You are on page 1of 21

Bölüm 5

Tüketici Tercihi ve Talep

David Begg, Stanley Fischer and Rudiger Dornbusch, Economics,


8th Edition, McGraw-Hill, 2005
PowerPoint presentation by Alex Tackie and Damian Ward

©The McGraw-Hill Companies


Tüketici tercihinde etkili dört
bileşen
• Tüketici Geliri

• Malların Fiyatları

• Tüketicilerin tercih sıralaması

• Tüketicilerin faydalarını maksimize


ettikleri varsayımı

2
©The McGraw-Hill Companies
Bütçe Doğrusu
Yemek ve Film için 6
harcayabileceği £50’u A
5
olan bir öğrenciyi ele B
alalım 4 G
• Bütçe doğrusu, tüketicinin C

Film
3
belirli bütçesi ile piyasa D
fiyatlarından satın alabileceği 2
E
sınırlı miktardaki mal 1
bileşimlerini gösterir. F
0
– Bütçe doğrusunun eğimi 0 2 4 6 8 10 12
fiyatların oranına eşittir.
yemek
– Fiyatlar sabitken, gelirin Yemeğin fiyatı £5;
artması sonucu bütçe doğrusu
eğimi değişmeden sağa kayar.
Filmin fiyatı £10.

3
©The McGraw-Hill Companies
Tüketici Tercihlerinin
Modellenmesi

• Tüketicinin herzaman
Film miktarı

çoğu aza tercih


ettiğini varsayalım.
c • a noktası ile
karşılaştırdığımızda:
a
– Tüketici c
b noktasında olmayı
tercih edecektir.
– Ancak b noktasına
göre a’yı tercih
Yemek miktarı
edecektir.

4
©The McGraw-Hill Companies
Tüketici Tercihlerinin
Modellenmesi (2)
• a noktası domine
Tercih edilen
Film miktarı

bölge edilmiş bölgedeki her


d noktaya tercih edilir.
c • Ancak tüketici tercih
edilen bölgedeki
a herhangi bir noktayı
b a’ya tercih eder.
Domine edilmiş
e
• d ve e noktaları a’ya
bölge
göre bir maldan daha
Yemek az ötekinden daha
miktarı fazla olan mal
bileşimlerini gösterir.
5
©The McGraw-Hill Companies
Tüketici Tercihlerinin
Modellenmesi (3)
• U2U2 kayıtsızlık eğrisi
U2 tüketicinin aynı
Film miktarı

faydayı sağladığı
değişik mal
bileşimlerini gösterir.
• Kayıtsızlık eğrileri
varsayımlarımız gereği
negatif eğimlidir.
– Eğim sağa
U2 yaklaştıkça azalır.
– Kayıtsızlık eğrileri
Yemek miktarı kesişmezler

6
©The McGraw-Hill Companies
Marjinal İkame Oranı
• Fayda düzeyi aynı kalmak koşuluyla, bir
malın tüketiminde azaltılan miktarın,
diğerinin tüketimindeki artış miktarına
oranı
– Kayıtsızlık eğrisinin eğimine eşittir.
• Azalan Marjinal İkame Oranı
– fayda düzeyi sabitken, bir maldan daha fazla
tüketmek için tüketicinin diğer maldan
vazgeçeceği miktar giderek düşer.
– Tüketici tercihini belirlerken etkili olan kavram
azalan marjinal ikame oranıdır.
7
©The McGraw-Hill Companies
Tüketici Seçimi
Faydanın maksimize olduğu nokta, kayıtsızlık eğrisi U
ile bütçe doğrusu BL’ nin teğet olduğu noktadır.

U3 • Faydanın maksimize olduğu


U2
U1
Film miktarı

dolayısıyla seçim C noktasıdır.


• C noktasında bütçe doğrusu
B kayıtsızlık eğrisine teğet
olmaktadır.
• B ve E noktaları da bütçe doğrusu
C üzerinde olmaları nedeniyle
tüketici tarafından alınabilir.
U3 • Fakat daha aşağıdaki kayıtsızlık
E eğrisi üzerinde olmalarından dolayı

BL U1 U2 daha düşük fayda düzeyini temsil


ederler.
• Tüketici C noktasında faydasını
Yemek maksimize eder.
miktarı
8
©The McGraw-Hill Companies
Gelirdeki artışa tüketicinin
cevabı
• Tüketicinin gelirindeki değişim bütçe
doğrusunu sağa ya da sola kaydırır.
• Fiyatlar aynı kaldığı müddetçe bütçe
doğrusunun eğimi değişmez.
• Tüketicinin tercihleri, yani tercih ettiği
mal bileşimleri, malların niteliğine
(normal, düşük) bağlı olarak değişir.

9
©The McGraw-Hill Companies
Normal mallar
Her iki mal da
Film

BL1
NORMALse, gelirdeki
artış sonucu tercih C’
BL0 noktasına taşınır.

C'
Her ik maldan talep
edilen miktar artar.

C
U2
U1

Yemek

10
©The McGraw-Hill Companies
Düşük (Tutulmayan) mal ve
Normal mal
BL1 “Yemek” düşük bir malsa
film

gelir artışı tercihi C’


BL0 noktasına taşır.
Talep edilen yemek miktarı
C' düşer, film miktarı ise artar.

U2
C

U1

yemek
11
©The McGraw-Hill Companies
Fiyat Değişiminin Etkisi

• Bir malın fiyatının artması bütçe

doğrusunun konumunu değiştirir.

– Fiyat değiştiğinden eğim de değişir.

– Eğim göreli fiyatlara eşittir.

• Bütçe Doğrusu Eğimi = - pyemek/pfilm


12
©The McGraw-Hill Companies
Yemek fiyatı arttığında (1)

Yemek fiyatının artması bütçe


doğrusunun BL0 dan BL1 e
film

kaydırır.

BL0
BL1
yemek
Herhangi bir malın fiyatındaki artış alım gücünü düşürür
13
©The McGraw-Hill Companies
Yemek fiyatı arttığında (2)
Yemek fiyatı arttığında
film

tüketici tercihi C
noktasından E noktasına
Toplam Etki: C’den E’ye
kayar.
kadardır
C
E •Fiyat artışından dolayı
U2 talep edilen yemek miktarı
düşer
U1 •Filmin fiyatı sabit bile
H
kalsa, yemek fiyatının
BL1 BL0
yemek artması bütçede film için
ayrılan kısmı
küçülteceğinden, film talebi
Değişik fiyatlarda tüketicinin tercih ettiği bu tür
de düşer
noktaları bularak yemek için talep doğrusuna
ulaşırız. 14
©The McGraw-Hill Companies
Fiyat değişikliğine
tüketicinin cevabı
• Fiyat değişimine verilen cevap iki etkiden
oluşur:
• İKAME ETKİSİ
– Gerçek gelir değişmemiş gibi varsayılıp, göreli
fiyatlardaki değişimden ötürü talep edilen mal
bileşimindeki değişikliği gösterir.
• GELİR ETKİSİ
– Göreli fiyatlar değişmemiş varsayılıp, gerçek
gelirdeki değişimden ötürü tercihlerde yapılan
değişimi gösterir.
15
©The McGraw-Hill Companies
İkame etkisi
Gelirin, yemek fiyatının artışından kaynaklanan alımgücü düşüşünü
giderecek kadar arttığını varsayalım. Bu durumda tüketici aynı fayda
düzeyinde kalacaktır.
H Varsayımsal bütçe doğrusu HH
film

U2 YENİ göreli fiyatı gösteren


eğime sahiptir ve ESKİ
kayıtsızlık eğrisine D
noktasında teğet olur.
U1 D İKAME ETKİSİ U2U2 eğrisi
C üzerinde C noktasından D
E noktasına kadardır.
U2
Herzaman negatiftir.
U1
H Fiyatın artması o mala olan
BL1 BL0 talebi düşürür. Aynı fayda
yemek düzeyinde kalınsa bile
tüketici daha az yemek
16 daha fazla film seçecektir.
©The McGraw-Hill Companies
Gelir Etkisi
• GELİR ETKİSİ D’den E’ye olan
değişimi gösterir.

H
film

– Sabit göreli fiyatlar


altında gerçek
D gelirdeki azalmayı
yansıtır.
C
E – Bu etki malın
U2
normal ya da düşük
U1 olmasına bağlı
H
BL0 olarak pozitif ya da
BL1
yemek negatif olabilir.

17
©The McGraw-Hill Companies
Düşük mal için ikame ve
gelir etkisi (1)
• İkame etkisi, C’den D’ye
• GELİR ETKİSİ D’den E’yedir.

H – Gerçek gelir, fiyat artışıyla


film

düştüğü için, düşük mala olan


talep artar. Bu durumda etki
pozitiftir.
D – Ve talep üzerindeki ikame ve
gelir etkileri terstir.
C
– Ancak ikame etkisi daha
U2 büyüktür, dolayısıyla toplam etki
E
talebin düşmesine yol açar.
H U1

BL1 BL0
yemek

18
©The McGraw-Hill Companies
Düşük mal için ikame ve
gelir etkisi (2)
Film (normal mal)

• İkame etkisi, C’den D’ye


• Gelir Etkisi D’den E’yedir.
– Gerçek gelir, fiyat
H artışıyla düştüğü için,
düşük mala olan talep
D artar. Bu durumda etki
C pozitiftir.
– gelir ve ikame etkisi
U2 dolayısıyla talep üzerinde
birbirine ters yönde etki
E eder.
– Ancak ikame etkisi daha
H U1
küçük olduğundan
BL1 BL0
toplam etki talebin
Yemek (düşük mal)
artmasına yolaçar.
19
©The McGraw-Hill Companies
Nakdi mi yoksa ayni transfer
mi?
AF başlangıçtaki bütçe doğrusunu
QF temsil eder. Birey e0
noktasındadır.
A' • Ayni olarak x birim yemek
verildiğinde
Ae1F' yeni bütçe kısıtı haline
•e2 gelir.
A'e1F’ i veri kabul edersek,
A•
e•
•e0 1 bireyin faydasını maksimize
ettiği nokta
Yemekten e1. fazla
x kadar
film

tüketebilecek kadar nakdi


transfer yapıldığında, bütçe
doğrusu A'e1F‘ haline gelir
Tüketici e2 noktasında e1
noktasına göre daha fazla
F' fayda elde eder.
•F •
10 14 QM
yemek
20
©The McGraw-Hill Companies
Piyasa talep eğrisi nasıl
bulunur?
Piyasa talep eğrisi bireysel talep eğrilerinin yatay
olarak toplanmasıyla elde edilir.
Tüketici 1, fiyat £5
Tüketici1 iken, 11 birim talep
ediyorsa
Fiyat

Ve tüketici 2, 13
Tüketici 2 birim talep ediyorsa
5 £5 fiyat düzeyinde
Piyasa
piyasa talebi 24 birim
olacaktır.

11 13 24
Miktar
21
©The McGraw-Hill Companies