You are on page 1of 8

( ô Ëõêåßïõ ÈåôéêÞò Êáôåýèõíóçò)

ÊÙÓÔÁÓ ÊÁËÁÌÁÔÉÁÍÏÓ

ÃÅÍÉÊÇ ×ÇÌÅÉÁ
( ô Ëõêåßïõ ÈåôéêÞò Êáôåýèõíóçò)

ÃÅÍÉÊÇ ×ÇÌÅÉÁ
Êþóôáò Êáëáìáôéáíüò

Èåùñßá - Ìåèïäïëïãßá
400 ËõìÝíåò ÁóêÞóåéò
Ενότητα 2.1.3 : Οξέα και Βάσεις: Ιοντισμός οξέων και βάσεων – Ιοντική ισορροπία

Όπως τα οξέα έτσι και οι βάσεις είναι γνωστές για αιώνες. Ως βάσεις χαρακτηρίσθηκαν οι ουσίες που όταν
προστίθενται σε υδατικά διαλύματα οξέων «ελαττώνουν» την περιεκτικότητά τους σε οξύ εξουδετερώνοντάς
το. Η λέξη βάση πιθανόν να προέρχεται από το αγγλικό base που μία παλαιά ερμηνεία του σημαίνει
«ελαττώνω» ή «χαμηλώνω». Ως βάσεις θεωρήθηκαν αρχικά όλες οι χημικές ενώσεις που περιέχουν
υδροξύλιο (ΟΗ-) (όπως για παράδειγμα το ΚΟΗ) και όταν διαλυθούν στο νερό αποδεσμεύουν ιόντα ΟΗ-.
Αργότερα όμως αποδείχθηκε ότι και άλλες ουσίες (κυρίως τα οξείδια των μετάλλων π.χ. Νa2O και η αμμωνία
ΝΗ3) που δεν περιέχουν ΟΗ- αντιδρούν στο νερό και δημιουργούν ιόντα υδροξυλίου (ΟΗ-).

Νa2O + H2O → 2Na+ + 2OH-


NH3 + H2O → NH4+ + OH-

Οι κυριότερες χαρακτηριστικές ιδιότητες των διαλυμάτων των βάσεων δίνονται στον Πίνακα 2-2.

Όπως προκύπτει από την παραπάνω παρουσίαση ο ορισμός των οξέων και των βάσεων έως το 1840
παρέμενε συγκεχυμένος. Οι σύγχρονες θεωρίες γύρω από την φύση των ενώσεων αυτών διατυπώθηκαν
μετά το 1850 κατά σειρά από τον Svante Arrhenius, τους Bronsted and Lowry και από τον G.N. Lewis που
αναλυτικά θα εξηγήσουμε στις επόμενες ενότητες.

Θεωρία του Αrrhenius για τα οξέα και τις βάσεις

Η πρώτη σύγχρονη θεωρία σχετικά με τα οξέα και τις βάσεις διατυπώθηκε από τον Σουηδό χημικό Svante
Arrhenius το 1880. O Arrhenius πρότεινε ότι το νερό διαλυτοποιεί πολλές χημικές ενώσεις ξεχωρίζοντάς τις
ενώσεις αυτές στα ιόντα τους. Παρατήρησε ότι:

• στα υδατικά διαλύματα των οξέων η συγκέντρωση των ιόντων του υδρογόνου [Η+] είναι μεγαλύτερη
από την συγκέντρωση των ιόντων του υδροξυλίου [OH-]
• στα υδατικά διαλύματα των βάσεων η συγκέντρωση των ιόντων του υδροξυλίου [OH-] είναι
μεγαλύτερη από την συγκέντρωση των ιόντων του υδρογόνου [H+]
• στο απεσταγμένο νερό η συγκέντρωση των ιόντων του υδρογόνου [Η+] είναι ίση με την
συγκέντρωση των ιόντων του υδροξυλίου [OH-].

Με βάση τις παραπάνω παρατηρήσεις ο Arrhenius συνέδεσε τους ορισμούς του για τα οξέα και τις βάσεις με
την δυνατότητα απελευθέρωσης ιόντων H+ και OH- αντίστοιχα σε ένα υδατικό διάλυμα και έτσι:

► Οξύ σύμφωνα με τον Arrhenius 10 είναι κάθε ουσία που περιέχει υδρογόνο και ελευθερώνει
ιόντα υδρογόνου (H+) σε υδατικά διαλύματα.

► Βάση σύμφωνα με τον Arrhenius είναι κάθε ουσία που περιέχει υδροξύλιο και ελευθερώνει
ιόντα υδροξυλίου (OH-) σε υδατικά διαλύματα.

To HCl είναι ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα οξέος σύμφωνα με τον Arrhenius. Το αέριο HCl (συμβολίζεται
ως HCl (g) όπου g σημαίνει αέριο (gas)) διαλύεται εύκολα στο νερό και ελευθερώνει ιόντα H+ και Cl-
(συμβολίζoνται ως H+ (aq) και Cl- (aq) και σημαίνει ότι κάθε ιόν βρίσκεται ανάμεσα σε μόρια Η2O δηλαδή
είναι ενυδατωμένο) σύμφωνα με την αντίδραση (δες Σχήμα 2-3):

H O
ΗCl(g) ⎯ 2 → H+ (aq) + Cl- (aq)

Tο υδατικό διάλυμα του ΗCl(g) είναι γνωστό ως υδροχλωρικό οξύ ή διάλυμα υδροχλωρικού οξέος 11 .

10
Ορισμός του Arrhenius για τα οξέα και τις βάσεις (1880)
11
Το πυκνό διάλυμα υδροχλωρικού οξέος περιέχει 37% κατά βάρος HCl (g).
KΕΦΑΛΑΙΟ 2: ΟΞΕΑ – ΒΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΙΟΝΤΙΚΗ ΙΣΟΡΡΟΠΙΑ

Σχήμα 2-3: Απεικόνιση δύο διαλυμάτων. Στην αριστερή πλευρά καθαρό απεσταγμένο νερό όπου η συγκέντρωση των
ιόντων Η+ είναι ίση με την συγκέντρωση των ιόντων ΟΗ- (παρατήρησε ότι ο αριθμός των κόκκινων και μπλε σφαιριδίων
είναι ίσος). Στην δεξιά πλευρά απεικονίζεται το ίδιο διάλυμα μετά την προσθήκη μικρής ποσότητας οξέος (π.χ. HCl). Στην
περίπτωση αυτή η συγκέντρωση των ιόντων Η+ είναι μεγαλύτερη από την συγκέντρωση των ιόντων ΟΗ- (παρατήρησε
ότι ο αριθμός των κόκκινων σφαιριδίων είναι μεγαλύτερος από τον αριθμό των μπλε σφαιριδίων).

Το υδροξείδιο του νατρίου (ΝaOH) είναι ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα βάσης σύμφωνα με τον Arrhenius.
Όταν διαλυθεί στο νερό ελευθερώνει ιόντα Na+ και OH- σύμφωνα με την αντίδραση:
H O
NaOH (s) ⎯ 2 → Na+(aq) + OH- (aq)

H θεωρία του Arrhenius για το ποιες ουσίες είναι οξέα και ποιες βάσεις είναι πολύ απλή αλλά αδυνατεί να
εξηγήσει 12 :

• γιατί ορισμένες ενώσεις που δεν υπακούουν στους παραπάνω ορισμούς έχουν υδατικά διαλύματα
που παρουσιάζουν όξινες ή βασικές ιδιότητες (π.χ. η αμμωνία που τα υδατικά διαλύματά της
εμφανίζουν βασικές ιδιότητες ενώ η ίδια δεν περιέχει ΟΗ-)

• γιατί ορισμένες ενώσεις συμπεριφέρονται ως οξέα ή βάσεις σε μη υδατικά διαλύματα (η θεωρία του
Arrhenius αναφέρεται σε υδατικά διαλύματα).
Ο αποκλεισμός λοιπόν πολλών ουσιών από τα οξέα και τις βάσεις με βάση τον ορισμό τους από τον
Arrhenius, όπως για παράδειγμα της αμμωνίας που αποτελεί μία από τις σπουδαιότερες βάσεις, οδήγησε στο
να προταθούν διαχρονικά άλλες θεωρίες για τα οξέα και τις βάσεις μία από τις σπουδαιότερες των οποίων
είναι η θεωρία των Brønstead και Lowry.

Θεωρία των Βrønstead και Lowry για τα οξέα και τις βάσεις (1923)

O Δανός χημικός Johannes Brønstead και ο Άγγλος χημικός Thomas Lowry πρότειναν σχεδόν ταυτόχρονα ένα
γενικότερο ορισμό για να περιγράψουν το ποιες ουσίες είναι οξέα και ποιες βάσεις το 1923. Η βασική ιδέα
στην θεωρία τους είναι το πρωτόνιο H+ και η μεταφορά H+ στις αντιδράσεις από τα οξέα προς τις βάσεις
(Σχήμα 2-4).

Eτσι λοιπόν σύμφωνα με τους Brønstead-Lowry 13 :

12
«Αδύνατα» σημεία της θεωρίας του Arrhenius για τα οξέα και τις βάσεις.
13
Ορισμός των Bronstead-Lowry για τα οξέα και τις βάσεις (1923)

216
Ενότητα 2.1.2 : Οξέα και Βάσεις: Ιστορική αναδρομή – Xαρακτηριστικές ιδιότητες – Oρισμοί

► Οξύ σύμφωνα με τους Brønstead-Lowry είναι κάθε ουσία (μόριο ή ιόν) που μπορεί να δώσει
ένα ή περισσότερα πρωτόνια (H+).

► Βάση σύμφωνα με τους Brønstead-Lowry είναι κάθε ουσία (μόριο ή ιόν) που μπορεί να δεχθεί
ένα ή περισσότερα πρωτόνια (H+).

Από τους παραπάνω ορισμούς για τα οξέα και τις βάσεις προκύπτει ότι μία ουσία δεν είναι δυνατόν να
συμπεριφέρεται σαν οξύ χωρίς την ταυτόχρονη παρουσία κάποιας άλλης ουσίας που ενεργεί σαν βάση.
Ως ένα απλό παράδειγμα ας γράψουμε την αντίδραση που ο Αrrhenius έγραψε για να περιγράψει την
συμπεριφορά του υδροχλωρικού οξέος:
H O
HCl ⎯ 2 → H+ + Cl-

Ο παραπάνω σύντομος τρόπος γραφής της αντίδρασης χρησιμοποιείται και σήμερα για ευκολία από τους
χημικούς αλλά παρατηρείστε ότι δεν φαίνεται ότι το οξύ ενεργεί σαν δότης H+ και η βάση σαν δέκτης H+.
Μια ποιο πραγματική εικόνα για την αντίδραση δίνεται στο Σχήμα 2-4.
Στην αντίδραση διάλυσης του αέριου υδροχλωρίου HCl(g) στο νερό (Σχήμα 2-4), για τον σχηματισμό του
διαλύματος που γνωρίζουμε ως υδροχλωρικό οξύ, το HCl(g) που διαλύεται στο H2O (συμβολίζεται HCl(aq))
ενεργεί ως οξύ (δότης πρωτονίου στο H2O) ενώ το H2O ως βάση (δέκτης πρωτονίου) σύμφωνα με τον
ορισμό των Brønstead-Lowry. Αντίθετα, τo αέριο υδροχλώριο HCl(g) δεν εκδηλώνει από μόνο του όξινο
χαρακτήρα παρά μόνο όταν διαλυθεί στο H2O οπότε υπάρχει βάση για να δώσει το πρωτόνιό του.
Από τα παραπάνω προκύπτει ότι μία ουσία ενεργεί σαν οξύ μόνο όταν υπάρχει μία άλλη ουσία η οποία
ταυτόχρονα συμπεριφέρεται σαν βάση.

Σύμφωνα με τον ορισμό που έδωσαν οι Brønstead-Lowry για τα οξέα και τις βάσεις παρατηρούμε ότι:

► Δεν μπορεί να εκδηλωθεί ό όξινος χαρακτήρας χωρίς την παρουσία βάσης καθώς επίσης δεν
μπορεί να εκδηλωθεί ο βασικός χαρακτήρας χωρίς την παρουσία οξέος.

Στην αντίδραση από δεξιά προς τα αριστερά (Σχήμα 2-4), το Η3Ο+ ενεργεί ως οξύ (δότης πρωτονίου στο Cl-)
ενώ το Cl- ως βάση (δέκτης πρωτονίου).

Σχήμα 2-4: Όταν πρωτόνιο μεταφέρεται από το HCl στο Η2Ο τότε το HCl ενεργεί ως δότης πρωτονίου (το HCl επομένως
ενεργεί ως οξύ σύμφωνα με την θεωρία των Brønstead-Lowry) ενώ το Η2Ο σαν δέκτης πρωτονίου (βάση σύμφωνα με
την θεωρία των Brønstead-Lowry).

Στην διάλυση της ΝΗ3(g) στο Η2Ο η αμμωνία δέχεται πρωτόνιο Η+ (ενεργεί ως βάση σύμφωνα με τους
Brønstead-Lowry) από το Η2Ο το οποίο ενεργεί ως οξύ (Σχήμα 2-5).
Στην αντίδραση από δεξιά προς τα αριστερά (Σχήμα 2-5), το ΝH4+ ενεργεί ως οξύ (ως δότης πρωτονίου στο
ΟΗ-) ενώ το ΟΗ- ως βάση (δέκτης πρωτονίου).

217
KΕΦΑΛΑΙΟ 2: ΟΞΕΑ – ΒΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΙΟΝΤΙΚΗ ΙΣΟΡΡΟΠΙΑ

Kατά την αντίδραση της ΝΗ3 με το Η2Ο παράγονται ιόντα ΟΗ- και έτσι επιβεβαιώνεται ότι η ΝΗ3 είναι βάση
και το διάλυμα της αλκαλικό 14 , έστω και αν δεν περιέχει η ίδια ΟΗ-, όπως απαιτούσε ο παλαιότερος ορισμός
του Αrrhenius για τις βάσεις.

Σχήμα 2-5: Στην αντίδραση της ΝΗ3 με το Η2Ο μερικά μόρια νερού αποβάλλουν πρωτόνια, τα οποία προσλαμβάνονται
από μερικά μόρια ΝΗ3 με αποτέλεσμα να σχηματίζονται ιόντα ΝH4+ και OH-. Η ΝΗ3 ενεργεί ως δέκτης Η+ και επομένως
σαν βάση κατά Brønstead-Lowry ενώ το νερό σαν δότης Η+ και επομένως σαν οξύ.

► Κάθε οξύ έχει την τάση να αποβάλλει πρωτόνιο και να μετατρέπεται σε βάση, την συζυγή του
βάση. Κάθε βάση έχει την τάση να δέχεται πρωτόνιο και να μετατρέπεται σε οξύ, το συζυγές της
οξύ.

Στο Σχήμα 2-6 το Η2Ο ενεργεί σαν οξύ δίνοντας Η+ στην βάση F- και μετατρέπεται στην συζυγή του βάση
ΟΗ-. To ΟΗ- λέγεται συζυγής βάση του οξέος Η2Ο. Το F- ενεργεί σαν βάση δηλαδή σαν δέκτης Η+ και
μετατρέπεται στο συζυγές του οξύ HF. To HF λέγεται συζυγές οξύ της βάσης F-. Το ζεύγος Η2Ο και ΟΗ-
λέγεται συζυγές ζεύγος όπως επίσης και το ζεύγος HF και F-.

Σχήμα 2-6: Ένα οξύ (όπως π.χ. το Η2Ο) στο σχήμα μετατρέπεται στην συζυγή του βάση με αποβολή Η+ ενώ μία βάση
(όπως π.χ. το F-) στο συζυγές της οξύ με πρόσληψη Η+.

Γενικά για ένα οξύ και την συζυγή βάση του ή για μία βάση και το συζυγές της οξύ ισχύει:

► Όσο ισχυρότερο είναι ένα οξύ (όσο δηλαδή μεγαλύτερη τάση έχει να αποβάλλει Η+) τόσο
ποιο ασθενής είναι η συζυγής του βάση (τόσο δηλαδή μικρότερη τάση έχει να προσλάβει Η+).
Όσο ποιο ισχυρή είναι μία βάση, τόσο ποιο ασθενές είναι το συζυγές της οξύ.

14
Θυμηθείτε ότι δεν ήταν δυνατόν να εξηγηθεί με βάση την θεωρία του Arrhenius ότι η ΝΗ3 είναι βάση.

218
Ενότητα 2.1.2 : Οξέα και Βάσεις: Ιστορική αναδρομή – Xαρακτηριστικές ιδιότητες – Oρισμοί

Στον Πίνακα 2-3 δίνονται χαρακτηριστικά παραδείγματα συζυγών οξέων-βάσεων.

Πίνακας 2-3: Xαρακτηριστικά παραδείγματα συζυγών οξέων-βάσεων

Οξύ Βάση

HCl (Ισχυρό οξύ - Ιοντίζεται πλήρως στο Η2Ο) Cl- (Ασθενής βάση)
-
Η2SO4 (Ισχυρό οξύ - Ιοντίζεται πλήρως στο ΗSO4 (Ασθενής βάση)
Η2Ο)
HNO3 (Ισχυρό οξύ - Ιοντίζεται πλήρως στο NO3- (Ασθενής βάση)
Η2Ο)
Η3Ο+ H 2O
ΗSO4- SO4-2
H3PO4 H2PO4-
HF F-
H2CO3 HCO3-
H 2S HS-
NH4+ NH3
H 2O OH-
-
OH (Ασθενές οξύ) O-2 (Ισχυρή βάση)
H2 (Ασθενές οξύ) H- (Ισχυρή βάση)

Η ισχύς των οξέων στον Πίνακα 2-3 ελαττώνεται από επάνω προς τα κάτω στην στήλη. Αντίθετα, η ισχύς
των βάσεων αυξάνει από επάνω προς τα κάτω στην στήλη.

Άσκηση – Παράδειγμα #2-1


Ποια είναι η συζυγής βάση του κάθε οξέος στις παρακάτω περιπτώσεις;
α) HNO3 β) Η2SO4 γ) Η3Ο+ δ) ΟΗ- ε) ΗC2H3O2

Λύση:

Για να βρούμε την συζυγή βάση κάθε οξέος αρκεί να αφαιρέσουμε ένα πρωτόνιο (Η+) από τον μοριακό του τύπο.
Το ηλεκτρόνιο του Η που αποβάλλεται, μένει στην ένωση όπου ήταν συνδεδεμένο το Η, αλλάζοντας το φορτίο
της. Έτσι στην περίπτωση του Η2SO4 που δεν έχει φορτίο, το Η αφαιρείται ως Η+ αφήνοντας το ηλεκτρόνιό του
στο ΗSO4, που αποκτά φορτίο αρνητικό -1. Στην περίπτωση του Η3Ο+ το Η αποβάλλεται ως Η+ αφήνοντας το
ηλεκτρόνιό του στο H2O που δεν έχει φορτίο (είναι ουδέτερο). Στην περίπτωση του ΟΗ- το Η αποβάλλεται ως Η+
αφήνοντας το ηλεκτρόνιό του στο Ο- που αποκτά φορτίο -2. Έτσι προκύπτει:

ΟΞΥ ΣΥΖΥΓΗΣ ΒΑΣΗ


α HNO3 NO3-
β Η2SO4 ΗSO4-
γ Η3Ο+ H 2O
δ ΟΗ- O-2
ε ΗC2H3O2 C2H3O2-

Όμοιες ασκήσεις: 3, 93β, 94, 95, 152, 153

219
KΕΦΑΛΑΙΟ 2: ΟΞΕΑ – ΒΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΙΟΝΤΙΚΗ ΙΣΟΡΡΟΠΙΑ

► Σε γενικές γραμμές μπορούμε να θεωρήσουμε ότι η συζυγής βάση κάθε οξέος θα έχει φορτίο
κατά -1 μικρότερο από το αντίστοιχο οξύ.

Άσκηση – Παράδειγμα #2-2


Ποια είναι το συζυγές οξύ της κάθε βάσης στις παρακάτω περιπτώσεις;
α) Cl- β) ClO- γ) CN- δ) ΟΗ- ε) NH2-

Λύση:

Για να βρούμε τo συζυγές οξύ της κάθε βάσης αρκεί να προσθέσουμε ένα πρωτόνιο (Η+).

ΒΑΣΗ ΣΥΖΥΓΕΣ ΟΞΥ


α Cl- ΗCl
β ClO- HClO
γ CN- HCN
δ ΟΗ- H 2O
ε NH2- NH3

Όμοιες ασκήσεις: 4, 149, 150

► Σε γενικές γραμμές ισχύει ότι το συζυγές οξύ κάθε βάσης έχει φορτίο κατά +1 μεγαλύτερο
από την αντίστοιχη βάση

Άσκηση – Παράδειγμα #2-3


Για κάθε μία από τις ακόλουθες χημικές αντιδράσεις και για τις δύο κατευθύνσεις να σημειώσετε ποια ουσία
δρα σαν οξύ και ποια σαν βάση καθώς και ποια είναι η συζυγής βάση του κάθε οξέος και ποιο το συζυγές οξύ
της κάθε βάσης.
α) ΗClΟ2 + H2O Η3Ο+ + ClO2- β) ΝΗ3 + H2PO4- NH4+ + HPO4-2

Λύση:

α) ΗClΟ2 + H2O Η3Ο+ + ClO2-


οξύ Α βάση Β οξύ Β βάση Α

Το ΗClΟ2 ενεργεί σαν οξύ αποβάλλοντας ένα πρωτόνιο (Η+) και μετατρέπεται σε ClO2- που είναι η συζυγής
του βάση. Το H2O ενεργεί σαν βάση αφού δέχεται ένα Η+ και μετατρέπεται στο συζυγές του οξύ Η3Ο+. Στην
αντίδραση από δεξιά προς τα αριστερά το Η3Ο+ ενεργεί σαν οξύ αποβάλλοντας Η+ και μετατρέπεται στην
συζυγή του βάση H2O. Το ClO2- ενεργεί σαν βάση αφού δέχεται ένα Η+ και μετατρέπεται στο συζυγές του
οξύ ΗClΟ2.

β) ΝΗ3 + H2PO4- NH4+ + HPO4-2


βάση Α οξύ Β οξύ Α βάση Β

Η ΝΗ3 ενεργεί σαν βάση αφού δέχεται ένα Η+ και μετατρέπεται στο συζυγές της οξύ NH4+ ενώ το H2PO4- σαν
οξύ αποβάλλοντας Η+ και μετατρέπεται στην συζυγή του βάση HPO4-2.

220
Ενότητα 2.1.2 : Οξέα και Βάσεις: Ιστορική αναδρομή – Xαρακτηριστικές ιδιότητες – Oρισμοί

Στην αντίδραση από δεξιά προς τα αριστερά το NH4+ ενεργεί σαν οξύ αποβάλλοντας Η+ και μετατρέπεται
στην συζυγή του βάση ΝΗ3 ενώ το HPO4-2 σαν βάση προσλαμβάνοντας Η+ και μετατρέπεται στο συζυγές του
οξύ H2PO4-.

Όμοιες ασκήσεις: 1, 2

Στην αντίδραση του Σχήματος 2-4 στην σελίδα 217, παρατηρούμε ότι το Η2Ο ενεργεί σαν βάση ενώ στην
αντίδραση του Σχήματος 2-5 στην σελίδα 218 σαν οξύ. Ουσίες όπως το Η2Ο που άλλοτε συμπεριφέρονται ως
οξέα και άλλοτε σαν βάσεις ανάλογα με την ουσία που αντιδρούν ονομάζονται αμφιπρωτικές η
αμφολύτες 15 .

Άσκηση – Παράδειγμα #2-4


Ένα από τα παρακάτω ιόντα είναι αμφιπρωτικό
α) ΗCO3- β) CO3-2 γ) Cl- δ) ΝΗ4+

Λύση:

Αμφιπρωτικές είναι οι ουσίες που έχουν την δυνατότητα και να δέχονται αλλά και να δίνουν Η+. Από τις
παραπάνω περιπτώσεις η (β) και (γ) απορρίπτονται καθώς τα ιόντα αυτά δεν έχουν την δυνατότητα να
δώσουν Η+. Η περίπτωση (δ) επίσης απορρίπτεται καθώς το ΝΗ4+ δεν μπορεί να δράσει σαν βάση δηλαδή να
δεχθεί Η+ (η ουσία ΝΗ5+2 δεν υπάρχει). Η περίπτωση (α) είναι η σωστή απάντηση καθώς το ιόν ΗCO3- μπορεί
να δεχθεί Η+ και να μετατραπεί σε Η2CO3 αλλά και να δώσει Η+ και να μετατραπεί σε CO3-2.

Όμοιες ασκήσεις: 13, 83

Θεωρία του Lewis για τα οξέα και τις βάσεις (1923)

Ο G.N. Lewis ανέπτυξε μία εναλλακτική θεωρία για τα οξέα και τις βάσεις, το 1923, σχεδόν ταυτόχρονα με
την θεωρία των Brønstead-Lowry. Η θεωρία του Lewis, καθώς είναι γενικότερη, έχει κάποια πλεονεκτήματα
σε σχέση με τις προηγούμενες που μπορούν να συνοψισθούν ως εξής:

¾ Μία ουσία μπορεί να χαρακτηρισθεί ως οξύ ή βάση ασχέτως με το αν δίνει Η+ ή ΟΗ- αντίστοιχα ή με
το αν δέχεται Η+ κατά την αντίδρασή της με κάποια άλλη ουσία.
¾ Μία ουσία μπορεί να χαρακτηρισθεί ως οξύ ή βάση και όταν δεν αντιδρά μέσα σε υδατικό διάλυμα
όπως για παράδειγμα όταν η αντίδραση γίνεται σε αέρια φάση.

Σύμφωνα με τον Lewis:

► Οξύ χαρακτηρίζεται κάθε ουσία που μπορεί να δεχθεί ζεύγος ηλεκτρονίων 16 .

► Βάση χαρακτηρίζεται κάθε ουσία που είναι δότης ζεύγους ηλεκτρονίων

Στην παρακάτω αντίδραση το Η+ είναι οξύ σύμφωνα με τον Lewis καθώς δέχεται ζεύγος ηλεκτρονίων από
το ΟΗ-. Το ΟΗ- είναι βάση καθώς είναι δότης ζεύγους ηλεκτρονίων.

15
Αμφιπρωτικές ή αμφολύτες ονομάζονται οι ουσίες που άλλοτε δρούν σαν οξέα και άλλοτε σαν βάσεις ανάλογα με
την ουσία με την οποία αντιδρούν.
16
Ορισμός οξέος – βάσης σύμφωνα με τον G. N. Lewis.

221