MILITARIA

Rcicb.fiihrer-SS (HeUaricb HlDUnlU)

SS-Ober,ruppenli.ihl'er

.....

SS-OberSruppenlUhrcr

SS-GruppeaCi.ihru

. .,..

SS-Gruppeafi.ihrer

SS-Brl,ade(Uhrer

. .,..

SS_BrlpddUhrer

. .,..

SS-OberfU,hrer

SS-StaDdarteaCUhrer

SS-Obersturrnbannf'Uhrer

-

.

Janusz Ledwoch

WgbawnictWtl 1Itilitaria

Warszawa 1994

Cz~sc 2

Okladka - [aroslaw Wrobel

Rysunki sylwetek zolnierzy - Sylwester Piedziejewski Schematy organizacyjne, rysunki - Janusz Ledwoch Opracowanie redakcyjne - Artur Winiarski

Zdjecia: Archiwum Dokumentacji Mechanicznej, Warszawa

Photo Credits Herbert Wimmer, RFN, Agencja Ocean, Berlin, Krakauer Zeitung, Krakow, Archiv NV A, Berlin (DDR), zbiory osob prywatnych

Wszelkie prawa zastrzezone, Zadna czesc tej ksiazki nie rnoze bye kopiowana w zadnej formie ani zadnymi metodami mechanicznymi ani elektronicznymi, lacznie z wykorzystaniem systemow odtwarzania informacji bez pisemnej zgody wlasciciela praw autorskich. Uklad graficzny okladki, tytul oraz nazwa wydawnictwa prawnie zastrzezone. Naduzycie jest karalne.

All rights reserved. No part of this book may be reproduced or transmitted in any means electronic or mechanical, including photocoping, recording or any information storage and retrieval system without written permission from copyright owner.

© Copyright by Wydawnictwo MILIT ARIA~ Warszawa 1994

All rights reserved

Sklad i larnanie: NO FUTURE Warszawa ul. Wilcza 8/28 Wyciqgi barwne: SKAN Warszawa ul. Iagielonska 59 Druk: MATRIX Pruszkow ul. F. Focha 4

Wydawca: Wydawnictwo MILIT ARIA

ISBN-83-86209-05-4

Niniejsza ksiazka jest kontynuacja monografii dywizji Waffen SS. W pierwszej czesci (" W affen SS - jednostki pancerne", Wydawnictwo MILITARIA, Warszawa, 1993) zostaly opisane jednostki pancerne Waffen SS, tj, dywizje .Leibstandarte SS Adolf Hitler", .Das Reich", .Totenkopf", .Wiking", .Frundsberg ", "H ohenstaufen" i .Hitlerjugend". W drugiej czesci zostaly opisane pozostale dywizje Waffen SS, dywizje grenadierow, grenadierow pancernych, kawalerii, gorskie oraz jednostki sformowane z obcokrajowcow. Te ostatnie zostaly omowione skrotowo, poniewaz ich losy beda stanowic temat odrebnego opracowania, ktore niebawem ukaze sie nakladem Wydawnictwa "MILIT ARIA".

W pierwszej czesci opisany zostal szlak bojowy jednostek Waffen SS, natomiast w drugiej znajduja sie kr6tkie notki dotyczace jednostek, zawierajace podstawowe inforrnacje na temat powstania jednostki, jej szlaku bojowego, pododdzialow oraz dow6dc6w. Ksiazka zawiera tez schematy organizacyjne jednostek i dane na temat uzbrojenia i wyposazenia. Ksiazka jest bogato ilustrowana zdjeciami oraz barwnymi rysunkami zolnierzy oraz niekt6rych wzor6w umundurowania.

W kampanii w Polsce uczestniczyly tylko pulki SS "Deutschland" , "Germania", .Leibstandarte SS Adolf Hitler" oraz kilka mniejszych jednostek pomocniczcych m.in: SS Heimwehr Danzig, batalion rozpoznawczy SS wlaczony do DPanc "Kempf" a takze batalion lacznosci. W eksterminacji ludnosci polskiej uczestniczyly jednostki SD (Siecherheintsdienst) i Totenkopfverbande.

Na terenie Generalnego Gubernatorstwa stacjonowaly dwa pulki .Totenkopf" i dwa pulki kawalerii "Totenkopf". Wiosna 1940 grupa bojowa z 8. Pulku SS ("Totenkopf") dowodzona przez SS-Oberfiihrera Wilhelma von Jena brala udzial w zwalczaniu oddzialu mjr. "Hubala"

3

w Gorach Swietokrzyskich. W akcji uczestniczyli tez kawalerzysci (pulk) SS dowodzeni przez SS-Standartenfiihrera Hermanna Fegeleina i grupa z 11. pulku SS. Dzialania wojsk SS zakoriczyly silt! niepowodzeniem, gdyz polski oddzial przerwal okrazenie i zadal powazne straty Niemcom. W odwecie wojska SS dokonaIy pacyfikacji wsi Skolby, Krolewiec i Malachow mordujac kilkuset ich mieszkancow. W 1941 roku pulki "Totenkopf" z terenu GG zostaly przeformowane w dwie brygady SS tzw. Reichsfiihrera SS, a jednostki kawalerii SS stanowily trzon brygady kawalerii SS (SS-Reiter Brigade).

Od wiosny 1942 roku oddzialy szkolne i zapaso~e Waf fen SS, a niekiedy takze jednostki bojowe czasowo wycofane z frontu na odpoczynek wielokrotnie braly udzial w akcjach przeciwpartyzanckich na terenie Generalnej Guberni. Wiosna dzialaly na terenie obecnych wojewodztw: lubelskiego, chelmskiego i zamojskiego, w lipcu 1942 roku w Bialostockiem. Wojska

SS braly udzial takze w wysiedleniach na Zamojszczyznie. Podczas powstania w getcie warszawskim (1943) braly udzial w walkachjednostki zapasowe DGrenPanc SS .Totenkopf".

Stanowisko karabinu maszynowego MG 30 (t) z Dywizji Policyjnej, Francja, maj 1940 roku

Zolnierze z 10. Pulku "Totenkopf' pelnia slu:i:bt! wartownicza na Wawelu w Krakowie, 1940 rok

4

Nie tylko w Genera1nym Gubernatorstwie tworzono i dyslokowano da1sze pulki "Totenkopf". W 1atach 1939-1940 wystawiono 13. pulkow piechoty i dwa pulki kawa1erii. Dwa pulki 6. i 7. trafily do Norwegii, 14. Pulk SS stacjonowal w Kopenhadze i Aa1borgu, 4. ill. pulk znajdowaly sie w Ho1andii (Haga i Zandvoort), dwa pulki (9. i 16.) stacjonowaly na terenie Protektoratu Czech i Moraw. 8. pulk SS znajdowal sie w Krakowie, 11. pulk SS w Radomiu, 1. pulk kawa1erii SS w Warszawie (koszary po1skiego 1. Pulku Szwolezerow im. Marszalka Jozefa Pilsudskiego). 10. pulk SS stacjonowal w Gdansku, 12. pulk w Poznaniu, a 15. pulk SS w Plocku i w Toruniu.

Po zakonczeniu kampanii francuskiej utworzono 2. Pulk Kawa1erii SS (Warszawa, a pozniej Lublin - Trawniki) oraz dyslokowano czyse jednostek m.in 11. pulk do Ho1andii, 10. pulk SS z Gdanska do Krakowa.

Obok jednostek liniowych tworzono doraznie rozne inne male jednostki Waffen SS. Przykladem takiego oddzialu moze bye utworzona jesienia 1940 grupa bojowa zlozona z kryminalistow wypuszczonych z obozow koncentracyjnych dowodzona przez SS-Sturmfiihrera Oskara Dirlewangera.

W polowie 1940 roku przystapiono tez do formowania dywizji "nordyckiej" - pozniejszej dywizji .Wiking". W koncu lutego 1941 roku Waffen SS liczyly lacznie 160 405 (162 456) zolnierzy,

Po zakonczeniu walk w Polsce zostaly utworzone pierwsze trzy dywizje SS (pozniej Waf fen SS) .Totenkopf" i SS-Verfiingungs Division (Dywizja Dyspozycyjna) oraz tzw. Dywizja Policyjna, ktora chociaz forma1nie podlegala SS '(policja porzadkowa Ordungpolizei byla podlegla Himm1erowi) to az do 1utego 1942 roku nie nalezala do Waffen SS. Rozbudowano znacznie stan pulku "LSSAH" oraz pulki .Totenkopf" (istniejace oddzielnie od dywizji 0 tej samej nazwie) i utworzono 1. Pulk Kawalerii SS.

Dywizja Policyjna zostala utworzona w oparciu 0 nadwyzki kadrowe po1icji porzadkowej (Ordungspolizei). Trzon dywizji stanowily trzy zmotoryzowane pulki piechoty wystawione przezpolicje oraz jednostki dywizyjne zorgani-

Kawalerzysci z 1. Pulku Kawalerii SS ("Totenkopf") podczas patrolu, Generalna Gubernia, 1940 rok

zowane przez Wehrmacht. Pierwszym dowodca dywizji zostal general porucznik policji Karl von Pfeffer-Wildenbruch.

W chwi1i rozpoczecia kampanii na zachodzie (10 maja 1940 roku) Dywizja Policyjna pozostawala w odwodzie Grupy Armii "C" w rejonie Tubingen. Dywizja weszla do akcji dopiero w pierwszej dekadzie czerwca nad rzeka Aisne, w skladzie Panzergruppe "Guderian" uczestniczyla w walkach na zachod od Linii Maginotao Pozniej dywizja pelnila sluzbe okupacyjna. Dywizja Policyjna nie byla w pelni zmotoryzowana i odpowiadala standardowej dywizji piechoty Wehrmachtu. Dzialania pozostalychjednostek SS we Francji zostaly omowione w pierwszej czesci ksiazki.

W kampanii balkanskiej przeciwko Jugoslawii i Grecji brala udzial brygada "LSSAH" oraz dywizja "Reich". Dzialania tych jednostek zostaly opisane w pierwszej czesci monografii Waffen

Generalny gubernator Hans Frank przyjrnuje rneldunek dowOdcy 1. Pulku Kawalerii SS, Warszawa pl. Saski, grudzien 1940 roku

5

Zolnierze DGorskiej SS "Nord" zajmuja wysuniete stanowisko bojowe, Laponia, 1942 rok

W 1941 roku Reichsfiihrer SS utworzyl dwie brygady zmotoryzowane SS przeznaczone do dzialan "przyfrontowych" (antypartyzanckich) oraz Brygade Kawalerii SS (SS-Reiter Brigade). Poczatkowo jednostki te mialy bye uzyte jako oddzialy bojowe, jednak po zmianie systemu administracji teren6w okupowanych jednostki SS otrzymaly zadania policyjne na zapleczu frontu wschodniego. W pozniejszym okresie wojny jednostki te przeformowano w dywizje grenadier6w pancernych i kawalerii.

W skladzie jednostek przeznaczonych do ataku na ZSRS znajdowalo sie kilka dywizji SS. Na polnocy w Norwegii znajdowala sie Kampfgruppe (w sile wzmocnionego pulku) "Nord" oraz 9. Pulk "Totenkopj", kt6ry bronil wybrzeza w rejonie Stavanger. Dywizje "Totenkopf" i Policyjna znalazly sie w skladzie Grupy Armii "P61noc" ("Nord"). Na srodkowym odcinku frontu walczyla dywizja "Reich", zas

6

w skladzie Grupy Armii "Poludnie" ("Sud',) znajdowala sie dywizja zmotoryzowana "Wiking" brygada (w zasadzie dywizja) "LSSAH".

Przystepujac do planowania dzialan na Wschodzie Reichsfiihrer SS zorganizowal Polowe Stanowisko Dowodzenia Reichsfuhrera SS, kt6remu podlegaly utworzone z pulk6w "Totenkopf" z Generalnego Gubernatorstwa 1. i 2. Brygada SS tzw. Brygady Reichsfuhera SS i Brygada Kawalerii SS. Po rozwiazaniu Polowego Stanowiska, oddzialy SS zostaly przekazane pod dow6dztwo wlasciwych jednostek Wehrmachtu. Brygady skladaly sie z 'dwoch pulkow .Totenkopf" wspartych artyleria. CZ\!Sto wymieniane sa one jako jednostki zmotoryzowane, lecz w istocie nie rnialy etat6w tego typu jednostek, co najwyzej byly to jednostki transportowane samochodarni. Organizacja brygad SS zostala dokladnie przedstawiona w rozdziale 0 organizacji wojsk SS.

Wiecej uwagi warto poswiecic sforrnowanej w 1941 roku Karnpfgruppe "Nord". lednostka zostala utworzona rozkazern dow6dcy Arrnii "Norwegia" z 1 rnarca 1941 roku. Poczatkowo skladala sie z dw6ch pulkow piechoty SS ("Totenkopf''), 6. i 7. Pulku Piechoty SS, batalionu lacznosci i rozpoznawczego. 16 czerwca ze Szczecina (Stettin) do Oulu w Finlandii przybyIy uzupelnienia, lednostka zostala powiekszona o dwa dywizjony artylerii (dow6dca SS-Ostubaf. Gutberlet), a batalion rozpoznawczy 0 lekka baterie przeciwlotnicza. W tyrn czasie takze jednostke powiekszono do stanu brygady (wczesniej istniala jako Karnpfgruppe).

Dowodca dywizji byl SS-Brif. und Generalrnajor der Waf fen SS Karl Dernelhuber. W dniu 30 czerwca 1941 roku Brigade "Nord" liczyla 306 oficer6w, 1 159 podoficer6w i 8 040 szeregowych. Dywizja az do konca 1944 roku (pazdziernik) walczyla w Laponii.

Po rozpoczeciu operacji .Barbarossa" czesc jednostek SS walczyla bezposrednio na froncie (dywizje: Policyjna, "LSSAH", .Reich't: )\TYiking" oraz brygada .Nord"), zas czesc jedno-

stek zostala skierowana do sluzby na tylach i akcji "oczyszczajqcych" (Brygada Kawalerii SS, I. i 2. Brygada SS). Na Polesiu dzialania pacyfikacyjne prowadzila Brygada Kawalerii SS, zas na Bialorusi pozostale jednostki. W zasadzie do konca 1942 roku wszystkie wyrnienione uprzednio jednostki znajdowaly sie na tylach frontu wschodniego.

Dywizja Policyjna zostala przydzielona do Grupy Arrnii "P61noc" i brala udzial w walkach na Litwie i Lotwie, a nastepnie nacierala w kierunku Leningradu. Zima 1941 roku uczestniczyla w ciezkich walkach pod Luga, gdzie 8 sierpnia 1941 roku polegl dow6dca dywizji SS-Gruf. und Generalleutnant der Polizei Arthur Miilverstedt. Obok dzialan frontowych specjalne grupy wydzielone tzw. Jagdkommando zwalczaly partyzantke na tylach frontu.

W skladzie Arrnii "Norwegia" dowodzonej przez generala wojsk gorskich Eduarda Dietla znajdowala sie brygada "Nord". W lipcu 1941 roku uczestniczyla ona w walkach pod Salo. W dniach 8-19 wrzesnia 1941 roku podczas walk nad rzeka Lica Zachodnia (Zapadnaja

Defilada 1. Pulku Kawalerii SS ("Totenkopf") z okazji rocznicy powstania Generalnego Gubernatorstwa, Warszawa al. Ujazdowskie, 5.paidziernika 1940 roku

7

Kolumna transportowa 6. DGorskiej SS "Nord", Laponia, 1943 rok

Lica) prawie calkowicie zostal rozbity 9. pulk SS. W tym czasie jednostki brygady "Nord" nacieraly na Kandalaksze (bitwa pod Kairaja). W listopadzie 1941 roku oddzialy SS wspieraly dzialania finskiej dywizji "J" i grupy "Maim". Przeciwnikiem wojsk niemiecko-finskich na tym terenie byly m.in sowieckie: 88. Dywizja Kawalerii, 221., 426. i 753. pulki piechoty. Waf fen SS oslanialo lewe skrzydlo atakujacych wojsk finskich. Pod koniec 1941 roku Brygada "Nord" zostala przeformowana na dywizje gorska Waffen SS "Nord". Zima 1942 roku dzialania dywizji "Nord" ograniczyly sie tylko do akcji patroli rozpoznawczych.

ROZWOJ JEDNOSTEK WAFFEN SS

W 1942 roku na froncie znajdowaly sie jednostki Waffen SS sformowane w latach 1939-1941 (dywizje "LSSAH", "Reich", .Totenkopf", .Wiking", "Nord" i Dywizja Policyjna) oraz kilka innych zwiazkow taktycznych skierowanych do dzialan na froncie wschodnim. Byly to m.in 1. Zmotoryzowana Brygada SS, ktora

8

zostala sformowana z 8. Pulku .Totenkopf" stacjonujacego w Radorniu i 10. Pulku .Totenkopf". Kolejna 2. Brygada Zmotoryzowana SS zostala sformowana w oparciu 0 4. i 5. pulk "Totenkopf', zas nowa SS-Reiter Brigade (1. Brygada Kawalerii SS) zostala utworzona z 1. i 2. pulku kawalerii SS.

W tyro okresie nastapil wzrost ilosciowy jednostek Waffen SS. Nie zaowocowalo to jednak powstaniem nowych dywizji, gdyz nowi zolnierze (takze cudzoziemcy) zostali uzyci do uzupelnienia stanow liczbowych istniejacych jednostek, ktore poniosly duze straty w Rosji. Rozwiazano kilka pulkow .Totenkopf", a ich personel zostal skierowany jako uzupelnienia do innych jednostek. Dalszy zaciag do jednostek Waffen SS byl ograniczony z powodu koniecznosci wysylania rekrutow takze do jednostek armii, marynarki i lotnictwa. Jedynym sposobem pozyskania nowych zolnierzy byl zaciag wsrod Niemcow etnicznych zarnieszkujacych kraje Europy srodkowej i wschodniej.

Pierwsza dywizja sformowana z Niemc6w (Reichsdeutschowy i Volksdeutschow z Banatu, Rumunii i Chorwacji byla Ochotnicza Dywizja G6rska SS "Prinz Eugen ". Pierwszym dowodca dywizji zostal SS-Brigadefiihrer Artur Phleps. W dywizji "Prinz Eugen" funkcje oficerskie objeli Niemcy z Waffen SS i byli oficerowie arrnii ... austro-wegierskiej, pochodzacy glownie z Chorwacji, Rumunii (Siedmiogr6d) oraz Au-

strii i Protektoratu. .

Inna nowa jednostka byla Dywizja Kawalerii SS (SS-Reiter Division). Dywizja byla formowana na poligonie SS .Heidetager" w Pustkowie kolo Debicy oraz w Orzyszu (Arys). Nowe dywizje Waffen SS w 1942 roku w zasadzie jeszcze nie walczyly na froncie, do akcji weszly dopiero w nastepnym roku.

Jedynie na Dalekiej Polnocy walczyly oddzialy Dywizji G6rskiej SS "Nord". Po rozpoczeciu sowieckiej ofensywy na Kiestinki oslanialy skrzydlo wojsk fin skich odpierajac ataki sowiec-

kich 263. i 67. DPiech. Po zatrzymaniu wojsk sowieckich oddzialy SS uczestniczyly w kontrofensywie, kt6ra przyczynila sie do zajecia utraconych teren6w i odbudowy linii frontu. Do konca 1942 roku dywizja uczestniczyla w ograniczonych dzialaniach zaczepnych (operacje: "Florian", "Matthias" i "Keller").

Dywizja Policyjna wzmocniona 9. Pulkiem SS ("Totenkopf") przerzuconym z Finlandii i 2. Brygada SS bronila frontu pod Wolchowem, powstrzymujac szalencze natarcie sowieckiej 2. Arrnii Uderzeniowej. W maju 1942 roku pod Leningrad trafily Korpus Ochotniczy "Nederland" i Korpus Ochotniczy .Flandern''. Walki wokol Leningradu mialy charakter przewleklych dzialan pozycyjnych.

Ciezkie kleski na froncie wschodnim i powazne straty w ludziach, na przelomie 1942/1943 roku zlikwidowaly ostatecznie wszelkie obiekcje przed dalszym rozwojem formacji Waffen SS. Zezwolono na szerszy nab6r ochotnik6w

Zolnierze Waffen SS w akcji - front wscbodni, 1941-1942, karabin maszynowy MG34

9

Szwadron kawalerii z Dywizji Kawalerii SS, front wschodni 1942 rok

z krajow Europy wschodniej. Waffen SS jako pierwsza zerwala ze scislymi kryteriami narodowymi. Liczyl sie kazdy zolnierz i kazdy karabin.

Jednak jako pierwsze powstaly trzy germanskie (germanische) dywizje grenadierow pancernych: "Nordland", .Reichsfuhrer SS" i "Gotz von Berlichingen". Dywizja "Nordland" zostala stworzona z bata1ionu "Norge" dywizji "Wiking" i bata1ionu .Dannmark" tejze dywizji. Z zolnierzy cudzoziemskich sformowano dywizje: "Handschar" (muzulmanie z Bosni i Hercegowiny oraz Chorwaci), .Lettland" (Lotysze) i "Galizien" - .Halyczyna" (Ukraincy).

W dniu 22 pazdziernika 1943 roku istniejace dywizje SS obok nazw otrzymaly rowniez numeracje, Po1icyjna Dywizja SS - 4, Dywizja Gorska SS "Nord" - 6, Ochotnicza Dywizja Gorska SS "Prinz Eugen" -7, Dywizja Kawa1erii SS "Florian Geyer" - 8, Ochotnicza Dywizja Grenadierow Pancernych SS "Nordland" - 11, Dywizja Gorska der Waffen SS .Handschar" - 13. Dywizja Grenadierow der Waffen SS "Galizien" -14, Dywizja Grenadierow SS "Lettland" - 15, Dywizja Grenadierow Pancernych SS .Beichsfuhrer SS" - 16, Dywizja Grenadierow Pancernych SS "Gotz von Berlichingen" - 17. Zarzadzenie SS-Fiihrungshamptu nadalo takze numeracje pulkom SS (pancernym, grena-

10

dierow pancernych, kawa1erii, gorskim). Jednostki arty1erii, lacznosci, rozpoznawcze itp. nosily nie numeracje kolejna, a numeracje macierzystej dywizji Waf fen SS.

Rozwijano takze formacje cudzoziemskie.

Powstaly da1sze jednostki zlozone m.in z 1udnosci panstw baltyckich - 2. Freiwilinge Lettische SS-Brigade (lotewska) i 3. Brygada SS (estonska). Zolnierze z Holandii utworzyli 4. Ochotnicza Brygade Grenadierow Pancernych SS "Nederland:'. Ko1ejna 5. Ochotnicza Brygada Szturmowa SS "Wallonien" powstala w Be1gii, zas F1amandowie wesz1i w sklad brygady .Langemarck:".

Od konca roku 1942 stan osobowy Waffen SS wzrosl o b1isko 200 000 zolnierzy.

W 1942 roku w zasadzie obok wczesniej omowionych dywizji grenadierow pancernych i dywizji gorskiej "Nord" w wa1kach braly udzial dywizja kawalerii i dywizja gorska "Prinz Eugen". Ta ostatnia znajdowala sie na Balkanach, zas w Rosji stacjonowala tylko dywizja kawa1erii (pozniejsza DKaw "Florian Geyer'), ktora znajdowala sie pod rozkazami SS-Obergruppenfiihrera Ericha von dem Bacha-Zelewskiego. Podstawowym zadaniem dywizji byly pacyfikacje, masowe rozstrzeliwania ludnosci cywi1nej i udzial w skoordynowanych operac-

jach przeciwpartyzanckich na terenie ZSRS. Jedna z takich operacji byla akcja "Greif" przeprowadzona na Bialorusi silami 1. Brygady Zmotoryzowanej SS. Pod koniec 1941 roku na Bialorusi pojawila sie takze SS-Brigade .DirIe wangen " zlozona z kryminalist6w niemieckich.

Zima 1942 i 1943 roku dywizja kawalerii SS zostala uzyta na froncie. Kampfgruppe "Z" skladajaca sie pulku kawalerii SS, 8. pulku artylerii SS do kwietnia 1943 roku walczyla pod Bobrujskiem.

Wiosna dywizja ponownie powr6cila do akcji przeciwpartyzanckich. Jednostka byla dobrze przygotowana do walki w kompleksach lesnych na Bialorusi, W walkach z sowiecka partyzantka i zrzucanymi na tylach wojsk niemieckich grupami dywersyjnymi NK WD braly udzial takze obie brygady zmotoryzowane SS oraz jednostki nowo formowanych dywizji cudzoziemskich Waffen SS (14., 15. i 19.).

Dzialania na zapleczu frontu nasilily sie wiosna i latem 1943 roku. Walki toczyly sie w rejonie Witebska i Borysowa.

Po klesce w bitwie kurskiej Dywizja Kawalerii SS trafila ponownie na linie frontu. Kontratakujac probowala powstrzymac natarcie wojsk sowieckich z rejonu Mozyrz-Rzeczyca na Chark6w. Pozniej dzialala na zach6d od Charkowa i kolo Kijowa. Zima znalazla sie w rejonie Kirowgradu.

W marcu 1943 roku dow6dztwo niemieckie wyrazilo zgode na sformowanie jednostki ukrainskiej. Poczatkowo w sile pulku policji ochronnej. Do jednostki mieli bye przyjmowani tylko ochotnicy zamieszkujacy na terenie Rzeszy, Generalnego Gubernatorstwa oraz Protektoratu Czech i Moraw. Zabroniony byl natomiast werbunek na terenie Komisariatu Ukraina i Ostlandu. Po badaniach lekarskich sposrod 82000 ochotnik6w do sluzby skierowano 53000 zolnierzy. Tak duza ilosc zolnierzy pozwalala na sformowanie nie tylko pulku, ale calej dywizji czy korpusu. Ostatecznie w ramach Waffen SS sformowano dywizje Waffen SS "Galizien".

Oficerami w tej dywizji byli glownie Niemcy, emblematemjednostki byl herb Ksiestwa Halic-

Gubernator Hans Frank dokonuje przegladu ochotnik6w do ukrainskiej dywizji "Galizien", Taroopol, 1943 rok

11

Szkolenie obslugi armaty przeciwpancernej Pak 38 z 14. DGren der Waffen SS "Galizien", Ukraina wiosna 1944 roku

Szkolenie strzeleckie obslugi ciezkiego karabinu maszynowego MG 34 dywizji "Galizien", Elblqg (Elbing), 1944 rok

12

kiego (stad czesto uzywana nazwa dywizji .Halyezyna'Y, zas uzywanie herbu Ukrainy tryzuba bylo surowo zakazane. Dywizja byla szkolona od maja 1943 roku m.in w Pau w poludniowej Francji, na terenie Polski w Pustkowie ("Heidelager), w Trawnikach, na terenie Rzeszy (Doluy Slask), w rejonie Tarnopola na Ukrainie.

Przysiega zobowiazywala zolnierzy dywizji SS .Galizien" do walki z ZSRS, natorniast nie bylo w niej mowy nic na temat wystapienia zbrojnego przeciwko aliantom zachodnim. Taka sytuacja byla konsekwencja postawy wladz ukrainskich, ktore chcialy zachowac wlasna sil~ zbrojna, ktora w przyszlosci moglaby bye uzyta w razie wojny aliantow z ZSRS. Niemcy traktowani byli jako chwilowy sojusznik, prawdziwym przeciwnikiem mial bye zwycieski (po Staliugradzie) ZSRS. Niemcy rozumieli dwuznaczna postawe Ukraincow, dlatego tez zbytnio nie wzmacniali sil dywizji. Zreszta utworzyli

tylko jedenastotysieczna dywizje, a nie np. korpus. Niektore jednostki dywizji byly uzywane do dzialan przeciwpartyzanckich m.in na terenie GG i Ukrainy Zachodniej.

NAJTRUDNIEJSZY ROK - 1944

Na poczatku 1944 roku Waffen SS liczyla 475 218 zolnierzy. Powstalo szesc korpusow, dwadziescia dywizji (7 pancernych, 5 grenadierow pancernych, 3 gorskie, 4 grenadier ow i jedna kawalerii), piec brygad, dwie brygady specjalne oraz kilkanascie jednostek samodzielnych: lacznosci, artylerii.

Na poczatku 1944 roku na froncie znajdowalo sie tylko kilka jednostek Waffen SS (pornijam tutaj dywizje pancerne Waffen SS). W zasadzie w tym okresie ich dzialalnosc ograniczala sie tylko do walk pozycyjnych (up. pod Leningradem) lub ... pozostawania, w odwodzie ua zapleczu froutu wschoduiego.

Reichsfiihrer SS Heinrich Himmler obserwuje cwiczenia zolnierzy 14. DGren der Waffen SS "Galizien", po ligon Neuhammer, 1944 rok. Obok Himmlera dowOdca dywizji SS-Brif. und Generalmajor der Waffen SS Schimana, po lewej stanowisko armaty przeciwpancernej Pak 40

13

Jednym z ciekawszych epizodow byly walki pulku kawalerii·SS z 8. Dywizji Kawalerii SS "Florian Geyer" z oddzialami polskiej 27. DPiech AK na Wolyniu. Jeden pulk kawalerii tej dywizji zostal okrazony w Kowlu przez wojska sowieckie i odblokowany przez oddzialy pancerne 5. DGrenPanc SS "Wiking". Wiosn'! kilka dywizji Waffen SS (m.in 8. DKaw SS, 14. DGren SS i formowana z L Brygady SS 18. DGrenPanc SS "Horst Wessel") znalazlo sie na terenie Generalnego Gubernatorstwa. Wiosna braly udzial w akcjach przeciwpartyzanckich na Lubelszczyznie i Polesiu.

Oddzialy Waffen SS zaslynely z okrucienstwa wobec ludnosci cywilnej, natomiast ich udzial w walkach byl nikly. Po prostu mlody nieostrzelany rekrut (wiekszosc uzytych dywizji SS byla jeszcze nie wyszkolona) nie umial walczyc z partyzantami, ktorzy doskonale znali zarowno teren jak i taktyke walki w lesie. Stad tez mimo przewagi ilosciowej i w uzbrojeniu jednostki SS nie odnotowaly zbyt wielu sukcesow w walce z partyzantami.

Na froncie leningradzkim wojska sowieckie odrzucily nieprzyjaciela od miasta rewolucji bolszewickiej - Leningradu (obecnie St. Petersburga). Na tym odcinku frontu walczyly dwa korpusy Waffen SS: III. Korpus Pancerny (gerrnanski) w skladzie: 4. Policyjna Dywizja Grenadierow Pancernych SS, 11. DGrenPanc SS "Nordland" i 4.Brygada GrenPanc SS .Nederland'totez VI. Ochotniczy Korpus SS z 15., 19. i 20. DGren der Waf fen SS. W styczniu 1944 roku jednostki Waffen SS zostaly wyparte z rejonu Wolchowa, zas 24 lutego III. Korpus zmuszony byl wycofac sie w rejon jeziora Pejpus. W tym samym czasie 4. Dywizja Policyjna zostala wycofana z Rosji i skierowana do Grecji, Jednostki VI. Korpusu z Wolchowa zostaly odrzucone do Pskowa. W czasie walk obronnych m.in pod Narwa poniosly one duze straty. Polegl wowczas dowodca 19. dywizji SS-Brif. Friedrich Schuld. W czasie letniej ofensywy wojsk sowieckich na Lotwie calkowitemu zniszczeniu ulegla 15. DGren der Waffen SS. Resztki dywizji posluzyly do odbudowy jednostki jesienia 1944 roku (m.in w Toruniu). Duze straty poniosla tez 19. DGren SS. Wojska III. Kor-

14

Odpoczynck po wake, 1943 rok

Bateria ha :ubic le FH 18/17. Ochotniczej DGorskiej SS "Prinz Eugen" na stanowiskach ogniowych, Bosnia 1943 rok

pusu Pancernego SS zostaly wyparte do Tallinna, duze straty poniosla wchodzaca wowczas w sklad tejjednostki 20. DGren der Waf fen SS. Resztki dywizji zostaly wycofane na Dolny Slask. Wojska Waffen SS braly udzial takze w przeciwnatarciu pod Tukumu na Litwie przywracajac polaczenie wojsk niemieckich okrazonych w Kurlandii z Prusami Wschodnimi. Po zablokowaniu tego "korytarza" w Kurlandii pozostaly okrazone 1l. i 19. DGren SS.

Na Dalekiej Polnocy walczyla 6. Dywizja Gorska SS "Nord", ktora brala udzial w odpieraniu ofensywy wojsk sowieckich na kierunku murmanskim, w walkach obronnych pod Kemi i Petsamo (obrona "Drogi Lodowej").

W lipcu na froncie znalazla sie 14. DGren der Waffen SS .Galizien''. 14lipcajednostka zluzowala wybite dywizje Wehrmachtu i w nastepnych dniach toczyla ciezkie walki odwrotowe - zwane bitwa pod Brodami, dywizja ukrainska walczyla ze zgrupowaniem sowieckim liczacym

az 7 dywizji. 19 lipca dywizja zostala otoczona i prawie calkowicie rozbita. Jednostka stracila 4000 zolnierzy. Wielu zolnierzy po dostaniu sie do niewoli zostalo niezwlocznie rozstrzelanych.

Takze na Ukrainie operowala 8. Dywizja Kawalerii SS "Florian Geyer". Po walkach w rejonie Lwowa dywizja zostala zmuszona do wycofania sie w Karpaty. Po przebyciu gor obsadzila pozycje w zachodnim Siedmiogrodzie. We wschodniej Slowacji znalazla sie natomiast inna jednostka Waf fen SS - 18. Dywizja Grenadierow Pancernych SS "Horst Wessel".

Po wybuchu Slowackiego Powstania Narodowego na Slowacje zostala przerzucona odbudowywana na poligonie SS w Nowej Kuzni kolo Wroclawia 14. Dywizja Grenadierow SS "Galizien". Ukraincy wa1czyli na zachodzie Slowacji m.in. pod Puchovem, Strba, Mokraczem. Dowodca wojsk niemieckich na Slowacji (uzytych do zdlawienia powstania) mianowano SS-ObergruppenfUhrera und General der Polizei und Waffen SS Hermanna Hoffle.

Zolnierze z 20. DGren der Waffen SS w akcji, 1944 rok. Zolnierze walcza bez oporzadzenia bojowego

15

We wschodniej Siowacji walczyli :i:olnierze 18. Ochotniczej DGren Panc SS "Horst Wessel", listopad 1944 roku

Po stlumieniu powstania warszawskiego na front w Slowacji trafila wslawiona okrucienstwami w Warszawie SS-Brigade .Dirlewanger" oraz znajdujaca sie na pograniczu z Rumunia 18. DGrenPanc SS "Horst Wessel".

Na polnocnym odcinku frontu wschodniego w Kurlandii walczyly dwie lotewskie dywizje Waffen SS: 15. i 19. Wiekszosc tych jednostek zostala rozbita podczas walk 0 Ryge i podczas pr6b przerwania pierscienia okrazenia wojsk sowieckich pod Klajpeda. Resztki obu dywizji ewakuowano droga morska. Po przeformowaniu na poligonach na terenie Rzeszy jednostki te ponownie weszly do walki.

Na terenie Wegier walczyly jednostki IX.

Korpusu G6rskiego: 8. DKaw SS "Florian Geyer", 16. DGrenPanc SS .Reichsfuhrer SS" i nowo utworzona 22. DKaw SS "Maria Theresa". Wszystkie dywizje braly udzial w nieudanym przeciwnatarciu we wschodnich Wegrzech. W listopadzie 1944 roku jednostki Waffen SS probowaly powstrzymac posuwanie sie wojsk sowieckich na poludnie i zach6d od Budapesz-

16

tu. 26 grudnia 1944 roku wojska sowieckie otoczyly stolice Wegier. W okrazeniu znalazly sie dwie dywizje kawalerii SS: 8 i 22.

W chwili ladowania wojsk alianckich w Normandii w dniu 6 czerwca 1944 roku we Francji znajdowala sie tylko 17. DGrenPanc SS "GOtz

Grenadierzy pancerni z 17. dywizji SS na froncie pod Caen, Francja, lipiec 1944 roku. Na zdjeciu stanowisko karabinu maszynowego

von Berlichingen ". Dywizja zostala sformowana 15 listopada 1943 roku w Tours i Angers. W chwili ataku aliant6w jednostka stacjonowala sie w okolicach Saumur. Natychmiast zostala przerzucona na pohidnie od Carentan. Walczyla w tym rejonie az do przerwania frontu w dniu 18 lipca 1944 roku. Dywizja wielokrotnie kontratakowata probujac zatrzyrnac nacierajaca 1. Armie USA. Wiekszosc dywizji zdolaIa wyrwac sie z okrazenia kolo Lessay i Coutances. W skladzie Grupy Pancernej .Eberbach" 17. DGrenPanc SS atakowala przez Mortain i Avranches. Dywizja poniosla powazne straty, lecz duza czr;:sc jednostki wyrwala sie z kotla pod Falaise. Pozniej jednostka trafila do Metzu w Alzacji.

W Holandii walczyla 4. Ochotnicza Brygada SS .Landstorm Nederland". Pozniej trafila na front w rejonie Hertogenbosch, Pod Akwizgranem (Aachen) walczyly 49. i 51. Brygada Grenadier6w Pancernych SS.

W walkach na froncie zachodnim, zima 1944 roku uczestniczyla tez znajdujaca sie w skladzie 19. Armii 30. DGren SS (bialoruska). Pod koniec roku trafila tam wycofana z polnocnej

Zolnierze SS-Sturm Brigade (esstnischc - cstonska) zajmuja wies opuszczona przez nieprzyjaciela, 1943 rok

Norwegii i Finlandii 6. DG6rska SS "Nord".

Podczas niemieckiej ofensywy w Ardenach w grudniu 1944 roku 6. DG6rska "Nord" znajdowala sie w odwodzie OKW.

Nie zabraklo jednostek Waffen SS takze na froncie wloskim. W 1944 roku w tym rejonie znajdowala sie tylko 16. DGrenPanc SS .Reichsfuhrer SS". Po zakonczeniu formowaniajednostka na kr6tko trafila na Wegry, gdzie brala udzial w okupacji tego kraju w marcu 1944 roku. Przez ponad trzy miesiace pelnila sluzbe okupacyjna w Peczu, Debreczynie i Budapeszcie. W lipcu 1944 roku dywizja wrocila do Wloch. W skladzie 14. a pozniej 10. Armii

MJody i:olnierz z 17. DGren Pane SS "Glitz von Berlichlngen", Francja, 1944 rok

17

Sotnia kozacka przydzielona do Dywizji Kawalerii SS podczas patrolu na Bialorusi, marzec 1943 roku

"Schimmwageny" z dywizjonu rozpoznawczego 16. DGrenPanc SS "Resichflibrer SS", Wlochy (?), 1944 rok

18

brala udzial w ciezkich walkach obronnych nad rzeka Arno, pod Piza i Bolonia. Dywizja byla tez uzywana do licznych akcji przeciwko partyzantom wloskim, Podobne zadania wykonywala walczaca w Alpach Julijskich i Dolomitach 24. Dywizja Gorska SS Karstjiiger i 29. DGren SS .Jtalia ".

Po krotkim wypoczynku w polnocnych Wloszech na poczatku 1945 roku 16. DGrenPanc SS .Reichsfuhrer SS" ponownie trafila na Wegry.

Warto dodac, ze na terenie Wloch dyslokowane byly takze liczne jednostki zapasowe i szkolne Waffen SS.

W 1944 roku Niemcy zmuszeni zostali do wycofania sie z terenu Serbii, Chorwacji oraz Bosni i Hercegowiny. Do tej pory obszar ten byl obsadzany przez kilka jednostek Waffen SS. Poczatkowo byla to tylko 7. Ochotnicza DGorska SS "Prinz Eugen", ale od konca 1943 roku na tym obszarze znalazly sie dalsze jednostki m.in 13. DG6rska der Waffen SS .Handschar",

21. DG6rska der Waffen SS .Skanderbeg" i 23. DG6rska der Waffen SS "Kama". Podstawowym zadaniem tych oddzialow bylo zwalczanie partyzant6w, glownie sil komunistycznych dowodzonych przez marszalka Tito. Pod koniec 1942 roku 7. DG6rska patrolowala pogranicze serbsko-chorwackie, a w styczniu 1943 roku brala udzial w operacji "Weiss" majacej na celu rozbicie sil partyzanckich. Dywizja "Prinz Eugen" w toku ciezkich walk zdolala opanowac Bihac, Vrtoc i 81utego Waffen SS zdobylo Bosnanski Petrovac, yv ojska niemiecko-wlosko-chorwackie rozbily wiekszosc sil partyzanckich. Tylko nieliczne grupy zdolaly wyrwac sie z matni. W marcu 7. DG6rska SS "Prinz Eugen" brala udzial w walkach nad rzeka Neretwa. Dwa miesiace pozniej nacierala z rejonu Mostaru do rzeki Sutjeski. Nad brzegami tej rzeki doszlo do kwawych walk z oddzialami partyzanckimi. Partyzanci za cene duzych strat zdolalijednak przerwac okrazenie i wycofac sie do wschodniej Bosni.

Haubice Ie FH 18/1 z dywizji "Prinz Eugen" ostrzeliwuja pozycje wojsk wloskich w Dubrowniku podczas akcji rozbrajania WlochOw, wrzesieii 1943 rok

19

We wrzesniu 1943 roku oddzialy dywizji "Prinz Eugen" braly udzial w rozbrajaniu wojsk wloskich w Czarnog6rze. Jednostki SS obsadzily tez wybrzeze adriatyckie. W Chorwacji 7. DG6rska SS zajela m.in Split i Dubrownik. Jesienia 1943 roku do akcji weszla nowa 13. DG6rska der Waffen SS "Handschar". Na poczatku grudnia 7. i 13. dywizja atakowaly zgrupowania partyzant6w w Hercegowinie. Poczatkowo natarcie przebiegalo pomyslnie, lecz ostatecznie partyzanci Tito przerwali sie przez pozycje niemieckiej 1. DG6rskiej. Kolejna operacja w Bosni takze nie przyniosla calkowitego unicestwienia sil partyzanckich w Bosni i Hercegowinie. Wiosna 1944 roku dywizja "Prinz Eugen" byla wzmacniana nowymi jednostkami.

Na poczatku 1944 roku w sklad V. Korpusu G6rskiego SS zostala wlaczona nowa 21. DG6- rska der Waffen SS "Skanderbeg". W przeciwienstwie do obu uprzednio wymienionych

Zolnierze 13. DGorskiej der Waffen SS "Handschar" podczas operacji w Bosni, 1943 rok

Allach! Modlitwa Muzulmanow z 13. DGor der Waffen S8 "Handschar", 1943 rok. Dowodztwo niemieckie zapewnilo swobode kultu religijnego

20

dywizji miala ona nikla wartosc bojowa. Sformowana z czlonkow albanskiej organizacji faszystowskiej balist6w byla zle wyszkolona idose slabo uzbrojona. W zadnym razie nie miala tej sily co dywizja "Prinz Eugen ". W 1944 roku przystapiono do formowania 23. DG6rskiej der Waffen SS "Kama" - dywizja ta jednak nigdy nie osiagnela pelnej gotowosci bojowej i w wa1ce byly uzywane tylko wydzielone z niej grupy bojowe, a pozniej po rozformowaniu zostala wlaczona do 7. DG6rskiej SS "Prinz Eugen". Podobnie pod koniec 1944 roku 13. DG6rska der Waffen .Jl andschar" zostala wlaczona do dywizji "Prinz Eugen ".

Z dzialan w 1944 roku warto odnotowac akcje pod kryptonimem "Rosse/sprung", czyli atak na glowna kwatere Tito, Drvar. W operacji uczestniczyli spadochroniarze z 500. Batalionu Spadochronowego SS (patrz MILIT ARIA 5 - "Zielone Diably") i oddzialy dywizji "Prinz Eugen'', kt6re uderzaly na Drvar od wschodu. Pornimo zaskoczenia i rozbicia czesci sil partyzanckich, Tito zdolal ujsc z matni. Okrazone dwie dywizje partyzanckie za cene duzych strat zdolaly przerwac okrazenie.

Zolnierze 4. Polieyjnej OGren Pane SS podezas kontroli dokumentow, Bialorus, maj 1943 roku

W lipcu 1944 roku oddzialy Waffen SS operowaly w Czarnog6rze. W wa1ce z silnym zgrupowaniem partyzanckim (cztery dywizje) nad rzeka Lim ulegla rozproszeniu grupa bojowa z 21. dywizji .Skanderbeg", W nastepnym miesiacu 7. i 13. DG6rskie SS odparly atak sil partyzanckich nacierajacych w kierunku Belgradu. Dywizja "Prinz Eugen" oslaniala w rejonie Niszu odwr6t wojsk Grupy Armii "E" z Grecji. W rejonie Vrsac operowala wycofana z Hellady 4. Dywizja Policyjna SS. Oywizja po wycofaniu

Obsluga armaty przeeiwlotuiezej Flak 30 z 20. OGren der Waffen SS, front wsehodni, 1944 rok

21

OSTATNIE WALKl- 1945

Okres od polowy 1944 roku do marca 1945 roku byl czasem niezwykle dynamicznego rozwoju Waffen SS, 0 ile na poczatku 1944 roku powstalo piec dywizji, to w omawianym okresie sformowano az 24 jednostki tej formacji. Niektore jednostki rozwiazano, a ich numeracje otrzymaly nowo powstale oddzialy. Obok dywizji powstawaly liczne inne jednostki np. dwa bataliony, a pozniej pulki rumunskie, bulgarskie, tzw. Serbski Korpus Ochotniczy czy kozacki XV. Korpus Kawalerii SS. Powstaly tez inne korpusy Waffen SS. Byly to zazwyczaj korpusy tylko z nazwy, gdyz ich sklad, a czesto sztab i dowodca pochodzili z Wehrmachtu. Himmler tworzyl nowe dowodztwa zamierzajac w przyszlosci podporzadkowac .Panstwu SS" jednostki armii. Pod koniec roku Iiczebnosc Waffen SS wynosila blisko milion zolnierzy. Stan ten utrzymal sie takze w 1945 roku. Na miejsce rozbitych dywizji i pulkow powstawaly nowe (np. w oblezonym Wroclawiu sformowano pulk

. .Besslein", zas na froncie nad Odra dzialala grupa bojowa .Skorzenny").

W 1945 roku w sklad jednostek Waffen SS wchodzilo 29 dywizji Waffen SS oraz kilka brygad. Ponadto Waf fen SS posiadalo dowodztwo armii (6. Armia Pancerna SS), cztery dowodztwa korpusow pancernych SS I-IV, dwoch korpusow gorskich, korpusu kawalerii i pieciu korpusow armijnych SS.

Ewakuacja rannego zolnierza z 4. Policyjnej DGren Pancernych SS, front wschodni 1944 rok

z frontu wschodniego pelnila shizbe okupacyjna w Grecji. Dywizja Policyjna SS stacjonowala w rejonie Larissy. Podstawowymjej zadaniem bylo zwalczanie partyzantki EAM/ELAS. Glowne wa!ki toczyly sie w gorach Pindos oraz Phokis. Na przelomie sierpnia i wrzesnia 1944 roku dywizja zostala wycofana do Macedonii, a pozniej do Serbii. Nasilniejsze walki toczyly sie w Banacie. 4. Dywizja pod Deta i Caransebes powstrzymala uderzenie oddzialow sowieckiej 53. Armii i wojsk rumunskich. Na poludnie od Niszu zostala rozbita 7. DGorska SS. W nocy z 11 na 12 pazdziernika gros sil dywizji zna!azl sie w okrazeniu, w rezultacie ciezkich walk trwajacych do 14 pazdziernika dywizja ulegla rozproszeniu. Uratowalo sie tylko okolo 20.0.0. (40.0.0.?) zolnierzy pozbawionych uzbrojenia ciezkiego, ktorzy przez gory przedarli sie do sil niemieckich pod Krajlevem i Cacakiem.

Resztki 7. i 21. DGor SS obsadzily linie Sawy, a 13. DGor SS bronila przed partyzantami rejonu Tuzla-Zvornik. Oprocz dzialan frontowych jednostki Waffen SS nada! zwalczaly partyzantow na tylach frontu. W Slowenii dzialaly oddzialy formowanej 24. Dywizji Karstjager, a w rejonie Ce1je-Maribornowo sformowanej 31. DGren .SS i wycofana ze Slowacji 14. DGren der Waffen SS "Galizien", ktora operowala nad Sawa.

22

Na poczatku 1945 roku na terenie·obecnej Polski i w Rzeszy znajdowalo sie kilka swiezo formowanych dywizji Waffen SS. Nowe jednostki daleko odbiegaly skladem osobowym i wyposazeniem od elitarnych dotad dywizji Waffen SS. CZI_:SC jednostek (30. Dywizja Grenadierow SS czy 33. Dywizja Grenadierow SS "Charlemange" i 34. Dywizja Grenadierow SS) powstalo w oparciu 0 formacje obce (rosyjskie, francuskie i holenderskie), czesc dywizji byla sformowana w oparciu o jednostki zapasowe, szkoly SS (38. Dywizja SS) czy jednostki policyjne (35. Policyjna Dywizja Grenadierow SS). Ponadto na zapleczu frontu wschodniego przebywaly jednostki wycofane z frontu. Na poligonie Waffen SS w Swietoszowie prowadzono uzupelnianie dwoch dywizji: 18. "Horst Wessel" i 20. DGren der Waffen SS (estonskiej).

Na poczatku 1945 roku odtworzona 7. DGor SS "Prinz Eugen" brala udzial w natarciu w W ojwodinie, miesiac pozniej dzialajac z rejonu Sarajewa dywizja probowala odrzucic sily jugoslowiariskie blokujace wycowywanie wojsk niemieckich z poludnia Balkanow. Ostatnie walki dywizja toczyla w okolicach Zagrzebia. Czesc zolnierzy przebila sie do Austrii, gdzie poddala sie wojskom amerykanskim.

Jednostka artylerii przeciwpancernej 7. Ochotniczej DGorskiej SS "Prinz Engen" w czasie marszu, Chorwacja, 1943 rok

Epilog historii 13. DGorskiej der Waf fen SS .Handschar" dopisala najnowsza historia. W walkach w obronie Sarajewa w latach 1993-1994 zasluzyl sie oddzial zlozony z ... ponad siedemdziesiecioletnich weteranow dywizji .Handschar", ktorzy zadziwiali 0 wiele mlodszych zolnierzy nadal doskonalym mimo wieku wyszkoleniem strzeleckim. W obronie Vukowaru w Slawonii bral udzial pluton "Prinz Eugen" zlozony z bylych zolnierzy 7. DGorskiej SS!

Na froncie zachodnim walczyla wslawiona bojami na Dalekiej Polnocy 6. DGorska SS "Nord" oraz 17. DGrenPanc SS "Gotz von Berlichingen ". W ostatnich miesiacach wojny trafila na ten front 38. DGren SS. W styczniu

Zolnierze z 15. DGren der Waffen SS podczas walk pod Narwa, wiosna 1944 roku

23

1945 roku 11. i 12. Pulk Strzelcow Gorskich SS braly udzial w ofensywie w Alzacji, zas pozniej zajmowaly front pod Trierem. Na poczatku kwietnia 1945 roku 6. Dywizja Gorska SS "Nord" zostala okrazona i rozbita w rejonie Hagenau na wschod od Frankfurtu nad Menem.

Na froncie wioskim znajdowaly sie 16.

DGrenPanc SS .Reichsfuhrer SS" i 29. DGren der Waffen SS .Jtalia". Ta ostatnia jednostka pelnila sluzbe na wybrzezu liguryjskim, a 16. dywizja pod koniec stycznia 1945 roku zostala przewieziona na Wegry.

W tym czasie w oblezonym Budapeszcie dopelnil sie los IX. Korpusu Gorskiego SS - dywizji kawalerii "Florian Geyer" i "Maria Theresa". W walkach podczas proby wyrwania sie z okrazenia polegli obaj dowodcy dywizji: SS-Brif. Ruhmor i SS-Brif. Zehender. W marcowej ofensywie wojsk niemieckich nad Balatonem brala udziall6. DGrenPanc SS .Reichsfuhrer SS". W walkach w rejonie Komama i Bratyslawy braly udzial jednostki dopiero formowanej 33. DGren SS .Liungaria" (1. DKaw armii wegierskiej).

Nie zabraklo tez jednostek Waffen SS na najwainiejszym odcinku frontu wschodniego. Do walki w Polsce rzucono wszystkie formowane (32.,35. i 36.) i odbudowywane (15. i 20.) dywizje WafTen SS. Na przedpolu "Walu Pomorskiego" dzialala 15. DGren der WafT en SS. W walkach z wojskami sowieckimi i polskimi zostala ona rozbita. Polegl dowodca dywizji SS-Brif. Obwurzer. W rejonie Szczecina znajdowala sie przerzucona z Wegier 4. Dywizja Policyjna Grenadierow Pancemych SS. Wspomniana jednostka, a takze 11. DGrenPanc SS "Nordland", 23. DGrenPanc SS "Nederland", 27. DGren SS .Langemarck" i 28. DGren SS .Wallonien" wraz z innymi jednostkami mialy stanowic trzon zgrupowania uderzeniowego atakujacego z Pomorza Zachodniego skrzydlo podchodzacych wojsk sowieckich. Dalej nad srodkowa Odra znajdowaly sie pozycje nowo sformowanych: 32. DGren SS ,,30 Januar", 35. Policyjnej Dywizji Grenadierow SS i 36. DGren SS. W rejonie Schwedt bronilo frontu silne zgrupowanie dowodzone przez SS-Ostubaf .. Skorzennego. Niekiedy jednostki podlegle Skorzennemu nazywane S,! DGren SS "Frieden thal- Brandenburg".

24

Lacznik motocyklowy z 11. Ochotniczej DGren Pane SS "Nordland" przekazuje meldunek, front wschodni 1944 rok

Natarcie wojsk niemieckich na Pomorzu Zachodnim rozpoczelo sie 16 lutego 1945 roku. W ojska niemieckie zdolaly posunac sie do przodu tylko 0 18-20 km napotykajac wszedzie zorganizowane pozycje obronne wojsk sowieckich. Po trzech dniach natarcie zostalo zatrzymane, W tym czasie 4. Dywizja Policyjna Grenadierow Pancernych SS zostala przetransportowana koleja do Tczewa (Dirschau). Byla to jedna z ostatnichjednostek przerzuconych na Pomorze Wschodnie przed przerwaniern przez

Waffen-Standartenflihrer SS Skuistlauks z 19. DGren der Waffen SS odznacza SS-Hauptstunnfiihrera WiIIego Mathiasa KrzyZem Zelaznym I kJasy, Kurlandia, listopad 1944

Sowiet6w ugrupowania wojsk niernieckich na Pomorzu Srodkowym. Szlak walk dywizji prowadzilprzez Lebork (Lauenburg), Wejherowo (Neustadt), Rede (Rheda). Ostatnim punktem oporu byla Kepa Oksywska (Oxhorter Kampe) skad 4 i 5 kwietnia ewakuowano droga morska resztki dywizji. Niedobitki znalazly schronienie na Helu i zostaly przewiezione do Swinoujscia (Swinemiinde). Na Pomorzu rozbita zostala tez 33. DGren .Charlemange", czesc zolnierzy z tej dywizji walczyla w Kolobrzegu (Kolberg) w batalionie SS "Hempel". 28. Dywizja Grenadier6w SS .wa. lonien" bronila przycz6lka pod Altdamm, a pod koniec marca zostala wyparta za Odre.

Odbudowana 18. Dywizja Grenadier6w Pancernych SS "Horst Wessel" walczyla na Slasku Opolskim. W tym samym rejonie znajdowala sie ponownie formowana po klesce w Kurlandii 20. DGren der Waf fen SS (estonska). Ta ostatnia jednostka zostala zniszczona w dniach 18-20 marca 1945 roku.

Jednostki Waffen SS braly takze udzial w ostatnich walkach nad Odra i Nysa w kwietniu i w maju 1945 roku oraz w obronie Berlina, Na poludnie od Berlina zostaly rozbite 35. i 36. DGren SS. Na Luzycach znalazla sw6j koniec 32. DGren SS ,,30 Januar". Na polnoc od stolicy Rzeszy walczylo kilka jednostek: m.in 11. DGrenPanc SS "Nordland", 23. DGrenPanc SS "Nederland", 27. DGren SS .Langemarck". Z pozostalosci 28.,31. i 15. dywizji sformowano grupy bojowe, ktore braly udzial w walkach nad Odra. Jednostki te zostaly okrazone i zniszczone w "kotle" pod Halbe na poludnie od Berlina. Resztki 4. Policyjnej Dywizji Grenadierow Pancernych SS weszly w sklad ugrupowania SS-Ogruf. Steinera majacego od polnocy przerwac okrazenie Berlina.

W obronie Berlina uczestniczyly pododdzialy z 11. DGrenPanc SS "Nordland", kt6re braly udzial m.in. w obronie Kancelarii Rzeszy i pelnily sluzbe wartownicza w bunkrze Hitlera i 33. DGren "Charlemange".

Z dala od walk nad Odra, w Kurlandii toczyla ostatnie boje 19. DGren der waffen SS "Lettland Nr 2". W Austrii przed Amerykanami kapitulowaly 6., 17., 37. i 38. dywizje Waffen SS. 'Niedobitki dywizji Waffen SS walczyly

nawet po kapitulacji Niemiec. Grupy bojowe w Sudetach i w Rudawach walczyly do konca lata 1945 roku.

UMUNDUROWANIE

Umundurowanie jednostek Waffen SS bylo bardzo roznorodne, Bylo to spowodowane z jednej strony dazeniem do wypracowania wlasnych wzorow umundurowania, a z drugiej ... brakarni w dostawach standard owego wyposazenia i umundurowania Wehrmachtu.

Najbardziej charakterystycznym elementem munduru SS-mana byla kutka maskujaca - popularna "panterka". Bluza maskujaca (Tarnschlupfjacke) zostala wprowadzona w 1938 lub 1939 roku (spotyka sie tez date 1937?). Prace nad tego typu ubiorarni rozpoczeto juz na przelomie 1935 i 1936 roku. Byly to pierwsze w swiecie "ubiory bojowe" odmienne od standardowego munduru. Kr6j munduru opracowal SS-Stubaf. Wim Brant, zas desenie tkaniny profesor Herbert Schick. Pierwsze ubiory testowano w pulku "Germania" prawdopodobnie juz w 1937 roku. Bojowo po raz pierwszy zostaly zastosowane w maju 1940 roku. Trudno powiedziec dlaczego w Polsce Waffen SS paradowalo w Feldgrau, bye moze chciano uzyc nowych ubior6w w prawdziwej wojnie, a nie w "spacerze przez Polske".

Bluza maskujaca (Tarnschlupjjacke) byia naciagana przez glowe, rozciecie z przodu ulatwiajace zakladanie posiadalo sznurowanie. Poczatkowo bluzy mialy z boku rozciecia umozliwiajace noszenie ekwipunku (pas, ladownice,

Mundury maskujace Warren SS, 1944. Helmy z pokrowcami maskujacymi (Stahlhelmtarniiberzug)

25

SS-Sturmbannfiihrer Richard Wagner podczas rozmowy z zolnierzami 19. DGren der Waffen SS odznaczonymi Krzyzami Zelaznymi, Kurlandia, listopad 1944 roku. Niektorzy zolnierze nosza kombinezony maskujace M 43

szelki, maska przeciwgazowa) pod "panterkq". W czasie wojny bluzy ulegaly modyfikacjom (wprowadzono sciagacz w talii i u dolu bluzy zapinane kieszenie). Spotyka sie tez bluzy ochronne uszyte na wzor kurtki mundurowej (Fe/db/use M 37).

Obok bluz maskujacych oddzialy Waffen SS (szczegolnie pancerne, artylerii pancernej i rozpoznawcze) nosily mundur (kombinezon) maskujacy M 43 (Drillichtanzug M 43). Byl to dwuczesciowy mundur sktadajacy sie z bluzy i spodni. Kurtka mundurowa byla podszyta tkanina maskujaca. Kutka mundurowa nie miala naramiennikow, W 1944 roku wprowadzono uproszczona wersje tego munduru niekiedy oznaczana jako M 44. Stosowano takze ubiory maskujace innych wzorow. Przykladowo w l. i w 12. DPanc SS uzywano mundurow maskujacych wykonanych z tkaniny maskujacej pochodzenia wloskiego.

26

W jednostkach motocykLowych i rozpoznawczych w powszechnym uzyciu byl plaszcz motocyklowy (Schutzman tel fur Kraftradfahrer) wykonany z szarej podgumowanej tkaniny. Takie same plaszcze czesto stosowano w jednostkach zandarmerii Waffen-SS.

W zimie stosowano zimowe ubiory maskujaceo Najczesciej zimowy ubior maskujacy z drugiej strony podszyty byl tkanina maskujaca uzyteczna w innej porze roku (najczesciej byla to tkanina tzw. jesienna). Uzupelnieniem tego stroju byla kominiarka, szal, jednopa1cowe ocieplane rekawice, ocieplacz i filcowe buty. Czesto w zimie zolnierze SS nosili futrzane czapki (np. w 6. czy 20. dywizji).

Kilka slow warto poswiecic deseniom materialow stosowanych do wyrobu "panterek". Produkcja ubiorow ochronnych odbywala sie najczesciej w ... obozach koncentracyjnych. Stad oznaczenie na mundurze "SS.BW" wskazuje, ze "panterka" powstala w obozie w Buchenwal-

Na stanowisku obserwacyjoym. Zolnlerz nosi "Paoterke" wz6r groszkowy

dzie. Mundury powstawaly takze w Dachau i Ravensbruck. Od 1941 roku glownym producentem bylo kierowane przez SS-Ogruf. Oswalda Pohla Ostindustrie GmbH - czyli po prostu siec zakladow pracujacych dla potrzeb Waffen SS znajdujacych sie glownie na terenie Generalnego Gubernatorstwa. Mundury szyto na Majdanku i w Trawnikach. Prawdopodobnie ubiory maskujace powstawaly takze w warsztatach (szopach) na terenie getta warszawskiego i lodzkiego.

Wzory na bluzach maskujacych mozna podzielic na dwie grupy: wiosenno-letnie z przewaga koloru zielonego oraz jesienne z przewaga koloru brazowego i zoltego. Material, z ktorego byly wykonane bluzy byl chemicznie barwiony i drukowany dwustronnie, na kazdej stronie innym wzorem. Zwiekszalo to znacznie mozliwosc zastosowania munduru w roznych, czesto zmieniajacych sie warunkach terenowych i pogodowych. Bluza wykonana byla z tkaniny bawelnianej z domieszka wlokien wiskozowych. Bluzy produkowano tez z lnu i roznych .ierzatzriw " materialow wlokienniczych powstalych podczas wojny. Zdarzalo sie, ze kolory przenikaly na druga strone rna terialu tworzac zupelnie nowe zestawy kolorystyczne, desenie materialu i odcienie. W zasadzie mozna wyroznic kilka wzorow. Najczesciej stosowane sa wzory bedace nasladownictwem listowia drzew lisciastych (np. wzor platan, dab, osika), ponadto znany jest wzor groszkowy (stosowany od konca 1943 roku) oraz palmowy (w uzyciu od przelomu 1941 i 1942 roku). Po kapitulacji Wloch przejeto spore zapasy wloskich ubiorow i materialow

maskujacych. Na terenie Protektoratu Czech i Moraw uruchomiono produkcje nowego typu materialu przypominajacego deseniem "moro" stosowane w Wojsku Polskim w latach szescdziesiatych i siedemdziesiatych (pionowe ciemne kreski na zielonym tie). Z materialu maskujacego wykonywano tez popularne w Waffen SS czapki maskujace (Tammutzei wprowadzone w 1942 roku. Czapki byly wzorowane na czapkach strzelcow gorskich (Bergmiazei. W zimie na czapki mogl bye nakladany bialy pokrowiec maskujacy. Jednostki gorskie nosily czapki gorskie. Noszono tez czapki ogolnowojskowe (Einheitsmutzey w wersji z jednym lub dwoma guzikami zapiecia z przodu. W 1943 roku wprowadzono nowy typ czapki okreslany jako M 1943. Uzywano tez furazerek (Fliegermutzer oraz czapek oficerskich nowego i starego typu (Offizierfeldmutze alter und neue Art). W 13. Dywizji Gorskiej der Waffen SS "Handschar" jako nakrycie glowy wprowadzono fezy. Fezy wystepowaly w kilku odmianach. Do munduru polowego noszono wysoki fez wykonany z fileu w kolorze feldgrau z czarnymi lub

Zolnierze 13. DG6rskiej der Waffen SS "Handschar" nosiJi fezy

27

ciemnozielonymi (?) fredzlami. Oficerowie do munduru paradnego nosili nizszy czerwony fez z czarnymi fredzlami. W 23. Dywizji G6rskiej der Waffen SS "Kama" noszono fezy 0 nieco innym ksztalcie (bardziej stozkowate) i kolorze (szare). Fezy w 23. dywizji nie mialy fredzli, Z przodu fezu umieszczano godlo panstwowe, Zolnierze i oficerowie 21. Dywizji G6rskiej der Waffen SS "Skanderbeg" nosili czapki balist6w (rodzaj welnianej jarmulki), Ponadto w Dywizji Policyjnej noszono furazerki kroju policyjnego. Na czapce umieszczane bylo godlo panstwowe (rozne wzory) oraz Totenkopf. Godlo umieszczano z przodu czapki, lub z boku czapki. W 4. Brygadzie Szturmowej SS .Landstorm Nederland" oficerowie zamiast Totenkopfmieli naszyte odznaki grenadierskie (wybuchajacy granat), zas oddzialy wloskie (29. dywizja) mialy zmodyfikowany ksztalt godla panstwowego.

Uzywano kilku wzor6w bluz mundurowych.

Najstarsza chronologicznie byla bluza (kurtka) M 35 (Feldbluse fiir Verfiigungstruppen 1935). Pozniej do wyposazenia weszla bluza M 37

(Feldblusefiir Verfiingstruppen 1937). Szyta byla z sukna w kolorze feldgrau, miala kr6j zblizony do bluzy M 35 i identyczny uklad i rodzaj kieszeni. Modyfikacje dotyczyly kroju bluzy i sposobu mocowania naramiennik6w. W okresie letnim uzywano bialych kurtek, krojem zblizonych do kurtki polowej zolnierzy Wehrmachtu. Takie kurtki noszono powszechnie np. w Dywizji Kawalerii SS. Pod koniec wojny weszly do uzycia Feldbluse M 43 (uproszczona odmiana M 37) i wzorowana na brytyjskim battledresie Feldbluse M 44. W koncowym okresie wojny uzywano tez standardowego umundurowania Wehrmachtu. Niekt6rejednostki np. 29. DGren der Waffen SS uzywaly umundurowania obcego, w tym przypadku wloskiego, Na lewym rekawie noszono godlo panstwowe "wzoru SS". Kolnierz poczatkowo mial kolor ciemnozielony, a pozniej feldgrau. Do munduru noszono koszule. Najpierw brunatne z czarnym kolnierzem, a pozniej wprowadzono koszule wzorowana na koszulach tropikalnych w kolorze feldgrau.

Minister poczt Rzeszy Ohnesorge podczas spotkania z pracownikami Deutschen Post Ost - rezerwistami Waffen 55 (55-FronthiHe), Blonie, Krakow, 1942 rok. Zwraca uwage oznaczenie ,,55" na blotniku samochodu osobowego

28

5.

18.

25. 28.

m

29.

21.

23. Kama

30.

33.

1&

.D~

23. Nederland 15. 19. 22.

36.

Patki kolnierzowe z emblematami r6:i:nyeh dywizji Waffen SS. W g6rnym rzedzie od lewej: 5. OPane "Wi king" (nie stosowana), 18. DGrenPane "Horst Wessel", 21. DG6r der Waffen SS "Skanderbeg", 23. DG6r der Waffen SS "Kama". W srodkowym rzedzie: 25. DGren der Waffen SS "Hunyadi", 28. Ochotnicza DGrenPane SS "Wallonien", 29. DGren der Waffen SS ;,Italia", 30. OGren der Waffen SS, 33. DGren SS "Charlemagne". W dolnym rzedzie: 23. Oehotnieza DGrenPanc "Nederland", 15. OGren der Waffen SS (Iettiisehe nr I), 19. OGren der Waffen SS (lettische nr 2), 22. Ochotnieza DKawaierii SS "Maria Theresa", 36. OGren der Waffen SS (Dirlewanger)

Waffen SS uzywalo kilku rodzajow spodni.

Mozna tu wymienic najpowszechniej uzywane Lange Hose der Verfungstruppen i Lange Hose M 44 wzorowane na spodniachjednostek strzelcow gorskich i noszone do bluzy M 44. Jednostki gorskie Waffen SS nosily spodnie gorskie (Berg Hose). W dywizjach kawalerii uzywano specjalnych spodni do jazdy konnej (bryczesy) posiadajacych skorzane wzmocnienia wewnetrznej czesci nogawki.

Najczesciej noszono buty sznurowane z opinaczami - "saperki" oraz w mniejszym stopniu buty wysokie (glownie w jednostkach kawalerii i oficerowie).

U mundurowanie zolnierzy Waf fen SS uzupeInial plaszcz - Dienstmantel der SS lub, plaszcz wartowniczy (Ubermantel). W warunkach polowych : plaszcz czesto zastepowala plachta ochronna (Zeltbahn) wykonana z tkaniny w ko-

lorze maskujacym (ochronnym).

Ekwipunek zolnierza Waffen SS skladal sie z hehnu stalowego M 16, M 18, M 35, M 35/40 lub M 42. Helmy starego typu (M 16 i M 18) byly uzywane w okresie do 1939 roku (wartownicy .Leibstandarte SS Adolf Hitler" do 1935 roku), zas w Dywizji Policyjnej nawet w 1940 roku. Spadochroniarze z 500/600. Batalionu Spadochronowego SS nosili standardowe helmy wojsk spadochronowych - Heisler M 38, a zolnierze wloscy w 29. Waf fen Grenadier Division der SS hehny wloskie M 33. Helmy noszono z pokrowcami ochronnymi (Stahlhelmtarniiberzug) zszywanymi z kilku kawarkow tkaniny. Stosowano tez nakladane siatki maskujace. Na lewym boku helmu nakladano kalkornanie z tarczka ze swastyka, zas po prawej stronie helmu umieszczona byla tarczka z run ami SS. W Dywizji Policyjnej po prawej stronie

29

wprowadzono pasy parciane i ze sztucznej skory. Ladownice (Patronentaschen M 1911) wykonane byly z czarnej skory, a pozniej z brezentu lut) fibry. Pojedyncza przegr6dka miescila 10 lub 15 naboj6w. Kazda przegr6dka miala wlasne zamkniecie (pasek ze sprzaczkaj.Ladownice byly noszone po obu bokach na pasie. Zolnierz posiadal kilka rzemieni do mocowania oporzadzenia. W sklad ekwipunku wchodzil brezentowy chlebak (Brotbeutel M 31), menazka (Kochgeschirr), manierka (FeldJlasche), zabka do bagnetu - zolnierze uzbrojeni w karabiny, lopatka saperska (kleiner Spaten) noszona na skorzanych ramkacb troczonycb do pasa. Ochrone przed bronia chemiczna zapewniala maska przeciwgazowa wz6r M 30 lub M 38 noszona w charakterystycznej blaszanej puszce (Tragbuche) M 30/38 i peleryna przeciwiperytowa (Gasplane). Ewipunek uzupelnialy szelki nosne (Sturmgepack), stelaz. W sklad oporzadzenia bojowego (GeJechtsgepiick) wchodzily: tor by na granaty (Handgranaten Sack), ladownice lub magazynki (np. do pistoletu maszynowego MP-38 czy MP-40), kabury z pistoletami, czesci zapasowe (np. zapasowe lufy do MG 34), plaszcz-namiot (Zeltbahn), chlebak, menazka, manierka, sztucce i lopatka. Ponadto kazdy zolnierz mial plecak (Rucksack) Iub tornister (Tornister) - najczesciej M 39.

Opaski nararnienne (Armetstreifen) jednostek Waffen SS. Od gory: Dywizja Policyjna, 4. Policyjna Dywizja Grenadierow Pancernych SS, 6. Dywizja G6rska "Nord", 11. Pulk Strzelc6w G6rskich SS "Reinhard Heydrich", 7. Ochotnicza Dywizja G6rska SS "Prinz Eugen", 13. Pulk Strzelc6w G6rskich SS .Artur Phleps"

hehnu zamiast SS umieszczano tarczke z oznaczeniem policji. W okresie wojny zakazano stosowania tych oznaczen, Nalezy takze dodac, ze tylko zolnierze narodowosci niemieckiej (Reichsdeutsche) mieli prawo do noszenia tarczki z runami S.S. W praktyce przepis ten nie byl przestrzegany.

Zolnierze SS nosili pasy identyczne jak Wehrmacht,jednak zaopatrzone w okragla sprzaczke z napisem: "Meine Ehre Heisst Treue" (Moim honoremjest wiernosc) bedacym dewiza SS. Pas wykonany byl najczesciej ze skory barwionej na

czarno. Mial szerokosc 45 mm. W czasie wojny Klamra pasa oficerskiego SS

30

Podoficerowie i oficerowie nosili mapniki (Meldenkartentasche) M 35, lornetki (Dienstglas), choragiewki sygnalowe, rakietnice.

Na zakonczenie opisu umu~durowania oddzialow Waffen SS nalezy wspomniec 0 stopniach wojskowych i innych oznaczeniachjednostek. Na prawej patce kolnierzowej noszono runy SS lub godlo jednostki np. w 3. DPanc SS - Totenkopf, jednostek cudzoziemskich, 4. Policyjnej Dywizji Grenadier6w Pancernych. Na lewej patce noszono oznaczenie stopnia. Niekiedy noszono runY,na obu patkach lub Totenkopf (trupia glowka) lub Oda! Rune (7. Ochotnicza Dywizja G6rska "Prinz Eugen"). W przypadku gdy w dywizji Grenadier der Waffen SS (cudzoziemskiej) sluzyi Niemiec (Reichsdeutsch) mial on dodatkowo naszyte na b1uzie (kurtce) mundurowej runy SS. Runy byly umieszczone pod lew'! kieszenia na piersi. Stopnie na patce naszyte byly na czarna tkanine (w 29. DGren der Waffen SS przez pewien czas naszyte byly na czerwona tkanine). Patki byly obszyte lub posiadaly u dolu i z boku poprzeczne belki (podchorazowie i podoficerowie skierowani do szk61 oficerskich). Na nararniennikach umieszczone byly odznaki stopni. W 1940 roku wprowadzono dodatkowo stopien SS-Oberschiitze noszony na rekawie, lednostki niemieckie oraz tzw. legiony wlaczone do Waffen SS uzywaly nazw stopni w brzmieniu np. SS-UnterscharfUhrer,

SS.JUNK[R

SS·STANDARHNJUNKER

SS.STANDAATENOBEAJUNKER

Oznaki stopni podchorazych - 1940

Opaski naramienne (Armelstreifen) jednostek Waffen SS. Od gory: 12. Pujk Strzelcow Gorskich SS "Michael GaiBmair" (dywizja "Nord"), 8. Dywizja Kawalerii SS "Florian Geyer", 24. Pulk Grenadierow Pancernych SS "Norge" (11. DGrenPanc SS "Nordland"), 2). Pulk Grenadierow Pancernych SS "Danmark" (dywizja "Nordland"), 14. Pulk Strzelcow Gorskich SS "Skanderbeg" (dywizja "Prinz Eugen") - pulk utworzono z b. zolnierzy 21. DGorskiej der Waffen SS "Skanderbeg", opaska nie byla stosowana

czy Legion-Schutze, zas w jednostkach nie

niemieckich (cudzoziemskich) - Waffen Di-

vision der SS lub Division der Waffen SS,

nazwy stopni mialy brzmienie: Waffen-Oberfuhrer der SS. Istnialy takze rozbieznosci w nazewnictwie najnizszych stopni spowodowane przydzialem zolnierzy do roznych jednostek: w wojskach pancernych, samochod6w pancernych - SS-Panzerschutze i SS-Panzeroberschuize, artylerii, artylerii g6rskiej, artylerii rakieto-

31

Zestawienie stopni wojskowych WaJJen-SS, Wehrmachtu i ich polskie odpowiedniki

Nazwa stopnia
Waffen-SS Wehrmacht Odpowiednik Polski
Reichsfiihrer SS Generalfeldmarchall Marszalek
SS-OberstgruppenJuhrer Generaloberst General armii
Generaloberst d. Waffen SS
SS-Obergruppenfuhrer und General General broni
General d. Waffen SS
SS-Gruppenfuhrer und Generalleutnant General dywizji
Generalleutnant d. Waffen SS
SS-Brigadefuhrer und Generalmajor General brygady
Generalmajor d. Waffen SS
SS-Oberfuhrer Oberst
SS-StandartenJuhrer Oberst Pulkownik
SS-Obersturmbannfuhrer Oberstleutnant Podpulkownik
SS-Sturmbannfuhrer Major Major
SS-Haupsturmfuhrer Hauptmann Kapitan
SS-Obersturmfuhrer Oberleutnant Porucznik
SS- Untersturmfiihrer Leutnant Podporucznik
SS-Sturmscharfuhrer Stabsfeldwebel Sierzant sztabowy
SS-Obers tandar ten junker o berfiihmich -
SS-Hauptscharfuhrer Oberfeldwebel St. sierzant
SS-Oberscharfuhrer Feldwebel Sierzant
SS-Standarten Junker Fdhrnicb -
SS-Scharfuhrer Unterfeldwebel -
SS- Unterscharfiihrer Unteroffizier Plutonowy
SS-Stabsro t ten fuhrer Stabsgefreiter -
SS-Rottenfuhrer Obergefrieter Kapral
SS-Sturmann Gefreiter St. szeregowy
SSi-Oberschutze Oberschutze -
S'Ss Schiaze Schiitze Szeregowy 32

Oznaki specjalnosci wojskowych Waffen SS. U gory od lewej: sluzba medyczna, orkiestra, sluzba bezpieczenstwa (SD). W dolnym rzedzie od lewej: lacznose, sluzby techniczne i remontowe, administracja wojskowa

wej, dzial szturmowych, artylerii przeciwpancernej i przeciwlotniczej - SS-Kanonier i SS-Oberkanonier, jednostkach grenadier6w (pancernych) - SS- ( Panzer) Grenadier i SS- ( Panzer )Obergrenadier, strze1c6w g6rskich - SS-Jdger i SS-Oberjager, lacznosci - SS-Funker i SS-Obe~runker, transportowych (zmotoryzowanych) - SS- Kraftfahrer i SS-Oberkraftfahrer, kawalerii - SS-Reiter i SS-Oberreiter, saper6w - SS-Pionier i SS-Oberpionier.

Kolejnym elementem umundurowania zolnierzy, podoficerow, oficer6w i generalow Waffen SS byly kolorowe obszycia kolnierza munduru, nararniennik6w, czapek wskazujace na rodzaj broni - tzw. Wafenfarbe. Stosowano tez oznaczenie polegajace na podszyciu naramiennika kolorem rodzaju broni - od stopnia SS-Sturmbannfiihrera do SS-Oberstgruppenfiihrera. Najwazniejsze kolory oznaczen byly nastepujace: - bialy (piechota, oficerowie sztab6w dywizji i korpus6w) - czarny (saperzy, jednostki budowlane) - rozowe (wojska pancerne, artyleria przeciwpancerna) - jasnozielone (jednostki g6rskie, Dywizja Policyjna do 1942 roku) - zloty (kawaleria, zmot. jednostki rozpoznawcze)- brazowy (straznicy obozow koncentracyjnych) - jaskrawozielony (Siecherheitsdienst

- SD) - ciernnoczerwony (artyleria i artyleria przeciwlotnicza).

Na nararniennikach umieszczano niekiedy godla jednostek np. dywizji .Leibstandarte SS Adolf Hitler" - LAH, pulk "Germania" - G, czy oznaczenia zolnierzy korpusu medycznego i weterynaryjnego. Zolnierze jednostek cudzoziemskoch np. dunskich czy norweskich nosili na lewym rekawie Feldbluse tacze z godlem narodowym (np. Flamandowie) lub miniature flagi narodowej (np. Dunczycy).

Oznaki wskazujace ua przynaleznosc do Hitlerjugend (po lewej), policji porzadkowej - Ordungpolizei (po srodku) i Sturm Abteilungen - SA (po prawej)

Na lewym rekawie (u dolu) kurtki mundurowej umieszczano tez oznaczenia uprzedniej przynaleznosci zolnierza do Hitlerjugend, Ordungpolizei - Orpo, Sturm Abteilungen - SA. W tym samym rniejscu umieszczano - identyczne jak w Wehrmachcie - odznaki specjalnosci wojskowych. Na poczatku wojny stosowano standardowe odznaki arrnii, od 1940 roku wprowadzono wlasne odznaki haftowane srebrna nicia na czarnym rombie materialu. Inny wyglad miala odznaka strzelca wyborowego, ktora byla przyznawana w trzech klasach: 1- 60 "trafien" (odznaka obszyta zlotym galonem), II - 40 ,;trafien" (srebrny galon), III - 20 "trafien" (bez obszycia).

Szewron - oznaka wieloletniej sluzby

33

SS·JUNKER

SS,STANDARTENJUNI(ER

SS·08ERSCHARrilHRER DERRESEFW(

SS·HAUPTSCHARniHRER DER RESERV(

Oznaki stopni podchorazych (u gory) i podoficerow skierowanych do szkol oficerskich (u dolu) - 1943

Nalezy takze powiedziec 0 szewronach - Ehrenwinkel noszonych przez zolnierzy, ktorzy wstapili do SS czy NSDAP przed dojsciem Hitlera do wladzy tj. 30 stycznia 1933 roku. Przywilej ten przyslugiwal tez zolnierzom lub policjantom pelniacym sluzbe przed 25 lipca 1935 roku, a wiec przed remilitaryzacja Niemiec. Ta grupa zolnierzy SS nosila szewron z gwiazdka wewnatrz. Prawo do noszenia tej odznaki mieli takze czlonkowie austriackich organizacji faszystowskich i czlonkowie NSDAP w Austrii nalezacy do tych organizacji przed 12lutego 1935 roku. Szewrony byly naszywane na prawym rekawie munduru.

Jednostki gorskie nosily oznaczenia tych formacji - Edelweiss (szarotka) na boku czapki i naszyte na prawym rekawie,

Innym specyficznym dla Waffen SS typem oznaczenia honorowego byly opaski naramienne (4.rmelstreifen) okreslajace przynaleznosc do danej jednostki. Te oznaczenia mialy charakter pamiatkowy i przyslugiwaly zolnierzom, ktorzy sluzyli w danej jednostce. Nawet po zrnianie przydzialu sluzbowego prawo do noszenia opaski nadal przyslugiwalo (z wyjatkami), Dlatego podczas ostatnich chwil Hitlera SS-Brif. Hermann Fegelein paradowal z opaska "Florian Geyer", pamiatka po sluzbie w tej dywizji. Podobnie SS-Gruf. Artur Phleps nOSH nadal opaske "Prinz Eugen ", mimo ze juz nie dowodzil ta dywizja,

34

Niniejszy rozdzial nie wyczerpuje informacji na temat umundurowaniajednostek Waffen SS, gdyz w przeciwienstwie do Wehrmachtu bylo ono niezwykle zroznicowane i podczas wojny wielokrotnie zmieniane oraz modyfikowane. Nalezy takze dodac, ze zupelnie inaczej przepisy mundurowe wygladaly i byly przestrzegane w dywizjach niemieckich, a inaczej w formacjach cudzoziemskich, gdzie nie zawsze wszystkie przepisy mundurowe byly przestrzegane. luna sprawa, ze pod koniec wojny czesto brakowalo wielu podstawowych elementow wyposazenia zolnierza, Wiele problemow i tematow nie zostale tutaj z braku miejsca poruszonych, lecz w najblizszym czasie nakladem wydawnictwa "MILIT ARIA" ukaze sie specjalna publikacja poswiecona tylko umundurowaniu Waffen SS w okresie 1939-1945. Dlatego tez czytelnikow, ktorzy nie znalezli interesujacych ich informacji, prosze 0 wyrozumialosc i cierpliwosc oraz ... odsylam do nowej ksiazki,

Oznaka strzelca wyborowcgo

Oznaka jednostek g6rskich - Edelweissarmelabzeicher

Zolnierze z Ochotniczego Legionu "Norge" front wschodni, 1943 rok

ORGANIZACJA JEDNOSTEK

Na rysunkach umieszczonych w ksiazce zostala przedstawiona organizacja niektorych jednostek Waf fen SS w roznych okresach. Pokazano m.in organizacje dywizji zmotoryzowanej SS "Reich" wedlug stanu z dnia 22 czerwca 1941 roku, brygady SS "Nord" (pozniejszej 6. DG6rskiej SS "Nord") oraz dw6ch brygad Reichsfuhrera SS. Szczeg6lnie interesujaca organizacje maja te ostatnie jednostki, gdyz byly to zasadzie jednostki kawalerii i piechoty uzywane do dziaIari przeciwpartyzanckich. Skladaly sie z dwoch pulkow SS (" Totenkopf'Y w l , Brygadzie SS - 8. i 10., zas w 2. Brygadzie 5. i 4. wspartych 51. Dywizjonem Artylerii SS skladajacym sie dw6ch baterii haubic kalibru 100 mm produkcji czeskiej i baterii ciezkich haubic (ex-czeskich), Ponadto jednostki dysponowaly 12 armatarni przeciwlotniczymi kalibru 20 mm 0 ciagu motorowym i 3 samobieznymi (Sd Kfz 10/4), sekcja samochod6w pancernych Panhard 178 (f). Brygada byla formowana od maja 1941 roku na poligonie SS .Heidelager" Pustk6w kolo Debicy.

Druga brygada miala inny sklad: pulki mialy po dwa bataliony, a nie po trzy bataliony jak w 1. Brygadzie. lednostka rniala mniejsza ilosc dzial (tylko bateria 6 dzial kalibru 150 mm) i nie miala samochod6w pancernych. Brygada poczatkowo rniala liczyc trzy pulki, ale ostatecznie

12. Pulk SS nie zostal przydzielony do brygady. Od 5 lipca 1941 roku brygada byla reorganizowana na poligonie w Orzyszu (Arys).

Obie jednostki byly slabsze niz odpowiednie jednostki Wehrmachtu czy nawet dywizje SS "Reich" czy "LSSAH". Nie posiadaly batalionu lacznosci (tylko kompanie lacznosci - niezmotoryzowana), ani kompanii mostowej, a tylko kompanie saper6w. W 1. brygadzie obrone przeciwpancerna stanowila tylko 51. Kompania Przeciwpancerna SS. lednostki artylerii nie byly w pelni zmotoryzowane.

Inna byla organizacja Brygady SS "Nord".

Teoretycznie byla to jednostka trzypurkowa, lecz w praktyce skladala sie tylko z 6. i 7. pulku SS ("Totenkop!"), gdyz 9. pulk zostal przydzielony do 2. Dywizji G6rskiej. Brygada posiadala pulk artylerii skladajacy sie z trzech dywizjon6w, dw6ch dywizjon6w haubic g6rskich GebFH 40 kalibru 105 mm (kazdy dywizjon trzy baterie po 4 haubice) i dywizjonu ciezkich haubic w skaldzie: bateria armat 105 mm i dwie baterie ciezkich haubic sIG 33 kalibru 150mm. Brygada miala ponadto dywizjon artylerii przeciwlotniczej, rozpoznawczy. Bataliony saper6w i lacznosci. Wiekszosc jednostek brygady po przeformowaniu jednostki do stanu dywizji zaopatrzono w sprzet wedlug etat6w jednostek g6rskich Wehrmachtu.

35

·10. SS (RFSS)

r pm~l

+ 3

8. SS (RFSS)

,. pr$~l

3

~I.

~I.

;J;+++ ;J;+++ ;J;+++

12 12 12 12 12 12 12 12 12 12 12 12

;k+++ ;J;+++ ;1:+++

12 12 12 12 12 12 12 12 12 12 12 12

£.0..0..0. £.0..0..0. £.0..0..0.

6333 6333 6333

!J,..a. .1111. .£..a..o. .a .£ .1l.1l.o.

6333 6333 6JJJ

~~T.

3 12 4

Q9~T.

+ 12 4

3

l1.

o

ll.

~

12 •

Q

+ •

l1.

~

3 12

?l 01.

* + .0. ;J; +

4 7 J 4 18

1. Brygada Zmotoryzowana SS (Reichsfiihrer SS) - schemat organizacyjny z 1 lipca 1941 roku

36

~I.

~I.

~I.

x+++ ;1:+++ ;1:+++

12 12 12 12 12 12 12 12 12 12 12 12

4.a..o..n. 4..n...n..l1. 4.0..0....11

6333 6333 6333

;1:+++ ;I:+'f+ ;1:+++

12 12 12 12 12 12 12 12 12 12 12 12

411.ll.o. .£..o.1I....n. 4..n...n...a.

6333 6333 6331

~~T.

+ 12 4

J

x+++ *+++ *+++

12 12 12 12 12 12 12 12 12 12 12 12

4.o....D..a. 4..o..Jl.D.. il.1lll.ll

6333 6333 6333

~~

~ ~t2 .aX+

3 3 4 18

JiT

2 4 12 12

Brygada Gorska SS "Nord" - schemat organizacyjny z 1 lipca 1941 roku

37

Schemat innej jednostki zmotoryzowanej (grenadierow) Waffen SS - dywizji "Reich" przedstawiono na diagramach. Podobna organizacje mialy tworzone w latach 1942-1943 dywizje grenadierow Waffen SS:

Warto takze przesledzic zmiany w organizacji innej jednostki - od 1942 roku wlaczonej do Waffen SS - Dywizji Policyjnej (pozniej 4. Policyjnej Dywizji Grenadierow Pancernych SS). W dniu 1 sierpnia 1941 roku dywizja skladala sie z trzech policyjnych pulkow piechoty, pulku artylerii skladajacego sie z trzech dywizjonow lekkich i dywizjonu artylerii ciezkiej. Kazdy dywizjon mial trzy baterie. Ponadto w sklad dywizji wchodzil batalion rozpoznawczy (dwie kompanie motocyklowe oraz kompania wsparcia), dywizjon art. plot., dywizjon artylerii przeciwpancernej, lacznosci i saperow (pionierow),

Ta sarna jednostka w 1943 roku (1 stycznia) dodatkowo skladala sie z: baterii ciezkich mozdzierzy kalibru 220 mrn oraz dodatkowej kompanii artylerii. Zmianie ulegl sklad dywizjonu artylerii przeciwlotniczej. W stosunku do skladu dywizji z 1941 roku nastapilo znacznie rozsrodkowanie posiadanej artylerii, tak, ze kierowana byla do poszczegolnych pododdzialow juz na szczeblu kompanii.

Najwazniejsza zmiana w organizacji jednostek grenadierow pancernych SS dokonana w 1943 i w 1944 roku bylo wlaczenie do dywizji samodzielnego batalionu pancernego, ktory poczatkowo skladal sie z trzech kompanii czolgow, a w okresie pozniejszym takze dzial szturmowych. Pod koniec wojny zazwyczaj batalion mial tylko dziala szturrnowe i nieliczne czolgi. Takie bataliony posiadaly m.in 11., 16., 17., 18 DGrenPanc SS. Natorniast jednostki cudzoziemskie nie mialy takich oddzialow.

Dywizje gorskie Waffen SS byly oparte

o wzory podobnych jednostek Wehrmachtu. Trzonem dywizji gorskiej byly dwa pulki strzelcow gorskich SS liczace po 3 bataliony. Kazdy batalion mial 5 kompanii, kompanie przeciwpancerna i w 7. DGorskiej SS "Prinz Eugen" pluton motocyklowy. Artyleria dywizji skladala sie z pulku artylerii gorskiej SS w skladzie 3-5 dywizjonow artylerii gorskiej

38

lekkiej i ciezkiej uzbrojonej w haubice kalibru 105 i 150 mm i armaty kalibru 105 mm. Ponadto w sklad jednostki wchodzila bateria dzial szturmowych Sturmgeschiitz III, batalion pancerny - w 7. DGor SS "Prinz Eugen ", dywizjon przeciwpancerny SS, batalion lacznosci, pionierow (saperow), dywizjon przeciwlotniczy w skladzie dwoch baterii lekkich (20 mm) i baterii ciezkiej (37 lub 88 mm). Dywizja ponadto posiadala wlasne kolumny transportowe, batalion zapasowy (szkolny), kompanie sanitarna i zandarmerie polowa. Organizacja dywizji gorskich nie byla stala. lednostki byly wzmacniane doraznie nowymi formacjami m.in w 6. DGor SS "Nord": batalion grenadierow pancernych (od 1944 roku), batalion narciarski (norweski), samodzielna kompania wartownicza, w 7. DG6r SS "Prinz Eugen ": zmotoryzowana kompania interwencyjna (ochrony sztabu), dywizjon kawalerii, eskadra sarnolotow rozpoznawczych. Etat dywizji wynosil okolo 15000-17000 zolnierzy.

Inaczej wygladala struktura organizacyjna dywizji gorskich formowanych na przelomie 1943 i 1944 roku tj. 13. DGor SS .Handschar", 21. DGor SS .Skanderbeg'', 23. DGor SS "Kama" i 24. DGor SS Karstjdger . Diagramy ilustruja organizacje i uzbrojenie tych jednostek.

Podstawa dywizji kawalerii Waffen SS byly 3-4 pulki kawalerii wsparte pulkiem artylerii. Dywizja kawalerii byla uzupelniona jednostkami przeciwpancernymi, lacznosci, saperow (pionierow),

Zupelnie inaczej ksztaltowala sie organizacja jednostek cudzoziemskich np. ukrainskich. lednostki te znacznie odbiegaly od etatow niernieckich, gdyz ich organizacja wielokrotnie uzalezniona byla od zapasow broni (np. zdobycznej broni sowieckiej) i mozliwosci organizacyjnych Waffen SS.

Dywizje formowane zima i wiosna 1945 roku czesto niewiele miala wspolnego z etatami dywizji, gdyz w sklad jednostek Waf fen SS wlaczano sluchaczy szkol wojskowych, policjantow i cale jednostki Wehrmachtu (np. baterie artylerii i pododdzialy broni pancernej).

f. p;:a Dyw. Grenadier6w Pancemych SS 2

4.Dywizjon Plot. SS

4.0ddzial Zandarmerii SS

4 Batalion Lacznosci SS

4.Batalion Saperow SS

8.Pulk Gren. SS

4.Pulk Artylerii SS

"PEOl~

7.Pulk Gren. SS

4.Dyw. Dzial Szturrnowych SS

4.Dyw. Rozpoznawczy SS

t

4.Batalion Pancemy SS

Dywizja Policyjna Grenadierow SS - uproszczony schemat z 1 stycznia l 943 roku

39

~SS_n·h'"

~1. ~_ ~

Q l®®2l1 ~T m l®~CJl ~ T

+ .0. + :I: + J: + 2.. + .0.+ :I: + !I! + 2 ••

9 1624,24 9 1624,24

,SS_R

?lb:11 @ 0 0 0

i !I!~' 2 • 12 .0. * + .0. * + .0. * +

3 341834183418

~1I_~

~I' ~_ ~

~SS-Dnhl.nd

~I' ~' ~

;1;+++ ;1;+++ ;1;+++

12 12 12 12 12 12 12 12 12 12 12 12

£.n._..o..o. £..a..a..o. 4.0..0...0.

6333 6333 6333

C10~T

+ !I! + 2+6

9 .a X + 124 1 2.

;1;+++ ;1;+++ ;1;+++

12 12 12 12 12 12 12 12 12 12 12 12

!l:...11. 11.0. !l:..o..o. .a !!:. .11..11..11

6333 6333 6333

;1;+++ ;1;+++ ;1;+++

12 12 12 12 12 12 12 12 12 12 12 12

!1..o..o..o. !l.o..a.o. 4.0..0..0.

6333 6333 6333

fn ~Vn~ ~In~ ~'n~ ~ n~ ;r 11 ;f;f;f ;fJJ JJI JJJ

12 12

t: SS-R fSn rSS'R

JJ JD t.fr Jjfr t.fr

2 :2 386 386 386

SS-R

1

7

~~4

3 3' f~~8 617

Dywizja Zmotoryzowana SS "Reich" - schemat organizacyjny z I lipca 1941 roku

40

8.Dyw. Przeciwpancemy SS

8.Zmot. Batalion Lacznosci SS

8.Dywizja Kawalerii SS "Florian Geyer"

l5.Pulk Kawalerii SS 16 Pulk Kawalerii SS

l7.Pulk Kawalerii SS l8.Pulk Kawalerii SS

8 Zmot. Batalion Saperow SS

8. Dyw. Plot. SS

8.Pancemy Dyw. Rozpoznawczy SS

8.Zmot. Pulk Artylerii SS

8.Dyw. Samochod6w Pane. SS

8.Dyw. Dzial Szturmowych SS

8. Dywizja Kawalerii SS "Florian Geyer" - uproszczony schemat organizacyjny z maja 1944 roku

41

II.Oehotnieza Dyw. Gren. Pane. SS "Nordland"

I l.Bat. Lacznosci SS

24.Pulk Gren. Pane. SS "Dannmark"

11 Dyw. Plot. SS

23.Pulk Gren. Pane. SS "Norge"

I I.Pulk Jager SS

II.Dyw. Rozpoznawezy SS

II.Pulk Artylerii SS

II.Zmot. Batalion Saperow SS

II.Dyw. Niszezyeieli Czolgow SS

fn

"Hermann von Salza"

I I. Batalion Pancemy SS

II.Dyw. Dzial Szturmowyeh SS

52 I. Dywizjon Art. Rakietowej SS

11. Ochotnicza Dywizja Grenadierow Pancernych SS "Nordland" - uproszczony schemat organizacyjny z 1944 roku

42

2l.Batalion Zaopatrzenia SS

.r 2l.Dywizja der Waffen SS "Skanderbeg"

I.Dywizjon Art. Gorskiej SS 21 Pulku Art. SS

51.Pulk Strzelcow Gorskich SS

21.Dyw. Rozpoznawczy SS (szwadron kawalerii)

21.Batalion Lacznosci SS

21.Dyw. Ppanc SS (kompania ppanc i kompania plot.)

2 I.Batalion Rezerwowy SS

21. Dywizja G6rska der Waffen SS "Skanderbeg" - uproszczony schemat organizacyjny z polowy 1944 roku

43

t 11

f

... - batalion pancemy

, ••• - dywizjon przeciwlotniczy

, ••• - dyw. niszczycieli czolgow

•.• - dyw. artylerii rakietowej

+ .

.••••••••• - karabin maszynowy

* - ciezki karabin maszynowy

*

......... - armata plot. 20 mm

!E

. .. •••••••• - armata ppanc. 37 mm

~

....•••••.••• - armata ppanc. 50 mm

~

••••••••• - armata ppanc. 75 mm

.L ..•••... - granatnik 50 mm

.L _ mozdzierz 80 mm

_t . h

........ - armata ptec oty 75 mm

_t .

- - armata piechoty 150 mm

+ - haubica 105 mm

f .: - haubica 150 mm

T - armata 100 mm

.1. - armata 150 mm

,I,.

~ - haubica gorska 75 mm

Objasnienia

... - pulk strzelcow gorskich

.... - batalion strzelcow gorskich

... - pulk kawalerii

... - pulk artylerii

••• - dywizjon artylerii

... - bateria art. lekkiej

... - bateria art. ciezkiej

... - pulk grenadierow (gren. pancemych)

... - pulk artylerii gorskiej

... - dywizjon artylerii gorskiej

... - batalion Iacznosci

••• - kompania telefoniczna

••• - kompania radiowa

••• - batalion saperow (pionierow)

... - batalion (dywizjon) rozpoznawczy

~

~ ... - kompania wsparcia

,

I~I _ kompania mostowa

4 - kompania samochodow pancemych

... - kompania motocyklowa

44

UZBROJENIE I WYPOSAZENIE

W chwili fonnowania Dywizja Policyjna byla uzbrojona w bron produkcji niemieckiej i czeskiej, zas jednostki dywizyjne w standardowe wyposazenie i uzbrojenie Wehrmachtu.

Inaczej sprawa uzbrojenia wygladala w jednostkach Waffen SS. Kampfgruppe, a pozniej dywizja "Nord" w znacznym stopniu posiadala uzbrojenie zdobyczne. Uzywano glownie broni produkcji czeskiej, pistolet6w CZ 27 i CZ 38 kalibru 9,0 mm, karabin6w vz. 24 kalibru 7,92 mm, karabink6w vz. 16, karabin6w maszynowych: lekkich IMG 26 (t) i IMG 30 (t) kalibru 7,92 mm, ciezkich MG 37 (t). Opr6cz tego w uzbrojeniu znajdowala sie bron produkcji niemieckiej: pistolety P-08 (Luger), karabiny Mauser kar 98k, pistolety maszynowe Erna iMP 28.11 kalibru 9,0 mm, karabiny maszynowe MG 34. Waffen SS probowalo bezskutecznie otrzymac do swojej dyspozycji cala produkcje doskonalych pistolet6w P-38 (Walther). Oficerowie uzywali tez pistolet6w Walter P W jednostkach Waffen SS znajdowaly sie spore ilosci pistolet6w pochodzacych ze zdobyczy wojennej najliczniej wystepowaly belgijskie Browning High Power i norweska wersja Colta M 1911 oraz produkowane podczas okupacji polskie Visy. Dywizja posiadala rusznice przeciwpancerne PzB 39, lekkie mozdzierze Ie Gr Wr kalibru 50 mm i sGr Wr 34 kalibru 80 mm. W sklad uzbrojenia artyleryjskiego wchodzily lekkie armaty piechoty le.IG 18 kalibru 75 mm i dzialka przeciwlotnicze Flak 30 kalibru 20 mm.

Uzbrojenie Kampfgruppe (Brigade) "Nord" bylo niewystarczajace. Meldunek z 20 sierpnia 1941 roku m6wi 0 braku 28 lekkich karabin6w maszynowych MG 26 i MG 30 (t), 8 ciezkich MG 37 (t), 5 karabin6w maszynowych MG 34, 14 mozdzierzy kalibru 80 mm (s.GrW 34) i 13 lekkich rnozdzierzy kalibru 50 mm (le.GrW 36), 12 dzial kalibru 75 mm (le.lG 18) i 2 annat przeciwlotniczych Flak 30 kalibru 20 mm. Jak na jednostke wielkosci brygady niedobory byly znaczne.

W formowanych w 1942 roku dywizjach "Florian Geyer" i "Prinz Eugen" takze znajdowalo sie duzo broni pochodzenia czeskiego i francuskiego. Kompania pancerna dywizji

"Prinz Eugen" miala na wyposazeniu takze sprzet sowiecki (samochody pancerne BA-20 i BA-IO) oraz francuski (czolgi Hotchkiss H-39 i Char B-lbis).

W pozniejszym okresie uzbrojenie jednostek Waffen SS ulegalo zmianom. Przedstawione ponizej zestawienie ilustruje uzbrojenie Dywizji Policyjnej SS w dniu 1 sierpnia 1941 roku i 1 sierpnia 1943 roku - w nawiasie.

976 (895) pistolet6w roznych typ6w 6128 (5641) karabin6w 98k

243 (505) pistolet6w maszynowych MP 2811, MP 38 i MP 40

445 (213) recznych karabin6w maszynowych MG34

- (48) ciezkich karabinow maszynowych MG 34 87 (27) lekkich mozdzierzy le GrW 36 kalibru 50 mm

114 (24) mozdzierzy s GrW 34 kalibru 80 mm 73 (26) armat przeciwpancernych Pak 35/36 kalibru 37 mm

- 3 annaty ppanc. Pak 38 kalibru 50 mm

- (10) armat ppanc. Pak 40 kalibru 75 mm

- 2 armaty FK 288 (r) kalibru 76,2 mm

20 (15) annat leIG 18 kalibru 75 mm 6 (4) armaty sIG 33 kalibru 150 mm

36 (26) haubic leFH 18 kalibru lOS mm 25 (-) haubic sFH 25 (t) kalibru 150 mm - (8) haubic sFH 18 kalibru 150 mm

- 2 haubice sFH 396 (r) kalibru 122 mm

- (1) armata K 419 (1) kalibru 155 mm

- 3 mozdzierze Mrs 60 I (1) kalibru 280 mm

12 (14) annat przeciwlotniczych Flak 30 i Flak 38 kalibru 20 mm

12 (12) armat plot. Flak 36 kalibru 37 mm 4 armaty plot. Flak 18 kalibru 88 mm.

Totenkopf

45

Por6wnanie powyzszego zestawienia pozwala przesledzic zmiane struktury uzbrojenia Dywizji Policyjnej. Dywizja "modeI1941" miala duza ilosc broni stromotorowej, kt6ra miala rekornpensowac brak artylerii liczacej w6wczas 87 luf (bez art. plot. i ppanc.). W 1943 roku artyleria miala tylko 59 luf, lecz w uzbrojeniu znalazly sie np. przydatne w walkach pozycyjnych ciezkie mozdzierze, Zmiejszeniu ulegla ilosc broni stromotorowej z 201 luf do 51 luf w 1943! Na podobnym poziomie utrzyrnala sie liczba armat przeciwlotniczych, a ilosc armat przeciwpancernych zmalala az o blisko polowe. Trudno jest dokonac analizy uzbrojenia piechoty, gdyz wykazy nie zawieraja powszechnie uzywanej broni zdobycznej. Stad tez np. po doliczeniu zdobycznych sowieckich pistolet6w maszynowych PPSz ilosc tego typu broni mogla bye odmienna niz w wykazach. Bez watpienia na zmniejszenie stanu uzbrojenia w jednostce wplynely tez straty frontowe.

Kompletnym uzbrojeniem etatowym dysponowaly formowane w latach 1943-44 dywizje grenadier6w pancernych tzw. germanskie tj. 11., 16., 17. i 18. DGrenPanc SS. lednostki te posiadaly uzbrojenie produkcji niemieckiej. W organicznym batalionie pancernym znajdowaly sie czolgi PzKpfw III Ausf. H-M, PzKpfw IV Ausf. F-H i dziala szturmowe StuG 40 Ausf. G. Pod koniec wojny wycofano czolgi (nie bylo mozliwosci zastapienia przestarzalych PzKpfw III, nowyrni PzKpfw V i VI), wprowadzajac w ich miejsce dziala szturmowe. Przykladowo 16. Brygada SS .Reichsfuhrer SS" w 1943 dostala Iacznie 20 dzial StuG III, a w styczniu 1944 roku do 17. Batalionu Pancernego 17. DGrenPanc SS "Gotz von Berlichingen" przydzielono 14 dzial szturmowych. W lutym 1945 roku do 54. Dywizjonu Niszczycieli czolgow 4. Policyjnej Dywizji Grenadierow Pancernych SS przydzielono 10 dzial szturmowych StuG 40 Ausf. G.

Jednostki tworzone z zolnierzy pochodzenia ukrainskiego lub bialoruskiego, kt6rzy w wiekszosci mieli za soba sluzbe w Armii

46

Czerwonej obficie wyposazano w zdobyczny sprzet sowiecki. Przykladowo zestawienie uzbrojenia 30. DGrenSS (bialoruska) z dnia 22 wrzesnia 1944 roku wykazuje na stanie karabiny Mosin produkcji sowieckiej czy armaty ZIS-3 kalibru 76,2 mm i haubice wz. 1938 kalibru 122 mm.

Z kolei w jednostkach wloskich obficie wystepowala bron pochodzenia wloskiego. Jednostki belgijskie (flamadzkie i walonskie) oraz holenderskie czesciowo posiadaly bron produkcji francuskiej.

JEDNOSTKI

Uwaga. W pierwszej czesci monografii Waffen SS zostaly przedstawione kr6tkie informacje na tern at 1. DPanc SS "LSSAH", 2. DPanc SS "Das Reich", 3. DPanc SS .Totenkopf", 5. DPanc SS "Wiking", 9. DPanc SS .Hohenstaufen'', 10. DPanc SS .Frundsberg" i 12. DPanc SS .Hitlerjugend". W ponizszej pracy sa informacje na temat pozostalych dywizji Waffen SS oraz korpus6w Waffen SS i 6. Armii Pancernej SS.

Powstala 14 wrzesnia 1944 roku. Trzon armii stanowily dywizje pancerne Waffen SS uratowane z pogromu we Francji. Do konca 1944 roku armia znajdowala sie w trakcie odbudowy. Podczas ofensywy w Ardenach nacierala na polnocy ugrupowania wojsk niemieckich. W styczniu po uzupelnieniu stanow wyslana na Wegry. Uczestniczyla w walkach nad Balatonem i w Austrii (Wieden), kapitulowala w maju 1945 roku. Sklad: grudzien 1944 roku: 1. i II. Korpus Pancerny SS, Panzer-Lehr-Division, 150. Panzer Brigade (Skorzenny), marzec 1945 roku: 1., 2., 3. i 12. DPanc SS, 6.DPanc (Wehrmacht) i 356. DPiech (Wehrmacht).

DowOdcy: SS-Obstgruf. und Panzer Generaloberst der Waffen SS Josef ("Sepp") Dietrich (10.1944 do 05.1945)

I. ee-~CU13er-stor~i

"2eilJitttnbcme ee ~bolf ()itler"

Powolany rozkazem z 27 lipca 1943. Walczyl na froncie wschodnim, na poczatku 1944 roku korpus zostal przeniesiony do Belgii. Walki w Normandii. Po uzupelnieniu stanujednostek rozproszonych we Francji (Falaise) korpus bral udzial w ofensywie w Ardenach. W 1945 roku walki na Wegrzech i w Austrii.

Jednostki: czerwiec 1944 roku 1. i 12. DPanc SS.

DowOdcy: SS-Ogruf. und Panzergeneral der Waffen SS Josef ("Sepp") Dietrich (27.07.1943 do 24.10.1944), SS-Gruf und Generalleutnant der Waffen SS Hermann Priess (24.10.1944 do 1945).

Dowodztwo korpusu utworzono juz 13 maja 1942 roku. Rozkaz 0 formowaniu korpusu nosi date 9 Jipca tegoz roku. Latem dowodztwo korpusu przeniesiono do Francji, gdzie znajdowaly sie dywizje zmotoryzowane Waffen SS przeformowywane w jednostki grenadierow pancernych, a w istocie pancerne. Zima 1943 roku przeniesiony do Rosji. Walki 0 Charkow, udzial w bitwie kurskiej. Jesienia 1943 roku przez krotki okres czasu korpus nosil nazwe 1. Armii Pancernej SS. Zima 1943-1944 we Francji. W kwietniu 1944 roku jednostki korpusu toczyly ciezkie walki pod Tarnopolem. Po ponownym przerzuceniu do Francji walki w Normandii i pod falaise. We wrzesniu 1944 roku jednostki korpusu walczyly z brytjskimi i polskimi spadochroniarzmi pod Arnhem. Bral udzial w ofensywie w Ardenach. W 1945 roku korpus walczyl na Wegrzech i w Austrii.

Jednostki: marzec 1943 roku: DGrenPanc SS .Leibstandarte SS Adolf Hitler", DGrenPanc SS "Das Reich" i DGrenPanc SS "Totenkopf", kwiecien 1944 roku: 9. i 10. DPanc SS.

DowOdcy: SS-Ogruf. und General der Waffen SS, pozniej SS-Obstgruf. und Generalobest del' Waffen SS Paul Hausser (1.06.1942 do 28.06.1944),

SS-Gruf. LInd Generalleutnant der Waffen SS, od 1.08.1944 SS-Ogruf. und General der Waffen SS Wilhelm "Willi" Bittrich (10.07.1944 do 05.1945).

Sztab korpusu zostal powolany w kwietniu 1943 roku. Planowano, ze bedzie grupowal dywizje "Wiking" i formowana dywizje "Nordland". W sklad korpusu wchodzily "germanskie" dywizje Waffen SS walczace na froncie wschodnim. Korpus walczyl w Kurlandii i na Pomorzu Zachodnim. Kapitulowal w maju 1945 roku. W sklad korpusu wchodzily m.in. 11. Ochotnicza DGrenPanc SS, 23. Ochotnicza DGrenPanc SS, 27. i 28. Ochotnicze DGrenPane SS, 11. i 225. DPiech (Wehrmacht).

DowOdcy: SS-Gruf. und Generalleutnant, awansowany 1 !ipca 1943 roku do stopnia SS-Ogruf. und General der Waffen SS Felix Steiner (28.02.1943 do 30.10.1944), SS-Ogruf. und General der Waffen SS Georg Keppler (30.10.1944do 12.02.1945), SS-Gruf. und Generalleutnant der Waffen SS Unrein (02.1945 do 03.1945), SS-Brif. und Generalmajor der Waffen SS Joachim Ziegler (03.1945 do 05.1945).

Korpus zostal sformowany w !ipcu 1944 roku z jednostek juz uprzednio sformowanego we Francji dowodztwa VII. Korpusu Pancernego. Korpus wa1czylw Polsce (Warszawa-Modlin) ina Wegrzech podczas prob odblokowania Budapesztu i podczas ofensywy nad Balatonem w marcu 1945 roku. Kapitulowal na terenie Austrii.

Jednostki: sierpien 1944 roku: 3. i 5. DPanc SS, 1. DKawalerii (wegierska), 1945 rok: 3. i 5. DPanc SS, 16. DGrenPanc SS, 19. Dpanc, 96. i 711. DPiech (Wehrmacht).

Dow6dcy: SS-Ogruf und General der Waffen SS und Polizei Alfred Wi.innenberg, SS-Gruf. und Generalleutnant der Waffen SS, awansowany 9 listopada 1944 roku do stopnia SS-Ogruf. und General der Waffen SS Herbert Otto Gille (6.08.1944 do 1945).

47

Korpus zostal powolany 8 lipca 1943 roku.

Korpus walczyl na Balkanach, a od konca 1944 roku na srodkowym odcinku frontu wschodniego. Kapitulowal w maju 1945 roku na poludnie od Berlina.

Jednostki: 1944 rok: 7. Ochotnicza DG6rska SS, 13. DG6rska der Waffen SS i 32. DGren der Waffen SS, 369. DPiech (chorwacka) 1945 rok: 35. Policyjna DGren SS, 36. DGren der Waffen SS, 118. DStrzelc6w, 18l. DPiech (Wehrmacht).

Dowodcy: SS-Gruf. und Generalleutnan t der Waffen SS, awansowany 21 czerwca 1943 roku do stopnia SS-Ogruf. und General der Waffen SS Artur Phleps (2l.04.1943 do 2l.09.1944), SS-Ogruf. und General der Waffen SS Friedrich Wilhelm Kruger (02.1945 do 03.1945), SS-Ogruf. und General der Waffen SS und Polizei Friedrich Jeckeln (03.1945 do 05.1945).

VI. ee-iJ~d.,Uin!len- ~nnee-Sto~4Jj (ldtije~ej)

Korpus powolany rozkazem dow6dztwa Waffen SS (SS-FHA) w dniu 8 pazdziernika 1943 roku. Korpus wa1czyl na froncie wschodnim w Kurlandii. Grupowaljednostki lotewskie Waffen SS.

Jednostki: 15. i 19. DGren der Waf fen SS, 9., 11., 24., 83. i 218. DPiech (Wehrmacht).

Dowedcy: SS-Gruf. und Generalleutnant der Waffen und Polizei SS Karl von Pfeffer- Wildenbruch (8.10.1943 do 11.06.1944), SS-Gruf. und Generalleutnant der Waffen SS Karl von Treuenfeld (2l.07.1944 do 25.07.1944), SS-Ogruf. und General der Waffen SS und Polizei Walter Kruger (25.07.1944 do 12.05.1945).

Formowanie korpusu rozpoczeto juz w pazdzierniku 1943 roku. W lipcu 1944 rokujedno-

48

stki korpusne wlaczono do IV. Korpusu Pancernego SS.

Dowodcy: SS-Gruf. und Generalleutnant der Waf fen SS Matthias Kleinheisterkamp (l.05. 1944 do 20.06.1944).

Korpus nie zostal sformowany, przewidziane dla niego 8. i 22. dywizje kawalerii SS weszly w sklad IX. korpusu.

IX. ~Rffen-(DelJW!lj-Sto~4Jj be~ ee (JttORtij~ej)

29 maja 1944 roku rozpoczeto formowanie korpusu grupujacego jednostki chorwackie: 13. i 23. DG6rskie der Waffen SS. Korpus operowal na Balkanach, a pod koniec roku trafil na Wegry. Wiekszosc jednostek korpusu bronila Budapesztu.

Jednostki: koniec 1944 roku: 8. i 22. DKawalerii SS, DGrenPanc .Feldherrnhalle", 13. DPanc i Grupa Bojowa "Dorner" (Wehrmacht). Jednostki korpusne nosily numeracje 509.

Dow6dcy: SS-Gruf. und Generalleutnannt der Waffen SS Karl Gustav Sauberzweig (1944 do 12.1944), SS-Ogruf. und General der Waffen SS und Polizei Karl von Pfeffer-Wildenbruch (12.1944 do 14. I 945?).

Korpus zostal utworzony pod koniec 1944 roku lub w styczniu 1945 roku w oparciu o jednostki Policyjnego Sztabu Przeciwpartyzanckiego (Stab der Bandenkampfverbiinde der Polizei). Walczyl na Pomorzu Zachodnim.

Jednostki: 163. i 314. DPiecb, 5. i 8. Dywizja Strze1c6w (Jager).

DowOdcy: SS-Ogruf. und General der Waffen SS und Polizei Erich von den Bach-Zelewski (01.1945 do 10.02.1945), Generalleutnant Gunther von Krappe (10.02.1945 do 4.03.1945).

Korpus powstal w polowie 1944 roku i walczyl w poludniowej Polsce. Grupowal jednostki Wehrmachtu: 78., 96., 169. i 208. DPiech, 545. DGrenLudowych, 712. DPiech, 20. DGrenPane, dywizje "Kurmark" i 9. DSpadochronowa.

Dowodcy: SS-Ogruf. und General der Waffen SS Matthias K1einheisterkamp (07.1944 do 05.1945).

Korpus zostal sformowany w polowie 1944 roku (1 sierpnia 1944 roku). Dzialal na froncie zachodnim w rejonie Akwizgranu (Aachen).

Jednostki: 59. i 176. DPiech, 183. DGrenLudowych, przejsciowo Panzer-Lehr-Division i czesc 338. DPiech (Wehrmacht).

Dowodcy: SS-Ogruf. und General der Waffen SS Matthias Kleinheisterkampf (1.08.1944 do 6.08.1944), SS-Gruf. und Generalleutnant der Waffen SS und Polizei Curt von Gottberg (7.08.1944 do 17.10.1944), General der Infanterie (Wehrmacht) Gunther Blumenritt (18.10.1944 do 28.01.1945), Generalleutnant, awansowany 20.04.1945 do stopnia General der Artillerie, Eduard Crasemann (29.01.1945 do 16.04.1945).

Korpus zostal utworzony przez Wehrmacht w oparciu 0 jednostki VIII. Okregu Wojskowego we Wroclawiu (Breslau). Jesienia 1944 roku korpus zostal przeniesiony na front zachodni.Walczyl w Zaglebiu Saary. Korpus kapitulowal w Bawarii.

Jednostki: 17. DGrenPanc SS, 36., 48., 347. i 462. DPiech (Wehrmacht), 553. i 559. DGrenLudowych (Wehrmacht), okresowo 11. DPanc, 3. DGrePanc, czesc l S. DGrenPanc, 7. Brygada Artylerii Rakietowej (Wehrmacht).

DowOdcy: SS-Gruf. und Generalleutnant der Waffen SS Hermann Priess (7.08.1944 do 11.1944), SS-Gruf. und Generalleutnant der Waffen SS Max Simon (10.11.1944 do 05.1945).

Korpus zostal utworzony 4 listopada 1944 roku. Pierwotnie mial dzialac nad dolnym Renem. W styczniu 1945 roku walczyl kolo Strasburga w Alzacji, kapitulowal w maju 1945 roku w Meklernburgii.

DowOdcy: SS-Ogruf. und General der Waffen SS und Polizei Erich von dem .Bach-Zelewski (11.1944 do 03.1944), SS-Gruf. und Generalleutnant der Waffen SS und Polizei Heinz Reineharth (03.1945 do 05.1945).

xv. RO~llken-RlltJlllletie-Rot~~

4listopada 1944 roku dow6dztwo Waffen SS (SS-FHA) postanowilo wlaczyc do formacji wojskowych SS 1. Dywizje Kozak6w. Jednoczesnie do Waffen SS wlaczono wszystkie jednostki kozackie. Pozwolilo to na sformowanie korpusu skladajacego sie z dw6ch dywizji. 1. Dywizja Kozacka skladala sie z trzech pulkow kozak6w donskich, syberyjskich i kubanskich, W sklad 2. Dywizji Kozak6w wchodzily pulki: kubanski, donski i terek. Pozniej do korpusu wlaczono brygade .Plastun", oddzial rozpoznawczy i 5. Pulk Kawalerii Kozak6w Donskich, lednostki te weszly w sklad nowej 3. Dywizji Kozak6w. Do korpusu byly przydzielone dalsze jednostki (korpusne): pulk artylerii, 55. Batalion Lacznosci, 55. Dywizjon Rozpoznawczy i inne. Korpus poczatkowo nosil numer XIV. zmieniony 27 grudnia 1944 roku na kolejny XV.

Dowodcy: SS-Gruf. und Generalleutnant der Waf fen SS Helmuth von Pannwitz.

Korpus powstal w polowie 1944 roku. Po przydzieleniu, w dniu 27 grudnia 1944 roku,

49

numeru XV. Korpusowi Kozackiemu korpus rozwiazano,

Korpus powstal 15 stycznia 1945 roku. Do konca wojny nie zostalo ukonczone formowanie.

Dowodcy: SS-Ogruf. und General der Waffen SS Karl-Maria Demelhuber.

Dow6dztwo korpusu utworzono pod koniec 1944 roku, lecz nie rozwinieto jednostki.

Korpus zostal utworzony pod koniec 1944 roku na froncie zachodnim. Dzialal w ramach 8. Armii w Alzacji. Kapitulowal w maju 1945 roku w Bawarii.

Jednostki: 48.,89.,159.,189.,352.,716. i 805.

DPiech (Wehrmacht), 1005. Brygada Piechoty (Wehrnacht), Brygada "Bauer" i Brygada Luftwaffe "No tti ".

DowOdcy: SS-Gruf. und Generalleutnant der Waffen SS und Polizei Heinz Reinefarth (1944 do 12.02.1945), SS-Ogruf. und General der Waffen SS Georg Keppler (12.02.1945 do M.1945).

@

4. ee-~oli~ti-~lUt3e~-(B~enllbie~~ibi~ion

Dywizja Policyjna zostala utworzona 18 wrzesnia 1939 roku. Formowana byla na terenie Rzeszy i Generalnego Gubernatorstwa. W lutym 1940 roku dywizja zostala przerzucona na

50

zachod ("Wal Zachodni"). Podczas kampanii francuskiej poczatkowo znajdowala sie w odwodzie Grupy Armii "C" w rejonie Reutlingen i Tiibingen, walczyla 0 przelamanie Linii Maginota oraz nad rzeka Aisne. Toczyla ciezkie walki w Argonnach i pod Les Islettes. Po zakonczeniu kampanii Dywizja Policyjna pelnila sluzbe okupacyjna, a potem zostala przeniesiona do Niemiec. Podczas ataku na ZSRS poczatkowo w odwodzie, pozniej dzialala w skladzie Grupy Armii "P6lnoc", walki 0 Leningrad (St. Petersburg), Wolchow. 10 lutego 1942 roku dywizja zostala wlaczona do Waffen SS. W 1942 roku wycofano ja z frontu do Generalnego Gubernatorstwa i Protektoratu Czech i Moraw. Na froncie wschodnim, do 21 maja 1944 roku pozostala tylko slaba grupa bojowa. W maju 1944 roku zostala wyslana do Grecji i Jugoslawii, gdzie brala udzial w akcjach przeciwpartyzanckich. Pozniej ponownie walczyla na terenie Serbii i Slowacji. W styczniu 1945 roku przeniesiona na Pomorze Zachodnie, ofensywa kolo jeziora Miedwie, walki w rejonie Tczewa i Gdanska. Resztki dywizji zostaly ewakuowane droga morska do Rzeszy. Walki w Berlinie.

DowOdcy: SS-Brif. und Generalmajor der Polizei Karl von Pfeffer- Wildenbruch (10.10. 1939 do 10.11.1940) - 20 kwietnia 1940 awansow any do stopnia SS-Gruf. und General der Polizei, SS-Gruf. und Generalleutnant der Polizei Arthur Mulverstedt (10.11.1940 do 8.08. 1941), SS-Brif. und Generalmajor der Waffen SS Walter Kruger (18.08.1941 do 15.12.1941), SS-Brif. und Generalmajor der Polizei Alfred Wiinnenburg - awansowany 1 lipca 1942 roku . do stopnia SS-Gruf. und Generalleutnant der Polizei (15.12.1941 do 10.07.1943), SS-Ostubaf. Friedrich-Wilhelm Bock, awansowany 9 listopada 1943 roku do stopnia SS-Staf. (20.10.1943 do l.04.1944), SS-Obf. Fritz Schrnedes, awansowany 9 listopada do stopnia SS-Brif. und Generalmajor der Waffen SS (10.07.1943 do 5.07.1944 - grupa bojowa), SS-Brif. und Generalmajor der Waffen SS Herbert Ernst VaW (13.07.1944 do 22.07.1944), SS-Stf. Karl Schuffl mes (23.07.1944 do 17.08.1944), SS-Staf. Helmut Dorner (17.08.1944 do 22.08.1944 - pel-

Stanowisko karabinu maszynowego MG 42 z 4. Policyjnej Dywizji Grenadierow Pancernych, Grecja, 1944 rok

niacy obowiazki), SS-Brif. und General-major der Waf fen SS Fritz Schmedes (22.08.1944 do 27.11.1944), SS-Staf. Walter Harzer (26.11.1944 do kapitulacji).

Jednostki: pazdziernik 1939 roku - 1., 2. i 3.

Pulk Strzelcow Policji, 300. Pulk Artylerii (Wehrmacht). W 1943 roku 1., 2. i 3. Policyjny Pulk Grenadierow Pancernych SS, Policyjny Batalion Motocyklowy SS, Policyjny Pulk Artylerii SS, Policyjne Dywizjony SS: Przeciwlotniczy, Przeciwpancerny, Policyjny Batalion Lacznosci i Saperow SS. W 1944 roku - 7. i 8. Pulk Grenadierow Pancernych SS, 4. Pulk Artylerii SS, 4. Batalion Pancerny SS, 4. Dywizjon Przeciwpancerny SS, 4. Batalion Dzial Szturmowych, 4. Dywizjon Rozpoznawczy i inne.

Dywizja wywodzi sie z Kampfgruppe SS "Nord" sformowanej w 1941 roku z dwoch pulkow .Totenkopf", Zima 1941 roku przeksztalcona w dywizje gorska. Dywizja walczyla w polnocnej Norwegii i Finlandii, pod koniec pazdziernika 1944 roku zostala przerzucona do Danii, a pozniej do zachodnich Niemiec, brala udzial w ofensywie w Alzacji (operacja "Nordwind") w styczniu 1945 roku, rozbita w okolieach Frankfurtu nad Menem, kapitulowala w kwietniu 1945 roku.

Dow6dcy: SS-Brif. und Generalmajor der Waffen SS Richard Herrmann (12,06.1940 do

51

SS-Jager z 6. DGorskiej SS "Nord"

25.05.1941), SS-Brif. und Generalmajor der Waffen SS Karl Demelhuber (25.05.1941- -20.04.1942), SS-Brif. und Generalmajor der Waffen SS Matthias Kleinheisterkamp (20.04. 1942-15.12.1943), SS-Gruf. und Generalleutnant der Waffen SS Lothar Debes (15.01.1944 do 05.1944), SS-Ogruf und General der Waffen SS und Polizei Wilhelm Kruger (05.1944 do 23.08.1944), SS-Stubaf. Gustav Lombard (23.08.1944 do 1.09.1944), SS-Gruf. und Generalleutnant der Waffen SS und Polizei Karl Heinrich Brenner (1.09.1944-04.1945), SS-Stuf. Franz Schreiber (przejsciowo od 10.03.1945).

Jednostki: czerwiec 1941 roku: 6. i 7. Pulk "Totenkop(", dywizjon artylerii, jednostki lacznosci saperow itp. W 1943 roku - 11. Pulk Strzelcow Gorskich SS "Reinhard Heydrich", 12. Pulk Strzelcow Gorskich "Michael GaifJmair", 6. Pulk Artylerii Gorskiej SS, 6. Gorski Dywizjon Przeciwpancerny SS, 6. Gorski Batalion Lacznosci SS, 6. Zmotoryzowany Gorski Dywizjon Rozpoznawczy SS, 6. Gorski Batalion Saperow SS, Batalion Narciarski SS (nor-

52

weski), 506. Batalion Grenadierow Pancernych, 6. Zmotoryzowany Batalion Strzelcow.

7. ee-tJrdtuWingen-<BdJirg~~ibi~ion "~rino ~ugen"

Jedno tka powstala I marca 1942 roku z czlonkow Selbschutzu zlozonego z Niemcow serb skich oraz Volksdeutschow z Banatu i Rumunii. W pazdzierniku 1942 roku dywizja zostala uzyta bojowo w rejonie Uzice-Cacak. Od 8 stycznia 1943 roku brala udzial w wielkiej operacji antypartyzanciej W Chorwacji. Latem 1943 roku jednostka chronila wybrzeze dalmatynskie, Podczas operacji "Schwarz" niszczyla stanowiska partyzantow kolo Sarajewa, a w !ipcu w okolieach Mostaru. Po kapitualcji Wloch rozbrajala oddzialy niedawnego sojusznika w Dubrowniku, Metkovici i Splitu. W grudniu 1943 roku atakowala pozycje partyzantow kolo Gorazde. Po odpoczynku i reorganizacji dywizja powrocila na front w Bosni w marcu 1944 roku. W maju 1944 roku dywizja stanowila trzon si! niemieckich atakujacych sztab Tito w Drvar. Po kapitulacji wojsk wegierskich oslaniala w rejonie Vardaru w Macedonii wycofywanie sie zolnierzy Grupy Armii "F". Dywizja "Prinz Eugen" zostala wzmocniona pododdzialami dywizji .Skanderbeg" i .Handschar". Po wkroczeniu wojsk sowieckich do Serbii bronila linii Drawy.

Na poczatku stycznia 1945 roku oddzialy dywizji "Prinz Eugen" zwalczaly partyzantow Tito w rejonie Vukovaru w Slawonii. W skladzie XXXIV. korpusu dywizja "Prinz Eugen'' toczyla boje z podchodzacymi wojskami sowieckimi i bulgarskirni atakujacymi na polnoc w kierunku Wegier. W marcu i w kwietniu 1945 roku dywizja w skladzie XXI. korpusu bronila polnocnej Chorwacji i Slowenii, Kapitulowala 6 maja 1945 roku w rejonie miasta Cilli w Slowenii. Wielu z zolnierzy dywizji "Prinz Eugen" po wojnie zostalo wydanych przez aliantow Jugoslawii i trafilo do wiezieri i titowskich obozow koncentracyjnych.

Dowodcy: SS-Brif. und Generalmajor der Waffen SS (20 kwietnia 1942 awansowany do stopnia SS-Gruf. und Generalleutnanrtder Waffen SS) Artur Phleps (1.03.1942 do 21.06.1943), SS-Brif. und Generalmajor der Waffen SS Carl Reichsritter von Oberkamp (3.07.1943 do 1.02.1944), SS-Brif. und Generalmajor der Waffen SS Otto Kumrn (1.08.1944 (11.02. 1944?) do 20.0l.l945), SS-Brif. und Generalmajor del' Waffen SS August Schimidhuber (20.01.1945 do 05.1945).

Jednostki: Iistopad 194413. Ochotniczy Pulk Strzelcow Gorskich .Artur Phleps", 14. Pulk Strzelcow Gorskich, kompania czolgow lekkich (Beute Panzer), 7. Gorski Dy"Y. Niszczycieli Czolgow, szwadron kawalerii SS, 7. Dyw. Dzial szturmowych SS, 7. Ochotniczy Pulk Artylerii Gorskiej, 7. Zmotoryzowany Gorski Batalion Lacznosci, 7. Zmotoryzowany Dywizjon Rozpoznwaczy, 7. Batalion Motocyklowy SS, 7. Gorski Batalion Saperow i inne.

8. ee-~llbllnerie-~ibieiun If iJlurilln <DelJer If

Pierwsza jednostka kawalerii SS byl SS-Reiler Regiment Warschau powstaly z pulku .Totenkopf" - Reiter Standarte. W drugiej polowie 1940 roku na terenie GG powstal drugi pulk kawalerii SS. Pierwszy pulk walczyl na Wschodzie wspierajac 87. DPiech. W sierpniu 1941 roku powstala brygada kawalerii SS (SS-Reiter Brigade): dwa pulki kawalerii, batalion cyklistow, dywizjon artylerii uzywana na Bialorusi i na Polesiu do akcji przeciwpartyzanckich. Latem 1942 roku powiekszona do stanu dywizji. Brala udzial w walkach pod WiaztTIC!, Rzewem i Brianskiem. Brygada toczyla ciezkie walki obronne pod Nelidowem i Olesino. Utworzono tez specjalna grupe bojowa .Zehender" uzyta na froncie w kwietniu 1942 roku. W lipcu 1942 roku Hitler nakazal powiekszenie brygady do stanow dywizji. Na poczatku 1943 roku dywizja weszia w sklad Grupy Armii "Srodek". Toczyla

boje pod Bobrujskiem i na poludnie od Orla, Od lipca w skladzie Grupy Armii .Poludnie". W drugiej polowie toczyla walki obronne pod Kirowgradem, Rzeczyca. W grudniu 1943 roku wycofana z frontu wschodniego do Chorwacji, Czesc dywizji walczyla na Balkanach, a cz~sc w Polsce. W marcu 1944 roku jednostki dywizji braly udzial w okupacji Wegier. 12 marca 1944 roku dywizja otrzymala nazwe "Florian Geyer" (rycerz frankonski wspieral Lutra podczas Wojny Chlopskiej - 1525). Latem czesc dywizji wlaczono do IV. Korpusu Pancernego SS walczacego na wschod od Warszawy. Wiekszosc dywizji ulegla zniszczeniu w Budapeszcie w lutym 1945 roku.

DowOdcy: SS-Staf. Hermann Fegelein

(15.05.1940 do 1.05.1942), SS-Brif. und GeneraImajor der Waffen SS Wilhelm Bittrich (1.05. 1942 do 15.02.1943), SS-Staf. Fritz Freitag (15.02.1943 do 20.04.1943), SS-Brif. und Generalmajor der Waffen SS Hermann Fegelein (20.04.1943 do 1.11.1943), SS-Gruf. und Generalleutnant der Polizei und Waffen SS Bruno Streckenbach (1.01.1944 do 1.04.1944), SS-Ostubaf. Joachim Rumohr, awansowany 20.04. 1944 roku do stopnia SS-Staf, II listopada 1944 SS-Ofr. i 15.01.1945 roku SS- Brif. und Generalmajor der Waffen SS (1.01.1944 do 02.1945).

Jednostki: czerwiec 1943 roku -1.,2. i 3. Pulk Kawalerii SS, pod koniec 1943 roku wlaczony 4. Pulk Kawalerii SS, Pulk Artylerii SS, 1944-15., 16., 17. i 18. Pulk Kawalerii SS, 8. Batalion Pancerny "Florian Geyer", 8. Pulk Artylerii SS, 8. Dywizjon Przeciwpancerny SS, 8. Bateria/Dywizjon Dzial Szturmowych SS, 8. Dywizjon Przeciwlotniczy SS, 8. Batalion Rozpoznawczy Cyklistow SS i inne.

11. ee-iJrehtJiUingen-~lltl3er<Drenllbier-~ibieiun If 9lorblllUb If

Formowanie dywizji rozpoczeto 8 lutego 1943 roku. Dvwizja zostala sformowana z ho-

53

lenderskich, dunskich i norweskich jednostek ochotniczych tzw. legionow walczacych od 1941 roku na froncie wschodnim. Ponadto w sklad dywizji wchodzily jednostki niemieckie np. pulk "Nordland" z DGrenPanc SS .Wiking", Dywizja byla szkolona m.in. na poligonie Orzysz (Arys-Nord). Dywizja miala uzupelnic sklad formowanego III. (germanskiego) Korpusu Pancernego SS. 17 marc a 1943 nazwana "Nordland" (Himmler chcial nadac dywizji nazwe "Wariiger" - Warengowie). Uzyta bojowo we wrzesniu 1943 roku do akcji przeciwpartyzanckich w polnocnej Chorwacji. W tym czasie utworzono batalion pancerny "Hermann von Salza ". W listopadzie dywizja zostala przerzucona na polnocny odcinek frontu wschodniego. Walczyla pod Narwa. W 1944 roku wlaczona do III. (germanische) KPanc SS. Walki w Kuriandii. Czesc dywizji ewakuowana na Pomorze. Walki na Pomorzu Gdanskim oraz w okolicach Szczecina i Stargardu. 22 marca 1945 roku do dywizjonu rozpoznawczego dywizji zostali wlaczeni czlonkowie "British Freie Korps". W kwietniu 1945 roku dywizja toczyla ciezkie walki na linii Odry, 17 kwietnia dywizja wycofala sie do Hoppegarten i do Berlina. W Berlinie czesc dywizji bronila pozycji wokol Kancelarii Rzeszy. Niedobitki wyrwaly sie z okrazenia w rejonie Chariottenburga.

Dow6dcy: SS-Brif. und Generalmajor der Waffen SS Fritz von Scholz (1.05.1943 do 28.07.1944), SS-Brif. und Generalmajor der Waff en SS Joachim Ziegler (28.07.1944 do 26.04.l945), SS-Brif. und Generalmajor der Waffen SS dr Gustav Krunkenberg (26.04.1945 do kapitulacji).

Jednostki: 1943 rok - 1. Pulk Grenadierow SS .Dannmark'', 2. Pulk Grenadierow SS "Norge ", grudzien 1944 roku - 24. Pulk GrenPanc SS .Dannmark", 23. Pulk GrenPanc SS "Norge", 11. Batalion Pancerny "Hermann von Salza", 11. Pulk Artylerii SS, 11. Dywizjon Niszczycieli Czolgow SS, 11. Dywizjon Artylerii Przeciwlotniczej SS, 521. Batalion Artylerii Rakietowej SS, 11. Zmotoryzowany Batalion Lacznosci SS 1 mne.

Uwaga: dywizja miala charakter wielonarodowy. Obok wspomianych wczesniej Dunczykow, Norwegow w jednostce sluzyli tez Finowie

54

Obserwator artyleryjski z 11. Ochotniczej DGrenPanc SS "Nordland"

(w 1945 roku zgrupowani w I. batalionie pulku "Norge" i .Danmark"], Flamandowie (25 zolnierzy w dyw. rozpoznawczym), Francuzi (SS-Freiwillingen (franzosisches ) Sturm Batallion wlaczony w kwietniu 1945 roku), Niemcy (ok. 25% stanow), Anglicy (okolo 25 zolnierzy), Holendrzy (dywizjon rozpoznawczy), Szwedzi (kompania w dyw. rozpoznawczym), Szwaj-· carzy (kilku zolnierzy w dyw. rozpoznawczym) oraz Volskdeutsche z Wegier i Rumunii (35% stanow),

13. maffen-(Debi~g~-~ibi~ion be~ ee ".plUlb~e~1W II (lwollti~e~e ilW. 1)

10 lutego 1943 roku Hitler wydal zgode na formowanie dywizji Waffen SS zlozonej z rekrutow z Chorwacji. Trzon jednostki tworzyli Muzulmanie zamieszkali na terenie Chorwacji

oraz Bosni i Hercegowiny. Dywizja byla formowana od polowy 1943 roku w okolicach Zagrzebia (Agram), pozniej byla takze szkolona we Francji (Mailly Ie Camp i Le Puy) i na terenie Generalnego Gubernatorstwa (poligon SS "Heidelager") i w Rzeszy (na Dolnym Slasku). Do walki weszla na poczatku 1944 roku jako jednostka antypartyzancka. Dywizja poczatkowo nosila nazwe "Bosnia i Hercegowina". Walczyla w Serbii. Po licznych dezercjach zostala rozwiazana w pazdzierniku 1943 roku. Pozos tali zolnierze zostali wlaczeni do 7. DGorskiej SS "Prinz Eugen ".

Dow6dcy: SS-Stubf. Herbert von Obwurzer (1944), SS-Brif. und Generalmajor der Waf fen SS Karl Sauberzweig (1944), SS-Ofr. pozniej SS-Brif. und Generalmajor der Waffen SS Desiderius Hampel.

Jednostki: lipiec 1943 - 1. i 2. Chorwacki Ochotniczy Pulk Strzelcow Gorskich SS, styczen 1944 roku - 27. i 28. Ochotniczy Pulk Strzelcow Gorskich SS, 13. Pulk Artylerii Gorskiej SS, 13. Ochotniczy Dywizjon Przeciwpancerny SS, kawaleria dywizyjna, 13. Batalion Laeznosci SS, 13. Dywizjon Rozpoznawczy SS, 13. Gorski Batalion Saperow SS, 256. Dywizjon Artylerii Przeciwlotniczej (Luftwaffe).

14. !Baffen-(Dl!enabiel!-~ibijion bel! ee lI(Dali3ienll (ulu!ainijc~e ~. 1)

Fonnowanie tej dywizji rozpoczeto w polowie 1943 roku. Skladala sie ona z Ukraincow i Volksdeutschow z Generalnej Guberni. Szkolenie dywizji odbywalo sie w Rzeszy. W czerwcu 1944 roku dywizja skierowana na front wschodni, gdzie zostala okrazona i prawie calkowicie zniszczona w rejonie Brodow i Tarnopola. Jednostka odbudowana na terenie Slowacji. Walczyla w Karpatach jesienia i zima 1944 roku. Kapitulowala w Austrii. W 1945 roku jency, byli obywatele ZSRS zostali repatriowani przez aliantow do ZSRS, gdzie byli rozstrzeliwani i wywiezieni do lagrow.

Przysiega :iolnierzy 14. OGren der Waffen SS "Galizien"

Dow6dcy: SS-Brif. und Generalmajor der Waffen SS Schimana (1943-1944), SS-Brif. und Generalmajor der Waffen SS und Polizei Fritz Freitag (1944).

Jednostki: 29., 30. i 31. Pulki Grenadierow SS, 14. Pulk Artylerii SS, 65. Batalion Lacznosci SS.

15. !Baffen-(Dl!enabiel!-~ibijion bel! ee (ldtijc~e~. 1)

Jednostka zostala stworzona na poczatku 1943 roku z batalionow Schuma jako Lettische SS Freiwilinge Legion, a pozniej Lettische SS Freiwilinge Brigade. Podoficerowie i oficerowie pochodzili z 2. Brygady Zmotoryzowanej SS. Do akcji weszla w listopadzie 1943 roku kolo Narwy i Newla. W 1944 roku brygada zostala rozwinieta do stanu dywizji. Walki w Kurlandii. Ewakuowana droga morska na Pomorze. Walki w rejonie Gdanska i na "Wale Pomorskim". Rozbita wiosna 1945 roku. Resztki dywizji walczyly w obronie Berlina. Dywizja kapitulowala nad Laba.

Dowedcy: SS-Brif. und Generalmajor der Waf fen SS Hansen, SS-Brif. und General der Waffen SS Graf Fritz von Puckler-Burghaus (1944), SS-Ofr. Heilmann (1944), SS-Ofr. Herbert von Obwurser (1944), SS-Ofr. Ax (1945), SS-Ofr. Burk (1945).

55

Jednostki: maj 1944 roku - 32.,33. i 34. Pulk Grenadierow SS, 15. Batalion Fizylierow SS, 15. Pulk Artylerii SS.

16. ee - ~tln3e~-<B~enllbie~- ~ibision II meisc~fU~n~ ee II

Dywizja wywodzi sie zjednostki Begleit-Battaillon Kommandostab der Reichsfiihrer SS, w 1943 roku powiekszonego do stanu brygady. Od lutego 1943 roku brygada stacjonowala na Korsyce. Latem 1943 roku jednostka zostala powiekszona do stanu dywizji. Formowanie dywizji prowadzono w Austrii i Slowenii. W lutym 1944 roku 35. Pulk Grenadierow Pancernych SS i Dywizjon Przeciwlotniczy SS braly udzial w walkach pod Anzio. W marcu 1944 roku jednostka brala udzial w zajeciu Wegier. Odbudowana w Grossetto, walczyla pod Pisa i Carrara. Bronila Bolonii, w marcu 1945 roku zostala wycofana na Wegry, gdzie brala udzial w kontrofensywie nad Balatonem w kwietniu 1945 roku.

Dowodcy: SS-Brif. und Generalmajor der Waffen SS Max Simon (1943-1944), SS-Ofr. Otto Baum (1944-1945).

Jednostki: 35. i 36. Pulk Grenadierow Pancernych SS, 16. Pulk Artylerii SS, 16. Batalion Pancerny SS.

@

17. ee - ~tln3e~- <B~entlbie~- ~ibision II <Bot3 bon ~edic~ingen II

Dywizja powstala jesienia 1943 roku z jed nostek treningowych i zapasowych SS, uzupelnien z innych jednostek i Volksdeutschow z panstw

56

balkanskich. Walczyla w Normandii pod Carentan i Avranches, wycofala sie do Paryza i Metzu. Calkowicie rozbita. Odtworzona z 49. Brygady Pancernej SS i 51. Pulku Grenadierow Pancernych SS. Walczyla w Saarze zima 1944 roku i brala udzial w kontrofensywie w Alzacji w styczniu 1945 roku, nastepnie walczyla w Bawarii pod Rimlingen, Schwetzingen i Norymberga (Nurnberg), kapitulowala w maju 1945 roku przed wojskami amerykanskirni.

Dowodcy: SS-Brif. und Generalmajor der Waffen SS Ostendorff(l943 do 06.1944 i ponownie 11.1944 do 02.1945), SS-Staf. Hans Lingner, SS-Ofr. Bochmann.

Jednostki: czerwiec 1944 roku - 37. i 3S. Pulk Grenadierow Pancernych SS, 17. Pulk Artylerii SS, 17. Batalion Pancerny SS.

18. ee-tJ~eituiUingen-~IlU3e~<Bnntlbie~-~ibision ".podt ti\esGd"

Dywizja zostala utworzona w styczniu 1944 roku. Poczatkowo miala skladac sie tylko z czlonkow SA, pozniej wcielono do niej zolnierzy z 1. Zmotoryzowanej Brygady SS i wegierskich Volksdeutschow. IS. Batalion Pancerny SS powsta! w oparciu 0 kadry 11. Batalionu Pancernego "Hermann von Salza". Poczatkowo dywizja stacjonowala w Baczce i Banacie. Prowadzila dzialania przeciwpartyzanckie w Serbii. Kampfgruppe "Schafer" i 40. Pulk Grenadierow Pancernych SS walczyly pod Lwowem i Sanokiem w lipcu i w sierpniu 1944 roku. Nastepnie dywizja brala udzial w zdlawieniu powstania slowackiego, walczyla w Baczce i w rejonie Budapesztu i na Slowacji w styczniu 1945 roku. Szlak bojowy wiodl przez Dolny Slask, luty 1945 roku, Morawy. Dywizja zostala zniszczona w Sudetach kolo Hirschbergu (Jeleniej Gory) w maju 1945 roku.

Dowodcy: SS-Ofr. Wilhelm Trabandt (1944), SS-Ofr. Bochmann (1945).

Jednostki: pazdziemik 1944 roku - 39. i 40.

Ochotniczy Pulk Grenadierow Pancernych SS, 18. Batalion Pancerny SS "Horst Wessel", 18. Pulk Artylerii SS.

19. i9flffen-QJrenflbier-~ibi~ion ber ee (ldti~c~e inr. 2)

Sformowana na poczatku 1944 roku z batalionow Schuma, jednostek pomocniczych i 2. Zmotoryzowanej Brygady SS. Walczyla w Kurlandii, kapitulowala wmaju 1945 roku w rejonie Mitawy.

DowOdcy: SS-Brif. und Generalmajor der Waffen SS Heinrich Schuldt (1944), SS-Brif. und Generalmajor der Waffen SS Bruno Strecken bach (03.1944 do kapitulacji).

Jednostki: 42. (w 1945 roku .Voldemars Veiss'), 43. ("Heinrich Schuldt') i 44. Pulki Grenadierow SS, 19. Pulk Artylerii SS, 19. Batalion Fizylierow SS i inne.

20. i9flffen-QJrenflbier-~ibi~ion ber ee (e~tni~c~e inr. 1)

Wiosna 1943 roku powstal Estnische SS-Freiwilinge Legion pozniej przeksztalcony w 3. Estnische Freiwilinge Brigade. Jesienia walczyl pod Newlem. Zima 1944 roku rozbudowany zostal do stanu dywizji. Od kwietnia 1944 roku dywizja walczyla pod Narwa, okrazona w Kurlandii, przebila sie do Prus Wschodnich. W lutym i w marcu 1945 roku dywizja walczyla na Slasku, w kwietniu i w maju walki w okolicach Mielnika, kapitulowala w maju 1945 roku na terenie Czech.

Ostatni dowodca 18. OGren Pane SS "Horst Wessel" SS-Ofr. Georg Bohmann (na zdj~ciu w stopniu SS-Stubaf.)

Dow6dcy: SS-Brif. und Generalmajor der Waffen SS Franz Augsberger (1944 do 03.1945), SS-Ofr. Maack (1945).

Jednostki: 45., 46. i 47. Pulk Grenadierow SS, 20. Pulk Artylerii SS, 20. Batalion Rozpoznawczy SS, 20. Batalion Saperow SS.

21. i9flffen-QJd"ttg~-~ibi~ion ber ee II eItflnberbeg II (flUJttni~c~e inr. 1)

Formowana od kwietnia 1944 roku z muzulmanow z Kosowa i Bosni oraz czlonkow Albanskiej Partii Faszystowskiej (Balistow). Po wprowadzeniu jednostki do walki nastapily masowe dezercje zolnierzy. Resztki dywizji Kampfgruppe .Skanderbeg" wlaczono do 7. DGorskiej SS (jako 14. Pulk Strzelcow Gorskich SS .Skaderbeg"), 13. DGorskiej SS i 32. DGren SS.

Dow6dcy: SS-Brif. und Generalmajor der Waffen SS Josef Fitzhwn (04.1944 do 07.1944) SS-Brif. und Generalmajor der Waffen SS August Schrnidhuber (07.1944 do 08.1944), SS-Ostubaf. Alfred Graaf (08.1944 - 05.1945).

57

J ednostki: pazdziernik 1944 : 5l. Pulk S trzelcow Gorskich SS, 2l. Batalion Rezerwowy SS, 21. Pulk Artylerii Gorskiej SS (jeden dywizjon), 2l. Gorski Batalion Lacznosci SS, 2l. Batalion Zaopatrzenia SS, 2l. Batalion Saperow SS, 21. Pancerny Dywizjon Rozpoznawczy SS, 21. Dywizjon Przeciwpancerny SS, 21. Batalion Sanitarny SS i inne.

22. ee-iJl!dwiUngtn-StllbaUtl!it~ibieion II roilll!ill ~~tl!tell"

Dywizja zostala utworzona latem 1944 roku z wegierskich Volksdeutschow oraz czesci 17. Pulku Kawalerii SS (poprzednio 3. Pulk Kawalerii SS) z 8. DKaw SS "Florian Geyer". Nie ukoriczywszy formowania jednostka zostala wyslane na front pod Debreczyn. W pazdzierniku 1944 roku do dywizji zostal wlaczony 53. Pulk Kawalerii SS. Walki w Budapeszcie. Dywizja zostala zniszczona w lutym 1945.

DowOdcy: SS-Brif. und Generalmajor der Waffen SS August Zehender (1944-1945).

Jednostki: 17., 52. i 53. Pulk Kawalerii SS, 22.

Pulk Artylerii SS (niekompletny), 22. Batalion Saperow SS, 22. Batalion Lacznosci SS.

23. 'lBllfftn-(BtlJil!ge-~ibieion btl! ee II ~Ilmll" (kl!olltiec~t 9a. 2)

Formowanie tej dywizji rozpoczelos sie na pocza tku czerwca 1944 roku na terenie Bosni i Hercegowiny oraz Chorwacji. Z powodu szybkiego posuwania sie Armii Czerwonej formowania dywizji nie ukonczono. Luzne jednostki wcielono do 13. DGorskiej SS.

58

Dow6dcy: SS-Staf. Hellmut Raithel (1944). Jednostki: (planowane) m.in.: 55. i 56. Pulk Strzelcow, 23. Pancerny Dywizjon Rozpoznawczy SS, 23. Pulk Artylerii Gorskiej SS, 23. Dywizjon Przeciwpancerny SS, 23. Gorski Batalion Lacznosci SS, 23. Batalion Sa per ow SS, 23. Szpital Polowy SS i inne.

23. ee-iJl!tiwiUingtn-~IlU3tl!(Bl!tnllbitl!-~ibieion II ~tbtdllnb II

Dywizja wywodzi sie z Ochotniczego Legionu "Nederland" przeksztalconego w lipcu 1943 roku 4. Ochotnicza Brygade Grenadierow Pancernych SS "Nederland". Jesienia brygada walczyla z partyzantka Tito w Chorwacji. Zima jednostka przeniesiona na front leningradzki. Wiosna toczyla ciezkie walki kolo Narwy (zniszczony pulk "De Ruiter"). Brygada toczyla ciezkie walki w Estonii i w Kurlandii. Ewakuowana na Pomorze. Zima 1945 roku odbudowana jako dywizja walczyla w rejonie Szczecina. W kwietniu 1945 roku luzne pododdzialy tej dywizji bronily Berlina. Resztki dywizji kapitulowaly przed Amerykanami w Magdeburgu.

Dow6dcy: SS-Brif. und Generalmajor der Waffen SS Richard Wagner.

Jednostki: 48. Ochotniczy Pulk Grenadierow Pancernych SS "General Seyffardt", 49. Pulk Grenadierow Pancernych SS "De Ruiter": inne.

24. 'lBllfftn-(BtlJil!ge (Stlldtjiigtl!) ~ibieion btl! ee

Tworzona od polowy 1942 roku z Niemcow zamieszkalych w Tyrolu, poczatkowo jako

kompania, pozniej jako batalion wysokogorski SS. Po kapitulacji Wloch batalion zostal przeniesiony do Tarviso, a nastepnie byl ui:ywany jako jednostka przeciwpartyzancka w Alpach Julijskich i w okolicach Triestu. 18 lipca 1944 roku rozpoczeto formowanie dywizji. Z powodu braku odpowiedniej ilosci zolnierzy w grudniu 1944 roku dywizja zostala ponownie przeformowana w brygade. W kwietniu 1945 walczyla w Alpach Julijskich.

Dowodca: SS-Ostubaf. Wagner.

Jednostki: wrzesien 1944 roku - 59. Pulk Wysokogorski Waffen SS, 24. Pulk Artylerii Gorskiej SS (jeden dywizjon), Kompania Lacznosci SS, Kompania Saperow SS, Kompania Strzelcow SS.

25. $Rffen-QJ~enRbie~-~tbtGton be~ ee ".puntJRbi" (ung~iGc~e ilk. 1)

Dywizja powstala w maju 1944 roku na poligonie Neuhammer na Dolnym Slasku. Do walki weszla jesienia 1944 roku na froncie zachodnim w rejonie Norymbergi (Niirnberg), resztki dywizji kapitulowaly w maju 1945 roku w Bawarii.

Dowodcy: SS-Brif.und Generalmajor der Waffen SS Josef von Grassy.

Jednostki: 6l., 62. i 63. Pulk Grenadierow SS, 25. Pulk Artylerii SS (dwie baterie), 25. Batalion. Lacznosci SS, 25. Dywizjon Przeciwpancerny SS (bateria).

Dywizja byla formowana w polowie 1944 roku na terenie Danii. Sformowane jednostki 49. Brygady Pancernej SS zostaly ui:yte jako uzupelnienia dywizji pancernych SS we Francji. Formowanie jednostki nie zostalo ukoiiczone.

26. $Rffen-QJ~enRbie~-~tbtGion be~ ee (ung~iGc~e ilk. 2)

Dywizja byla formowana w marcu 1945 roku na terenie Austrii. Miala skladac sie z 64., 65. i 66. Pulku Grenadierow SS.

DowOdcy: SS-Stubaf. Tiemann, SS-Ofr. Zoltan von Pisky, SS-Ofr. Maack.

Formowanie dywizji rozpoczeto w sierpniu 1944 roku w oparciu 0 SS Panzer Brigade "Gross". Brygada "Gross" powstala w 1943 roku. Skladala sie z batalionu pancernego wyposai:onego w wycofane z uzbrojenia starsze modele PzKpfw III i IV, dwoch batalionow grenadierow pancernych oraz dwoch kompanii: motocyklowej i samochodow pancernych. W 1944 roku brygada (nazywana taki:e 5l. Brygada Pancerna SS) zostala ui:yta do uzupelnienia stanow dywizji pancernych Waffen SS .

. DowOdca: SS-Ostubaf. Martin Gross. Jednostki: batalion pan cerny (kompania PzKpfw III, kompania PzKpfw IV, kompania z 103. sSSPzAbt - PzKpfw VI), dwa bataliony grenadierow pancernych, batalion rozpoznawczy (3 kompanie samochodow pancernych), kompania dzial szturmowych, dwa dywizjony artylerii z 19. DGren SS, kompania saperow,

59

SS-Sturrnbannfiihrer Leon Degrelle (zrnarl w Madrycie 31 rnarca 1994 roku pod nazwiskiern Juan Munoz) przyjrnuje defilade oddzialow 27. Ochotniczej DGrenPanc SS "Langemarck", 1944 rok

dywizjon samobieznych dzial przeciwlotniczych z 23. OGren SS "Nederland".

27. ee-iJrdltJiUingen-6Jrenllbier~i\1i~ion "2Ilngemardt" (f{llmi~(~e ~. 11)

27. Ochotnicza Dywizja Grenadierow Pancernych SS "Langemarck" zostala utworzona z 6. SS Freiwilinge Sturmbrigade "Langemarck:", ktora zostala sfonnowana w 1943 roku na poligonie w Milowicach. Brygada walczyla .na Ukrainie m.in w rejonie Zytomierza, w rejonie Narwy i Tallinna. Po ewakuacji droga morska do Rzeszy na poligonie Hammerstein na Dolnym Slasku brygada zostala przeformowana w dywizje. Do brygady zostaly wcielone wowczas flamandzkie jednostki Organizacji Todt, NSKK, NSFK. Oywizja walczyla na froncie wschodnim w okolicach Szczecina i nad Odra, W kwiet-

60

niu zostala zniszczona w walkach w Meklemburgii.

Dowedcyr SS-Ostubaf. Schellong (od 12. 1944) SS-Ofr. Thomas Muller.

Jednostki: (Iistopad 1944) 67., 68. i 69. Ochotnicze Pulki Grenadierow SS.

28. ee-iJrdltJiUingen-~a"3er-6Jrenllbter~i\1i~ion "lSaUonien"

Dywizja wywodzila sie z pulku, a pozniej brygady ,,~allonien" walczacego w skladzie 5. DGrenPanc SS" Wiking", 5. Ochotnicza Brygada .Wallonien" (5. Freiwilinge Sturm brigade "Wallonien ") walczyla nad Dnieprem i w kotle pod Czekassami. Dowodca brygady byl Leon Degrelle (zmarl 31 marca 1994 roku w Madrycie). Resztki brygady przeformowano na poligonie w Wildflecken i wyslano na polnocny odcinek frontu wschodniego w okolice Narwy.

Latem 1944 roku brygada zostala wycofana na Dolny Slask m.in do Hirschbergu (Jelenia Gora) i Breslau (Wroclaw), gdzie zostala przeformowana w dywizje. Jesienia CZySC jednostek przerzucono na front zachodni. Ostatecznie dywizja ponownie weszla do walki na Pomorzu Zachodnim. Walczyla w rejonie Stargardu, Pyritz (Pyrzyce), Stettin (Szczecin) i na przyczolku Altdamm. Zostala rozbita w walkach. Resztki dywizji walczyly w Schlezwigu-Holsztynie.

Dow6dca: SS-Staf. Leon Degrelle. Jednostki: 69., 70. i 71. Ochotniczy Pulk Grenadierow Pancernych SS.

29. 'lBllffe1t-6J~enllbie~-~itJi~ion be~ ee (nt~~i~c~e inr. 1)

W ten sposob w niektorych opracowaniach (zwlaszcza wczesniejszych) okresla sie jednostki RONA dowodzone przez Bronislawa Kaminskiego. W 1943 roku brygada Kaminskiego brala udzial w walkach z patyzantarni na Bialorusi. W sierpniu 1944 roku brala udzial w mordach ludnosci w Warszawie podczas powstania. Z powodu rniernej wartosci bojowej jednostka zostala rozwiazana, zas zolnierze zostali wlaczeni do formacji wlasowskich i do 30. DGren SS. Dowodca jednostki Kaminski zostal rozstrzelany przez Niemeow za malwersacje finansowe (rabowal bowiem na "wlasny rachunek"), a nie jak utrzymywala propaganda niemiecka tudziez niektorzy dowodcy niemieccy w pamietnikach i relacjach z wojny, za zbrodnie na ludnosci cywilnej Warszawy.

29. 'lBllffen-6Jn1tllbie~-~itJi~ion be~ ee (itllne1ti~c~e inr. 1)

29. DGren SS powstala z jednostek wloskiej rnilicji faszystowskiej i jednostek "Czarnych Koszul" stacjonujacych na terenie polnocnych Wloch (RSI), ktore we wrzesniu 1944 roku zostaly wlaczone do Waffen SS. Formowanie dywizji nie zostalo ukonczone, ajednostki braly udzial w wa1kach z partyzantami. Czesc jednostek wloskich Waffen SS byla szkolona na terenie poligonu Waffen SS .Heidelager" kolo Debicy.

Dow6dcy: SS-Staf. Gustav Lombard, (od 10.1944 do 1945?) SS-Brif. Peter Hansen.

30. $llffen-Qh~enllbier-~itJi~ion ber ee (mi:J~ii:Je~e llle. 2.lud~emt~eni~e~e lllr. 11)

W lipcu 1944 roku z jednostek policji (Schuma) zostala sformowana Schuma Brigade "Siegling". W sklad brygady weszly m.in.: 57., 60. i 61. bataliony Schuma - stacjonujace w rejonie Minska Bialoruskiego (1. pulk) oraz 62., 63. i 64. bataliony Schuma - rejon Glebokie-Lida (2. pulk). 3. pulk brygady byl formowany w oparciu 0 bataliony stacjonujace w Slucku, Baranowiczach i Nowej Wilejce, a 4. pulk w oparciu 0 jednostki z Polesia i Slonina. Ponadto w sklad brygady wszedl szwadron kawalerii Schuma i dywizjon artylerii z 56. i 68. batalionu. Pod koniec lipca jednostka zostala translokowana do Francji. Brala udzial w walkach z partyzantami (Maquis) w rejonie Miluza-Belfort w Alzacji i wojskami amerykanskirni. W listopadzie 1944 roku wycofana do Rzeszy.

Dow6dcy: SS-Obstubaf. und Oberst1eutnant der Schutz-Polizei Hans Siegling.

Jednostk.i: wrzesien 1944 roku: 75. i 76. Pulk Policyjny SS, Pulk Wsparcia (artyleria), kompania artylerii i inne.

61

31. ee - tyt!etbJillingen - 6Jt!enltbiet!~ibi~ion "~o~men-roliilJt!en"

Dywizja zostala sformowana pod koniec 1944 roku z Volksdeutschow i Reischdeutschow zamieszkalych na terenie Moraw i Slowacji oraz z resztek 23. DG6rskiej der Waffen SS "Kama". Jednostki dywizji walczyly w Czechach m.in pod Hradec Kralowe. Dywizja zostala rozbita w maju 1945 roku. Jednostka nigdy nie ukonczyla forrnowania, a sformowane juz pododdzialy byly od razu kierowane na front.

Dow6dcy: SS-Brif. und Generalmajor der Waffen SS Gustav Lombard.

32. ee- tyt!etbJiUingen-6Jt!enltbiet!~ibi~ion "30 iJlUtUltt!"

Sformowana w styczniu 1945 roku w Kurmark z uczniow szkol podoficerskich SS ijednostek zapasowych Waffen SS. Poczatkowo nazywana Kampfgruppe .Kurmark". W lutym i w marcu 1945 roku brala udzial w walkach nad Odra w okolicach Kostrzynia. Czesc dywizji walczyla na poludnie od Berlina. 32. DGren SS zostala rozbita w kwietniu 1945 roku.

Dow6dcy: SS-Staf. M uhlenkampf,

SS-Staf. Heinz Richter, SS-Ofr. Ax, SS-Staf. Kempin.

Jednostki: 86., 87. i 88. Ochotniczy Pulk Grenadierow SS i inne.

62

33. ~ltffen-altblll1et!ie-~ibieion bet! ee (ungltt!i~e~e Wt!. 3)

Dywizja kawalerii tworzona na przelomie 1944 i 1945 roku w polnocnych Wegrzech i na terenie Slowacji. Pododdzialy dywizji wlaczono do innych jednostek, a formowania dywizji nigdy nie ukonczono. Jednostki 33. DKawalerii SS zostaly rozbite na przyczolku w rejonie Komarno nad Dunajem.

Uwaga: ostatnio przyjmuje sie, ze oznaczenie 33. DGren SS sluzylo tylko do dezinformacji, w istocie pod ta nazwa byla ukryta I. DKawalerii arrnii wegierskiej lub Kampfgruppe "Knapp".

33. $llfftn-(BrtUilbitr-~itJi~ion btr ee "<UJttrltmllgnt" (frllnaij~i~dJt ~. 1)

Dywizja "Charlemagne" wywodzila sie z utworzonego w sierpniu 1943 roku Ochotniczego Francuskiego Pulku Grenadierow SS. Pulk walczyl na froncie wschodnim. W lipcu 1944 roku zostal wycofany z frontu do Protektoratu Czech i Moraw i tam przefonnowany w brygade (Franz os isches Freinwilinge Sturmbrigade .Charlemagne"). W sierpniu 1944 roku jednostka brala udzial w walkach obronnych w rejonie Sanok-Mielee- Debica. Brygada zostala odbudowana jesienia 1944 roku na poligonie w Wildflecken. Ponownie walczyla na froncie wschodnim. W 1945 roku przerzucona na Pomorze Zachodnie. W tym czasie brygada zostala powiekszona do stanu

dywizji. Dywizja "Charlemagne"walczyla w rejonie Neustettin (Szczecinka). Wiekszosc dywizji zostala zniszczona na Pomorzu. Czesc ocalalych jednostek 33. DGren SS "Charlemagne" uczestniczyla w obronie Berlina.

DowOdcy: SS-Ofr. Puaud (09. 1944 do 02.1945), SS-Brif. und Generalmajor der Waffen SS dr Gustav Krukenberg (02.1945 do 04.1945), SS-Staf. Zimmermann (1945 - jednostki w Berlinie).

Jednostki: 57. i 58. Pulk Grenadier6w SS.

34. ee-(B~entlbie~-~ibi~ion "Stlnb~tonn iJlebedtlnb"

Dywizja zostala utworzona w polowie 1944 roku z powstalego wiosna 1943 roku oddzialu strazniczego .Landstorm Nederland" zlozonego z faszyst6w holenderskich dowodzonych przez oficer6w Waffen SS. We wrzesniu 1944 roku jednostka zostala wlaczona do Waffen SS. Brala udzial w walkach w okolicach Arnhem i akcjach przeciwko ruchowi oporu w Brabancie. W 1945 roku walczyla nad dolnym Renem, kapitulowala w maju 1945 roku. Jednostka nie osiagnela etatu dywizji.

Dow6dcy: SS-Staf. Friedrich Knapp, SS-Staf.

Kohlroser.

Jednostki: pazdziernik 1944 roku: 83. i 84.

Ochotniczy Pulk Grenadier6w SS, Dywizjon Niszczycieli Czolgow .Nordwest", Grupa Artylerii Przeciwlotniczej "Clingendaal".

Dywizja zostala utworzona w lutym 1945 roku glownie ze sluchaczy szkoly policyjnej w Dreznie i SS-lunkerschule w Brunszwiku (Braunschweig). Walczyla nad Nysa Luzycka, m.in. z oddzialami II. Arrnii Wojska Polskiego. Zniszczona w "kotle" pod Halbe w pierwszych dniach maja 1945 roku.

Dow6dcy: SS-Ofr. Wirth, SS-Staf. Pipkorn. Jednostki: 29. 30. i 14. Pulki Policyjne SS, pozniej oznaczenie pulkow zrnieniono na 89. 90. i 91. Jednostki artylerii, bron pancerna (?).

36. ti\tlffen-(B~entlbie~-~ibi~ion be~ ee (" ~iddtJtlnge~")

Dywizja zostala utworzona jesienia (lub zirna) 1944 roku z tzw. Dirlewanger Brigade. Dywizja walczyla na terenie Slowacji, Wegier (Komarno) oraz na froncie nad Odra. Dywizja zostala zniszczona w czasie bitwy berlinskiej. Wiekszosc zolnierzy tej jednostki dostala sie do niewoli i zostala rozstrzelana.

Dow6dcy: SS-Ofr. dr Oscar Dirlewanger (1943 do 02.1945), SS-Brif. und Generalmajor der Waffen SS Heinz Schmedes (02.1945 do 05.1945).

Warto tutaj odnotowac, ze dywizja wywodzila sie z jednostki utworzonej w 1941 roku z kryminalist6w niernieckich, zwolnionych z wiezien i oboz6w koncentracyjnych, dowodzil nia Oscar Dirlewanger - sam pensjonariusz obozu skazany za gwalt na nieletniej. Poczatkowo batalion Dirlewangera byl uzywany w Polsce do akcji przeciwpartyzanckich i pilnowania oboz6w. W latach 1942-1944, juz jako brygada, oddzial byl uzywany do zwa1czania partyzantki sowieckiej na Bialorusi. W sierpniu i we wrzesniu 1944 roku brygada walczyla w Powstaniu Warszawskim. Dokonala wielu mord6w ludnosci Warszawy, ale ... poniosla w walce duze straty. Wystarczy powiedziec, ze po powstaniu z pierwotnego skladu ocalalo tylko 7% zolnierzy i ofioer6w.

63

37. ee-8rdwiUingen-stabaUerie~ibi~ion "2ftt~ow"

Dywizja zostala sfonnowana w lutym i w marcu 1945 roku w okolicach Preszburga (Bratyslawy) zjednostek 8. i 22. DKawalerii SS, ktore wyrnknely sie z oblezonego Budapesztu. W sklad dywizji ponadto wlaczono luzne oddzialy armii wegierskiej. 37. DKawalerii .Lutzow" wa1czyla w okolicach Wiednia, gdzie zostala rozbita. Niedobitki poddaly sie Amerykanom w zachodniej Austrii w maju 1945 roku.

DowOdcy: SS-Staf. Gesele.

Jednostki: 92. i 93. Pulk Kawalerii SS, jednostki saperow i artylerii.

38. ee-(Brenabier-~ibi~ion "iJlUJdungen"

Sfonnowana 27 marca 1945 roku ze shichaczy SS-lunkerschule w Bad T61z. Dywizja zostala skierowana na front zachodni do Bawarii. Walczyla z wojskami amerykanskimi nad Dunajem. Kapitulowala na poczatku maja 1945 roku. W sklad dywizji wchodzily luzne bataliony (7. lub 9.?) oraz dywizjon artylerii prawdopodobnie przydzielony z Wehrmachtu. Dywizja nosila tez nazwe .Junkerschule Division ".

Dowodcy: (?) SS-Ostubaf. Werner Schultze, SS-Gruf. und Generalleutnant der Waffen SS Ritter von Oberkampf, SS-Gruf. und Generalleutnant der Waffen SS Heinz Lammerding, SS-Staf. Bernhard(?) Stange.

Jednostki: III. dywizjon 4. Pulku Artylerii SS, inne jednostki nieustalone.

64

INNE JEDNOSTKI W AFFEN SS (stan na dzien 1 grudnia 1944 roku)

- XV. Korpus Kozacki

1. Kozacka Dywizja Kawalerii

2. Kozacka Dywizja Kawalerii 1. Kozacki Batalion Saperow

55. Kozacki Dywizjon Kawalerii 1. Kozacki Pulk Artylerii

- 500./600. Batalion Spadochronowy SS

- 150. Brygada Pancerna SS

- Ochotniczy Korpus Serbski SS (piec batalio-

now)

- V. Ochotniczy Korpus Gorski SS

- jednostki korpusne: 505. Dywizjon Rozpo-

znawczy SS

- 505. Dywizjon Artylerii Przeciwlotniczej SS

- 505. Dywizjon Artylerii Ciezkiej SS

- 105. Dywizjon Dzial Szturmowych SS

- 105. Batalion Lacznosci SS

- 6. Armia Pancerna SS

- jednostki arrnijne:

- 501. Dywizjon Artylerii Ciezkiej SS

- 501. Dywizjon Artylerii Przeciwlotniczej SS

- 501. Dywizjon Artylerii Rakietowej SS

- XII. Korpus Armijny SS .

- jednostki korpusne:

- 112. Batalion Lacznosci SS

- XIII. Korpus Armijny SS

- jednostki korpusne:

- 513. Batalion Lacznosci SS

- 513. Dywizjon Artylerii SS

- XIV. Korpus Armijny SS

- jednostki korpusne:

- 41. Policyjna Kompania Lacznosci SS

- XVIII. Korpus Armijny SS

- jednostki korpusne:

- 95. Kompania Niszczycieli Czolgow SS

- Pulk Grenadierow Pancernych SS "Schill"

- Xl. Korpus Armijny SS

- IV. Korpus Pancerny SS

- III. (Germanski) Korpus Pancerny SS

- I. Korpus Pancerny SS

- Gorska Brygada Waffen SS (Tatar Nr 1)

- Turkmestanskie Oddzialy Waffen SS

- IX. Korpus Gorski SS

- jednostki korpusne:

- 1. Policyjny Pulk SS (grupa "Dorner")

- 509. Gorski Batalion Saperow

STAN LICZBOWY JEDNOSTEK WAFFEN SS W DNIU 16.12.1944

1. DPanc SS "L55AH"

2. DPanc SS "Das Reich"

3. DPanc SS .Totenkopf"

4. Policyjna DGrenPanc SS

5. DPanc SS .Wiking"

6. DG6r SS "Nord"

7. Ochot. DG6r SS "Prinz Eugen"

8. DKaw SS "Florian Geyer"

9. DPanc SS .Hohenstaufen"

10. DPanc SS .Frundsberg" t

11. Ochotnicza DGrenPanc SS +Nordland"

12. DPanc SS .Hitlerjugend"

13. DG6r der Waffen SS .Handschar"

14. DGren der Waffen SS "Galizien"

15. DGren der Waffen SS .Lettland"

16. DGren SS .Reischfiihrer 55"

17. Ochot. DGren SS "Gotz von Berlihingen"

18. Ochot. DGren SS "Horst Wessel"

19. DGren der Waffen SS .Lettland''

20. DGren der Waffen SS .Estland" 22. Ochot. DKaw SS "Maria Theresa" 24. DG6r SS Karstjdger

26. DGren der Waffen SS .Hungaria"

27. Ochotnicza DGren SS .Langemarck"

28. Ochotnicza DGrenPanc SS .Wallonien"

29. DGren der Waffen SS .Jtalia" 31. Ochot. DGren SS

33. DGrenPanc SS "Charlemagne" SS Dirlewanger Brigade

SS Brigade "Nederland" (holenderska) SS Brigade" Weissruthenia" (bialoruska) SS Brigade .Lettland" (lotewska)

ROZWOJ JEDNOSTEK WAF FEN SS 1940-1944

22000 18000 15400

9000 14800 15000 20000 13000 19000 15 542

9000 19657 12 793 22000 16870 14223

3500 11 000 9396 15382 8000 3000 13000 7000 4000 15000

11 000 7340 6532 6000 4400 7000

Data

Jednostki bojowe (zolnierzy)

Szkoly, jednostki tylowe dow6dztwo (zolnierzy)

4.05.1940 30.06.1941 3l.l2.1942 31.12.1943 30.06.1944 15.12.1944

124 199 160405 156438 257472 368 654 910 000

90279 243 577 225 789

65

19 10 33 14
12 2 28 18 436
17
30 25 8
22
31
24
29 16
O~
0<;) D
(? -1f!1V - ~11 19

.~ "

27 15

20

Rozmieszczenie dywizji Waffen SS w dniu 1 Iistopada 1944 roku. Numery zaznaczone na mapie odpowiadaja numerom poszezegolnych dywizji

- 509. Pulk Artylerii Gorskiej .

- 509. Dywizjon Rozpoznawczy SS

- 509. Dywizjon Niszczycieli Czolgow SS

- 502. Batalion Czolgow Ciezkich SS

- 503. Batalion Czorgow Ciezkich SS

- 25. Batalion Narciarski SS

- 26. Batalion Narciarski SS

- Kaukaskie Oddzialy Waffen SS (armenskie,

azerbejdzanskie, gruzinskie i polnocnokaukaskie)

- Pulk Grenadierow SS (bulgarische N r 1)

- Pulk Grenadierow SS (rumanische Nr 1)

- Pulk Grenadierow SS (rumanische Nr 2)

- 503. Dywizjon Artylerii SS

- 505. Dywizjon Artylerii Rakietowej SS

- 101. Ochotnicza Kompania Hiszpanska (spa-

nische Nr 1)

-1.,2.,4.,5.,7.,8. i 10. Kompania Wartownicza

SS

- Kompania Wartownicza SS .Bohmen-Miihren"

- 3. Batalion Gorski SS .Dbersalzberg"

- 14. Batalion Zapasowy SS (14. DGren SS)

- Dywizjon Artylerii Przeciwlotniczej .Dbersal-

zberg"

66

- Dywizjon Artylerii Przeciwlotniczej .Prag"

- Zapasowy Pulk Artylerii Przeciwlotniczej SS

"Miinchen"

- Zapasowy Pulk Grenadierow SS "Klotz"

- Lotewska Rezerwowa Brygada Polowa SS

ROZMIESZCZENIE JEDNOSTEK WAFFEN SS

FRONT WSCHODNI Grupa Armii "A"

Pulk Grenadierow Pancernych "Schill" 17. Armia

XI. Korpus Armijny SS Grupa Armii "Poludnie" IV. Korpus Pancerny SS 3. DPanc SS "Totenkopf" 5. DPanc .. SS "Wiking"

8. Armia

IV. Korpus Armijny

4. Policyjna Dywizja GrenPanc SS

18. Ochotnicza DGrenPanc SS "Horst Wessel" SS Sturm brigade .Dirlewanger"

lednostki Waffen SS na Wegrzech pod rozkazami Arrnii Rezerwowej

Brygada Gorska SS (tatarska)

Legion Wschodni SS (Ostturkischen Waffen Verbande der SS)

6. Armia (Budapeszt) IX. Korpus Gorski SS

1. Pulk Policyjny SS (grupa "Dorner") 8. DKaw SS "Florian Geyer"

22. Ochotnicza DKaw SS "Maria Theresa" 509. Gorski Batalion Saperow SS (kompania) 509. Gorski Pulk Artylerii SS (dwa dywizjony) 509. Batalion Rozpoznawczy SS

509. Dywizjon Przeciwpancerny SS (bateria) 18. Armia (Kurlandia)

III. Korpus (germanische) Pancerny SS

23. Ochotnicza DGrenPanc SS "Nederland" 11. Ochotnicza DGrenPanc SS "Nordland" 503. Dywizjon Artylerii Przeciwlotniczej SS Pulk Grenadierow Pancemych SS (lettische Nr 7) 506. Batalion Instruktorski SS

Grupa Armii "P6Inoc"

Lotewskie bataliony sapersko-budowlane SS

FRONT ZACHODNI Holandia

25. Armia

Fonnowana 34. Ochotnicza DGren SS "Land- . storm Nederland"

6. Armia Pancerna SS II. Korpus Pancerny SS

2. DPanc SS .Das Reich"

9. DPanc SS .Hohenstaufen"

502. Dywizjon Artylerii Rakietowej SS 5. Armia Pancema

12. DPanc SS .Hitlerjugend" XXXIX. Korpus Pancerny

I. DPanc SS "LSSAH"

6. Armia Pancerna

501. Dywizjon Artylerii Ciezkiej SS 501. Dywizjon Artylerii Rakietowej SS 214. Batalion Lacznosci SS

501. Dywizjon Artylerii Przeciwlotniczej SS Kompania Zandarmerii SS

15. Armia

XII. Korpus Arrnijny SS 112. Batalion Lacznosci SS 112. Oddzial Zandarmerii SS Grupa Armii "H"

10. DPanc SS .Frundsberg"

Grupa Armii "G" 1. Armia

17. DGrenPanc SS "Gotz von Berlichingen" XIII. Korpus Armijny SS

513. Batalion Lacznosci SS

513. Dywizjon Artylerii SS

Dowodztwo "Gorny Ren"

XIV. Korpus Arrnijny SS

41. Policyjna Kompania Lacznosci SS XVIII. Korpus Arrnijny SS

LXIII. Korpus Arrnijny

30. DGren SS (russische Nr 2)

BALKANY

Wyzszy Dowodca SS i Policji - Triest Ochotniczy Korpus Serbski SS (cztery pulki) Armia Zapasowa

XV. Korpus Kawalerii Kozakow

1. DKaw Kozakow SS

2. DKaw Kozakow SS

11. Batalion Lacznosci SS SS-Jagdverbande Siid-Ost 2. Armia Pancerna LXVIII. Korpus Armijny

Grupa bojowa z 13. DGor SS .Handschar" (27. i 28. Pulki Gorskie SS)

509. Dywizjon Art. Przeciwlotniczej SS 109. Batalion Lacznosci SS

31. Ochotnicza Dywizja Gren. Pancernych SS 513. Dywizjon Artylerii SS

Grupa Armii "E"

V. Ochotniczy Korpus Gorski SS 505. Batalion Rozpoznawczy SS

505. Dywizjon Art. Przeciwlotniczej SS 505. Dywizjon Artylerii Ciezkiej SS 105. Dywizjon Dzil Szturmowych SS 105. Batalion Lacznosci SS

XXXIV. Korpus Arrnijny

7. Ochotnicza DGor SS "Prinz Eugen" Grupa bojowa z 21. DGor .Skanderbeg" 5. Pulk Policji SS

J 8. Pulk Policji SS

JEDNOSTKI ZNAJDUJCE sn; NA TERENIE RZESZY, GG, PROTEKTORATU CZECH I MORAW

502. Batalion Czolgow Ciezkich - Paderborn, poligon Senne

67

15. DGren SS (lettische Nr 1) - Torun (Thorn) 26. DGren SS .Hungaria" (ungarische Nr 2) - Lodz (Litzmanstadt)

25. DGren SS .Jiunyadi" (ungarische Nr 1) - po ligon Nowa Kuznia kjWroclawia (Neuhammer)

26. Batalion Narciarski SS (ungarische Nr 2) - Neuhammer

25. Batalion Narciarski SS (ungarische Nr 1) - Neuhammer

11. Batalion Pancerny SS "Hermann von Salza" - po ligon Grafenwohr

w Prusach Wschodnich

2. Batalion 12. Pulku Pancernego SS - Paderborn, poligon Senne

20. DGren SS (estnische Nr 1) - Neuhammer 14. DGren SS "Galizien" (galizien Nr 1) - Sztnynov (Slowacja)

28. Ochotnicza DGrenPanc SS "Wallonien" - Brunszwik (Braunschweig)

33. DGren SS "Charlemagne" - poJigon Wildflecken kolo Schweinfurtu

Legion Indyjski - Klagefurt (Austria) lednostki tzw. Ost Legion6w

Grupy SS "Armenia", "Azerbejdzan", "Gruzja" i "P61nocny Kaukaz" - centrum szkoleniowe w Klagefurcie

Pulki Grenadier6w SS:

bulgarski (bulgarische Nr 1) - Dollersheim rumunski (rumanische Nr 1) - Dollersheim rumunski (rumanische Nr 2) - Dollersheim (Austria)

16. Dywizjon Niszczycieli Czolgow SS - Milovice

101. Hiszpanska Kompania Ochotnicza - Stockenau kolo Wiednia

505. Dywizjon Artylerii Rakietowej SS - poligon Kurmark

503. Batalion Czolg6w Ciezkich SS - po ligon Senne kolo Paderborn

503. Dywizjon Artylerii SS - Altenkirchen

1. Batalion Wartowniczy SS ("LSSAH") - Berlin

2. Batalion Wartowniczy SS - Praga

4. Batalion Wartowniczy SS - poligon Kurmark

5. Batalion Wartowniczy SS - Gdansk (Danzig) Batalion Wartowniczy SS .Bohmem-Miihren" - Praga, Brno (Brunn)

Batalion Wartowniczy SS .Jleidelager" - Debica, Gliwice (Gleiwitz)

Batalion Wartowniczy SS .Dbersalzberg" (3. Batalion G6rski SS) - Obersalzberg

7. Komapania Wartownicza SS - Monachium (Miinchen)

8. Komapnia Wartownicza SS - Wieden

10. Kompania Wartownicza SS - Budapeszt Kompania Wartownicza SS .Bohmen un.d Mdhren" - Milovice

Dywizjon Art. Przeciwlotniczej SS - Praga Zapasowy Dyw. Art. Przeciwlotniczej SS - Monachium

Dyw. Artylerii Przeciwlotniczej SS .Dbersalzberg" - Obersalzberg

Lotewska Brygada Zapasowa SS - poligon Chojnice (Kanitz)?

Pulk Grenadier6w "Klotz" - Milovice?

Pulk Zapasowy 14. DGren SS "Galizien" - Ordca (Slowacja)

68

v .

SS-OberscharfUhrer z 4. Policyjnej DGrenPanc SS, 1943

SS-Unterscharfiihrer z 17. DGrenPane SS "G6tz von Berlichingen", Francja 1944

SS-Schiitze, front wscbodni, Rosja 1942

SS- Unterstumfiihrer, front wschodni 1945

SS-Hauptscharfiihrer z 13. DGo! der Waffen SS "Handschar", 194L

SS-Obersturmfiihrer z 7. Ochotniczej DGor SS "Prinz Eugen", Serbia 1944

Leutnant z 3. Pulku Policyjnego Dywizji Policyjnej, Wolchow 1942

SS-Schiitze zandarmeria, Chorwacja 1944

SS-Oberscharfiihrer z II. Batalionu Pancernego "Hermann von Salza", II. Ochot. DGrenPanc SS "Nordland"

SS-Reiter, SS-Kavallerie-Division, front wschodni 1942

SS-Schiitze z batalionu lacznosci 24. Pulku Grenadierow "Dannmark", II. Ochotniczej DGrenPanc SS "Nordland"

SS-Schiitze, front wschodni 1944

SS-Scharfiihrer zandarmerii z 35. Policyjnej DGren, front wschodni 1945

SS-Sturmann z Sturmbrigade .Reischfuhrer SS", Korsyka 1943

SS-Hauptscharfiihrer z 27. Ochotniczej DGrenPanc SS "Langemarck"

Sturmann 20. DGren der SS, front wschodni 1944

.~ _"., -..,,_ .. -

Sturmann zandarrnerii z 29. DGren der SS, Wlochy 1944

Waffen-Grenadier z 14. DGren der SS "Galizien", front wschodni 1944

Kombinezony maskujace zolnierzy broni pancernej

Feldbluse M 37

Feldbluse M35

mundur M 43

Kombinezony maskujace zolnierzy broni pancernej

"Panterki"

wzory: wiosna i jesieri

SS-SturlDbaaafll.hrcr

charfUhrer SS'()IM ...

SS-Scbarfilbrer

SS-UateracbarfUllrer

SS-Rocteafilbrer

SS-StunQaaa

SS-ObenchUclIc, SS..$cbUcn

\Yl W

• SS-Obersdjjue·

Kolejna ksiazka z serii "MILIT ARIA" jest kontynuacja historii oddzialow Waffen SS.

Opisane zostaly pozostale jednostki SS, tj. grenadierow, grenadierow pancernych, gorskie i kawalerii.

Ksiazka zawiera informacje 0 dzialaniach bojowych, strukturze organizacyjnej, uzbrojeniu. Jest bogato ilustrowana zdjeciami, mapami i kolorowymi rysunkami.

_ zolnierze z II. DGrenPanc SS "Nordland" Powyzej: (od lewej)

finska sanitariuszka-ochotniczka z 6. DG6r SS "Nord", SS-Unterscharfiihrer (plutonowy) z 18. DGrenPanc "Horst Wessel", front wschodni 1944, SS-Sturmann z 16. DGrenPanc SS "Reischfiihrer SS", Wegry 1944

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful