem, beneficium utile coniulerunt. Vinea*.
sianle malitia morti adjudicanl iiinocenlem, accu- quidem meae desiitulio vel defecius, vester procul
sanl lanquam legi et regi non digna reverentia de- dubio spiriliialium est profeciiis; el in eo quod ad
ferentem : arcenl vinculis, spulis illinunl, ingeruntt lenipus mihi, ut seslimant,- nocuerunt, vobis, ad
alapas, tradunt jtidici, judex milUi; clamor perso- quas transeo, custodem necessariain posuerunl.
nat insuavis; et eum crucifignni, isti linguis per- Possunt ct non incongrue signari nomine vinearum,
slrepenlibus, illi clavis. Et quid nisi h;ec omniaii noi) soltim aniiiirc sigillalirn, sed gregatim conveu.-
235 PHILIPPI DE HARVErtG ABBATIS BON.E SPEI 236
lus animarum, quia sicul niulii palmiies nomen A CAPDT XXIII.
ilt'\s obtinent el provenlum, sic Jiiullaesimul ani- Indica mihi quem diligit anima mea, ubi pascas,
mse gregem faciunl vel conventum, cui lorjuens ubi cubesin meridie, ne vayari ineipiam posl greges
.Oominus: f Nolile, aii, limere, pusillus grex (Luc. sodalium tuorum. Tu, ait, quem diligo non verbo,
xn). » Et Propheia : « Vineam de JEgyplo transtu- non lingua, non soio strepitu labiorum, sed cordeet
jisii (Psal. LXXIX).> El alibi: « Vinea Domini Sa- animo, et lolis viribus imernorum; ostende ubi
baolh. domus Israel esl (Isa. v). i Filii ergo matris pascas, ubi grata tibi refectiopraepareiur.ubicibum
qui praedictas Virgini molesiias inlulerunl, de sua invenias quo lua esuries saturetur. « Esurivi enim
pulsara vinea ad plures alias traiistulerunt, quia (Matih. xxv), » inquil. Scio quia pastor prudens
tjuae a fratribus et conlribulibus neqniler est despe- non in omnibus locis, non in cunctis pascuis demo-
cla, a muliis Ecclesise vineis vel conveniibus est ratur, sed prudehter investigat quse, in quibus uti-
suscepla. Vineam vero suain Virgo sua cnsiodia non lilas habeatur: abhorrensque et tronsieiis ea quaj
inunivit, quia ejus non moniiis, non exemplis ne- vitalemsuccum Koveritnon habere, in his pascil et
quam ille populus obedivil, sed gaudens voluntali reficit quse a viia non senserit abhorrere. Ei pul-
se propriae occulto sibi judicio derelictum, ceivice chre non de cibo, sed de loco lam sollieite percun-
obdurala illud Isaise incurrit malediclum: «Vaegenti B ctalur, quia forte salis novit quo ille pabulo dele-
peccatrici, populo gravi iniquitate, semini nequam, ctatur: cerium habens illius cibum esse inundiliam,
'liliis sceleraiis! > (Isa. i.) Quos forle et ideo lani juslitiam, veritalem, et caelera hujusmodi quae ve-
propheta quam Virgo, filios, et non filias, nomina- ram operanlur elficaciler sanctitalem. Veruin ubi
vit, quia nomine masculino perversam illorum forti- hsec sauctitas veraciter et firiniter habeaiur quis
tudinem designavit, qui polenles et fortes in ani- novit, nisi qui ab ipso qui docel hominem scien-
jnam Virginis vino ebrii damnaloruin , quorum tiam docealiir,. cuni. nescial honio quid sil in ho-
gaudenl ineritis , poenas sufferent et eorum : « Vse mine, nec digne de altero judicetur (I Cor. n);
qui potenles estis, inquit, ad bibendnm vinum, et cujus, etsi apparet facies, tamen conscientia noB
fortes ad miscendam ebiielalem (Isa. v). » El illud : videtur? Vult igilur Virgo exleriori hominum facie
« Fortes quoesierunt animam meam (Psal. LIII). » non seduci, sed in ipsum veritatis velnt cubiculum
Isti fories et poientes cum a sua ipsorum custodia introduci; et ad locum in quo Sponsus gaudet
Virginem repulcrunt, ad nostrarum vinearum pascuam et requiem invenire, ipsa uon pede inaie-
transire custodiam compulerunl; el quod illis pro- riali, sed spiritali oculo pervenire.Deniqueei Jose|;li
pinquioribus digne pro meritis est ablatum, nobis ad revisendos fralres suos in pascuis patris sollici»
remolioribus divini gralia muneris esl collatum. ludine destinalur, veniensque in Sichem ihvenio
Quanti hodie per universum orbeni convenlus gau- viro, ubi pascanl illi diligenlissime sciscitatur, non
dent hujus Virginis palrocinio se muniri, et eorum inlelligens puer majoribus oneri se futurum, el de
ecclesias grata ejus sollicitudine cusiodiri; qui, elsi inveniione optata non ut speraverat gavisurum.
perditoruni maliliam liliorum, prout dignum esl, « Fratres Aieos, ait, qusero, indica mihi ubi pascanl.
exsecranlur, sibi tamen eam fuisse ulilem et nec.es- Dixilque ei vir : Recesserunt de loco islo; audivi
sariam gralulantur? Ut aulem de aliis taceam, fra- autem cos dicenles : Eamus in Dothaim. Perrexit
tres, nunquid non iste conventus Vester in honore ergo Joseph post fratres suos, et invenit eos in Do-
hujus Virginis congregaiur, et inejus nomine locus tbaim (Gen. xxxvn). > Recle fratres invidos Joseph
, iste et ecclesia dedicatur; gaudetisquc illius custo- in Dothaim legitur invenisse, ad quem locuiu nou
dia et patrocinio speciali custodem amplectentes forluitu perhibenlur, sed ex proposito devenisse,
affectu quodam et leneriludine spiritali? Quis ve- scienles forte non tam illic se vitalem pascuam in-
strum, cum ejus recolit memoriam, vel cum ejusi venturos, quam voluiilatem nequam et decrctum
eliam nomen audit, devotione non adgaudet, de- sceleris expleluros. Dolhaim inierpretalur pabulum
voto obsequio non applaudit, speraris ejus filium j) viride eorum, vel su/ficiensclefeclio. Pabulum viride
placabilem et propilium invenire-, si matrem polue- eoruin, id esl invidorum , ipsa invidia esl quam
rit digna revcrentia praevenire? Felix cuhpa, pugnai gustant, quarn ruminant, qvite in eorum mentibus
uiilis, perversitas fructuosa, qua in nostram Virgi- invalescii, qua; sapore peslifero interiiis eorum
nem ssevit fraternilas odiosa, qua, reliclis ssevien- faucibus inilulcescit: quoe pede censorio non cal-
libus, ad nos transit bcnedictio graiiosa, qua Virgo> catur, cita prjeniiemia non marcescit, sed rancore
fralres abdical, domesiicos reprobat, suosodit; no- indefesso_ usque ad stimmam sceleris viridescit.
. slras ponit vites in ordine, sepit maceria, putat,, Nihil quippe gralius perfidis quaui melioribus invi-
fodit; et(ut concludam brevi) omni diligentia nos> dere, derogare absenlibus, prxsenlibus nonnunquam
custodit. Vcruiniamen, quia in his quoque vineis5 adgaudere; vullu simulalorio (cum nocendi lacul-
possunt nonnunquam 1J$3 inveniri qui prsesumuntt tas non suppetit) arridere, cum nocendi tempus
suis malis moribuseasdem vineas demoliri; conver- effulserit, toxicatum jaculum inlorquere. Sicut ergo
su virgo ad Sponsum vull a beo qui sinl ejus plenius; apud Osce Ephraim. pascil venlum, cum , quod
edoceri, ul ab illis caveut, quos noverit in suoruml . sperat, inaniter venire desiderat ad eventum Iflsee
/Ua:ero non liaberi. Ait ilaque : Jndica miiii, elc. xn); sic invidus quisquc io Dothuim venisse non
237 COMMENT.IN CANTICA. — LIB I 258
incongrue memoratur, cum livoris toxico tanquam \ non veretur, in quo forles corrcnmt, Saul el Jona-
viridipabulo deleclatur. Sed quia Dothaim inler- than suis legibus mors addicit, super quem non ros,
Jjrelatur etiam sufficiensdefectio, unde nequam ille non pluvia veniunl, sicutDavid conquerens nialedi-
tendit malitisevehemenlius ad effectum, inde reus cil. Scio ilem quia cainpus Sennaar tuse pascusenon
sceleris ampliorem conscientise corruit in defectmn; offerlur (Gen. xi), in rjuo regnante superbia libi
ct idsolum quod inferre amat alteri detrimentum, reverenlia non defertur, in quo diversitate lingua,-
invidia laboranti plane sufQcit ad tormentum. Quod rum feritur prsesumplio multiludinis imperitae, divi-
quidam ethnicus puichre insinuans (66*):' sisque ab invicem turris, non consummatur magni-
Invidia, inquit, Sicuti non invenere tyranni tudinis infinitse. Campum quoqueMageddo noti libi
Tormenlum majus. ad pascendum existimo complacere (U Paral. m), .
Quem vero constat livorem venenosum in animo in quo Josiam jusiuin ad mortem sagiltarii percus-
sustinere, quo nullum Siculi tormentum gravius sere : de quojuslilia qusejamspe viclorise lsetaba--
invenere; is profecto convincitur a quielo mentis lur, versa vi.:e prselii prorsus mortua reporlatnr.
slatu deficere, et defectus hujusmodi ad suam defi- Sed nuuqnid vallem Tophel tuse pascuse congruam
cienlis mortem sufficere. Qui enim invidet, sibi ma- elegisti (IV Reg. xxm), quam situ aincenissiinani,
gis quara proximo nocere comperitur, etquod tentat " lurpem sacrilegio cognovisti; in qua lilii Israel
inferre alteri, sufferre primilus invenitur : el ipsius Deo non tibi, sed Moloch superstitione misera defe-
invidia quse plerumque ab altero non sentitur, rebant, eique cseco ritu per ignem filios et (ilias
ipsum, a quoprocedit, ut vestimentum tinea, de- transferebant?Non libi vallis hujus, quse nec .losiie
molilur. Fralres igitur Joseph qui, ut legislis, in placet, amoenitas, cujus ritum pesiiferum ejusdeni
Dolhaim sunt invenii, id est, defeclu quodam in- regis tulit sagacilas, dum quos ad sacrilegium in^
leslino et invidia jani prsevenli, videnles Joseph et vitabat ipsa loci facies et amcenissima pulchriludo,
mutuo prseloqnentes occurrunt venienti, non salu- ossa sparsa morluorum. et ingesta cadaverum re-
•tem, non osculum, sed offerentes odium nescienli. pulit turpitudo. Quia ergo in hujusmodi montibus,
« Ecce, inquiunt, somniator venit, venite, occida- campis, vallibus tu non pascis, rogo ut doceas, et
mus eum (Gen. xxxvn). » Locus riequam, locus diligentius indices ubi pascis; si forte alios monles,
exsecrabilis et nefandus, locus omnium judicio cahipos, valles habere p.rsediceris, in quorum gre-
(qui tamen sane sapiunl) detestandus; locus, non mio pascens vel accubans delecteris.
.refectio, sed digne defectio nominandus, ubi perit Novit quidem Virgo in Scripturis montes alios
charilas, fraternilas deficit, livor praevalet exsecran- „ commendari, in quibus non perire quisquam legilur,
dus. Quia ergo in Dothaim et aliis hujusmodi locis sed salyari, quos ipse Sponsus dUigens et affeclu
multi pascere cognoscuntur, quos quicunque secuti visitansamicali, sibi dignos efficit, et idoneos pa-
fuerint poena.qualibet feriuntnr; Virgc sollicita non scuaespeciali. Joel propheta : «In monle, inquit, Sion
de mullorum lalitudine generali, quserit quo 134 erilsalvalio (Joel. n).» El David :n Elegit monlem
Sponsus pascat loco et solitudine speciali. Novit Sion quem dilexil (Psal. LXXVII) ; > el itern : « Mons
enim locum ejus non a pluribus possideri, novit in Sion civilas Regis magni (Psal. XLVII);»el illud :
ejus pascua plures dominos non haberi; novit ilem « Diligit Dpminus portas Sion (Psal. LXXX.VI). » Quid
nou omnem pascuam Sponsi esse, et ideo quse sit autem mirum si mons isle, quem affeclu benevolo
ejus diligenlius cupit nosse. Dominus amplexatur, eidem amplesanti gratum of-
CAPUT XXIV. ferre pabulum asseratur, ul in eo quem diligit, di-
lndica mild ubi pascas, ubi cubes. Scio, ait, quia lector pascere non negetur, cui prorsus refectio,
non pascis in secreio calami, in locis humenlibus nisi ubi ejus esl dilectio, non habetur? ldeo forlc
lua iiundilia non quiescit, in quibus ille Behemolh Joannes : « Vidi, ait, supra monlem Sion Agnum
> Sianlem vero ad quid, nisi
gralasibi requie deliiescit (Job XL); in quibus fovet stantem (Apoc. xiv).
et prcmovet suas nefarias praviiates, et paslu pesti- JJ ad pascendum? Stal enim agnus, dum pascit; duui
fero ptavas in effeclum provehil volunlates. )n his vero quiescit, cubat. Virgo aulem non de altero
quiden. non complacet animae tuse, non est tibi vo- lantum, sed deutroquesollicita, locus quoeritubi Sponsus
luntas h eis, sicut Isaix vaticinio veraciter asseris pascat, et ubi cubet; tanquam alius sit pas-
de Judaeis: qui voluntali lusc, tuo beneplacito non cendi, alius nihilominus quiescendi. Sponsus
a tuo refectorio, a lua longius facie sunt quippe Agnus est. De quo enim alibi Joannes dici"
subjecti,
enim ubi necdum eligis « Qui habet sponsam sponsus est (Joan. m),» de
projeeti.Quomodo pascis,
Dei (Joan. i). >Sponsus
liabitare, ubi cogenle angustia non diligis largius ' eodem dixit : « Ecce Agnus
non illo quem
ainbulare, ubi appelitus pascendi objecta quadam itaque vel Agnus in monle pascit,
vel quem
ainariiudire referilur, dum semen nequam, dum caliginosum nominat Isaias (Cap. xiu),
domus exasjerans invenilur? Certa sum quia mons magnum el in planum deduci coram Zorobabel asse-
vi-
Gelboe luse jratus pascuse non habetur, in quo Saul rit Zacharias (Cap. iv)|; sed in monte Sion, qui
ha-
adversarius David (/ Reg. xxxr), inire prselium sionis merilo commendatur, qui ex re nomen

(66 ") Horal, ad Loltium.


239 PHILIPPI DE HARVENGABBATlSBON.-ESPEI UO
bens, objeclis prope positis, remola longius spccu- A proximus commendat et allollii, ipse se proprio
latur. De quo monte Isaias prophetans : < Emitte, jurlicio decolorat. « Cum omnia, inquit, bona fece-
inquit, Agnum, Domine, depelra deserti ad montem ritis ; dicite, qnia servi inuliles sumus (Luc. xvn). »
filiseSion (Isa. xvi). > Denique per Ezechielem Do- El illud : c Si nosmelipsos dijudicaremus, non uti-
rninus promitlil: « Ecceego, inquiens, pascam oves que judicaremur (/ Cor. n). > li) li VJamodi monti-
meai (Ezech. xxxiv),» et ubi pascat determinans : bus, campis, vallibus Spousus pascit, quia vilse
« In montibus, ait, Israel pascam eas (ibid.). > Israel subliniitas, sequalilas morum, humilitas judicii,
videns Deum inlerpretatur. Bonos igitur el uberes grala Sponsi refectio est ; quam ut prudens opifex
dixerim monles illos, quibus Deum concediiur in- in suis ipse fidelibusoperaiur, dum in eis ad effe-
lueri, quorum pascuam inveniiur honns Paslor suis ctum voluntates suas perducerc gralulaiur. « Meus
ovibus pnlliceri, quia sancli qui virlutibus prseemi- cibus est, inquit, ut faciam voluntatem ejus qui misit
nenl, merilis atlolluiitur, qui in coeliscouversanies me (Joan. iv). »
contemplandi lumine perfunduntur : ipsi profectp CAPLT XXV.
Dei beneplaciium, Dei desiderium, Dei reficiunt vo- Indica mihi ubi patcas, tibi cubesin meridie. Qtiae-
luntatem, ipsi mandalo ejus multiplici obedienlise sito ubi Sponsus pascat, addil Sponsa quaerere ubi
spiritalis oflerunt ubertatem. < Sanctis, ait, qui in B eiiam ille cubel in meridie; pastorum consuetudi-
lerra sunt ejus, mirificavitomnes voluntates meas in nem tangens, qui cum pascuse operam dederint
cis (Psal. xv). > Mirificavit, inquit, id est pavit, fovit, prima parle diei, meridie deciinant et accubant
perduxit miiabililer ad effectum, utomnia qusecun- gratia requiei. Quia ergo vulpes foveas, nidos cceii
que voluifaceremin eis,essenlqueinagna etmirabilia volucres haberedignoscuntur (Luc. ix), in quos ple-
npera eorum exquisiia in oniiies voluntales meas(Ps<j/. rique miseri coeca fronte, pede erroneo devolvun-
r,x). Denique135'n Evangelio discipuli : « Quovis, tur.: vult Virgo nosse cerlius quo eligat Filiushomi-
inqiiiunt,eamusetparemusiibiulmanducespascha?> nis declinare, et ubi caput suum velit quietis gratia
(Marc. xiv.) Et ille : « Dominus, inquit, domus reclinare. Admonet quippe tempus, eum scstuet
demonslrabit vobis coenaculum grande siraium, illic inundus et ardeat, cum sole acriore meridianus
parate (ibid.). » Quod coenaculum dicil, altum estet axis incandeat, tit declinet in parlem Pastor provi-
eminens; quod grande, lalum et suiliciens; quod dus et quiescat, et ad ipsum fugiens grcx pusillus
slralum, pulchrum et alliciens. Ccenaculum in quo remisse delilescat. Sol sestual, seslus cadit super
Sponsi refectio esl, dignitalis altiludine commen- animos iniquorum, cum in ipsos confluit congeries
datnr, quia Coelum cceli Domino, terra filiis homi- _ iniqua vitiorum : cum avarilia, cum libido, cum eis
num assignalur (Psal. cxm); et ut magis sufficiat, ambilio dominatur, cum ardore lalium interna
grandi spalio dilatatur, quia jlle sella breviore et eorum faciesdenigratur. In hocergo meridie cnjus
avaro tripode non Isetalur ; et ut semper illum alli- asium ferre non sustinet ille mundus, ille Sanctus
ciat, lapetibus operosis, et floribus odoriferis ster- ad quem nihil immundnm aliinet, quo declinat, ubi
nitur et aptalur, quia immunda, inhonesla, lurpia pausat, ubi gratum habet cubiculum invenire, ipse
ille pulcher prae liliis hominum aspernatur. Pascit ego, si possel fieri, non lam scientia quam expe-
quoque-Sponsus el in campo, illo nimirum campo, rienlia vellem scire. Ciim enim in bonis vel naiurse
qui evulsis rudcrum molibus complanaiur, qui ex- vcl gratise superbia nos extollit, cum inflammal iri
siirpans spinas et tribulos, amcena superficie venu- tenax, lorquel invidia, libido nos emollil; cum grs-
slatur; terso gelu slerili verna temperie fecundatur, vis est oratio, divina lectio fasiiditur, ctnn serno
vireniibus herbis ridet, florum multimodo colore prsedicanlis, aure clausa instar aspidis, non audittr :
varialur. Quorum primus et praecipuus ait : « Ego limendum est ne hoc sestu ct intemperie gravstus
flos campi (Canl, 11). » Dives est campus ille, nec iinporluna, pastor ille nos deserens sub umbra
prselereundus silentio negligentcr; super cujus fugiat opportuna. Sole gravi et arido mundas in
faciem videt Ezechiel ossa mulla (Ezecli. xxxvn), D maligno posilus scsluabal, el ardore merUiano
siccaque vehementer, quse anditu ineffabili verbum jEgyptus vel jEthiopia laborabat, ciiin incorruptse
Domini perceperunt, et nervos, carnes, cuteni jun- Virgini sanctus ille Spirilus obumbravit, el in ea
ctura mirabiii receperunt, tandemque a quatuor DeoDeiFiliogralum umbraculum praeparavit(Lue.i).
ventis veniente spiritu revixerunt. Deniquein Evan- Idem ardor vel intemperies dure satis incubuerat
gelio (Luc. vi) deseendens Sponsus de monte, stelit Pharisneis, et habena laxiore diffusafueral biJudseis,
in loco campeslri, in qun quia resplendebat sanandi cum eos Christus deserens, ad paucos apos.olos de-
virlus, graliae pleniludo ; confluxit ad eum undique clinavit, et eos ut gallina sub alarum suanm umbra
copiosa plebiiim mullitudo, quam altendens Pastor et tegmine congregavit. Cum auiem usqie ad cru-
bonus audire sollicitam et sanari, larga manu reficit cem Judsei et gentiles in eum meridie desaevirent,
verbo vitse, pabulo salutari. Pascit etiam Sponsus et alii lingua, manu alii, ferventis irae veneniini
in vallibus, quas frumento David asserit abunda- effutirent, ipse non lam pede quam sffectu, plus
re (Psal. LXIV),et in valle Josaphat, quse humilitatis animo quam oculo deserens quos despexit, vidit
videtur gralia coruscare, dum quanto quisque ma- siantes juxta crucem Matrem et discpulum quem
gtius est, in omnibus se ininoral, et quem digne dilexil (Joan. xix). El 136 c,lm accefisset aceluin,
2!I COMMENT.IN CANTICA. — LIB. I. 242
quo gustato magis quam bibilo mysierium sic im- A in mortem voluntarius animam suam darel"; et quos
plevit, super istos, quibus Spirilus obumbrabat, eo tenebat sinu, a morte moriens defensaret. Post re-
gralins qtio suavius requievit; etsole foris sestuan- surreclionem vero suam cum eisdem apparensViisci-
te, cujus eum rabies implevit, inclinato ad istos pulisinsufflavit (Joan.xx), etllatu serenissimo ligan-
capite, tradens spirilum, obdormivit. Sic meridiem di et solvendi pontificium assignavit, cum paulo post
jam non ferens, et sestus Cancri rabidos vel Leonis, linguis igneis Spiritus vehemens imfiammavit (Aci.
liora sexla consummans agonem vel mysterium n), et adversus mundi minas, preces, pretia, infle-
Passionis, declinavit et amavit umbram Spiritus, xibiliter roboravit, vicem mortis quam pro eis ille
serenum accubitum monumenli, cui Japis appositus primus voluil sustinere, ipsi non avarilise funibus
nibil obstitit resurgenli. <Accubuit enimulleo(Cen. obvoluli, sed largitate jtrodiga reddidere. In quibus
XLIX). > Quem profecto, quandiu voluit, tenere et qiiorum similibuscubare Sponsum non immerito
potuit monumenlnm, sed expleta volunlate objectu debet credi, apud quos nihil invenit quo ejus re-
lapidis non detentum; imo ad surgendum mane quies possit laedi : in quibus viget devotio, fervet
divina eum virtus robuslum reddidit ut leonem, et devoiius disciplina, non carainus fumigat, sedtola
a-que ad reddendum meridie saevienlibus talionem. prorsus ardet amoris officina. Quia enim Sponsus,
Nec indigrium arbitror si et in vobis eumdem Spon- " IIt prsedictum est, amari desiderat, amor autem
sum cubare existimemus, si eum invenire et in nobis ignis est, quos amore conspicit accendi et ardere,
aliquanlulam reqniem prsedicemus : cum et ei deser- in his lanquam in lectulo, quielis gratia vult ja-
vire, et eum delinire nostra ejus dono gratiae sit cere. El hoc propler non nisi meridie cubare perlii-
voluntas, licet volenlibus nondum penitus libera sit belur, cum sol coelo vicinior a lerra longius re-
facullas. Quod si nos ipsi vel forte quilibel alii judi- movetur, cum solito fervenlior emiltit radios pu-
cent non satis convenire, ut id nobis ascribamus, riores, cum majori terret incendio campos setheris
ad quod quique majores vix valenl pervenire: largiores. El forsitan mane pascil, cura molesta
limendum esl ne econtra jtisto amplius diflidamus, caligo noclium jam recedit, cum surgentis ad opera
el diflidenlia degeneri aeqtie periculum incurramus. 1 sol necessarius antecedit;cumejusdem rota volubilis
Inler utruraque ergo non Dedalus, sed Pater spiri- equis laboranlibus sursum lendit, et loco stare ne-
tuuni doceal nos volare; iter regat incognitum, sciens, sibi proficisci, et proficere non inleudit. Per
ilinerandi graliam velit dare, ne luto et fsecibus cujus moram temporis sol diei prsebel nlile nutri-
immergamur, duin tenemus lerrse inslar carnalium mentum, quo folus et proniotus dies sensim accipit
propiora, vel ne a gloria deprimamur, dum ad for- p incrementum, donec ad cceli medium feslinans el
mam lehari slulte invadimus alliora. Cubat quippe perveniens sol figalur, ubi gradu aliior jam vel
Sponsiis innobis, si eum diligere comprobamur, si stare vel descendere compellatur. Sic nimirum cum
in ejus obsequium diligenti studio praeparamur : si vobis, fratres, sedentibus in lenebris Sol gralise lu-
quidquid obslrepit et oflendil, scopa vel rasorio cem attulit maliitinam, errore noctis posilo fesli-
tergere fesiinamus, si secretum cordis nostri amoris naslis apprehendere disciplinam; et quo plenitisille
gratia, dileclionis floribus adornamus. Nihil enim vobis expandit radios clariores, eo gralius laboratis
ille gralius, nihil oplat avidius quam amari, cum et profectus sumitis ampliores. Dum igitur vigiliis,
scilicet eum veraciter compleclimur amore singulari, jejunio, sudore, et algore corpus contrarium ca-
<um quidquid mundiis offert, ut purgamenla ionge sligatis, dum devoli et humiles veslram patientiam
ahjiciinus propter ipsum, cum in mundo vel in nobis ohedienlise funibus alligatis; et intuilu mandatorum
nihil diligimus prseter ipsum. Denique Joannes voluntatem propriam relegatis, dum operari cibum
(Cap. xui) in ejusdem Sponsi peclore se recumbere qui non perit, sed qui permanet, laboratis, et in-
perhibebal, quia eum recumbenlem ille prae cseteris defesso sludio vestrarum labores manuum mandu-
diligebal : nec alius, sicut nostis, ibidem recumbere caiis : profecto apud vos Sponsus pascit vobiscum
perhibetur, nisi is quem diligere frequenli Jesus n 137 etlaborat, sicul devote arnaloret acquisilor
lcstimonio non lacelur. Et recle hon Jesus in sinu sapientiae quidem orat : « Da mihi, ait, sapientiam
Joannis, sed Joannes in sinu Jesu legilur accubasse, ul mecum sit, et mecum laboret (Sap. ix). > In
quia non iilum nos priores, sed ille prior creditur pascendo quippe vilalisquidem fructusest, sed pro-
nos amasse : et ubi veraciter quis intelligil se amari, cul dubio cum labore, labor est aliquanlulus fruclu
ibi gaudet recumbere, suavique recubitu delectari. tolerabilis gratiore : et ob hoc, cum invitat justus
Chrislus quippc ante passionem suam infirmum esse secum patientiam ad laborem, non tam ipsum quam
Joannem sicut et caetcros intellexit, seque minus ipsius fruclum diligil meliorem. Proinde Virgo non
sufficienter diligi a discipulo quem dilexit, quia per solum ubi Sponsus pascat, sed etiam ubi cubet sol-
id temporis neque Joannes, neque Petrus mortem licitius oplat scire, ul ad ejus gratiorem slatum
pro illo aul voluit aut poluit suslinere, quod ante valeat pervenire, quia, etsi nobis, dum pascit, non
acceptum post resurrectionem illius Spiritum, isto- mediocrem dat profeclum, tamen dum cubat et
ruin nullus meruil oblinere. Caeterum Christus sic quiescit, gralius et securius provehit ad perfectuui.
inventus est eos diligere quos elegit, ipsumque dili- Cuni igitur corpore castigalo, sopilo murmure pas-
gcntem sua crga eos chariias sic coegif, ul pro eis sionum cum non prorsus dcposilo, sed ad horaiu
243 PHILIPPl DE HARVENGABBATIS BONiE SPEI 24-4
sepostto labore temporalium actionum; serenat vos ,A quia labor fingilur in praecepto (Psal. KCIII). In
imerius oratio, devotio, auditse ruminalio leclionis, ccelis verocubal Sponsus, ubidiesnon orilurlumine
et a terra suspensos rapit velut in sublime divinae subobscuro, sed velut in meridie sol profeclu ruti-
gralia visionis, cum (Wcet raptim et ad modicum) latjam maturo, cujus splendor calidus, et calor
videmini angelicis spiritibus interesse, etutcunque a-qtie splendidus nil habent imperfecti, sed immo-
gloriam Domini speculantes cum Petrodicilis : « Bo- bili axe velut quodam solslitio stant perfecti. In die
iium est nos hic esse (Matth. xvn); » cum amore ergo dies,' lux in luce, in sole sol cubat suaviter
ialium velut igne suaviler sestualis, etSol sole luci- el quiescil, quia juslus in regno Palris sui sicutsol
-iior vos perftindit suae radio claritatis ; tunc nimi- iucidus resplendescil (Matth. xm); etsol justitise
rum in vobis Sponsus pascit, etamica requie dele- Sponsus in eo cubiculum sibi et quietem accipit eo
ctatur, tali gaudet meridie, die dies, lumen lumine gratam, quo non anguslam spatio, incursu molesliie
gratuialur. Nam sicul hostis nequam,, auctor mali, iion lurbatam. Proinde sollicita Virgosibi non imme-
princeps perditse Babylonis, profundas noctis lene- rito posiulat indicari ubi pascat, ubi cubet is quem
bras et Irigus diligil aquilonis, sic Sponsus qui Deus diligil aniore singulari, ut cum fuerit indicatum, illo
esl, lux indeficiens, ardens ignis, gralam sui prae- secure sequatur laetabunda, ne (si clausum fuerit)
senliam longe faciens a dissimilibus et indignis, in 1B post greges sodalium feralur vagabunda,
his cubat et repausat, quos divini amoris face ignea CAPUT XXVI.
senlituri, quosin excessum raptos, meridiana luce Ne vagari incipiam post greges sodalium tuoruni.
lucere conspicit, non comburi. Qui oblili praeseiilium Sodalis Chrisli est, qui ejus nomine vult censeri,
solis cceleslibus sunt intenti, aiirora vel sole matu- qui se dicit ejus esse, qui fidem ejus eligit profiteri;
tino et inchoanlium operibus non conlenti, sed ad qui verbum ejus annunlial, qui viam prsedicat ve-'
perfectum diem et ferventem meridiem sunt evecti, rilalis; qui se Chrislo sociat, vel re, vet imagine
UIIIIScum Deospiriius, solocarnis adhuc contubcrnio sanctilatis. Quia vero multi sunt qui re non gaudent
non perfecti. Felix qui oblitus prseleritorum, in an- 138vcra,sed imagine colorantur.quiquod astruunt
teriora meruit sic exlendi, temperiem faslidiens verbo aul facie, affeclu el opere delestantur; eos
matutinam meridiano proveclu et fervore nimio sic Virgonongregem,sedgreges potius voluitappellare,
accendi ; sponsum lenere sinu, affeclu, velul bra- sciens quia convenientius nomen jtistis altribuilur
chio circumplecti, soli oculos infigere, ei ad hujus singulare. Unde infra in Cantico: « tapilli tui sicut
carnis cadavera non deflecti. Felix, inquam, si la- caprarum, denles lui sicut grex ovium (Cani. vi), >
men non hujus beneficii timet casum, si hujus tam Et in Evangelio : «Nolitetimere, pusillus grex (Luc.
caloris quam splendoris non vergit meridies ad oc- xn). » Greges ergo sodalitim falsa est credentium
casum; si caronon retrahit, et adhuc infirmior lex mulliludo, in quibusspecies pietatis, sed* nulla vir-
nalurae. quae nondum ferrepolest felicilatisgloriam lus, nulia est operum forliludo, in quibus religionis
permansurse. Ergo felix illa dies cujus meridies non Cbristianse paret ostenlatio, Scriplurae sonat non-
occumbit, in luce cujus ignea semper Sponsus per- nunquam praedicatio vel doclrina , sed vita non
manet etrecumbil: ad quam quisquis pervenerit, recle sapit, non morum salis redolet disciplina. Qui
in ea gradu slabiii perseverat, et invento ejus bono plerumque infirinorum Isedunt conscientias et sedu-
nil melius, nil jucundius asseverat. In qua sancti cunt, et a justitiae semita declinantes in erroris lati-
angeli tam Palris, quam Filiisemper faciem intuen- tudinem introducunt, et vel apertis colloquiis vel
tur, et ab ejus intuitu aliense sanclorum animse non occultis consiliis vel exemplis deterioribus mores
habenlur, quse a mundo nequam, et a carnis erga- bonos corrumpunl, eisque arcttim religionis iler vel
stulojam erepise, in ejusdera cum angelis qnietum auferunt penilus, vel saltem ad modicum inierrum-
Sponsi cubiculum sunl receptae.lllic plenior et per- punl. Post hujusmodi seductores Virgo prtideniis-
Jectior meridies invenitur, ubi dies non declinat, et sima non vull ferri, sed discernere sapienler, qui,
incumbenle vespera non finilur; el non nisi dies j) quibus debeant anleferri, ne si pro Stephano Nico-
-
una non proficiens non deficiens dilucescit, cujus laum, Judam accipial pro Joanne. eorum similis
non fuscalur splendor.calor splendidus noii lepescit. habeatur, vel dupto filia sit gehennse. Quod nialum
Proindc hujusmodi meridieminliac vita nullus plene instinclu malignorum spiriluum fieri Virgo novit,
accipit, sed prseguslat, illic piene satiatur, ubi mora quosde sedeccelestium longe fecil iniquitas et re-
cuin brevior non anguslat, ubi erga Deum amor movil, dumdivinam excelientiam oculo salis humili
omnium conlinuus et assiduus inardescit, el ipse non viderunt, sed inaccessam similitudinem alie-
qui amatur gratanter cubal in omnibus etquiescit. ctantes.de ccelo inslar fulguris ceciderunt. yui
In terrisitaquepascit, in eo duntaxat cui juslitiam scienles nunquam se illo unde cecideranl reditu-.
fert accepto, infundit gratiee largitatem, cujtis bonis ros, sed de luto factos homines operanle gratia et
operibus tanquam herbis el .floribus suam reficit meritis ascensuros; corrupti amalilia, dolore miro
voluntatem , cujus acceplat mores, videre diligit; invident et lorquentur, et summo nisu noCent eis,
sequilatem, cujus gaudel merilis, virlules amplecli- quibus hanc dari gratiam intuenlur; quia ergo eis
ttir, accipit sanclilatem, cui rlies malulinus et solI est indefessus animus invidendi, eisque mille artes,
lumine radial imperfecto, dum laborat et proficil, juxla quemdam ethnicum, sunt noccndi, tam tiocte
245 COMMENT.IN CANTICA. — LIB. II. 246
media quam die medio relia sua tendunt, et vel sa- A transfigural. Cnjtis opere miser iste nequaquatn
gitta in lenebris, vel incursif meridiano incaulos el cxistimatseillusum.sed quodam velutsolismeridiani
miseros comprehendunl (Psal. xc). Sagitta volans radio se perfusum, in quo solam siiperficiem lan-
in lenebris, quae ferit graviter dum nescilur, oc- quam florem conspicuum dum atlendit, fructum
eolla est suggestio, qua nosteranimusdelinitur, cum sperat cerliorem, riec in radice vilinm deprehendil.
oppanso quodam velamine, aut nullam, aut venia- Seduclus ergo isto, poslgreges sodalium jam vaga-
lem se prnmittit, et parvo lanquam vulnere ad cor tur, dum quasi bene operans, malignortim arte spi-
miserum virus mortiferum inlromittit. Incursus riltium defraudalur, quos sodales Christi et socios
vero meridianus aperta esl malignitas impugnantis, quodammodo comperitur, dum Christo placere se
cum effundit tolas vires vehemensimpudenlia ma- existimat, el placere istis niliiloniimisinveniiur.Posl
lignanlis, cnm a tlirono palienlise, ohedientiae, con- cujusmodi sodales non*vtilt Virgo prmientior eva-
tinentise graviler nos deponit, vel forte resistenti- gari, non eorum meridiana boni specie defraudari,
bus, damna.pericula, martyria mihatur evidenlius sed eorum astutias oculo deprehendere perspicaci,
etapponil. Quod si forlequemvis malignus invenerit et Christum invenirein luce propria et meridienon
spirittis forliorem, ut non minas ejus terribiles, non fallaci. Volo, inquit, lucein luam invenire veracem,
ejus limeal impelum acriorem, ponit minas, tacel utiletn, et serenaih, ne errore decepta, post lucem
pericula, nihil ingerit violenler, sed ad quamdam cursilem alienam, nc cadens Lucifer sibi falso as-
se convertil religionis speciera fraudulenter : sen- sumal simililudinem Michaelis, ne se mihi offerat
tiens quippe nonnullis, vigilias, oraliones, abslinen- Satanas in forma et specie Gabrielis. Volo, ait, me-
tiam, jejunium, laborem mannum complacere non ridiano incursu el daemonio non seduci , eoruai
resislit, sed insistit, elhorlalur in eis primum for- blaudiliisel simulalione deceptoria non abdtici, qui
lius pennanere; et ne in his praeveuiri possint, ab se luos sodales mentiuniur, qui nomine laelames
alterulro sollicilius praecavere, deinde lempore atigelorum.angelica beatitudine lionfrttunttir. 139
debito non conteutos modum regulariler posilum Ne igitur prsedicla lux istorttm el dies mihi subdole
non tenere. Dum igitur quilibet spirilu fervens, blaadialur, ostende in quo vel homine vel angelo
caeteris non inferior essetentat, etadmissumequum li&iigrata requies haheatur, quse apud temelipsum
desiderii freno moderaminis non retenlat, dum so- titvinsolum in die, sed in meridie rutilal et flamme-
leinnes vigilias prsevenit, ut oret devolius vel sua- scit, dum perfecla, nec mane inchoata, nec cnrsu
' vius
aliquid ruminel de Scripturis, dumjejunal, et dcfluo vesperascil.
abstinet, ne quasi ventrem oneret escis citius trans- n Ilactenus Sponsa Virgode ipso etad ipsum, quem
iltiris, dum adhuc vigens corpore labori manuum tenerius diligit, est Jocula, suumque amorem et de-
debito plus intendit, dum ad haec vel lioriiin similia siderium sermone conlinuo
prosecuta : niiuc assu-
habenis laxioribus se extemfit: occurrunt hinc inde itiit silentium,
Ioqui tamen penilus non omiuens,
flatus glorise, laudis amor, acstimatio praesumpliva, - sed audiendi gratia paululum inlermitiens. Et nos
contemptus aliorum, temerarium judicium, repre- ilaque hoc in Ioco assumpto paulisper silenlio quie-
hensio durior el nociva. Damnans quippe cseieros scamus, et priino huic tandem libro lerminiim im-
quos lanquam tepidos lenere modum conspicil la- ponamus, quia el iste prolixilali suae poslulat cal-
xiorem, se ferventem fortius, jam cunctis reputat cem poni, et noslra infirmilas laborem inchoaium,
meliorem ; et quo ad majora inconsiderantius inar- vel ad modicum jam sepoui. Ad id vero disseren-
descil, eo laesus vento superbise arel nequius, lur- dum, quod dignalus est Sponsus Virgini respon-
pius inanescit. Nam quem fervor agit prsecipitem, dere, si dies illuxeril, curabo quiescenlem calaraum
vanilas excipit subinducta, ejusque conscientiam
retorquere; si sanclus ille Spiriius dignanler acces-
fallit quaedamspecies introducta, quaebonum simu- serit in sileiuio me docere,
quod eidem complaceat
lans luce falsa, liiijus retundil oculos et obscurat, me loqui polius quam silere.
illo sublilius operanle qui se in lucis angelum

LIBER SECUNDUS.

CAPUT PRIMUM. b Et profecto Virginem, quae ubi Sponsus cubet tam


Si ignoras le, o pulcherrima inter mulieres, egre- sollicite vull doceri, monet primo ut seipsam non
ilere, et abi post vestigia gregum. Post multa verba negligat sludiosius inlueri, ut ad sua se convertens,
Virginis quibus sui seslus animi demonslravil, qui- suam pulchritudinem non ignoret, ne forte ignora-
bus dari sibi oplatum osculuro, indicari Sponsi cu- lam silu vel negligentia decoloret. Non enim salig
biculum poslulavit : non duritia, non conlemplus, cattie ad acqiiirendum csetera se accendit.qui prius
nltra deniqtie sera silenlii lenet Sponsum, sed audi- acqnisila dignse considerationis oculo non attendit,
lis diligenler iilius volis el precibus dat Ve|Donsum. et opes coiicupitas labore temerario coacervat; qtJ
247 PHILIPPI DE HARVENG ABBATIS BONJE SPEI 24S
pridem rcposilas diligenli solliciludine non obser- A , gratiam jam adepta, virgo manens, Dei maler mi-
vat. Poela describenle, venalor errat non modicum rabiliter es effecia, dttm quod restal non invenis,
et delinquit, qui fugientia captat, capta respuens nec adhtic pervenis ad oplatum, atiende diligentius
derelinquit; et propheta Aggseus arguendum eum quid tibi jam meo munere sit collatum. Nam cum
iiihilominus demonslravit, qtii mercedes congrega- avida fuiurorum nondum ea prsevales adipisci, si
tas in perlusum sacculum collocavit (Agg. i). acceplae jam gratisecuras humililer reminisci, per-
Proinde Sponsus Virginem ad considerandam suam ceptio prsesentium fideiv. luam solidius confinnabit,
ipsius pulchriludinem primo mitlit, eamque obli- et confirmala fides futtira lam suavius quam secu--
vioni dare praeterita non permittit: hoc ipsum ei rius exspectabit. Si vero poslponis et ignoras quse
memorans, qtiod cam commonet memorare ul illa jam velut praesenlialiter experiris, et dum captas
facilius possit aurem monitis inclinare. 0 pulchra, inexperta, experlorum negligens inveniris : Egre-
inquit, inler mulieres. Quod illa Virgo quam sibi ab dere, qtiod qitidem non consulens, non imperans libi
selerno in inatrem Dei Filius praeelegit, in qua tem- dico, sed iiiinasincutieiis, fuluri praiscius haec prsc-
pore congruo sumens carnem memhris conlractiori- dico. Egredere, ihquil, lioc esl, egredieris, et a
bus se coegit, de qua nasci voluit sepe carnis novo secrelo mereberis resilire, a sanctuario longe fies
genere non abrtipta, cujiis factus est filius ante B ' in qttod postulas inlroire, ab ipso quod libi vis
partum et post parlum castilaie peniltis incorru- ostendi' gralo ctibiculo repelleris, et videberis
pla : qttod illa, iiiquam, Virgo inter cseleras, hoc egredi,cuin non ingredi perniitteris. Sic nimirum
est prae cseleris mulieribus fuerit speciosa, exislimo deleri de libro vivenlium perliibentur, qui cum ju-
(lignuin credi, nec est fides hujtismodi vitiosa. Neque slis in selerno ascribi codice non merenlur; et ser-
«nim est credibile ul Deus, Dei Filius, matrem ele- mone usitato, nobis asserimus haec auferri, quae
geril fuscam, luscam, struma nolabilem vel gibbo- sperala vel opiala tandem nobis novimus non con-
sam : et non inagis vtiltu niveo, colore roseo, gra- ferri. Ilaque et Virgo se foras egredi conqueretur,
lis oculis, pleno corpore speciosam, ut quae ad ofll- cutn ignoranliemcritorepulsam ab introilupatielur,
cium dignius prae' caeteris mulieribus esl electa , c.um oblita suse pulchriludiiiis, turpis el decolor
csset non soluin quavis lurpitudine non infecta : apparebit, cum ex recordatioue prsesentitim cer-
sed et specie corporali cunclis pulchrior et per- lam fulurorum fiduciam non habebil. Si auiem pi-
fecta. Quamvis quod pulchra inter mulieres dici- guus Spiritus etarrhas, Virgo, memoriler considera-
tur, non tam congruat gralise.vulius, corporis ve- veris te habere, quas nullus electorum eo prorsus
nustati, quam perfectis moribuset admirandse illius modo meruit obtinere; scies profecto quia quidquid
sancliiati, quse teste angelogratia plena , quod de digne poslulas, non auferiur,necfraudalur sestuanlis
allera nusquam muliere perhibeltir, sola solius juslum desiderium, sed differtur. Quae enini lol et
Christi maler fieri promerelur. Cujtismodi pulchri- lantasupra omnes inulieres accepisti, quaesine Palre
tudincm atlenilens angelus : « Benedicla.tu, inquit, Filium operante sancto Spiritu concepisti ,quse juxla
in mulieribus (Luc. i). > Ipsa quippe in mulieribus Gabrielem apud Deum miram et ineffabilem graiiam
hoc est inter mulieres, est benedicla, quibus Evae invenisti, dum conceplum sine coitu, sine gemitu
merilo maledictio durior est inflicta, cui primo peperisli, quid libi deinceps jure existimas abuegari,
delinqiienti lege misera conformanliir, et peccatis si tamen lempus venerit quo id fuerildignum dari?
obnoxiae malerna similitudinc deronnantur. Inler Qui ergo tanta conlulit, ab eodem quod reliqtitim
quas miseras et deformes htiic Virgiui pulchriludo estexspecta, et si, ut plerumque videlur, aniino
amplior est concessa, quse malediclum velus et le- cupieiiti moram feceril, reexspecta ; et ne forle gra-
gerri hseredilariam supergressa, obumbranie Spiritu vet dilalio, quid jam acceperis recordare, el ac-
omnem a se scstum malilisc, peccati niacularn longe ceptorum memoria, ad fidem el patientiam confor-
fecit, et innocentise meriiis, ineulis f ulchriludiiie lare. Nain in co quod jam teue», omnem mu-
cunclis muheribus se prxfecit. Ad augmeuium vero rj lierum pulchritudinem excessisti, et pulchra mentis
pulchritudinis integritale corporis laetabtinda, novo facie omnes Evae filias prsecessisti, quod si cogno-
el inexperto cunctis genere fil fecunda; et partu veris, el dignas egeris gratias largitori, suspirans
inenarrabili nalum protulit virgo lalem, ul non an- ad reliqua, non dabis murmur indebiluni dilalori.
te, iion postea genuerit potissitnum altera vel Ad hoc quippe differt., ul dilalum dcsiderium fcr-
seqnalem. Proinde lanla et tam incomparabilis cel- venlius et conslantius ingemiscat, non ul quassata
situdo, quid nisi hujus Virgiuis mira est et cminens fide per impalienliam defetiscat, ul dilalionis lem-
pulchritudo, qua non solum a caeteris mulieribusi pore pulchram faciem excolas amplius et decores;
, non praevenla, sed ipsa inler omnes longe pulchrior non oblivionis pulvere et ignorantia degeneri negli-
el excellentior est inventa ? Ad quod considerandumi genlius decolores. Si ergo ignoras le, egredere a
Sponsus eara revocat 140 el reducit, eamque adI ccetu meo, a sinu meo, a me, a denique ipsius
oplatum cubicuium nondum plenius inlroducit, ut; facie quem aniasti : Et abi posl vesligia gregum,
seipsam primo sciat quanta scilicel gratia decore- quos paulo antea formidasli. Egredere, inquit, et
tur, unde, quo perveneril humililate memori recor- abi. Egressus enim quis a sancluario quod de-
detur. Tu, ail, quce majorem cunclis mulieribus» buerat introire, proficiens in pejus, jam slare non
249 COMMENT.IN CANTICA. — LIB. II. 250
concediltir, sed abire; e.t quia non seipsum, non A dulcia lenere diligenti responsionis principio sic
inonenlis consilium timuit oblivisci, longease, et .minalur; cum certura sit posl prscdiclum osculuiti
a monente longius cogilur proficisci. Abit autem ab eo illam non sic egredi vel abire, et proinde
post vestigia gregum, qui praeviam eorum sequilur osculanti vel amanti non tain gravia, non superflua
pravilatem, qui errorum et sectarum amatores, fidei convenire. Elsi enim cuivis animae vel eliam Ecele-
nesciutit unitatem, vel qui more vivenles bestiali, sise polesl conveuieniius assignari, cui delinquenti
eos alliciunt et decipiunt qui sequuntur, et suis pra- frequenlius Christus utile judical nunc. promiltere,
vis moribus quos praeceduni, graviter persequuntur. nunc minari : hujus tamen specialiter constantior
CAPUT II. esse creditur pulchriludo, in qua Deus humanalur,
Et pasce hwaos uios juxta labernacula pastorum. divinitalis corporaliter habitat pleniludo. Dignuin
Cnm egressus quisque abierit, obscuralum jam igitur exislimo paulo attentiiis nos videre, quoiuodo
babens intellectum, haedos pascere perhibetur, dum Virgini, amatoria prseloqucnli Sponstts arhel paria
allecius pravos perducit ad effeclum, dum nientis respondere; et cujus preces, vota, indefessum desi-
inconstaniiam, nioium petitlanliam , immundiliam derium jam praesensil, landes laudibus referens ab
corporalem fovet et provehit, et vitam duceredi- ejus desiderio non dissensit.
ligit animalem. Agnos forte pascit, qui miserentis B CAPUT III.
graliae spiritu conforlatus, actus habet innoctios, Si ignoras le, o pulchra inter mulieres, egredere et
mundos et simplices cogitalus, qtiorum summus abi post vesiigia gregum. Nolens Sponsus gradatim
iile pastor fructum approbat, diligil et candorem , ad profectus Virginem promovere, docet eam quo-
elad pascendum cos, suum commonel dilectorem : modo merealur proficiendi gratiam obtinere, vide-
< Si diligis me, inquit, pasce agnos meos (Joan. licel, si, quse tam obtinuil, apud se, velut in abscon
xxi). > Hoedosvero pascil, qui mentecorrupia, se- dilo sic reponat, ut eis manum piceaiu vel ad modi-
ducto spiritu , perdila voluntate agit raala, gaudet cum hostis subdolus non apponat. Apponit cniin
malitia, gravatur sequilale; et ea prosequilur quse plerumque laclum noxium bonis potioribus majuris
judex juslus ponijudicat a sinislris (Mallh. xxv), gratiae sanclitatis, ciim superfundit eis cladcm, ne-
iit in eis dure desaeviatullor angclus cura minislris. quam caliginosse nebulam vanitalis, cura vel flatu
Ciijusmodi hsedos non in labernaculis paslorum gravi superbise menlem donis praeditam obruit et
pascere perhibelur, a quorura conlubernio propria obdural, vel saltem aura levi lenerae faciei pulchri-
nrgeiiie malitia prohibetur, quem illorum vita non tudinem subobscurat< Difficilequippe cuivis est Vir-
allicit, non deleclant opera, sed offendunl, nec giiii donis polioribus sese prseditain inlueri, et SIK
imiiari diligit quod illi doctrina et moribus prae- ^1 perbae vanilatis vel non quati ariete, vel flatu quan-
osiendunl. Et quia non versari paslorum in laber- lumvis modico non moveri : egregiam forma, vullu
naculis inveuilur, in quibus exsullaiionis et laudabilem se seulire, et laudanti frequentius flexo
salitlis pariter vox audilur : prope saltem re- nunquam animo consentire. Unde necesse cst, ut
manet, nec longius pascua sunt inventa , dum quse superbia non vult tangi, sibi speculum nou ap-
141 Christi nomen tenet, baplisina non aliud, coin- ponat, ne cura pulchram se viderit, forte caeieris se
niunia sacramenla. Abhorrens itaque virlutem, pie- praeponal : imo ul nec ad modicum blando consen-
tatis specie glorialur, el non lenens rem. fidei sa- tial deceptori, ignolam sibi facicm casto lanluni co-
cramenlo visibiiiter obumbratur; et ob hoc non gnoscendam praebeat amatori. Amalor itaque castus
inliis, sed juxta pastorum tabemacula pascere nie- non nisi sibi volens Virginem complacere, ipsam
moratur, qtiia, elsi foris sit quodammodo, rei tamen proprise faciei vtilt notiiiam non habere, vult ut
sua species vicinalur. Paslores sunt perfecii quili- Virgo se nesciat, suam pulchritudinem non miretur,
bet, qui fidem reclam non tam noniine quam operi- ne admirans sive laudans, in se magis' quam in
bus exsequuntur, qui regenerationis lavacro semel Domino glorielur. Felix ille angelus haberetur, si
loti, devotis ssepe lacrymis abluuntttr, qui Ecclesise j) quodammodo se uesciret, cum in deljciis paradisi
sacramenta devote suam celebrant ad salulem, dum splendore Luciferum praevenirel ; felix, inquam, si
eorum non lam forinsecus formam oblinent, quam non de his quaeacceperat superbirel, et a Deoconditus,
virlulem. In quibus tabernaculis suas in directum Deo paria non senliret. Longe satitis, longe felicius,
corrigunt pravitates, divino beneplacilo subjiciunt Abraham se nescivit, cum divinum colloqtiium, sc
proprias voluntaies; el discrelo moderamine regunt quasi nesciens, requisivit, cum oblilus quod magnus
sicul opera, sic affeclus et per dies sing.ulos am- merilis, vita clarior haberelur, prudenli consilio se
pliores transeunt ad pr.ofcctus. In bis aulem non nou nisi pulverem esse el cinerem falerelur. < Lo-
versanlur, sed eis aliquatenus appropinquant, qui quar, inquil, ad Dominum meum, cum sim pulvis
deslruunt fidem operibus, cum sacramenta fidei non et cinis (Gen. xvm). > Felix etiain rex David,' qui
reliriquant, qui virtutem non habentes, exteriori quoniam legis litteram quam didicerai non vult
ejus titulo decoranlur; et quos bonos viderint non scire, vilipendens propriam, in Domini polenliam
re, sed nomine pastores imitantur. Sed forlasse meretur introire, et suam non constiluens, Dei justi-
nonnullis durum videbitur el austcrum, quod Spon- tise cervice subdita famulalur, ct oblitus suoruui,
sus Mairem Virgiuem sic affatur, quod praeloqitenti eorum ^solummodo quai smit Domini memoratur.
25! PHILIPPI DE HARVENGABBATIS BONJE SPEI 252
< Quoniam non cognovi, ait, lilteraturam, introibo Ai ferretur. Ad hoc quippe et propter hoc censebant
in potentias Domini; Domine, memorabor justitiae hominem factum esse, hoc inler hominem et pecu-
tuae solius (Psal. LXX).I Econtra miser ille Nabu- dem naturaliter interesse : quod lerrenis pecus
chodonosor qui sui a se noliliam non amovil, qui licenter inhiat, homo ad cceleslia jubetur aspirare,
divilem, praepotentem, variis successibus praedilum quod etiam os liomini sublime dalum (68; videtur
se cognovit, qui sese imperantem, qtiam eum per iudicare. Ilujus rei vult Apollo prudenler homineiu
quem reges iinperant, plus atteridit, et se magnura reminisci, scire unde venieus, quo debeat rationis
inluens, auctorem suse magniludinis parvipendit. merilo proficisci : suum infra posterius, velut somno
< Nonne hsec est, inquit, Babylon magna, quam dedilum oblivisci; ad id quod est anterius agilitate
sedificavi in rohore forlitudinis meae, et in gloria virium expergisci. Quia vero plures a tramite decli-
deeoris mei? » (Dan. IV.)Qiiod si quis objecerit quia naiil ei exorbitant rationis, qui more belluino im-
nonnulli inveniunlur praeclara sua opera revolvisse, merguntur lerrenae Sordibus actionis, qui deliclis
in quo lameri Scriptura non judieat eos repreheusi- gravibus inanus implicant et involvuiit, pedcs inji-
biles exstitisse : allendal tempus, causam 142 dis- citinl voluutariis, ab objectis criniinibus non absol-
cernat, quibus id iieri cornperilur : el scfnl quando, vunt, quorum vix aliquis qui vivat secundum lionii-
ct quare id tam licilum quam necessariura invenitur. IB neni inveniiur, imo juxia philosophiini suem vel
Cum enim sentil quis ad patiendum vel faciendum asinum vivcre comperilur; ideo vates clauial, silcre
mala gravius se compelli, si ab his prudenti consi- tripodem non permittit, sonat oraculum, docirinam
lio lanquam pedes a laqtteo vult evelli , potest, imo ccnsoria vox'emiltil : M:ignus Apollo tonat, et
et debet, bona quse jam oblinuit amabiliter recen- emisso fulgtire vull limeri, vull equum et niuluni,
sere, ut memoria melioruin mala possil imminentia suem et asinum ab errore el ignoiauiia deterreri;
removere. Inde est quod Joh cum mullo inalorum vult meliores quosque ad honestain scientiam coni-
pondere, siratil et numero qualeretur, et ulDeo tau- nioiicri, suosque audiiores ad intelligendam rationis
dem malediceret uxoris instanlia moneretur : bona excelleutiain promoveri. < Scito, ait, le ipsum,
quaejani acceperal revocat ad memoriam el revol- Jiomo. > Cujus sciileiiliic Paulus non inscius cum ad
vii, et bonorum inemorem, malorum congeries im- paliendum gravia cogeretur, cum iiifirmiiaii et
paticntiae maculis non involvit. < Cor viduae, inqtiit, scandalo Corinthiorum tenere compaliens ureretur,
consolatus sum, et jtistilia indultis stini : et vcslivi ne pliis justo aliena sarcina gravaretur, vel foite
me sicut vestimento. Oculus fui caeco, et pes ul gravalis audiri dignior videreiur : recurrii ad
ciam)& ; pater eram panperum. Cumque sederem scieiiiiain, scire se hoininem profiletur, qui nou
quasi rex circumslante excrcitu, eram tamen tnoe- C carni desetviai.sedqui coslo iuseri glorielur. < Scio,
rentium consolalor (Job xxix). Nunc aulem deri- inquil, lioniiueiii iu Clnislo raptuni usque ad ler-
dent ine juniores tempore (Job. xxx). > Et supra : lium cceltim; et scio hujusiuodi hoiiiinem, sive in
< Si bona jsuscepimus de manu Domini, quare mala corpore, sive exlra corptts, nescio, Deus scil, quo-
non sustineamits? » (Job. n.) Bona sua vir bonus niain rapius esl in paradisiim, et audivil arcaua
digna premi silcnlio non putavit, cum eum circum- verba, quse non licel honiiiii loqui (// Cor. xn). >
quaque tanla inalorum multiplicitas anguslavil, ul Et Adjunxit': < Pro liujusmodi gluriabur (ibid.). >
bonorum suavis recordalio levem reddeVetpressuroe VitlelisPaulum scirese hoininem ad cceluiu teriiinn
sarcinam incumbcntis, ut longe post admonuii sublimari, paradisum invisere, et pro taiita giatia
Scriptura cujusdam Sapicntis : « In die, iuqtiit, uia- glo.riari?Ad lioc videlicel, ne pseudoaposlolis Corin-
lorum nc immemor sis bonorum (Eccli. xi). > Ad thii plus deferrent, ejusque docirinaj et ineritis do-
hoc valcl, ut exislinio , dictmn illud, quod littcrse elores subdolos anieferienl. Alioquin si haec, vel
gentilium lam favorabiliter exlulerunl, el ul dignum huic similis eausa vel necessitas non fuisset, qnau
memoria scriplum ad posleros Iransluleruiit, qttod viriiin sapienteni ad lianc velut iusjpieiiliam co-
nonnulli asserunt unum e septem Graeciaesapienti- p egisset, profecto illud de Evangelio suis diciiim
bus protulfsse, aiii potius asseverant Apollinem coapostolis ineininisset, el digiium meuioria lam in
eleganti oraculo respondisse: < Scito, inquil, le seruione quara conscieiilia lcnuisset : < Cum omnia
, ipstim, homo. > Quia sapieutes saeculi ex aniuia ra- boua fecerilis , dicile, quia servi inuliles sumus
tionali el corpore conslare hominem cognoscebanl, (Luc. xvn). > ln quo dicto dalur intelligi quia non
quorum alterum cum diis, alterum commune haberes omnia bona quivis facere coniprobaiur, si non islud
cum belluis asserebanl, qtiorum eral doclrina sanior, dicere bonis cseteris apponalur : el bonorum conge»
rationem corpori piaeferebaiH,quo Judicio belluisi riem digna satis superficie non colorat, qui eain
detrahentes, diis (ut erat conveniemius) deferebant. vanilatis vilandae gi-atia non ignoral. Ul igilur pcr-
Volebant itaqtie ul homo ralionc praevia regereiur,, fecie sanciam et humilein noveritis Sponsam esse,
et caro bestialis rationali spiritui subderetur; ctL hanc in ea Sponsns docet igiioranliam essc, quse
evecto spiritu, hqmode inler bestiasauferretur; elsi i duni feslinal ad reliqua quae nondum dal filius, sed
iiouloco, vel (67) ineriio in deoruiiiconsortiuni.trans piomillit, ea qtiaejain obtinei, gloriuuli memoriae

(67) Pro saitem. (68) Ovid. i Melainorph.


S55 COMMENT.IN CANTICA.— LIB. II. £54
noH eommitlil. &i ignoras, inqitit, le, o pulchra. A exemplo ad raultam sanctitatem proficere non ne-
Quod eii+in dicil Si, non dtibitativa , sed aflir- gentur, tamen dum mortali viia vivunt et carnis
naaiiva coujunctio est; sicut ille poeta : < Dii, si qua ergastulo detinenlur, juxta Sponsi cousilium servos
est pietas ccelo. » Dicit itaque Sponsus : Siignoras inulilcs se falenlur, cl suam justiliam ignorantes,
te, o pnlchra, quod quidem diflicile est, sed la- peccata sua voce humili confilentur (Luc. xvn).
inen 143 'virum est, Egredere. Egredere autem, Quorum utitis : < Si dixcriimis, ail, quia peccalum
iinde et quo, nisi a- contemplatione tua ad opus non habemus, nos ipsos seducimus, el vcritas in
luum? Egrederea consideratione pulchritudinis ttiae nobis non est (I Joan. i). > El alitts : < lu mullis,
ad informandum pulchriiudinem aliorum, lui quasi inquil, offendimus omnes (Jac. m). > Quos itaque
negligens, eslo sollicita pltirimorum : informa disei- reddil agnos candor conscieniia;, innocenlise pul-
pulos, aposlolos doce, qu35'de me perfeciius cogno- chritudo, morum simplicitas, meritoruiu eminens
visli: Joanni condescende, quem ul filium mater sanctiludo : eosdem hsedos facit peccali conlessio
suscepisli. Egredere, inquam, et abi post vestigia cum limore, dum adhiic nescit homo utrum odio di-
gregum. Qui gregibus prrcsident, post eorum vesti- gnus sil an amore. Proinde cum justi quilibel appel-
gia gradiunlur, eorum sollicitudinem habere prae lanlur agni,et eorum laudes innocenlia promerelur,
oculis cognoscunlur ; ne quis errel, ne quis Iassus B quse digna commendari nisi Chrisli munere non
resideat, oculos vigiles circumducunt, adgaudent habelur : < Meos > dicit, sictil Petro longe postea
saniori, infirmum quemque reporlant in humeris designavit, cum ei diligenti curani diligenlium assi-
vel reducunt, Esl igitur insigne potestati.s gregibus gnavit. < Simon Joaunis, diligis me? pasce agnos
praesidere, et Virgini prsesidenli apostoii monentur meos (Joan. xxi). > Cum aulern eos peccali merilo
assidere, uleis Virgo imperet, el ut mater omnium hsedorum nominevult censeri.quos Jacobusel Joan-
curam gerat, et illi malrem audiant, sicut Evange- nes sihe peccalo asserunl non haberi, dicit < tuos»
lium asseverat. < Mulier, inquil, ecce filius luus ut Virgini curain illorum iiigeral ampliorem qua
(Joan. xix); > ad disciptilum aulem : < Ecce mater eisdem curandis invigilet, et ad siaiiun Virgo
lua (ibid.). > Cura enim Joannis cura matri Virgini provebat melioreni. Sicul Moysi difltim esl: < Dc-
delegatur, aliorum sollicitudo non ab ea, ul existimo, scende, peccavit populus luus (Exod. xxxu). > Vei
relegalur, sed quod cerli causa mystefii uni specia- quia sicul agni evangelico testimonio dextram sor-
liusassigiialur,omnibus gerieraliteressenecessarium liunlur, sic hsedi ad siuisiram Sponslconstitui co-
designalur. Nec enim solus Joannes Mariam susci- giioscunlur (Matth. xxv); per luedos non incoiigrue
pit, susceptam veneralur, nec solum Joannem Virgo r, omncs aclus Virginis vull signari, quidquid scilicet
affeclu devolse solliciludinis amplexalur, sed omnes u iu hac viiaVirgo temporaliter jtibeltir operari. Ca-
diIigens,omnibus sludet ulilem se praebere, doctriua sligalio eniin sui, aliorum sollicitudo, prsedicatio ve!
prsecipuam, iiniiabilem omnibtis exhibere. < Omnes, doclriua, sudores et algores vig.lia;, jejiiiiiiiin, disci-
inqnil, erant unaniiniier perseveranles in oratione plina, dona quidem Cliristi suni, sed atl sinistram
ctnn Maria matre Jesu (Act. i). » Post eoruih itaque ejus videntur perlinere, qtiia gradu non lixa siahili,
Virgo abire vestigia commonetur, ulprocessus ipso- citofinein merenluroblinere. Atlamen si pascantur,
ruiii diligenti oculo perscrutetur, quid agant, quo faciuntet proventum, non sicul apud Osee: < Suiltcs
leiulaii!, qua Iranseant sollicilius invesiiget, dignum Ephraim pascit venlum (Ose. xn),» sed juxla pasto-
laude promoveat, devium quonue non praetereat sed ruin labernacula pascere Sponsa ctirei, id esi, ut
casiiget. Gregessunl aposloli et qui eis fideet operi- praeceptis Scriplurarum etearuni auctorihus.se cou-
btis aggreganlur, qui evangelicis imbuti sacramentis figuret. Pastores sunt Abraham, Isaac, et Jacob,
ab errore iguorajitium segreganlur, qui veiieranles Moyses et David, patriarchse et prophetae, qtioiuui
Virginem el ejns credcntes auditui,adaeternam pas- nomiulli ad litleram inveniuntur in pascendis gregi,-
cuam suspirantes, qttoemundi sunt, habeut conieinp- bus laboiasse, omnes in regendis et corrigendis
tui. QuibtisperEzechielcmdicitur: <Vosaiitemgreges } moribus mullo sollicitius vigilasse. El 144 f°rle
niei, dicil Dominus (Ezech. xxxiv).» Quos ideo fbrte ideo hujusmodi paslores inlabernaculiseligunthabi-
pliiraliiiuiheru greges voluilappellare.qiiiajussi apo- tare, quia de virlute in virlutem docent el diligunt
stoli verbumEvangeliicredituris gentibiisprsedicare: feslinare; et eis praesens quidquam uon suflicit ma-
divisiabinvicemducente Spiriludiversas mundi par- jorem tendentibus ad profeclum, donec evacuato
tes elegcrunl, in quibus mullos greges et conventtis quod ex parle est, tandem venerint ad perfectum.
hominum, multas ecclesias pradicandi sludio colle- Juxla quorum tabernacula, secundum quoruin do-
gerunt. Qui,etsi loco, leinpore, virlulum merito sunt clrinam et exemplum, acltis suos regere el dirigcre
diversi, lamendiiin adfidem catholicam et doctrinam Virgopraecipitur.utsequalurregulamScripturarum,
cvangelicam veniunt universi, mulli greges in unum, quam sciendam et lencndam proposuit longa retro
in unam Ecclesiam plurimse rediguntur : omnes- series prophctarum. Elsi enim eosdem auctores
queindivisosacrainenlofideielbapiismatisuniuntur. Virgo mater speciali quadam gratia jam praecedit,
CAPUT IV. lenipore tamen eam illorura auctorilas antecedit,
Et pasce haidos tuos juxla labernacula pastorum. nec est injurium si ad eorum formam et doctrinam
Hsedosvocat aposlolos, qtii eum verba Virginis et commendabilem invitelur , ul vidilicet seqtiatur
255 PIIILIPPl DE HARVENGABBATISBON^ SPEl 2SS
exemplo, quos praecellere meriiis jam videtur. Unde A beneficio diluenlis. Exstinctls autem hoslibus, mco
autem hoc Virgini ut praevaleat facere quod mone- le servitio liberius assignatam, levi jugo et suavi,
tur, ut se ignorans exeat, ct abiens haedos pascere cervice voluntaria mancipatam: potens eques, auriga
gralulciur, ostemlil Sponsus ei, ut in solo Domino doctus per mediiim maris duco, ethinc inde remotis
glnrietur, et suse nescia faciei, solam illius faciem fluctibiis ad lerram viventium solidam te perduco.
admireiur. Ideo addit: Equilatui meo. elc. Stal a dexlris el sinislris aquarum imminens alli-
ludo, quas in modtiii)macerise fixas tenet invisibilis
CAPUT V-
foftitudo, obstupescunt et mirantur novoet insuelo
Equitatui meo in curribus Pharaonis assimilavi te, genere se leneri, quadrigae dari viam, et undas
amicamea. Amicam dicil, cujus animus auditui peni- labiles non titneri. Sic enim versans et conversans
tus concordat, cujtis conVersalio a mandatis nec ad intermedium peccatorum, hinc gentiura slultiiiam,
modiciim jam discordat, qiiae sic agere et peragere illincatlendensscandala Judoeorum(ICor. i);exeorum
siudel omnia quse mandantur, ul eum diligens qui malitia non ctilpam libicontrahis, non]ieccatum,'non
mandavit, ab ipso diligi merealur. Sicul in Evange- frangeris opprobriis, non iler deseris prsemonslra-
lio scriplum esl: < Yos amici mei estis, si feceritis tum. Nec solum capul tuum non premit vel opprimit
quae praecipio vobis (Joan. xv). » Porro hanc, ut B undaecongeries imminentis, sed nec rivus prseteriens
amica fieret, assimilavit equitatui suo in curribus pedesattaminalincedenlis, imo pede sicco, puro ve-
Pbaraonis. Alludit rei geslse, historiam tangit, quae stigio, munda vila, viam prscteris liujus mundi, nullo
deseribit filios Isnael profunda maris sicco vesligio vitiorum allactu lacessila. Tanto aulem donata mu-
prseierisse : ctirrus vero Pharaonis et omnempror- nerequomodo non amica, ciijtts in mundo tam im-
sus illius exercitum interisse. In quo autem huic muiidoconversalio tam pudica, qtiaeaniiiiimeicustos,
populo Virgo maier similis habeatur, congruum est secreti conscia spirilalis, vera inater facta es, tori
videre ; videtur enim hujusmodi simililudo dignam nesciamaritalis? Quod vero in concipiendo, torurh
satis convenientiam non habere, praeserlim cum in non noverit marilalem, imo exlunc et deinceps
illo lrai>silti non invenialur equos populus Israel attactus venereus 145 non laeserit animum virgi-
hahuisse. et nori fueril equilalus, cui conslal equos nalera.verbis sequenlibus Sponsus videturiniimare,
et equites defuisse. De Pharaone qnippe scriptum quibus illius pudiciliam evidenlius voluil commen-
esl: < Equuin et ascensorem projecit in mare darc.
(Exod. xv), >et infra : < Currus Pharaouis et exer- CAPUT VI.
ciluni ejus projecil in mare (ibid.). > Transeunlibus p Puichrm sunt genm lum sictit turturis. In genis
vero filiis lsrael, equorum vei curruum nulla fit constal Virginis pulchriludinem amplius apparere,
nienlio, minasque Pliaraonis non evadunt lali prse- in quibus invenilur color niveus subrubere; imo
sidio, ne quod sola Dei manus mirabiliter voluit candor el rubor sibi ad invicem videmur -invidere,
operari.dignumquisquamexislimetequisvelcurribus dum quisque velut certal genarum solus superficieui
assignari. Denique mare, etsi fprte naVigio, tamen obtinere. Vel, si magis placet, imo quia placet, cum
equo aut rota volubili non transitur ; in transilu toti faciei candor largo munere se infundil, et rubor
autem illo, sicut non navigium, si<;nec veliiculum se in genis aspersione lenui superfundil: arrident
populus expcrilur, sed divisis fiuctibus, et hinc alterutrum, et lit quaeuam colorum societas amicalis
inde stantibus, instar muri, pedesicco transeunl, dum ex nivali roseus, et ex roseo gratior lil nivalis.
iEgyptiorum ullra irapetus non sensuri. Non itaque Gcnseilaque decore Virginis commendabili eoloran-
ob aliud recte dicitur equitalus, nisi quia Deus ei lur, qttae non confusa sed diffusa in eis gratia de-
spirilaliler insidebat, subjectoque populo rector mi- corantur; in quibus color rubeus vel rubor sangui-
sericorditer praesidebat ; ejusque praesidenlis ille neus candori socialur, et alter alterum non fastidit,
currus exstitit vel quadriga, el quadrigse subsidenlis sed fauce semper avida satialur. Candbr Virginis
iste dux esse voluil et auriga. Cui Moyses: < Dux D est cartiis mundilia el inlegrilas virginalis, qitam
fuisli,ait,in rnisericordia tua populo quem redemisti non isedit macula, non corruplio corporalis; quse
(Exod. xv).» Et Ilabacuc: <Qui ascendis super equos munila securius violento praedonis impetu non sor-
tuos.et qtiadrigseluoesalvatio(//afcac.iii).>Cujusmodi descit, reclusa diligenlius flatu flanle durius, non
equil.aliim,sicul, inquit, in curribus Pharaonis, id est pallescil. Rubor vero qui decenler colori niveo co-
supra omnes currns Pharaonis feci meum,meoservilio pulatiir, fervor est sive calor quo mens interior ar-
mancipavl, cum ediicliim de^Egypto deintermanus dere gralulatur; qui cum velul in camino semel-
persequenlium liberavi, sic profundo mysterio mi- ipsum intus vix possit conlinere, foris in operibus
rabili cuidam minislerio te addixi, cum eleclam tanqiiam in genis videtur apparere. Quantum enim
niatrem Sponsam in mulieribus, id cst supra omnes intus Virgo ardeat amore spiritali, non ad plenum
te mulieres benedixi. Omnes quippe motus, omnes polest exprimere foris opere corporali; sed ex
impelus quos caro suggeril, quos mens congerit abundantia quam intema conscientia comprehendit,
enervala,omnes vitiorum lurbasquasemillil etim- ibris in facie qtiaedam velut scinlilla rubea se osten
mittil JEgyptus perdi le depravata, submersi et exstinxi dil. Hoc rubore el candore genas Virginis pulchras
aquaediluvio depriuienlis, tuasojtetsi maculas gralise existimo perhiberi, qtiarum pulchritudinem amator
2?n COMMENT.LN CANTICA;— LIB. II. 258
ejus diligil iirtueri ; et quam a Virgine , ut anle di-, A esse Sponsum evidenlius asseverat. «Ipsi vos, ait,
ctum est, hymilitalis gratia vult nesciri, ei ipse non leslimonium mihi perhibetis, quod dixerim, ego non
invidus laudes ainat congruas impertiri. Nec putan- sum Christus. Qui habet Sponsam Sponsus est.
dum quod aliquam eidem inferat pulchriludini lae- Amicus aulem Sponsi, qui slat et audit cum :
sionein, quod in ejus laudibus facit lurturis men- gaudio gaudet propler vocem Sponsi (Joan. ni). >
tionem, quia turlur, etsi nullius meriti, nullius esse Videlisquia Joannes digno consideralionisoculo di-
creditur sanclitalis, pudicilise lamen typum, cl mo- ligens 146 se metiri, aliis de ipso mentientibus ,
destse prsebet formulam caslilalis. Untitn quippe ipse prudens eligil non menliri; et proprias sciens
. sortilus comparem alterum ullra nescit,illi soli metas, non se Sponsum asserit, sed amicum, ne
serVans tidem nosse alt«ruin erubescit: illo forle usurpans falsitalem, se reddat poiius inimicum.
perdito, nec sic alterum vult habere, dolet lanquam NuIIus itaque Yirgini Sponsus nisi Christus, qtii in
viduus, nec in ligno viridi vult sedere. Quantus ejus utero miras el iucomparabiles nuplias celebra-
amor, quanla fides, quanlum desiderium castilaiis, vit, eamqtie non masculino coitu, sed divino Spirilu
qtiam sanclam el imitandara pudicae praefert spe- fecundavit, cujus prsesentia eidera semper' Virgini
ciem honestalis, ul praesentem , sic absentem ainat viridescit, et ad virorem ejns, virgo diligens hila-
singulariter quem elegit, in cujtts semei consorlium 8 rescit. Quandiu enim cum ea sponsus est, non po-
fide media se redegil? Cui turturi quse melius, quoe test non gaudere, in quo videt carnem suam carnis
tpotest dignius comparari, quam illa Virgo virginum maculam non habere; <jui in Ihalamo uleri secttm
in qua Deus voluil incarnari, cum ati eum singula- factus est caro una, unione quidem nullum habente
riier diligendum toto jam desidcrio raperetur, ut vilium, sed saluli omnium opportuna. Et quia tale,
abhorrens onmem virum, ad ingressiim eliam an- tam spiritale conimercium, nihil sensit contrarium
geli turbarelur? Nato autem filio nihilominus ntilla in junctura, nimirum concepto nullum iniulit \itiuin
viri concupiscenlia malrem laesit, sed genito geni- genitura; et natus Christus non sicut caeferi et irse
trix, Sponsa Sponso amore insolubili sic adhaesit, filius ex nalura, sed munda vixit carne, iiiipiil.su
ut ultra non infcrrel carnalis impelus casto spiriiui non necessario, scd volunlario moritura. Denique
delrimentum, nullum ullra vel seutiret amoris alle- morilurus : < Si in viridi ligno, ait, hsec faciunt, in
rius blandimenttim; inhaerens soli ccelo, nesciret arido quid fiet? > (Luc. xxni.) Lignum viride seip-
fragile pavimentum, carnem sic in filio, ul iu sum Sponsus dicit, cujus fadix in conccptii occtilto
Sponso amarel sacramentum. Sponso quidem fide vermiculo non mordetur, cujus stipes, id est viia,
lirma diligil adhaerere, eique uni viro virginem se „ putredine, quamvis inodica, non lenetur; sermo-
castam exhibcre, cujus nimirum et lsetalur per lcni- iiuni lanquam ramorum diffusio flalu noxio non
pus aliquod praesenlia corporali, et beala praedica- arescit, sed, ut concludam brevi, vigore ingenits»
<ur amoreet commercio spiritali. < Beala quae credi- lola maleries viridescit. Cui melius convenit quod
disli, > ail Eiisabetli {Luc. i)! Illo atitem velut per- Paultts dicit : < Quod si radix sancta, et rami
dito, cum scilicet morluus el resurgens consortium (Rom. xin). >Lignumergo aridtim recle quivis honio
humanum fastidiret, et eo unde venerat, hoc est, alius appellatur, cujtts el c.onceptio non satis dcfae-
ad Patris dexleram jara rediret: hoecabhorrens pu- cala, et conversalio viliis impugnatur; qui ex se vel
blicum , corde caslo, facie verecunda, vidua perse- per se non germinat, non juslo germine feciindalur,
verat instar turluris gemebunda. Et quia Sponsum, nisi Sponso largiente ros divinse gratiae ei desuper
cujus virens et delectabilis fuil prsescntia , non ha- infundalur. Proinde Yirgo quandiu Sponsus cum
bebat, absenti fidera scrvans in ligno non uisi arido ea est, ligno viridi jucundatur, eo vero absente
jam sedebat; qui non alter ei Sponsus pari privile- omne ligntim aridum arbitratur; nec aliud invenit
gio praesidebat, etsi forte gralia minislrandi alter in quo pes litriuris vel ad modicum requiescal, qui
ei velut filius assistebat. Quodpropter, ut aestitno, vel originali vel acluali viliorum altactu non are-
cum in crucc positus Joaniii assistenti Christus D scat. Ostendens igitur de Sponsi absenlia se dolere,
malrem Yirginem commendaret, et illius obseqttio dum nec habet quem diligil, nec alierum loco si-
discipultim sollicite manciparet; sigiianier non ait : mili vulf habere, sedet in arido, elgemens, viduani
Mulier, ecce Sponsus luus; ad discipulurn aulem : se ostentat, et tam silu quam gemitu formam lur-
ecce Sponsa lua, sed ait: < Mulier, ecce (ilius tuus; turis repraesentat. Nec ptttandum quod ex lioc sua
ad discipulum auiem: ecce mater tua (Joan. xix). > privetur gratia pulchritudo , quod sedere et gemere
ln mullis quippe filiis salva fide conjugali matiis cogit vidtiam mcestitudo, quia sicut digne in Sponsi
fecundilas commendatur, in mullis vero sponsis in- praesenlia Sponsae facies hihirescil, sic non est alie-
temperantiae castilas accusatur : et ideo ut Virgoi num a gralia si in ejus absenlia conlabesc.il. Genas
uni viro servetur vel absenli, non alter ei Sponsus, itaque Virginis pulchras rccte sicut lurturis com-
sed aller ei filius aslitit in prsesenli. Denique alius; mendavit, cui tam praesenti quam absenti fidein
Joannes, major quo inter nalos mulierum non sur- Virgo debilam conservavit, quoesciens illum homi-
rexil, ut plane cunctis indicat, hoc mysterium in- nem solum counila prseditum deilate, se totam , se
tellexit, qui cum possit credi Chrislus, qui propritisi devotam verecunda illi conlulit caslilate. Cui Spoii-
Virgini Sponsus erat, non se tamen Christum , noni sus subjungil :
PATROL. CCIII. 9
520 PIIILIPli DE HARVENG ABBATIS BON^ESPEl 260
CAPUT VII. A obedire, quoe dicbus relro qnampluriinis Deo con-
Cotlum tuum, sicut monilia. Laudans Sponsus sueveral deservire ; ila ut (ideli proposilo mansu-
Viigincm, comparalioiiibiis ulilur inauditis, et ut ram quoque Virginem se voveret, unde tamen vel
priina prailcndil facies, non salis ad exprimendam niandatum in Scripturis, vel formam in proecessori-
similitudincin cxqiiisitis, quia nec genae tiirturi, nec btis non haberel. Solo ejus docente Spiritu qtii
monili colliim videlur convenire , si non lector sol- dignanter inlerius praesidebat, ipsa suam castilatem
licilus iatenlcin studeal convenienliam inveniri. illibatain servare disponebat; meruilque a spe et
Collo innecliliir vinculum , ut qui ligatus fuerit, le- desiderio non fraudari, imo quod amplius et mira-
nealtir, lentus hinc, illuc, illinc, alias juxta tenen- bflius est, hujusmodi manenle proposilo, fetundaii.
tis liliiliim abdttcatur; et si malevolus abduclor Novo aulcm genere et Virgo permanenset fecunda,
fuerii, ahdiiclus misere captivalur, et iiberlate per- cum ante et post nec fecunda qtise Virgo, nec Virgo
dita forlioris imperio niancipalur, Quo miseralor manserit quse fecunda : de tanla prserogaliva nihil
Dominus aliquando prcssam el oppressam quamdatn altum, nihil incomposilum loqui voluit vel scnlire,
Virginem inlcllexil, quae decepla et illecta fraudu- nec ab eo quem Magislrum miiem et humilem corde
lenlas primo blaudilias non despexit; postmodum noveral, dissentire. Itaque Ieve onus, juguni suave
vero prsebcns collum ad vinctila, duci ad ignomi- B I nullus homiiium sic porlavit, obedienli Sponso non
niam se neglexit,et oblita libertalis ingenitac ad se quisqiiam sic alius conformavil; sicttt ipsa quoe
servilutem noxiam se deflexit. Iianc videns el nii- illi carnis suoe prsebuit indumentum, cujtts colltiiii
serans Dominus, ad id quod erat perditum reinvilat, obediens digne considerantibus videtttr ornameti-
•monet ut alio se leneri ulira vinctilo non permiiial, lum. Denique ipsa est quae inveniiur Christo capiti
el rptaelaxo pudoris clauslro permisit ingrcdi cor- sic subesse, ul non sit dubium reliquo eam corpoii
riipioreni, ut solvatur ab cjus vinculo, castum ct superesse; et ipsa inler caput et corpus videiur lo-
saiutiferum audiat monilorem. < Solvc, ait, vincula cum medium obtinere, nec ad Sponsum filii Sponsi
colli tui, captiva filia Sion (Isa. LII). > Tu, ail, quao p«ssunt nisi Malre media pertinere. Praesenle ipsa
olim digne Sion lilia dicebaris ,*cum Detim nieule nobis Sponsa, bonum esl adhocrere, absente vero
videns, ab eodem vice bencvola videbaris;a collo non posstint inembra capili cohaererc; nobis longe
tuo in quo non lapis prcliosus, non jatn aitriim infra positis per ipsam Dci Filius condescetidit, a-3
rutilat, non monile, sed illud delurpavit niens cur- quem nisi per ipsam nostra infirmilas non ascendif.
rupta , carnis a;slus , desiderium jnvenile; solve, Jpsaprior, ipsafelicioraccipilgrande imimis, perquo I
quaiso, vinciila, ul quod sordel inconcessse lurpHii- miilti e*tdjv-ersi facti sunl velui unus;per qtiod dui
ilini proslitulum , lerg&lur forti manu, ln.ncsiali (C parietes una fidc, uno bapiismale siuil tiniti, el :\A
reddattir absolulum. Illa sorde hnjiis noslne Virgi- Christuin concurrentes, ei personaliter couuili. Ipsa
nis, qttani habenius in inanibus, collum non sor- tlenique Sponso et filio , intervunlu medio, i.os cnin-
iluit, non cerviee obslinata, non indoniiio corde mendal, invitat nos ad precandutn, illum siibmonet
obtluriiii; sed illud voce blanda, molli manii Spon- ui atlcndal ; Sponsi maicr et ancilla, nostra oin-
sus defricuit, defricato, levigato otitis leve, et suave niiim imperairix, disjiineios jungit, junctos retinet
jiigiim imposuit. De quo et inandalum accepislis : poiens et ellieax niedialrix. Videus qiiippe nos ari-
< Tollile jugttm meom super vos, cl discite a iuc dos, vinum in nupiiis non habere, ct sciens sine
quia milis sum et humilis corde (Maf.k. xi). > Colltnii vino non digne satis nuptias complacere; sili mise-
igitur Virginis est ejus huiuililas inaiistiela, mansue- rans periluros, festinat sollicita praevenire, et pro
tudo humilis obedieniiae legibtis assueta; cujus for- defectu vini fiducialiter Filium cpnvenire. Dicit,
main vel exemplum ipse Spunstis voluit se praebcre, inqiiil, Mater Jesu ad eum : < Yiniim non habent
EutnPalri obediens, iu utero virginis Deus lioino vo- (Joan. n). >Et allendens non cassari piae precis hu-
luit apparere. Cttjus obedienliain Virgo dignam satis milem inlerventum, sed venire nobis, imo cunctis
el imitabilem iulellexit, et amalrix formae hujtis discumbentibus ad provenlum, dicit minislris:
jiollum tumide non erexit, sed atiditu audiens lulil i Quodcunque dixerit vobis, facite (ibid). > lllis au-
jiigum, noi) quod Adam super filios aggravavit,sed lem juxla verbum Virginis aurem inclinanlibus ad
quod leve et sttave lerentis collttm gralius leviga- inandatitm, aqua implentur hydrise, el viniim red-
vit. 147 Sicut enim, juxla elhnicuin, non honor dilur defsecatum : re digna miraculi noslra insi-
esl, sed onus quoe ferentem species est Isesura, sic pienlia vertitur in saporem, in ignem Irigus (orpi-
e regione nou onus est, sed hoiior species ornalura; dum, contemptus negligeniior in amorem. Collum
ct profecto Christi juguin diligentem non onerat, bonitm, bona intervenlio, bona denique medialrix,
sed honoral, collum obedieniis non dedeioral, sedI quae jtingil quos disjunxerat Eva noxia separairix;
decoral. Quanlus mcniis decnr vobis videlur in ver- qtise fitiiim ad largitatein, ad obedientiam nos invi-
bis Virginis eluccre, rpiania de collo ejus non palca- lat, agitque ut et nos deferre obsequium, et ille
ria, sed inonilia depcndere; quse ad verbuni angelii conferre benelicium non omiuat. Nec abs re esl,
rpio Deutt) parere proedoceiur, non nobilem de stirpe! qttod idcm collum Sponsus laudal sicul monilia, quse
regia, sed aneillam liumilem se fatetttr? Nec no- opulentise malronalis et honeslaj castiuitis germit
vum quidem et subitiiin eral ei divinis monitisi insignia ; quse facia ex auro cl lapidibus arte docla.
261 COMMENT.1N CANTICA.— LlB. H. H&
specie prseemincnii^ collum ornant, tegunl peclus, A propelli, gaudet tamen ad mortem impulsu aqua-
tiaudunt oram duplicem vestimenti. Aufo nostis lico non conipelli; lempeslate concussus absorberi
plefumque sensum et sapienliam designari, lapidi- non timet in profundum, caudam, ut dicitur, ponens
bus vero virtutes et opera figurari; et lapides ih 5n ore sese complicat in rotundum; captus arto
auro ponit artifex et ordinat diligenler, cum forlia piscatofia epulamium mensas ditat, et ad sui appe-
operatur, el opera disponit sapienler. Et recte col- lilum sapore gralifico nos invilat. Cujusmodi piscem
lum Virginis Sponsus comparatlone monilium in- forte Sponsus promitlere Virgini videlur, si non iu
signivil, quia mansuetudo liumiiis, qua Virgo ferre promittendo manifestius monstrarelur; quod iulel-
jugum eo dulcius, quo diutius obedivit, seu prsero- leclum ad litteram nobis penilus interdicit, cum
galiva mefiti qua vicinior capili reliqua membra eumdem piscem aureum vel argenieum esse dicit.
corporis anlecessit, qtia ad Sponsura pro filiis me- Denique non ait: Dabimus tibi; qtio.l iutelligi po-
diatrix efficax intercessil; auro sapientise rUlilat, terat ad edendum, sed : Faciemut tibi, quod intelli-
lapidibus operum solidatur, digua virlulum copula gitur ad babendum, quia el piscator dat quidem
per manum artificis adornatur. Quis enim fortius, inuraenulas, sed non facit, Sponstis vero stia non
quis sapienlius lulit jugum stiaVe diligenli, quis di- solum dat mtinera, sed et facit. Ejus quippe sunt
lexit fcrventius, quis obcdivit gratiils siiaviter orania B munera, auclor quae preiiosa facit. In liujtis itaque
disponenli, quam Vifgo in qua VCrbum Patri coae- vitse statii non stabiii sedundoso, in boc mari iiimis
lernum, Dei Sapienlia carne voluil sic vestiri, ut horribili, fide perdita naufragoso, mullis Virgo sen-
quo-d eral permanens dignaretur habilu ut homo •tit molestiis et tribulaiionibus se pulsari, sed usque
inveniri ? (Philip. n.) Virginis autem praprogativa ad defeclum et impatienliam non gravari. Sponsus
toborata hnjus munere sacrameniij tanquam rrioiiile enim in ea quamdam velul piscium fortiludinem
aureum clausil oram desuper veslimeiili; cum non operatur, qua in medio stans aquarum, illuvione
solum decorem, sed et confert Virgini munimeri- multifaria non laxatur; et invocalo eo cujtis amore
lum, ut intra sinum carnis rion seniiat prscdouem assiuat, cujus aestu inexslinguibili detineiur, dilu-
iraudulenlum. Sicut enitn a menle, sic et a carne vium non formidat, non aquis profundioribus absor-
Virgo omne noxium fepulsavii, jmo quielis ejus belur. « Salvum me fac Deus, ait, qtioniam inlra-
sinum prscdo impudens non pulsavil; videns et in- verunl aquse usque ad aniniam meain (PsaU LXVHI).>
videns mira cuin gfatia desuper prsemuniri, ne cui Et digne conseqiienler : « Non absorbeat me profun-
nialevolo ingressus posset uspiam inveniri. El ob dum (ibid.). > lnqtiiela undarum profunditas, fluxa
hoc forle Sponsus non. monile, sed nionilia nomina- tribulalionum mulliplicitas non suuiciunt admirari,
"
vit, in quo muliiplicera vel saltem duplicem praero- quod feslinant adversus Virginem faclo velut-agmine
galivam graliae designavit; qua scilicel in salufare congregari; et tamen millo assultu, nu)lo impetu
suum amore tenero Spirilus Virginis defetiscil, et frangere praevalent resistenlem, ilhrsam inter undas
qua caro jam domita nihil adv