You are on page 1of 624

Dedication to my dear fraters,

particularly in Ngoïc Quang Community,


as a honest appreciation for the life

TÖØ VÖÏNG TRIEÁT THAÀN


VIEÄT ANH
PHILOSOPHICO – THEOLOGICAL
LEXICON
Vietnamese – English

1
2
LÔØI NGOÛ
Taäp saùch naøy ñeán vôùi baïn thaät tình côø vaø cuõng tình côø
ngay caû vôùi ngöôøi thöïc hieän noù.
Ai cuõng thöøa nhaän khoâng deã gì chuyeån ñöôïc nhöõng
thuaät ngöõ chuyeân moân giöõa caùc ngoân ngöõ vôùi nhau vaø giöõa
ngoân ngöõ Vieät-Anh khoâng phaûi laø moät ngoaïi leä. Vì nhu caàu hoïc
hoûi, caàu tieán, chuùng toâi vaãn öôùc mong coù ñöôïc nhöõng boä töø
ñieån haún hoi Anh – Vieät, Vieät – Anh trong laõnh vöïc chuyeân
moân toân giaùo noùi chung, caùch rieâng Coâng Giaùo (ñaëc bieät trieát
hoïc vaø thaàn hoïc), hieän taïi nhöõng gì coù ñöôïc trong taàm tay thaät
laø haïn cheá; Töø ñieån thaàn hoïc tín lyù Anh – Vieät cuûa Lm. Vuõ
Kim Chính, SJ chuû bieân, Töø vöïng trieát thaàn caên baûn Anh –
Vieät cuûa Ngoâ Minh vaø Nguyeãn Theá Minh (taát caû ñeàu khoâng ñaày
300 trang) vaø moät soá taøi lieäu rieâng leû khaùc coù theå tin caäy ñöôïc
veà maët chuyeân moân. Nhö vaäy cöù cho Anh – Vieät laø taïm oån, theá
coøn Vieät – Anh thì sao ? Ít ra ñoái vôùi chuùng toâi thì tôùi giôø xem
nhö hoaøn toaøn tay traéng !
Ñang luùc muoán taïo rieâng cho mình moät taäp soå tay töø
vöïng chuyeân moân Vieät – Anh trieát thaàn, thì qua maùy ñieän toaùn
chuùng toâi coù ñöôïc nhöõng taøi lieäu noùi treân vaø vôùi nhöõng gì cho
pheùp veà maët kyõ thuaät vaø hieåu bieát, chuùng toâi ñaõ gaéng goå thöïc
hieän cuoán töø vöïng naøy. Ñaây laø cuoán Vieät – Anh ñaûo ngöôïc töø
cuoán Töø vöïng trieát thaàn caên baûn Anh – Vieät cuûa Ngoâ Minh vaø
Nguyeãn Theá Minh maø thoâi, ngoaøi ra chuùng toâi coøn coù tham
khaûo moät soá taøi lieäu khaùc vaø theâm vaøo moät soá muïc töø trong ñoù
coù nhöõng töø chuyeân moân nhaø Phaät phoå thoâng. Ñang khi chôø
ñôïi nhöõng coâng trình chuyeân moân cuï theå ñaày ñuû cuûa nhöõng
baäc thöùc giaû, ñaønh chaáp nhaän vaäy.

3
Ñeå tieän vieäc söû duïng, tham khaûo cheùo, chuùng toâi coù in
goäp cuoán Töø vöïng trieát thaàn caên baûn Anh – Vieät cuûa Ngoâ Minh
vaø Nguyeãn Theá Minh ôû phía sau.1
Vì hoaøn caûnh khoâng cho pheùp vaø vì thieän ích chung,
chuùng toâi raát mong moät caùch ñaëc bieät hai taùc giaû Ngoâ Minh vaø
Nguyeãn Theá Minh thoâng caûm mieãn thöù cho vieäc söû duïng taøi
lieäu cuûa quyù vò maø chöa xin pheùp. Vaø qua ñaây treân tinh thaàn
caàu tieán, chuùng toâi cuõng raát mong ñoùn nhaän ñöôïc söï chæ daïy
cuûa taát caû moïi ngöôøi. Xin chaân thaønh tri aân.

Ñaø Naüng, ngaøy 17 thaùng 11 naêm 2003


ngöôøi thöïc hieän

Kyù hieäu vieát taét :


cñ: coâng ñoàng ÑM: Ñöùc Meï ng.: ngöôøi
cg: coâng giaùo GH: Giaùo hoäi TC: Thieân Chuùa
ñk: ñieàu khoaûn GM: Giaùm muïc tk: theá kyû
(canon: Giaùo TGM: Toång Giaùm tt.: vaø caùc soá tieáp
luaät) muïc theo
ÑGH: Ñöùc Giaùo KT: Kinh thaùnh vv: vaân vaân
hoaøng LM: Linh muïc x.: xem
ÑK: Ñöùc Kitoâ n.: naêm

1
Xem lôøi noùi ñaàu cuûa hai taùc giaû ôû trang 329

4
A - AÊ - AÂ AÙch: Yoke, burden
AÙch/caûnh noâ leä: Slavery
A La Haùn: Arahant Añam cuoái cuøng (ÑK 1Cr
AÙ bí tích (thuoäc bí tích): 15,45; Rm 5, 12-21): Last
Sacramentals Adam
AÙ phuïng vuï: Paraliturgy Añam môùi: Second Adam
AÙ thaùnh, chaân phöôùc: The Ai ca cuûa Gieâreâmia:
Blessed Lamentation of Jeremiah
AÙ thaàn: Demigod Ai caäp: Egypt(-ian)
AÙc caûm: Antipathy AÙi duïc, söï khao khaùt: Lust
AÙc ñaïo: Evil way AÙi hoái, hoái toäi caùch troïn/hoaøn
AÙc hieåm/ñoäc, coá tình phaïm haûo: Perfect contrition
loãi; tinh nghòch/quaùi: Malice AÙi kyû, töï kyû aùi moä: Narcissism
AÙc khaåu, löôõi noïc ñoäc: Evil AÙi nam aùi nöõ: Gynandry
tongue AÙi tình thuaàn khieát: Platonic
AÙc moäng: Nightmare, love
nightmarish AÙm aûnh; say meâ: Obsession
AÙc nghieät, taøn nhaãn: Harshly AÙm/phuùng duï; nguï yù/ngoân:
AÙc thaàn: Devil, evil spirit Allegory, parable
AÙc thoáng daâm, loaïn thoáng AMDG (khaåu hieäu Doøng Teân:
daâm (tìm laïc khoaùi nhuïc Ñeå vinh quang TC caû saùng
duïc baèng töï haønh haï vaø hôn): Ad Majorem Dei
haønh haï ng. ñoái taùc): Gloriam
Sadomasochism A-moát, Am: Amos
AÙc yù, aùc taâm, xaáu buïng: An bình, tòch tònh: Peaceful (a)
Malevolence An giaác nghìn thu (Bizantinoâ;
AÙc yù/taâm, xaáu buïng: Ill will chæ veà ÑM, baø thaùnh Anna):
AÙc/baïo daâm; taøn baïo: Sadism Koimesis
AÙc/döõ töï baûn chaát: Intrinsic An nghæ ngaøn thu: Eternal rest
evil An ninh/toaøn, yeân oån: Security

5
An taùng: Interment, burial, Anh em: Brethren, frater,
funeral brother
An taùng theo Kitoâ giaùo: Anh em Boâheâmia (toân phaùi
Christian burial, Christian kitoâ, taùch khoûi Utraquists, n.
funeral 1467, vaø sau naøy keát hôïp vôùi
An tònh hoaøn toaøn: Perfectly phaùi Calvin): Bohemian
peaceful Brethren
An uûi: Consolation, comfort Anh em choàng/vôï/reå: Brother-
An uûi thieâng lieâng: Spiritual in-law
consolation Anh em heøn moïn: Friars
An uûi töï nhaân do: Consolation minor
with cause Anh em keát nghóa: Blood
An uûi voâ nhaân do (TC taùc brother
ñoäng): Consolation without Anh em ly khai: Separated
cause brethren
AÙn phaït traàm luaân (hoûa Anh em söûa loãi nhau:
nguïc): Pain of damnation Fraternal correction
AÙn traàm luaân muoân ñôøi: Pain Anh em; sö huynh; nam tu só
aeterna, eternal pain khoâng linh muïc: Brothers
AÙn vaên öùng thuaän: Affirmative Anh giaùo: Anglican(-ism)
judgment Anh Giaùo Haï phaùi (thieân veà
AÙn/phaùp leä, leà loái xeùt xöû (cuûa Tin laønh): Low Church
moät toøa aùn); phaùp luaät hoïc: Anh haøi tieàn thinh: Children's
Jurisprudence limbo
Anh chò em: Siblings Anh huøng ca, thieân söû thi:
Anh chò em [cuøng meï - ñoàng Epic, epos, epopee
maãu -] khaùc cha: Uterine AÛnh aûo: Virtual image
brother AÛnh boä aùo ÑM (thay theá cho
Anh chò em cuøng cha/meï khaùc boä aùo ÑM): Scapular medal
meï/cha: Step-brother/- AÛnh ñeo: Medals
sister, half-brother, -sister

6
AÛnh ñeo hay laøm pheùp laï: AÛo töôûng luaän: Illusionism
Miraculous medal AÛo töôûng, aûo aûnh, aûo giaùc:
AÛnh ñeo ngöïc (hình traùi xoan Illusion
cuûa caùc GM Ñoâng phöông): AÛo töôûng, aûo aûnh, aûo giaùc;
Encolpion chöùng hoang töôûng, hoang
AÛnh ñeo thay (cho boä aùo Ñöùc loaïn taâm: Delusion
Meï): Scapular medal AÛo töôûng, aûo moäng: Fantasm
AÛnh höôûng tôùi, gaây xuùc ñoäng; AÛo voïng, huyeån hoùa, aûo hoùa:
caûm xuùc; thaâm nhieãm; giaû Mirage
vôø: Affect AÙo anba (phuïng vuï): Alb
AÛnh töôïng thaùnh: Icon, sacred AÙo caø sa, y maøu vaøng: Yellow
image robe, frock
AÙnh quang, saùng toû, saùng AÙo caùc pheùp: Surplice
ngôøi; roõ raøng, minh baïch, AÙo caùc pheùp, aùo giuùp leã: Cotta
hieån minh, quang minh: AÙo choaøng: Cappa, pluvial
Clarity AÙo choaøng lôùn (cuûa caùc hoàng
AÙnh saùng vinh quang (ñeå coù y vaø giaùm muïc): Cappa
theå thaáy TC treân thieân magna
ñaøng): Lumen gloriae AÙo choaøng ngoaøi (cuûa caùc
AÙnh saùng vinh quang, thieân kinh só): Almuce
quang : Light of glory AÙo choaøng (khoâng coù tay):
AÙnh saùng; nguoàn saùng löûa, Cope
ñeøn: Light AÙo daøi; aùo nhaø (thaày) tu: Frock
AÛnh, töôïng; hình töôïng, hình AÙo doøng: Soutane, cassock,
dung; yù töôûng: Image religious habit
Anh-Coâng giaùo (Phaùi Anh giaùo AÙo doøng (coù phaàn aùo khoaùc
giöõ giaùo lyù vaø phong tuïc ngaén ñeà choaøng theâm
Coâng giaùo): Anglo-Catholics ngoaøi): Zimarra
An-reâ: Andrew AÙo ñeo aûnh: Scapular medal
AÛo giaùc/aûnh: Hallucination
AÛo thò: Visual hallucination

7
AÙo khoaùc ngaén (GM vaø ÑGH AÙy naùy/ caén röùt löông taâm; hoái
thöôøng duøng, khoaùc leân haän, hoái tieác: Worm of
ngoaøi aùo doøng): Mozzetta conscience
AÙo khoaùc (cuûa giaùo só): Greca AÊn caép/troäm, troäm caép: Theft,
AÙo leã: Planeta larceny
AÙo leã gaáp (xöa phoù teá vaø phuï AÊn chay kieâng thòt (Ñoâng
phoù teá maëc trong ñaïi leã muøa phöông): Nesteia
ñeàn toäi): Folded chasuble AÊn chay nhaët, nhaët chay:
AÙo leã ngoaøi: Chasuble Black fast
AÙo leã phoù teá: Dalmatic AÊn chay (ñk 1251), nhòn ñoùi;
AÙo loâng gai, aùo nhaëm: kieâng khem: Fast
Cilicium AÊn naên, hoái caûi, thoáng hoái, hoái
AÙo nhaëm/haønh xaùc (baèng vaûi tieác, hoái haän: Contrition,
thoâ saàn suøi, loâng gai): Hair repentance, penitence
shirt AÊn naên khoâng troïn: Imperfect
AÙo phuï phoù teá: Tunic(le) contrition
AÙo quan, linh cöõu: Coffin, AÊn naên troïn: Perfect
casket contrition
AÙo ren vaén (GM) :Rochet AÊn xin, haønh khaát; naøi xin:
AÙo röûa toäi: Baptismal robe Beg
AÙo traéng daøi, AÙo chuøng traéng, AÂm döông: Yin-yang
anba (phuïng vuï): Alb AÂm döông (ngoä giaùo); kyø soùc
AÙp böùc, aùp cheá, öùc hieáp; boùp voïng: Syzygy
ngheït, ñeø neùn, ñaøn aùp; ngoät AÂm giai bình ca: Modes
ngaït: Oppress(-ion) AÂm hoä, (chung) boä phaän sinh
AÙp choùt, giaùp cuoái: Penult(- duïc: Pudenda
imate) AÂm æ, nung naáu: Smouldering
AÙp duïng ñaëc tính (cuûa thieân AÂm möu, möu phaûn:
tính cho nhaân tính vaø traùi Conspiracy(-ator), plot
laïi): Predication of idiom AÂm möu; cuøng goùp phaàn toå
Aristoát: Stagirite chöùc, gaây ra: Conspire

8
AÂm nhaïc thôøi Trung coå: AÂn xaù; khoan dung/thöù; nuoâng
Medieval music chieàu, buoâng thaû:
AÂm phaùp bình ca: Gregorian Indulgence, amnesty
modes AÅn só, sa moân: Recluse
AÂm ty, vöïc thaúm; aâm phuû, AÅn tu: Hermit
dieâm vöông: Hades, nether AÁn: Seal
world, abyss AÁn tích: Sacramental
AÂn boång giaùo só, boång loäc (ñk character
1272): Benefice AÁn tích giaûi toäi (ñk 983): Seal
AÂn haän, hoái haän, aên naên: of confession
Remorse AÁn tích khoâng taåy xoùa ñöôïc,
AÂn hueä, quaø taëng; thieân taøi: khoâng phai nhaït: Indelible
Gift character
AÂn hueä; aân suûng, ôn thaùnh: AÁn tích Röûa toäi, aán tín Thanh
Grace, gratia taåy: Seal of baptism
AÂn nhaân, nhaø haûo taâm: AÁn tín Thaùnh Linh: Seal of
Benefactor the Spirit
AÂn suûng bí tích: Sacramental AÁn-AÂu: Aryan
grace, res sacramenti AÁp tröùng; aáp uû; thôøi gian uû
AÂn suûng ñôn thuaàn, chæ aân beänh; caàu moäng (thuaät boùi
suûng khoâng thoâi: Res toaùn nguû qua ñeâm nôi caùc
tantum ñeàn mieáu mong nhaän ñöôïc
AÂn suûng thuï taïo: Created moäng baùo cuûa y thaàn baøy
grace cho caùch chöõa laønh beänh):
AÂn suûng voâ taïo, (TC töï trao Incubation
ban chính mình): Uncreated AÂu AÙ, lai AÂu AÙ: Eurasian
grace AÂu hoùa: Europeanize
AÂn traïng nguyeân thuûy (tröôùc AÂu lo khaéc khoaûi, phieàn muoän
nguyeân toäi): Original justice/ toät ñoä, quaèn quaïi; haáp hoái:
righteousness Agonize

9
B Baùc boû; loaïi boû; haét huûi, ruoàng
boû; töø choái, cöï tuyeät:
Ba hieàn nhaân, Ba vua: The Reject(-ion)
three wise men, the magi Baùc/ñöùc aùi, tình yeâu; hoäi töø
Ba loaïi duïc voïng: Triple thieän, cöùu teá; cuûa boá thí:
concupiscence Charity
Ba Ngoâi ôû trong nhau, töông Bacbiturat: Barbiturate
taïi: Trinitarian Baùch haïi, truy haïi, khuûng boá,
Baø con hoï haøng; baø con beân ñaøn aùp; haønh haï, ngöôïc ñaûi:
ngoaïi; cuøng nguoàn goác: Persecute(-ion)
Cognate Baùch khoa thö, töø ñieån:
Baø con, thaân quyeán: Relatives Encyclop(a)edia
Baø La Moân, Phaïm chí: Baøi baøn theâm: Excursus
Braøhmana Baøi ca "Chuùc tuïng" (Lc 1, 68-
Baø la moân, tö teá Blm: 79): Benedictus
Brahman Baøi ca Keârubim (phuïng vuï
Baø phöôùc: Sister of mercy Ñoâng phöông): Cherubicon
Baø sô, nöõ tu, ni coâ (Nhaø Phaät): Baøi ca maët trôøi (cuûa thaùnh
Nun Phanxicoâ Assisi): Canticle of
Baø (quyù baø): Dame the Sun
Baû toäi loãi, söùc caùm doã cuûa toäi Baøi coâng boá Phuïc Sinh:
loãi: Fomes peccati Exultet
Baù chuû, baù quyeàn, quyeàn toái Baøi dieãn giaûng, giaûng leã
cao; laõnh ñaïo: Hegemony (Thaùnh Leã, ñk 767): Homily
Baù coâng vieân (laøm moïi thöù Baøi dieãn thuyeát, dieãn töø/vaên;
vieäc trong nhaø); ng. quaûn thieân khaûo luaän; ngoân töø:
gia: Factotum Discourse
Baø; baùc, coâ, thím, dì...: Grand Baøi Do thaùi: Anti-semitism
aunt Baøi ñoïc ngaén: Little chapter
Babylonia: Babylonia Baøi ñoïc phuïng vuï (khoâng phaûi
laø Phuùc AÂm): Lesson

10
Baøi ñoïc; dò baûn: Lection Baøi vaên ñaû kích, ñaøm luaän:
Baøi giaûng: Lecture, sermon Diatribe
Baøi giaûng treân nuùi (Mt 5-7): Baøi vò, thaàn chuû : Ancestral
Sermon of the mount tablets
Baøi haùt "Ngaøy phaãn noä": Dies Baøi xích; khieån traùch, leân aùn;
Irae hình phaït ñôøi ñôøi (hoûa
Baøi hôïp xöôùng; daøn hôïp nguïc): Reprobation
xöôùng: Chorale Baõi boû, huûy boû, giaûi taùn; caám
Baøi huaán duï, dieãn vaên: chæ, ñaøn aùp; ñeø neùn, caàm laïi;
Allocution giaáu gieám: Suppression
Baøi Phuùc aâm cuoái leã (xöa): Baõi boû; huûy boû, pheá chæ:
The last Gospel Abrogation
Baøi sai: Letter of obedience Baõi chöùc (ñk 192): Removal
Baøi taùn döông, lôøi khen, ñieáu Baõi raøo; ñaøn chieân; laèn xeáp,
vaên tuïng theå: Eulogy khuùc uoán; caùnh cöûa: Fold
Baøi taùn tuïng, tuïng töø: Baùi hoûa giaùo (AÁn ñoä, Ba tö):
Panegyric Parsism
Baøi thaùnh ca, ca vònh: Baùi laïy, phuïc laïy: Proskynesis
Canticle Baùi quì, baùi goái, quyø goái:
Baøi Thaùnh Maãu phaùi (choáng Genuflect(-exion)
baùng Ñöùc Maria laïc giaùo thôøi Baùi vaät giaùo; meâ linh vaät,
xöa): Antidicomarianites ngöôõng moä/suy toân quaù loá
Baøi thaàn linh, baøi TC: (ñoái vôùi ngöôøi hay vaät...);
Antitheism chöùng /thoùi daâm duïng kích
Baøi trình giaûng (daïy hoïc), baøi duïc vaät: Fetishism
thuyeát trình: Lecture Baøi/choáng giaùo só:
Baøi trình thuyeát chuû ñaïo (neâu Anticlericalism
caùc vaán ñeà quan troïng): Baõi/huûy boû; thuû tieâu: Rescind,
Keynote address abrogation
Baøi tröø vieäc thôø aûnh töôïng: Baùm chaët, chaáp chaët, Baùm
Iconomachy, Iconoclasm víu, nhieãm tröôùc: Cling

11
Ban haønh: Promulgation Baøn thôø taïm (giöõ Mình Thaùnh
Ban ngaøy; moät ngaøy troï: Chuùa caùc ngaøy thöù 5 vaø 6
Diurnal Tuaàn Thaùnh); baøn höông
Ban pheùp laønh cho phuï nöõ aùn: Altar of repose
thôøi sinh nôû: Churching Baøn thôø xaùch tay: Portable
Ban sô, nguyeân thuûy: Primeval altar
Ban taëng: Bestow Baøn tieäc Lôøi Chuùa: Table of
Ban thöôûng; gia ôn; haøi loøng, the word
maõn nguyeän; tieàn thuø lao: Baûn aùn, aùn vaên; luaän ñeà thaàn
Gratification hoïc; meänh ñeà: Sentence
Ban (bí tích) vôùi ñieàu kieän Baûn baûy möôi (baûn dòch Cöïu
(ñk 845): Conditional Öôùc trong tieáng Hy laïp):
conferral Septuagint, LXX
Baøn chòu leã: Altar rail Baûn chaát bí tích: Substance of
Baøn hoûi, khuyeân/chæ baûo: sacrament
Counsel Baûn chaát ñoài baïi: Corrupted
Baøn quyø: Prie-Dieu nature
Baøn thôø: Altar Baûn chaát toát, thieän taùnh: Good
Baøn thôø caïnh/tieåu: Minor/ natured
lateral altar Baûn cheùp tay, thuû baûn, baûn
Baøn thôø chính: Main altar, thaûo: Manuscript
high altar Baûn chuù giaûi thöôøng duøng (ôû
Baøn thôø coá ñònh: Fixed altar thôøi trung coå ñeå caét nghóa
Baøn thôø ñaëc aân (xöa ñöôïc ñaïi KT): Glossa ordinaria
xaù cho keû cheát khi laøm leã ôû Baûn dòch; loái trình /giaûi thuaät:
ñoù): Privileged altar Version
Baøn thôø löu ñoäng: Movable Baûn dòch Targum (baûn dòch
alter Kinh Thaùnh Cöïu Öôùc ra
Baøn thôø nôi/treân moä cuûa moät tieáng Aram): Targum
vò töû ñaïo: Confession of a Baûn dòch Vulgata: Vulgate
Martyr

12
Baûn ñòa, baûn xöù, ñòa phöông; Baûn quyeàn sôû taïi (ñk 134 §2):
tieáng baûn xöù: Vernacular Local Ordinary
Baûn höôùng daãn tham khaûo: Baûn quyeát nghò cuûa Ñöùc Pioâ
Cross-reference IX (leân aùn 80 meänh ñeà hay yù
Baûn keâ caùc saùch Kinh thaùnh kieán sai laïc; n. 1864):
do oâng Muratori (1672- Syllabus of Pius IX
1750) khaùm phaù: Canon of Baûn quyeát nghò cuûa Ñöùc Pioâ X
Muratori (leân aùn moät soá quan ñieåm
Baûn Kinh Thaùnh ña ngöõ: khaùc; n. 1907): Syllabus of
Polyglot Bible Pius X
Baûn Kinh Thaùnh Hy ngöõ (Baûn Baûn sao phoùng, chuïp laïi, moâ
LXX): Greek Bible phoûng, laøm giaû: Facsimile
Baûn Kinh Thaùnh thoâng duïng Baûn saéc giôùi tính: Sexual
(baèng tieáng Siri thoâng duïng identity
ôû Tieåu AÙ vaøo caùc tk 5-7): The Baûn thaùnh ca: Anthem, sacred
Peschitta(o) song, hymn, song of praise
Baûn maûnh thö muïc Muratori Baûn theå, baûn chaát, yeáu tính,
(xöa nhaát -cuoái tk 2- ghi teân coát tuûy: Essence
caùc saùch trong Taân Öôùc): Baûn theå, baûn chaát; thöïc theå,
Muratorian fragment thöïc chaát; noäi dung, ñaïi yù;
(canon) taøi saûn, tieàn cuûa: Substance
Baûn naêng, thieân höôùng; naêng Baûn theå, töï theå, thöïc theå (cuûa
khieáu: Instinct "hieån töôïng"); (Kant) ñoái
Baûn naêng toân giaùo: Religious töôïng tröïc giaùc trí thöùc:
instinct Noumemon
Baûn ngaõ, caù vò tính, caùi toâi: Baûn theå; baûn tính: Ousia
Personhood, ego, self Baûn tính: Nature
Baûn Phoå thoâng (KT do thaùnh Baûn tính loaøi ngöôøi, nhaân
Hieâroânimoâ phieân dòch, tk 4): tính: Human nature
Vulgate Baûn tính sa ngaõ/ñoïa: Fallen
nature

13
Baûn tính; baûn chaát: Physis Baûn vò, baûn theå: Supposit
Baûn toùm taét: Abstract(s) Baûn vieát baèng maät maõ/öôùc,
Baûn toùm taét, saùch toaùt yeáu; maät kyù thö: Cryptogram
hình aûnh thu nhoû; maãu Baûn vieát thaûo, chöõ thaûo:
göông tieâu bieåu; tinh chaát, Cursive
tinh hoa: Epitome Baûn xöù hoùa phuïng vuï:
Baûn tuyeân ngoân Augsburg Liturgical inculturation
(Tin laønh, n. 1555): Baûn xöù hoùa, baûn ñòa hoùa:
Augsburg Confession Indigenize(-ation)
Baûn Tuyeân ngoân Nhaân Baûn xöù/ñòa: Indigenous
quyeàn: Bill of Right(s) Baùn caàu: Hemisphere
Baûn tuyeân tín cuûa giaùo phaùi Baùn cuù thi (nöûa caâu thô):
Tin laønh Phaùp: Gallican Hemistich
confession Baùn kheá öôùc: Quasi contract
Baûn tuyeân tín thaùnh Baùn truù/cö sôû (ñk 100), chuaån
Athanasioâ (cuõng goïi laø cö (ñk 103tt): Quasi
Quicumque, tk 5): domicile
Athanasian Creed Baïn ñoàng nghieäp, ñoàng baïn,
Baûn Tuyeân tín Westminster thaân höõu: Confreøre, frater,
(GH Tröôûng laõo, n. 1643- mate
1647): Westminster Baïn höõu: Friend
confession Baïn thaân; ngöôøi haàu (trong
Baûn tuyeân xöng ñöùc tin, coâng nhaø ÑHG); gia nhaân (giaùo
thöùc/baûn tuyeân tín, tín quy daân soáng trong moät tu
(kinh tin kính): Symbol of vieän): Familiar
faith Baïn Thieân Chuùa (hieäp hoäi
Baûn vaên Kinh Thaùnh do goàm tu só vaø giaùo daân, tk
tröôøng phaùi Masorah baûo 14): Friends of God
löu: Masoretic text Baûn/höõu theå hoïc: Ontology
Baûn vaên/vieát, baøi ñoïc; nguyeân Baøn; baûn, baûng, bieåu: Table
vaên; nguyeân baûn: Text Ba-na-ba: Barnabas

14
Baûng caùo traïng: Syllabus Baùnh thaùnh: Pain beùnit, host
Baûng lieät keâ [bieåu keâ] caùc daân Baùnh thaùnh leã (phaàn baùnh
toäc (St 10): Table of nations linh muïc caét ñeå truyeàn pheùp
Baûng tính caùc ngaøy trong nghi thöùc Bizantinoâ):
lòch; soá ngaøy epacta (ngaøy Eucharistic lamb
nhuaän theâm vaøo aâm lòch Baùnh tieán (Lv 24, 5-9, Mc 2,
cho caân ñoái vôùi döông lòch); 26): Showbread
tuoåi traêng giao thöøa, nieân Baùnh tröôøng sinh: Bread of
nguyeät: Epact life
Baûng toùm taét, baûn toaùt yeáu, Baùnh xe luaân hoài: Wheel of
bieåu nhaát laõm: Synopsis rebirth, samsaøracakka
Baûng trôï kinh: Altar cards Bao goàm, goàm coù: Inclusive(-
Baùng boå: Profanity, blasphemy ion, -ness)
Baùnh: Bread Bao göôm/kieám; vaùy boù saùt;
Baùnh coù men: Leavened bread bao cao su (choáng thuï thai,
Baùnh cung hieán: Loaves of nhö condom; x. Phoøng
Proposition ngöøa): Sheath
Baùnh hieán thaùnh; pheùp laønh: Bao haøm, bao nhieáp, aån bieän:
Eulogia Subsume
Baùnh khoâng men: Unleavened Bao nhieâu baáy nhieâu, theo
bread, azyme möùc ñoä coù theå: Tantum
Baùnh leã: Altar bread, quantum
prosphora (Ñoâng phöông) Bao quaùt, toaøn dieän, troïn veïn:
Baùnh leã nhoû: Particle Comprehensive
Baùnh mieán (boät mì): Wheat Bao quy ñaàu, (Taân öôùc) Do
bread thaùi giaùo: Foreskin, Prepuce
Baùnh mieán; baùnh leã; nieâm Bao tay (xöa) GM mang khi cöû
[phong] nhaõn: Wafer haønh caùc nghi leã: Episcopal
Baùnh Thaùnh Theå: Eucharistic gloves
bread

15
Bao tuùi nhoû (ñöïng khaên Baùo hieäu/tröôùc: Premonitory
thaùnh, Mình Thaùnh); hoïc Baùo oaùn; bieän hoä, bieän giaûi,
boång: Burse baøo chöõa: Vindication
Baøo thai, phoâi (thai), coøn Baùo phuïc; baùo öùng; ñeàn ñaùp;
tröùng nöôùc; maàm moáng: thöôûng phaït: Retribution
Embryo Baùo thuø, baùo oaùn, traû thuø:
Baûo ñaûm/hieåm: Insurance, Revenge
assurance Baïo löïc; cöôõng böùc, haønh
Baûo hoä vieân (ñk 1432): hung; hung baïo, döõ doäi:
Defender of the bond Violence
Baûo huyeát Chuùa Kitoâ: Baïo ngöôïc, chuyeân cheá, aùp
Precious Blood böùc: Tyranny
Baûo quaûn, duy trì; phoøng giöõ: Baroác (kieåu ngheä thuaät):
Preservation Baroque
Baûo saûn hoân nhaân (con caùi, Ba-ruùc, Br: Baruch
loøng trung tín, tình yeâu beàn Baùt chaùnh ñaïo: The Noble
vöõng): Goods of Marriage Eightfold Path
Baûo toàn söï soáng: Preservation Baùt chính phuùc, taùm moái
of life phuùc thaät (Mt 5,3-12): The
Baûo trôï, giaùm hoä: Tutelary Beatitudes
Baûo trôï tö phaùp mieãn phí (ñk Baùt kinh (8 cuoán ñaàu cuûa Kinh
1649): Gratuitous legal Thaùnh): Octatheuch
assistence Ba-toâ-loâ-meâ-oâ: Bartholomew
Baûo trôï/hoä, ñôõ ñaàu; quyeàn boå Baøy toû, bieåu hieän, bieåu loä/thò;
nhieäm: Patronage danh saùch (haønh khaùch,
Baùo caùo khaùch quan: haøng hoùa): Manifest
Objective report Baøy toû taâm hoàn, löông taâm
Baùo caùo/phuùc trình nguõ nieân (ñk 630 §5): Manifestation
(giaùm muïc ñòa phaän trình of conscience
leân Toøa Thaùnh): Baûy bí tích: Seven sacraments
Quinquennial report Baûy moái toäi ñaàu: Deadly Sins

16
Baûy ôn Chuùa Thaùnh Thaàn: Baét coùc (baét ñi caùch phi phaùp;
Gift(s) of the Holy Spirit ngaên trôû hoân phoái), cöôõng
Baûy söï thöông khoù ÑM: duï: Abduction
Seven Dolors/Sorrows of the Baét coùc; baét laøm con tin:
Blessed Virgin Mary Kidnapping
Baéc caàu; ngoaïi ñoäng (ñoái laïi Baét ñaàu, khôûi ñ.: Inchoative
vôùi intransitive noäi ñoäng töø): Baét laøm noâ leä, noâ dòch hoùa:
Transitive Enslave
Baèng chöùng, chöùng côù; thöû Baäc caáp baøn thôø: Altar steps
thaùch: Proof Baäc Chaùnh giaùc, baäc Giaùc
Baèng höõu, baïn, ñoàng baïn, ngoä: The fully Enlightened
ñ.chí, ñ.ñoäi, ñ.lieâu: Baäc chaùnh tröïc, chaùnh trí:
Companion, comrade The Upright
Baèng loøng, öng thuaän: Baäc ñöùc chieáu: Illuminative
Consent way
Baèng lôøi noùi; thuoäc veà mieäng: Baäc ñöùc ñoä, hieàn trí: The
Oral virtuous
Baèng phaûn chöùng, boäi lyù: Ab Baäc hieàn thaùnh, caùc baäc toân
absurdo ñöùc: The noble ones
Baèng thòt; theå xaùc: Sarkikoùs Baäc hoaøn thieän: States of
Baèng vaøng; quyù baùu: Golden perfection
Baèng vuõ löïc: Manu militari Baäc höõu hoïc: Sekha saint
Baét buoäc, cöôõng baùch, c.cheá; Baäc ly aùi: The desireless
quaû quyeát; caáp baùch; meänh Baäc ly duïc: The lustless
leänh caùch: Imperative Baäc soáng: State of life
Baét buoäc, eùp buoäc, cöôõng cheá: Baäc soáng tu haønh/ hoaøn thieän:
Compulsory State of perfection
Baét chöôùc, noi (theo) göông: Baäc thang chaân lyù: Hierarchy
Imitation of truths

17
Baäc thang ñoäng cô: Baát hoøa; nghòch aâm, xung
Motivational hierarchy khaéc aâm thanh: Discord
Baäc thang höõu theå: Hierarchy Baát hoaøn hôïp (hoân phoái; ñk
of being 1697): Non-consummation
Baäc Thaùnh: The Ariyas Baát hoái, khoâng aên naên, cöùng
Baäc thaàn nghieäm (thaàn hieäp loøng: Impenitent(-ence, -
uyeân nghieäm; xöa= thaàn ency)
bí): Mystic Baát hoái khi laâm töû, cheát döõ:
Baäc Thieän Theä: Auspicious one Final impenitentence
Baäc troïn laønh: State of Baát hôïp luaät vì khuyeát taät:
perfection Irregularity of defect
Baäc vò voïng/theá giaù khaùc, ng. Baát hôïp luaät (ñk 1040), traùi
khaùc ñaùng keå: Significant quy phaùp, ngaên trôû (chòu
other chöùc): Irregularity
Baåm sinh, thieân phuù, töï Baát hôïp phaùp, baát chaùnh, traùi
nhieân: Innate, inborn pheùp: Illicit(-ceity)
Baát baïo ñoäng, hieáu hoøa (khöôùc Baát hôïp phaùp; traùi luaät: Illegal
töø baïo löïc): Nonviolence Baát khaû dó thöïc teá: Moral
Baát bieán: Immutability impossibility
Baát chính; baát löông; baát coâng Baát khaû dó tính: Impossibility
chính, toäi loãi: Unrighteous Baát khaû dó vaät lyù: Physical
Baát coâng: Injustice impossibility
Baát coâng; ñoài phong baïi tuïc, Baát khaû ñònh: Indefinable
toäi phaïm: Iniquity Baát khaû khuyeát, baát khaû mai
Baát ñoàng giaùo lyù: Doctrinal moät; tröôøng toàn:
dissent Indefectibility
Baát ñoàng nhaát tính: Non- Baát khaû ngoä: Infallible
identity Baát khaû ngoä tính: Infallibility
Baát ñoàng quan ñieåm, yù kieán: Baát khaû ngoân thuyeát:
Dissent Ineffable

18
Baát khaû phaân ly ngoaïi taïi: Baát löïc dó tieàn (coù tröôùc khi
Extrinsic impossibility keát hoân): Antecedent
Baát khaû phaân ly noäi taïi: impotence
Intrinsic impossibility Baát löông, baát chính, gian doái;
Baát khaû phaân ly (ñk 1056): gian laän: Dishonest(-y)
Indissolubility Baát ngôø: Fortuitous, accidental
Baát khaû thaáu ñaït, khoâng theå Baát nhaân, voâ nhaân ñaïo; taøn
hieåu ñöôïc (maàu nhieäm tuyeät nhaãn, daõ man: Unhuman
ñoái): Incomprehensibility Baát sinh xuaát tính (ñaëc tính
Baát khaû thuï naïn, khoâng theå cuûa Chuùa Cha vaø Chuùa
ñau khoå: Impassibility Thaùnh Thaàn trong Tam Vò):
Baát khaû thuï sinh tính (khoâng Ungeneratedness
theå do sinh nôû maø coù Tam Baát taøi thieáu khaû naêng; khoâng
Vò hoïc): Innascibilitas ñuû thaåm quyeàn, voâ thaåm
Baát khaû tín, khoâng theå tin quyeàn: Incompetent
ñöôïc; laï thöôøngï, khoù tin, Baát taän, voâ taän, vónh vieãn;
khoâng theå töôûng töôïng khoâng ngöøng: Endless
ñöôïc: Incredible Baát taát, ngaãu nhieân, ñoät xuaát:
Baát khaû tri thuyeát: Agnostic(- Contingent(-cy)
ism) Baát toaøn, khieám khuyeát, thieáu
Baát khaúng, khuyeát tòch, khoâng soùt: Imperfect(-ion)
chòu ra toøa; coá chaáp (ñk Baát tuaân luaät phaùp: Civil
1347): Contumacy disobedience
Baát khoan dung, khoâng nhaân Baát töû hoùa; baát dieät hoùa; baát
nhöôïng, bao dung; baát huû hoùa: Immortalization
nhaãn, coá chaáp: Intolerance Baát töû; baát dieät; baát huû:
Baát löïc; beänh lieät döông: Immortal(-ity)
Impotence Baàu [da] ñöïng röôïu: Wine-
Baát löïc dó taâm chöùng/taâm lyù: skin/-bag
Psychic impotence Baàu vaøo, thu nhaän, keát naïp:
Co-opt

19
Baây giôø: Nunc Beä, ñeá, buïc: Pedestal
Beû (baùnh trong Thaùnh Leã): Beä thaàn: Thrones
Fraction Beâ-en-deâ-bun, quyû tröôûng,
Beõn leõn, e theïn; tieát haïnh: töôùng quyû: Beelzebub
Pudency Beâ-lem: Bethlehem
Beà ngoaøi xem ra ñuùng/hôïp lyù, Beâ-li-a, Satan: Belial
chæ coù maõ ngoaøi, hö bieåu, Beân caïnh; baøng heä; phuï theâm;
giaû doái, ñaùnh löøa: Specious ñoà kyù quyõ, vaät theá chaáp:
Beà treân caû, toång quyeàn: Collateral
Superior general Beân löông daân: Partes
Beà treân cao caáp (ñk 620): infidelium
Major Superior/Moderator Beân ngoaïi: Meternal side
Beà treân doøng: Religious Beân noäi: Paternal side
superior Beân trong, saâu kín: Inner
Beà treân nhaø: Local Superior Beàn vöõng, laâu beàn (ñk 522);
Beà treân tænh Doøng Phanxicoâ: oån ñònh: Stability
Provincial Commissary Beänh baïch caàu: Leuk(a)emia
Beà treân toång quyeàn: Supreme Beänh Down, beänh Lang-ñoân-
master Ñao: Mongolism
Beà treân toång quyeàn Doøng Beänh hoa lieãu: Venereal
Ñaminh: Master General desease
Beà treân toång quyeàn (Doøng Beänh lieät khaùng, Siña:
Phanxicoâ): Minister General Acquired Immune
Beà treân toång quyeàn (ñk 622): Deficiency Syndrome, AIDS
Superior moderator Beänh lyù, b. hoïc: Pathology
Beà treân (ñk 617tt): Superior Beänh ngheà nghieäp:
Beà trong, noäi giôùi; noäi taâm: Occupational disease
Interior Beänh phong cuøi: Leprosy
Beå nöôùc baèng ñoàng (1V 7, Beänh taâm thaàn, beänh nhaân
23): Brazen sea caùch: Psychopathy

20
Beänh töï kyû/toûa (thu kín mình thaùnh Maùc-coâ): Messianic
laïi, khoâng giao tieáp ñöôïc vôùi secret
ngöôøi khaùc): Autism Bí tích: Sacrament,
Beänh töông tö; chöùng haùm Sacramentum
saéc duïc, daâm loaïn, cuoàng Bí tích baát thaønh:
duïc; xung ñoäng thoûa duïc: Sacramentum informe
Erotomania Bí tích caên coäi (GH):
Beänh töôûng, chöùng nghi beänh Ursacrament, ursakrament
(hay lo laéng veà söùc khoûe, sôï Bí tích chöõa laønh: Sacraments
ñaõ maéc beänh): of healing
Hypochondria(-c) Bí tích cuoái cuøng: Last
Beänh vieän; nhaø teá baàn: sacraments
Hospital Bí tích cöùu ñoä: Sacrament of
Bi thöông, saàu thaûm: Elegiac salvation
Bí aån, che giaáu, kín ñaùo; saâu Bí tích cöùu ñoä phoå quaùt:
kín, huyeàn bí: Occult Universal sacrament of
Bí aån, khoù hieåu; bí hieåm: salvation
Enigmatic Bí tích ñöông thaønh:
Bí danh, naëc danh: Anonym(- Sacramentum in fieri
ous), nickname Bí tích Giaûi toäi (Thoáng hoái=
Bí maät, bí aån; khoù hieåu, aån yù: penance, Giao hoaø=
Cryptic reconciliation, Tha toäi=
Bí maät, bí thuaät: Arcane forgiveness, Hoaùn caûi=
(arcanum,-a) conversion, Thuù toäi=
Bí maät, ngaàm aån, ngaám ngaàm, confession): Sacrament of
leùn luùt: Clandestin(-ity) Penance
Bí maät ngheà nghieäp: Bí tích Hoân phoái: Sacrament
Professional secret of Matrimony
Bí maät veà Ñaáng Thieân sai Bí tích keû cheát (Röûa toäi, Giaûi
(moät ñaëc ñieåm cuûa Phuùc AÂm toäi, Xöùc daàu beänh nhaân):
Sacraments of the dead

21
Bí tích keû soáng (chòu trong Bí tích Xöùc daàu (Ñoâng
tình traïng aân suûng): phöông): Euchelaion
Sacraments of the living Bí truyeàn; bí hieåm, huyeàn bí;
Bí tích khai taâm Kitoâ giaùo: rieâng tö: Esoteric(-al)
Sacraments of Christian Bò caùo, beân bò (aùn ly hoân); ñaùp
initiation öùng, traû lôøi (thi vaán ñaùp):
Bí tích laõnh nhaän: Respondent
Sacramentum in usu Bò gaït ra beân leà, ngoaøi leà (xaõ
Bí tích nguyeân caên: hoäi): Marginated, outcast
Primordial sacrement Bò nguyeàn ruûa; ñaùng gheùt; voâ
Bí tích Röûa toäi: Sacrament of phuùc: Accursed
Baptism Bò quyû aùm: Demoniac
Bí tích taïi söï: Sacramentum possession, energumen
in esse Bia Chöùng öôùc (Xh 31, 18),
Bí tích Thaùnh theå: Sacrament bia Ñieàu luaät: Tablets of the
of the Eucharist, Sacrament Testimony/of the Law
of the Altar Bia moä: Tombstone, stela,
Bí tích Theâm söùc: Sacrament Gravestone
of Confirmation Bia taï ôn (taám bia/theû ghi lôøi
Bí tích tính: Sacramentality taï ôn ñeå ôû caùc nôi linh
Bí tích Truyeàn chöùc: thieâng) ("nhö ñaõ höùa"): Ex-
Sacrament of (Holy) orders voto
Bí tích xaây döïng coäng ñoaøn: Bieân giaû kinh thaùnh: Sacred
Sacraments at the service of writer
communion Bieân nieân phoøng; tieåu chöôûng
Bí tích Xöùc daàu Beänh nhaân: aán toâng toøa: Apostolic datary
Sacrament of the Anointing Bieân soaïn, chuaån bò aán baûn,
of the Sick, Holy Unction bieân taäp, chuû bieân; xeáp noái
Bí tích Xöùc daàu laàn cuoái: coâng trình ñieän aûnh (baêng
Extreme unction hình xineâ, viñeâoâ...): Edit

22
Bieân soaïn lòch söû; phöông Bieän hoä, baøo chöõa, minh oan;
phaùp taàm nguyeân yù nghóa tuyeân boá voâ toäi: Exculpate
vaên baûn: Redaction criticism Bieän hoä vieân, bieän só (ngöôøi
Bieån Ñoû: Red Sea bieän hoä cho GH tröôùc toøa
Bieån khaéc; ñeà töø: Epigraph daân söï): Advocate of the
Bieån thuû, laïm tieâu: Embezzle Church
Bieán caùch (caùc töø, nhö trong Bieän phaùp haïn cheá ngaân
tieáng Latinh chaúng haïn): saùch: Economy drive
Declension Bieän phaùp hình söï: Penal
Bieán coá ÑK (söï kieän ÑK ñaõ remedies
ñeán vaø ñaõ thöïc hieän söù Bieän thaàn luaän, thaàn lyù hoïc:
maïng ôû trong lòch söû): Christ Theodicy
event Bieán/thay ñoåi; ñoät bieán; thay
Bieán coá, cô hoäi, vaän hoäi, theá, thuyeân chuyeån; chuyeån
tröôøng hôïp; truøng ngoä, leã nhöôïng; chuyeån hoùa:
truøng (hai dòp leã ñeán cuøng Mutation
moät ngaøy): Occurrence Bieáng nhaùc; teû laïnh: Acedia,
Bieán daïng, b.hình, b.thaùi: Accidie
Metamorphosis Bieát ôn: Gratitude,
Bieán ñoåi baûn theå, bieán theå: appreciation
Transubstantiation Bieát tröôùc: Foreknowledge
Bieán ñoåi, bieán cheá; bieán tính: Bieát veà vò lai khaû höõu/theå:
Transformation Sciencia futuribilium
Bieán hình; leã Chuùa hieån dung Bieät chi thuyeát (Anh giaùo):
(6-8): Transfiguration Branch theory
Bieän baùc, b.luaän (baèng loâgíc); Bieät ngöõ: Exclusive language
luaän chöùng nguïy bieän: Bieät ngöõ; tieáng loùng: Jargon,
Elenchus(-i) slang
Bieän chöùng: Dialectic(-al) Bieät phaùi: Pharisees, perushim
Bieän giaûi; lôøi taï toäi: Apology

23
Bieät toân (caùch suøng kính daønh Bình di coát/haøi: Urn
rieâng cho Ñöùc Meï): Bình dieän thöïc haønh: Order of
Hyperdulia execution
Bieät öùng: Appropriation Bình höông: Censer
Bieät/öu ñaõi: Preferential Bình nhoû: Ampulla
Bieåu ñoà: Diagram Bình nöôùc thaùnh: Stoup
Bieåu ñoà taàn soá: Frequency Bình nöôùc thaùnh (ôû caùc cöûa
curve nhaø thôø): Holy water font
Bieåu ñoà toå chöùc: Organigram Bình nöôùc (ñeå caïnh nhaø taïm
Bieåu hieän loøng bieát ôn, taï ôn: ñeå röûa tay): Ablution cup
Thanksgiving, gratitude, Bình phaåm, pheâ bình; chæ
appreciation trích: Criticism
Bieåu hieäu thaùnh, bieåu kyù Bình phong aûnh töôïng (ngaên
thaùnh: Hierogram cung thaùnh Ñoâng phöông):
Bieåu hieäu; bieåu töôïng: Iconostasis
Emblem Bình röûa tay: Aquamanile
Bieåu loä/thò; bieåu tình; hieän Bình röôïu nöôùc (duøng trong
hình, khaûi hieän: Thaùnh Leã): Cruet
Manifestation Bình thaûn, laïnh luøng; voâ tö,
Bieåu nghi GM (muõ vaø gaäy): khoâng thieân vò, khaùch quan:
Pontificals, pontificalia Dispassionate
Bieåu töôïng; kyù hieäu; kinh tin Bình thaûn, thanh thaûn, ñieàm
kính, baûn tuyeân tín: Symbol tónh, yeân tónh; quang ñaõng,
Bieáu khoâng, mieãn phí, nhöng quang taïnh: Serene(-ness,-
khoâng: Gratis ity)
Bình an; hoøa bình: Shalom Bình thaùnh (ñöïng Mình
Bình ca: Gregorian chant Thaùnh): Ciborium
Bình ca: Plainchant, plainsong Bình xoùt thöông/thònh noä (ñoái
Bình daân: Popular töôïng cuûa xoùt thöông hay
Bình daàu thaùnh: Holy oil stocks thònh noä cuûa TC Rm 9, 22-
3): Vessels of mercy/wrath

24
Bình (xoâng) höông, lö höông: Boïc kín; khaâm lieäm; che
Incense boat, thurible, khuaát: Enshroud
censer Boùi toaùn: Soothsaying,
Bình/hoäp daàu thaùnh: divination
Chrismal, chrismatory Boùng ma; hieän hình; hình
Bít taát GM (mang khi laøm Leã aûnh; thaàn töôïng: Eidolon
troïng theo maøu phuïng vuï): Boùng toái: Darkness
Buskins Boùng, boùng baûy; töôïng hình:
Boø vaøng (Xh 32, 4): Golden calf Figurative
Boû aùo ñôøi tu, hoaøn tuïc: Boà ñeà, Ñaïo, Giaùc, Trí: Bodhi
Disfrock, defrock Boà taùt: Bodhisattva
Boû buøa meâ, phuø, yeåm; meâ Boå nhieäm, uûy thaùc hôïp luaät:
hoaëc; laøm cho meâ say , Canonical mission
quyeán ruõ: Bewitch Boå nhieäm giaùo vuï (ñk 147):
Boû buøa meâ; quyeán ruõ, laøm say Institution of office
ñaém; laøm thích thuùù: Enchant Boå nhieäm; ñaûm nhieäm, nhaäm
Boû mình: Self-denial chöùc; laép raùp, thieát bò:
Boû phieáu choáng, ñaùnh hoûng: Installation
Blackball Boå nhieäm; leã nhaäm chöùc; (lyù
Boû rôi; töø boû: Forsake luaän) quy naïp; daãn chöùng;
Boû saïch heát caùi cuõ (baét ñaàu laïi (ñieän) caûm öùng; (sinh) kích
töø soá khoâng): Tabula rasa öùng; lôøi töïa: Induction
Boû soùt, boû queân, thieáu soùt: Boå trôï, tuøy phuï: Subsidiarity
Omission Boá meï nuoâi: Foster parents
Boû thuoác ñoäc; ñaàu ñoäc; laøm hö Boá thí: Alms
thoái; gaây oaùn thuø: Empoison Boä ba ñeà baït (danh saùch ba
Boû tuø, toáng giam: Committal ngöôøi ñöôïc giôùi thieäu leân ñeå
Boû vôï; baùc boû, choái/khöôùc töø, caáp treân choïn moät trong ba
cöï tuyeät: Repudiate(-ion) vaøo moät chöùc vuï naøo ñoù):
Boù hoa thieâng lieâng: Spiritual Terna (nomina)
bouquet

25
Boä baûy; baûy ngaøy, naêm, ng., bí 161 cuoán baèng tieáng Hy
tích...: Septenary laïp): Migne
Boä caùc Giaùo hoäi ñoâng Boä giaùo só: Congregation for
phöông: Congregation for the Clergy
the Oriental Churches Boä gien ñôn boäi: Genome
Boä chöõ Glagoâlít (do thaùnh Boä laïc, boä toäc: Tribe
Cyrilloâ phaùt minh ñeå vieát Boä Leã Ñieån (xöa); (nay thuoäc
tieáng Slavô): Glagolithic Boä Phuïng töï): Sacred
alphabet Congregation of Rite(s)
Boä Daân luaät Roâma: Roman Boä luaät Giustinianoâ (do hoaøng
Law (Corpus Iuris Civilis) ñeá khaûo löôïc vaø ban haønh, tk
Boä doøng tu vaø tu hoäi toâng ñoà: 6): The Digeste
Congregation for Religious Boä luaät (Do thaùi, phaàn lôùn
and Secular Institutes thuoäc boä Talmud): Halakah
Boä Giaùm muïc: Congregation Boä luaät; maõ: Code
for Bishops Boä maùy; cô caáu, guoàng maùy;
Boä giaùo duïc coâng giaùo: thuyeát cô giôùi: Mechanism
Congregation for Catholic Boä phaän sinh duïc: Partes
Education inhonestae, genitals(-ia), sex
Boä giaùo leänh giaû: False organs
decretals Boä phong thaùnh:
Boä Giaùo luaät: Congregation of Congregation for the Causes
Canon Law, Corpus Juris of the Saints
Canonici Boä Phuïng töï: Congregation
Boä giaùo luaät Gratianoâ (tk 12): for Divine Worship
Decretum Gratiani Boä quy caùch cöû haønh Bí tích:
Boä giaùo lyù ñöùc tin: Congregation for the
Congregation for the Sacraments
Doctrine of Faith Boä rao giaûng Tin möøng
Boä Giaùo phuï hoïc (goàm 217 (Truyeàn giaùo): Congregaton
cuoán baèng tieáng Latinh vaø

26
for the Evangelization of nguøng, ñaén ño: Scruple(-
Peoples pulosity), pang of conscience
Boä söu taäp luaät (goàm caû giaùo Boäi giaùo, boû/phaûn ñaïo: Apostasy
luaät laãn daân luaät trong Boäi tín: Abuse of confidence
khoaûng caùc tk 4-7): Boài thöôøng: Restitution,
Nomocanons compensation
Boä Toøa thaùnh: Roman Boâllanñist (thaønh vieân toå chöùc
congregation Jean Bolland, chuyeân khaûo
Boä tranh hoaëc böùc chaïm döïng cöùu vaø bieân soaïn tieåu söû caùc
ngay phía sau baøn thôø; x. thaùnh): Bollandists
Haäu ñaøn bình: Retable Boån ñaïo: Parishioner
Boä Truyeàn baù ñöùc tin (Boä Boån phaän, nhieäm vuï; chöùc vuï:
Truyeàn giaùo): (Congregation Duty
of) Propaganda Fide Boån phaän, traùch vuï, nghóa vuï:
Boä tröôûng ngoaïi giao (Toøa Obligation
thaùnh): Secretary of State Boån phaän chöùng minh:
Boä vaên baûn: Codex/codices Burden of proof
Boá/meï gheû, keá phuï/maãu: Step- Boån phaän coâng daân: Civil
father/-mother allegiance
Boä/nhoùm chín; saùch chín Boån phaän döï leã (Chuùa nhaät):
chöông: Ennead Mass obligation
Boä/nhoùm ñoâi; töø sinh ñoâi: Boån phaän luaân lyù: Moral
Doublet obligation
Boäc phaùt, töï phaùt; töï yù; hoàn Boån phaän xöng toäi (haèng
nhieân: Spontaneity naêm) vaø röôùc leã trong muøa
Boâi nhoï (thanh danh), vu Phuïc sinh: Easter duty
khoáng, phæ baùng, noùi xaáu: Boán ñieàu khoaûn cuûa Giaùo hoäi
Defame(-ation) Phaùp (n. 1682): The 4
Boái roái, lo aâu (sôï coù loãi/toäi); Gallican articles
thaän troïng, chu ñaùo, ngaïi

27
Boán nguyeân toá, 4 nguyeân toá Buoâng thaû phong hoùa: Moral
thieân nhieân (=ñaát, nöôùc, khí permisiveness
vaø löûa): The four element Böõa aên nheï; ban ôn boång; trao
Boång loäc: Prebend chöùc vuï: Collation
Boång loäc; boång leã (ñk 945); Böõa tieäc ly, böõa tieäc cuûa Chuùa
tieàn löông: (Mass) Stipend, (Tin laønh thöôøng goïi Phuïng
mass offering vuï Taï ôn vôùi danh xöng
Bôûi khoâng, töø hö voâ: Ex nihilo naøy): Last supper
Buøa, phuø: Talisman Böõa tieäc Thaùnh Theå:
Buïc, beä, caáp, baäc thang: Eucharistic meal
Gradin(-e) Böùc tranh «Vuõ khuùc thaàn
Buïc quan taøi, giaøn/ñaøi linh cheát» (trình baøy caûnh thaàn
cöõu: Catafalque cheát nhaûy muùa vôùi moät soá
Buïc (daønh cho) ca ñoaøn/hoäi ngöôøi vaø daãn hoï ñi ñeán
haùt, kinh só, v.v.; ban leã moà...): The Dance of Death
nhaïc: Choir Böôùc ñaàu ñöùc tin, ñöùc tin buoåi
Buïi gai chaùy röïc (Moâseâ): ñaàu: Initium fidei
Burning Bush Böôùc; baäc, naác; caáp baäc: Step
Buoäc naëng: Sub gravi Böôùng bænh, ngoan coá; coá
Buoäc/keát toäi; toá caùo; caùo traïng: chaáp: Pertinacious(-cy, -
Accuse(-ation) iousness)
Buoåi canh thöùc; leã voïng; ngaøy Böôùng bænh, öông ngaïnh,
aùp leã: Vigil ngoan coá; dai daúng:
Buoåi cöû haønh/nghi thöùc Obstinacy
phuïng vuï: Liturgical Böûu huyeát Chuùa Gieâsu:
service/ceremony/ Precious Blood
celebration

28
C Ca tieáp lieân "Veni, Sancte
Spiritus" (leã Hieän xuoáng):
Ca daâng leã/tieán leã: Offertory Golden sequence
(song) Ca tieáp lieân; thieân tieåu luaän;
Ca ñieäu ñoäc vaän ña aâm (moät truyeàn ñôn: Tract
vaàn maø haùt ngaân nga qua Ca tröôûng: Choir master,
nhieàu daáu nhaïc lieân tuïc): cantor
Melismatic chant Ca vònh Saloâmon (nguïy thö):
Ca ñoaøn: Choir Psalms of Salomon
Ca hieäp leã: Communion song Ca vònh Simeâon (Lc 2, 29-32):
Ca khuùc Cantemus cuncti Nunc dimittis
(Chuùng ta cuøng haùt möøng, Caù bieät hoùa: Individualization
tk.9 laëp ñi laëp laïi nhieàu laàn Caù nhaân chuû nghóa:
caâu alleluia): Alleluyatic Individualism
sequence Caù nhaân hoùa; tö hoùa:
Ca khuùc leân ñeàn (Tv 120- Personalize
134): Songs/Psalms of Caù nhaân tính; caù bieät tính; caù
degrees tính; caù nhaân: Individuality
Ca khuùc thieân thaàn ("Vinh Caù nhaân/theå; rieâng reõ, caù bieät;
danh TC treân caùc taàng ñoäc ñaùo: Individual
trôøi"): Angelic hymn Caù theå hoùa: Individuation
Ca khuùc/thaùnh vònh leân ñeàn: Caù (kyù hieäu ghi taét caùc töø Hy
Gradual psalms laïp, coù nghóa "Gieâsu Kitoâ
Ca ngôïi, khen ngôïi, ca tuïng, Con Thieân Chuùa Cöùu tinh"):
taùn tuïng: Praise Ichthus (Іχθύς), fish
Ca nhaäp leã: Entrance Caùc chöùc naêng ÑK (vua, tieân
antiphon (song) tri, tö teá): Offices of Christ
Ca-phaùc-na-um: Capernaum Caùc cuoän saùch Bieån Cheát:
Ca tieán caáp: Gradual Dead Sea Scrolls
Ca tieáp lieân: Sequence Caùc ñaúng linh hoàn: Holy Souls

29
Caùc GH caûi caùch (phaùi Caùc lôøi khuyeân Phuùc AÂm:
Calvin): Reformed Churches Evangelical counsels
Caùc giaùo ñieàu Schmalkalden Caùc maàu nhieäm thaùnh: Holy
(do phaùi Luther ñeà xuaát n. Mysteries
1537): Schmalkaldic Articles Caùc ngaønh khoa hoïc töï
Caùc Giaùo Hoäi Chính thoáng nhieân, töï nhieân hoïc:
Ñoâng phöông (khoâng hieäp Natural sciences
thoâng vôùi GH Coâng giaùo): Caùc nghi thöùc/bí tích cuoái
Orthodox Churches cuøng (chòu trong giôø phuùt
Caùc Giaùo Hoäi Ñoâng phöông: cuoái cuøng): Last rites/
Oriental Churches, Eastern sacraments
churches Caùc nhaø ngöõ phaùp Do thaùi
Caùc Giaùo Hoäi treû, taân laäp: tröôøng phaùi Masorah (tk 6-
Younger churches 10): Masoretes
Caùc Giaùo phuï Capañoâxia Caùc saùch quy ñieån Taân Öôùc:
(Basilioâ, Greâgoârioâ Nazianzoâ Homologumena
vaø Greâgoârioâ Nisa: Caùc thaùnh «maùt tay» (14 vò
Cappadocian Fathers thöôøng ñöôïc coi laø baàu cöû
Caùc giôø kinh: Canonical hours thaønh coâng nhaát), caùc thaùnh
Caùc giôø kinh ngaén (giôø thöù hay cöùu giuùp: Auxiliary
nhaát, ba, saùu, chín): Little Saints
(minor) hour Caùc thaùnh Anh Haøi: The
Caùc giôø kinh phuïng vuï: Innocents
Liturgy of the hours Caùc Thaùnh thoâng coâng:
Caùc hình phaït trong GH: Communion of Saints
Ecclesiastical penalties/ Caùc thaàn hoïc gia Salamanca
censures (Doøng Caùt Minh; taùc giaû cuûa
Caùc hình thöùc ñaïo ñöùc (khoâng boä Cursus theologicus Giaùo
phuïng vuï): Devotions trình Thaàn hoïc, noåi tieáng tk
Caùc kieáp tröôùc: Former 17-18): Salmanticenses
abodes(n)

30
Caùc thö chung (Kitoâ Gc, Caùch giuùp giaûm ñau: Palliative
1+2Pr, 1+2+3Ga, Gñ): care
Catholic Epistles, Letters Caùch haønh söï leäch laïc/treäch
Caùc thö coâng giaùo (Gc,1- ñöôøng loái (=noùi veà ñaûng
2Pr,1-2-3Ga,Gñ): Catholic vieân caùc chính ñaûng):
epistle Deviationism
Caùc tieân tri ‘nhoû’: Minor Caùch haùt/ngaâm thaùnh vònh:
prophets Psalmody
Caùc toân giaùo lôùn, toân giaùo theá Caùch lieân ñôùi (ñk 140): In
giôùi: World religions solidum
Caùc trieát thö (caùc saùch khoân Caùch maïng noâng nghieäp/
ngoan trong Kitoâ G, Tv, Cn, coâng nghieäp: Agricultural/
Gv, Dc, Kn, Hc): Sapiential industrial revolution
books Caùch maïng thieân vaên (vôùi hoïc
Caùc truyeàn thuyeát truyeän veà thuyeát nhaät taâm cuûa
thaùnh Phanxicoâ Assisi: Little Copernic); thay ñoåi taän goác:
Flowers of St. Francis, Copernican revolution
Fioretti Caùch soáng; taïm öôùc: Lifestyle,
Caùc yù nghóa cuûa Kinh Thaùnh: modus vivendi
Senses of Scripture Caùch thöùc haønh ñoäng, cung
Caùc yeáu toá giaùc ngoä, thaát giaùc caùch tieán haønh: Modus
chi: Factors of enlightenment operandi
Caùc (boán) baøi ca veà Ng. toâi tôù Caùch thöùc; cung caùch: Modus
Giaveâ (Is 42, 1-4; 49, 1-6; Caùch tieáp xuùc; loái xöû lyù,
50, 4-11;52, 13–53, 12): phöông thöùc nghieân cöùu:
Servant songs/poems Approach
Caùc phaùp: Conditions Caùch tröøu töôïng: In abstracto
Caùch chung hoïc thaønh söï: Caùch vieát, thuaät ghi hoïa, veõ;
Realized eschatology buùt tính, neùt chöõ: Graphism
Caùch chöùc (ñk 416): Caùch/chaâm ngoân, ngaïn ngöõ,
Deprivation of office phöông chaâm, toân chæ, danh

31
ngoân: Saying, proverb, Ca-in: Cain
maxim, dictum, aphorism, Cai-pha: Caiaphas
apophthegm Cam keát, höùa heïn; thueâ möôùn,
Caùch/theå thöùc thöa göûi: ñaët tröôùc; thu huùt ñöôïc (chuù
Terms/forms of address yùù); giao chieán; daán thaân:
Caùchthöùc/ nguyeân taéc phaân Engage, commitment
loaïi: Taxonomy Caûm ñoäng, thoáng thieát, laâm ly:
Cai quaûn, c.trò, quaûn trò; laøm Pathetic
chuû; höôùng daãn: Govern Caûm giaùc/xuùc; tình caûm; caûm
Cai trò; thoáng trò; chính nghó: Feeling
phuû/quyeàn; noäi caùc: Caûm giaùc; xuùc ñoäng: Sensation
Government Caûm giaùc luaän; xu höôùng giaät
Caûi caùch Greâgoârioâ (tk 11): gaân: Sensationalism
Gregorian reform Caûm giaùc thua keùm, töï ti:
Caûi caùch/toå: Reform(-ation) Feeling of inferiority
Caùi caân: A pair of scales Caûm nguyeän: Affective prayer
Caùi may maø laïi chua cay: Caûm nhaän, tröïc caûm; nhaän
Mixed blessing bieát/thöùc, lónh hoäi, thaáu
Caùi nhieân thuyeát (ñöôïc pheùp trieät: Perceive
haønh ñoäng theo yù kieán caùi Caûm quan haäu keát: Illative
nhieân, töùc laø chaéc chaén ñuû): sense
Probabilism Caûm thaáy toäi loãi; caûm giaùc toäi
Caùi nhieân tính (tính caùch coù loãi: Guilt feeling
theå laø ñuùng); xaùc suaát: Caûm thoâng vôùi GH, ñoàng taâm
Probability ñoàng caûm vôùi GH: Sentire
Caùi nhìn ñoäc ñòa: Evil eye cum Ecclesia
Caùi nhìn trong suoát: Purity of Caûm thöùc ñöùc tin: Sense of
vision faith, sense fidei
Caùi nhìn, quan nieäm: View Caûm thöùc heä thuoäc: Sense of
Caùi roi, söï tröøng phaït: Rod belonging
Caùi thaáy, nhaõn kieán: Vision Caûm thöùc luaân lyù: Moral sense

32
Caûm thöùc tín höõu, caûm nhaän Canh thöùc vöôït qua: Easter
cuûa caùc tín höõu: Sensus vigil
fidelium Caûnh caùo; caûnh giôùi; giaáy goïi
Caûm thöùc toân giaùo: Religious ra toøa: Monition
sense Caûnh giaùc, caån maät, thaän
Caûm tình, trìu meán, luyeán aùi; troïng, tænh giaùc: Vigilant
chöùng beänh: Affection Caûnh giôùi thaàn linh (Teilhard
Caûm tính, tình caûm: Affectivity de Chardin): Divine milieu
Caûm xuùc/ñoäng, xuùc ñoäng, caûm Caûnh huoáng; traïng thaùi; vò trí,
kích: Emotion ñòa theá: Situation
Caùm doã, quyeán ruõ; duï doã, loâi Caûnh huoáng cöïc haïn, cöïc khaû,
keùo: Entice cöïc kham: Limit-situation
Caùm doã; thöû thaùch: Temptation Caûnh noâ leä, giam caàm:
Can giaùn: Dissuade Bondage
Can traïng, tình traïng can Caûnh thieáu thoán, cô haøn:
phaïm: Reatus Penury
Caøn thaùt baø: Gandhabba Caûnh thoáng khoå, söï ñam meâ:
Caûn toøa (ñk 412): Impeded Passion
see, sede impedita Caûnh voâ sanh, voâ taùc (Nieát
Caùn boä chính trò: Political baøn): The Uncreate
agent Caùnh chung hoïc: De
Can-ñeâ: Chaldean Novissimis, Eschatology
Canh taùc; trau doài, tu döôõng: Caùnh chung hoïc haäu thieân:
Cultivate Consequent eschatology
Canh taân, ñoåi môùi, caûi tieán; Caùnh chung hoïc hieän haønh:
hoài phuïc: Renovation, Presentic eschatology
renewal Caùnh chung hoïc höôùng lai:
Canh thöùc: Wake, vigil Futuristic eschatology
Canh thöùc tang leã; laèn nöôùc reõ Caùnh chung hoïc khai thuû:
(phía sau taøu, thuyeàn): Wake Inaugurated eschatology

33
Caùnh chung hoïc tieân ñaït: Cao ñaøn, teá ñaøi/ñaøn: High
Anticipated eschatology places
Caùnh chung thuyeát (cho raèng Cao ñaúng töù khoa (soá hoïc,
Ñöùc Gieâsu ñaõ töøng chôø hình hoïc, thieân vaên, nhaïc
mong Nöôùc Trôøi ñeán khi lyù): Quadrivium
Ngaøi coøn soáng, hoaëc khoâng Cao hôn nöõa, tieán leân maõi:
bao laâu sau khi Ngaøi lìa Excelsior
traàn): Eschatologism Cao quyù; cao caáp, vó ñaïi; quan
Caùnh chung tính, thuoäc theá troïng, öu tuù, cöø khoâi; chính
maït: Eschatological yeáu, chuû yeáu: Grand
Caùnh ñoàng phaùn xeùt Cao quyù; quyù toäc/phaùi: Noble
("Josaphat" Ge 3,2): Valley of Cao sieâu: Sublime
decision Cao thöôïng, thanh cao; thanh
Caùnh ngang, gian ngang (nhaø nhaõ; quyù toäc/phaùi: Nobility
thôø): Transept Cao voïng; töï phuï, kieâu caêngï;
Caùnh Palatinoâ (moät phaàn cuûa yeâu saùch: Pretension
thö vieän Vaticanoâ): Palatine Caùo giaûi chæ nam: Penitential
library books
Caïnh tranh, tranh ñua; tranh Caùo gian: False accuseation,
giaønh, ganh ñua: Rivalry false denunciation
Caûnh/chuyeän huyeàn hoaëc, hö Caùo thö hoân phoái, rao hoân
aûo: Fantasmagory phoái (ñk 1067): Banns
Canxeâñoân, Khalkeâñoân (coâng Caùo traïng: Syllabus
ñoàng n. 451): Chalcedon Caêm gheùt/thuø, oaùn hôøn: Hate,
Cao, lôùn, troïng: High hatred
Cao; cao quyù/thöôïng; traùc Caên, caùc giaùc quan: Senses
tuyeät; kieâu caêng: Lofty Caên cöù, neàn taûng: Base
Cao caû, sieâu phaøm; tuyeät vôøi: Caên ñöùc, caùc nhaân ñöùc chính:
Sublime Capital virtues
Cao Ñaøi tam kyø phoå ñoä: Caên nguyeân toäi loãi: Sense of
Caodaism sin, source of sin

34
Caên toá töø nguyeân: Etymon Caám vaän; caám löu haønh; tòch
Caên toäi, caùc moái toäi ñaàu (7 thu, sung coâng; ngaên caám:
moái toäi ñaàu kieâu ngaïo, haø Embargo
tieän, meâ daâm duïc, hôøn giaän, Caân ñoái/ xöùng tính, tyû leä:
meâ aên uoáng, ghen gheùt, laøm Proportionality
bieáng): Capital sins Caân nhaéc, ñaén ño, suy nghó:
Caêng, tröông; caêng thaúng; aùp Ponder
suaát; ñieän aùp/theá: Tension Caân nhaéc, suy nghó chính
Caét bì, caét boû bao quy ñaàu: chaén, thaûo luaän kyõ löôõng; coá
Circumcise(-ion) tình, coá yù, chuû taâm:
Caét boû töû cung: Hysterectomy Deliberate, conscious
Caét maát/huûy hoaïi moät phaàn cô Caàn cuø; khoù nhoïc, vaát vaû:
theå, laøm cho queø quaët, taøn Laborious
taät; phaù hö/hoûng; caét xeùn Caàn phaûi canh taân khoâng
(vaên baûn): Mutilation ngöøng (GH): Semper
Caét oáng daãn tinh: Vasectomy reformanda
Caét rôøi; khoâng keå (xeùt) ñeán; Caàn thieát vì baét buoäc (khoâng
ngoaïi tröø, tröøu xuaát: Prescind theå laøm khaùc): Necessity of
Caét xeùn, caét cuït, thieát ñoaïn: coaction, inevitability
Amputation Caàn thieát vì laø phöông tieän
Caét xeùn, xeùn boû (ñaëc bieät laø (phaûi duøng): Necessity of
aâm vaät); loaïi tröø: Excision means
Caám: Forbid Caàn thieát vì muïc tieâu (nhaèm
Caám cheá, caám chæ; (Hoa kyø) tôùi): Necessity of goal
caám röôïu: Prohibition Caàn thieát, tieân quyeát; ñieàu
Caám chæ (khoâng ñöôïc haønh söû kieän/vaät lieäu caàn thieát:
chöùc vuï hay söû duïng nôi Requisite
choán naøo ñoù); treo cheùn; vaï Caån thaän, thaän troïng; caûnh
caám cheá (ñk 1332): Interdict baùo/caùo: Caution
Caám chæ; leänh caám; keát aùn, Caån troïng, thaän troïng, khoâng
tuyeät thoâng: Ban ngoan, deø daët: Prudence

35
Caän pheâ bình: Paracritical Caâu song song, ñoái chieáu (vg.
Caän veä thöôïng traät (cuûa ÑGH; PAÂ nhaát laõm): Parallel(s)
Ñöùc Phaoloâ VI giaûi taùn naêm Caâu thô, caâu keä: Verse
1968): Noble guards Caâu thuùc, söï raøng buoäc:
Caàn/khaån thieát; boù buoäc; nhu Bondage
yeáu phaåm; taát yeáu tính (ñoái Caâu tung hoâ (sau truyeàn pheùp):
laïi vôùi contingency baát taát, Memorial acclamation
ngaãu nhieân, ñoät xuaát): Caâu vieát sô yù, lôõ buùt: Lapsus
Necessity calami
Caáp heä kî hoân: Prohibited Caâu xöôùng: Versicle
degrees Caâu xöôùng tröôùc Tin Möøng:
Caáp, baäc, traät, möùc, ñoä, haïng, Responsorial psalm
ñaúng caáp; gia caáp, taàng lôùp: Caâu (KT): (Biblical) Verses
Grade Caàu baàu, baàu chöõa, beânh vöïc,
Caäp nhaät hoùa, hieän ñaïi hoùa: bieän hoä; luaät/traïng sö,
Update khaùng vieân: Advocate
Caäp nhaät hoùa, tu nghieäp: Caàu baàu, chuyeån caàu; can
Aggiornamento thieäp (giuùp): Intercede
Caâu ñaùp, traû lôøi, hoài aâm; öùng Caàu cho ngöôøi cheát: Momento
ñaùp; ñaùp ca: Response, reply of the dead
Caâu ñoái; baøi thô hai caâu: Caàu cho ngöôøi soáng:
Distich Momento of the living
Caâu ghi chuù gheùp theâm (vaøo Caàu nguyeän, khaån caàu: Pray
giöõa 1Ga 5, 7-8): Johannine Caàu nguyeän baèng chieâm
comma nieäm: Contemplative prayer
Caâu ghi; ñaêng kyù, ghi danh: Caàu nguyeän baèng keáp hôïp:
Inscription Prayer of union
Caâu hoûi; vaán ñeà: Question Caàu nguyeän lieân tuïc: Constant
Caâu noùi sô yù, lôõ lôøi : Lapsus prayer
linguae

36
Caàu nguyeän thaønh tieáng, Cha, meï; nguoàn goác: Parent
khaåu nguyeän: Vocal prayer Cha, Thaày (danh töôùc caùc ñan
Caàu nguyeän trong an tònh: só cuûa moät soá doøng nhö Bieån
Prayer of quiet Ñöùc, Chartreux, v.v.): Dom
Caàu nguyeän trong taâm trí, Cha/boá ñôõ ñaàu: Godfather
taâm nguyeän: Mental prayer Cha; toå phuï: Father
Caàu thay nguyeän giuùp, Cha giaûi toäi; tín höõu bò caàm tuø
chuyeån caàu, can thieäp, can vì ñöùc tin; vò thaùnh khoâng töû
thænh: Intercession ñaïo: Confessor
Caàu xin: Prayer of petition Cha linh höôùng: Spiritual
Caáu thaønh; kieán laäp; theå father
chaát/traïng: Constitution Cha meï ñôõ ñaàu: Godparents
Caáu toá, yeáu toá caáu taïo/thaønh: Cha meï (toå phuï)ï nguyeân khôûi,
Constitutive nguyeân toå, thuûy toå (Añam-
Caàu/chuùc phuùc, chuùc laønh; Evaø): First parents
pheùp laønh; ñieàu laønh: Cha meï; toå tieân: Parents,
Blessing ancestor
Caây gaäy, caây ba toâng: Staff (n) Cha nuoâi (coi nhö chính thöùc
Caây gia heä: Family tree Thaùnh Giuse): Putative
Caây hoaëc giaây roi: Flagellum Father
Caây neán: Candle Cha phoù (ñk 548): Parochial
Caây nho: Vine vicar, associate pastor
Caäy troââng vöõng vaøng (ngay caû Cha phoù/phuï taù: Curate
khi xem ra khoâng coøn gì ñeå Cha quaûn haït (ñk 553): Vicar
hy voïng): Hope against hope forane
Caáy/gheùp boä phaän (cuûa cô Cha sôû, cha xöù: Parish priest
theå): Transplantation of Cha toång quaûn: Father
organs General
Cha (tuyeân uùy): Padre Chaùn naûn, nhuït chí, suy suùt
Cha, ba, thaân phuï: Abba tinh thaàn, traàm caûm, tr. uaát;
vuøng aùp thaáp: Depression

37
Chaøng reå, taân lang: Chay tònh Thaùnh Theå (nhòn aên
Bridegroom tröôùc khi chòu Leã):
Chaùnh ñònh: Right Eucharistic fast
concentration Chay tònh: Fasting
Chaùnh kieán: Right views, right Chaïy ñua vuõ trang: Arms race
knowledge Chaéc chaén: Certain(-ty)
Chaùnh maïng: Right Resolve Chaên phuû cheùn: Chalice veil
Chaùnh nghieäp: Right Chaét: Great grandchild (-
occupation daughter)
Chaùnh ngöõ: Right speech Chaâm ngoân: Proverb
Chaùnh nieäm, chuù taâm: Chaám, nhuùng (röôùc leã baèng
Mindful caùch chaám Mình vaøo Maùu
Chaùnh phaùp, Dieäu phaùp: Noble Thaùnh): Intinction
Doctrine Chaäm/ thieáu phaùt trieån, keùm
Chaùnh phaùp, giaùo phaùp: môû mang:
Dhamma Underdevelopment
Chaùnh phaùp, söï thaät cao quí: Chaân ñeøn baûy ngoïn (Do thaùi):
Sublime truth Menorah
Chaùnh quaùn: Right Chaân lyù: Truth
contemplation Chaân lyù höõu theå: Ontological/
Chaùnh tinh taán: Right effort metaphysical truth
Chaùnh trí: Right knowledge Chaân lyù luaân lyù: Moral truth
Chaùo, canh, xuùp: Soup Chaân lyù tính/ xaùc thöïc tính
Chaùo nguyeân thuûy: Primitive cuûa KT: Truth of the Bible
soup Chaân lyù toái thöôïng, dieäu phaùp,
Chaùo/xuùp tieàn sinh hoïc: Pre- dieäu ñeá: The sublime Truth
biotic soup Chaân lyù vónh cöõu: Eternal
Chaùu, chaùu gaùi/trai: Grand verities
child/daughter/son Chaân lyù, söï thaät: Truth

38
Chaân lyù/thöïc tính, xaùc thöïc Chaát theå vaø moâ thöùc: Matter
tính (ñuùng söï thaät): and form, Materia et forma
Truthfulness Chaát theå vaø moâ thöùc (chaát
Chaân neán ba caây: Triple candle lieäu coïng vôùi cöû ñieäu vaø lôøi
Chaân neán ba nhaùnh: Trikirion ñoïc): Sacramental matter
Chaân neán hai nhaùnh: Dikirion and form
Chaân thöïc, xaùc thöïc; thaønh Chaàu löôït, chaàu phieân (thöôøng
thöïc: Veracity tröïc): Perpetual Adoration
Chaân thöïc: Real Chaàu löôït 40 (giôø): Forty
Chaân trôøi; taàm nhìn; phaïm vò Hours' devotion
hieåu bieát: Horizon Chaäu thaùnh (xaây trong töôøng
Chaån ñoaùn: Diagnosis(-ostic) beân caïnh baøn thôø hay ôû
Chaån thai tieàn saûn (khaùm thai trong phoøng thaùnh ñeå röûa
tr. kh. sinh): Pre-natal cheùn ñóa thaùnh vaø röûa tay):
diagnosis Piscina, sacrarium
Chaán ñoäng tröôùc vieãn caûnh Chaàu/pheùp laønh Mình Thaùnh
töông lai: Future shock Chuùa: Benediction of the
Chaáp thuû, naém chaët: Grasp Blessed Sacrament
(v), Attached (a) Che daáu, ch. ñaäy; laãn traùnh;
Chaáp thuaän cuûa Toøa thaùnh: giaû doái: Dissimulation
Beneplacitum apostolicum Che giaáu söï thaät, giaáu dieám
Chaáp/thu nhaän; [tieán trình] (ñk 63): Subreption
tieáp nhaän (giaùo ñieàu, giaùo Che phuû caùc aûnh töôïng (Tuaàn
huaán, v.v): Reception Thaùnh): Veiling the images
Chaát baûo quaûn; thuoác boå, Cheùn: Cup
ngöøa beänh, phoøng ngöøa: Cheùn cuûa Chuùa: Cup of the
Preservative Lord
Chaát theå bí tích: Matter of a Cheùn cöùu ñoä: Cup of salvation
sacrament, materia Cheùn leã/thaùnh: Chalice
sacramenti Cheùn röôïu coù pha nöôùc (leã
Misa): Mixed chalice

39
Cheùn röôïu khoâng pha nöôùc Cheá ñoä giaùo hoaøng; thaàn phuïc
(leã ñieån Armeânia): Unmixed Giaùo Hoaøng (coâng giaùo; haøm
chalice yù chæ trích, mæa mai):
Cheùn thaùnh (Chuùa duøng trong Papism(-ist)
böõa tieäc ly): The Holy Grail Cheá ñoä kyõ trò: Technocracy
Cheùn thònh noä: Cup of wrath Cheá ñoä maãu quyeàn:
Cheùn thoâng hieäp: Cup of Matriarchy
communion Cheá ñoä ngoaïi hoân: Exogamy
Cheùn uûi an: Cup of consolation Cheá ñoä nhaát phu (moät
Cheá ñoä aân suûng (khaùc vôùi cheá choàng): Monandry
ñoä Luaät phaùp): Economy of Cheá ñoä nhieàu choàng, ña phu:
grace Polyandry
Cheá ñoä baûo trôï (Boà ñaøo nha): Cheá ñoä phong kieán:
Padroado Feudalism
Cheá ñoä baûo trôï (Taây ban nha): Cheá ñoä phuï quyeàn (ñoái vôùi
Patronato Matriarchy cheá ñoä maãu
Cheá ñoä bieät laäp giöõa GH vaø quyeàn): Patriarchy
Nhaø nöôùc: Separation of Cheá ñoä quan lieâu, thoùi thö laïi,
Church and State vieân chöùc, baøn giaáy:
Cheá ñoä boä laïc, chuû nghóa boä Bureaucracy, functionarism
laïc; naõo traïng boä laïc, toâng Cheá ñoä quaân chuû; TC nhaát
toäc: Tribalism nguyeân nhaát vò: Monarchy
Cheá ñoä cöïc quyeàn, chính saùch Cheá ñoä sieâu nhieân (toaøn boä heä
chuyeân cheá: Totalitarianism thoáng cöùu roãi): Supernatural
Cheá ñoä du muïc, du cö: order
Nomadism Cheá ñoä tam huøng, tam ñaàu
Cheá ñoä ña hoân, phöùc hoân (ña cheá: Triumvirate
theâ, ña phu): Polygamy Cheá ñoä thaàn quyeàn; chính theå
Cheá ñoä ña theâ: Polygyny taêng löõ: Hierocracy
Cheá ñoä ñoäc theâ (moät vôï): Cheá ngöï, haøng phuïc, ñieàu
Monogyny phuïc: Subdue

40
Cheá taøi: Sanction Cheát phaàn naõo: Brain death
Cheâm, ñeäm; hö töø: Expletive Cheát trong ñôøi soáng thieâng
Cheâm aâm: Epenthetic lieâng, tình traïng toäi troïng:
Cheânh leäch, sai bieät, baát bình Spiritual death
ñaúng; baát ñoàng caûnh: Chi theå; boä phaän; phaàn töû,
Disparity hoäi/thaønh vieân; veá: Member
Cheát: The way of all flesh, die, Chæ daïy, chæ daãn, thoâng ñaït; uûy
pass away, pass on, depart nhieäm; huaán thò, chæ thò,
this life, go to meet your thoâng tö: Instruct(-ion)
maker, breathe your last Chæ daãn chöõ ñoû; ñeà muïc,
Cheát, dieät vong; suy ñoài, taøn chuyeân muïc: Rubric
luïi; hö hoûng: Perish Chæ duï, saéc leänh: Edict
Cheát, hay cheát, phaûi cheát, laøm Chæ ñònh coâng taùc muïc vuï
cho cheát: Mortal (cho caùc giaùo só Anh giaùo
Cheát; baát ñoäng; chaùn naûn, thoái hieäp nhaäp GH Coâng giaùo):
chí, heát nghò löïc, caïn sinh Pastoral provision
löïc, khoâng coøn tinh thaàn: Chæ ñònh theo giaùo luaät (giaùo
Exanimate vuï ñk 146): Canonical
Cheát aân hueä: Coup de graâce provision
Cheát döõ: Final impenitence Chæ ñôn thuaàn nhôø ñöùc tin
Cheát choùc; ruøng rôïn, kinh (maø con ng. ñöôïc coâng chính
khuûng: Macabre, deathly hoùa Luther): Sola fide(s)
Cheát ñoái vôùi chính mình: Chæ ñôn thuaàn nhôø ôn Chuùa
Dead to onself (Tin laønh): Sola gracia
Cheát ñoái vôùi theá gian: Dead to Chæ huy, cai quaûn; höôùng daãn;
the world loái ngaû, chieàu höôùng, ñöôøng/
Cheát ñôøi ñôøi: Eternal death phöông höôùng: Direction
Cheát eâm aùi: Euthanasia Chæ moät laàn: Ephapax
Cheát laønh: Happy death Chæ moät mình Kinh Thaùnh
Cheát laàn thöù hai, cheát ñôøi ñôøi: (Tin laønh): Sola Scriptura
Second death

41
Chæ soá thoâng minh: quyeát; chuû yeáu, then choát:
Intelligence quotient (IQ) Key
Chæ nam aân xaù: Handbook of Chieác voã nheï (cuûa GM luùc ban
indulgences pheùp Theâm söùc): Alapa
Chæ nam toång quaùt veà huaán Chieâm ngaêém/ ngöôõng; chieâm
giaùo: General catechetical nieäm; suy tính, ñònh taâm:
Chæ thaûo thö hoïc, khoa nghieân Contemplate
cöùu vaên baûn chæ thaûo (giaáp Chieâm nguyeän/nieäm sieâu
coùi): Papyrology nghieäm; tónh toïa nhaäp thieàn
Chæ thò, ra leänh; caám cheá/chæ: (AÁn ñoä): Transcendental
Enjoin meditation
Chæ thò: Directive Chieâm nieäm, nguyeän ngaém;
Chæ thò; vieäc ñaët haøng; moùn traàm tö: Contemplation
hoa hoàng; can phaïm; Chieâm nieäm: Vipassana
nhieäm/phaän vuï; uûy nhieäm Chieâm nieäm ñaéc thuû:
thö; phaùi ñoaøn, uûy ban: Acquired contemplation
Commission Chieâm nieäm thieân phuù:
Chí, ñieåm chí: Solstice Infused contemplation
Chí/cöïc thaùnh; khoâng ñöôïc Chieâm nieäm trong hoaït ñoäng:
xaâm phaïm: Sacrosanct Contemplation in action
Chò/em gaùi; baø sô, nöõ tu: Sister Chieâm nieäm/ nguyeän: prayer
Chò/em ruoät: Sister german of contemplation
Chìa caùi, chìa vaïn naêng: Chieâm tinh hoïc: Astrology
Master key (pass key) Chieám ñoaït; tieám quyeàn; maïo/
Chìa khoùa cuûa hieåu bieát (Lc tieám duïng: Usurp(-ation)
11, 52): Key of knowledge Chieân cöøu: Sheep
Chìa khoùa Nöôùc Trôøi (Mt 16, Chieân TC: Lamb of God
19): Key of the Kingdom Chieân vöôït qua: Paschal lamb
Chìa/choát khoùa, boä phaän khoùa- Chieán ñaáu noäi taâm: Interior
môû; khoùa, ñieäu (aâm nhaïc); struggle
phím, nuùt baám; lôøi giaûi; bí Chieán löôïc: Strategy

42
Chieán maõ: Steed Chim boà caâu (bieåu tröng cho
Chieán tranh: War(-fare) Thaùnh Thaàn): Dove
Chieán tranh caùnh chung: Chìm vaøo: Immerge
Eschatological war Chín phaåm thieân thaàn:
Chieán tranh caân naõo: War of Angelic hierarchy
nerves Chinh phuïc, cheá ngöï: Conquer
Chieán tranh chính ñaùng: Just Chính ñeà vaø phaûn ñeà: Thesis
war and antithesis
Chieán tranh hoïc: Polemology Chính haønh, haønh ñoäng ñuùng:
Chieán tranh sinh hoïc, vi Orthopraxy
truøng: Biological warfare Chính luïc Kinh thaùnh: Canon
Chieán tranh toaøn dieän: Total of Scripture
war Chính phong duïc tính: Sexual
Chieán tranh vi truøng: Germ rectitude
warfare Chính saùch kieåm duyeät (saùch
Chieán tröôøng, chieán ñòa: baùo): Censorship
Battle field Chính saùch Machiavelli; thuû
Chieát trung: Eclectic ñoaïn quyû quyeät, xaûo quyeät:
Chieâu hoàn: Necromancy Machiavellism
Chieâu moä moân/ tín ñoà (thu Chính saùch ngu daân:
phuïc/loâi keùo/duï doã ng. khaùc Obscurantism
theo phe, ñaûng, ñaïo cuûa Chính saùch phaân bieät chuûng
mình; thöôøng coù nghóa xaáu): toäc: Apartheid
Proselytize Chính saùch/theå chuyeân cheá;
Chieàu kích sieâu vieät cuûa coâng tuyeät ñoái luaän: Absolutism
taùc pheâ bình: Critical Chính söï vieäc ñaõ laøm: Opus
transcendence operatum
Chieàu kích; taàm côû, phaïm vi: Chính theå phieät toäc, cheá ñoä
Dimension ñaàu soû: Oligarchy
Chieáu saùng, soi saùng: Chính thoáng: Orthodox
Illumine, Outshine

43
Chính thoáng tính; chính Chòu leã, röôùc leã, hieäp leã: (holy)
truyeàn; Kitoâ Giaùo Bizantinoâ: Communion
Orthodoxy Chòu leã döôùi hai hình:
Chính thö qui, ñeä nhaát chính Communion under both
luïc: Protocanonical species/kinds
Chính thöùc boû, theà boû (toân Chòu leã phaïm [söï] thaùnh:
giaùo, laïc giaùo, lôøi theà): Sacrilegious communion
Abjuration Chòu ôn Thaùnh Thaàn:
Chính thöùc ñaûm nhaän nhieäm Baptism in the Holy Spirit
vuï: Canonical possession Chòu traùch nhieäm: In charge,
Chính thöùc/phaùp; trung thöïc, accountable, responsible
chaân chính; ñích thöïc, Cho pheùp: Permission
chính xaùc: Authentic(-ity) Cho pheùp deã daõi:
Chính trò: Political Permissiveness
Chính xaùc, ñuùng ñaén; ñuùng Cho pheùp in: Imprimatur
giôø: Exactitude, accuracy Cho röôùc leã: Distribution of
Chính xaùc, ñuùng nghóa, chaët communion
cheõ; nghieâm ngaët; nghieâm Cho xöû duïng vaøo vieäc phaøm
chænh: Strict tuïc (ñk 1222): Relegate to
Chænh, chính xaùc; ñöùùng ñaén; profane use
hieäu chænh; tröøng trò: Correct Cho vay naëng laõi: Usury
Chính/quaû theá, ñuùng/thaät vaäy, Choùi tai gai trí (maét); khoâng
xin ñöôïc nhö vaäy, mong hôïp tình maø cuõng chaúng
thay: Amen hôïp lyù: Without rhyme or
Chòu, bò, traûi qua: Undergo reason
Chòu ñöïng, deûo dai; kieân nhaãn Choïn baéng caùch ruùt thaêm:
tính nhaãn naïi; keùo daøi: Draw/cast lot(s)
Endurance, forbear, endure, Choïn (höôùng soáng) cô baûn:
resignation Fundamental option
Chòu khoå thay: Vicarious Choïn loïc hoaëc ñaøo thaûi töï
suffering nhieân: Natural selection

44
Choã ôû, nôi an truï, truù xöù: Chu toaøn Leà luaät (Rm 13, 10):
Abode, dwelling, domicile, Fulfil(l)ment of the Law
quarters, residence, habitat Chuû chaên: Pastor, minister
Choã truù aån, nôi nöông naùu: Chuû ñaïo/höôùng: Mainstream
Asylum, shelter Chuû ñeà chính, ñoái töôïng ñích
Choái boû ñöùc tin: Denial of thöïc: Formal object
faith Chuû ñeà, ñeà taøi: Theme
Choàn (da, loâng) eùcmin; chöùc Chuû ñeà; vaán ñeà, ñeà muïc: Topic
quan toøa: Ermine Chuû huôùng/naõo traïng neä hình
Choáng Coâng giaùo: Anti- thaùi: Morphological
Catholic(-ism) fundamentalism
Choáng Do thaùi, Baøi Xeâ-ít: Chuû höôùng baûo thuû, thaùi ñoä
Anti-semitism thuû cöïu: Conservatism
Choáng Tam Vò (phuû nhaän TC Chuû höôùng quy Kitoâ, Kitoâ
coù 3 ngoâi): Anti-trinitarians höôùng taâm luaän (ñaët ÑK
Choàng, phu quaân: Husband laøm trung taâm):
Choàng, vôï, phu, phuï, baïn ñôøi, Christocentric(-ism)
baïn traêm naêm: Spouse Chuû höôùng troïng nam:
Chôø ngaøy quang laâm caän keà: Malestream
Imminent expectation Chuû höôùng öu tuù (trong coâng
Chu kyø: Cycle taùc) truyeàn giaùo: Missionary
Chu kyø caùc baøi ñoïc (phuïng elitism
vuï): Cycle of Readings Chuû höôùng (vaên chöông, v.v.)
Chu kyø caùc muøa (phuïng vuï): huyeàn bí: Apocalypticism
Proper of seasons (time) Chuû nghóa baûn xöù (Hoa kyø);
Chu kyø quay voøng, voøng quay, thuyeát baåm sinh, tieân thieân
xoay vaàn; bieán ñoåi/chuyeån tính: Nativism
(maïnh meõ, saâu roäng); caùch Chuû nghóa bieåu hieän:
maïng: Revolution Expressionism
Chu kyø sinh hoïc, nhòp s. h.: Chuû nghóa bình ñaúng:
Biorhythm Equalitarian(-ism)

45
Chuû nghóa bình quaân: Chuû nghóa duy haïnh phuùc:
Egalitarianism Eud(a)emonism
Chuû nghóa boânseâvíc: Chuû nghóa duy khoa hoïc:
Bolshevism Scientism
Chuû nghóa caù theå, thaùi ñoä chuû Chuû nghóa duy lyù: Rationalism
quan: Subjectivism Chuû nghóa duy söû, thuyeát lòch
Chuû nghóa Caùc-maùc: Marxism söû: Historicism
Chuû nghóa can thieäp: Chuû nghóa duy truyeàn thoáng,
Interventionism naõo traïng cöïc neä truyeàn
Chuû nghóa caàu toaøn; thoùi caàu thoáng; chuû nghóa baûo thuû,
toaøn: Perfection(al)ism thuû cöïu: Traditionalism
Chuû nghóa chaâu AÂu: Chuû nghóa duy vaät:
Europeanism Materialism
Chuû nghóa chuûng toäc; chuû Chuû nghóa ñaëc thuø, phaân laäp;
nghóa phaân bieät chuûng toäc: quyeàn lôïi caù bieät:
Raci(ali)sm Particularism
Chuû nghóa coâng ñoaøn (nghieäp Chuû nghóa ñoäc taøi:
ñoaøn): Syndicalism Totalitarianism
Chuû nghóa cô hoäi: Chuû nghóa ñoåi môùi; töø ngöõ
Opportunism môùi: Modernism
Chuû nghóa cöïc ñoan: Chuû nghóa gia tröôûng; chính
Extremism saùch/thaùi ñoä phuï maãu; naõo
Chuû nghóa cöïc neä Phaoloâ; tö traïng cha oâng: Paternalism
töôûng Phaoloâ: Paulinism Chuû nghóa giaûn löôïc, chuû
Chuû nghóa cöïc toân Giaùo höôùng ruùt goïn:
Hoaøng, thaùi ñoä ñeà cao Giaùo Reductionism
Hoaøng quaù möùc: Papalism Chuû nghóa giaùo trieàu, naõo
Chuû nghóa daân toäc, quoác gia: traïng giaùo trieàu ñoäc quyeàn:
Nationalism Curialism
Chuû nghóa daân toäc, quoác gia: Chuû nghóa hoaøi nghi:
Nationalism Scepticism

46
Chuû nghóa hôïp nhaát; nghieäp Chuû nghóa thaàn trí:
ñoaøn: Unionism Theosophism
Chuû nghóa khaùch quan: Chuû nghóa thieân nhieân (laáy
Objectivism thieân nhieân laøm goác ngay caû
Chuû nghóa khoâng töôûng: cho toân giaùo; duøng thieân nh.
Utopianism vaøo phöông phaùp trò lieäu; trôû
Chuû nghóa kinh nghieäm, duy veà vôùi th. nhieân soáng giöõa
nghieâäm: Empiricism th. nhieân, duøng thöùc aên töï
Chuû nghóa kinh nghieäm: nh. vaø «maëc aùo töï nhieân»
Experientialism töùc laø theo moát khoûa thaân;
Chuû nghóa Phaùp giaùo: maëc y phuïc khoâng khí):
Gallicanism Naturism
Chuû nghóa pheâ bình kinh Chuû nghóa thöïc duïng:
nghieäm: Empirio-criticism Pragmatism
Chuû nghóa phoùng nhieäm/ Chuû nghóa thöïc nghieäm:
tuùng (Anh giaùo): Experimentalism
Latitudinarianism Chuû nghóa thöïc tieãn Myõ, thuyeát
Chuû nghóa phuû ñònh; thaùi ñoä duy haønh: Americanism
tieâu cöïc: Negativism Chuû nghóa tinh hoa, öu tuù chuû
Chuû nghóa phuïc quoác Do thaùi: höôùng: Elitism
Zionism Chuû nghóa töï do: Liberalism
Chuû nghóa phöông Taây: Chuû nghóa töï nhieân (phuû
Occidentalism nhaän sieâu nhieân; theo
Chuû nghóa Pusey, phong traøo khuynh höôùng thuyeát duy
Tractarian (giai ñoaïn ñaàu thöïc vaø chuû nghóa hieän
tieân cuûa Oxford movement thöïc): Naturalism
Anh giaùo 1833-1841): Chuû nghóa xeùt laïi: Revisionism
Puseyism Chuû nghóa (naõo traïng) giaùo
Chuû nghóa quoác xaõ: Nazism ñieàu, voõ ñoaùn: Dogmatism
Chuû nghóa taäp saûn, taäp theå Chuû nghóa (tính, ng.) duy kyû,
hoùa: Collectivism (ta laø nhaát, laø treân heát); tính

47
töï cao töï ñaïi: Egotism(-ist,- Chuû theå tính; chuû quan:
istic,-istical) Subjectivity
Chuû nghóa/cheá ñoä coäng saûn: Chuû theå; ng. beà döôùi, thuoäc
Communism caáp; chuû ñeà; chuû ngöõ:
Chuû nghóa/cheá ñoä/naõo traïng Subject
cöïc toân giaùo só: Chuû thuyeát caáp tieán; laäp
Sacerdotalism tröôøng cöïc ñoan: Radicalism
Chuû nghóa/höôùng phaân laäp: Chuû thuyeát Descartes (1596-
Separatism 1650): Cartesianism
Chuû nghóa/naõo traïng beø phaùi: Chuû thuyeát duy KT: Biblicism
Sectarianism Chuû thuyeát duy taâm; chuû
Chuû nghóa/naõo traïng ñòa nghóa lyù töôûng: Idealism
phöông; thoùi queâ keäch: Chuû thuyeát Giuse (do hoaøng
Localism ñeá Giuse II cuûa ñeá quoác AÙo-
Chuû nghóa/naõo traïng phi toân Hung [1765-1790] ñeà
giaùo, tuïc hoùa, choáng giaùo xöôùng, chuû tröông nhaø nöôùc
quyeàn/só; chính saùch duy coù quyeàn chi phoái GH):
theá tuïc: Laicism Josephi(ni)sm
Chuû nghóa/thaùi ñoä bi quan: Chuû thuyeát nhaát nguyeân kinh
Pessimism nghieäm: Empirio-monism
Chuû nghóa/thuyeát khaéc kyû: Chuû thuyeát quy ngoân, vuï
Stoa ngoân töø (ñaët lôøi noùi laøm
Chuû nguyeân: Principium quod trung taâm): Logocentrism
Chuû nhaø, chuû tieäc, chuû quaùn Chuû thuyeát theá quyeàn ñoäc trò
trôï, chuû khaùch saïn: Host (cho laø Nhaø nöôùc coù caû quyeàn
Chuû quan: Subjective chæ ñònh toân giaùo ñeå cho daân
Chuû sôû [dòch vuï] toáng taùng: giöõ; ôû Nöôùc naøo theo ñaïo
Undertaker Nöôùc ñoù): Territorialism
Chuû söï; chuû teá: Officiant Chuû thuyeát thieân ñaïo (Trung
Chuû teá/leã: Celebrant hoa): Universism
Chuû theå quaûn thuû: Bearer

48
Chuû thuyeát thöôïng quyeàn caûnh phöông phaùp nghieân
giaùm muïc (cho raèng quyeàn cöùu): Hermeneutics of
toái cao ôû trong GH laø thuoäc suspicion
toaøn boä ñoaøn theå caùc GM): Chuù giaûi nguï ngoân, (giaûi thích
Episcopalism caùc bieán coá trình thuaät
Chuû thuyeát vò lai: Futurism trong Kinh Thaùnh nhö laø
Chuû thuyeát voâ thöôûng voâ phaït muoán nguï yù chæ veà moät ñieàu
(moät phaùi Tin laønh Luther khaùc): Allegorical
theo Melanchthon coi moät interpretation
soá caùc leà loái thöïc haønh coâng Chuù giaûi tín thaùc:
giaùo laøø voâ boå voâ haïi): Hermeneutics of trust
Adiaphorism Chuù giaûi öùng thöïc:
Chuû tòch; chuû toïa; chuû teá: Reconstructive hermeneutics
President Chuù giaûi, phuï chuù: Scholia
Chuû tröông duy hoaønh giao: Chuù giuùp leã: Altar boy
Horizontalism Chuù thích, ghi chuù: Annotate(-
Chuû xuy: Spirare ion)
Chuû xuy (Cha+Con): Active Chuù troïng ngöõ caûnh: Context
spiration sensitive
Chuû yù cuûa nhaø laäp phaùp: Mind Chuù yù: Attention, mindfulness
of the legislator Chuù/bình giaûi: Commentary
Chuû yù (tinh thaàn) cuûa GH: Chuøa: Pagoda
Mind of the Church Chuøa (tu vieän) lama: Lamasery
Chuù giaûi: Exegesis, Chuùa: God
hermeneutics Chuùa, Chuùa toâi, Chuùa teå, Ñaáng
Chuù giaûi dieãn caùch (theâm yù trò vì: Adonai
cuûa mình vaøo): Eisegesis Chuùa, Ñöùc Chuùa: Lord
Chuù giaûi duï yù: Allegorical Chuùa, Ñöùc, OÂng (toân xöng):
exegesis Mar
Chuù giaûi hoaøi nghi (laáy hoaøi Chuùa bình an (ÑK), Hoaøng töû
nghi laøm khôûi ñieåm vaø haäu thaùi bình: Prince of peace

49
Chuùa bieán hình: Chuùa Nhaät thöù nhaát phuïc
Transfiguration of our Lord sinh: Quasimodo, Low
Chuùa caùc ñaïo binh: Lord of Sunday
Hosts Chuùa nhaät thöông khoù (Leã
Chuùa Cha: The Father (God) Laù): Palm Sunday
Chuùa chuùng ta (ÑK): Our Lord Chuùa teå caøn khoân: Cosmocrator
Chuùa Con: The Son of God Chuùa teå, ñeá vöông; coù chuû
Chuùa ñeán laàn thöù hai, taùi quyeàn; toái cao/thöôïng:
laâm: The second coming of Sovereign
the Christ Chuùa Thaùnh Thaàn: The Holy
Chuùa nhaät: Day of the Lord, Spirit (God)
Sunday, kyriakeø Chuaån aán, cho pheùp in:
Chuùa nhaät "Haõy vui leân" (Chuùa Imprimatur
nhaät 4 Muøa Chay, Chuùa Chuaån bò cho vieäc rao giaûng
nhaät aùo hoàng): Laetare Phuùc AÂm, tieàn Phuùc AÂm
Sunday hoùa: Preevangelization
Chuùa nhaät "Haõy vui leân" (thöù 3 Chuaån giaùo phaän: Exarcate(-ty)
Muøa Voïng): Gaudete Sunday Chuaån hoùa: Standardization
Chuùa Nhaät 4 Muøa Chay: Chuaån taéc Vincenteâ (veà coâng
Refreshment Sunday giaùo tính cuûa giaùo lyù, do th.
Chuùa nhaät 60: Sexagesima Vincent Leùrins ñeà xuaát, tk
Chuùa nhaät 70: Septuagesima 5): Vincentian canon
Chuùa nhaät Hieän xuoáng: Chuaån (möïc); tín nhieäm, tin
Whitsunday caäy: Fiducial
Chuùa nhaät leã Chuùa Ba Ngoâi Chuaån/chaáp nhaän, taùn /ñoàng
(Chuùa nhaät I sau leã Hieän thaønh: Approve
xuoáng): Trinity sunday Chuùc bình an (trong Thaùnh
Chuùa Nhaät naêm möôi: Leã): Kiss of peace
Quinquagesima Chuùc laønh/ phuùc; ban/ giaùng
phuùc: Bless(ing)

50
Chuùc laønh cuûa thaùnh Chuoäc toäi: Expiation
Phanxicoâ: Seraphic blessing Chuoãi leã caàu hoàn 30 (ngaøy
Chuùc möøng: Gratulatory lieân tieáp): Trental
Chuùc thö oâng Gioùb (nguïy Chuoãi/traøng maân coâi: Rosary
thö): Testament of Job Chuoâng: Bell
Chuïc kinh: Decade Chuoâng baøn thôø: Altar bell
Chung, coâng coäng, taäp theå: Chuoâng rung luùc truyeàn
Communal pheùp: Sacring bell
Chung, toaøn theå, toång quaùt; Chuoâng truyeàn tin: Angelus
phoå bieán/thoâng; töôùng soaùi: bell
General Chuoâng/coøi... baùo ñoäng, baùo
Chung; phoå bieán: Common nguy: Tocsin
Chung cuïc theá giôùi, taän theá: Chuyeân cheá, ch. quyeàn:
Final consummation Autocracy, despotism
Chung thaåm: General Chuyeân gia phuïng vuï, nhaø
judgment nghi leã hoïc: Liturgist
Chung thuûy vôï choàng: Chuyeân gia, chuyeân vieân:
Conjugal/marital faithfulness Expert, peritus
Chung thuûy vôï choàng: Chuyeân khaûo (coâng trình
Conjugal fidelity nghieân cöùu): Monograph
Chung toá; tình traïng hoaøn Chuyeân moân, thaønh thaïo, laõo
chænh cuûa höõu theå; nguyeân luyeän; chuyeân vieân; giaùm
lyù sieâu hình (ñöa daãn höõu ñònh vieän (ñk 1574): Expert
theå ñeán muïc ñích noäi taïi); Chuyeân taâm, chuù taâm:
hieän thöïc cuûa tieàm theå: Concentrate on
Entelechy Chuyeân taâm, mieät maøi; thu
Chuûng sinh: Seminarian(-ist) huùt chuù yù; haáp thu:
Chuûng toäc, gioáng noøi, doøng Absorption
doõi: Race Chuyeân trì giôùi luaät, coù giôùi
Chuûng vieän: Seminary haïnh toát: Well-disciplined
Chuùng sanh, con ngöôøi: Being

51
Chuyeân veà; chuyeân moân hoùa: Chuyeån hoaùn lôøi theà, lôøi khaán:
Specialization Commutation of an oath/
Chuyeân vieân giaùo luaät, nhaø vow
giaùo luaät: Canonist, Chuyeån thoâng ñaëc tính:
decretalist Interchange of predicates
Chuyeân vieân La ngöõ (ng. Chuyeån thoâng ñaëc tính:
thaønh thaïo hay nghieân cöùu Communication of
tieáng Latinh): Latinist properties, communicatio
Chuyeân vieân (veà boä) giaùo luaät idiomatum
Gratianoâ: Decretist Chuyeån tieáp, quaù ñoä:
Chuyeån bieán baûn theå, bieán Transitional
theå: Substantial conversion, Chuyeån tieáp löôïng töû:
transubstantiation Quantum transition
Chuyeån bieán phuï theå: Chuyeån uûy, taùi uûy quyeàn
Accidental conversion (ñk137): Subdelegation
Chuyeån bieán thuyeát: Theory Chuyeän kieåu Miñrash (kieåu
of conversion giaûi thích): Midrash
Chuyeån caàu: Intercession Chuyeän ngoài leâ ñoâi maùch,
Chuyeån chöõ, phieân töï: maùch leûo, nhaûm nhí: Gossip
Transliterate Chuyeàn/nhieãm ñieän; ñieän khí
Chuyeån ñoåi cöùu caùnh: hoùa; kích ñoäng, laøm giaät
Transfinalisation naûy: Electrify
Chuyeån ñoåi yù nghóa, bieán Chö Thieân: Devas
nghóa: Transignification Chöõ; thö; vaên hoïc: Letter(s)
Chuyeån ñoäng, vaän chuyeån, Chöõ ñoû: Rubrics
v.ñoäng; cöû ñoäng, hoaït ñoäng; Chöõ i; chi tieát nhoû nhaát: Iota
bieán ñoäng; xuùc ñoäng; nhaïc Chöõ thaäp ngoaëc, hình chöõ
ñoaïn; phong traøo: vaïn: Swastika
Movement Chöõ töôïng hình: Hieroglyph
Chuyeån hoùa: Transmutation Chöõ/choã vieát/ in sai; baûn ñính
chính: Erratum(-ta)

52
Chöa ai ñaët chaân ñeán: Chöùc Linh muïc cuûa Ñöùc Kitoâ:
Untrodden (a) Priesthood of Christ
Chöa phaùt huy: Undeveloped Chöùc Linh muïc cuûa tín höõu :
Chöa sinh ra, coøn trong loøng Priesthood of the faithful
meï; töông lai: Unborn Chöùc Linh muïc thöøa taùc:
Chöa xöû, chöa giaûi quyeát xong, Ministerial priesthood
coøn loøng thoøng; khoâng hoaøn Chöùc lôùn: Major order
chænh: Pendent Chöùc naêng; nhieäm vuï; buoåi leã;
Chöõa bònh baèng loøng tin: haøm soá; hoaù chöùc:
Faith healing Function(-al)
Chöõa trò baèng coâng vieäc (trao Chöùc nhoû: Minor order
vieäc cho laøm): Occupational Chöùc phoù teá: Diaconate
therapy Chöùc saéc; ng. coù quyeàn cao
Chöõa trò/laønh; phöông thöùc trò chöùc troïng: Dignitary
lieäu; hoøa giaûi, laøm dòu: Chöùc thaùnh, bí tích truyeàn
Healing chöùc (ñk 1008tt): Holy
Chöùc [thaùnh]: Order(s) Orders
Chöùc giaùo chuû, giaùm muïc: Chöùc thaùnh cuûa Anh giaùo:
Prelacy Anglican orders
Chöùc giaùo chuû; ñòa vò haøng Chöùc tö teá chung: Common
ñaàu: Primacy priesthood
Chöùc Giaùo Hoaøng; giaùo trieàu Chöùc tö teá do Pheùp Röûa
(trieàu ñaïi giaùo h.): Papacy (=chung): Baptismal
Chöùc giöõ cöûa: Ostiariate priesthood
Chöùc GM; haøng GM: Chöùc tö teá giaùo daân
Episcopate, Episcopacy (=chung): Priesthood of the
Chöùc hoaëc gheá daïy thaàn hoïc: faithful
Chair of theology Chöùc tö teá thöøa taùc:
Chöùc hoàng y: Cardinalate Ministerial priesthood
Chöùc linh muïc: Priesthood Chöùc tö teá, linh muïc:
Priesthood

53
Chöùc vò toâng ñoà; vieäc toâng ñoà: Chöùng loaïn ñoïc: Dyslexia
Apostolate Chöùng loaïn taâm thaàn:
Chöùc vuï khuyeát vò: Vacant Psychosis
office Chöùng loaïn thaàn kinh chöùc
Chöùc vuï tieân tri: Prophethood naêng; nhieãu taâm: Neurosis
Chöùc vuï/laõnh haït baûn quyeàn Chöùng maùu khoâng caàm
toøng nhaân: Ordinariate (khoâng ñoâng ñaëc):
Chöùc/haøng linh muïc, nieân Hemophilia
tröôûng: Presbyterate Chöùng maát trí nhôù, hay queân:
Chöùc/laõnh phaän thöôïng phuï: Amnesia
Patriarchate Chöùng minh thö: Testimonial
Chöùc/ng. giuùp Leã; thuû tuùc, boä letter, ID card (identification,
haï, tay chaân: Acolyte identity)
Chöùc/nhieäm kyø beà treân toång Chöùng minh, daãn chöùng:
quyeàn; cô sôû beà treân toång Substantiate
quyeàn: Generalate Chöùng moäng du:
Chöùc/nhieäm kyø Giaùo Hoaøng Noctambulism
hoaëc GM: Pontificate Chöùng moäng thöùc (thaáy aán
Chöùc/nhieäm kyø GM; haøng GM: töôïng, hình aûnh... nhö trong
Episcopacy moäng): Oneirism
Chöøng möïc, ñieàu ñoä, tieát ñoä: Chöùng nam ñoàng giôùi luyeán
Temperance, modesty aùi: Uranism
Chöùng côù, chöùng töø, baèng Chöùng nghieän röôïu:
chöùng; chöùng taù, chöùng Alcoholism
nhaân, nhaân chöùng; laøm Chöùng nhaân Jeâhoâvah (toân
chöùng: Witness phaùi): Jehovah's Witnesses
Chöùng ñaéc, nhaän thöùc: Realise Chöùng noùi tuïc: Coprolalia
Chöùng ñoäng kinh: Epilepsy Chöùng nöõ cuoàng daâm:
Chöùng laép lôøi (laëp laïi lôøi cuoái Nymphomania
cuøng cuûa ng. ñoái ñaøm):
Echolalia

54
Chöùng nöõ ñoàng giôùi luyeán aùi¸ Chöôùng ngaïi vaät; ñieàu gaây vaáp
loaïn daâm ñoàng nöõ giôùi: ngaõ, khoù khaên: Stumbling
Sapphism, lesbianism block
Chöùng phaù hoaïi vaên vaät (caùc Coù chín aâm tieát (thô):
coâng trình vaên hoùa): Enneasyllabic
Vandalism Coù chöùng lieäu, coù taøi lieäu, ñeå
Chöùng sôï: Phobia tham khaûo: Documentary
Chöùng sôï khu vöïc ñoùng kín, Coù daïng choù: Cynomorph
beá toûa haõi chöùng: Coù ñöùc haïnh: Virtuous
Claustrophobia Coù giaù trò, hieäu löïc; hôïp leä,
Chöùng sôï thaàn thaùnh hoaëc hôïp thöùc; thaønh söï: Valid
toân giaùo: Hierophobia Coù heä thoáng; nhaát loaït:
Chöùng suy nhöôïc thaàn kinh: Systematic
Neurasthenia Coù hoïc thöùc: Cultivated,
Chöùng thö: Testimonials cultured
Chöùng thö chöùc thaùnh (do Coù ích, coù lôïi: Beneficial,
GM truyeàn chöùc caáp): Letter useful
of Orders Coù lieân quan, quan heä, hoï
Chöùng thö haønh leã: Celebret haøng; töông ñoái: Relative
Chöùng thöïc, xaùc thöïc: Certify Coù lyù trí; hôïp lyù, phaûi leõ; lyù
Chöùng öa ñau: Algophilia tính, thuaàn lyù: Rational
Chöôûng aán (ñk 482): Chancellor Coù nhieàu hoa traùi, sai quaû; coù
Chöôûng lyù (ñk 1430): keát quaû, thaønh coâng, höõu
Promoter of Justice hieäu: Fruitful
Chöôûng tín: Promoter of the Coù oùc quan saùt, tinh yù; tuaân
Faith thuû; nghieâm thuû: Observant
Chöôùng ngaïi: Obstacle, Coù taâm hoàn ngheøo khoù (Mt 5,
Impediment, obstruction, 3): Poor in spirit
barrier Coù thaùi ñoä cöông quyeát, döùt
khoaùt, roõ raøng; cöôøng ñieäu:
Emphatic

55
Coù thaåm quyeàn, coù uy tín: Coù theå thaùo gôõ, giaûi theå ñöôïc;
Authoritative khaû giaûi taùn/theå tính:
Coù thaät, thöïc söï: Actual Dissolubility
Coù theå; khaû höõu: Possible Coù theå thaáy roõ, höõu hình:
Coù theå aán haønh: Nihil obstat Visibility
Coù theå bò caùch chöùc, chuyeån Coù theå thoâng ñaït; coù theå lan
dôøi, thaùo rôøi, taùch rôøi: laây, truyeàn nhieãm:
Removable Communicable
Coù theå bò dieät vong: Coù theå tin ñöôïc: Credibility
Perishabhe (a) Coù tính caùch bieåu quyeát:
Coù theå chòu ñöïng ñöôïc; laâu Deliberative
daøi: Endurable Coù tính caùch cöùu roãi: Salvific
Coù theå di chuyeån/thuyeân Coù tính caùch suy dieãn:
chuyeån/ dôøi ñi: Amovability Deductive
Coù theå ñöôïc choïn, c.t.ñ.baàu; Coù tính caùch tham vaán:
ñuû tö caùch: Eligible Consultative
Coù theå hö thoái, h.naùt; coù theå Coù toäi; ñaùng toäi; toäi traïng:
huû hoùa, deã bò mua chuoäc: Culpable(-bility)
Corruptible Coù trí thöùc, taøi trí: Intellectual
Coù theå in ñöôïc: Imprimi Coù tuoåi, cao nieân, veà giaø, tuoåi
potest giaø, laõo thôøi : Full of years,
Coù theå phaïm toäi: Peccability ageing
Coù theå quy traùch, quy toäi: Coù yù boâi nhoï, vu khoáng:
Imputability Defamatory
Coù theå sai laàm, khaû ngoä: Coù yù thöùc giai caáp: Class
Fallibillity conscious
Coù theå soáng ñöôïc (vg. thai Coi thöôøng, khinh reû; khinh
nhi), thöïc hieän, ñöùng vöõng, bæ: Contempt
thaønh töïu ñöôïc: Viable Coõi aâm, aâm ty; ñòa nguïc, coõi
thoáng khoå: Hell, sheol,
woeful state, limbo

56
Con boà noâng (töôïng tröng Con ngoaïi hoân phaïm thaùnh:
ÑK): Pelican Spurius
Con chaùu, mieâu dueä, haäu theá: Con ngöôi (= naâng niu quyù
Posterity chuoäng Ñnl 32.10): Appel of
Con chaùu/doøng doõi Abraham: the eye
Seed of Abraham Con ngöôøi: Anthropos
Con chieân gheû, phaàn töû hö Con Ngöôøi: Son of man
ñoán: Black sheep Con ngöôøi taàm thöôøng, phaøm
Con chieân, cöøu non: Lamb nhaân: Earthling
Con cuûa baùc, chuù, caäu, coâ, dì, Con ngöôøi, nhaân; choàng; ñaøn
chò, em...: Firstborn-cousin oâng, nam giôùi: Man
Con daâu: Daughter-in-law Con noái doõi toâng ñöôøng, thöøa
Con ñaàu loøng: Firstborn töï: Offspring
Con ñôõ ñaàu: Godchild Con rieâng: Step-child
Con ñöôøng hoaøn thieän: Way Con soá 666 (Kh 13.18):
of perfection Apocalyptic number
Con ñöôøng; caùch kieåu, caùch Con taøu vuõ truï: Space-craft/-
thöùc, phöông phaùp: Way, via ship
Con gaùi, nöõ töû: Daughter Con TC: Son of God
Con gaùi/ nöõ töû Si-on Con trai Do thaùi tuoåi 13; leã
(Gieârusalem; Ñöùc Maria): möøng leân 13: Barmitzvah
Daughter of Sion Con trai; doøng doõi: Son
Con Gioan (teân hoï cuûa thaùnh Con vaät coù lyù tính/trí (con
Pheâroâ): Bar-Jonah ngöôøi): Rational animal
Con hoang (ngoaïi hoân): Coøn laø vaán ñeà, coøn caàn tìm
Illegitimate child, natural hieåu, chöa roõ; khoâng chaéc,
child, whoreson mô hoà: Problematic(-al)
Con Moät TC: Only Begotten Coïng rôm; oáng huùt: Straw
Con ng. noäi taâm (Rm 7, 22): Constantinoâ († 337):
Inner man Constantine

57
Constantinoáp: Constantinople Coá vaán thaàn hoïc cuûa Giaùo
Coâ daâu, taân nöông: Bride Hoaøng: Papal theologian
Coâ ñoäc, coâ ñôn, coâ quaïnh, coâ Coá vaán thaàn hoïc giaùo trieàu:
tòch, tónh mòch: Solitary (a), Magister sacri palatii
Solitude (n) Coá vaán toái cao (trong moät vaøi
Coâ laäp, chia taùch, taùch bieät: doøng tu): Definitors
Segregate, separate, isolate, Coá vaán, tö vaán, tham vaán:
divide Consultant
Coå ñieån (chuû höôùng), kyø cöïu; Coá yù, coá tình: Intentional,
coù haïng/giaù; kinh ñieån, ñieån voluntary, deliberate
hình: Classic(-ism) Coâ-loâ-xeâ, Cl: Colossians
Coå ñoäng/vuõ vieân: Promoter Coâng baùo Toâng toøa: Acta
Coå sinh vaät hoïc: Paleontology Apostolicae Sedis (1908-),
Coå töï hoïc: Paleography Acta Sanctae Sedis (1865-
Coá chaáp, heïp hoøi, beø phaùi; 1908) (AAS)
cuoàng/muoäi tín: Bigot(-ed,- Coâng baèng, voâ tö, chính tröïc;
ry) luaät coâng lyù; (equities) coå
Coá gaéng, noã löïc, ra söùc: phaàn thò giaù chöùng khoaùn
Endeavour (khoâng coù laõi coá ñònh):
Coá keát, dính chaët, ñöùng vöõng; Equity
maïch laïc, chaët cheõ: Coâng baèng giao hoaùn:
Cohere(-nce) Commutative justice
Coá thöû/thöïc hieän; toan tính, Coâng baèng phaân phoái:
möu toan; möu ñoà: Distributive justice
Tentative Coâng baèng xaõ hoäi: Social
Coá vaán phaùp luaät, luaät sö; ng. justice
quaûng caùo löu ñoäng (vaøo Coâng bình, voâ tö: Fair minded
töøng nhaø): Solicitor Coâng bình; coâng lyù; coâng
Coá vaán thaåm phaùn, hoäi thaåm: chính; tö phaùp: Justice
Assessor Coâng bình xaõ hoäi: Social
justice

58
Coâng boá aùn töø: Publication of Coâng coäng, coâng khai; coâng
the acts chuùng, daân chuùng: Public
Coâng boá boå nhieäm (GM), Coâng ñoàng; hoäi ñoàng, hoäi
nhieäm meänh: Preconization nghò: Council
Coâng boá, ban haønh; truyeàn baù, Coâng ñoàng Basilea (n. 1431-
phoå bieán: Promulgate(-ion) 1449): Council of Basel
Coâng boá, loan truyeàn, tuyeân Coâng ñoàng baát hôïp luaät
ngoân: Proclamation EÂpheâso (cñ «cöôùp ñoaït» n.
Coâng chính hoùa; bieän hoä; bieän 449): Robber council of
minh, baøo chöõa; chöùng/xaùc Ephesus, Latrocinium
minh; chænh haøng (chöõ): Coâng ñoàng Caùcthagoâ (tk 3-5):
Justify(-ication) Carthage council
Coâng chính nguyeân khôûi/thuûy Coâng ñoàng chung, cñ hoaøn vuõ
(tröôùc nguyeân toäi): Original (ñk 749 §2): Oecumenical
justice/righteousness council
Coâng chính phaùp lyù: Legal Coâng ñoàng chung, coâng ñoàng
justice hoaøn vuõ (ñk 337): General
Coâng chính quy thuoäc (cuûa council, ecumenical council
ÑK cho con ngöôøi): Imputed Coâng ñoàng Constance (n.
justice 1414-1417): Constance
Coâng chính töï löïc; töï cho laø council
ñuùng: Self -righteousness Coâng ñoàng Constantinople (n.
Coâng chính, chính tröïc, ngay 318; 553; 680): Council of
thaúng; chính ñaùng: Constantinople
Righteousness Coâng ñoàng ñòa phöông, coâng
Coâng chöùc: Civil servant ñoàng vuøng: Particular
Coâng chöùng thö: Public council
document Coâng ñoàng EÂpheâsoâ (n. 431):
Coâng chöùng vieân, luïc söï(ñk Council of Ephesus
484): Solicitor general,
notary

59
Coâng ñoàng mieàn (laõnh vöïc Coâng ñöùc, coâng quaû, coâng
cuûa moät Hoäi ñoàng GM ñk traïng: Merit
439): Plenary council Coâng giaùo: Catholic
Coâng ñoàng Orange (Phaùp, n Coâng giaùo sô khai (nhö ñoïc
441 vaø 529): Orange council thaáy trong caùc thö muïc vuï,
Coâng ñoàng thuyeát (coi coâng Giacoâbeâ hoaëc saùch Coâng vuï
ñoàng coù quyeàn treân ÑGH): Toâng ñoà): Early Catholicism
Conciliarism (conciliar Coâng giaùo tieán haønh: Catholic
theory) action
Coâng ñoàng tænh: Provincial Coâng giaùo tính thöïc chaát:
council Actual catholicity
Coâng ñoàng tính: Conciliarity Coâng giaùo tính thöïc söï:
Coâng ñoàng Trentoâ (1545- Physical catholicity
1563): Council of Trent Coâng giaùo tính tieàm taøng:
Coâng ñoàng Trulloâ ("phoøng Virtual catholicity
voøm" do hoaøng ñeá Coâng giaùo tính tinh thaàn:
Giustinianoâ II trieäu taäp n. Moral catholicity
691): Council of/in Trullo Coâng haøm voâ thöï (khoâng kyù
Coâng ñoàng Vienne (Phaùp, n. teân), giaùc thö: Verbal note
1311-1112): Council of Coâng hieäu (bieän phaùp phoøng
Vienne ngöøa, söûa phaït); coù hieäu löïc,
Coâng ñoàng (chung) Lateâranoâ giaù trò (phaùp lyù): Effectual
(n. 1123, 1139, 1179, 1215, Coâng höõu, cuûa coâng: Public
1512-17): Lateran council property
Coâng ñoàng (chung) Lyon (n. Coâng ích: Common good
1245, 1274): Councils of Coâng luaän, yù kieán chung:
Lyons Common opinion, public
Coâng ñoàng (ñòa phöông) opinion
Lateâranoâ (n. 313, 649): Coâng lyù phaân phoái:
Lateran council Distributive justice

60
Coâng lyù thuø ñaùp: Coâng thöùc giaùo lyù laâm thôøi
Remunerative justice Augsburg (n. 1548):
Coâng lyù tröøng baùo: Vindicative Augsburg interim
justice Coâng thöùc tam vò (trong Taân
Coâng lyù tröøng phaùp: Punitive Öôùc): Trinitarian formulas
justice Coâng thöùc thaàn thuï naïn («bò
Coâng nghò giaùo phaän (ñk ñoùng ñinh vì chuùng ta»):
460): Diocesan synod Theopaschite clause
Coâng nguyeân: Christian era, Coâng thöùc truyeàn pheùp:
common era (CE), Vulgar Consecration form
era, Anno Domini Coâng thöùc tuïng nieäm (laëp ñi
Coâng phong/taäp: Public laëp laïi luùc suy nieäm): Mantra
propriety Coâng thöùc tuyeân tín, kinh Tin
Coâng phu tu taäp: Asceticism kính; tín ngöôõng; tín khoaûn:
Coâng taùc töø thieän (Thöông Creed
ngöôøi coù 14 moái thöông xaùc Coâng thöùc tuyeân xöng ñöùc
7 moái, thöông linh hoàn 7 tin: Confessional formula
moái): Works of mercy Coâng thöùc (nhöõng lôøi ÑK)
Coâng thöùc caàu nguyeän: thaønh laäp Thaùnh Theå:
Deprecatory form Word(s) of Institution
Coâng thöùc chuùc phuùc; caùc moái Coâng thöùc; caùch thöùc, theå
phuùc thaät (Ñoâng phöông): thöùc: Formula
Makarism Coâng thöùc; daïng thöùc; kieåu
Coâng thöùc chuùc phuùc; (GH Hy maãu: Scheme
laïp) taùm moái phuùc thaät: Coâng/daïng thöùc khaùi nieäm:
Macarism Conceptual scheme
Coâng thöùc ñöùc tin, tín bieåu Coâng trình cöùu chuoäc khaùch
(do hoaøng ñeá Heraclitus quan (ÑK thöïc hieän):
coâng boá n. 638): Ecthesis Objective Redemption
Coâng thöùc giaûi toäi: Word(s) of Coâng trình taïo döïng môùi, taïo
Absolution vaät môùi: New creation

61
Coâng truyeàn, truyeàn baù coâng Coäng Ñoaøn Ñôøi Soáng Kitoâ
khai: Exoteric (Hieäp Hoäi Thaùnh Maãu ngaøy
Coâng vieäc ngoaïi traïch (laøm tröôùc): Christian Life
theâm, boån phaän khoâng Communities (CVX)
buoäc): Works of Coäng ñoaøn GH: Body of the
supererogation Church, Ecclesial
Coâng vieäc/taùc; coâng trình; lao community
ñoäng, nhaân coâng: Work, Coäng ñoaøn sô khai: Primitive
Opus community
Coâng vuï caùc Toâng ñoà, Cv: Coäng ñoaøn tham döï, cöû toïa:
Acts of the Apostles Community of discourse
Coâng vuï Gio-an (nguïy thö): Coäng ñoaøn (‘Giaùo hoäi’): Qahal
Acts of John Coäng ñoaøn, c. ñoàng:
Coâng xaõ chuû nghóa: Community
Communalism Coäng ñoaøn/ theá giôùi Kitoâ giaùo:
Coâng xuùc thuaàn phong myõ Christendom
tuïc, taán coâng soã saøng, baïo Coäng ñoàng aån tu (xöa): Lavra
haønh daâm ñaõng: Indecent Coäng ñoàng cöùu ñoä: Salvation
assault community
Coáng vaät, coáng leã; phaàn coáng Coäng ñoàng phuïng töï, coäng
hieán; toân kính, tuøng phuïc: ñoaøn tham döï: Synaxis
Tribute Coäng löïc, hieäp löïc, ñoàng taùc,
Coàng, caùi chieâng, chuoâng ñóa: coäng taùc; hieäp ñoàng taùc
Gong duïng: Synergy
Coäng ñoaøn: Community Coäng sinh: Symbiosis
Coäng ñoaøn caên baûn: Base Coäng/hôïp taùc: Collaboration,
(grassroots) community Cooperation
Coäng ñoaøn dò ñaïi: Diachronic Coäng taùc coá yù: Formal
community cooperation
Coäng ñoaøn ñoàng ñaïi: Coäng taùc laøm ñieàu döõ:
Synchronic community Cooperation in evil

62
Coáp, GH Coáp (Ai caäp): Copt (-ic) Cô sôû haï taàng, neàn taûng, cô
Coát tuûy quy ñieån: Canon baûn: Underlying,
within the canon infrastructure
Coát/chuû yeáu, chuû choát: Crucial Cô sôû trung öông, truï sôû
Cô baûn, chuû yeáu: Fundamental chính: Curia, headquarters
Cô baûn, chuû yeáu, chuû nghóa cô Cô theå, sinh vaät; cô quan, toå
yeáu: Fundamental (-ism) chöùc: Organism
Cô baûn; sô boä, sô caáp, sô ñaúng: Côù phaïm toäi: Scandal
Elementary Côø hieäu cuûa Constantinoâ (vôùi
Cô binh treân trôøi (Cv 7, 42): chöõ =Χ+ρ hai chöõ ñaàu
Host of heavens cuûa töø Χριστός): L abarum
Cô caáu, caáu truùc, keát caáu: Côø Toøa Thaùnh [Vaticanoâ]:
Structure Papal flag
Cô caáu luaän, thuyeát caáu truùc: Côn thònh noä cuûa TC (Rm
Structuralism 5.9): Angergry of God
Cô caáu phaåm traät cuûa GH (ñk Cuõ kyõ, loãi thôøi: Dated, out of
330tt): Hierarchical date
constitution/ structure of the Cuù phaùp, ngöõ phaùp: Syntax
Church Cuï theå: Concrete
Cô hoïc löôïng töû: Quantum Cuûa aên ñaøng (ñöa Mình Thaùnh
mechanics Chuùa cho ng. haáp hoái/gaàn
Cô hoïc thieân theå: Celestial cheát); loä phí: Viaticum
mechanics Cuûa boá thí/daâng cuùng: Alms
Cô hoäi, cô duyeân, thôøi cô, dòp Cuûa ñaàu muøa: First fruits
toát: Occasion, opportunity Cuûa leã: Host
Cô quan sinh duïc: Sexual Cuïc chì: Lead-ball
organs Cuïc tình baùo: Intelligence
Cô quan sinh saûn: Service
Reproductive organs Cung baäc, thang aâm, aâm giai;
Cô quan, boä (giaùo trieàu Roâma; toaøn boä: Gamut
x. boä): Dicastery

63
Cung caùch bieän luaän: Cuoäc ñi tuaàn traêng maät:
Argumentation Wedding-tour/-trip
Cung caùch haønh ñoäng, thaùi ñoä Cuoäc haønh höông: Pilgrimage
öùng xöû: Behaviour Cuoäc haønh trình: Journey
Cung hieán, hieán daâng, coáng Cuoäc hoïp coäng ñoaøn tu só, tu
hieán; ñeà taëng: Dedicate nghò: Conventual chapter
Cung hieán (nhaø thôø): Cuoäc hy teá ñaãm maùu: Blood
Dedication, consecration of sacrifice
a church Cuoäc ly khai do Greâgoârioâ
Cung kính caát giöõ (trong hoøm Aglipay gaây ra ôû beân Philipin
thaùnh, thaùnh ñöôøng...), baûo n. 1902: Aglipay Schism
quaûn/troïng: Enshrine Cuoäc möøng caùi toâi (chæ ích kyû
Cung thaùnh (phaàn chung lo cho söôùng thaân mình):
quanh baøn thôø): Chancel, Ego trip
sanctuary Cuoäc noùi chuyeän, c. hoäi thaûo;
Cung thaùnh; LM ñoaøn; nhaø xöù c. hoäi ñaøm; c. taâm söï:
(rectory): Presbytery Colloquy
Cuøng cöïc, khoán cuøng; baát Cuoäc röôùc kieäu, dieãu haønh:
haïnh, tai hoïa: Misery Procession
Cuøng ñoä, toät ñoä, cuøng taän; quaù Cuoäc taøn saùt Do thaùi (ôû Nga):
möùc; quaù khích, cöïc ñoan; Pogrom
cöïc ñieåm, thaùi cöïc: Extreme Cuoäc thí/thöû nghieäm:
Cuøng thôøi, cuøng tuoåi: Coeval Experiment
Cuùng oâng baø, teá toå: Sacrifice Cuoäc thöông khoù, khoå naïn:
to the ancestors Passion
Cung/ñeàn röûa toäi: Baptistery Cuoäc tónh taâm; ruùt lui; nôi aån
Cuoäc chieán ñaáu thieâng lieâng daät: Retreat
(Ep 6, 13): Spiritual combat Cuoäc tranh luaän Andreas
Cuoäc ñaáu cuûa caùc ngöôøi Osiander (n. 1550 choáng laïi
khoång loà (choáng caùc vò Luther veà söï coâng chính
thaàn): Gigantomachy hoùa): Osiandrian controversy

64
Cuoái cuøng: Last laêng nhaêng tình caûm; haïnh
Cuoái cuøng, chung cuïc; chung kieåm xaáu: Misconduct
quyeát: Final Cö xöû sai traùi, khoâng phaûi
Cuoái cuøng, döùt khoaùt, chung caùch/pheùp, thaùi ñoä khieám
quyeát: Definitive nhaõ: Misbehaviour
Cuoái cuøng; hoaøn thaønh; chung Cöû chæ chuùc bình an: Sign of
cuoäc; ngöõ vó: Ending peace
Cuoái/taän cuøng, keát Cöû chæ suoàng saõ: Intimacies
lieãu/thuùc/cuïc, chung cuïc: Cöû chæ (ra hieäu baèng ñaàu
End gaät/laéc ñaàu; vg. thuû khaúng
Cuoán Kinh Thaùnh ña ngöõ cuûa gaät ñaàu ñoàng yù), daáu chæ;
ñaïi hoïc Alcalaù: daáu toû yù, chæ thò, meänh leänh:
Complutensian Polyglot Nutus(-um)
Bible Cöû haønh leã; thi haønh chöùc vuï:
Cuoän giaáy/da; saùch cuoän: Officiate
Scroll Cöû haønh theo theå thöùc giaùo
Cuoàng tín, c.nhieät: Fanatic(- luaät: Canonical celebration
ism) Cöû haønh, ban (phaùt caùc) bí
Cö nguï/soáng beân hoï vôï, thuoäc tích: Administration of
cö sôû theâ toäc (vg. theo theå sacrements
cheá maãu heä): Uxorilocal Cöû haønh/phuïng vuï Lôøi Chuùa:
Cö truù/soáng beân hoï cha, thuoäc Bible service
cö sôû phuï toäc: Patrilocal Cöû nhaân: Licentiate
Cö truù/soáng beân hoï choàng, Cöû nhaân K.Thaùnh: Sacrae
thuoäc cö sôû phu toäc: Scripturae Licentiatus, SSL
Virilocal Cöû nhaân thaàn hoïc: STL
Cö truù/soáng beân hoï meï, thuoäc Cöû nhaân vaên chöông: BA
cö sôû maãu toäc: Matrilocal (Bachelor of Arts; US=AB)
Cö xöû sai pheùp, haønh ñoäng sai Cöû nhaân vaên chöông: MA
traùi; haønh söû/ xöû lyù caåu thaû; (Master of Arts)
Cöû tri ñoaøn: Electoral college

65
Cöù luaät, theo luaät phaùp: De Cöông vò moân ñeä: Discipleship
jure Cöông/ñòa vò toâng ñoà:
Cöù thöïc, cöù söï, treân thöïc teá: Apostleship
Real, de facto, in fact Cöôøng löïc, söùc maïnh; tieàm
Cöù/döõ lieäu, döõ kieän: Data naêng; hieäu löïc, hieäu
Cöûa chính nhaø thôø: Portal nghieäm; theá löïc, quyeàn theá:
Cöûa kính maøu: Stained Potency
window Cöôõng baùch, eùp buoäc:
Cöûa soå Gie-seâ (baèng kính Compulsion, comple
gheùp maøu mieâu hoïa caây phaû Cöôõng daâm: Rape
heä cuûa ÑK): Jesse window Cöôùp boùc, cöôõng ñoaït: Rapine
Cöûa thaùnh: Holy doors Cöùt saét, caën baõ: Dross (n)
Cöïc khoaùi (nhuïc duïc): Orgasm Cöùu caùnh: Telos
Cöùng coûi, saét ñaù; ngoan coá, Cöùu caùnh luaän; cöùu caùnh tính:
chai ñaù, cöùng loøng: Teleology
Obdurate(-cy) Cöùu caùnh noäi taïi: Intrinsic
Cöông quyeát: Resolutely end
Cöông vò, thaân phaän; tình Cöùu chuoäc; chuoäc laïi: Redeem
hình, tình traïng: Status Cöùu ñoä, cöùu roãi: Salvation
Cöông vò laøm cha; quan heä Cöùu ñoä hoïc: Soteriology
cha con, phuï heä: Fatherhood Cöïu Öôùc: Old Testament
Cöông vò laõnh ñaïo (chöùc vuï,
coâng taùc, ñöôøng höôùng):
Leadership

66
D Daïng/hình thaùi; hình thöùc; theå
thöùc; coâng thöùc; moâ thöùc:
Da loät, voû loät; loát: Exuviae Form
Daõ man, taøn baïo, ñaày thuù tính: Danh caùch (hình thaùi cuûa töø
Bestial, in human laøm chuû ngöõ): Nominative
Da-ca-ri-a, Dcr :Zechariah Danh döï: Honorary
Daûi hoaøi kinh, buøa chöõ, baêng Danh döï/giaù; vinh döï; ngaøi
lôøi (hoäp oáng hoaëc baêng ñöïng (danh töôùc toân xöng
baûn ghi luaät ng. Do thaùi ñeo your/his/her h.): Hono(u)r
treân traùn vaø beân caùnh tay Danh hieäu ÑK: Christological
luùc caàu nguyeän): Phylactery title
Daûi löng (aùo leã Byzantinoâ): Danh muïc caùc Giaùo hoaøng
Zone (cuûa Libeârioâ, ghi cho ñeán
Daûi muõ (GM); ñuoâi phöôùn (côø Liberius n. 352-366):
ôû giaùo ñöôøng): Fanon Liberian catalogue
Daûi theâu vaøng (vieàn aùo leã): Danh muïc caùc meänh ñeà; baûn
Orphrey caùo traïng: Syllabus
Da-keâu: Zacchaeus Danh muïc saùch caám: Index of
Daøn gheá ca ñoaøn: Choir forbidden books
stall(s) Danh thôm ñöùc haïnh, coù
Daøn hôïp xöôùng; ñoaïn hôïp tieáng laø thaùnh thieän:
xöôùng; ñoàng thanh taùn Odo(u)r of sanctity
thaønh: Chorus Danh tieáng, danh voïng; dö
Daøn xeáp, thoûa hieäp; laøm hö, luaän: Fame
gaây haïi: Compromise Danh toå (teân cuûa ngöôøi khai
Daïng ngöôøi: Humanoid saùng ñöôïc laáy ñeå ñaët cho
Daïng thaùi ÑK: moät daân toäc, moät nôi, moät
Christomorphous thôøi ñaïi...): Eponym(-ous)
Daïng thöùc; theå thöùc; Danh töø; coù thaät, thaät söï toàn
phöông/caùch thöùc: Modality taïi; chuû/troïng yeáu:
Substantive

67
Danh töôùc cuûa Giaùo Hoaøng vaø Daãn hoaøn, daãn ñoä (trao traû toäi
caùc Thöôïng phuï: His phaïm): Extradite(-tion)
Holiness Daãn loä, muïc vuï veà coâng taùc
Danh töôùc ÑK (vg. Con ngöôøi, höôùng daãn tín höõu:
Lôøi, Ngöôøi Toâi tôù, Chieân TC, Hodegetic
Ñaáng Cöùu Theá, Ñöùc Chuùa, Daãn vaøo ñöùc tin: Preambles of
Ñaáng Chaên chieân Laønh, Con faith
TC, v.v.): Title of Christ Daán/xaû thaân: Self-dedication
Daïy giaùo lyù: Catechize Daâng hieán töï nguyeän (haønh
Daïy hoïc; lôøi daïy, giaùo huaán; ñoäng, cuûa leã...): Freewill
hoïc thuyeát: Teaching offering
Daâm duïc; gian daâm; thoâng Daâng hieán, teá leã; teá phaåm, leã
daâm: Fornication vaät: Oblation
Daâm thaàn, tình duïc; duïc löïc Daâng hieán; daønh ñeå, duøng ñeå:
(ñoái laïi vôùi thanatos huûy Devote (oneself to)
löïc): Eros Daâng hieán; daâng tieán; ban
Daân chuû: Democracy taëng: Offer
Daân chuùng, d.gian; hoï haøng, Daâng leã vaät: Oblation
gia ñình, gioøng toäc: Folk Daâng leân, noåi daäy: Uprise
Daân soá, Ds: Numbers Daâng Mình Thaùnh (leân):
Daân TC: People of God Elevation of the Host
Daân toäc; daân chuùng, nhaân Daäp taét; thuû tieâu, tieâu dieät;
daân: People thanh toaùn (nôï); huûy boû:
Daân toäc hoïc, nhaân chuûng chí: Extinguish
Ethnography Daàu: Oil
Daân toäc hoïc, nhaân chuûng Daàu beänh nhaân: Oil of the sick
luaän: Ethnology (O.I.: Oleum Infirmorum)
Daân truyeän: Folk tales Daàu döï toøng: Oil of
Daãn daét, ñieàu khieån, chæ ñaïo, catechumens (O.C.: Oleum
quaûn lyù; tö caùch, taùc phong, Catechumenorum)
haïnh kieåm: Conduct Daàu thaùnh: Holy oils, myron

68
Daàu (hieán) thaùnh: The Daáu raâu: Bearded
(Sacred) Chrism (S.C.: Daáu saéc: Apostrophe
Sacrum Chrisma) Daáu kieåm xaùc (vaøng baïc); neùt
Daáu baát hoøa: Note of discord ñaëc tröng: Hallmark
Daáu chaám: Point Daáu laï ngoân söù Gioâna (Mt 12,
Daáu chaám phaûy: Semi-colon 39): Sign of Jonah
Daáu chaám than: Exclamation Daáu nieâm, con daáu/trieän, aán
mark (point) tín: Seal
Daáu chæ: Sign Daáu phuï; ñeå phaân bieät, ñeå
Daáu chæ bí tích (nghi thöùc beà ñaùnh daáu: Diacritic(-al)
ngoaøi): Sacremental sign Daáu taùch aâm, daáu phaân ñoâi:
Daáu chæ bò choáng baùng (Lc 2, Diaeresis, dieresis
34): Sign of contradiction Daáu teân, aån danh, bí maät:
Daáu chæ ñôn thuaàn: Incognito
Sacramentum tantum Daáu thaùnh giaù: The Sign of
Daáu chæ thôøi ñaïi: Sign of the the Cross
times Daáu veát, veát tích; di tích; taøn
Daáu chæ, daáu hieäu: Sign, tích: Vestige
Signum Daáu veát cuûa TC: Vestige of
Daáu chæ; Bí tích (ñk 840tt): God
Sacrament Daáu veát cuûa TC Ba Ngoâi:
Daáu coäng: Plus Vestige of the Trinity
Daáu gaïch ngang: Hyphen Daây buoäc; lieân heä: Vinculum
Daáu hoa thò: Asterisk Daây caùc pheùp, bí tích: Stole
Daáu hoûi: Interrogation mark Daây caùc pheùp lôùn (cuûa phoù
Daáu huyeàn; gioïng traàm: Grave teá): Broadstole
accent Daây cöông: Thong
Daáu muõ: Circumflex (accent) Daây ñai muõ GM: Lappets
Daáu nhaán: Stress mark Daây ñeo aûnh: Scapular
Daáu phaûy: Comma

69
Daây hoân phoái, hoân heä: Di ngoân (lôøi cuûa Ñöùc Gieâsu
Marriage bond, Ligamen ñöôïc truyeàn löu, nhöng
Daây pallium (phuø hieäu baèng «khoâng ñöôïc ghi» laïi trong
daây len cuûa chöùc Toång GM, caùc Phuùc AÂm): Agrapha
ñk 437): Pallium Di saûn ñaïo ñöùc (ñk 1299tt):
Daây thaét löng (leã phuïc): Pious legacy
Cinture, Girdle Di truù; ñoåi choã cö truù:
Deø seûn, tieát kieäm; thanh ñaïm, Emigrate
ñaïm baïc, giaûn dò: Frugality Di truyeàn: Heredity
Deã daõi, khoan dung; buoâng Di truyeàn hoïc: Genetics
thaû, thaû loûng, dung tuùng: Di vaät taï ôn: Votive object
Permissive(-ness) Dó haäu: Per posterius
Deã hö thoái (do taùc nhaân sinh Dó tieàn: Per prius
hoïc, vi khuaån): Dò baûn, baûn cheùp khoâng gioáng;
Biodegradable dò ñieåm: Variant
Deã tin, nheï daï: Credulous Dò giaùo, dò thuyeát, khoâng
Deã vôõ, moûng manh: Fragile chính thoáng, taø kieán:
Di chieáu cuûa Constantinoâ Heterodox(-y), heresy
(vaên kieän nguïy [tk 8-9] ghi Dò nghóa, nöôùc ñoâi:
veà nhöõng phaåm vaät vaø ñaëc Equivocation(-city)
quyeàn maø hoaøng ñeá taëng Dò phaùt sinh; thuyeát dò chuûng:
nhöôïng cho GM Roâma): Heterogenesis
Donation of Constantine Dò taät, dò thöôøng: Abnormality
Di chuùc: (Last) will Dò thöôøng, quaùi traïng:
Di chuyeån, chuyeån dôøi, Anomaly(-lous)
chuyeån di; chuyeån nhöôïng; Dò tính luyeán aùi, luyeán aùi khaùc
thuyeân chuyeån: Transfer(- giôùi: Heterosexuality
ence) Dò/khaùc thöôøng, laäp dò; ngoaïi
Di cö; di truù: Migration luaät; bieán caùch; ngoaïi
Di hoàn thuyeát: Generationism thöôøng: Heteroclite
Di laïc: Maitreya Dòch, beänh dòch: Epidemic

70
Dòch haïch (tk 14): Black death Dieäu kieán, phuùc kieán: Beatific
Dòch thoaùt yù, phoûng dòch: Free vision
translation Dieäu phaùp: Sudharma
Dòch töøng chöõ moät, saùt töøng Dìm ngaäp (caùch röûa toäi baèng
chöõ: Literal translation, dìm xuoáng nöôùc):
Verbal translation Submersion
Dòch vuï kinh doanh ñaát nhaø: Dìm, nhuùng, nhaän chìm
Real estate (trong nöôùc): Immerse(-ion)
Dieâm sinh (Kh 9.17,18): Dòp, cô hoäi: Occasion
Brimstone Dòp kyû nieäm (haøng naêm):
Dieãm ca, Dc : Canticle of Anniversary
Canticles, Song of Songs Dòp toäi: Occasion of sin
Dieàm, tua vieàn; ven, meùp, leà: Dòp toäi gaàn: Proximate
Fringes occasion
Dìm xuoáng nöôùc: Immersion Dòp toäi xa: Remote occasion
Dieãn dòch, suy dieãn; khaáu tröø: Do bôûi loøng trung kieân: Moral
Deduction impeccability
Dieãn ngöõ; thaønh ngöõ, bieåu Do choïn loïc, thuoäc baàu cöû; coù
thöùc; phaùt bieåu, bieåu ñaït; quyeàn baàu; tuøy yù, nhaäm yù,
dieãn xuaát; veû maët, saéc maët: nhieäm yù: Elective
Expression Do chöùc/nhieäm vuï; töï sôû
Dieãn tieán, quaù trình; quy quyeàn; ñöông nhieân: Ex
trình, caùch thöùc: Process officio
Dieän ñoái dieän, taän maët: Face Do luaät: A jure
to face, Facie ad faciem Do nghe noùi: Ex auditu
Dieän kieán TC: Vision of God Do ngöôøi, höôùng nhaân:
Dieãn/thuyeát vaên; ñieáu vaên; lôøi Anthropic
daãn: Oration Do nhaân, do vieäc cuûa ng. laøm:
Dieät chuûng: Genocide, Ex opere operantis
exterminate, massacre, Do söï, do chính vieäc ñaõ laøm:
slaughter Ex opere operato

71
Do söï vieäc ñi keøm, ñoàng phaùt: Doøng chieán só: Military orders
Per concomitantiam Doøng doõi Abraham: Race of
Do thaùi: Israelite, Jewish Abraham
Do thaùi giaùo: Judaism Doøng doõi Aharon: Aaronite
Do thaàn luaät: Iure divino Doøng Ña-minh: Order of
Do/töï baûn chaát, yeáu tính: Per Preachers
essentiam Doøng ÑM ñi vieáng (VHM, do
Doøng ba (vg. Caùt Minh, Ña thaùnh Phanxicoâ Saleâsioâ saùng
Minh, Phanxicoâ): Tertiaries, laäp, n. 1610): Visitandines
Third Order Doøng Ñöùc Trinh Nöõ Maria
Doøng Basilioâ: Basilians (Institute of the Blessed
Doøng Bieån Ñöùc: Benedictines Virgin Mary do M. Ward
Doøng Bosco (Sa-leâ-dieâng): saùng laäp n. 1609.): English
Salesians Ladies
Doøng Brunoâ: Carthusians Doøng hieäp só Ñöùc (saùng laäp n.
Doøng Camiloâ (lo cho beänh 1190): Teutonic Order
nhaân vaø nhöõng ngöôøi haáp Doøng khaát thöïc: Mendicant
hoái): Agonizants Order
Doøng Capucinoâ: Capucins Doøng Moâng trieäu:
Doøng Caùt minh: Carmelite Assumptionists
order Doøng Phanxicoâ: Seraphic
Doøng Chuùa Cöùu Theá: order
Redemptorists Doøng Teân (SJ): Society of
Doøng Chuùa Khoå naïn: Jesus
Passionists Doøng thaùnh AÂugutinoâ:
Doøng Clara: Poor Clares Augustinians
Doøng cha, phuï heä (doøng meï, Doøng thaùnh Vinh sôn: Society
maãu heä): Patrilineal of St. Vincent de Paul
Doøng chieâm nieäm: Doøng tu, hoäi doøng: (Religious)
Contemplative Institute order (institute)

72
Doøng tu nhaët pheùp: Strict Dung nhaãn veà maët giaùo lyù:
observance Dogmatic tolerance
Doøng vaên hoaëc truyeàn thoáng Duøng ñeå thanh taåy; töøng 5
Yavít (Jahvist): J naêm: Lustral
Doøng vaên truyeàn thoáng tö teá Duøng töø dö thöøa, duøng töø dö
(Priester): P nghóa: Pleonasm
Doøng/hoï meï, maãu heä: Duõng caûm; duõng khí, nghò löïc;
Matrilineal cöông nghò: Fortitude
Doài daøo, quaûng ñaïi: Duõng thaàn (phaåm thieân thaàn):
Bounteous(-tiful) Virtues
Doái traù, löøa ñaûo: Deceitful Duïng cuï; khí cuï, coâng cuïï:
Doát naùt, laïc haäu: Benighted Instrument
Dô baån; oâ ueá (theo Luaät Moâseâ): Duïng ñích phoå quaùt cuûa taøi
Uncleanness saûn: Universal destination of
Dô daáy, baån thæu, oâ ueá; daâm oâ: goods
Impurity, stain, filth Duïng lieäu kim khí; vuõ khí
Du muïc, du cö: Nomad haïng naëng; phaàn cöùng (maùy
Duû loøng, ñoaùi nhìn, chieáu coá: vi tính): Hardware
Deign, vouchsafe Duïng nguyeân: Principium quo
Duï/nguï ngoân: Parable Duoãi roäng; keùo daøi, gia haïn;
Duïc, tham, tham duïc: Kaâma tröông ñoä; quaûng tröông,
Duïc tính; duïc löïc, duïc naêng: ngoaïi dieân: Extension
Libido Duy ñoäc/nhaát tính, ñoäc nhaát:
Duïc voïng: Lust, sensual Oneness, sole, unique
passions, concupiscence Duy ngaõ luaän/thuyeát:
Duøi cui: Cudgel Solipsism
Dung maïo (gioáng nhö) ÑK: Duy nhaát tính, ñoäc duy tính:
Christ-figure Unicity
Dung nhaãn toân giaùo: Religious Duy nhaát, ñoäc nhaát, duy ñoäc
tolerance (...tính): Unique(-ness)
Duy sinh luaän: Biologism

73
Duy tín thuyeát: Fideism Döùt boû, cai chöøa, loaïi tröø:
Duy vaät bieän chöùng: Wean, discard, renounce
Dialectic(-al) materialism Döôïc hình: Poena medicinalis
Duy vaät lòch söû, duy vaät söû Döôïc hình, hình phaït ñieàu trò
quan: Historical materialism (ñk 1331tt): Medicinal
Duy vaät thöïc tieãn: Practical penalty
materialism Döôïc phaåm, thuoác men; ma
Duy vaät voâ thaàn: Materialistic tuùy: Drug
atheism Döôùi hai hình (röôùc leã): Sub
Duy/hieäp nhaát tính cuûa GH: utraque
Unity of the Church Döôùi ngöôõng [yù thöùc], tieàm
Duyeät laïi, hieäu duyeät; tu thöùc: Subliminal
chính; oân thi; taùi thaåm; baûn Döôùi, thaáp/nhoû hôn; thaáp keùm;
in thöû: Revise ngöôøi beà/caáp döôùi: Inferior
Dö thöøa, khoâng caàn thieát: Döông vaät; töôïng döông vaät
Superfluity(-uous) (töôïng tröng söùc naêng sinh
Döï baùc phaùp, döï bieän phaùp, loái saûn): Phallus
noùi ñoùn tröôùc: Prolepsis (- Döùt khoaùt, nhaát quyeát; thuoäc
lectic) phaïm truø: Categorical
Döï caùo, thuù toäi coâng khai:
Exomologesis
Döøng chaân: Halt

74
Ñ Ñaïi bieåu/ dieän; tieâu bieåu, ñieån
hình: Representative,
Ña aâm, phöùc ñieäu: Polyphony delegate
Ña daïng thaùi thaàn hoïc: Ñaïi chuûng vieän: Major
Theological pluralism seminary
Ña hình thaùi: Polymorphism Ñaïi dieän, thay maët; töôïng
Ña minh: Dominic tröng, tieâu bieåu; mieâu taû,
Ña nguyeân tính/ thuyeát: trình taû; hieän taïi hoùa:
Pluralism Represent(-ation)
Ña nguyeân thaàn hoïc: Ñaïi dieän Ñöùc Kitoâ (Ñöùc Giaùo
Theological pluralism Hoaøng): Vicar of Christ
Ña thaàn giaùo: Polytheism Ñaïi dieän giaùm muïc: Episcopal
Ña theâ/ Ña phu: Polygamy vicar, episcopal delegate
Ña toå thuyeát: Polygenism Ñaïi dieän GM (taïi moät laõnh ñòa
Ñaõ chòu chöùc thaùnh: In sacris ñk 476): Episcopal vicar
Ñaù baøn thôø, ñaù thaùnh: Altar Ñaïi dieän toâng toøa (ñk 371):
stone Vicar apostolic
Ñaù, soûi, thaïch; neùm ñaù: Stone Ñaïi dieän tö phaùp (ñk 1420):
Judicial vicar
Ñai eâphoát (baêng cheùo, ñai
quaøng trong leã phuïc caùc tö Ñaïi dieän; uûy thaùc, uûy nhieäm;
teá Do thaùi): Ephod giaáy uûy nhieäm: Proxy
Ñaøi baøn thôø, ñeá tranh töôïng: Ñaïi ñieàn trang, vuøng tö thoå
Predella roäng lôùn: Latifundium(-ia)
Ñaøi giaûng kinh: Ambo Ñaïi ñöùc: Bhandanta
Ñaøi thoï, taøi trôï; phuù baåm; quyõ Ñaïi giaùc ngoä (phong traøo phuïc
taøi trôï, cuûa cuùng taëng laøm höng Tin laønh Myõ, n 1740):
voán; taøi naêng thieân phuù: Great Awekening
Endow(-ment) Ñaïi hoïc giaùo hoaøng: Pontifical
university
Ñaïi hoïc; toaøn theå: University
Ñaïi hoäi, hoäi nghò: Congress

75
Ñaïi hoäi ñoàng: General Ñaïi töø chæ ngoâi: Personal
assembly pronoun
Ñaïi Hoäi Thaùnh Theå: Ñaïi töø phaân bieät: Distributive
Eucharistic congress pronoun
Ñaïi hoàng thuûy: Deluge, The Ñaïi vöông cung thaùnh ñöôøng:
Flood Basilica major
Ñaïi keát; toaøn theá giôùi, toaøn vuõ: Ñaïi xaù, aân xaù toaøn phaàn (ñk
Oecumenical 994): Plenary indulgence
Ñaïi khaùi, ñaïi ñeå, ñaïi theå: Ñaïi xaùc caùch thuyeát (chuû
Grosso modo tröông cho laø phaûi haønh
Ñaïi löôïng, haøo hieäp, khoan ñoäng theo yù kieán chaéc hôn,
nhaân, taâm huøng chí ñaïi: khi hoà nghi veà maët luaân lyù):
Magnanimity Tutiorism
Ñaïi ly khai Taây phöông Ñam meâ, say meâ; nhieät huyeát,
(1378-1417): Great Western soâi ñoäng; duïc tình, duïc
Schism voïng: Passion
Ñaïi ly khai (hai yù nghóa 1. ly Ñaûm nhaän; thöøa nhaän:
khai Ñoâng-Taây n. 1054; 2. Assume
chia reõ trong GH Taây Ñaùm ñoâng; ñaïo binh: Host
phöông n. 1378-1417): Ñaùm maây nhaân chöùng (Dt 12,
Great Schism 1): Cloud of witnesses
Ñaïi söù quaùn; söù vuï; phaùi boä, Ñaùm tang, tang leã; u saàu, buoàn
phaùi ñoaøn: Embassy thaûm: Funeral
Ñaïi söù; phaùi vieân (ñk 362tt): Ñaùm tang, vieäc toáng taùng:
Legate Burial
Ñaïi thöøa: Mahayana Ñan só, tu só doøng chieâm
Ñaïi tö teá (huyeàn bí giaùo coå Hy nieäm, taêng löõ: Monk
laïp); ngöôøi giaûi thích nhöõng Ñan só linh muïc: Hieromonk
ñieàu huyeàn bí: Hierophant Ñan só löông ñaøi (lo veà löông
Ñaïi töø chæ ñònh: thöïc): Cellarer
Demonstrative pronoun

76
Ñan só phoù teá (Bizantinoâ): Ñaøn xante (nhaïc cuï thôøi coå):
Hierodeacon Psaltery
Ñan só; coäng ñoaøn aån tu: Ñan/tu vieän: Monastery
Conobite Ñang hình thaønh: In fieri
Ñan trôï só: Conversi Ñaøng ñieám, thuoäc gaùi ñieám;
Ñan tu: Monasticism ñeïp giaû taïo: Meretricious,
Ñan vieän, tu vieän: Priory, prostitute
monsatery Ñaøng thaùnh giaù; 14 aûnh töôïng
Ñan vieän: Abbacy, Abbey duøng ñeå ngaém ñaøng thaùnh
Ñan vieän bieät haït, ñoäc laäp (ñoái giaù: Stations of the cross
vôùi ñòa phaän): Abbacy Ñaõng trí, xao laõng; giaùn ñoaïn;
nullius giaûi trí, tieâu khieån; roái trí,
Ñan vieän Cluny (Doøng Bieån loaïn trí, ñieân cuoàng:
Ñöùc, n. 909): Cluny Distraction
Ñan vieän nhoû: Skete Ñaùng keå, quan troïng, chuû yeáu,
Ñan vieän thaùnh Brunoâ (saùng coù thöïc chaát, maïnh meõ,
laäp taïi Grande-Chartreuse giaøu coù: Substantial
gaàn Grenoble, Phaùp): The Ñaùng kính, ñaùng troïng:
Great Chartreuse Respectability
Ñan vieän toøng thoå (ñk 370): Ñaùng kính, khaû kính; ñaïi ñöùc:
Abbacy territorial Venerable
Ñan vieän tröôûng (beân Ñoâng Ñaùng kính/ troïng; veû vang;
phöông): Archimandrite ngaøi (danh töôùc toân xöng):
Ñaøn anh/chò; kyø muïc; tröôûng Hono(u)rable
laõo (giôùi chöùc GH Tröôûng Ñaùng thöôûng; coù coâng:
laõo): Elder Meritorious
Ñaøn chieân: Flock Ñaùnh baèng roi, ñaùnh ñoøn:
Ñaøn ñaïp hôi, ñaøn acmoânium: Flagellation
Harmonium Ñaùnh caù, ñaùnh cuoäc: Wagers
Ñaøn haïc: Harp Ñaùnh chuoâng baùo töû; ñieàm
caùo chung: Knell

77
Ñaùnh daäp oáng chaân: Ñaïo ñöùc giaû, caû theïn, ngöôïng
Crucifragium ngòu quaù möùc: Prudery(-
Ñaùnh giaù: Value judgment ishness)
Ñaùnh giaù cao, thaåm löôïng; Ñaïo ñöùc giaû, thaùi ñoä giaû hình:
caûm phuïc, taùn thöôûng; Hypocrisy
thöôûng thöùc; bieát ôn; taêng Ñaïo ñöùc hoïc, luaân lyù ñaïo ñöùc:
giaù trò: Appreciate(-ion) Ethics
Ñaùnh nhòp: To beat time Ñaïo ñöùc hoïc: Moral philosophy
Ñaùnh/ñònh giaù, thaåm ñònh; öôùc Ñaïo ñöùc thöïc chöùng chuû
löôïng: Estimate thuyeát: Moral positivism
Ñaùnh/gaøi baãy; quyeán ruõ: Ñaïo Giaina (AÁn ñoä, nhò
Ensnare nguyeân): Jainism
Ña-ni-en, Ñn: Daniel Ñaïo Gia-veâ: Yahwism
Ñaøo leân, khai quaät; caûi taùng: Ñaïo hieáu, hieáu thaûo: Filial
Exhumation piety
Ñaøo nguõ; boû doøng; boû ñaïo, boäi Ñaïo Laõo, Laõo giaùo: Taoism
giaùo: Defection Ñaïo luaät; quy cheá (ñk 94):
Ñaûo ngöôïc, nghòch ñaûo, Statute
chuyeån ñaûo: Inversion Ñaïo luaät: Act of parliament
Ñaùo haïn, ñieåm ñeán, tieâu ñích: Ñaïo luaät caám hoäi hoïp toân
Ad quem giaùo: Conventicle Act (Anh
Ñaïo Bahai: Bahaism Quoác, n. 1664)
Ñaïo binh xanh (hieäp hoäi saùng Ñaïo luaät chuû quyeàn (cuûa
laäp naêm 1946): Blue Army Henry VIII töï ñaët mình laøm
Ñaïo ñöùc, luaân thöôøng ñaïo lyù; ñaàu GH Anh, n. 1534):
nguyeân taéc xöû theá: Ethic(-al) Supremacy Act
Ñaïo ñöùc, phaåm haïnh: Morals Ñaïo luaät Ñoàng nhaát hoùa (Anh
Ñaïo ñöùc, soát saéng, moä ñaïo; giaùo hoùa, caám cheá Coâng
thaønh kính; hieáu thaûo: Pious giaùo taïi Anh, tk 16):
Uniform Acts

78
Ñaïo luaät giaûi phoùng (traû cho Ñaùp ca: Responsorial psalm
ng. daân caùc quyeàn coâng daân Ñaït ñeán, chöùng ñaït, lieãu ngoä:
maø tröôùc ñoù Anh quoác ñaõ Attain, resort to, get, obtain,
töôùc maát): Catholic Relief achieve, realise
[Emancipation] Acts Ñaït ñeán toät ñænh: Culminate
Ñaïo Mithra: Mithraism Ñaït lai Laït ma (Thöôïng Sö):
Ñaïo quaân Thaùnh Giaù, nghóa Dalai/ Grand Lama
binh: Crusaders Ñau buoàn/thöông: Dolo(u)r
Ñaïo saùch thaùnh: Religion of Ñau ñôùn/khoå; chòu ñöïng, cam
the book chòu; chòu thieät/toån haïi:
Ñaïo só: Magi Suffer
Ñaïo só Celta: Druid Ñau khoå caûm quan: Pain of
Ñaïo Siva: Sivaism the senses
Ñaïo taâm, Boà ñeà taâm: Ñau khoå; ñau ñôùn, buoàn phieàn,
Bodhihrdaya saàu naõo; khoán quaån; nguy
Ñaïo thôø ñoà vaät (phong traøo khoán, nguy caáp; kieät söùc:
toân giaùo Meâlaneâdi gioáng nhö Distress, misery, grief,
Thieân sai thuyeát): Cargo cult sorrow, agony
Ñaïo thôø vaät linh, vaät hoàn giaùo; Ñau khoå; hình phaït: Pain
thuyeát vaïn vaät coù hoàn, Ñavít: David, The Psalmist,
phieám hoàn luaän: Animism Prophet-king
Ñaïo Tin laønh: Protestantism Ñaøy aûi, löu ñaøy: Exile
Ñaïo töï nhieân: Natural religion Ñaøy bieät xöù; boû queâ höông, boû
Ñaïo Umbanña (moät thöù hoãn quoác tòch: Expatriate
hôïp giaùo xuaát hieän taïi Ba Ñaøy ñoaï vónh vieãn:
Taây trong thaäp kyû 1920): Damnation
Umbanda Ñaéc thuû, sôû ñaéc: Acquire
Ñaïo Zoâroâastroâ (tk 7-6 tröôùc Ñaëc aân, ñaëc quyeàn; öu ñaõi:
coâng nguyeân); baùi hoûa giaùo Privilege, favor
(löûa töôïng tröng cho TC):
Zoroastrianism

79
Ñaëc aân boä aùo Ñöùc Baø Caùt Ñaëc quyeàn giaùo só (khoûi chòu
Minh (Cameâloâ/Caùcmen): quyeàn toøa ñôøi): Benefit of
Sabbatine privilege clergy
Ñaëc aân ñoái vaät (ñk 78 §3): Ñaëc söù toái caän, "a latere" (ñk
Real privilege 358): Legate a latere
Ñaëc aân ñöùc tin (ñk 1150): Ñaëc söù, coâng söù Toøa thaùnh:
Privilege of faith Internuncio
Ñaëc aân Pheâroâ ("ñaëêc aân ñöùc Ñaëc thuø, bieät loaïi, ñoäc nhaát:
tin" veà hoân phoái, ñk 1150): Sui generis
p. privilege Ñaëc thuø, ñ. tröng: Distintive
Ñaëc aân Thaùnh Phao-loâ (hoân Ñaëc tính: Property, proprietas,
phoái ñk 1143 tt): Petrine particularity
privilege Ñaëc tính caù vò (cuûa moãi Ngoâi
Ñaëc bieät, phi thöôøng; kyø quaëc, trong Tam Vò): Trinitarian
laäp dò: Singularity properties
Ñaëc cöû, thích öùng/ ñaùng, Ñaëc tính (höõu hình) cuûa GH:
nhaèm muïc ñích ñoù: Ad hoc Notes of the Church, Marks
Ñaëc ñieåm GH (duy nhaát, of the Church
thaùnh thieän, coâng giaùo vaø Ñaëc tính, neùt ñaëc tröng (cuûa
toâng truyeàn): Marks of the moät taäp theå): Ethos
Church Ñaëc tính, tö chaát; ñaëc öùng:
Ñaëc ngöõ Hipri; ñaëc tính/neùt Idiosyncrasy
Do thaùi: Hebraism Ñaúng caáp, taàng lôùp xaõ hoäi:
Ñaëc ngöõ Seâmita: Semitism Caste
Ñaëc phaùp; ñaëc quyeàn; ñaëc Ñaët ñeå; aùp ñaët, baét phaûi chòu:
mieãn: Indult Imposition
Ñaëc quyeàn, quyeàn öu tieân; khaû Ñaët mình Thaùnh Chuùa:
naêng ñaëc bieät, öu tính: Exposition of the Blessed
Prerogative Sacrament
Ñaëc quyeàn danh döï: Ñaët tay (truyeàn chöùc): Laying
Prerogative of honor on of hands, exposition

80
Ñaët teân, ñaët ñaàu ñeà; cho ñöôïc Ñaáng Thaùnh cuûa TC (Mc 1,
quyeàn: Entitle 24): The Holy One of God
Ñaâm xuyeân/thuûng (vôùi coïc Ñaáng toaøn naêng: Pantocrator,
nhoïn); xaâu vaøo thanh xieân: Almighty
Empale, impale Ñaáng Toái Cao, Thöôïng Ñeá:
Ñaáng an uûi (Chuùa Thaùnh Shaddai
Thaàn): Comforter Ñaáng trung gian; moâi giôùi:
Ñaáng baûn quyeàn sôû taïi, ñòa Mediator
phöông: Local ordinary Ñaáng Tuyeät Ñoái: The
Ñaáng baûn quyeàn (ñk 134); Absolute, The
thöôøng: Ordinary Unconditioned
Ñaáng Cao nieân (Ñn 7.9): Ñaáng Vónh Cöûu: The
Ancient of days Everlasting
Ñaáng chaên chieân laønh; Doøng Ñaáng Voâ Bieân, Thöôïng Ñeá:
Chuùa chieân laønh: Good The Infinite
shepherd Ñaäp phaù aûnh töôïng; laïc giaùo
Ñaáng chòu xöùc daàu (Meâsia, baøi tröø aûnh thaùnh:
Kitoâ): Annointed One Iconoclasm
Ñaáng Cöùu chuoäc; ng. chuoäc Ñaát, vuøng: Land
laïi, ñeàn buø: Redeemer Ñaát höùa (ñaát Canaan):
Ñaáng Cöùu theá, vò cöùu tinh: Promised Land
Savio(u)r Ñaát; traàn gian, coõi theá: Earth
Ñaáng Cöùu Tinh: Soter Ñaàu goái, quyø goái: Knee
Ñaáng Haèng Höõu: The Eternal Ñaàu haøng voâ ñieàu kieän:
Ñaáng muoân daân mong ñôïi: Unconditional surrender
Desire of all nations Ñaàu muïc toái taêm/haéc aùm,
Ñaáng phaùp nhaõn: Seeing One Satan: Prince of darkness
Ñaáng Phuø trôï, Baøo chöõa Ñaàu oùc heïp hoøi, nhoû nhen:
(Thaùnh Linh): Paraclete Narrow-minded
Ñaáng taïo hoùa: Creator Ñaàu oùc phoùng khoaùng, côûi
môû: Open-minded

81
Ñaàu oùc roãng tueách, doát naùt: Ñeà xuaát bò leân aùn:
Empty-headed Condemned proposition
Ñaàu oùc/naõo traïng ñòa phöông, Ñeà xuaát chöôùng tai nhaø ñaïo:
heïp hoøi: Parochialism Proposition offensive to
Ñaàu tieân, nguyeân thuûy; caên pious ears
baûn, chuû yeáu; sô ñaúng: Ñeà xuaát haàu nhö laïc giaùo:
Primary Proposition close to heresy
Ñaáu só: Gladiator Ñeà xuaát tai tieáng: Scandalous
Ñaáu tranh giai caáp: Class proposition
strugle Ñeà xuaát taùo baïo: Temerarious
Ñaàu; ngoïn, ñoït; trí oùc; ñaàu proposition
naõo; ngöôøi ñöùng ñaàu: Head Ñeà xuaát vuïng veà: Badly
Ñaàu; thuû lónh: Caput formulated proposition
Ñaày ñuû; coù khaû naêng: Ñeà xuaát xaûo traù: Captious
Sufficient proposition
Ñaày, ñaày ñuû, traøn treà: Full Ñeå chuoäc/ñeàn toäi: Piacular
Ñaày ôn phuùc: Full of grace Ñeå döï phoøng: Ad cautelam
Ñeøn chaàu, ñeøn nhaø taïm (ñk Ñeå ghi nhôù...: in memory of
940): Lamp of the Ñeå traùnh göông xaáu: Ad
Tabernacle, sanctuary lamp vitanda scandala
Ñeøn truï, ñeøn giaù nhieàu ngoïn: Ñeå töôûng nhôù (caùc tín höõu ñaõ
Candelabrum qua ñôøi): In memoriam
Ñeâ tieän, ñaùng khinh: (fidelium defunctorum)
Ignominy(-ious) Ñeå vinh quang TC caû saùng
Ñeà ra, thieát caáu; trình baøy hôn (khaåu hieäu Doøng Teân):
(theo quy cuû, coù toå chöùc), AMDG, Ad Majorem Dei
dieãn ñaït; ghi theo coâng Gloriam
thöùc; laäp thaønh coâng thöùc Ñeá quoác; quyeàn löïc, theá löïc:
hoaëc phöông trình: Empire
Formulation Ñeá Thích: Sakka

82
Ñeà, luaän ñeà, luaän aùn, chính ñeà: Ñeäm theâm; ñeäm aâm, boài ngöõ
Thesis vó; suy dieãn: Paragoge
Ñeä nhaát luïc söï: Protonotary Ñeàn [toäi] thay (ÑK hy sinh ñeå
Ñeä nhaát luïc söï Toøa Thaùnh: ñeàn thay cho caùc toäi nhaân):
Apostolic protonotary Substitutionary atonement
Ñeä nhaát luïc söï danh döï: (hoaëc Substitution of Christ)
Supernumerary protonotary Ñeàn buø (buø chì) kín ñaùo:
Ñeä nhaát phoù teá (Bizantinoâ): Occult compensation
Protodeacon Ñeàn buø, boài thöôøng; ñeàn toäi:
Ñeä nhò luaät, thöù luaät, Ñnl: Atone(-ment)
Deuteronomy Ñeàn buø, phaït taï; chuoäc/ñeàn
Ñeä töû, moân ñeä: Disciple, toäi; söûa chöõa, tu söûa, phuïc
follower hoài; khoâi phuïc: Reparation
Ñeâm toái, caûnh toái taêm: Night, Ñeàn buø/toäi caân xöùng, ñaày ñuû:
darkness Adequate satisfaction,
Ñeâm ñen caûm quan: Night of condign satisfaction
the senses Ñeàn buø/toäi thay: Vicarious
Ñeâm ñen taâm hoàn: Night of satisfaction
the soul Ñeàn buø/toäi töông hôïp:
Ñeâm ñen taâm thaàn: Night of congruous satisfaction
the spirit Ñeàn, thaùp, nôi thôø töï: Shrine
Ñeâm toái giaùc quan: Dark Ñeàn caùc thaàn; mieáu tieân hieàn,
night of the senses danh nhaân; caùc thaàn:
Ñeâm toái taâm hoàn: Dark night Pantheon
of the soul Ñeàn kính ÑM (nôi haønh
Ñeâm tröôùc; ñeâm voïng (aùp höông Thaùnh Maãu): Marian
leã...); thôøi gian keá tröôùc; Shrine(s)
buoåi toái: Eve Ñeàn thaùnh toaøn quoác, quoác teá:
Ñeâm voïng leã chö Thaùnh: National, international
Hallowe'en shrine

83
Ñeàn thôø Chuùa Thaùnh Thaàn Ñeàn traû: Reparation
(linh hoàn): Temple of the Ñeán kyø/haïn; hôïp leä, thích
Holy Spirit ñaùng, theo ñuùng: Due
Ñeàn thôø, giaùo ñöôøng; Ñeàn Ñeàn/hoøm thaùnh (giöõ haøi coát
thaùnh Gieârusalem: Temple cuûa moät vò thaùnh); mieáu,
Ñeàn thôø kính Ñöùc Meï voâ laêng: Feretory
nhieãm: The shrine of the Ñeâvít muùa quay tít (ñeå xuaát
Immaculate Conception thaàn cuûa Tu só ñeâvít Hoài
Ñeàn thôø thaùnh Laurensoâ giaùo): Dancing Dervish
ngoaïi thaønh: St. Lawrence Ñi chaân ñaát: Discalced
outside the walls Ñi giaøy: Calced
Ñeàn thôø thaùnh Phaoloâ ngoaïi Ñi keøm, ñoàng thôøi; ñoàng laâm,
thaønh: St. Paul’s outside the ñ.phaùt: Concomitant
walls Ñi theo; theo ñuoåi; theo tieáp;
Ñeàn thôø thaùnh Pheâroâ: Basilica theo doõi; hieåu kòp: Follow
of St. Peter Ñi tu: Renounce the world,
Ñeàn toäi: Propitiation frock
Ñeàn toäi coâng khai: Public Ñi tu (phuï nöõ): Take the Veil
penance Ñi tu, xuaát gia: To wear the
Ñeàn toäi ñònh möùc (theo möùc frock
ñaõ ñònh saün): Tariffed Ñi xuoáng, thaû doác; nghieâng/haï
penance xuoáng; buoâng thaû (sa ñoïa);
Ñeàn toäi ngoaïi bí tích: nguoàn goác, doøng doõi:
Extrasacramental Descent
satisfaction Ñó, gaùi ñieám: Harlot,
Ñeàn toäi sau khi xöng toäi: prostittute
Satisfaction Ñóa chòu leã: Communion plate
Ñeàn toäi thay: Vicarious Ñóa thaùnh: (Communion)
satisfaction patent
Ñeàn toäi thay, ñeàn toäi theá Ñòa chæ; dieãn vaên, ngoû lôøi:
chaân: Vicarious atonement Address

84
Ñòa ñaøng,Coõi Moäng Thaùi Hoaø, Ñieàm tónh, bình thaûn, traàm
Röøng Tía, Nieát Baøn, Thieâng tónh, an nhieân: Placid(-ity, -
Ñöôøng, Ngoõ Haïnh: Eden, ness), composed
Bliss, Paradise, Nirvana, Ñieåm chuû choát, phaàn chính
Heaven, Elysium, Elysian yeáu, troïng taâm: Crux
Fields, Garden of Eden Ñieåm chuaån/moác: Terminus
Ñòa haït/chöùc giaùo chuû (trong Ñieåm ghi, chuù cuôùc; ñaëc ñieåm:
GH töï trò Ba tö, Armeânia, Notes
Georgia): Catholicate Ñieåm muø: Blind spot
Ñòa nguïc, hoûa nguïc, coõi ñau Ñieåm phaân: Equinox(-octial)
khoå: Hell, gehenna Ñieåm tuï: Point, rallying
Ñòa phaän: Bishopric, Diocese, Ñieåm tuï tieâu, tieâu ñieåm: Focus
district Ñieån cheá, phaùp ñieån hoùa; quy
Ñòa phaän Roâma (do hoàng y taéc/heä thoáng hoùa: Codify
ñaïi dieän ÑGH giaùm quaûn): Ñieän thö: Electronic mail,
Vicariate of Rome email
Ñòa phöông, sôû taïi: Local Ñieän töû: Electronic
Ñòa taàng; giai caáp, giai taàng Ñieän töû hoïc: Electronics
(xaõ hoäi): Stratum(-ta) Ñieäp ca daøi (caùc ñieäp ca baét
Ñòa tónh hoïc: Geostatics ñaàu baèng chöõ O, 17-23
Ñòa trung sinh (ñòa chaát): thaùng 12): O Antiphons
Mesozoic Ñieäp ca, ñieäp xöôùng: Antiphon
Ñòa vaät lyù hoïc: Geophysics Ñieäp nguyeân luaän: Petitio
Ñích ñieåm cuoái cuøng principii
(Teilhard de Chardin): Ñieàu aùc/haïi; haønh ñoäng gian
Omega point taø, baát löông: Malefaction
Ñích ñieåm, moác sau: Ñieàu bí aån, bí hieåm; aån ngöõ,
Terminus ad quem caâu ñoá: Enigma
Ñieàm baùo, trieäu chöùng: Omen Ñieàu böùc cheá, cöôõng cheá,
Ñieàm baùo, trieäu chöùng, ñieàu laï meänh leänh: Diktat
luøng: Portent

85
Ñieàu caám; ñieàu kieâng kò; huùy Ñieàu toát, ñieàu ñuùng; quyeàn;
vaät: Taboo quyeàn lôïi: Right
Ñieàu ñoä, chöøng möïc; traàm Ñieàu tra (ñk 1051), kieåm tra;
tónh; khoâng say söa: Sober xeùt kyõ: Scrutiny
Ñieàu hoøa sinh saûn: Regulation Ñieàu tra; tra cöùu, nghieân cöùu:
of births Investigation
Ñieàu khieån hoïc: Cybernetics Ñieàu trò taïi caên (hoân phoái voâ
Ñieàu khoaûn; ñieàu kieän; quan hieäu ñk 1161): Radical
heä, giao teá; lôøi leõ: Terms sanation
Ñieàu kieän chuû nghóa: Ñieáu vaên: Funeral oration
Conditionalism Ñieàu, söï vaät, söï vieäc: Res
Ñieàu kieän ñình chæ: Ñieäu boä, cöû chæ, ñoäng taùc:
Suspensive condition Gesture
Ñieàu kieän giaûi tröø: Resolutory Ñieäu boä, daùng ñieäu; tö theá:
condition Posture
Ñieàu kieän laõnh nhaän Bí tích: Ñieäu nhaûy töû thaàn; tranh veõ
Sacramental disposition töû thaàn daét tay ng. cheát:
Ñieàu kieän luaân lyù: Moral Danse macabre
determinants Ñònh, thieàn ñònh, chæ quaùn:
Ñieàu kieän tieân quyeát: Samaâdhi
Precondition Ñònh ñeà; nguyeân lyù cô baûn;
Ñieàu laãn loän; giao hoaùn phaåm, yeâu caàu: Postulate
vaät theá chaân; ñeàn buø/traû: Ñònh luaät nhaân quaû: Law of
Quid pro quo causality
Ñieàu raên Hoäi Thaùnh: Precepts Ñònh lyù, tieân ñeà; chaâm ngoân;
of the Church ñieàu hieån nhieân: Axiom
Ñieàu nhaéc ñeán, ñieàu aùm chæ: Ñònh meänh, taát ñònh; nguy
Referent haïi, aùc lieät; trí maïng,
Ñieàu thieän luaân lyù: Moral chí/nguy töû: Fatal
goodness Ñònh möùc thaàn hoïc (baäc
thang giaù trò giaùo lyù duøng ñeå

86
xaùc ñònh möùc ñoä chính tín Ñoan chaéc, baûo ñaûm: Assure
cuûa caùc ñieåm, caùc vaán ñeà, Ñoan trang, teà chænh, tao nhaõ,
caùc laäp tröôøng thaàn hoïc... ôû lòch söï: Decency
trong heä thoáng tín lyù; goàm Ñoaøn keát, keát hôïp, hôïp nhaát,
caùc ñònh möùc nhö de hieäp thoâng: Union
fide/thuoäc [noäi dung] ñöùc Ñoaøn keát, lieân ñôùi: Solidarity
tin [do maïc khaûi minh Ñoaøn suûng chaân lyù: Charism(-
nhieân cuûa TC], de fide a) of truth
definita/thuoäc ñöùc tin minh Ñoaøn theå tính, taäp theå tính:
ñònh, proxima fidei/caän tín, Collegiality
theologice certa/xaùc ñaùng veà Ñoaøn theå (coäng ñoaøn) caùc tín
maët thaàn hoïc; ngöôïc laïi thì höõu: Congregation of the
coù theological censures): faithful
Theological notes/
Ñoaûn saéc: Brief
qualifications
Ñoaûn saéc ñoùng aán nhaãn Giaùo
Ñònh nghóa; xaùc/ minh ñònh:
Hoaøng: Brief under the Seal
Definition
of the Fisherman
Ñònh phöông höôùng, ñònh vò;
Ñoaûn saéc vieân (nhaân vieân cuûa
chæ höôùng, höôùng daãn;
chuaån aùn Toøa thaùnh
phöông höôùng; khuynh
Vaticanoâ ñaëc traùch vieäc
höôùng: Orientation
chuaån bò saéc chæ boå nhieäm
Ñònh tín, minh ñònh tín lyù:
caùc chöùc vuï): Abreviator
Dogmatic definition
Ñoaùn soá töû vi; laù soá töû vi:
Ñính/höùa hoân: Betrothal
Horoscope, fortune-telling
Ñoïa ñaøy hoûa nguïc, ñoïa hình,
Ñoaïn, hoài; tình tieát; giai ñoaïn:
aùn traàm luaân; nguyeàn ruûa:
Episode
Damnation
Ñoaïn/khuùc haùt noùi: Recitative
Ñoïa nhaân, ng. bò ñoïa hình,
Ñoaïn/tieát thô; khoå thô:
xuoáng hoûa nguïc; ng. bò
Strophe
nguyeàn ruûa, chuùc döõ: The
Ñoaïn khai maøo, môû ñeà, khai
damned
ñeà: Exordium

87
Ñoaïn kinh ngaén (trong phuïng Ñoùn nhaän ñöùc tin, tin nhaän/
vuï Ñoâng phöông ruùt yù töø theo, tín phuïc: Assent of
Kinh Thaùnh, hôïp vôùi yù faith
nghóa cuûa ngaøy leã möøng): Ñoùng ñinh vaøo thaäp giaù; khoå
Troparion hình th. giaù: Crucifixion
Ñoaïn Kinh Thaùnh khoù giaûi Ñoùng goùp töï nguyeän (cho LM
thích: Crux interpretum cöû haønh nghi thöùc ñk 531):
Ñoaïn nhaïc, khuùc ca; gioïng Stole fee
ñieäu; caêng; loïc: Strain Ñoùng/gaén chaët vaøo; quyeát/quy
Ñoaïn vaên: Pericope ñònh; ñònh cö; aùm aûnh:
Ñoaøn/ñaëc suûng: Charism(-a) Fixation
Ñoïc lieân tuïc (phöông thöùc saép Ñoâ thò, thaønh phoá: City
caùc baøi ñoïc trong phuïng vuï Ñoà aùn, baûn thieát keá; ñeà cöông;
Thaùnh Leã tuaàn töï vaø lieân tuïc yù ñònh: Design
theo vaên baûn caùc saùch Kinh Ñoà bieåu xaõ hoäi: Sociomatrix
Thaùnh, nhö ñang thaáy trong Ñoà duøng, duïng cuï: Utensil
chu kyø phuïng vuï ngaøy nay): Ñoà hình chín maãu veõ:
Lectio continua Enneagram
Ñoïc saùch thieâng lieâng: Ñoà hoïa, ñ.thò, bieåu ñoà; hoïa
Spiritual reading hình: Graphic
Ñoøi hoûi nhieàu: Exacting Ñoà thaàn tru (Gs 6,17-19):
Ñoøi hoûi, yeâu saùch; nhu caàu caáp Devoted thing
baùch; tình traïng nguy ngaäp: Ñoà trang trí: Ornament
Exigence(-cy) Ñoà trang trí tröôùc baøn thôø:
Ñoùi khaùt; theøm muoán: Antependium
Esurience Ñoà vaät thaùnh (ñaõ ñöôïc cung
Ñoøn caùng/khieâng quan taøi; aùo hieán hay laøm pheùp ñk 1171):
quan, quan taøi: Bier Sacred things/vessels
Ñoøn doâng: Ridge-pole Ñoà vaät; khaùch theå; ñoái töôïng,
muïc tieâu; boå ngöõ: Object

88
Ñoäc [nhaát] thaàn giaùo: Ñoåi choã, chuyeån/hoaùn vò;
Monotheism chuyeån ñieäu: Transposition
Ñoäc aùc, hung aùc, xaáu xa, ñoài Ñoåi môùi, canh taân; taùi taïo, laøm
truïy; nguy hieåm: Wicked laïi; taùi tuïïc: Renew(-al)
Ñoäc aùc, taøn baïo: Cruel(-ty) Ñoåi nhöõng gì caàn phaûi ñoåi,
Ñoäc ñoaùn, chuyeân quyeàn: vôùi nhöõng söûa ñoåi thích
Authoritarian, dictatorial ñaùng: Mutatis mutandis
Ñoäc haïi naèm taïi ñaèng Ñoái caùch: Accusative
ñuoâi/ñoaïn choùt: In cauda Ñoái chieáu pheâ bình: Critical
venenum confrontation
Ñoäc nhaát töï (töø chæ gaëp coù Ñoái ñaàu, ñöông ñaàu; ñoái chaát;
moät laàn trong Kinh Thaùnh): ñoái chieáu, so saùnh:
Hapax legomenon Confront(-ation)
Ñoäc taâm, höôùng/quy ñoäc taâm: Ñoái khaùng: Polarisation
Monocentric Ñoái laäp, phaûn ñoái, ñoái khaùng,
Ñoäc thaân: Celibate choáng cöï: Opposition
Ñoäc thaân giaùo só: Clerical Ñoái laäp haï ñaúng: Subalterne
celibacy opposition
Ñoäc thaân töï do: Optional Ñoái laäp maâu thuaãn:
celibacy Contradictory opposition
Ñoài baïi luaän lyù, ñoài phong baïi Ñoái laäp phaân ñoä: Subcontrary
tuïc: Moral insanity opposition
Ñoài Palatinoâ (Roâma); quan Ñoái laäp töông phaûn: Contrary
chöùc; thuoäc cung dinh: opposition
Palatine Ñoái thoaïi: Dialogue
Ñoài Quirinal (moät trong 7 ñoài Ñoái tröng, ñoái hình, ñoái maãu:
cuûa thaønh phoá Roâma; xöa laø Antitype
dinh giaùo hoaøng; nay laø dinh Ñoái tuïng aùn vuï (ñk 1513):
toång thoáng YÙ): Quirinal Joinder of issues
Ñoài soï, Canveâ: Calvary, hill of Ñoái töôïng chaát theå: Material
skull object

89
Ñoái töôïng cuûa yù thöùc, luïc Ñoàng baûn tính/theå (trong TC
traàn: Objects of sense Ba Ngoâi): Consubstantial(-
Ñoái töôïng duïc laïc: Pleasurable ity)
objects Ñoàng boä thöïc theå thuyeát (hoïc
Ñoái töôïng hoùa; khaùch theå hoùa; thuyeát Luther cho raèng ÑK
khaùch quan hoùa: Objectify(- vaø theå chaát baùnh röôïu cuøng
ivation) coù maët ôû trong hình baùnh vaø
Ñoái töôïng moâ thöùc: Formal hình röôïu Thaùnh Theå):
object Consubstantiation
Ñoâi, hai, keùp; nöôùc ñoâi; (xöa) Ñoàng caùi nhieân thuyeát (hoïc
phuïng vuï leã troïng: Double, thuyeát luaân lyù cuûa thaùnh
twice, dual Anphong Liguori):
Ñoäi binh, ñoaøn quaân: Cohort Equiprobabilism
Ñoäi quaân cöùu teá: Salvation Ñoàng caûm, ñ. tình;
Army thieän/thoâng caûm; thöông
Ñoäi quaân Toøa Thaùnh caûm: Sympathy
Vaticanoâ (giaûi taùn n. 1970): Ñoàng cö, soáng chung:
Palatine guard Cohabit(-ation)
Ñoâng chí: Winter solstice Ñoàng daïng; ñoäc daïng; ñoàng
Ñoâng mieân (nguû ñoâng); haøn ñeàu; ñôn ñieäu: Uniform(-ity)
hoùa (phöông phaùp trò lieäu); Ñoàng ñaïi, ñoàng thôøi:
tình traïng khoâng hoaït ñoäng, Synchronic(-ous)
noïa traïng: Hibernation Ñoàng ñaïo höõu: Co-religionist
Ñoâng phöông hoïc: Ñoàng haøo ñô-raéc-ma, ñoàng
Orientalism haøo moät: Drachma
Ñoàng baûn chaát: Congeniality Ñoàng haøo Pheâroâ (phaàn ñoùng
Ñoàng baûn tính: Connatural(- goùp haøng naêm cho Toøa
ity) Thaùnh Roâma): Peter's pence
Ñoàng baûn tính (coâng ñoàng Ñoàng hieän höõu, cuøng toàn taïi:
Nixeâa n. 325): Homoousios Coexistence

90
Ñoàng hình daïng, neân gioáng; Ñoàng thôøi tính: Simultaneity
phuø/hoøa hôïp; thuaän theo, Ñoàng tính luyeán aùi, tình duïc
toøng phuïc: Conformity ñoàng giôùi; loaïn daâm ñoàng
Ñoàng hoùa; tieâu hoùa; haáp thuï; giôùi: Homosexual(-ity)
thaáu trieät: Assimilate(-ion) Ñoàng traùch nhieäm:
Ñoàng loõa trong toäi, toøng Coresponsability
phaïm (ñk 977, 979,1329): Ñoàng trinh sau khi sinh (troïn
Complex (-ices) ñôøi): Virginitas post partum
Ñoàng loõa, tieáp tay: Complicity Ñoàng trinh trong khi sinh:
Ñoàng luaän, cuõng vaäy: A pari Virginitas in partu
Ñoàng nhaát hoùa; nhaän ra, Ñoàng trinh tröôùc khi sinh:
n.bieát; nhaän daïng: Identify(- Virginitas ante partum
ication) Ñoàng trinh, trinh khieát, trinh
Ñoàng nhaát tính; ñaëc tính; caên tieát: Virginity
tính, baûn saéc; caên cöôùc: Ñoàng vò ngöõ, töø phuï chuù (cho
Identity roõ nghóa), töø theâm:
Ñoàng taùc suûng: Cooperative Epexegesis
grace Ñoàng xu [daâng cuùng cuûa] baø
Ñoàng taïi, cuøng ôû trong moät goùa, cuûa ít loøng nhieàu:
höõu theå; töông taïi: Widow's mite
Coinherence Ñoàng yù vôùi ñieàu kieän: Placet
Ñoàng taïo hoùa: Co-creator juxta modum
Ñoàng taâm [ñieåm]: Ñoàng yù, taùn thaønh, thöøa nhaän,
Homocentric(-al) (beà treân) cho pheùp, ra leänh;
Ñoàng taâm nhaát trí, ñoàng loøng: meänh leänh; saéc leänh: Fiat
Consensus Ñoàng (tieàn) ñeânarioâ: Denarius
Ñoàng teá: Concelebrate(-tion) Ñoàng, ruoäng, baõi, khu vöïc;
Ñoàng thanh/ loaït taùn thaønh, laõnh vöïc, phaïm vi: Field
hoaøn toaøn nhaát trí (khoâng Ñoäng caûm baùn yù thöùc: Motus
moät ai phaûn ñoái): Nem con secundo-primi
(nemine contradicente)

91
Ñoäng caûm sô thuûy (phaûn xaï, Ñôøi soáng chung (tu só)/coäng
khoâng yù thöùc): Motus ñoaøn: Common life
primo-primi Ñôøi soáng luaân lyù: Moral life
Ñoäng caûm yù thöùc: Motus Ñôøi soáng mai sau, kieáp sau:
secundi Future life
Ñoäng cô/löïc, lyù do thuùc ñaåy: Ñôøi soáng noäi taâm, thieâng
Motivation lieâng: Interior life
Ñoäng danh töø: Gerund Ñôøi soáng sinh duïc: Sex life
Ñoäng löïc hoïc; löïc ñoä (nhaïc): Ñôøi soáng taän hieán:
Dynamics Consecrated life
Ñoäng taùc nhaân; ñoäng cô/löïc; Ñôøi soáng thaùnh thieän, phaïm
ng. phaùt ñoäng, chuû xöôùng, haïnh: Holy life
chuû ñoäng, ñeà xuaát: Mover Ñôøi soáng thaàn nghieäm:
Ñoäng tónh töø: Gerundive Mystical life
Ñoäng töø khoáng chæ, ñ.t.khoâng Ñôøi soáng thieâng lieâng:
ngoâi: Impersonal verb Spiritual life
Ñoäng vaät hoïc: Zoology Ñôøi soáng tu trì; ñôøi soáng toân
Ñoàng/tieàn löông: Salary, wage giaùo: Religious life
Ñoäng/öùng/xuùc caûm: Motus Ñôøi (soáng) chieâm nieäm:
Ñoät ngoät, baát ngôø: Ex abrupto Contemplative life
Ñô-boâ-ra: Deborah Ñôøi/tình traïng ñoäc thaân:
Ñôøi aån daät: Hidden life, Celibacy
hermit Ñôn khieáu naïi veà hoân phoái voâ
Ñôøi aån daät/ñan tu: Cloistered hieäu (ñk 1619): Complaint
life of nullity
Ñôøi ñôøi, vónh cöûu/ vieãn; vónh Ñôn nhaát thaàn ñaïo, duy nhaát
haèng: Eternal thaàn giaùo (mình chæ thôø moät
Ñôøi sau: After-life thaàn, maø khoâng phuû nhaän
Ñôøi soáng chieâm nieäm: caùc thaàn cuûa ñaïo khaùc):
Contemplative life Henotheism

92
Ñôn nhaát tính hoân phoái (moät Ñuùng ñaén, ngay thaúng,
vôï moät choàng): Unity of chính/trung tröïc: Rectitude
marriage Ñuùng vaán ñeà, thuoäc vaán ñeà,
Ñôn nhaát tính trong hoaït höôùng söï: Ad rem
ñoäng [ñoái ngoaïi] cuûa TC [Ba Ñuùng, chính xaùc; coâng
Ngoâi]: Unity of operations of baèng/minh; coâng chính;
God ñuùng vaøo luùc, vöøa luùc/môùi:
Ñôn nhaát tính; hieäp nhaát tính; Just
nhaát quaùn tính: Unity Ñuùng, ngay thaúng, coâng baèng;
Ñôn thuaàn tính; ñôn giaûn, ñeïp; toát: Fair
giaûn dò; thöïc thaø: Simplicity Ñuùng/phaûi leõ, hôïp lyù,
Ñôn trí: Sciencia simplicis thích/xöùng ñaùng: De
intelligentiae condigno
Ñôn töû thuyeát (moãi phaàn töû - Ñuoåi ra, truïc xuaát (ñk 703):
vaät chaát vaø tinh thaàn- ñeàu Expulsion
ñöùng ñoäc laäp): Monadism Ñöa ñeán nôi an nghæ (choân
Ñôn töû; ñôn sinh vaät: Monad caát): lay to rest
Ñôn, ñôn ñoäc, ñôn leû; ñoäc Ñöa leân ngoâi; toân phong:
thaân: Single Enthrone
Ñôn/ñoäc nghóa; ñoàng nghóa: Ñöùa con hoang ñaøng: Prodigal
Univocous(-ity) son
Ñôït/hình thöùc xuaát baûn, phaùt Ñöùc aùi, suûng aùi, loøng meán; böõa
haønh; soá löôïng aán baûn: aên huynh ñeä, tieäc töôûng
Edition nieäm; leã taï ôn: Agape,
Ñuû/laøm cho ñuû tö caùch, khaû charity
naêng, ñieàu kieän; ñònh roõ, xaùc Ñöùc Baø: Our Lady
ñònh; ñònh tính/phaåm: Ñöùc caäy/voïng: Hope, Spes
Qualify Ñöùc cha/toång (GM): Most
Ñua ñoøi, hoïc ñoøi laøm sang; Reverend
hôïm hónh, hôïm mình: Snob Ñöùc Chuùa: Kyrios
Ñöùc Gieâsu: The Galilean

93
Ñöùc haïnh, ñaïo ñöùc: Virtue Ñöùc Meâsia, Ñaáng Thieân sai
Ñöùc Khoång töû: Confucius (tieáng Hy laïp dòch laø Kitoâ,
Ñöùc Kitoâ cuûa ñöùc tin (nhö GH Ñaáng chòu xöùc daàu): Messiah
tuyeân tín): Christ of faith or Messias
Ñöùc Kitoâ hieån dung/linh: Ñöùc Ngaøi (moät bieán daïng cuûa
Christophany töø kyrios ng. kitoâ U-cra-i-na
Ñöùc Kitoâ hieän dieän trong duøng laøm danh xöng daønh
Thaùnh Theå: Eucharistic cho caùc giaùm muïc): Kyr
presence Ñöùc Nöõ trung gian caùc ôn:
Ñöùc Kitoâ taùi phuïc/laâm: Mediatrix of all graces
Second coming Ñöùc Nöõ trung gian (töôùc hieäu
Ñöùc Kitoâ vuõ truï (nguyeân lyù vaø ÑM): Mediatrix
cuøng ñích cuûa vuõ truï): Ñöùc oâng: Honorary prelate,
Cosmic Christ monsignor, right reverend
Ñöùc Kitoâ xuoáng nguïc: Ñöùc oâng (baäc tuyeân uyù):
Descent of Christ into hell Chaplain of His Holiness
Ñöùc Maria Nöõ vöông (22-8): Ñöùc Thaùnh Cha: Holy Father
Queenship of Mary Ñöùc Thaùnh Nöõ Trinh Maria:
Ñöùc Meï: Madonna B.V.M. (Blessed Virgin Mary)
Ñöùc Meï Fatima: Our Lady of Ñöùc thôø phöôïng: Virtue of
the rosary of Fatima religion
Ñöùc Meï hieäp coâng cöùu chuoäc: Ñöùc tin: Faith, Fides
Co-redemptrix Ñöùc tin cheát (khoâng coù ñöùc
Ñöùc Meï Voâ nhieãm nguyeân aùi): Dead faith
toäi: Immaculate Conception Ñöùc tin coù hoïc, trí thöùc:
Ñöùc Meï Voâ Nhieãm (nguyeân Educated faith
toäi): Conception of the Ñöùc tin coâng chính hoùa: Fides
Blessed Virgin Mary (BVM) iustificans
Ñöùc Meï yeân giaác ngaøn thu: Ñöùc tin cöùu ñoä: Saving faith
Dormition of the BVM Ñöùc tin do nghe bieát: Fides ex
(Blessed Virgin Mary) auditu

94
Ñöùc tin ñaïi chuùng: popular Ñöùc tin thöôøng trì: Fides
faith habitualis
Ñöùc tin ñi tìm nhaän thöùc: Ñöùc tin tieàm theå: Virtual faith,
Fides quaerens intellectum fides virtualis
Ñöùc tin giaùo tính: Fides Ñöùc tin tín cöù (laøm cho tin):
ecclesiastica Fides qua creditur
Ñöùc tin hieän thöïc: Fides Ñöùc tin tín thaùc: Fiducial
actualis faith, fides fiducialis
Ñöùc tin höõu hieäu: Fides Ñöùc tin vaø Theå cheá (Phong
efficax traøo Ñaïi keát): Faith and
Ñöùc tin maëc nhieân: Fides Order
implicita Ñöùc tin voâ theå (khoâng ñöôïc
Ñöùc tin maëc nhieân: Implicit ñöùc aùi sinh ñoäng hoùa): Fides
faith informis
Ñöùc tin minh nhieân: Explicit Ñöùc tin; loøng tin; noäi dung
faith ñöùc tin: Faith
Ñöùc tin soáng ñoäng (coù ñöùc aùi): Ñöùc Trinh Nöõ: Blessed Virgin
Living faith Ñöùc Trinh Nöõ Maria hoàn xaùc
Ñöùc tin soáng, sinh ñoäng bôûi leân Trôøi, Moâng trieäu:
thaùnh suûng (ñöùc aùi), sinh Assumption of the Blessed
theå: Fides caritate formata, Virgin Mary
Fides formata Ñöùc Trinh Nöõ (Maria): The
Ñöùc tin thaàn khôûi: Fides Virgin
divina Ñöùng ñaén, nghieâm chænh; tha
Ñöùc tin thaàn khôûi vaø coâng thieát: Earnest
giaùo (ñk 750): Divine and Ñöôïc dieãm phöôùc, coù phuùc:
catholic faith, fides divina et Blessed
catholica Ñöôïc pheùp: Licit
Ñöùc tin thieân phuù: Fides Ñöôïc quyù chuoäng: Find favor
infusa Ñöôïc TC ñoaùi nhaän: Accepted
of God

95
Ñöông thôøi/ ñaïi; hieän ñaïi: Ñöôøng trung dung, trung ñaïo:
Contemporary Via media
Ñöôøng neùt chính; döï/phaùc Ñöôøng, ñaïo, loä, loái; chieàu,
thaûo: Lineamenta phía; caùch thöùc, cung caùch:
Ñöôøng thanh luyeän, luyeän Way
ñaïo: Purgative way Ñöôøng/loái vaøo, caùch ñeán gaàn;
Ñöôøng Thaùnh Giaù: The Way of quyeàn söû duïng juridical a. lyù
the Cross khaùm: Access
Ñöôøng Thaùnh Giaù (ôû
Gieârusalem): Via dolorosa
Ñöôøng troøn, voøng troøn; thö
luaân löu: Circular

96
E EÙt-ra, Et (xöa 1 vaø 2 Et, nay Et
vaø Nhm; coøn 3-4 Et laø nguïy
E theïn, ngöôïng nguøng; xaáu thö): Esdras
hoå, maéc côõ: Shame EÙt-te, Et: Esther
Ecloâgô (moät loaïi thô); baøi haùt EÂ-deâ-ki-eân, Ed: Ezekiel
ñoái: Eclogue EÂ-li-a: Elijah
Elip, hình baàu duïc, traùi xoan: EÂ-li-sa: Elisha
Ellipse EÂloâhít (teân goïi nguoàn E cuûa
Em hoäi haùt, thieáu ca vieân: Nguõ thö): Elohist
Choir boy EÂm/thuaän tai; haøi aâm:
Entroâpi, noäi chuyeån löïc (ñoä Euphonic(-al)
thoaùi giaûm naêng löïc): EÂ-pheâ-soâ, EÂp: Ephesians
Entropy EÂpheùp (coâng daân ôû khoaûng töø
Epxilon (ε: chöõ caùi Hy laïp): 18 ñeán 20 tuoåi trong thôøi coå
Epsilon Hy laïp): Ephebe
Eta (Etacism Loái phaùt aâm chöõ EÂ-ti-oâ-pi: Ethiopian
eâta: Eta EÂ-vaø: Eve
EÙt-ra, Er: Ezra EÂvaø môùi (danh hieäu ÑM): New
Eve

97
G Gaây ñau buoàn, laøm ñau loøng;
ñau ñôùn, phieàn naõo: Grieve
Gaùc hoaëc thaùp chuoâng: Steeple Gaây ñau khoå; traàm troïng,
Ga-li-leâ: Galilee naëng neà: Grievous
Gaïn/thanh loïc, caét boû: Gaây ra, keùo theo; buoäc phaûi;
Expurgate ñaët laøm ng. thöøa keá thay
Ganh tò, ñoà kò, phaân bì, ghen (moät ng. khaùc): Entail
gheùt; ghen tuoâng: Jealous(- Gaây yù thöùc, laøm cho yù thöùc:
y), envious Conscientisation
Gaùp-ba-tha (Neàn Ñaù Ga 19, Gaäy GM: Pastoral staff, Crosier
13): Gabbatha Gaäy (GM), coïc, coät; choã döïa;
Gaùp-ri-en: Gabriel nhaân vieân; ban laõnh ñaïo;
Gaén boù, dính chaêt; phuï hoïa: ban tham möu: Staff
Adherence Ghen beänh hoaïn: Conjugal
Gaén boù, quyeán luyeán: paranoia
Attachment Ghen-neâ-xa-reùt: Gennesaret
Gaén lieàn, ñi lieàn, voán coù; coá Gheùp/caáy cô quan, boä phaän cô
höõu: Inhere(-ence) theå: Organ transplant(-
Gaéng chòu vaø gaéng nhòn (hoïc ation)
thuyeát Stoa): Sustine et Gheùt ñôøi, yeám theá:
abstine Misanthrope
Gaëp ñieàu laønh trong chuyeän Gheùt phuï nöõ, yeám nöõ:
döõ, gaëp hoïa maø hoùa ra may: Misogyny
Blessing in disguise Gheâ tôûm, gôùm ghieác; caêm thuø:
Gaëp gôõ; chaïm traùn: Encounter Abomination
Gaàn ñeán, saép xaåy ra, caän keà; Gheá daøi (nhaø thôø): Pew
caáp baùch: Imminent(-ce) Gheá ñaåu: Stool
Gaàn nhö, haàu nhö, aù-: Quasi Gheá ñeå chaân: Footstool
Gaây chia reõ: Divisive Gheá kieäu: Sedia gestatoria
Gheá kinh só: Canon's stall

98
Gheá leã (gheá chaân chöõ X): Giaû doái, moät daï hai loøng:
Faldstool Duplicity
Gheá ngaên kinh só; quaày baùn Giaû ñònh, döï thieát:
haøng; ngaên chuoàng: Stall Presupposition
Gheá (cho [nhöõng] ng. haønh Giaû ñònh; ñöa veà Trôøi:
leã): Sedilia Assumption
Gheát-seâ-ma-ni: Gethsemane Giaû maïo, nguïy taïo; xuyeân taïc,
Ghi nhôù, hoïc thuoäc loøng: boùp meùo: Falsify
Memorization, learn by Giaû maïo; giaû doái: Spurious
heart Giaû taïo: Factitius
Ghieàn, (thoùi) nghieän ngaäp: Giaû thuyeát: Hypothesis
Addicted(-ction) Giaû thuyeát boå trôï: Auxiliary
Gia ñình haït nhaân (tieåu gia hypotheses
ñình chæ goàm cha meï vaø caùc Giaû thuyeát coù chöùng lieäu:
con): Nuclear family Documentary theory
Gia ñình nuoâi: Foster family Giaû thuyeát quy thuoäc (tình
Gia ñình; gia toäc: Family traïng coâng chính hoùa chæ
Gia nhaân phuïc vuï ñieän Giaùo coát taïi ôû choã TC "quy thuoäc"
Hoaøng: Papal household cho toäi nhaân söï coâng chính
Gia phaû, phaû heä: Genealogy cuûa ÑK, chöù veà phía con ng.
Gia saûn; taøi saûn, khoái saûn thì vaãn khoâng coù gí thay
nghieäp: Patrimony ñoåi): Imputation theory
Gia tröôûng, gia chuû: Giaû thuyeát Thieân Chuùa hieän
Paterfamilias (patresf.) höõu: God-hypothesis
Giaû boä (ñk 1379); giaù phoûng Giaû thuyeát veà Phuùc AÂm Maùc-
nghieäm, giaû nghieäm (taïo coâ (cho laø Phuùc aâm xöa
ñieàu kieän gioáng nhö thaät ñeå nhaát): Marcan hypothesis
thöû nghieäm): Simulation Giaû thuyeát veà söï «töï huûy» cuûa
Giaû doái, löøa ñaûo: Deceit, ÑK: Kenotic theories
dishonesty Giaû töôûng, hö caáu: Fiction
Giaù chuoäc, tieàn ch.: Ransom

99
Giaù ñeøn neán, chaân neán: Giai ñoaïn phaùt trieån: Stage of
Candlestick development
Giaù trò: Value Giai ñoaïn phoâi thai, manh
Giaù trò danh nghóa; giaù phaùp nha: Germinal stage
ñònh (tieàn teä): Nominal Giai ñoaïn sinh duïc: Genital
value stage
Giaù trò giaùo luaät: Canonical Giai ñoaïn thænh sinh:
effects Postulancy
Giaù trò hoïc: Axiology Giai ñoaïn tieàm taøng (trong
Giaù trò huaán giaùo: tieán trình phaùt trieån caù tính
Catechetical value tuoåi 5-12): Latency period
Giaø, laõo; cuõ, cöïu, coå, xöa: Old, Giaûi cöùu/thoaùt, phoùng thích;
aged caáp phaùt; tuyeân boá; tuyeân
Giaùc caûm tính; vaät duïc; aùn: Deliverance
tính/thuù nhuïc duïc: Giaûi hoùa söû tính, phi söû hoùa
Sensuality (nhaát laø trong tröôøng hôïp
Giaùc hoàn: Sensitive soul Kinh Thaùnh ñeå öùng duïng
Giaùc ngoä, quang minh, chieáu caùc bieán coá, söï kieän... vaøo
saùng: Illuminative(-ion) hieän taïi): De-historize
Giaùc ngoä, yù/nhaän thöùc, thöùc Giaûi hoùa thaùnh thieâng, giaûi
tænh: Awareness thaùnh/thieâng: Desecration
Giaùc quan; caûm giaùc; caûm Giaûi khöû caùnh chung tính
thöùc; yù nghóa; chieàu höôùng: (thay ñoåi caùch hieåu veà caùc
Sense thöïc taïi caùnh chung): De-
Gia-coùp: Jacob eschatologize
Gia-coâ-beâ Haäu (con Anpheâ): Giaûi kieåm tröøng: Canonical
James the Less absolution of censures
Gia-coâ-beâ Tieàn (con Zeâbeâñeâ): Giaûi lôøi khaán: Dispensation
James the Great from a vow
Gia-coâ-beâ, Gc: James
Giai caáp xaõ hoäi: Social class

100
Giaûi nghi hoïc, öùng duïng hoïc; Giaûi thích theo nghóa heïp (ñk
kyõ thuaät giaûi caùc noá löông 18): Restrictive
taâm: Casuistry interpretation
Giaûi nghóa/thích; thanh minh: Giaûi thoaùt, sieâu thoaùt:
Explain Emancipate
Giaûi phoùng nöõ giôùi, phong Giaûi toäi chung, taäp theå:
traøo nöõ quyeàn: Women's General absolution,
liberation communal penance
Giaûi phoùng (noâ leä): Giaûi tröø huyeàn thoaïi tính, goät
Manumission boû maøu saéc h. thoaïi:
Giaûi phoùng, phoùng thích: Demythologize(-ation)
Emancipate Giaûi tröø öùc cheá:
Giaûi phoùng; ban quyeàn (baàu De(i)sinhibition
cöû): Enfranchise Giaûi/cöùu thoaùt, giaûi cöùu, phoùng
Giaûi phoùng; phoùng thích, traû thích; trình baøy; caáp phaùt;
töï do: Liberation, release giao/ñöa haøng (-hoùa):
Giaûi quyeát, phaùn quyeát, quyeát Deliver
ñònh: Decision Giaûi/xaù toäi: Absolution
Giaûi taùn hoäi doøng (ñk 584-5): Gia-ia (Mc 5,22): Jairus
Suppression of a religious Giaûm nheï; laøm suy nhöôïc:
Institute Extenuate(-ing)
Giaûi thaùnh; gheùt cay gheùt Giaùm chöùc: Prelate
ñaéng; nguyeàn ruûa: Giaùm chöùc noäi vuï: Domestic
Execrate(-tion) prelate
Giaûi thích: Interpret(-ation), Giaùm ñoác, ng. chæ huy:
explanation Director
Giaûi thích laïi, taân chuù: Giaùm haït: Territorial prelacy
Reinterpretation Giaùm haït toøng thoå (ñk 370):
Giaûi thích saùt nghóa, theo Territorial prelature
nghóa heïp: Strict Giaùm hoä; gia sö; trôï giaùo:
interpretation Tutor

101
Giaùm muïc: Bishop Giaùm quaûn toâng toøa: Apostolic
Chöùc Giaùm muïc: administrator
Episcopacy Giaùm quaûn, g.söï: Prefect
Muõ Giaùm muïc: Miter Giaùm quaûn, quaûn lyù:
Giaùm muïc ñoaøn, ñoaøn theå GM Administrator
(ñk 336): Episcopal college Giaùm söï: Episcope
Giaùm muïc ñoäc nhieäm: Giaùm söï giaùo phuû: Moderator
Monarchical bishop of the curia
Giaùm muïc ñoàng taán phong: Giaùm thò, giaùm ñoác, ñoác coâng:
Co-Consecrators Overseer
Giaùm muïc hieäu toøa (ñk 376): Gian caïnh/hoâng (nhaø thôø):
Titular bishop Aisle
Giaùm muïc hoaëc giaùo phaän Gian laän, löøa gaït, löøa ñaûo:
thuoäc haït, phoù haït: Cheat(-ing)
Suffragan Gian yù, man traù: Dolus
Giaùm muïc lang baït (GM phi Giaøn ñaøn oáng, phong caàm:
luaät, hoaëc bò tuyeät thoâng, Organ
hoaëc laø thuoäc moät toân phaùi Giaøn thieâu: Funeral pile (pyre)
nhoû): Episcopi vagantes Giaùn chæ: In obliquo
Giaùm muïc Phoù (ñk 403): Giaùn ñoaïn, ngaét quaõng:
Coadjutor bishop Interrupt(-ion)
Giaùm muïc Phuï taù: Auxiliary Giaùn tieáp, do suy dieãn:
Bishop Circumstantial
Giaùm muïc (leã ñieån Giaûng ñaøi, buïc giaûng kinh, giaù
Byzantinoâ): Eparch ñoïc saùch: Lectern
Giaùm quaûn giaùo phaän (ñk Giaûng ñaøi, toøa giaûng; gaùc
421): Diocesan caàu/ban coâng cung thaùnh
administrator (döïng ngang giöõa cung
Giaùm quaûn giaùo xöù (ñk 538tt): thaùnh vaø loøng chính nhaø
Parochial administrator thôø); Thaùnh Giaù gaùc caàu

102
(döïng phiaù treân ban coâng Giaùo daân: Lay people, laicus,
vöøa noùi): Jube laity
Giaûng ñaøn: Pulpit Giaùo daân trong xöù, boån ñaïo:
Giaûng Lôøi Chuùa: Preaching Parishioner
Giaùng caáp; cho xuoáng lôùp: Giaùo daân; khoâng chuyeân moân,
Demote tay ngang: Lay
Giaùng chöùc, truaát quyeàn; suy Giaùo daân; theá tuïc, phi toân
bieán, thoaùi hoùa: Degradation giaùo: Laic
Giao hôïp: Sex act, (sexual) Giaùo duïc, daïy doã, reøn luyeän:
intercourse, coitus=coition Educate, train
Giao hôïp haäu moân: Analism Giaùo duïc chung (nam nöõ):
Giao hôïp nöûa chöøng/giaùn Coeducation
ñoaïn (xuaát tinh ra ngoaøi): Giaùo duïc ñaïi chuùng: Mass
Coitus interruptus education
Giao teá xaõ hoäi, ngoaïi vuï: Giaùo duïc giôùi tính: Sex
Public relation(s) education
Giao töû: Gamete Giaùo ñieàu; tín ñieàu: Dogma
Giao öôùc hoân phoái: Giaùo ñieàu cô baûn (Tin laønh):
Matrimonial covenant Fundamental articles
Giao öôùc môùi: New covenant Giaùo ñieàu hoùa, khaúng ñònh voõ
Giao öôùc, kheá öôùc: Foedus ñoaùn, quyeát ñoaùn:
Giao öôùc, kheá öôùc; minh öôùc: Dogmatize
Covenant Giaùo ñieàu, lyù luaän coá chaáp:
Giao öôùc, minh öôùc; lieân Doctrinaire(-arian,-arism)
minh: Alliance Giaùo ñöôøng thöôïng phuï:
Giao öôùc; di chuùc: Testament Patriarcal Basilica
Giaùo chuû Roâma: Roman Giaùo hoaøng: Pope, Supreme
Pontiff pontiff
Giaùo chuû (ñk 438); boä linh Baàu Giaùo hoaøng: Pope
tröôûng: Primate election

103
Chöùc vò Giaùo hoaøng: Giaùo hoäi /leã ñieån Can-ñeâ
Papacy (nhaùnh Nestoârioâ): Chaldean
Laõnh ñòa Giaùo hoaøng: Church/Rite
Papal states Giaùo hoäi Anh quoác, Anh giaùo:
Muõ Giaùo hoaøng: Tiara Church of England
Thaân Giaùo hoaøng: Papist Giaùo hoäi baûo hoaøng (Coâng
Trieàu Giaùo hoaøng: Papacy giaùo): Melch(k)ites
Theå cheá Giaùo hoaøng: Giaùo hoäi boå khuyeát (caùc thieáu
Pontificate soùt, nhaát laø trong laõnh vöïc
Bieåu nghi Giaùo hoaøng, thaåm quyeàn ñk 144):
(muõ vaø gaäy): Supplet ecclesia
Pontificals, pontificalia Giaùo hoäi coâng giaùo quoác gia
Thuoäc thaåm quyeàn Giaùo (ly khai): National Catholic
hoaøng: Pontifical right Church
Vò thò tuøng Giaùo hoaøng: Giaùo hoäi Canñeâ: Syro-
Papal chamberlain Chaldaeans
Chuû nghóa cöïc toân Giaùo Giaùo hoäi chieán ñaáu, GH taïi
Hoaøng: Papalism theá: Militant Church
Giaùo hoaøng hoïc vieän: Giaùo hoäi Chính thoáng Nga:
Pontifical institute Russian Orthodox Church
Giaùo hoaøng Hoïc vieän Nga (do Giaùo hoäi Chính thoáng (Ñoâng
Ñöùc Pioâ XI thaønh laäp n. phöông khoâng chaáp nhaän cñ
1929 taïi Roâma): Russicum Calceâñoânia): Oriental
(Collegium) Orthodox
Giaùo hoaøng nguïy: Antipope Giaùo hoäi chuû huaán: Ecclesia
Giaùo Hoaøng, Giaùo Chuû (Roma docens
vaø Alexanñria); (Ñoâng Giaùo hoäi Coâng giaùo Roma:
phöông) linh muïc (trieàu): Roman Catholicism
Pope Giaùo hoäi cuûa caùc Thaùnh hieän
ñaïi: Latter-Day Saints
(Mormons)

104
Giaùo hoäi ñaïi coâng söù ñoà (giaùo Giaùo hoäi Latinh (Taây phöông):
phaùi Tin laønh Irvingites): Latin Church
Catholic Apostolic Church Giaùo hoäi leã ñieån (thuoäc leã
Giaùo hoäi ñau khoå, GH luyeän ñieån... ñk 111): Ritual
traïng: Suffering Church Church
Giaùo hoäi ñòa phöông: Local Giaùo hoäi ly khai: Secession
Church Church
Giaùo hoäi ñòa phöông (ñk 368): Giaùo hoäi Malabar (AÁn ñoä):
Particular Church Malabar Church
Giaùo hoäi ñieän töû (qua TV vaø Giaùo hoäi Malankar (Malabar
phaùt thanh): Electronic coâng giaùo): Malankar
Church Church
Giaùo Hoäi Ñoâng phöông: Giaùo hoäi Meï: Mother Church
Eastern churches Giaùo hoäi Moâravia (töïa nhö Tin
Giaùo Hoäi Ñoâng phöông hieäp laønh): Moravian Brethren
nhaát vôùi Roâma: Uniat (Church)
churches Giaùo hoäi phaûi ñöôïc caûi tieán
Giaùo hoäi EÂtioâpi, Coáp: khoâng ngöøng: Ecclesia
Abyssinian Church semper reformanda
Giaùo hoäi giaùm cheá (coù GM); Giaùo hoäi phoå quaùt, toaøn caàu,
Anh giaùo (Hoa kyø): hoaøn vuõ: Universal Church
Episcopal church Giaùo hoäi quaûng phaùi (Anh
Giaùo hoäi hieån thaéng, khaûi giaùo): Broad Church
hoaøn: Triumphant Church Giaùo hoäi qui hieäp: Uniate
Giaùo hoäi hoïc: Ecclesiology Churches
Giaùo hoäi hoïc phoå quaùt: Giaùo hoäi quoác gia: State
Universal ecclesiology Church
Giaùo hoäi hoïc thaùnh theå: Giaùo hoäi sô khai: Primitive
eucharistic Ecclesiology Church
Giaùo hoäi Hy laïp; GH Chính Giaùo hoäi taïi gia (gia ñình
thoáng: Greek Church kitoâ): Domestic church

105
Giaùo hoäi Taây phöông Giaùo khu: Ecclesiastic
(Latinh): Western Church circumscription
Giaùo hoäi thaùnh Maron Giaùo leänh giaû: False decretals
(Liban): Maronite Church Giaùo leänh taäp; boä giaùo leänh:
Giaùo hoäi theå cheá: Institutional Decretals
Church Giaùo lòch: Church liturgical
Giaùo hoäi thuï huaán: Ecclesia Calendar
discens Giaùo lòch; saùch nghi thöùc:
Giaùo hoäi tin nhaän: Ecclesia Ordo
credens Giaùo luaät: Law of the Church,
Giaùo hoäi troâng chôø (trong Canon Law
luyeän nguïc): Expectant Giaùo lyù: Doctrine
Church Baát ñoàng Giaùo lyù: Doctrine
Giaùo hoäi tröôûng laõo: dissent
Presbyterian Church Ña nguyeân Giaùo lyù:
Giaùo hoäi töï trò: Free churches Doctrinal pluralism
Giaùo hoäi Xen-tô (ôû Anh quoác Giaùo lyù caùc toâng ñoà (saùch tk
tröôùc thôøi thaùnh AÂugutinoâ 3): Didascalia Apostolorum
Canterbury († 605): Celtic Giaùo lyù kitoâ: Christian
Church doctrine
Giaùo hoäi (theá giôùi, tính chaát) Giaùo lyù phaûi tin: Credendum
coâng giaùo: Catholicism, Giaùo lyù thaùnh: Sacra doctrina
Catholic Church, Roman Giaùo lyù veà TC Ba Ngoâi:
Church Trinitarian doctrine
Giaùo huaán chính thöùc: Giaùo lyù vieân, giaûng vieân giaùo
Authentic teaching lyù: Catechist
Giaùo huaán cuûa GH: Teaching Giaùo lyù; hoïc/giaùo thuyeát:
of the Church Doctrine
Giaùo huaán; saùch Ñiñakheâ (tk Giaùo mieàn (ñk 433):
1): Didache Ecclesiastical Region
Giaùo phaùi: Religious sect

106
Giaùo phaùi Cô ñoác Phuïc laâm Giaùo phaùi Tin möøng:
ngaøy thöù baûy: Seventh-day Evangelical church
Adventists Giaùo phaùi Trieäu thaàn hoäi (Tin
Giaùo phaùi Giacoâbita, (do laønh Pentecostal): Assembly
Giacoâbeâ Beârañeâoâ ôû Siri chuû of God
xöôùng moät chi phaùi cuûa Giaùo phaùi; danh xöng:
nhaát tính thuyeát, phaàn lôùn Denomination
ñaõ hieäp nhaát vôùi GH coâng Giaùo phaùi; moân phaùi; beø phaùi,
giaùo): Jacobites beø ñaûng: Sect(-arian)
Giaùo phaùi Menno: Mennonite Giaùo phaän, ñòa phaän (ñk 369):
Giaùo phaùi Meâthoâñist, Giaùm lyù: Diocese
Methodism Giaùo phaän phuï caän (ngoaïi oâ)
Giaùo phaùi Moùcmon GH ÑK Roâma: Suburbicarian
cuûa caùc thaùnh thôøi cuoái Diocese
cuøng (thieân nieân giaùo; x. Giaùo phaän quaân ñoäi: Military
Giaùo hoäi cuûa caùc Thaùnh ordinariate
hieän ñaïi): Mormons Giaùo phaän (leã ñieån
Giaùo phaùi Pentecostal (Nguõ Byzantinoâ): Eparachy
tuaàn): Pentecostal Giaùo phaän/haït (do moät vò ñaïi
Giaùo phaùi Taåy ngoä (Manñeâoâ): dieän troâng coi): Vicariate
Mandaeanism Giaùo phuû, toøa/vaên phoøng giaùm
Giaùo phaùi thaùnh thieâng (caùc muïc: Chancery
toân phaùi Tin laønh caên baûn Giaùo Phuï: Father of the
taùch ra khoûi caùc giaùo phaùi Church
Methodism, Baptists vaø Thaàn hoïc Giaùo phuï:
Presbyterians): Holiness Patristic theology
Churches Trieát hoïc Giaùo phuï:
Giaùo phaùi Tin laønh Quaker Patristic philosophy
(cuõng goïi laø Hoäi baïn höõu): Giaùo phuï hoïc: Patrology
Quakers Giaùo quyeàn (ñaïo): Spiritual
power

107
Giaùo só: Clergy thaàn bí, thoâng linh vaø tröïc
Giaùo só cao caáp, giaùm chöùc, tri): Swedenborgianism
giaùm muïc: Prelate Giaùo tænh (ñk 431):
Giaùo só doøng: Regular Clergy Ecclesiastical province
Giaùo só doøng (nam tu só laøm Giaùo trieàu Roâma (ñk 360):
vieäc muïc vuï): Regular clerks Roman curia
Giaùo só khoâng coù beà treân (ñk Giaùo trình khoa muïc: Ratio
265), phi thuoäc: Unattached Studiorum
cleric Giaùo tröøng: Ecclesiastical
Giaùo só lang baït, phieâu cö: censure
Vagantes, transient cleric Giaùo tröøng do luaät: Censure a
Giaùo só trieàu: Secular clergy, jure
Diocesan clergy Giaùo tröøng haäu keát (ñk 1314):
Giaùo só tröïc tuaàn (trong tu Ferendae sententiae censure
vieän hoaëc ôû nhaø thôø chính Giaùo tröøng tieàn keát: Latae
toøa): Hebdomadarian(-ius) senentiae
Giaùo só (Anh giaùo): Clerk in Giaùo vaï bieät caàm, bieät quyeàn,
Holy Orders, Parson daønh rieâng (ñk 1354 §3):
Giaùo só (Kitoâ giaùo): Clergyman Reserved censure
Giaùo só (kitoâ): Ecclesiastic Giaùo vuï: Ecclesiastical office
Giaùo só (ôû cung ñieän ñaëc traùch Giaùo xöù: Parish
vieäc phaân phaùt caùc cuûa boá Giaùo xöù toøng daân (cuõng laø
thí): Almoner toøng nhaân daønh cho giaùo
Giaùo sö danh döï (ñaõ veà höu): höõu thuoäc moät goác quoác
Emeritus (professor) tòch, daân toäc, vaên hoùa... naøo
Giaùo söû: Church history ñoù, soáng taïi moät vuøng trong
Giaùo taäp, giaùm taäp, taäp sö: nöôùc khaùc): National parish
Master/mistress of novices Giaùo xöù toøng nhaân: Personal
Giaùo thuyeát Swedenborg († parish
1772, Thuïy ñieån moät hình Giaùo xöù toøng thoå: Territorial
thöùc hoïc thuyeát troän laãn parish

108
Gia-veâ: Yahweh Gieâ-seâ: Jesse
Gia-veâ (Yhwh vôùi caùc nguyeân Gieâsu Kitoâ: Jesus Christ
aâm cuûa Añoânai): Jehovah Gieâsu Nadareùt Vua daân Do
Giaác mô/moäng; mô töôûng/ thaùi: INRI (Iesus Nazarenus
moäng; mô öôùc: Dream Rex Iudaeorum)
Giaän döõ, thònh noä; kòch lieät; Gieâsu (3 chöõ ñaàu cuûa töø Hy laïp
nhieät höùng; phuï nöõ hung döõ Ιησοϋς): HIS, Jesus
taøn aùc: Fury Gieát anh/em; huynh ñeä töông
Giaän chính ñaùng: Rightous taøn: Fratricide
anger Gieát baïo chuùa: Tyrannicide
Giaây phuùt cuoái cuøng, giôø laâm Gieát cha, gieát meï: Parricide
chung: In extremis Gieát cha, saùt phuï (x. Gieát meï):
Giaáy da duùng laïi (vieát laàn thöù Patricide
hai): Palimpsest Gieát con: Filicide
Giaáy giaù thuù: Marriage Gieát meï, saùt maãu (x. Gieát
certificate cha): Matricide
Giaáy xuaát tòch; giaáy pheùp muïc Gieát ngöôøi, saùt nhaân:
vuï (cho pheùp laøm coâng taùc Homicide
muïc vuï ôû moät ñòa phaän Gieát ngöôøi, saùt nhaân; taøn saùt:
khaùc): Exeat Murder
Gieøm pha, noùi haønh, noùi xaáu: Gieát thai nhi, phaù thai:
Detraction Feticide, abort
Gien, vi töû: Gene Gieát thai trong daï con, daï
Gieáng röûa toäi: (Baptismal) phoâi: Embryoctomy
Font Gieát treû thô/ con, saùt nhi:
Gieáng thaùnh (chaäu röûa ñaët ôû Infanticide
phoøng thaùnh, ñeå röûa, giaët... Gieát vôï, saùt theâ: Uxoricide
caùc vaät duïng thaùnh): Gioan Kim khaåu: Chrysostom
Sacrarium John
Gieâ-reâ-mi-a, Gr: Jeremiah
Gieâ-ru-sa-lem: Jerusalem

109
Gio-an Taåy Giaû: John the caùc giôø kinh saùch vaø kinh
Baptist saùng ngaøy nay): Tenebrae
Gio-an (Phuùc AÂm), Ga: John Giôø kinh caàu cho tín höõu quaù
(Gospel) coá: Office of the dead
Gioøn moûng; taïm thôøi; yeáu ôùt, Giôø kinh caàu hoàn (caàu cho caùc
maûnh khaûnh: Frail(-ty) tín höõu ñaõ qua ñôøi); ai ca:
Gioïng noùi, aâm thanh, thanh Dirge
aâm; tieáng noùi, phaùt bieåu; Giôø kinh toái: Night prayer
quyeàn bieåu quyeát; daïng theå Giôø kinh (phuïng vuï):
(ñoäng töø): Voice Canonical Hour
Gioùp, G: Job Giôø phuùt laâm chung: Fatal
Gioâ-en, Ge: Joel hour
Gioâ-na, Gn: Jonah Giôø sau heát, haáp hoái, laâm
Gioáng nhau, töông töï, ñoàng chung: Supreme hour
daïng: Similarity Giôø saùu: Sext
Gioáng nhau; gioáng nhö, töông Giôø thaùnh, giôø chaàu: Holy hour
töï; bieåu dieän, hình aûnh, Giôø thöù chín (nhaät tuïng): None
chaân dung: Likeness Giôùi baùo chí: The fourth estate
Gioáng nhö: Homoiousios Giôùi coâng giaùo bình daân:
Gioáng trung (chæ caû gioáng ñöïc Popular Catholicism
laãn gioáng caùi); aùi nam aùi nöõ: Giôùi giaùo daân (ñk 207): Laity
Epicene Giôùi giaùo só: The Pulpit
Gioáng; loaïi; giôùi: Gender Giôùi luaät, ñieàu raên:
Gioáng; phaùi; loaïi: Genus Commandment
Gioâ-sueâ, Gs: Joshua Giôùi luaät, meänh leänh (ñk 35);
Giôø: Hour huaán chæ; chaâm ngoân:
Giôø ba: T(i)erce Precept
Giôø kinh «boùng toái» (kinh ñeâm Giôùi naém quyeàn ñieàu khieån,
phaàn nhaät tuïng cuûa caùc quyeàn uy: The establishment
ngaøy thöù 5, 6, 7 Tuaàn Thaùnh Giôùi thieäu; khuyeân nhuû; phoù
thôøi tröôùc, töông ñöông vôùi thaùc: Recommend(-ation)

110
Giôùi tính, baûn naêng giôùi tính; Goïi LM ñi keû lieät (ñeå cöû haønh
tính duïc; sinh duïc, nhuïc caùc bí tích beänh nhaân): Sick
duïc: Sexuality call
Giôùi trung löu: Middle class Goác Gieseâ: Root of Jesse
Giôùi, gioáng; giôùi/phaùi tính; Goác vaø Ma-goác (Kh 20, 8,
tính/tình duïc; giao hôïp: Sex töôïng tröng cho caùc nöôùc
Giu-ña: Judas choáng laïi Hoäi thaùnh); keû thuø
Giu-ña Ít-ca-ri-oát: Judas Iscariot quaùi gôû: Gog and Magog
Giu-ña Ma-ca-beâ: Judas Goác; thaân coät thaäp giaù: Stipes
Maccabaeus Goái quyø: Hassock
Giu-ña (con Gia-coùp, boä toäc Goâ-li-aùt: Goliath
Giuña): Judah Goàm ba; gaáp ba: Triple
Giu-ña (Ta-ñeâ-oâ, toâng ñoà); Goân-goâ-tha (ñoài/nuùi soï):
thaùnh thö Giu-ña, Gñ: Jude Golgotha
Giu-ñi-tha, Gñt: Judith Goâ-tích; hoang daõ: Gothic
Giu-se: Joseph Gôïi leân; gôïi laïi, hoài töôûng; ñeà
Giöõ Chuùa nhaät: Sunday thaåm, ñöa xeùt xöû ôû toøa caáp
observance treân: Evoke
Giöõ chöùc: Titular Gôùm gheùt, kinh tôûm: Disgust
Giöõ gìn, duy trì, baûo toàn, b.toaøn: Gôùm/chaùn gheùt, gheâ tôûm, kinh
Conservation, preservation tôûm: Aversion
Giöõ kín (trong loøng): In petto Göôm, kieám; quaân quyeàn:
Giöõ kín, bí maät :Confidential Sword
Giöõ theå dieän: Face saving Göôm Thaàn Khí (Lôøi Chuùa Ep
Giöõa luaät sö vaø quan toøa: 6, 17): Sword of the spirit
Between silk & Ermine Göông Chuùa Gieâsu, Saùch
Giöõa, nöûa, trung: Middle göông phuùc: Imitation of
Goùa phuï: Widow Christ
Goïi hoàn ng. cheát: Conjuring Göông muø/xaáu; tai tieáng; côù
up the dead vaáp phaïm: Scandal, bad
example

111
H Ham: Covetousness, greed
Ham muoán; duïc voïng, daâm
duïc: Concupiscence, lust
Haø tieän: Avarice, greed Haõm mình, haønh xaùc, khoå
Haï chí: Summer solstice cheá: Mortification
Haï coá, haï mình: Haùn hoïc: Sinology
Condescension, vouchsafe Haïn cheá/ chaám döùt phoå bieán:
Haï giôùi: Footstool of the Non-proliferation
Almighty, God's Footstool Haïn cheá/ñieàu hoøa sinh saûn:
Haï mình, cuùi mình tröôùc moät Birth control
ñoái thuû (chòu thua sau traän Haïn cheá; thu heïp: Restriction
ñaáu): To go to Canossa Haïn ñònh, kyø haïn; kyø hoïc;
Haï phuïc thuyeát (cho laø Chuùa thuaät ngöõ; soá haïng : Term
Con phuï thuoäc Chuùa Cha Haïn kyø thaát hieäu (ñk 1465):
Tam Vò hoïc): Fatalia legis
Subordinationism Hang ñoäng hoïc: Spel(a)eology
Hai laàn... (tieàn toá): Di- Hang toaïi ñaïo: Catacomb
Hai maët/chieàu, nöôùc ñoâi, song Haøng giaùo só: Clerical state
duïng: Ambivalence Haøng giaùo só, LM trieàu:
Hai tuaàn cuoái muøa chay (xöa): Secular clergy, priest
Passiontide Haøng (huyeát toäc): Line
Hai vôï/ hai choàng: Bigamy Haøng raøo cung thaùnh: Altar
Haøi coát thaùnh, thaùnh tích; di rail
tích, di haøi: Relic Haïng, loaïi, lôùp; giai caáp, taàng
Haøi höôùc, hoùm hænh; khí chaát; lôùp: Class
tính khí, t.tình: Humo(u)r(- Haïng du lòch (maùy bay):
ous) Economy class
Haøi kòch tuyeät dieäu (taùc phaåm Haøng/giôùi giaùo só, taêng löõ:
cuûa Dante † 1321): Divine Clergy
Comedy/Divina Commedia Haønh chính: Administrative

112
Haønh ñoäng, hoaït/taùc ñoäng; Haønh haï/ ngöôïc ñaõi treû con:
naêng löïc; phöông caùch, moâi Child abuse
giôùi; ñaïi lyù; haõng, sôû, cuïc: Haønh höông: Pilgrimage
Agency Ngöôøi haønh höông: Pilgrim
Haønh ñoäng baát chính, phi Haønh lang, loái ñi (ñaèng sau
phaùp; baát caån, caåu thaû; laïm baøn thôø): Ambulatory
duïng ñòa vò, coâng quyõ: Haønh vi ñaïo ñöùc, toân giaùo: Act
Malpractice of religion
Haønh ñoäng bieät kyù, ñaëc thuø Haønh vi ñöùc tin, haønh ñoäng
caùch (rieâng cuûa moãi Ngoâi tuyeân tín: Act of faith
trong TC): Notional acts Haønh vi haønh chaùnh:
Haønh ñoäng sinh ích cöùu ñoä: Administrative act
Salutary act Haønh vi laø thuoäc vò caùch:
Haønh ñoäng thì gioùng theo baûn Actiones sunt suppositorum
chaát cuûa taùc nhaân; taùc nhaân Haønh vi nhaân tính, haønh vi
[nhö theá] naøo thì haønh ñoäng con ngöôøi: Human act
[nhö theå aáy] naáy: Operari Haønh vi suøng kính, moä ñaïo:
sequitur esse Act of devotion
Haønh ñoäng thì theo höõu theå, Haõnh dieän, töï haøo, töï troïng;
höõu theå sao haønh ñoäng vaäy: kieâu haõnh, kieâu caêng, töï
Agere sequitur esse ñaéc; huy hoaøng, traùng leä, uy
Haønh ñoäng tin nhaän: Act of nghi: Proud
believing Haïnh caùc thaùnh: Golden
Haønh ñoäng toá caùo: Denunciation legend, hagiography
Haønh ñoäng tröôùc; tieân Haïnh phuùc: Beatitude, happny
döï/ñoaùn/lieäu: Anticipate Haïnh phuùc, toaøn phuùc, cöïc
Haønh ñoäng/vi, taùc ñoäng; hieän laïc: Bliss
theå; phaùp aùn/leänh: Act Haïnh phuùc myõ maõn: Perfect
Haønh ñoäng/vi; kyø coâng /tích, happiness
thaønh tích; chöùng thö; kheá Haønh/loä trình: Itinerary, route
öôùc: Deed

113
Haøo quang: Aureole, Haêng haùi, nhieät tình, phaán
ostensory(ium), monstrance khôûi; thaàn öùng, thaàn caûm:
Haøo quang, vaàng saùng: Enthusiasm
Nimbus Haâm haåm; laõnh ñaïm, nhaït
Haøo quang, quaàng saùng; voøng nheõo, thôø ô, hôø höõng:
toùc (treân ñaàu ñan só, xöa); Lukewarm
traøng maân coâi Phanxicoâ: Haân hoan, hoan hæ, vui möøng
Corona hôùn hôû: Jubilation
Haøo quang; vaàng quang; vinh Haän thuø, aùc caûm, ñoái nghòch,
quang, danh thôm: Halo oaùn gheùt; phaùt caùu, phaãn
Haït cô baûn: Elementary noä: Animosity
particle Haáp hoái; cheát daàn: Dying
Haït ñaïi dieän toâng toøa (ñk Haáp hoái ôû vöôøn Caây Daàu:
371): Apostolic vicariate Agony in the Garden
Haït giaùm quaûn toâng toøa (ñk Haàu caän/thò tuøng vieân:
371): Apostolic Camerlengo, Camerarius
administration Haäu caûnh, neàn caûnh; boái caûnh;
Haït gioáng Lôøi Chuùa: Semina lai lòch: Background
verbi Haäu coâng ñoàng: Postconciliar
Haït gioáng; tinh dòch: Seed Haäu cung, khueâ phoøng: Harem
Haït phuû doaõn toâng toøa (ñk Haäu cung/ñöôøng: Apse
371): Apostolic prefecture Haäu ñaïi hoàng thuûy:
Haït (ñk 555): Deanery Postdiluvian
Haùu aên, aên phaøm, aên tham: Haäu ñaøn bình (bình phong,
Gluttony, greed tranh tröôùng hay böùc chaïm
Hay kieám chuyeän, baét beû, bôùi döïng ngay phía sau baøn
loãi; öu pheâ bình, chæ trích: thôø): Reredos
Faultfinding Haäu keát (baûn aùn): Ferendae
Hay thoå loä; coù luaän chöùng: sententiae
Demonstrative Haäu kitoâ giaùo: Post-christian
Haäu pheâ bình: Postcritical

114
Haäu quaû, aûnh höôûng; di Heä thoáng hoùa: Systematize(-
haäu/haïi, dö chöùng; ation)
ñoaïn/phaàn tieáp (vaên hoïc, Heä thoáng Ptoâloâmeâoâ (thieân
ngheä thuaät,...): Sequel vaên coi quaû ñaát laø baát ñoäng,
Haäu quaû; keát luaän: Outcome trung taâm): Ptolemaic
Haäu theá: Generations yet system
unborn Heä toäc haøng doïc, tröïc heä:
Haäu thieân, haäu nghieäm: A Direct line
posteriori Heä toäc haøng ngang, baøng heä:
Haäu thôøi hình thaønh Kinh Collateral line
Thaùnh: Postbiblical Heä tö töôûng: Ideology
Haäu tieân tri: Later prophet Heä töø: Copula
Haäu/keát quaû; taàm quan troïng, Hieàn laønh, nhu mì, oân hoøa:
aûnh höôûng: Consequence Meek(-ness)
Haäu/quy keát, suy ra: Illation Hieàn laønh/haäu, nhu mì, khoan
Heïp, chaät; heïp hoøi: Narrow haäu; khinh traïng (khoâng
Heä luaän, heä quaû; keát luaän taát traàm troïng), nheï, laønh:
yeáu: Corollary Benignity
Heä quy chieáu: Frame of Hieàn nhaân, hieàn trieát; thoâng
reference thaùi, khoân ngoan: Sage
Heä sinh thaùi: Ecosystem Hieàn theâ ÑK: Body of Christ,
Heä thoáng: System Spouse of Christ
Heä thoáng bí tích; hoïc thuyeát Hieån linh (TC toû mình ra); leã
töôïng tröng (vg. trong Ba Vua: Epiphany
Thaùnh Theå ÑK chæ hieän moät Hieån nhieân; baèng chöùng,
caùch töôïng tröng, chöù chöùng côù; chöùng tích; daáu
khoâng phaûi thaät söï;); naõo hieäu; daáu tích/veát: Evidence
traïng thaùi cöïc neä bí tích: Hieån thaùnh hoïc; vaên chöông
Sacramentalism veà caùc thaùnh; thaùnh ca
Heä thoáng giaù trò: Value system (phuïng vuï AÙcmeânia, keát thuùc

115
vôùi caâu Is 6,3 «Thaùnh, Hieän dieän khaép moïi nôi, toaøn
Thaùnh, Thaùnh...»): Hagiology taïi: Omnipresence
Hieán cheá muïc vuï: Pastoral Hieän dieän khaép nôi (cuøng
constitution luùc), phoå taïi: Ubiquitous
Hieán cheá tín lyù: Dogmatic Hieän dieän theå lyù: Corporeal
constitution presence
Hieán mình/thaân: Self-giving Hieän dieän thöïc söï: Real
Hieán phaùp doøng tu: Religious presence
constitution Hieän dieän; boä daïng: Presence
Hieán phaùp; hieán chöông: Hieän ñaïi, môùi nhaát: Up-to-date
Constitution Hieän ñaïi tính: Modernity
Hieán só (tu só thuoäc moät soá Hieän höõu hoaù ñôn thöôøng (ñk
Doøng tu nam nöõ khoâng coù 1156): Simple convalidation
lôøi khaán long troïng, nhö Hieän höõu hoaù taän caên (ñk
Doøng O.M.I, Doøng Phanxicoâ 1161): Radical convalidation
ñeä Saleâ, v.v...); giaùo daân töï Hieän höõu tieàm aån, hieän dieän
hieán cho TC ñeå phuïc vuï tu tieàm taøng; thuoäc tieàm caùch,
vieän; giaùo daân doøng ba: tieàm theá: Virtual
Oblates Hieän höõu; hieän sinh; hieän
Hieán thaùnh moät trinh nöõ: sinh theå: Existential
Consecration of a virgin Hieän ra, h. hình; xuaát hieän:
Hieán thaùnh; truyeàn pheùp; Apparition
truyeàn chöùc; gia mieän: Hieän ra, xuaát hieän; hình nhö:
Sacring Appear
Hieän coù; hieän coøn: Extant Hieän sinh theå sieâu nhieân:
Hieän dieän bí tích (thaät söï cuûa Supernatural existential
ÑK ôû trong Thaùnh Theå;): Hieän sinh theå sieâu nhieân:
Sacramental presence Supernatural existential
Hieän dieän cöùu ñoä: Salvific Hieän suûng: Actual grace
presence Hieän söï, noäi söï: In re

116
Hieän taïi vónh haèng: Nunc Hieän töôïng hoïc:
stans Phenomenology
Hieän thaân, tieâu bieåu; bieåu Hieän töôïng laëp laïi töø cuoái
hieän; saùp caáu: Embodiment (trong caâu, meänh ñeà):
Hieän theå: In actu Epistophe
Hieän theå ñeä nhaát (tieàm naêng): Hieän töôïng luaän:
In actu primo Phenomen(ali)sm
Hieän theå ñeä nhò (hieän thöïc): Hieän töôïng phuï:
In actu secundo Epiphenomenon
Hieän theå taïi tha: Esse in alio Hieän/höõu theå thuaàn tuùy, höõu
Hieän theå taïi theå: Esse in theå tuyeät ñoái (TC): Actus
Hieän theå trong haønh ñoäng: In purus
actu exercito Hieáp daâm, cöôõng daâm, laøm
Hieän theå trong yù nghóa: In duïng tình duïc: Rape, sexual
actu signato abuse
Hieän theå töï höõu: Esse a se Hieäp ñaïo, ñöôøng/ giai ñoaïn
Hieän theå töï taïi: Esse in se keát/nhieäm hieäp: Unitive way
Hieän theå vaø tieàm naêng: Act Hieäp ñoaøn/thoâng, ñoaøn theå
and potency tính: Sobornost
Hieän thöïc, thöïc taïi; thöïc teá; Hieäp ñoàng Giaùo hoäi:
hieän thöïc tính: Reality Collegiate Church
Hieän thöïc hoùa: Actualization Hieäp hoäi baûo veä luaân thöôøng
Hieän thöïc hoùa; thöïc hieän/ phim aûnh (thaønh laäp n.
haønh; nhaän thöùc: Realization 1934 ôû Hoa kyø): Legion of
Hieän thöïc tính; thöïc taïi, thöïc decency
teá: Actuality Hieäp hoäi caùc Beà treân cao caáp
Hieän toäi: Actual sin (ñk 708): Conference of
Hieän töôïng: Phenomenon major superiors
Hieän töôïng cheâm aâm; pheùp Hieäp hoäi giaùo daân Beâganh
thaùp töï: Epenthesis (soáng chung - nam rieâng,
nöõ rieâng - maø khoâng coù lôøi

117
khaán, ôû Bæ, Haø lan; bò GH Hieäp só Doøng Ñeàn thôø:
leân aùn): Beguines, Beghards Templars
Hieäp hoäi giaùo daân (ñk 327): Hieäp só Giaùo Hoäi (huaân
associations of the laity chöông Toøa thaùnh aân
Hieäp hoäi giaùo hoaøng truyeàn thöôûng): Papal Knight
giaùo: Pontifical missionary Hieäp só, Doøng Hieäp só (Cöùu teá,
works Malta, Ñeàn thôø): Knight
Hieäp hoäi kitoâ vieân (do Cha J. (Hospitaller, of Malta,
Keller, M.M. saùng laäp n. Templar)
1945, ñeå quaùng baù tinh thaàn Hieäp thoâng: Communion
kitoâ): Christophers Hieäp thoâng bí tích:
Hieäp hoäi KT: Bible society Sacramental union
Hieäp hoäi thanh nieân kitoâ: Hieäp thoâng giöõa caùc thaùnh:
YMCA, Young Men’s Communion of saints
Christian Asociation Hieäp thoâng phaåm traät (ñk
Hieäp hoäi Thieáu nöõ Kitoâ: 336): Hierarchical
YWCA, Young Women's communion
Christian Association Hieäp thoâng/coâng ñoaøn ñöùc tin:
Hieäp hoäi (ñk 298): Sodality Faith communion
Hieäp nhaát trong khaùc bieät: Hieäp thoâng; ñoàng caûm; coâng
Unity within diversity ñoaøn, giaùo phaùi: Communion
Hieäp nhaát, thoáng nhaát: Hieäp thoâng; thoâng coâng:
Henosis Koinonia
Hieäp só beänh vieän (tu só cöùu teá Hieäp thoâng Thaùnh Theå: Holy
n. 1070): Hospitallers or communion
Knights of St. John Hieäp öôùc: Concordat, treaty
Hieäp só Coâlomboâ (hieäp hoäi Hieáp/cöôõng daâm, haõm hieáp;
giaùo daân thaønh laäp taïi Hoa cöôõng ñoaït, baét coùc: Rape,
kyø n. 1882): Knight of kidnap, take hostage
Columbus Hieåu bieát do ñoàng caûm:
Knowledge by Connaturality

118
Hieåu bieát töï nhieän: Natural Hình aûnh (vaên chöông); töôïng
knowledge hình: Imagery
Hieåu bieát, kieán thöùc, tri thöùc: Hình aûnh; khuoân maët; nhaân
Knowledge vaät; con soá; giaù caû; giaû thieát;
Hieåu bieát, nhaän thöùc; thaåm hình boùng; hình dung:
quyeàn: Cognizance Figure
Hieáu khaùch: Hospitable Hình baùnh röôïu: Species
Hieåu, hieåu bieát, am hieåu, thaáu Hình boùng Thaùnh Kinh:
hieåu; trí tueä; ñoàng yù, thoûa Scriptual types
thuaän; caûm thoâng: Hình chín goùc caïnh:
Understanding Enneagon
Hieäu löïc hoùa, ñöa vaøo öùng Hình chöõ thaäp: Cruciform
duïng, aùp duïng; buoäc toân Hình daïng ñoäng vaät:
troïng, buoäc thi haønh; taùn Zoomorphic
trôï; cuûng coá: Enforce Hình hay chöõ vieát treân töôøng
Hieäu quaû; hieäu nghieäm, coâng (coâng coïng): Graffito(-i)
hieäu; coù hieäu löïc: Hình luaät: Penal law
Efficacious(ness,-cacy) Hình neâm/goùc (chöõ):
Hieäu quaû do ngöôøi: Ex opere Cuneiform
operantis Hình phaït: Vindicatory
Hieäu quaû do vieäc: Ex opere sanction/ penalty (ñk 1331
operato tt)
Hieäu toøa: Titular see Hình phaït boài toån: Remedial
Hieäu öùng löôïng töû: Quantum penalty
effect Hình phaït chöõa trò, giaùo vaï
Hình aûnh: Image (ñk 1331), kieåm tröøng; kieåm
Hình aûnh bieåu tröng: Imago duyeät/ñònh: Censure
repreasentativa Hình phaït ñôøi ñôøi, traàm luaân
Hình aûnh hö giaùc: Eidetic (hoûa nguïc): Eternal
imagery punishment
Hình aûnh TC: Image of God

119
Hình phaït haäu keát: Inflicted Hình thaùi tu töø, loái thoåi
penalty phoàng: Figure of speech
Hình phaït Hoäi Thaùnh: Hình thaønh vuõ truï:
Ecclesiastical censure Cosmogenesis
Hình phaït giaùc quan: Pain of Hình thaønh yù nieäm, laäp yù:
sense Ideation
Hình phaït khoâng xaùc ñònh: Hình thöùc toaøn dieän, caáu truùc:
Indeterminate penalty Gestalt
Hình phaït taïm (coù thôøi haïn Hình thöùc uûy thaùc:
chòu ôû ñôøi naøy hay laø trong Commissorial form
luyeän nguïc ñeå ñeàn toäi): Hình thöùc; daïng thöùc, caùch
Temporal punishment theå/thöùc: Mode
Hình phaït thuïc toäi (ñk 1336; Hoï haøng trong hoân nhaân:
(xöa hình phaït baùo oaùn): Affinity
Expiatory penalty, vindictive Hoï haøng thieâng lieâng:
penalty Spiritual relationship
Hình phaït truyeàn khieán: Hoa hoàng vaøng (ÑGH laøm
Preceptive penalty pheùp ngaøy Chuùa nhaät 4 Muøa
Hình phaït xa Chuùa: Pain of Chay): Golden rose
loss Hoa hueä (töôïng tröng cho ñöùc
Hình saéc: Species thanh khieát): Lily
Hình saéc Thaùnh Theå (hình Hoa quaû cuûa Thaàn Khí: Fruit
baùnh vaø hình röôïu): of the Holy Spirit
Eucharistic species Hoa quaû; keát/thaønh quaû: Fruit
Hình saéc Thaùnh Theå (phuïng Hoaø bình: Peace
vuï Bizantinoâ; phaåm vaät Hoøa bình chuû nghóa; hieáu
thaùnh): Hagia hoøa: Pacifism
Hình taïc, hình noåi, töôïng; Hoøa bình; nghi thöùc chuùc
hình noäm: Effigy bình an (vg. trong Thaùnh
Hình thaùi hoïc: Morphology Leã): Pax

120
Hoøa ñieäu, haøi hoøa, hoøa hôïp; Hoaøn bò/haûo, hoaøn toaøn/thieän;
hoøa aâm; nhòp nhaøng; caân thôøi hoaøn thaønh (ngöõ phaùp):
ñoái: Harmony Perfect(ion)
Hoøa ñoàng chuû nghóa, thuyeát Hoaøn caûnh, tình/traïng huoáng,
hoå loán, hoãn hôïp: Syncretism tröôøng hôïp: Circumstance
Hoøa giaûi, giao hoøa, giaûng hoøa: Hoaøn haûo: Perfection
Reconciliation Hoaøn hôïp hoân phoái:
Hoaø hôïp: Syncretism Consummation of marriage
Hoøa laãn Mình vaø Maùu thaùnh: Hoaøn sinh, hoài sinh, soáng laïi;
Commingling caûi töû hoaøn sinh, laøm cho
Hoøa nhaõ, lòch söï, nieàm nôû: soáng laïi: Resuscitate
Affable(-ility) Hoaøn taát; vieân maõn:
Hoøa tan; giaûi taùn; giaûi theå; Consummation
thaùo gôõ: Dissolve(-lution) Hoaøn thaønh, thaønh töïu troïn
Hoaû nguïc: Hell, gehenna veïn; tieâu thuï; thaønh thaïo,
Hoûa taùng, h.thieâu (ñk 1176 §3): taøi gioûi tuyeät ñænh:
Cremate(-ion), incinerate Consummate
Hoùa coâng, tieåu thaàn, con taïo: Hoaøn toaøn töï tay vieát ra:
Demiurge, Creator Holograph
Hoøa/thaùi bình; bình an; hoøa Hoaøn toaøn voâ ích: No earthly
öôùc; hoøa thuaän; yeân tónh, use
thanh bình: Peace Hoaøn traû, boài thöôøng; hoài
Hoaøi nghi veà phaùp luaät: Doubt phuïc: Restitution,
of law compensation, recompense
Hoaøi nghi veà söï kieän (ñk 14): Hoaøn traû; söûa chöõa, truøng tu,
Doubt of fact phuïc cheá; phuïc hoài, khoâi
Hoaøi nghi; nghi ngôø, ngôø vöïc: phuïc: Restoration
Doubt, suspicion Hoaøn tuïc; boû aùo tu só/thaày tu:
Hoan hæ, vui thích; laøm cho Defrocking
vui möøng: Rejoice Hoaùn caûi: Circumcision of
Hoan hoâ: Hosanna hearts, conversion

121
Hoaùn duï: Metonymy thoáng=) moät soá chuaån
Hoaùn vò, hoaùn chuyeån; caûi mieãn ñaëc bieät (ñoái vôùi luaät
bieán, chuyeån bieán, thay ñoåi: chung trong caùc GH Chính
Conversion thoáng): Economy
Hoaïn quan: Eunuch Hoaït ñoäng truyeàn thoâng:
Hoang phí, xa xæ; xa hoa: Lavish Communicative action
Hoang töôûng bò truy haïi: Hoaït naùo, linh hoaït hoùa, laøm
Delusion of persecution cho soáng ñoäng, khích leä:
Hoang töôûng töï ñaïi (thoùi öa Animate
laøm lôùn): Delusion of Hoaït tröôøng yù thöùc: Field of
grandeur/ megalomania consciousness
Hoaøng ñaïo: Ecliptic Hoïc giaû, thoâng thaùi; moân sinh;
Hoaøng ñeá: Emperor sinh vieân (coù hoïc boång):
Hoaøng ñeá Nga: Czar Scholar
Hoaøng haäu, nöõ hoaøng: Empress Hoïc phaùi giaùo söû:
Hoaøng kim thôøi ñaïi: Golden Religionsgeschichte Schule
age Hoïc roäng, uyeân baùc; hoïc boång:
Hoaøng töû; hoaøng thaân; chuùa Scholarship
truøm, ñaàu naäu/soû: Prince Hoïc taäp, nghieân cöùu; khaûo
Hoaûng sôï, hoang mang, hoát luaän; chaêm chuù: Study
hoaûng: Panic, fright Hoïc thuyeát Aristoát:
Hoaït ñoäng, haønh ñ., vieäc laøm; Aristotelianism
taùc ñ.; (xöa) Thaùnh Leã, Leã Hoïc thuyeát Averroes († 1198):
quy: Action Averroism
Hoaït ñoäng, haønh ñoäng cuï theå: Hoïc thuyeát baùo phuïc (thöôûng
Praxis phaït ñôøi sau): Retribution
Hoaït ñoäng, taùc ñoäng, thao taùc; theory
giaûi phaãu; haønh quaân, chieán Hoïc thuyeát cöùu chuoäc thuïc toäi
dòch; pheùp tính: Operation (cuûa th. Anselmoâ):
Hoaït ñoäng cöùu ñoä cuûa TC Satisfaction theory
trong theá giôùi; (Chính

122
Hoïc thuyeát daïng Arioâ: Semi- xaùc ñònh haønh ñoäng ñoù laø toát
Arianism hay xaáu veà maët luaân lyù):
Hoïc thuyeát daïng Peâlagioâ Consequentialism
(Cassian, Vincent of Lerins): Hoïc thuyeát Immanuel Kant
Semi-Pelagianism (1724-1804): Kant(ian)ism
Hoïc thuyeát David Hume († Hoïc thuyeát maàu nhieäm(O.
1776): Humism Casel): Mystery theory
Hoïc thuyeát daâng hieán (Thaùnh Hoïc thuyeát nhaân baûn, nhaân
Theå): Oblation theory vaên; loøng nhaân: Humanism
Hoïc thuyeát Duns Scotus († Hoïc thuyeát nhaân vò:
1308), tröôøng phaùi Personalism
Phanxicoâ: Scotism Hoïc thuyeát Occam (Ockham †
Hoïc thuyeát duy Luaät giao öôùc: 1347): Occamism
Covenantal nomism Hoïc thuyeát Origen († 187):
Hoïc thuyeát EÂrastus († 1583 Origenism
cho raèng GH khoâng coù Hoïc thuyeát Platon: Platonism
quyeàn thaåm phaùn, Nhaø Hoïc thuyeát Pyron (tk 4 tröôùc
Nöôùc thì coù): Erastianism coâng nguyeân); hoaøi nghi
Hoïc thuyeát giaûi caáu, giaûi theå chuû nghóa: Pyrrhonism
cô caáu: Deconstructionism Hoïc thuyeát Spinoza († 1677,
Hoïc thuyeát haäu caûnh: moät daïng phieám thaàn luaän):
Background theory Spinozism
Hoïc thuyeát haäu sa ñoïa (cuõng Hoïc thuyeát taùi taùc sinh (veà
goïi laø sublapsarianism sau Thaùnh Theå): Reproduction
nguyeân toäi, TC môùi quyeát theory
ñònh veà soá phaän cuûa moãi Hoïc thuyeát taân kinh vieän:
ngöôøi; chuû tröông cuûa phaùi Neo-scholasticism
Calvin): Postlapsarianism Hoïc thuyeát Teilhard de
Hoïc thuyeát heä quaû, duy haäu Chardin (1881-1955 veà tieán
quaû (döïa theo haäu quaû toát hoùa): Teilhardism
xaáu haønh ñoäng mang laïi ñeå

123
Hoïc thuyeát thaùnh AÂugutinoâ: Hoïc vieân; kinh vieän; thuoäc
Augustini(ani)sm tröôøng hoïc, hoïc taäp, nhaø
Hoïc thuyeát tình huoáng: giaùo: Scholastic
Situationism Hoïc vieän; theå cheá; tu hoäi, hoäi
Hoïc thuyeát Toâma (Aquinoâ, doøng: Institute
1225-1274): Thomism Hoøm bia: Ark
Hoïc thuyeát toàn taïi (nhaân tính Hoøm bia chöùng öôùc: Ark of
ÑK toàn taïi ôû trong Ngoâi Lôøi): the Testimony
Subsistence theory Hoøm bia giao öôùc: Ark of the
Hoïc thuyeát tyû hieäu (cho raèng Covenant
ñeå bieát haønh ñoäng toát hay Hoøm cuùng/ tieàn, (ñeàn thôø
xaáu veà maët luaân lyù, thì caàn Gieârusalem): Gazophylatium
phaûi so saùnh haäu quaû thieän Hoøm thaùnh tích: Reliquary
aùc do haønh ñoäng ñoù ñöa laïi): Hoïp maët; (Kitoâ giaùo) hôïp nhaát,
Proportionalism ñaïi keát: Reunion
Hoïc thuyeát veà aân suûng vaø töï Ho-seâ, Hs: Hosea
do: Systems of grace Hoâ caùch: Vocative
Hoïc thuyeát xaõ hoäi (cuûa GH): Hoà sô: Dossier, file
Social teaching Hoã sinh/trôï; thuyeát/phong traøo
Hoïc thuyeát (GH) Nestoârioâ, töông teá: Mutualism,
Caûnh giaùo: Nestorianism Hoã töông tính, töông quan:
Hoïc thuyeát (GH) Nestoârioâ, Reciprocity
Caûnh giaùo: Nestorianism Hoä söï, vuï tranh chaáp:
Hoïc thuyeát Zenon (tk 5-4): Contentious
Zenonism Hoä trôï chung: General
Hoïc thuyeát/ phöông phaùp kinh concursus
vieän: Scholasticism Hoä trôï cuûa TC, thieân trôï:
Hoïc thöùc uyeân baùc: Erudite Divine concursus
Hoïc vò tieán só: Doctorate Hoä trôï ñoàng thôøi:
Hoïc vieän, haøn laâm vieän: Simultaneous concursus
Academy

124
Hoä trôï theå lyù: Physical Hoái haän, aên naên, thoáng hoái:
concursus Repent(-ance)
Hoä trôï tieân baøi, tieân trôï: Hoái nhaân: Penitent
Antecedent concursus Hoái thuùc, giuïc giaõ; khuyeán
Hoä trôï; hoäi ngoä, tuï hoïp, ñaùm khích, thuyeát phuïc; nhaán
ñoâng; kyø thi tuyeån: maïnh: Urge
Concursus Hoái toäi vì sôï (vg. hoûa nguïc; aên
Hoài chuoâng rung luùc ñoïc kinh naên toäi caùch thöôøng/baát
«Thaùnh, Thaùnh, Thaùnh»: toaøn): Imperfect contrition,
Sacring bell attrition
Hoài giaùo (toân phaùi Mahoâmeùt): Hoäi, Giaùo hoäi: Kahal
Islam, Moslem, Muslim, Hoäi, nghieäp hoäi: Guild
Mohammedanism Hoäi aùi höõu (Phaùi Quaâycô):
Hoài nghieäm: Retroductive Society of Friend (Quakers)
Hoài nieäm, suy tö, phaûn tænh; Hoäi baûo veä Thaùnh Kinh:
phaûn chieáu: Reflect(-ion, -ive) Chained Bibles
Hoài phuïc moïi söï trong ÑK Hoäi caùcnavan, leã hoäi vui chôi
(bieät hieäu Ñöùc Pioâ X): coâng coäng tröôùc muøa trai
Restaurare omnia in Christo giôùi (Muøa Chay): Carnival
Hoài sinh, thuyeát tuaàn hoaøn: Hoäi chöõ thaäp hoàng (hieäp hoäi
Palingenesis aùm maät toång hôïp Tam ñieåm
Hoài taâm, maëc töôûng, truy vaø thoâng thieân hoïc):
hoaøi, tónh taâm, nhaäp ñònh: Rosicrucians
Recollection Hoäi Con ÑM: Child of Mary
Hoài toá; coù hieäu löïc trôû veà Hoäi cöùu teá Coâng giaùo quoác teá:
tröôùc: Retroactive Caritas Intenationalis
Hoài tuïc; tuïc hoùa: Laicize, Hoäi doøng: Religious
defrock, unfrock congregation
Hoài töôûng, kyû nieäm: Hoäi ñaøo huyeät: Fossors
Reminiscence, Hoäi ñoaøn, tu hoäi, doøng tu:
commemoration Congregation

125
Hoäi ñoàng ñaïi keát caùc Giaùo hoäi Hoäi kín: Secret society
Kitoâ: World Council of Hoäi kinh só (ñk 503):
Churches Cathedral chapter
Hoäi ñoàng giaùo phaän: Diocesan Hoäi nghò, phieân hoïp, coâng hoäi,
chancery c.nghò: Congregation
Hoäi ñoàng giaùo xöù: Parish Hoäi nghò: Synod
council Hoäi nghò chuyeân ñeà; taäp tieåu
Hoäi ñoàng GM (ñk 441): luaän: Symposium
Episcopal conference Hoäi nhaäp, hoøa nhaäp, dung
Hoäi ñoàng GM (ñk 447): hôïp, phoái hôïp; saùp nhaäp:
Conference of bishops Integrate(-ion)
Hoäi ñoàng hoàng y (ñk 350): Hoäi nhaäp nhoùm: Group
College of Cardinals integration
Hoäi ñoàng LM (ñk 495): Priests' Hoäi nhaäp vaên hoùa, baûn ñòa
council (xöù) hoùa: Inculturation
Hoäi ñoàng LM (ñk 495tt): Hoäi nöõ sinh/sinh vieân:
Presbyteral council Sorority
Hoäi ñoàng muïc vuï (ñk 511tt): Hoäi Opus Dei; Hoäi Linh Muïc
Pastoral council Thaùnh Giaù (Societas
Hoäi ñoàng tö vaán: College of Sacerdotalis Sanctae
Consultors Crucis); (Doøng Bieån ñöùc)
Hoäi ñoàng (taøi chaùnh) kinh teá thaàn vuï: Opus Dei
(ñk 492): Finance council Hoäi tam ñieåm: Freemasonery
Hoäi ñoàng, coäng ñoaøn; hoäi Hoäi thaùnh, Giaùo hoäi: Ecclesia
nghò: Assembly Hoäi thaùnh, Giaùo hoäi; giaùo phaùi:
Hoäi ñöôøng (Do thaùi): Church
Synagogue Hoäi Thaùnh chieán ñaáu: Church
Hoäi giaùo hoaøng truyeàn giaùo: militant
Pontifical Missionary Works Hoäi Thaùnh Coâng giaùo coå: Old
Hoäi hoïp, h. thaûo; hoäi nghò, h. catholics
ñoàng: Conference

126
Hoäi Thaùnh ñau khoå: Church Hoân nhaân chuaån nhaän vaø
suffering hoaøn hôïp: Ratified and
Hoäi Thaùnh khaûi hoaøn: Church consummated marriage
triumphant Hoân nhaân dò ñaúng (ng. quyù toäc
Hoäi thöøa sai Maryknoll (MM, keát hoân vôùi thöù daân):
1911): Maryknoll Morganatic marriage
Hoäi toâng ñoà caàu nguyeän: Hoân nhaân dò/lieân chuûng; hoân
Apostleship of prayer nhaân ñoàng toäc; h. nh. cuøng
Hoäi trò loãi: Chapter of faults nhoùm: Intermarriage
Hoäi truyeàn giaùo quoác teá (Tin Hoân nhaân ñaêng ñoái: Marriage
laønh): IMC, International of propriety
Missionary Council Hoân nhaân hoaøn hôïp, hoaøn
Hoäi vieân Areopago, h. v. hoïc phoái: Consummate marriage
ñöôøng Atheâneâ: Areopagite Hoân nhaân hôïp phaùp:
Hoäi vieân Doøng ba: Tertiaries Legitimate marriage
Hoäi Vinh Sôn: Society of St. Hoân nhaân khaùc ñaïo, hoãn hôïp
Vincent de Paul (dò giaùo) (ñk 1124tt): Mixed
Hoäi Xuaân Bích (n. 1641): marriage
Sulpicians Hoân nhaân khoâng hoøa hôïp eâm
Hoài/thôøi vieân maõn (Gl 4, 4): aám, thieáu haïnh phuùc:
Fullness of time Mismarriage
Hoân bình an: Kiss of peace Hoân nhaân khoâng theå phaân ly:
Hoân leã Ñöùc Trinh Nöõ Maria Indissoluble marriage
(23 thaùng Gieâng): Espousals Hoân nhaân Kitoâ giaùo: Christian
of the Blessed Virgin Mary marriage
Hoân leã nhoùm, taäp theå (cöû Hoân nhaân luaät ñaïo: Religious
haønh chung): Group marriage
marriage Hoân nhaân luaät ñôøi (hoân phoái
Hoân nhaân, hoân phoái, giaù thuù; leã theo luaät hoä): Civil marriage
cöôùi: Marriage, matrimony Hoân phoái giaû ñònh (ñk
1061,3): Putative marriage

127
Hoân phoái kín (ñk 1130); naëc Hoàng y nieân tröôûng: Cardinal
hoân (hôïp phaùp): Secret Dean
marriage Hoàng y thò thaàn: Cardinal
Hoân öôùc: Matrimonial Camarlengo
contract, sponsalia Hoàng y tröôûng ñaúng phoù teá:
Hoãn ñoän; hoãn loaïn: Chaos Cardinal Proto-deacon (first
Hoàn, linh hoàn; taâm hoàn, taâm Cardinal deacon)
trí; con ngöôøi: Soul Hoàng y tröôûng toøa xaù giaûi:
Hoàng thuûy saùng theá thuyeát: Grand Penitentiary
Flood theory of creation Hoàng y (ñk 349); caên baûn, chuû
Hoàng thuûy (St 7): The Flood, choát: Cardinal
The Deluge Hoáng haùch; ñoäc ñoaùn; döùt
Hoàng y: Prince of the Church khoaùt, kieân quyeát; heát hieäu
Hoàng y baûo trôï: Cardinal löïc (quaù haïn), thaát hieäu:
Protector Peremptory
Hoàng y boä tröôûng: Cardinal Hoäp ñöïng Mình Thaùnh (vg.
Prefect ñeå mang ñi cho beänh nhaân):
Hoàng y ñaïi dieän/giaùm quaûn: Pyx
Cardinal Vicar Hôi boác, khí xoâng; muøi hoâi;
Hoàng y ñaëc söù: Cardinal doøng töø: Effluvium(-ia)
Legate Hôïp lyù, coâng baèng; coâng
Hoàng y ñaúng giaùm muïc (ñk minh, voâ tö, khoâng thieân vò:
350): Cardinal Bishop Equitableness
Hoàng y ñaúng phoù teá: Cardinal Hôïp lyù; höõu lyù, phaûi leõ; bieát
Deacon ñieàu; phaûi chaêng: Reasonable
Hoàng y ñoaøn: Sacred College Hôïp nhaát, lieân keát: Unite
Hoàng y linh muïc: Cardinal Hôïp phaùp: Lawful
Priest Hôïp phaùp; hôïp thöùc, chính
Hoàng y nhieáp chính (thôøi gian ñaùng: Legitimate
troáng ngoâi GH): Cardinal Hôïp phaùp; phaùp lyù: Legal
Chamberlain

128
Hôïp pheùp/tình, thích/xöùng Huaán quyeàn, quyeàn giaùo huaán:
hôïp: De congruo Magisterium
Hôïp taùc coá yù: Formal Huaán quyeàn ñaëc bieät, ñaëc
cooperation huaán: Extraordinary
Hôïp taùc cöù söï (baèng haønh magisterium
ñoäng beân ngoaøi chöù khoâng yù Huaán quyeàn thoâng thöôøng,
thöùc hoaëc khoâng coá tình): thöôøng huaán: Ordinary
Material cooperation magisterium
Hôïp thöùc hoùa; hôïp phaùp hoùa Huaán quyeàn troïng thöùc, troïng
(con caùi): Legitimation huaán: Solemn magisterium
Hôïp thöùc/phaùp, ñuùng luaät: Licit Huaân/huy chöông; trang
Hôïp tuyeån, söu taäp: Anthology hoaøng: Decoration
Hôïp tuyeån, tuyeån taäp; vaên taäp, Huy chöông Toøa Thaùnh:
thi taäp: Florilegium(-ia) Pontifical, papal decoration
Hôïp töû (tröùng ñaõ thuï tinh ñeå Huy chöông; aûnh ñeo: Medal
trôû thaønh phoâi thai): Zygote Huy hieäu, gia huy: Coat-of-
Hôïp vaän, aên vaàn; laøm thô, ñaët arms
thaønh thô; töông hôïp/xöùng: Huy hieäu kinh só: Insignia of
Rhyme the canons
Huaán ca, Hc: Book of Huûy boû, baõi b., tieâu huûy:
Ecclesiasticus/ Sirach Abolish, eliminate
Huaán duï, lôøi coå vuõ: Huûy boû, voâ hieäu hoùa:
Exhortation Annulment
Huaán giaùo, daïy giaùo lyù: Huûy boû, voâ hieäu hoùa, baõi hieäu
Catechesis (ñk 10): Nullification
Huaán luyeän, ñaøo taïo; caáu Huûy löïc (ñoái laïi vôùi eros sinh
thaønh; laäp thaønh; hình löïc); töû vong: Thanatos
thaønh: Formation Huyeàn bí hoïc: Occultism
Huaán luyeän (hoïc hoûi) lieân tuïc: Huyeàn bí, kieåu khaûi huyeàn;
Continuous formation kinh khuûng (nhö caûnh taän
theá): Apocalyptic

129
Huyeàn thoaïi, hoang ñöôøng, coå Höông traàm; ñoát höông, xoâng
tích, thaàn thoaïi: Mythical, h.: Incense
legend, myth Höôùng daãn, chæ ñaïo, dìu daét:
Huyeàn/thaàn thoaïi hoïc: Guidance
Mythology Höôùng ngaõ, noäi höôùng:
Huyeát caàu; vieân nhoû: Globule Introversion
Huyeát heä, huyeát thoáng, h.toäc: Höôùng ngoaïi giôùi:
Blood relation Extraversion
Huyeát toäc, thaân toäc, quan heä Höôùng taâm: Centripetal
maùu muû (ñk 108): Höôùng theå: Esse ad
Consanguinity Höôùng/ñoái ngoaïi: Ad extra
Huynh ñeä; thaân thieän: Fraternal Höôùng/ñoái noäi: Ad intra
Hö aûo; hö danh; phuø phieám, Höu chieán vì Chuùa (vaøo caùc
phuø vaân, phuø hoa; hôïm ngaøy hoaëc dòp leã lôùn Trung
mình, khoe khoang: Vanity coå): Truce of God
Hö daâm (giao hôïp giaùn tinh/ Höõu haïn; coù ngoâi soá: Finite
nöûa chöøng chöõ laáy töø teân Höõu hieäu, coâng hieäu; thöïc söï,
cuûa Onan trong Kitoâ St 38, hieän thöïc; coù hieäu löïc, giaù
8-10); thuû daâm: Onanism trò, söùc taùc ñoäng maïnh; soá
Hö maát, dieät voïng, traàm luaân: quaân thöïc ngaïch: Effective
Perdition Höõu hieäu hoùa hoân phoái (ñk
Hö quyeàn: Nominal authority 1156-65): Validation of
Hö vinh; khoe khoang töï ñaéc: marriage
Vain glory Höõu hieäu hoùa (hoân phoái):
Hö voâ thuyeát, dieät tính thuyeát: Convalidation
Nihilism Höõu hieäu tính, hieäu löïc; giaù trò
Hö voâ/khoâng: Nothingness (luaän lyù, phaùp lyù), hôïp thöùc
Höùa haõo: Empty promise tính: Validity
Höùa hoân: Promise of marriage Höõu hieäu tính; hieän thöïc tính;
Höông aùn: Altar of incense söùc taùc ñoäng: Effectiveness
Höông thaûo: Hyssop

130
Höõu ích; höõu duïng; thöïc Hy leã Misa, Thaùnh Leã:
duïng: Utility Sacrifice of the Mass
Höõu thaàn thuyeát: Theism Hy leã ngôïi khen, taùn tuïng:
Höõu thaàn thuyeát; töï nhieân Sacrifice of praise
thaàn giaùo: Deism Hy leã taï ôn: Eucharistic
Höõu theå: Ens sacrifice, Sacrifice of
Höõu theå hoïc quan heä: thanksgiving
Relational ontology Hy sinh tö yù/kieán: Intellectual
Höõu theå höôùng tha: Esse ad sacrifice, sacrifice of intellect
aliud Hy sinh, queân mình: Self-
Höõu theå loaïi suy: Analogia entis sacrifice
Höõu theå taïi theå: In esse Hy teá: Sacrifice
Höõu theå thieâng lieâng: Spiritual Hy teá bí tích: Sacramental
being immolation
Höõu theå, hieän höõu, toàn taïi: Hy teá Cöïu Öôùc: Old Testament
Esse, being sacrifice
Höõu theå, thieän, nhaát vaø chaân Hy teá khoâng ñoå maùu:
thì giao hoaùn (chæ laø moät): Unbloody sacrifice
Ens, bonum, unum, verum, Hy teá Taân Öôùc: New
convertuntur Testament sacrifice
Höõu-töù-phuùc: Saccidananda Hy/ñöùc voïng: Hope
Hy hoùa: Hellenization Hyù tröôøng Coliseum:
Hy hoùa tín lyù: Hellenization of Coliseum
dogma
Hy laïp: Greek
Hy leã giao hoøa: Peace offering

131
I In daáu thaùnh: Stigmatization
I-sa-ac: Isaac
Ích chung, coâng ích: Common Isaia leân trôøi, thaêng thieân
good (nguïy thö): Ascension of
Ích kyû, vò kyû: Selfish(-ness) Isaia
Icteâri, cuoàng loaïn, loaïn thaàn Isaia thöù ba (caùc chöông 56-
kinh: Hysteria 66 trong saùch Is): Trito-
Im laëng laøm baèng (khoâng baøn Isaiah
ñeán moät ñeà taøi nhöõng khi I-sai-a, Is: Isaiah
caàn noùi ñeán laø baèng chöùng Ít-ra-en: Israel
cho thaáy ng. giöõ im laëng
khoâng bieát veà ñeà taøi ñoù):
Argument from silence

132
K Keá hoaïch hoùa gia ñình theo
phöông phaùp töï nhieân:
Keû baûo veä: Goel Natural family planning
Keû cheát soáng laïi: Resurrection Keá hoaïch TC: Oikonomia
of the dead Keá nhieäm, keá vò; keá thöøa; keá
Keû laøm ngheä thuaät theo loái taøi tieáp, lieân tieáp: Succession
töû, khoâng chuyeân saâu: Keá nhieäm caùc toâng ñoà:
Dilettante(-ti) Apostolic succession
Keû phaûn boäi, phaûn naïp thaùnh Keá thöøa theo phaùp ñònh: To
cuï (ng. kitoâ trao naïp thaùnh succeedto an intestate estate
cuï - cheùn/ñóa thaùnh vaø saùch Keä: Verse
thaùnh - cho keû baùch ñaïo hoài Keát aùn, leân aùn; thaûi boû, loaïi boû:
n. 303-311): Traditor Condemn(-ation)
Keû thuø, cöøu ñòch, ñoái phöông: Keát aùn/toäi; ng. bò keát aùn, phaïm
Enemy, Adversary nhaân: Convict
Keùp, ñoâi; nhaø hai caên hoä; (xöa) Keát aùn tuyeät thoâng: Anathema/
phuïng vuï leã troïng: Duplex excommunication
Keâ giao/gian; thuù daâm: Keát cuïc ñi ñeán choã...:
Sodomy Culminate in
Keá hoaïch, phöông aùn, chöông Keát cuïc thaàn tình, giaûi phaùp
trình; baûn ñoà; sô ñoà; daøn thaàn dieäu (laøm nhö cöù baám
baøi: Plan maùy laø TC ñeán giaûi quyeát
Keá hoaïch bí tích: Sacramental heát moïi söï): Deus-ex-
economy machina
Keá hoaïch cöùu ñoä: Divine Keát hieäp baûn theå: Substantial
economy, plan of salvation, union
economy of salvation (= Keát hieäp ngoâi vò: Personal
nhieäm cuïc cöùu ñoä) union
Keá hoaïch hoùa gia ñình: Keát hieäp sieâu bieán:
Family planning Transforming union

133
Keát hieäp thieâng lieâng: Keâu môøi; môøi goïi; moïc goïi:
Spiritual union Invitation
Keát hoân: Contract marriage Khaû giaûi theå tính ngoaïi taïi:
Keát hoân baèng ñaïi dieän (ñk Extrinsic/outer dissolubility
1105): Proxy marriage Khaû giaûi theå tính noäi taïi:
Keát hoân laàn thöù hai, taùi hoân Intrinsic dissolubility
(nam tuïc huyeàn; nöõ taùi giaù): Khaû hoaøn thieän tính:
Digamy Perfectibility
Keát hoân (cöôùi vôï); gaû baùn; taùn Khaû kính; ngaøi, quyù...(töø duøng
thaønh, nhaän theo: Espouse ñeå toân xöng caùc giaùo só):
Keát hoân; gaû baùn; hoân leã: Wed(- Reverend
ding) Khaû naêng choáng beänh, kh.n.
Keát hôïp ngaãu nhieân: mieãn dòch; mieãn tröø, ñaëc
Coincidental aggregate mieãn: Immunity
Keát hôïp thuoäc tính: Khaû naêng sinh duïc: Genitality
Accidental union Khaû naêng truyeàn thoâng:
Keát luaän thaàn hoïc: Communicative competence
Theological conclusion Khaû naêng, naêng löïc; naêng
Keát thuùc, ñình chæ, thuû tieâu, caùch; taøi naêng, kheùo leùo:
huûy boû; hoaøn thaønh; töø vó: Ability, capacity
Termination Khaû theå tính; khaû naêng:
Keát töø töù töï (boán chöõ; vg. Possibility
YHWH): Tetragrammaton Khaû thuï tính; thuï naïn tính (coù
Keát öôùc song phöông: theå chòu khoå ñau): Passibility
bilateral/synallagmatic Khaû tri, khaû nieäm, coù theå hieåu,
Contract(-ion) deã hieåu: Intelligibility
Keát öôùc; hôïp ñoàng, kheá öôùc: Khaû/tieàm naêng: Virtuality
Contract(-ion) Kha-ba-cuùc, Kb: Habakkuk or
Keâu goïi, hieäu trieäu; khaùng caùo, Habacuc
thöôïng toá; yeâu caàu; haáp daãn: Khaùc bieät, ña daïng, nhieàu veû:
Appeal, summon Diversity

134
Khaùc bieät trong hieäp nhaát: Khaûi huyeàn, Kh; maïc khaûi:
Diversity within unity Apocalypse, revelation
Khaùc bieät veà phaåm chaát: Khaùi nieäm, yù nieäm: Concept
Qualitative difference Khaùi nieäm: Verbum mentis
Khaùc ñaïo (ñk 1086); baát ñoàng Khaùi nieäm cô sôû, kieán thöùc cô
tín ngöôõng: Disparity of ñaúng; boä phaän/cô quan sô
cult/worship phaùt/taïo: Rudiment(s)
Khaùc/laï thöôøng; ñaëc bieät: Khaùi nieäm hoùa:
Extraordinary Conceptualization
Khaùc-gai, Kg: Haggai (Aggai, Khaùi quaùt hoùa, toång quaùt hoùa,
Aggaeus) suy roäng; phoå caäp, phoå bieán:
Khaùch quan tính; thaùi ñoä khaùch Generalization
quan, voâ tö: Objectivity Khaùm xeùt, xem xeùt, thaåm tra;
Khaùch quan; khaùch theå; muïc thi cöû, khaûo haïch; thaåm
ñích/tieâu: Objective vaán: Examination
Khai ñoaïn ñöùc tin, böôùc daãn Khaùng baùc, baùc beû,
nhaäp ñöùc tin: Preambles of phaûn/choáng ñoái; (ñaët) vaán
faith, praeambula fidei naïn; caùo tò (ñk 1450):
Khai maïc, kh. tröông; môû ñaàu, Object(-ion)
khaùnh thaønh; nhaäm chöùc: Khaùng bieän thaát hieäu:
Inaugurate Peremptory exceptions
Khai quaät: Disinter(-ment) Khaùng bieän vieân aùn phong
Khai taâm (daãn nhaäp vaøo maàu thaùnh; khaùng vieân phe quyû
nhieäm): Mystagogy (ñöa ra nhöõng lyù do choáng
Khai taâm, môû ñaàu, nhaäp moân: trong caùc vuï phong thaùnh):
Initiation Devil's advocate
Khai trieån giaùo lyù: Khaùng cöï thuï ñoäng:
Development of doctrine Satyagraha
Khai tröø khoûi haøng giaùo só Khaùng cöï tieâu cöïc: Passive
(ñk 1394): Dismiss from resistance
clerical state

135
Khaùng ñòch luaän, ñoái phöông Khaên lau tay (phuïng vuï):
luaän chöùng (laáy gaäy oâng ñaäp Manuterge
löng oâng): Ad hominem Khaên lieäm thaønh Toârinoâ,
Khaùng ñòch luaän, ñoái thuû luaän khaên lieäm thaùnh (Turin, YÙ,
chöùng (duøng lyù ñoái thuû taùng xaùc ÑK?): Holy shroud
choáng laïi ñoái thuû) (giaùo luaät) Khaên loùt, taõ loùt, khaên boïc (treû
do nhaân: Ab homine con): Swaddling-bands/-
(argument) clothes
Khaùng vieân löông taâm: Khaên loùt cheùn thaùnh: Corporal
Conscientious objector Khaên luùp nöõ tu: Religious veil
Kha-noùc: Enoch Khaên phuû baøn thôø: Altar cloth
Khaûo coå hoïc: Archaeology Khaên phuû cheùn (cheùn thaùnh
Khaûo coå hoïc kinh thaùnh: trong phuïng vuï Bydaênxioâ):
Biblical archaeology Aer
Khaûo saùt; khaûo cöùu, daøy coâng Khaên phuû ñaàu goái (GM duøng
nghieân cöùu: Disquisition khi haønh leã): Gremial(-e)
Khaùt voïng, nguyeän/kyø voïng; Khaên phuû vai (khoaùc ngoaøi,
lôøi nguyeän taét: Aspiration khaùc vôùi khaên vai quaøng beân
Khaên truøm, vaûi truøm: Veil trong, tröôùc khi maëc leã
Khaên [thöa] che maët (nöõ tín phuïc): Humeral
ñoà Hoài giaùo: Yashmak Khaên quaøng vai, khaên vai:
Khaên baø Veâroânica (lau maët Amice, humeral veil
Chuùa Gieâsu treân ñöôøng töû Khaên thaùnh Hy laïp (coù di tích
naïn): Veronica's veil thaùnh): Greek corporal
Khaên caàm gaäy (GM, quaøng vai Khaên/baêng choaøng vai (khoaùc
chuù giuùp leã): Vimpa leân y phuïc tu só cuûa moät soá
Khaên che cheùn: Chalice veil Doøng tu); boä aùo ÑM:
Khaên ñeo tay (trong Thaùnh Leã Scapular
thôøi xöa): Manip(u)le Khaúng ñònh, quaû quyeát:
Khaên lau cheùn, khen tuyeát: Affirmation
Purificator

136
Khaúng ñònh caùch (ñeå noùi veà Khaán toøng söï: Real vow
TC): Via affirmationis Khaán troïn: Perpetual vow
Khaâm lieäm; che ñaäy, bao kín; Khaán troïng: Solemn vow
khaên lieäm: Shroud Khaán tö: Private vow
Khaâm söù toøa thaùnh: Apostolic Khaán vaâng lôøi: Vow of
delegate obedience
Khaån caáp, böùc baùch, böùc thieát, Khaâu [coøn] khuyeát: Missing
caáp baùch: Urgent link
Khaån caàu, caàu khaán, keâu caàu; Khaåu chieán: War(-fare) of
phuø hoä: Invocation words
Khaån caàu, van naøi: Beseech Khaåu hieäu, bieåu ngöõ: Slogan
Khaån nguyeän: Impetratory Khaåu nguyeän (ñoïc kinh):
prayer Vocal prayer
Khaán coâng (ñk 1192): Public Khaåu thieät voâ baèng, lôøi noùi
vow bay ñi: Verba volant
Khaán cö sôû coá ñònh: Vow of Khe, keõ hôû; giaùn kyø (thôøi gian
stability giaùn caùch toái thieåu caàn phaûi
Khaán ñôn: Simple vow giöõ nhöõng khi chòu caùc chöùc
Khaán hoãn hôïp (ñk 1192§3): [thaùnh]): Interstices
Mixed vow Khen ngôïi, ca tuïng; khuyeân
Khaán khieát tònh: Vow of baûo, coá vaán; giôùi thieäu, tieán
chastity cöû, göûi gaém, phoù thaùc:
Khaán khoù ngheøo: Vow of Commend
poverty Khen ngôïi, thaêm hoûi, chuùc
Khaán laàn cuoái: Final vow möøng: Compliment
Khaán laàn ñaàu: First vow Khen thöôûng: Remuneratory
Khaán sinh: Professed sanction
Khaán taïm: Temporal vow Kheá öôùc: Contract
Khaán toøng nhaân: Personal Kheá öôùc hoân nhaân:
vow Matrimonial covenant

137
Kheâu gôïi; kheâu daâm, quyeán ruõ Khieâu khích; kheâu gôïi:
tình duïc: Sex-appeal, Provocation
pornographic, erotic, sexy Khinh bæ/reû, khinh mieät; cheá
Khí: Ruach nhaïo: Scorn
Khí chaát, tính khí; tính tình: Khinh mieät/thöôøng/bæ:
Temperament Despise, contemptuous
Khích bieän phaùp (phöông Khinh xaùc (noùi giaûm ñi, khoâng
phaùp gôïi hoûi theo kieåu cuûa trình baøy heát söï thaät); khinh
Socrates): Maieutics ngöõ phaùp: Understatement
Khích leä, coå vuõ: Hortative(-ory) Khinh xuaát, sao laõng, cheånh
Khieâm haï, kh.nhöôøng, kh.toán, maûng, boû beâ: Neglect
nhuùn nhöôøng; thaáp heøn, Kho baïc, ngaân khoá; kho taøng;
taàm thöôøng: Humble boä taøi chaùnh: Treasury
Khieâm toán/nhöôøng; ñoan Kho taøng, toàn khoaûn; tieàn göûi,
trang, neát na: Modesty t. ñaët coïc, t. kyù quyõ; traàm
Khieám dieän, khuyeát tòch, vaéng tích: Deposit
maët taïi toøa; thieáu/vôõ nôï; boû Kho taøng coâng ñöùc cuûa GH:
cuoäc; baát löïc, thieáu thoán: Treasury of the Church
Default Kho taøng coâng ñöùc/traïng:
Khieám nhaõ, voâ leã, baát lòch söï, Treasury of merits
soã saøng, trô treõn; voâ lieâm sæ; Kho taøng ñöùc tin, tín baûo khoá
töï phuï: Immodeste(-y) (1Tm 6,20): Deposit of faith
Khieån traùch (ñk 1339): Khoù ngheøo Phuùc AÂm:
Rebuke Evangelical poverty
Khieáp sôï/ñaûm: Horror Kho/choã chöùa; nôi choân caát;
Khieát tònh: Chastity ng./vaät caát giöõ nhöõng ñieàu
Khieát tònh vôï choàng: Conjugal bí maät: Repository
chastity Khoa aûnh thaùnh, aûnh töôïng
Khieâu daâm; saùch baùo khieâu hoïc: Iconography
daâm, daâm thö: Khoa bieän/minh giaùo, tín
Pornography, obscenity chöùng hoïc: Apologetics

138
Khoa chuù giaûi: Hermeneutics Khoa xem chöõ vieát, buùt töôùng,
Khoa chöõa trò baèng ñieän, lieäu thuaät chieát töï: Graphology
phaùp ñieän: Electrotherapy Khoûa thaân; chuû nghóa khoûa
Khoa ñòa chính trò: Geopolitics thaân: Nudism
Khoa hoïc; kieán thöùc/tri thöùc: Khoùa hoäi thaûo, hoïc hoûi
Science, sciencia chuyeân ñeà: Seminar
Khoa hoïc kitoâ (toân phaùi do Khoaùi caûm nhuïc duïc, daâm
Mary B. Eddy saùng laäp caûm: Venereal delectation
(1879), chuû tröông coù quyeàn Khoaùi caûm; khoaùi traù, thuù vò:
chöõa beänh qua nieàm tin vaø Delectation
töø choái duøng ñeán y khoa): Khoaùi laïc: Pleasure
Christian science Khoaùi laïc chuû nghóa:
Khoa hoïc luaän, nhaän thöùc luaän Hedonism
(khaûo luaän veà phöông phaùp Khoaùi laïc giao hôïp: Venereal
hieåu bieát): Epistemology pleasure
Khoa hoïc nhaân vaên, coå ñieån Khoan dung, dung thöù, dung
hoïc: Humanities nhöôïng, nhaân nhöôïng, kieân
Khoa hoïc thaùnh (coù chuû ñeà vaø nhaãn, chòu ñöïng: Tolerance
tinh thaàn toân giaùo): Sacred Khoan thöù, bao dung; nhaãn
sciences nhuïc: Longanimity
Khoa hoïc veà ñöùc tin: Science Khoan thöù/hoøa; phoùng thöù
of faith thuyeát; loái soáng buoâng thaû:
Khoa nhaân chuûng thaàn hoïc: Laxism
Theological anthropology Khoaûn luaät: Canon of a council
Khoa phaân tích haäu thieân: Khoe khoang, khoaùc laùc; haõnh
Posterior analytics dieän; töï khoa, töï haøo:
Khoa phoâi thai, phoâi hoïc: Boasting
Embryology Khoe khoang, töï phuï, töï maõn,
Khoa sö phaïm, giaùo duïc hoïc: töï cao t. ñaïi; yù töôûng ñoäc
Pedagogy ñaùo, lôøi vaên ñaëc saéc: Conceit

139
Khoeùt boû haïch nhaân (nhaõn Khoân ngoan; lòch duyeät, thoâng
caàu); minh giaûi: Enucleate thaïo, uyeân baùc, uyeân thaâm:
Khoâ khan: Aridity Wise
Khoâ khan thieâng lieâng: Khoân taû, khoù taû neân lôøi:
Spiritual dryness Ineffable
Khoå: Dukha Khoâng bieát, voâ tri, baát khaû tri:
Khoå cheá; khoå luyeän: Ascesis Nescience
Khoå ñau: Suffering Khoâng bôø beán, voâ bieân; voâ
Khoå ñau, gian truaân, baát haïnh; cöïc: Infinity
thöû thaùch: Tribulation Khoâng cam keát, löûng lô, nöôùc
Khoå hình, hình phaït; ñau khoå: ñoâi: Non committal
Poena Khoâng can thieäp: Non
Khoå phuï thuyeát (cho raèng TC intervention
Cha chòu khoå naïn): Khoâng caét bì: Uncircumcision
Patripassianism Khoâng chaéc chaén, xaùc thöïc;
Khoå thô: Stanza baát ñònh, baáp beânh; löôõng
Khoå/thoáng daâm; chöùng khoaùi löï: Uncertainty
khoå, töï haønh haï chính Khoâng chòu ñieàu kieän, khoâng
mình: Masochism leä thuoäc ñieàu kieän; tuyeät ñoái:
Khoå cheá: Mortification Unconditioned
Khoå naïn: Passion Khoâng chòu xeùt xöû; khoâng xeùt
Khoái naëng; giaù tieàn; nhieäm xöû cho coâng baèng: Denial of
vuï; aùn buoäc toäi; dieãn töø (cuûa justice
caùc beà treân cao caáp... nhaân Khoâng coù khoâng ñöôïc, tieân
caùc dòp ñi kinh löôïc): Charge quyeát, thieát yeáu: sine qua
Khoân ngoan, ñöùc khoân, hieàn non
ñöùc: Sapientia, sophia Khoâng coù laáy moät lyù do naøo:
Khoân ngoan, ñöùc khoân; töøng No earthly reason
traûi; Saùch Khoân ngoan, Kn: Khoâng coù tình ng., bieát xoùt
Wisdom thöông; nhaãn taâm, taøn aùc:
Heartless

140
Khoâng coù trong KT; traùi vôùi Khoâng sinh lôïi, ích lôïi, keát
KT: Unbiblical quaû; voâ ích, uoång coâng; thaát
Khoâng di chuùc: Ab instestat, baïi: Unfruitful(-ness)
Intestate(-acy) Khoâng sinh saûn, voâ sinh; caèn
Khoâng ñôøi naøo: Greek calends coãi; khoâng keát quaû, voâ boå; voâ
Khoâng ñuùng, sai; khoâng chính khuaån: Sterile
xaùc, khoâng chænh; thieáu soùt: Khoâng theå bieát, khoâng theå
Inaccurate nhaän thöùc; baáât khaû tri:
Khoâng gian; khoâng trung; Unknowable
khoaûng troáng; khoaûng caùch; Khoâng theå chinh /khaéc phuïc,
khoaûng thôøi gian: Space baát khaû thaéng, voâ ñòch; baát
Khoâng haøi hoøa, kh.hoøa hôïp; khaû trieät: Invincible
khoâng thích hôïp, kh.caân Khoâng theå choái caõi, tranh
xöùng; khoâng phaûi pheùp, baát giaønh; khoâng theå hoài tò/töø
lòch söï: Incongruity boû: Unchallengeable
Khoâng hôïp phaùp; khoâng Khoâng theå di chuyeån, thuyeân
chính ñaùng, kh.ch.thöùc; chuyeån: Irremovability
khoâng hôïp lyù; voâ caên cöù; Khoâng theå di chuyeån; baát di
ngoaøi hoân nhaân, tö sinh: dòch, coá ñònh, baát ñoäng;
Illegitimate(-acy) khoâng theå baõi mieãn; kieân
Khoâng kitoâ; traùi vôùi Kitoâ giaùoâ: ñònh, k. quyeát: Immovable
Non-christian, unchristian Khoâng theå ñaûo ngöôïc, chuyeån
Khoâng nhaän cñ Calceâñoânia: hoài: Irreversible
Non chalcedonian Khoâng theå ñoåi thay, baát bieán:
Khoâng nhaát quaùn, maâu thuaãn: Immutability
Inconsistent Khoâng theå hö naùt (bieán chaát),
Khoâng phaïm (kh.coù) toäi baát huû; khoâng theå mua
(trong thöïc teá): Impeccancy chuoäc: Incorruptibility
Khoâng röûa toäi; khoâng coù teân Khoâng theå tha thöù:
thaùnh: Unchristened Irremissible

141
Khoâng theå thay theá: Khoâng vaâng lôøi, baát phuïc
Incommutable tuøng, baát tuaân: Disobedient
Khoâng theå thay/bieán ñoåi; baát Khoâng xaùc ñònh, baát ñònh,
bieán: Unchangeable phieám ñònh, maäp môø; voâ
Khoâng theå truyeàn ñaït, baát khaû haïn; voâ ñònh theå: Indefinite
thoâng: Incommunicable(- Khoâng xuùc ñoäng, thaûn nhieân,
bility) ñieàm tónh: Impassive
Khoâng thích ñaùng, kh. thoûa Khoâng, voâ, baát, phi: Non-
ñaùng, kh. phuø hôïp; khoâng Khoâng/ phi giaùo phaùi:
ñaày ñuû: Inadequate(-cy) Undenominational
Khoâng thích ñaùng/hôïp; laïc ñeà; Khoâng/baùn chính thöùc; aân
khoâng ñuùng luùc, hôïp thôøi: caàn, soát saéng (giuùp ñôõ):
Irrelevance, -cy Officious
Khoâng thôøi hieäu (phaûi ra toøa): Khoâng-thôøi gian: Space-time
Imprescriptible Khôûi haïn, khôûi ñieåm, moác
Khoâng thuaàn nhaát, hoãn taïp; dò tröôùc: A quo
chaát; dò loaïi: Khôûi nguyeân hoïc (ñoái laïi vôùi
Heterogeneous(-eity) caùnh chung hoïc): Protology
Khoâng tieát duïc, hoang daâm; Khôûi nguyeân nhaân loaïi, quaù
khoâng kieàm cheá ñöôïc: trình hình thaønh nhaân loaïi:
Incontinence Anthropogenesis
Khoâng tieâu bieåu, voâ loaïi: Khôûi nguyeân toäi, vi nhaân
Atypical nguyeân toäi (nguyeân nhaân):
Khoâng tin, khoâng tin nhaän; Originating original sin
khoâng tin töôûng: Disbelieve Khôûi nguyeân vaø cuøng taän:
Khoâng truyeàn pheùp (baùnh, Alpha and Omega
röôïu); khoâng cung hieán Khôûi sinh phoâi thai:
(nhaø thôø): Unconsecrated Embryogenesis
Khoâng töôûng: Utopia Khôûi toá (ñk 1501):
Khoâng töôûng thöôïng giôùi Introduction of the case
(Tillich): Vertical utopia

142
Khu ñaát raøo kín; haøng raøo vaây Khuoân vaøng thöôùc ngoïc (Mt
quanh; taøi lieäu göûi keøm; noäi 7, 12): Golden rule
vi; noäi caám: Enclosure Khuyeån nho; hoaøi nghi, yeám
Khu ñaát; ñòa hình, ñòa theá; theá; baát chaáp ñaïo lyù, voâ lieâm
laõnh vöïc: Terrain sæ: Cynic(-al)
Khu vöïc thuoäc quyeàn giaùo Khuyeán caùo: Monitum
hoaøng: Obedience of the Khuyeán khích, khích leä, coå voõ;
pope uûng hoä: Encourage
Khu, haït: Circumscription Khuyeán thieän: Par(a)enesis
Khuùc bi thöông, ai ca, ai khuùc: Khuyeát vò (ñk 153): Vacancy
Elegy Khuyeát, troáng, boû khoâng:
Khuùc giaûi, quaûng dieãn: Vacant
Paraphrase Khuynh höôùng, thieân h.,
Khuùc nhaïc ñaøn oáng nhaø thôø: nghieâng chieàu; cuùi ñaàu, cuùi
Strain of the church organ mình: Inclination
Khueâ phoøng: Gynaeceum Khuynh höôùng, thieân höôùng:
Khung caûnh, boái caûnh; vaên Proclivity, tendency, trend
caûnh/maïch, ngöõ caûnh; Khöû truøng, saùt truøng, dieät
caûnh/tình huoáng: Context khuaån; laøm cho heát sinh
Khung veõ bieåu hieän vuõ truï; saûn, trieät saûn, tuyeät saûn:
bieåu töôïng coá gaéng töï caûi Sterilize(-ation)
thieän: Mandala Kích duïc baèng mieäng löôõi:
Khuûng hoaûng: Crisis Cunnilingus
Khuûng khoaûng baûn saéc: Kích duïc mieäng, khaåu daâm:
Identity crisis Oral erotism, oralism
Khuoân maãu, moâ bieåu; heä bieán Kích ñoäng; kích thích; laøm
hoùa; traùc ngoân (trình thuaät naùo ñoäng, soâi noåi, höùng
Phuùc AÂm neâu baät moät lôøi khôûi, naùo nöùc; khích ñoäng,
noùi ñaëc bieät cuûa Ñöùc Gieâsu): khuaáy ñoäng; gaây neân, gôïi
Paradigm leân: Excite(-ment)

143
Kích thöôùc, quy moâ: Kieán thöùc thieân phuù: Infused
Proportions knowledge
Kòch luaân lyù (thôøi Trung coå Kieän tuïng, tranh chaáp,
tranh luaän giöõa Thieän vaø tr.tuïng; tranh luaän: Litigate
AÙc): Morality play Kieâng khem/cöõ; traùnh:
Kòch toân giaùo: Miracle plays Abstain, abstinence
Kòch trình taû cuoäc thöông Kieâng thòt, ngaøy: Days of
khoù: Passion play abstinence
Kieåm chöùng; thaåm tra; xaùc Kieâng thòt ngaøy thöù saùu:
minh: Verification Friday abstinence
Kieåm duyeät vieân: Censor Kieáp: Kalpa
Kieåm ñònh thaàn hoïc: Kieáp sau; khaùc laï, khoâng thöïc
Theological censure teá: Otherworldliness
Kieåm soaùt sinh saûn: Birth Kieät söùc, suy yeáu; voâ hieäu, baát
control löïc: Effete, exhausted
Kieåm tröøng tö phaùp: Judicial Kieät taùc: masterpiece
censure Kieâu caêng, ngaïo maïn; kieâu kyø:
Kieân ñònh/ trì; coá chaáp, khaêng Haughty
khaêng; dai daúng, toàn löu: Kieâu haõnh, haõnh dieän; kieâu
Persistence(-cy) caêng, k. ngaïo, töï haøo: Pride
Kieân nhaãn, k.trì, beàn chí, Kieåu Bydaênxioâ, vieån voâng:
b.gan; beàn ñoã cho ñeán cuøng Byzantinism
(giöõ ôn thaùnh cho ñeán Kieåu chöõ hoa (Roâma, tk 4-8):
cheát): Perseverance, Uncial script
perseverance, patience Kieåu di truyeàn aån hình, kieåu
Kieân taâm/trì: Constancy gien: Genotype
Kieán nhaân (ng. coù thieân Kieåu ñoái xöôùng, ñaùp ca:
nhaõn), tieân tri: Seer Antiphonal
Kieán thöùc thaâu thaùi: Acquired Kieåu maãu; ñieån hình; (KT)
knowledge tieân tröng, döï bieåu: Type

144
Kieåu noùi, thaønh ngöõ; thaàn Kinh caàu cho heát moïi tín höõu
ngoân (lôøi TC noùi ra moät (coøn soáng vaø ñaõ qua ñôøi):
caùch sieâu nhieân vôùi moät Commemoration of the
ngöôøi): Locution Living and the Dead
Kieåu/maãu raäp khuoân, maãu coù Kinh caàu caùc thaùnh: Litany of
saün: Stereotype the saints
Kim söû (lòch söû caùc Thaùnh do Kinh caàu cho ngöôøi soáng:
Jacobus de Voragineâ († Memento of the living
1298) bieân soaïn): Golden Kinh caàu Ñöùc Baø: Litany of
legend Our Lady
Kín ñaùo, bí maät; thaàm kín: Kinh caàu Ñöùc Gieâsu (nhaéc ñi
Secrecy nhaéc laïi caâu "Laïy Chuùa
Kín, bí maät; thaàm kín; lôøi Gieâsu Kitoâ, Con TC, xin
nguyeän treân leã vaät (xöa= thöông xoùt con laø keû coù
ñoïc thaàm): Secret toäi"): Jesus (Christ) prayer
Kinh "Haõy nhôù": Memorare Kinh caàu Maùu chaâu baùu Chuùa
Kinh "Phoù daâng linh hoàn...": Gieâsu: Litany of the Precious
Commendation of the Soul Blood
Kinh "Saùng danh": Gloria Kinh caàu taét: Divine praises
Patri Kinh caàu Thaùnh danh Chuùa
Kinh "Thaùnh, Thaùnh, Gieâsu: Litany of the Holy
Thaùnh...": Sanctus Name
Kinh "Vinh danh": Gloria Kinh caàu thaùnh Giuse: Litany
Kinh aên côm (tröôùc hoaëc sau of St. Joseph
böõa aên): Grace (at meals) Kinh caàu Traùi tim Chuùa
Kinh boä: Canon Gieâsu: Litany of the Sacred
Kinh Caùo mình: Confiteor Heart
Kinh caàu: Litany Kinh caäy: Act of hope
Kinh caàu Anh giaùo: Bidding Kinh chieàu: Evening Prayer,
prayer Vespers

145
Kinh chieàu (Anh giaùo): Kinh Kính möøng: Ave Maria,
Evensong Hail Mary
Kinh chieàu (caàu cho ng. quaù Kinh Koran (Hoài giaùo): Koran
coá); thuoác giaû (ñeå traán an), Kinh Laïy Cha: Lord's Prayer,
hö döôïc; lôøi traán an: Placebo Our Father, Pater Noster
Kinh Chuùng tuïng TC" (ñoïc Kinh Laïy Chieân Thieân Chuùa;
tieáp sau buoåi chaàu Mình hình nhoû cuûa Chieân TC:
Thaùnh): Divine praises Agnus Dei
Kinh daâng ngaøy (cho Thaùnh Kinh Laïy Nöõ vöông: Salve
Taâm Chuùa): Morning Regina
offering Kinh Laïy Nöõ Vöông thieân
Kinh ñeâm (xöa goàm Kinh saùch ñaøng: Regina coeli
vaø Kinh saùng cuûa Phuïng vuï Kinh löôïc theo giaùo luaät:
giôø kinh ngaøy nay): Nocturn Canonical visitation
Kinh ñoïc khi aên: Grace at Kinh löôïc toâng toøa: Apostolic
meals visitation
Kinh ñoïc sau Thaùnh Leã (Leâo Kinh lyù, kinh löôïc (ñk 396):
III, cho tôùi n. 1964): Leonine Pastoral visitation
prayers Kinh Maân coâi : Rosary
Kinh giôø nhaát: Prime Kinh meán: Act of love
Kinh hoaëc Leã caàu cho ngöôøi Kinh nghieäm: Experience
quaù coá: Suffrages Kinh nghieäm thaàn caûm, thaàn
Kinh Haõy nhaän: Suscipe nghieäm: Mystical experience
Kinh Haõy nhôù: Memorare Kinh ngôïi khen: Magnificat
Kinh hoài nieäm, truy/töôûng Kinh nguyeän: Euchology
nieäm, (sau khi truyeàn pheùp): Kinh nguyeän ngaén (goàm caâu
Anamnesis xöôùng vaø caâu ñaùp): Preces
Kinh khaån xin (ñoïc sau kinh Kinh nguyeän phuïng vuï:
Laïy Cha trong Thaùnh Leã): Liturgical prayers
Embolism Kinh nhaäp leã: Introit

146
Kinh nhaät tuïng, thaàn vuï: Toaøn naêng! Thaùnh Baát töû!
Divine office Xin thöông xoùt chuùng con! "
Kinh phaït taï: Act of reparation Bizantinoâ): Trisagion
Kinh röûa tay: Lavabo Kinh teá hoïc; neàn kinh teá:
Kinh saùch: Office of readings Economics
Kinh saùng: Matins or mattins Kinh teá thò tröôøng: Market
Kinh saùng; giôø Kinh Ca Ngôïi economy
Ban Saùng: Lauds Kinh teá, coù lôøi, sinh lôøi; lieân
Kinh Saùng danh: Gloria Patri quan ñeán keá hoaïch cöùu ñoä:
Kinh só: Canon Economic
Kinh só doøng: Canon regular Kinh thaùnh: Holy Writ, Bible,
Kinh só Doøng thaùnh Norbert Sacra doctrina pagina,
(saùng laäp n. 1120): Sacred Scripture, Holy
Premonstratensian canons Scripture(s)
Kinh só ñan vieän thaùnh Victor Kinh thaùnh hôïp daãn: Biblical
(Paris): Victorines concordance
Kinh só ñoaøn: Cathedral Kinh Thaùnh öùng nghieäm:
chapter Fulfil(l)ment of Scripture
Kinh só thaùnh AÂugutinoâ: Kinh Thaùnh (coâng giaùo dòch ra
Black canons tieáng Anh taïi Douai, Bæ; TÖ
Kinh só xaù giaûi: Canon n. 1582; CÖ n. 1609):
penitenciary Douai(Douay/Doway) Bible
Kinh só xaù giaûi (ñk 508): Kinh Thaùnh (Do thaùi): Tanakh
Canon penitentiary Kinh Thaùnh (giôùi ngheøo)
Kinh sö: Scribe tranh truyeän (Trung coå
Kinh Taï ôn: Eucharistic prayer duøng ñeå daïy giaùo lyù kinh
thaùnh baèng tranh veõ): Biblia
Kinh taï ôn hoaëc caàu chuùc (Do
pauperum
thaùi): Berakah
Kinh Thaàn vuï: Divine office
Kinh Tam thaùnh tuïng
("Thaùnh Chuùa trôøi! Thaùnh Kinh Thaàn vuï kính Ñöùc Meï:
Little office of our Lady

147
Kinh Thuù nhaän:Confiteor Kính nhôù: Celebrate(-tion) the
Kinh thöông xoùt: Kyrie eleison memory
Kinh tieán daâng Thaùnh Theå Kính phuïc, khaâm phuïc:
(sau truyeàn pheùp): Admire
Eucharistic oblation Kính phuïc, ngöôõng moä:
Kinh tieán hieán trong thaùnh Esteem
Leã (Leã quy, Kinh taï ôn); Kính sôï: Reverential fear
caùch laùy chöõ ñaàu: Anaphora Kính sôï TC: Fear of God
Kinh Tin kính caùc Toâng ñoà: Kinh, tieát (Nhaø Phaät): Sutra
Apostle's creed Kitoâ dieãn hoùa chuû thuyeát:
Kinh tin kính Niceâa: Nicene Christogenesis
Creed Kitoâ giaùo hoùa, kitoâ hoùa, laøm
Kinh Tin kính, coâng thöùc cho thaám nhuaàn, mang laïi
tuyeân tín; tín khoaûn: Credo tinh thaàn kitoâ:
Kinh tin; duïc loøng tin; haønh vi Christianization
ñöùc tin: Act of faith Kitoâ giaùo khoâng teân, k.g. taïi
Kinh toái: Compline taâm: Anonymous
Kinh toång nguyeän, lôøi nguyeän Christianity
nhaäp leã: Collect Kitoâ giaùo, ñöùc tin hoaëc tinh
Kinh tôûm: Abhor(-rence) thaàn kitoâ: Christianity
Kinh Truyeàn tin: Angelus Kitoâ hoïc: Christology
Kinh töôûng nhôù keû cheát: Kitoâ hoïc cao theå (nhaán maïnh
Memento of the dead ñeán thieân tính cuûa ÑK):
Kinh (phuïng vuï Byzantioâ); High christology
tranh veõ ÑK vôùi ÑM vaø Kitoâ hoïc chöùc naêng/taùc naêng:
thaùnh Gioan Taåy giaû: Deisis Functional christology
Kinh Vöïc saâu: De profundis Kitoâ hoïc giaûi tích: Analytical
Kính daâng Thieân Chuùa chí Christology
thieän chí ñaïi: DOM, Deo Kitoâ hoïc haï khôûi, thaêng trình:
Optimo Maximo Christology from below,
ascending

148
Kitoâ hoïc höõu theå: Ontological Kitoâ höõu voâ danh (coù tinh
Christology thaàn kitoâ, maø khoâng gia
Kitoâ hoïc kinh thaùnh: Biblical nhaäp kitoâ giaùo): Anonym(-
Christology ous) christian
Kitoâ hoïc lôøi-ngöôøi (baûo toaøn Kitoâ khaùc (neân gioáng ÑK):
nhaân tính ÑK tröôøng phaùi Alter Christus
Antioâkia): Loùgos-anthopos Kitoâ, Ñaáng chòu xöùc daàu,
christology Meâsia: Christ
Kitoâ hoïc lôøi-xaùc theå (baûo toaøn Kít-roân: Cedron
thieân tính ÑK tröôøng phaùi Kyø chay 40 ngaøy (xöa); thôøi
Aleâxanñria): Loùgos-sarx gian caùch ly kieåm dòch:
christology Quarantine
Kitoâ hoïc sieâu nghieäm: Kyø coâng/kieät taùc cuûa TC: Gesta
transcendental Christology Dei
Kitoâ hoïc Thaùnh Linh: Spirit Kyø dieäu, kyø laï; kyø quan; ngaïc
Christology nhieân; kinh ngaïc, kinh
Kitoâ hoïc thöôïng xuaát, giaùng phuïc: Wonder
trình: Christology from Kyø gian, thôøi kyø, khoaûng thôøi
above, descending gian: Duration
Kitoâ hoïc trình töï: Process Kyø nghæ leã; kyø höu thaåm:
christology Vacation
Kitoâ höõu Caûnh giaùo (ôû Trung Kyû luaät, moân hoïc, boä moân; roi
Ñoâng): Asyrian Christians haønh xaùc; chính theå Calvin;
Kitoâ höõu chuû tröông giöõ luaät reøn luyeän; ñöa vaøo khuoân
Do thaùi: Judaizers pheùp; söûa phaït; haønh xaùc:
Kitoâ höõu phi GH, bò khai tröø: Discipline
Unchurched Christians Kyû nguyeân, thôøi ñaïi; thôøi kyø:
Kitoâ höõu Thaùnh Toâma Epoch
(Malabar, AÁn ñoä): Thomas Kyû nieäm, töôûng nhôù, hoài
christians nieäm; ñaøi kyû nieäm; leã nhôù:
Memorial, commemorative

149
Kyõ khoa hoïc: Technoscience Kyõ thuaät trôï truyeàn sinh:
Kyõ naêng aân aùi: Ars amandi Reproductive engineering/
Kyõ nöõ quy hoái/ chaùnh (phuï nöõ technologies
giang hoà/ phoùng ñaõng aên Kyù chuyeån/nhöôïng (ngaân
naên hoái caûi): Magdalens phieáu, vaên kieän); nhaän thöïc;
Kyõ thuaät, phöông thöùc tieán thöøa/xaùc nhaän: Endorse
haønh: Technique Kyù hieäu ghi yù: Ideogram
Kyõ thuaät hoïc, coâng ngheä hoïc: Kyù hieäu hoïc: Semiotics
Technology Kyù luïc, kinh sö: Scribe
Kyõ thuaät sinh hoïc, sinh kyõ: Kyù öùc, hoài töôûng, töôûng nieäm:
Biotechnology Remembrance
Kyõ thuaät tính, tính caùch Kyù öùc, trí nhôù: Memory
chuyeân moân, phöùc taïp, caàu Kî maõ, cöôõi ngöïa; giai caáp kî
kyø; thuaät ngöõ chuyeân moân: maõ (equester Roma):
Technicality Equestrian

150
L Laïc giaùo Nicoâla (Kh 2, 6):
Nicolaitans
Laù, caønh coï (töôïng tröng cho Laïc giaùo voâ yù thöùc: Material
chieán thaéng, cho cuoäc thaéng heresy
giaûi): Palm Laïc giaùo (ñk 751), roái ñaïo, taø
Laù ñaõ laøm pheùp: Blessed thuyeát: Heresy
palms Laïc quan: Optimistic
Laïc giaùo: Heresy Laïc quan chuû nghóa, thaùi
Laïc giaùo Albi: Albigensianism, ñoä/taâm traïng laïc quan:
albigenses Optimism
Laïc giaùo Arioâ (tk 4-6): Arian(- Laïc quyeân (luùc daâng leã):
ism) Offertory collection
Laïc giaùo Auñioâ (tk 4): Audians Laïc thuyeát ñoäc nhaát thaàn vò
Laïc giaùo Cathar (traøo löu nhò (chuû tröông chæ coù moät Ngoâi
nguyeân, khoå haïnh Trung Vò ñoäc nhaát trong TC):
coå): Cathari(-st) Monarchianism
Laïc giaùo Cerinthoâ (th 1-2): Laïc thuyeát ñôn naêng (cho
Cerinthians raèng trong ÑK chæ coù moät
Laïc giaùo coá yù/tình: Formal naêng löïc ñoäc nhaát hoaït
heresy ñoäng, ñoù laø naêng löïc thieân
Laïc giaùo duy nhaân (ÑK chæ tính, tk 7;): Monenergism or
ñôn thuaàn laø moät con Monoenerg(et)ism
ngöôøi): Psilanthropism Laïc thuyeát hình thaùi (cho
Laïc giaùo Maxeâñoânioâ (moät raèng Ba Ngoâi chæ laø ba "caùch
daïng cuûa Semi-arianism, tk theå" cuûa cuøng moät Ngoâi Vò
4-5): Macedonianism duy nhaát): Modalism
Laïc giaùo Montanoâ (tk 2-3, Laïc thuyeát Marcion (nhò
khaéc khoå vaø caám taùi hoân): nguyeân, tk 2): Marcionism
Montanism Laïc thuyeát nhaát chí (cho raèng
Laïc giaùo Nicoâla (Kh 2, 6): ÑK chæ coù moät yù chí ñoäc
Nicolaitans

151
nhaát laø yù chí TC, tk 7): trong vieäc sinh döôõng con
Monothele(i)tism caùi: Responsible parenthood
Laïc thuyeát nhaát tính (ÑK chæ Laøm cheát ngöôøi, gaây cheát; gaây
coù moät baûn tính laø thieân thieät haïi: Lethal
tính): Monophysi(ti)sm Laøm cho baát löïc, khoâng coù ñuû
Laïc thuyeát Peâlagioâ (töï söùc tö caùch; tuyeân boá khoâng ñuû
mình, khoâng caàn ñeán ôn tö caùch; töôùc quyeàn:
Chuùa): Pelagianism Disqualify
Laïc thuyeát Sabellius (phuû Laøm cho cheát eâm dòu, an töû
nhaän söï khaùc bieät thaät söï (x. Cheát eâm aùi): Mercy
giöõ Ba Ngoâi): Sabellianism killing, coup de graâce
Laïc thuyeát Sozzini (phuû nhaän Laøm cho coù khaû naêng, naêng
Ba Ngoâi vaø Cöùu chuoäc): quyeàn, ñieàu kieän; trao quyeàn
Socinianism haønh, thaåm quyeàn: Enable
Laïc vieân; thieân ñaøng: Paradise Laøm cho coù quyeàn löïc, söùc
La-da-roâ; ng. phong cuøi; naêng; trao quyeàn haønh,
ngheøo ñoùi, aên xin: Lazarus quyeàn löïc hoùa: Empower
Lai gioáng, lai taïp: Hybrid Laøm cho ñaéng; laøm cho böïc
Laõi naëng, cho vay naëng laõi: töùc, chua chaùt, cay ñaéng/cuù:
Usury Embitter
Lai, taïp chuûng; ng. lai: Half- Laøm cho phaûi loøng, yeâu thích,
blood, -caste, -breed meâ say: Enamour(-or)
Laøm ba leã moät ngaøy: Laøm cho thích thuù, khoaùi traù
Trination cao ñoä (ñeán ngaån ngöôøi):
Laøm beõ maët, ha nhuïc, ïlaøm Enrapture
nhuïc: Humiliation Laøm cho thuï tinh: Fecundate
Laøm caân baèng; san baèng; coi Laøm chöùng; chöùng thöïc/nhaän;
ngang nhau, nhö n.: Equate chöùng toû, bieåu loä: Testify
Laøm cha laøm meï coù traùch Laøm daáu Thaùnh Giaù: Make
nhieäm, yù thöùc traùch nhieäm the sign of the cross

152
Laøm ñeïp, toâ ñieåm; trang Laøm vöôùng víu; laøm ngöôïng
hoaøng; toâ veõ, theâu deät, theâm nghòu, luùng tuùng, khoù nghó;
thaét (theâm maém theâm gaây khoù khaên: Embarrass
muoái): Embellish, make up Laøm xuaát thaàn, meâ li; meâ
Laøm ñoåi coâng, «coù ñi coù laïi,» hoaëc: Entrance(-ment)
«tieàn trao, chaùo muùc»: Facio Laïm duïng, xöû teä, laêng maï:
ut facias Abuse
Laøm giaûm bôùt, xoa dòu: Laïm quyeàn: Abuse of power
Alleviate Laøm/laëp laïi lôøi khaán: Renew
Laøm hai Leã moät ngaøy: (renovation of) the vow
Bination, duplication Laûng traùnh, thoái thaùc, ñaùnh
Laøm hö hoûng, oâ nhieãm; voâ hieäu troáng laûng, kheùo traùnh neù;
hoùa, baát hôïp thöùc hoùa: Vitiate khoù naém, khoù baét ñöôïc:
Laøm laïi; laëp laïi, taùi haønh; ban Elusive, elusory
laïi: Reiterate(-ion) Laõng phí, xaøi phí, hoang
Laøm nhuïc, haï nhuïc: Abase(- phí,phung phí; phoùng ñaõng;
ment) roäng raõi, haøo phoùng:
Laøm oâ ueá: Defile(-ment) Prodigal
Laøm saùng toû, giaûi thích, minh Laønh maïnh; toát töôi; ñuùng
giaûi: Elucidate ñaén, chính ñaùng; aâm thanh;
Laøm sinh ñoäng, soâi noåi; khích thaêm doø: Sound
leä; kích ñoäng: Enliven Laõnh bí tích: Receive
Laøm thaàn hoïc, nghieân cöùu Sacraments
thaàn hoïc, trình baøy theo Laõnh chuùa, chuùa teå: Overlord
phöông thöùc thaàn hoïc (thaàn Laõnh ñaïm, thôø ô, döûng döng;
hoïc hoùa): Theologize bình taâm; phieám ñònh;
Laøm thuï tinh; thuï thai: trung laäp, khoâng thieân vò:
Fertilization Indifference
Laøm vieäc, haønh, ñoäng, hoaït Laõnh ñaïm toân giaùo: Religious
ñoäng; taùc ñoäng; leân men; indifference
taùc duïng: Working

153
Laõnh ñòa Giaùo Hoaøng: Papal Laõo khoa, khoa laõo beänh:
States, States of the Church Geriatry(-ics), gerontology
Laõnh thaàn (Rm 8,38; 1Cr 15, Lateâranoâ: Lateran
24...): Principalities Latinh: Latin
Laõnh thoå noäi ñòa, taéc ñòa (naèm Latinh hoùa: Latinization
trong moät phaàn ñaát khaùc): Laêng maï/nhuïc, xæ vaû: Insult
Enclave Laëng thinh toân kính:
Laõnh vöïc nhaän thöùc: Order of Silentium obsequiosum
knowledge Laëng yeân, yeân tónh, thanh
Laõnh vöïc taâm thöùc: thaûn: Tranquillity, calm
Psychosphere Laëp laïi, nhaéc laïi; taùi dieãn;
Laõnh vöïc theá traàn: Temporal phuïc nieäm; sao cheùp, moâ
order phoûng: Repetition
Laõnh vöïc theá vuï: Order of Laâm boâ: Limbo
temporal affairs Laàm laïc, sai laïc; leäch laïc; thaùc
Laõnh vöïc yù höôùng: Order of loaïn: Aberration
intention Laàm laãn chung veà phaùp luaät:
Laïnh ngaét; laïnh nhaït, laõnh Common error about law
ñaïm; laõnh tính (laõnh ñaïm Laàm laãn chung veà söï kieän:
veà maët tình duïc): Frigidity Common error about fact
Laõnh/ trò ngoaïi quyeàn, ñaëc Laàm laãn chung (ñk 144):
quyeàn ngoaïi giao: Common error
Ex(tra)territoriality Laàm loãi; sô suaát, sô yù: Slip
Laùnh/traùnh xa; loaïi ñi/ra: Laàn (traøng) haït, laàn chuoãi: Tell
Disfellowship the beads
Lao coâng; coâng vieäc khoù nhoïc; Laãn loän, pha troän: Mixed
ñau ñôùn khi sinh con; noã Laäp, kieán laäp, thaønh/thieát laäp;
löïc: Labo(u)r ñaët (vaøo ñòa vò); chöùng/xaùc
Lao ñoäng hoïc: Ergonomy minh; cuûng coá; sinh cô laäp
Lao ñoäng naëng: Servile work nghieäp; chính thöùc hoùa (toân

154
giaùo); cô quan/sôû; cô Leõ ñöông nhieân, ñieàu coá
caáu/cheá: Establish(-ment) nhieân: Truism
Laäp coâng; coâng ñöùc, coâng Leõ thöôøng, löông tri: common
lao/traïng; giaù trò; xöùng ñaùng, sense
ñaùng ñöôïc: Merit Leà luaät luaân lyù: Moral discipline
Laäp dò, kyø quaëc, laäp dò; theá Leà luaät (huaán chæ); Nguõ thö:
leäch taâm: Eccentric Torah
Laäp höu; toàn taïi; sinh keá; caáp Leã 30 ngaøy (caàu hoàn 30 ngaøy
döôõng: Subsistence lieân tieáp): Gregorian masses
Laäp lôø, hai nghóa; mô hoà; khaû Leã an taùng, l.quy laêng, taùng
nghi: Equivocal nghi: Funeral mass, exequial
Laäp phaùp, phaùp luaät: mass, exequies
Legislation Leã baùch sinh; cuoäc taøn saùt:
Laäp tröôøng ñaëc ñaõi ngöôøi Hecatomb
ngheøo: Preferential option Leã baäc baùn keùp (xöa): Semi
for the poor doubles
Laâu beàn, tröôøng cöõu: Abiding Leã baäc thöôøng: Simple feast
Laây lan taäp theå: Group Leã beû baùnh: Brake(-ing of) the
contagion Bread
Laáy hai vôï/choàng; song hoân: Leã buoäc: Feast of obligation
Bigamy (precept)
Laáy laïi/trôû laïi vôùi nhöõng gì coå Leã caùc ñaúng: All Souls Day
xöa, phuïc coå; baét ñaàu laïi; Leã Caùc Thaùnh Anh Haøi (28
laøm laïi: Repristination thaùng 12): Childermas
Laáy loøng, laøm laønh, laøm nguoâi Leã caàu cho ñoaøn daân (coäng
giaän; leã ñeàn toäi, xaù toäi: ñoaøn ñöôïc giao phoù trong coi
Propitiation ñk 534): Mass for the people
Laáy vôï leõ, vôï beù; soáng chung Leã caàu hoàn: Requiem (Mass)
ngoaøi hoân nhaân; tö hoân, tö Leã Chö Thaùnh: All Saints
tình: Concubinage Leã coù nghi thöùc rieâng, ngoaïi
lòch: Votive Mass

155
Leã coá ñònh: immovable feast Leã ñoïc: Recited mass
Leã coäng ñoaøn: Community Leã ñoä/pheùp, lòch söï: Polite(-
Mass ness)
Leã cung hieán (ñeàn thôø): Leã ñoàng teá: Concelebrated
Encaenia Mass
Leã cöôùi: Nuptial mass Leã Ñöùc Baø ñi vieáng (baø
Leã Daâng Chuùa Gieâsu trong EÂlisabeùt 31-5): Visitation of
Ñeàn thaùnh (2-2): our Lady
Presentation of the Lord Leã gia mieän: Coronation
Leã ñaïi trieàu (do ÑGH hoaëc GM Leã Giaùng Sinh: Nativity of Our
cöû haønh): Parochial Mass Lord, Yule, Christmas
Leã ñaïi trieàu (GM): Pontifical Leã gioã 30 ngaøy: Month's mind
Mass Leã gioã ñaàu naêm: Liturgical
Leã ñieån Al.: Alexandria rite year's mind
Leã ñieån GH: Church ritual Leã haùt (ñoái vôùi Low Mass Leã
Leã ñieån Latinh: Latin rite ñoïc): High Mass
Leã ñieån Moâzaraùb (Taây ban Leã hieån linh: Epiphany
nha): Mozarabic rite Leã Hieän xuoáng: Pentecost
Leã ñieån Phaùp: Gallican rite Leã hoäi; leã troïng: Feast
Leã ñieån Roâma (Taây phöông): Leã hoân phoái: Nuptial Mass
Roman rite Leã khoâng coá ñònh: Movable
Leã ñieån Syri (GH chính thoáng feasts
Syri, hoaëc GH thaùnh Leã kính Chuùa Thaùnh Thaàn (leã
Giacoâbeâ): Syriac rite phuïc maøu ñoû, vaø daønh cho
Leã ñieån thaùnh Ambroâsioâ luaät sö vaø thaåm phaùn cuõng
(Milano): Ambrosian rite maëc saéc phuïc maøu ñoû): Red
Leã ÑM daâng mình trong ñeàn Mass
thôø (21-11): Presentation of Leã kính toøa thaùnh Pheâ-roâ
the Blessed Virgin Mary (22-2): Feast of Peter's Chair
Leã ñoïc: Low Mass Leã Kính tuyø yù: Votive mass

156
Leã Laù: Palm Sunday Leã phaåm, leã vaät; taëng phaåm;
Leã Laù (xöa): Yew Sunday khoaûn daâng cuùng: Offerings
Leã leàu: Feast of Tabernacle Leã phuïc, phaåm phuïc:
Leã maõo/muõ leã GM: Mitre Vestment
Leã Mình Maùu Thaùnh Chuùa Leã phuïc giaùo só: Canonicals
Kitoâ: Corpus Christi Leã phuïc phuïng vuï: Liturgical
Leã Misa tieáng Latinh (l. baèng garb (vestments)
tieáng Latinh; 2. theo leã ñieån Leã Phuïc sinh: Easter
Latinh cuûa thaùnh Pioâ V): Leã phuïc (Thaùnh Theå):
Latin Mass Eucharistic vestments
Leã möøng; dòp/cuoäc lieân hoan: Leã quy: Canon of the Mass
Festivity Leã quy Roâma= Kinh Taï Ôn I:
Leã neán (2-2): Candlemas Roman canon
Leã nghi, nghi thöùc, phong Leã quy, kinh Taï Ôn:
caùch giao teá, pheùp lòch söï: Eucharistic prayer
Decorum Leã rieâng: Private Mass
Leã ngoaïi lòch: Votive Mass Leã röûa; thanh luyeän:
Leã Nguõ tuaàn, Hieän xuoáng: Lustration
Pentecost Leã saùm hoái (Do thaùi): Qippur
Leã nhôù quy ñònh (theo phuïng Leã sinh, chuù giuùp leã: Altar boy
vuï chung): Obligatory Leã Sinh Nhaät: Nativity
memorial Leã Soá meänh (Do thaùi): Purim
Leã nhôù tuøy yù: Optional Leã taï toäi (Lv 4, 3): Sin-offering
memorial Leã teá ca tuïng: Sacrifice of
Leã nhôù; kyû nieäm, töôûng nhôù; Praise
kinh hoài nieäm (kính nhôù Leã teá Trôøi: Sacrifice to Heaven
moät vò thaùnh khi daâng Leã Leã thanh taåy Ñöùc Trinh Nöõ
theo moät maãu leã khaùc): Maria daâng Chuùa Gieâsu
Commemoration trong ñeàn thaùnh (2-2):
Leã phaåm thaùnh theå (baùnh vaø
röôïu): Eucharistic Element(s)

157
Purification of the Blessed Leã Vöôït qua (Do thaùi): Pasch,
Virgin Mary passover
Leã Thaùnh Gioan Taåy Giaû bò Leã xong, haõy ra veà: Ite, missa
traûm quyeát (29-8): est
Decollation of St. John Leã (laøm pheùp) daàu: Chrism
Leã thöôøng, leã ñoïc: Low mass Mass
Leã toaøn thieâu; cuoäc taøn saùt: Leä ñình luaät: Epikeia
Holocaust Leä thuoäc, phuï thuoäc, tuøy
Leã toång laõnh thieân thaàn thuoäc: Dependence
Micaen (29-9): Michael-mas Leä/phuï thuoäc: Subordination
Leã trao quyeàn (vôùi nhaãn vaø Leäch laïc taû/höõu khuynh:
gaäy bieåu hieäu quyeàn GM): Left/right deviationism
Investiture with ring and Leäch laïc tình duïc, loaïn daâm:
crosier/ staff Sexual perversion
Leã tro, thöù tö-: Ash Leâgioâ, Ñaïo binh ÑM: Legion of
Wednesday Mary
Leã troïng theå (coù haùt caùc phaàn Leân aùn, toá caùo, vaïch maët:
cuûa phuïng vuï Thaùnh Leã): Denounce
High/ solemn mass Leân Nuùi Cameâloâ (Taùc phaåm
Leã truy ñieäu: Memorial service cuûa thaùnh Gioan Thaùnh Giaù):
Leã Truyeàn tin (25 thaùng 3): Ascent of Mount Carmel
Our Lady day, Marymas Leân trôøi, thaêng thieân (ÑK):
Leã vaøng: Golden jubilee Ascension
Leã vaøng hoân nhaân: Golden Leänh ñình quyeàn giam giöõ:
wedding Habeas corpus
Leã vaät nguyeän öôùc: Votive gift Leänh thi haønh: Exsequatur
Leã vaät; baùnh leã: Host Leänh thi haønh (baûn aùn...);
Leã vôùi Mình Thaùnh ñaõ truyeàn chuaån nhieäm: Exequatur
pheùp saün (thöù 6 Tuaàn Leänh truyeàn, huaán/meänh
Thaùnh): Mass of the leänh, chæ thò; leänh toøa:
presanctified Injunction

158
Leänh truyeàn, phaùp leänh, traùt: Lòch söû (pheâ bình) vaên theå,
Writ phöông phaùp pheâ bình vaên
Leàu, leàu taïm; nhaø taïm: loaïi söû hoïc: Formgeschichte
Tabernacle, tent Lòch thieân vaên; con phuø du:
Lich söû cöùu ñoä: Salvation Ephemeris(-rides)
history Lieân Anh giaùo: Pan-
Lòch Giulioâ (do Giulioâ Ceâsar Anglicanism
caûi bieân n. 46 tröôùc coâng Lieân baûn vò, lieân ngoâi vò:
nguyeân): Julian calendar Interpersonal
Lòch Greâgoârioâ (do Ñ. Greâgoârioâ Lieân bang ñan vieän Studios
XIII caûi caùch n. 1582, töùc laø (Byzantinoâ); Doøng Studita
lòch chung hieän duøng): (Coâng giaùo): Studites
Gregorian calendar Lieân can, l.luïy; haøm yù, nguï yù,
Lòch phuïng vuï: Ordo tieàm yùù: Implication
Lòch söû: History Lieân chaâu luaän: Sorites
Lòch söû cuùu ñoä ñaëc bieät (It-ra- Lieân Ñoaøn (Coâng giaùo ôû Myõ):
en vaø GH): Special salvation Network
history Lieân ñôùi tính trong nhaân loaïi:
Lòch söû cöùu ñoä: Salvation Unity of mankind
history, heilsgeschichte Lieân ñôùi, caû taäp theå: In
Lòch söû cöùu ñoä chung (bao solidum
goàm toaøn theå nhaân loaïi): Lieân giaùo hoäi: Inter-Church
General salvation history Lieân giaùo phaùi:
Lòch söû ñeä nhò luaät (caùc saùch Interdenominational
KT töø Ñnl ñeán 2V): Lieân hieäp Anh giaùo:
Deuteronomic History Anglicanism Communion
Lòch söû thöïc hieäu: Effective Lieân Hieäp caùc Hoäi Ñoàng Giaùm
history Muïc Chaâu AÙ: FABC
Lòch söû tính: Historicity Lieân hieäp caùc Hoäi ñoàng Giaùm
muïc Chaâu Myõ Latinh:
CELAM

159
Lieân Hoài giaùo: Panislamism trình thuaät, töôøng thuaät:
Lieân keát tö töôûng, lieân töôûng: Relation
Association of ideas Lieät truyeän caùc thaùnh:
Lieân khoa, lieân ngaønh: Menology(-ion)
Interdisciplinary Lieäu phaùp taâm lyù:
Lieân minh Hieäp hoäi: Psychotherapy
Federation of Institutes Linh aûnh (aûnh töôïng ÑM laøm
Lieân minh thaùnh (giöõa AÙo pheùp laï, Paris, Catherine
quoác, Nga vaø Phoå quoác, naêm Laboureù, n. 1830):
1815): Holy Alliance Miraculous Medal
Lieân phuïng hoäi: Linh caûm; vieãn caûm, thaàn giao
Archconfraternity caùch caûm: Telepathy
Lieân theå khoâng-thôøi gian, Linh daâm, linh kyõ: Sacred
khoâng gian boán chieàu (trong prostitution
ñoù thôøi gian laø chieàu kích Linh ñaïo, loái soáng thieâng
thöù tö): Space-time lieâng; tu ñöùc hoïc; tröôøng
continuum phaùi tu ñöùc: Spirituality
Lieân theå (taäp hôïp caùc yeáu toá Linh ñaïo kitoâ: Christian
ñoàng nhaát): Continuum spirituality
Lieân tín phaùi, lieân giaùo hoäi: Linh hoàn GH (Thaùnh Linh):
Interconfessional Soul of the Church
Lieân toân boä laïc (chung quanh Linh hoàn; tinh thaàn, taâm hoàn;
moät nôi thôø töï (mieáu), linh vong linh; coát loõi: Anima,
thieâng: Amphictyony soul
Lieân tröôøng: Inter-school Linh hoàn nôi luyeän nguïc:
Lieân töø phaân lieät: Disjuntive Holy souls/ poor souls
conjunction Linh höôùng: Direction of
Lieân töôûng töï do: Free conscience, spiritual
association direction
Lieân/quan heä; giao teá; heä toäc, Linh khaûi: Hierophany
thaân toäc, hoï haøng; keå laïi,

160
Linh khí theá giôùi, hoàn vuõ truï Linh tính, l.caûm, caûm thaáy
(söùc naêng ñoäng ñieàu keát söï tröôùc: Premonition
vaät trong vuõ truï): World soul Linh trôï (= linh höôùng):
Linh muïc: Priest Spiritual aid
Linh muïc coâng nhaân: Worker Linh öùng nguyeân vaên, l. ö.
priest ngoân töï (töøng chöõ): Verbal
Linh muïc Doøng Traéng (thöøa inspiration
sai beân Chaâu Phi): White Linh öùng, thaàn höùng: Inspire
Fathers Lónh hoäi, nhaän thöùc, hieåu bieát;
Linh muïc ñoaøn: Presbyterium thoâng caûm; bao haøm, noäi
Linh muïc giaùm sôû (coù traùch haøm: Comprehension
nhieäm veà moät thaùnh ñöôøng Lo aâu, öu tö, boái roái, baên
khoâng phaûi laø nhaø thôø xöù khoaên: Anxiety (anxious)
ñaïo): Rector of the church Lo laéng, quan taâm, aân caàn:
Linh muïc hoaëc GM chuaån giaùo Solicitude(-ousness)
phaän: Exarch Lo ngaïi, e sôï, kinh haõi (vì
Linh muïc Hoäi Thöøa sai thaùnh traùch nhieäm): Dread
Phaoloâ (do I.T. Hecker saùng Lo sôï, thoáng khoå, khoå naõo, cöïc
laäp n. 1858): Paulists hình: Anguish
Linh muïc phoù xöù, cha phoù (ñk Loø hoûa thieâu: Crematory
545tt): Parochial vicar Loø löûa, l.suôûi; Phong traøo
Linh muïc phuï taù: Vicar Foâcoâlareâ (n 1943): Focolare
Linh muïc quaûn haït, LM nieân Loø söôûi; bình söôûi tay (bình
tröôûng: Archpriest caàu chöùa nöôùc noùng ñeå linh
Linh muïc quaûn haït, nieân muïc söôûi tay khi laøm leã):
tröôûng, toång LM; chuû nhieäm Calefactory
khoa, khoa tröôûng: Dean Loõa loà, khoûa thaân: Naked
Linh Thao (tónh taâm, caám Loaøi ngöôøi, nhaân loaïi: Human
phoøng): Spiritual Exercises race
Linh thaàn; thieân taøi :Genie(- Loaøi vaät thanh saïch (St 7,2):
ius, -ii) Clean animals

161
Loaïi, gioáng loaøi; hình saéc Loaïn daâm: Sexual perversion,
(Thaùnh Theå hình baùnh vaø sodomy
hình röôïu): Species Loaïn daâm haäu moân (vôùi thieáu
Loaïi, haïng, khoái; phaïm truø: nieân): Pederasty
Category Loaïn daâm töû thi: Necrophilia
Loaïi boû, töø boû: Discard Loaïn daâm vôùi treû em:
Loaïi suy ñöùc tin (tính chaát Pedophilia
töông hôïp trong toaøn boä noäi Loaïn luaân: Incest
dung caùc chaân lyù ñöùc tin): Loaïn taâm boä toäc: Ethnic(-al)
Analogy of faith psychosis
Loaïi suy höõu theå: Analogy of Long troïng: Solemnity
being Loøng Abraham, nôi cöïc laïc:
Loaïi suy töông tyû: Analogy of Abraham's Bosom
proportionality, analogia Loøng bieát ôn, tri aân: Gratitude
proportionis Loøng ñaïo ñöùc bình daân:
Loaïi suy tyû leä: Analogy of Popular religiosity
proportionality Loøng ham muoán, theøm muoán:
Loaïi suy yù qui/thuoäc tính: Appetence
Analogy of attribution Loøng moä ñaïo, suøng tín, ñaïo
Loaïi suy/tyû; töông töï: Analogy, ñöùc; hieáu thaûo: Piety
analogia Loøng nhaø thôø: Nave
Loaïi tröø, khai tröø, sa thaûi; taåy Loøng nhaân, toát, khoan dung;
chay, truaát quyeàn: Exclusion haûo/töø taâm, thaùi ñoä roäng
Loaïi (boû, tröø) ra; tröø khöû; taåy löôïng: Benevolence
saïch: Eliminate(-ion, -ory) Loøng suøng ñaïo, suøng kính, soát
Loan baùo, coâng boá: saéng: Devotion, piety
Announce(-ment), Loøng thöông, traéc aån:
proclaimation Compassion(-ate)
Loan baùo, söù ñieäp; noäi duïng cô Loøng tin vaøo Thieân Chuùa Ba
baûn cuûa Tin Möøng: Kerygma Ngoâi; hoïc thuyeát veà Tam Vò:
Trinitarianism

162
Loøng toát, töû teá, aân caàn; loaïi, möùc chieâm nieäm thaàn
gioáng: Kind nghieäm: Anagogy(-ical)
Loøng trung thaønh: Fealty Loái noùi goàm haøm: Inclusive
Loøng yeâu nöôùc, aùi quoác yeâu language
nöôùc, aùi quoác: Patriotism Loái soáng ñan vieän, aån tu:
Loã hoång, choã troáng; ñoaïn Monasticism
khuyeát, ñieåm thieáu soùt: Loái soáng voâ thaàn, voâ thaàn
Lacuna thöïc teá/tieãn: Practical
Loâ, môù, ñaùm; vaän soá; soá phaän, atheism
thaân phaän: Lot Loái suøng moä taân thôøi (tk 14):
Loä ñoaïn Sa-baùt (quaõng ñöôøng Devotio Moderna
ñöôïc pheùp ñi trong ngaøy Sa- Loái vieát baèng maät öôùc, maät
baùt): Sabbath's journey kyù: Cryptography
Loâgíc suy dieãn: Deductive Loãi/quaù thôøi, pheá huû, heát thích
logic duïng: Desuetude
Loâgíc; loâgíc hoïc, luaän lyù hoïc: Loäng laãy, huy hoaøng, traùng leä,
Logic nguy nga: Magnificence,
Loãi cuù phaùp, l.ngöõ ph.: splendor, brilliance
Solecism Loät aùo tu, traû veà ñôøi, truïc xuaát
Loãi thieáu soùt: Sin of omission (khoûi nhaø tu); boû aùo tu só/
Loái cö xöû ngay thaúng: Fair nhaø tu, hoaøn tuïc: Unfrock
play Loät khaên baøn thôø: Stripping of
Loái dieãn ñaït ngaén goïn: the altar
Laconism Loät/töôùc boû, töï huûy, hö vò hoùa:
Loái giaûi thích baùm saùt vaên töï, Kenosis
theo nghóa töøng chöõ: Lôø ñi, æm ñi, laøm nhö khoâng
Literalism bieát ñeán; khoâng ñeå yù, ñ.taâm
Loái giaûi thích Kinh Thaùnh ñeán, coi nhö khoâng coù:
theo yù nghóa bí nhieäm; tình Ignore
traïng taâm hoàn höôùng tôùi Lôøi baøn, chuù thích/giaûi: Gloss

163
Lôøi caûnh caùo, khuyeán caùo, Lôøi khaán, lôøi theà; tuyeân
khuyeân baûo: Admonition khaán/theä, yù kieán/quyeát;
Lôøi caùo phoù, ai tín; soå töû/tang; nguyeän öôùc/voïng (ñk 1191):
thuoäc ng. cheát: Obituary Vow, votum
Lôøi caàu nguyeän, lôøi kinh: Lôøi khaán khoù ngheøo: Vow of
Prayer poverty
Lôøi Chuùa: Verbum Dei Lôøi khaán taïm (ñk 655):
Lôøi chuùc laønh (thaùnh Temporary vow/profesion
Phanxicoâ soaïn n. 1224, vaø Lôøi khaán toøng vaät (ñk 1192
ngaøy nay ñoïc thaáy ôû trong §3): Real vow
Saùch leã Roâma, phaàn Coâng Lôøi khaán troïn (ñôøi): Perpetual
thöùc ban pheùp laønh cuoái leã, vows
soá 10: Seraphic blessing Lôøi khaán tu trì: Religious vows
Lôøi ñöùc tin, tín ngoân: Verbum Lôøi khen ngôïi, taùn tuïng:
fidei Encomium
Lôøi haït gioáng: Loùgos Lôøi khoâng xaùc theå, voâ theå:
spermatikoâs Loùgos aùsarkos
Lôøi hoaëc ñoaïn trích daãn; thôøi Lôøi khuyeân hoaøn haûo/ thieän
giaù: Quotation (khoù ngheøo, khieát tònh, vaâng
Lôøi hoài nieäm, hoài töôûng: lôøi): Counsels of perfection
Verbum rememorativum Lôøi khuyeân Phuùc AÂm:
Lôøi höùa; höùa heïn: Promise Evangelical counsel
Lôøi höùa hoân nhaân khaùc ñaïo Lôøi laøm baèng, chöùng ngoân (coù
(baûo ñaûm seõ giaùo duïc con söùc laøm chöùng): Dicta
caùi trong ñöùc tin coâng giaùo): probantia
Cautiones Lôøi nguyeän chuû toïa, chuû teá:
Lôøi höùa röûa toäi/khi chòu pheùp Presidential prayers
röûa: Baptismal vows/ Lôøi nguyeän cung hieán, kinh
promises truyeàn pheùp: Consecratory
Lôøi khai, chöùng côù, chöùng töø, prayer
baèng chöùng: Testimony

164
Lôøi nguyeän giaùo daân: General Lôøi thaät: Loùgos aleâtheùs
intercessions Lôøi theà baùc/ y só (chu toaøn boån
Lôøi nguyeän hieán daâng: phaän chöõa trò cuûa mình):
Eucharistic oblation Hippocratic oath
Lôøi nguyeän hieäp leã: Lôøi theà höùa: Promisory oath
Postcommunion Lôøi theà, theä öôùc; tuyeân theä (ñk
Lôøi nguyeän ngaén (moät caâu): 1199): Oath
Ejaculatory prayer Lôøi thoát ra; lôøi nguyeän ngaén;
Lôøi nguyeän tieán leã: Prayer phoùng tinh: Ejaculation
over the gifts Lôøi tieân löôïng: Verbum
Lôøi nguyeän tín höõu; lôøi caàu prognosticum
nguyeän cho moïi ngöôøi (thöù Lôøi trình/minh thuaät: Verbum
saùu Tuaàn Thaùnh): Prayer of demonstrativum
the Faithful/General Lôøi trong xaùc theå, taïi theå:
Intercessions Loùgos eùnsarkos
Lôøi noùi nöôùc ñoâi, laäp lôø; chôi Lôøi töïa, l. noùi ñaàu: Foreword,
chöõ: Equivoke(-que) preface
Lôøi noùi, ngoân töø cuûa ÑK: Lôøi töïa, phaàn giôùi thieäu/toång
Logion luaän: Prolegomenon
Lôøi quaû quyeát, phaùt bieåu; aùn Lôøi töïa Marcion (cuûa phaùi
quyeát; chaâm ngoân: Dictum Marcion giôùi thieäu caùc thö
Lôøi saám Ñelphi; bí hieåm, khoù thaùnh Phaoloâ): Marcionite
hieåu: Delphic prologues
Lôøi saám, lôøi tieân tri: Oracle Lôøi, ngoân töø; Ngoâi Lôøi: Verbum
Lôøi söï soáng (1Ga 1, 1): Word Lôøi, ngoân töø; trí nieäm; giaùo
of life huaán; söï vieäc, bieán coá; Ngoâi
Lôøi TC: Word of God Lôøi: Word, Loùgos
Lôøi than traùch, ta thaùn ca Lôïi ích hoaëc ñaëc quyeàn cuûa
(phuïng vuï thöù 6 Tuaàn ñöùc tin (ñk 1150): Favor
Thaùnh): Improperia fidei
Lôøi than vaõn, ai oaùn: Jeremiad

165
Lôïi ích; lôïi loäc; lôïi ñieåm; moùn Luaân lyù khaùch quan: Objective
trôï caáp, caáp phí; ñaëc hueä; morality
ñaëc quyeàn: Benefit Luaân lyù tình huoáng: Situation
Lôïi ích; lôïi nhuaän: Profit ethics
Lôïi khí ñaëc tuyeån (Ta choïn Cv Luaân lyù töï laäp (caù nhaân töï
9, 15): Chosen vessels chuû, khoâng phuï thuoäc vaøo
Lôøi/loái noùi quanh co: moät ai, keå caû TC):
Circumlocution Autonomous morality
Lôïi ích, caù nhaân, töï lôïi: Self- Luaân thöôøng ñaïo lyù, ñaïo
interest nghóa: Morals
Lôïi töùc; thu nhaäp: Revenue Luaän aùn; luaän vaên; nghò luaän,
Lôùn; tröôûng thaønh; chuyeân ñeà; baøn luaän: Dissertation
ñaïi tieàn ñeà: Major Luaän chieán, buùt chieán, tranh
Lôùp döôùi, neàn moùng, cô sôû, luaän; bieän luaän: Polemic
taàng neàn; theå neàn; cô höõu Luaän traøo choáng naõo traïng
theå: Substratum(-ta) taân thôøi: Antimodernism
Lôùp hoaëc moân döï bò; kieán Luaät: Law, rule, regulation, lex,
thöùc cô sôû: Propaedeutics jus, ius, nomos
Luaân hoài, ñaàu thai laïi; di cö, di Luaät baõi hieäu: Invalidating law
truù: Transmigration of souls, Luaät baõi naêng: Incapacitating
migration of souls, samsaøra, law
reincarnation, gati, cycle of Luaät baùo oaùn/phuïc (maét ñeàn
existencs metempsychosis maét, raêng ñeàn raêng): Lex
Luaân lyù, ñaïo ñöùc, ñaïo nghóa; talionis
ñaïo nghóa; ñöùc haïnh: Luaät baùo phuïc: Law of retaliation
Morality Luaät caên baûn: Lex fundamentalis
Luaân lyù/ñaïo ñöùc hoïc y khoa: Luaät chung, phoå quaùt (cho
Medical ethics toaøn theå GH): Universal law
Luaân lyù/ñaïo ñöùc nghieâm khaéc, Luaät doøng: Religious rule
ngghieâm nhaët: Rigorism

166
Luaät ñaïi tröøng («ñaùng gheùt» Luùc nguy töû: In periculo
caàn phaûi ñöôïc giaûi thích mortis, dying
theo nghóa heïp): Odious law Luùc TC thi aân: Accepted time
Luaät GH: Ecclesiastical law Luïc ñòa da ñen (Chaâu Phi):
Luaät haèng höõu, thieân luaät: Dark continent
Eternal law Luïc nhaät trình thuaät (veà coâng
Luaät hoä, luaät daân söï, daân luaät: cuoäc saùng taïo trong 6 ngaøy
Civil law taùc phaåm cuûa thaùnh
Luaät leä, giôùi luaät: Code Ambroâsioâ): Hexa(h)emeron
Luaät leä ñòa phöông; noäi quy Luïc thö (St-Gs): Hexateuch
(cuûa moät hoäi ñoaøn, toå chöùc, Lu-ca, Lc: Luke
vv): Bylaw Luyeán thaàn, thaàn Seraphim:
Luaät luaân lyù: Moral law Seraph(-im)
Luaät maïc khaûi, thaàn luaät: Luyeän ñaïo, ñöôøng/g. ñoaïn
Revealed law thanh luyeän: Purgative way
Luaät Moâseâ: Mosaic Law Luyeän nguïc: Purgatory
Luaät só: Doctor of the law Löõ khaùch, khaùch haønh höông:
Luaät sö: Lawyer Pilgrim
Luaät taàn soá: Frequency law Löøa doái vì thieän yù: Pious fraud
Luaät taäp tuïc, leä phaùp: Löøa ñaûo, gian laän: Fraud
Common law Löûa, hoûa: Fire
Luaät thaùnh thieän (Lv 17-26): Löûa hoûa nguïc: Fire of hell
Code of holiness Löûa luyeän nguïc: Fire of
Luaät Thieân Chuùa: Divine law purgatory
Luaät tieäm tieán (luaân lyù): Löïa choïn: Opt(-ion)
Graduality law Löôïc ñoà, sô ñoà: Schema,
Luaät toøng nhaân: Personal law diagram, plan
Luaät töï nhieân: Law of nature, Löôøi bieáng, ueå oaûi: Sloth
Luaät vónh cöûu: Eternal law Löôùi, baãy, xieàng xích, phieàn
naõo: Toils

167
Löôùi saét (toøa giaûi toäi), tuôøng Löông taâm sai laàm, sai leäch:
chaán song (noäi caám/vi): Grille Erroneous conscience
Löông daân: Pagan Löông thieän, chaân thaät:
Löông daân; daân ngoaïi (khoâng Honest(-y)
Do thaùi): Gentile Löông thöïc, thöïc phaåm; cung
Löông daân; voâ tín ngöôõng; caáp, tieáp lieäu: Alimentation
khoâng trung thaønh, baát Löông thöïc (cuûa aên) haèng
trung, boäi baïc: Infidel(-ity) ngaøy: Daily bread, provision
Löông höu, höu boång; tieàn trôï Löông (boång), tieàn coâng, moùn
caáp; khaùch saïn nhoû, quaùn thuø lao: Emolument
troï: Pension Löôøng nònh, laáy loøng: Captatio
Löông naêng (khaû naêng hieåu benevolentiae
bieát caùc nguyeân taéc luaân lyù Löôõng giôùi tính: Bisexual
cô baûn): Synd(t)eresis Löôõng giôùi tính nam (nam
Löông taâm: (Moral) conscience daïng nöõ): Androgyny(-nous)
Löông taâm aùy naùy: Bad Löôõng hình tính: Dimorphism
conscience Löôõng taïi (hieän dieän moät luùc ôû
Löông taâm bình yeân: Good hai nôi): Bilocation
conscience Löôõng theá/khaån traïng luaân lyù
Löông taâm boái roái: Scrupulous (caàn töùc thôøi laáy phaùn ñoaùn
conscience luaân lyù giöõa hai phía xem ra
Löông taâm hoaøi nghi: ñeàu chính ñaùng hoaëc ngöôïc
Doubtful conscience laïi, ñeå haønh ñoäng): Moral
Löông taâm lôi loûng, phoùng dilemma/emergency
thöù: Lax conscience Löôõng tính; aùi nam aùi nöõ;
Löông taâm löôõng löï, luùng ñoàng tính luyeán aùi:
tuùng: Perplexed conscience Hermaphrodite
Löông taâm ngay thaúng: Löôõng yù, coù hai nghóa; toái
Correct conscience nghóa: Amphibo(lo)gy
Löông taâm phoùng thöù, lôi Löôïng töû; ñònh löôïng:
loûng: Lax conscience Quantum

168
Löu ñaøy, phaùt löu; truaát quyeàn: Lyù chöùng duy taát yeáu:
Ostracism, exile, expel Argument of necessity
Löu ñoäng: Itinerant(-ancy) Lyù chöùng hoài nghieäm:
Löu giöõ Mình Thaùnh: Warrant, retroductive
Reservation of the Eucharist Lyù chöùng höõu theå hoïc (th.
Löu giöõ; deø daët; daønh rieâng; Anselmoâ khaùi nieäm "TC" ñoøi
bieät cheá, bieät haïn: hoûi "phaûi coù TC"; baèng
Reservation chöùng tieân thieân):
Löu truyeàn, truyeàn thoáng; Ontological argument
truyeàn thuyeát: Tradition Lyù chöùng vuõ truï luaän:
Ly giaùo/khai (ñk 751): Schism Cosmological argument
Ly hoân, ly dò (ñk 1141); taùch Lyù chöùng/leõ; luaän chöùng:
ra, taùch rôøi: Divorce Argument
Ly khai: Schism Lyù do: Reason
Ly khai Ñoâng Taây (n. 1054): Lyù do tuøy nghi, lyù chöùng
Eastern schism thoâng leä, leõ thöôøng:
Ly khai Taây phöông (1378- Argument of convenience
1417): Western schism Lyù do; söï nghieäp: Cause
Ly khai, phaân ly, taùch lìa: Lyù lòch: Curriculum vitae,
Secession, schismatic reùsumeù
Ly taâm: Centrifugal Lyù luaän, suy luaän/lyù:
Ly thaân: Divorce from bed and Ratiocinate
board, marital separation Lyù luaän voøng vo: Circular
Lyù chöùng chuû yù (ñoïc thaáy argument
trong traät töï vaän haønh cuûa Lyù luaän; luaän trình coù cô sôû; lyù
vaïn vaät moät caùch minh do caên baûn; boá töû teá phuïc
chöùng TC hieän höõu): (aùp ngöïc thöôïng teá Do thaùi
Argument from design giaùo); aùo leã (GM Ñöùc):
Lyù chöùng cöùu caùnh (cuûa vuõ Rationale
truï minh chöùng laø TC hieän Lyù thuyeát: Theory
höõu): Teleological argument

169
Lyù thuyeát vaø thöïc haønh ñi ñoâi Lyù trí: Ratio
vôùi nhau, tri haønh nhaát Lyù trí hoùa: Intellectualization
trí/ñoàng haønh: Unity of Lyù trí, lyù tính; lyù luaän; lyù do; lyù
practice and theory leõ: Reason
Lyù tính hoùa; hôïp lyù hoùa; vieän Lyù töôûng; maãu möïc (Platoâ);
lyù: Rationalization duy taâm: Ideal
Lyù tính kyõ trò: Technocratic
rationality
Lyù tính; hôïp lyù, hôïp leõ:
Rationality

170
M coâng nhieân): Private
revelation
Ma nhaäp: Demonic possession Maïc khaûi sieâu nhieân:
Ma quyû: Evil one, demon Supernatural revelation
Ma thuaät, yeâu thuaät, pheùp phuø Maïc khaûi sô thuûy (trong ñòa
thuûy; söùc quyeán ruõ, meâ ñaøng cho loaøi ngöôøi sô thôøi):
hoaëc: Witchcraft, Magic Primitive revelation
Ma tuyù, tính luaân lyù cuûa vieäc Maïc khaûi tröôøng lieân:
duøng: Morality of drug abuse Continued revelation
Ma/yeâu thuaät; tin vaøo/suøng baùi Maïc khaûi töï nhieân: Natural
quyû ma: Diabolism revelation
Ma vöông: Maøra Maïc khaûi; saùch Khaûi huyeàn,
Maû toâ voâi (giaû hình Mt 23, 27): Kh: Apocalypse
Whited sepulchre Ma-ca-beâ, 1Mcb, 2Mcb (3Mcb
Maïc khaûi: Revelation, vaø 4Mcb laø nguïy thö):
apocalypse Maccabees
Maïc khaûi caàn thieát: Necessary Maùc-coâ nguyeân sô (sô thaûo
revelation baûn giaû ñònh cuûa Phuùc AÂm
Maïc khaûi coâng nhieân (chính Maùc-coâ): Urmarcus
thöùc): Public revelation Maùc-coâ, Mc: Mark
Maïc khaûi ñaëc bieät (Do thaùi- Mai taùng, choân caát (trong moà);
Kitoâ): Special revelation choân vuøi: Entomb, bury
Maïc khaûi minh xaùc, chính Maõi daâm: Prostitution
thöùc: Formal revelation Maùi toùc, môù toùc: Lock
Maïc khaûi phoå quaùt (qua löông Maïi thaùnh (ñk 149, 188,
taâm vaø vuõ truï): General 1380), buoân thaàn baùn
revelation thaùnh: Simony
Maïc khaûi rieâng tö (cho moät Ma-la-khi, Ml: Malachi
ngöôøi, khaùc vôùi maïc khaûi Maøn Ñeàn thôø (Gieârusalem):
Veil of Temple

171
Maøn haäu caûnh (treo phía sau Maùu hy teá: Sacrificial blood
baøn thôø): Do(r)ssal Maùy cheùm: Guillotine
Maøng trinh, xöû nöõ; oâng tô baø Maëc, khoaùc; trao phoù, phuù ban:
nguyeät: Hymen Endue
Maùng aên: Crib Maëc aùo nhaëm vaø raéc tro (noùi
Maùng aên/coû; hang ñaù Giaùng leân loøng saùm hoái): Sackcloth
sinh; nhaø giöõ treû: Creøche, and ashes
manger Maëc caûm bò ngöôïc ñaõi:
Mang/thuoäc teân phuï toäc (hoï Persecution complex
cha/noäi): Patronymic Maëc caûm Ôñíp: Oedipus
Maûnh, khuùc, ñoaïn, maãu: complex
Fragment(-um) Maëc caûm toäi loãi: Culpable/
Maùnh khoùe, xaûo quyeät: Crafty guilt complex,
Maïnh meõ, maõnh lieät, ñaày sinh Maëc caûm töï ti: Inferiority
löïc, nghò löïc: Energetic complex
Man-na: Manna Maëc caûm töï toân: Superiority
Maïo nhaäp, theâm vaên; noäi suy: complex
Interpolation Maëc nhieân, ngaàm aån, tieàm aån:
Maria: Mary Implicit
Ma-scô-va: Third Rome Maët baøn thôø; baøn: Mensa
Maùt-theâu, Mt: Matthew Maët ñaát, saøn ñaát; khoaûng/baõi
Maùt-thi-a: Matthias ñaát; ñaùy, neàn; lyù do, caên
Maøu ñen; da ñen; ñen toái: nguyeân; cô sôû; caên cöù vaøo,
Black döïa vaøo, ñaët cô sôû: Ground
Maøu môõ, phì nhieâu; maén con, Maët nguyeät: Luna (lunette)
sinh saûn nhieàu; khaû naêng Maët nhaät, haøo quang:
sinh saûn: Fecundity, fertility Monstrance
Maùu: Blood Maët nhaät, haøo quang (Mình
Maùu Giao Öôùc: Blood of the Thaùnh Chuùa): Ostensory(-
Covenant ium)

172
Maët; toân nhan; dung nhan: Maàu nhieäm maân coâi: Mystery
Face of the Rosary
Maàm baát hoøa, côù caõi coï: Apple Maàu nhieäm söï döõ: Mystery of
of discord evil
Maàm, moäng, phoâi; caên Maàu nhieäm toäi aùc (2Ts 2,7):
nguyeân, maàm moáng; beänh Mystery of iniquity
caên, vi truøng: Germ Maàu nhieäm vöôït qua: Paschal
Maát khaû naêng ngoân ngöõ: mystery
Aphasia Maãu quoác: Parent state
Maát lieân tuïc cuù phaùp: Maãu Taâm Voâ Nhieãm (Ñöùc
Anacoluthon Meï): Immaculate Heart
Maát nghò löïc, thaát chí: Abulia Maãu, kieåu, khuoân; göông maãu;
Maát trí: Insanity moâ phaïm: Exemplar, model
Maát tröông löïc: Atony Meï, maãu: Mother
Maät hoäi thoâng thöôøng, baát Meï beà treân: Mother Superior
thöôøng: ordinary/ Meï chí thaùnh: Alma Mater
extraordinary consistory Meï ñoäc thaân (khoâng keát hoân):
Maät Hoäi (hoàng y ñk 353); hoäi Unmarried mother
nghò toân giaùo (kitoâ): Meï Hoäi Thaùnh: Mother of the
Consistory Church
Maät nghò hoàng y (ñeå baàu Meï TC: Mother of God,
ÑGH): Conclave Deipara, Theotokos
Maâu thuaãn: Contradiction Meï/maù ñôõ ñaàu: Godmother
Maàu nhieäm; huyeàn nhieäm; Men: Leaven
huyeàn bí: Mystery, Men-ki-xeâ-ñeâ: Melchizedek
mysterium Meâ aên uoáng: Gluttony
Maàu nhieäm hoân öôùc: Nuptial Meâ hoaëc, quyeán ruõ:
mystery (=baptism) Fascinate(-ion)
Maàu nhieäm khuûng khieáp: Meâ tín (gaàn gioáng nhö boùi
Mysterium tremendum toaùn): Vain observance

173
Meâ tín, dò ñoan: Superstition Mieãn chuaån: Dispensation
Meàm deûo, deã uoán; co daõn; deã Mieãn chuaån theå thöùc giaùo luaät:
thích öùng, linh ñoäng: Dispensation from the
Flexibility canonical form
Meânh moâng, bao la, voâ bieân: Mieãn dòch hoïc: Immunology
Immensity, vastness Mieãn giaûi chöùc vuï: Functional
Meänh ñeà; ñeà nghò, ñeà xuaát; dispensation
vaán ñeà; ñònh ñeà; ñeà cöû: Mieãn tha; mieãn tröø:
Proposition Exonerate(-tion)
Meänh ñeà; öôùc ñieàu, öôùc khoaûn: Mieãn tröø (ñk 591); chuaån
Clause mieãn (ñk 1548): Exempt
Meänh leänh, chæ thò, quy ñònh; Mieàn, vuøng: Region
ñôn thuoác; thôøi hieäu (ñk Mieáng vaûi ngöïc (thoøng xuoáng
197tt): Prescription, precept töø coå aùo giaùo só, quan toøa,
Meänh leänh: Command luaät sö, giaùo sö): Rabat
Meänh leänh döùt khoaùt: Mieäng maùng xoái (coù taïc hình
Categorical imperative ngöôøi hoaëc thuù vaät kyø cuïc):
Meänh leänh; böùc cheá, cöôõng Gargoyle
cheá; ñoïc chính taû: Dictate Mieâu taû linh hoaït, hoaït taû:
Meänh leänh ñöùc aùi: Precepts of Hypotyposis
charity Mieáu, ñeàn thôø: Fanum, temple
Meâsia: Messiah Mi-kha, Mk: Micah or Micheas
Mæa mai, chaâm bieám: Ironic(- Minh baïch, döùt khoaùt: Formal
ical), irony certitude
Mi-ca-en: Michael Minh chöùng; bieåu loä; bieåu
Mieàn Thaäp Tænh: Decapolis tình; tröng baøy:
Mieàn trung löôõng haø (xöù Irak Demonstrate(-ation)
ngaøy nay, naèm giöõa hai con Minh ñaïo, ñöôøng/giai ñoaïn
soâng Tigre [Tigris Dajla] vaø giaùc ngoä, baäc ñöùc chieáu:
Euphrate [Euphrates Al Illuminative way
Furaõt]): Mesopotamia Minh giaùo: Apologetics

174
Minh hoïa, minh trình; thí duï: Moâ thöùc baûn theå: Forma
Illustration substantialis
Minh kieán, m. tri, m. ñoaùn, m. Moâ thöùc röûa toäi: Baptismal
ñaït, thaáu suoát; saùng suoát: form
Clairvoyance Moâ thöùc tuøy theå: Forma
Minh maãn, khoâng ngoan, saéc accidentalis
saûo: Sagacious Moâ thöùc; coâng thöùc: Forma,
Minh nhieân, roõ raøng: Explicit form
Minh thaàn, thaàn phaåm Moà coâi: Orphan
Keârubim: Cherub(-im) Moà ñaù; quaùch: Sarcophagus
Mình Thaùnh Chuùa, Thaùnh Moå daï con: Caesarean/ cesarian
Theå: Body of Christ, Blessed Moà, moä, maû: Tomb, grave
Sacrament Moä, phaàn moä; choã hoång ñöïng
Mong manh, yeáu ôùt, sô saøi: ñaù thaùnh (ôû giöõa baøn thôø):
Slight Sepulchre(-cher)
Mong moûi, khaùt khao, ao öôùc, Moä chí, vaên bia: Epitaph, stele,
kyø voïng: Yearning tombstone, gravestone,
Moûng manh, deã vôõ; yeáu ôùt: headstone
Fragile(-ility) Moä ñaïo phaùi; suøng tín:
Moâ daïng traùch nhieäm luaân lyù Pietism
(hoïc thuyeát cuûa J. Finnis vaø Moä Thaùnh Pheâroâ: Confession
G. Grisez): Modes of of St. Peter
responsibility (morality) Moä Thaùnh (Chuùa Gieâsu): Holy
Moâ hình, khuoân/ kieåu maãu: Sepulchre(-cher)
Pattern Moâ/hình chaát thuyeát (Aristoát):
Moâ phaïm, maãu möïc; neân Hylomorphism
göông: Exemplary Moäc suøng, thôø töôïng goã:
Moâ phaïm hoïc thuyeát (ÑK cöùu Xylolatria
chuoäc baèng caùch soáng neâu Moâi tröôøng, caûnh traïng; moâi
göông): Exemplarism sinh: Environment
Moâ phoûng, baét chöôùc: Mime Moái keát; quan/lieân heä: Nexus

175
Moái lieân heä soáng: Life-relation Môû, boû ngoû, môû roäng; côûi môû,
Moái lieân keát saâu saéc: Elective coâng khai; khoâng giôùi haïn:
affinity Open(-ness)
Moái quan taâm cô baûn: Môùi meû; môùi laï; taân phaåm:
Ultimate concern Novelty
Moái raøng buoäc: Bond Môùi, taân; taân tieán: New
Moân ñoà Chuùa yeâu (Ga 13, 23): Muõ ba taàng voøng, ngoïc mieän:
Beloved disciple Tiara
Moân ñoà môùi, tín ñoà môùi, ng. Muõ baèng (cuûa giaùo só): Flat hat
môùi gia nhaäp, taân toøng (Do Muõ caïnh vuoâng (giaùo só),
thaùi): Proselyte bareùt: Biretta
Moân ñoà/ñeä, ñoà ñeä, hoïc troø: Muõ ñoû, Hoàng y: Red hat
Disciple Muõ GM (Ñoâng phöông):
Moân hoïc: Academic subject Episcopal crown
Moân phaùi do thaùi soáng aån tu Muõ nhung ñoû (cuûa ÑHG thôøi
(Ai caäp, tk 1): Therapeutae xöa): Camauro
Moäng di/tinh: Nocturnal Muõ nöõ tu (moät loaïi khaên
emission quaøng ñaàu, xöa): Cornette
Moâseâ ñöôïc ñöa leân Trôøi (nguïy Muõ soï (GM, Giaùo Hoaøng...):
thö): Assumption of Moses Zucchetto
Moät nöûa, aù, baùn: Half, demi-, Muõ truøm ñaàu (cuûa tu só): Cowl
semi- Muõ truøm ñaàu (may lieàn vaøo coå
Moät phaàn; chæ moät beân: Ex aùo doøng): Hood
parte Mua chuoäc, ñuùt loùt, hoái loä:
Moät vôï, moät choàng: Monogamy Subornation
Mô hoà, maäp môø, toái nghóa, Muøa Chay: Lent(-en)
nghóa nöôùc ñoâi; khoù hieåu: Muøa chay thaùnh Phi-líp-pheâ
Ambiguity(-guous) (Ñoâng phöông töø 15-11 ñeán
Mô hoà, maäp môø; ñaùng ngôø; 24-12): St. Philip's Lent
löôõng löï: Dubious Muøa Chay ("40 ngaøy"):
Môû roäng töï do: Liberalize Quadragesima

176
Muøa Giaùng sinh: Christmas Muïc töû; muïc sö; (giaùo luaät)
tide/time giaùm muïc; (Hoa kyø) cha sôû
Muøa Phuïc sinh: Paschaltide, (ñk 521): Pastor
Eastertide Muøi, hôi xoâng, höông thôm;
Muøa phuïng vuï: Liturgical tieáng taêm (toát hay xaáu):
seasons Odo(u)r
Muøa Voïng: Advent Muoân vaøn, voâ soá: Myriad,
Muùa trong phuïng vuï: countless, numerous
Liturgical dancing Möùc ñoä hoaøn thieän: Degrees
Muïc ñích: End of perfection
Muïc ñích baûn söï: Finis qui Möùc ngöôõng (chæ ôû möùc ñoä baét
Muïc ñích chính söï: Finis ñaàu nhaän ra hoaëc ño löôøng
operis ñöoïc): Liminal
Muïc ñích ñaït söï: Finis quo Möùc, ñoä, baäc, caáp: Degrees
Muïc ñích ngoaïi lai: Extrinsic Möøng kính; cöû haønh cuoäc/leã
end möøng: Celebrate(-tion)
Muïc ñích taùc nhaân: Finis Möøng moät dòp, moät ngaøy leã:
operantis Observe a festivity
Muïc ñích/cöùu caùnh toái haäu: Möôøi ñieàu raên, thaäp giôùi: Ten
Ultimate end commandments, decalogue
Muïc ñích/tieâu, cöùu caùnh: End, Möôøng töôïng, hình dung:
Finis Envision
Muïc ñích/tieâu, yù ñònh: Aim Möu hoân (giaùo só töï ñoäng keát
Muïc luïc; chæ soá: Index hoân phi phaùp baát thaønh):
Muïc tieâu/ñích, ñích ñieåm: Goal Attempted marriage
Muïc töû: Shepherd Möu keá, möu meïo: Stratagem
Muïc töû nhaân laønh: Good Möu só; quaân sö aån dieän:
Shepherd Eminence grise
Muïc töû thieân thaàn (Ñöùc Pioâ Möu tính, möu toan, chuû yù:
XII): Pastor Angelicus Premeditation

177
N Naêm hoïc: Academic/shcool
year
Na-khum, Nk: Nahum Naêm nghæ (naêm thöù 7):
"Naøy laø Ngöôøi"; aûnh töôïng Ñöùc Sabbatic(-al) year
Gieâsu ñoäi voøng gai; nhan ñeà Naêm phuïng vuï: Liturgical year
cuoán saùch vieát veà Ñ. Gieâsu Naêm söï möøng: Glorious
(cuûa J. Seeley n. 1865, phuû mysteries
nhaän thieân tính cuûa Ngaøi): Naêm söï saùng: The Mysteries
Ecce Homo of Light, the Luminous
Naøi xin, khaån caàu, thænh caàu; Mysteries
yeâu caàu, kieán nghò: Naêm söï thöông (maàu nhieäm
Supplication(-ory), petition maân coâi): Sorrowful
Nam giôùi: Male sex mysteries
Nam tính, huøng duõng, huøng Naêm söï vui: Joyful mysteries
cöôøng/traùng: Virile(-ity) Naêm thaùnh: Holy Year, jubilee
Naïn nhaân; vaät hy teá, leã phaåm, Naêm Thaùnh Maãu: Marian year
leã vaät: Victim Naêm, nieân; tuoåi: Year
Naïn thaát hoïc, muø chöõ: Naêm... sau ÑK (theo döông
Illiteracy lòch, coâng nguyeân): Year of
Naõo traïng thôøi ñaïi: Zeitgeist grace/of our Lord
Naõo traïng/chuû höôùng chuyeân Naêm/ôn toaøn xaù; ngaân/kim
nhaát, ñoäc chieám, ñoäc quyeàn, khaùnh: Jubilee
ñoäc ñoaùn, coá chaáp: Naêng chòu leã: Frequent
Exclusivism communion
Naêm ba nhaø taäp (thôøi gian Naêng ñoäng, sinh ñoäng, ñaày
huaán luyeän ñôït cuoái trong nghò löïc: Dynamic
moät soá doøng): Tertianship Naêng ñoäng nhoùm: Group
Naêm cuûa Chuùa, coâng nguyeân: dynamics
Anno Domini (AD) Naêng khieáu, khaû naêng, naêng
Naêm daáu thaùnh; naêm thöông caùch: Aptitude, talent, skill
tích (ÑK): Five sacred wounds

178
Naêng löïc, khaû naêng chuyeân Neùt chuû ñaïo, chuû ñeà quaùn
moân; hieäu naêng; naêng xuyeán; caâu ñieäp: Leitmotiv
suaát,hieäu suaát; höõu hieäu Neùt toå truyeàn, laïi gioáng:
tính: Efficiency Atavism
Naêng löïc, nghò löïc; naêng Neán: Candle
löôïng: Energy Neán canh thöùc: Vigil light
Naêng löïc; quyeàn bính, q.haønh; Neán nguyeän öôùc/khaán: Votive
naêng quyeàn; khaû naêng: candles
Potestas Neán phuïc sinh: Paschal candle
Naêng quyeàn, quyeàn haïn: Ngaõ, baûn ngaõ, caùi toâi; chính
Faculties mình: Self
Naêng quyeàn, quyeàn haïn; naêng Ngai toøa Pheâroâ; uy theá cuûa
löïc, khaû naêng, taøi naêng; ÑGH: Chair of Peter
phaân khoa (quyeàn thi haønh Ngai toøa, toøa giaûng, gheá hoaëc
chöùc vuï): Faculty(ies) chöùc giaùo sö: Chair
Naêng quyeàn thöôøng ñaéc/ Ngai toøa; ngoâi baùu: Throne
thuoäc: Habitual faculties Ngaøi, Ñöùc (danh töôùc hoàng y);
Naám moà: Tumulus öu tuù, xuaát chuùng, sieâu
Naâng cao, laøm taêng theâm; ñeà ñaúng; moâ ñaát: Eminence
cao, laøm noåi baät: Enhance Ngang haøng, ñoàng haïng: Ex
Naâng leân bình dieän sieâu aequo
nhieân: Elevate to the Ngang nhau, baèng nhau, bình
supernatural order ñaúng: Equal(-ity)
Naâng leân chöùc (taán phong) Ngaønh daân chính: Civil
Hoàng y: Create a Cardinal service
Naâng leân, nhaéc l., caát cao leân; Ngaøy caàu muøa: Rogations
ñoä cao; tính cao nhaõ: Days
Elevation Ngaøy ñaàu naêm phuïng vuï
Neùm ñaù (cho cheát): Lapidate (Ñoâng phöông 1 thaùnh 9):
Neo hình thaäp giaù (kyù hieäu Day of indiction
kitoâ xöa): Anchor-cross

179
Ngaøy ñeàn toäi/thuïc toäi (Do thaùi, Ngaøy taän theá (ngaøy suïp ñoå,
Lv 16,1tt): Atone day, day of huûy dieät, phaùn xeùt):
atonement, Yom Kippur Doomsday
Ngaøy hoäi, dòp leã, ñaïi hoäi lieân Ngaøy thaùng, nieân hieäu: Date
hoan: Festive(-al) Ngaøy thoaùt nguïc (moàng 1
Ngaøy khoâng coù Thaùnh Leã: thaùng 8 möøng Thaùnh Pheâroâ
Aliturgical days ñöôïc giaûi phoùng; ngaøy ban
Ngaøy leã boån maïng (ngaøy pheùp laønh cho baùnh môùi):
möøng teân thaùnh): Name day Lammas day
Ngaøy leã buoäc (ñk 1246): Holy Ngaøy thöôøng (phuïng vuï):
day of obligation Feria(-l),
Ngaøy leã caùc Thaùnh: Ngaøy trong tuaàn: Weekday
Hallowmas Ngaên chaän; phoøng/ngaên ngöøa:
Ngaøy leã coá ñònh: Immovable Prevent(-ion, -ive)
feasts Ngaên trôû: Impediment
Ngaøy leã lôùn (lòch ghi baèng chöõ Ngaên trôû caûn hoân: Hindering
ñoû): Red letter day impediment
Ngaøy Leã Taï ôn: Thanksgiving Ngaên trôû giaùo luaät (ñk 180):
Day Canonical impediment
Ngaøy leã (ñk 1246): Feast day Ngaên trôû hoân phoái:
Ngaøy leã/hoäi; ngaøy nghæ leã; hoäi Matrimonial impediment
chôï: Holiday, feâte Ngaên trôû khaùc ñaïo (hoân phoái,
Ngaøy Leãâ giaùng sinh, No-en: ñk 1983): Mixed religion
Christmas Ngaên trôû lieâm sæ (ñk 1093):
Ngaøy möøng Chính truyeàn Impediment of public
(Chuùa nhaät I Muøa Chay): propriety
Feast of Orthodoxy Ngaên trôû tieâu hoân (ñk 1073):
Ngaøy phaùn xeùt: Day of Diriment impediment
Retribution Ngaên trôû vì thieáu tuoåi (ñk
Ngaøy Sa-baùt, höu leã: Sabbath 1083): Impediment of youth

180
Ngaên trôû (hoân nhaân) vì thieáu Ngheøo khoù theo Tin Möøng:
tuoåi (nam= 18 tuoåi, nöõ= 14 Evangelical poverty
t.): Impediment of age Ngheà noâng, noâng nghieäp:
Ngaên trôû (hoân phoái) do toäi aùc Husbandry
(vì ñaõ gieát hoaëc möu gieát Ngheä thuaät thaùnh, toân giaùo:
baïn ñôøi cuûa mình hay cuûa Sacred art
ngöôøi mình muoán keát hoân, Nghi kinh (kinh saùch nguïy thö
ñk 1090): Impediment of hay chính thö coøn trong
Crime voøng tranh luaän):
Ngaên trôû (tieâu hoân) vì döôõng Antilegomena
nghóa (ñ 1094): Impediment Nghi ngôø, ngôø vöïc: Suspicion
of adoption Nghi thöùc/leã: Rite
Ngaét gioïng (trong caùch ngaâm Nghi thöùc chuû nghóa, thoùi neä
thô): Caesura nghi: Ritualism
Ngaâm (thô), tuïng (kinh): Recite Nghi thöùc chuùc [hoân] bình an
Ngaãm ñoïc Lôøi Chuùa: Lectio (trong Thaùnh Leã): Kiss of
divina peace
Ngaân haø; nhoùm tinh hoa: The Nghi thöùc ñaët tay (phong
Galaxy, The Milky Way chöùc): Imposition of hands,
Ngaãu nhieân: Chance chirotony, cheirotonia
Ngaãu sinh, töï phaùt sinh: Nghi thöùc ñoùn nhaän vaøo trong
Spontaneous generation GH cg (cho caùc kitoâ höõu
Ngaây thô; ngaây ngoâ, khôø khaïo: khoâng cg gia nhaäp GH cg):
Naive(-ty) Reception into the Full
Ngaây thô; voâ toäi, trong traéng: Communion
Innocent Nghi thöùc giaûi toäi (xöa):
Ngheøo khoù, ngheøo naøn; caûnh Canonical penance
baàn cuøng: Poverty Nghi thöùc hay leã ñieån Hy laïp
Ngheøo, baàn cuøng; ngheøo naøn; (Ñoâng phöông): Greek Rites
toäi nghieäp, ñaùng thöông: Nghi thöùc keát thuùc:
Poor Concluding rite

181
Nghi thöùc khai taâm kitoâ ngöôøi Nghi thöùc saùm hoái: Penance
lôùn: Rite of Chritian service, penitential rite/
Initiation of Adults, RCIA exercise
Nghi thöùc kyû nieäm: Memorial Nghi thöùc suøng kính Thaùnh
service Giaù (thöù 6 Tuaàn Thaùnh):
Nghi thöùc laøm pheùp xaùc: Creeping to the Cross
Absolutions of the dead Nghi thöùc tang cheá: Order of
Nghi thöùc mai taùng, vieäc an Christian Funerals
taùng (ñk 1176tt): Funeral Nghi thöùc Thaùnh Leã: Order of
rites the Mass
Nghi thöùc môû ñaàu, nhaäp leã: Nghi thöùc tröø taø: Rite of
Introductory rites oxorcism
Nghi thöùc phong chöùc thaùnh Nghi thöùc töø boû Satan:
trong Anh giaùo: Anglican(- Renunciation of Satan
ism) orders Nghi thöùc/leã; leã ñieån (ñk 214):
Nghi thöùc phuïng vuï: Ceremony, rite
Liturgical service Nghæ ngôi/yeân; yeân taâm; yeân
Nghi thöùc quaù ñoä (nhö töø thôøi tónh; ngöøng yeân; ñaët ñeå/töïa;
thô aáu qua tuoåi thaønh nieân vaät choáng ñôõ: Rest
chaúng haïn): Rite of passage Nghæ vieäc thôøi sinh nôû (saûn
Nghi thöùc röûa chaân (thöù 5 phuï): Maternity leave
Tuaàn Thaùnh): Mandatum, Nghó ra; truø hoaïch/tính; laäp
pedilavium, washing of the möu: Excogitate
feet Nghò ñònh truïc xuaát: Decree of
Nghi thöùc röûa tay: Washing of dismiss
the hands, lavabo Nghò quyeát (ly hoân) vôùi ñieàu
Nghi thöùc röôùc leã (ngoaøi kieän: Decree nisi
Thaùnh Leã): Communion Nghò quyeát (toøa aùn Hoài giaùo):
service Fetwa
Nghò öôùc [thoûa hieäp]
Wittenberg (giöõa phaùi

182
Luther vaø Zwingli, n. 1536): Nghieâm khaéc/nhaët, khaét khe;
Wittenberg concord khoác lieät, döõ doäi, traàm
Nghò vieän: Diet troïng, gay gaét; nghieâm
Nghóa binh Thaùnh Theå: nghò/trang; khoâ khan:
Eucharistic Crusaders Severe
Nghóa binh thieáu nhi (n. Nghieâm khaéc; khaéc/kham
1212): Children's Crusade khoå, khoå haïnh: Austere(-ity)
Nghóa cöû baùc aùi anh huøng Nghieän: Addiction
(daâng heát moïi coâng ñöùc Nghieäp, nghieäp quaû, quaû baùo:
rieâng cuõng nhö ñöôïc öùng Karma
chæ ñôøi naøy vaø ñôøi sau ñeå Ngoõ cuït, beá taéc: Blind alley,
giuùp cho caùc linh hoàn nôi dead-end, cul-de-sac
luyeän nguïc): Heroic act of Ngoa duï: Hyperbole
charity Ngoaøi phaïm vi xöù ñaïo:
Nghóa ñen/ vaên töï: Literal/ Extraparochial
literary sense Ngoaøi vuõ truï: Extracosmic(-al)
Nghóa ñòa/trang, baõi tha ma, Ngoaïi ñaïo (Do thaùi): Goy,
ñaát thaùnh: God's acre, goyim
graveyard, churchyard, Ngoaïi ñòa caàu: Extraterrestial
cemetery, necropolis Ngoaïi giaùo: Paganism
Nghóa töû thuyeát, phaùi döôõng Ngoaïi hieän: Exteriorize
töû: Adoptio(a)nism Ngoaïi hoân heä, ngoaøi hoân
Nghóa vuï hoïc, ñaïo nghóa hoïc: nhaân; ngoaïi tình:
Deontology Extraconjugal
Nghòch ñaïo, baùng boå; baát hieáu: Ngoaïi hoân heä, ngoaøi hoân
Impiety nhaân; ngoaïi tình:
Nghòch luaän: A contrario Extramarital
Nghòch lyù tính: Anti-rational Ngoaïi hoân, dò giao:
Nghòch lyù; nghòch bieän; ngöôïc Heterogamy
ñôøi: Paradox Ngoaïi khoùa: Extracurricular

183
Ngoaïi khôûi, töï ngoaïi giôùi: Ab Ngoaïi/voâ ñaïo; taø giaùo:
extrinseco Heathenism, heathendom
Ngoaïi luaân tuyeán, hay voøng Ngoan coá: Self-will
chuyeån dòch ngoaïi luaân (cuûa Ngoan ñaïo; kính sôï TC (ngöôøi
haønh tinh): Epicyclic gear/ löông giöõ ñaïo Do thaùi maø
train khoâng chòu caét bì):
Ngoaïi lyù: Extrinsic certitude Godfearing
Ngoaïi nhieân: Preternatural Ngoùn tay (quyeàn naêng) TC
Ngoaïi quan: Extrospection (tay thaàn linh; Thaàn khí):
Ngoaïi suy: Extrapolate(-ion) Finger of God
Ngoaïi taïi, naèm ngoaøi; ngoaïi Ngoùng chôø, troâng mong; döï
lai: Extrinsic(-al) kieán, thieát töôûng; trieån
Ngoaïi taïi chuû thuyeát: voïng: Expect(-ation)
Extrinsicism Ngoùng chôø; trieån voïng, kyø
Ngoaïi thaønh; ngoaïi phaân khoa voïng; quyeàn höôûng (di saûn,
(caùc lôùp daïy): Extramural v.v.): Expectancy
Ngoaïi theá: Extramundane Ngoït; thôm; ngoït ngaøo, dòu
Ngoaïi theá; sieâu theá: daøng; deã thöông, coù duyeân:
Ultramundane Sweet(-ness)
Ngoaïi tình, thoâng daâm, gian Ngoä bieän, voõng luaän:
daâm: Adultery Paralogism
Ngoaïi tính, ngoaïi giôùi/dieän Ngoä ñaïo thuyeát: Gnosticism
tính: Exteriority Ngoä tín, coi nhö chính thöùc:
Ngoaïi toøa bí tích, toøa ngoaøi Putative
(laõnh vöïc bí tích): Ngoâi hieäp (keát hieäp nhaân tính
Extrasacramental forum vôùi ngoâi Lôøi): Hypostatic
Ngoaïi toøa (ngoaøi quy thöùc toøa union
aùn): Extrajudicial Ngoâi laøng toaøn caàu: Global
Ngoaïi tröø; caùo tò, khöôùc bieän village
(ñk 1491): Exception Ngoâi Lôøi: Divine Word

184
Ngoâi Lôøi nhaäp theå: Incarnate Ngoân töø vaø daáu chæ (bí tích):
word Word and sacrament,
Ngoâi vò, baûn vò; baûn ngaõ; con verbum et sacramentum
ngöôøi: Person, hypostasis Ngoân töø/lôøi cuûa chính ÑK:
Ngoâi vò hoùa: Hypostatize Ipsissima verba (vox) Christi
Ngoâi vò TC, thaàn vò: Divine Nguõ chöùng ñaïo (ñeå chöùng minh
Person TC hieän höõu): Five ways
Ngoâi vò; maët naï, beà ngoaøi: Nguõ chöùng ñaïo (naêm caùch
Prosopon thöùc chöùng minh TC hieän
Ngoài leâ ñoâi maùch: Gossip höõu): Quinque viae
Ngoân ngöõ cöû chæ: Body Nguõ kinh/thö: Pentateuch
language Nguõ uaån (höõu vi, ñieàu kieän
Ngoân ngöõ ñòa phöông trong hoùa): Conditioned thing
phuïng vuï: Vernacular in Nguõ thö Samaria: Samaritan
liturgy Pentateuch
Ngoân ngöõ hoïc: Linguistics Nguõ trò cheá, chính theå nguõ
Ngoân ngöõ Hoäi Thaùnh: huøng: Pentarchy
Ecclesiastical languages Nguï ngoân: Fable
Ngoân ngöõ KT (Hipri, Aram, Nguïc toå toâng: Limbo of the
Hylaïp): Biblical language fathers
Ngoân ngöõ phi ngöõ caûnh: Nguïc trung thö (Pl, Cl, Ep,
Context-free language Plm): Captivity Epistles
Ngoân ngöõ phuïng vuï: Nguoàn cöù lieäu, xuaát xöù thaàn
Liturgical language hoïc; chuû ñeà thaàn hoïc: Locus
Ngoân ngöõ toân giaùo, luaän phaùp theologicus
toân giaùo [veà caùc vaán ñeà toân Nguoàn goác, caên coäi/ nguyeân;
giaùo]: Religious discourse khôûi nguyeân; doøng doõi: Origin
Ngoân ngöõ töôïng hình: Nguoàn suoái/goác, coäi nguoàn,
Graphic language caên nguyeân; nguoàn tö lieäu,
Ngoân söù, tieân tri: Prophet xuaát xöù, taøi lieäu goác: Source

185
Nguoàn xuaát phaùt, xuaát xöù; Nguyeân chuûng, doøng gioáng,
uyeân nguyeân: Fontes ngaønh (ñoäng vaät): Phylum
Nguoàn xuaát xöù chung; caùc chuû Nguyeân ñoäng taùc nhaân baát
ñeà chung; ñieàu saùo: Loci bieán: Unmoved mover
communes Nguyeân ñoäng taùc nhaân;
Nguoàn (vaên lieäu; töø tieáng Ñöùc nguyeân ñoäng löïc; nguyeân
Quelle): Q nhaân voâ nguyeân nhaân (TC):
Nguoàn/doøng/ tröôøng phaùi Yavít Prime mover
(duøng töø Yhwh laøm teân goïi Nguyeân lieäu: Prime matter
TC): Jahvist(-ic) Nguyeân lyù; nguyeân nhaân,
Nguoàn/tröôøng phaùi Ñeä nhò nguoàn goác, caên nguyeân;
luaät: D nguyeân taéc: Principle
Nguoàn/tröôøng phaùi Eloâhít: E Nguyeân lyù baát xaùc ñònh
Nguy cô ngheà nghieäp: (Heisenberg): Principle of
Occupational hazard indeterminacy
Nguy cô, nguy hieåm, hieåm Nguyeân lyù cô baûn, ng.l. sô
hoïa; lieàu lónh: Risk thuûy: First principle
Nguïy, giaû: Pseudo- Nguyeân lyù nhaân quaû: Principle
Nguïy bieän, doái traù: Fallacy of causality
Nguïy bieän: Sophism Nguyeân lyù söï döõ: Principle of
Nguïy bieän/luaän: Sophisticate evil
Nguïy giaùo hoaøng: Antipope Nguyeân lyù töông ñoái:
Nguïy ngoân (caâu theâm vaøo Mc Principle of relativity
16, 14, tk 5): The (freer) Nguyeân maãu; ñieån hình, tieâu
logion bieåu: Archetype, prototype,
Nguïy taïo, giaû maïo; thaát thieät; antitype
giaû doái: False Nguyeân nhaân chaát theå:
Nguïy thö/kinh; tin laønh thöù Material cause
quy ñieån: Apocrypha Nguyeân nhaân chuû yeáu, chính
Nguyeân aâm ñoâi: Diphthong nhaân: Principal cause

186
Nguyeân nhaân chuaån bò: Nguyeân nhaân toái cao:
Disposing cause Supreme cause
Nguyeân nhaân cöùu caùnh: Final Nguyeân nhaân toái haäu:
cause Ultimate cause
Nguyeân nhaân duïng cuï: Nguyeân nhaân xa/giaùn tieáp,
Instrumental cause vieãn nhaân: Remote cause
Nguyeân nhaân ñaàu tieân: Nguyeân nhaân, caên côù, duyeân
Primary cause do nguyeân nhaân toái thöôïng
Nguyeân nhaân ñeä nhaát: First (TC): Cause
cause Nguyeân sinh chaát: Protoplasm
Nguyeân nhaân ñeä nhò, thöù Nguyeân sinh theå, taïo vaät ñaàu
nhaân: Second cause tieân (Añam): Protoplast
Nguyeân nhaân luaân lyù: Moral Nguyeân taéc bí tích tính:
cause Principle of sacramentality
Nguyeân nhaân moâ phaïm, kieåu Nguyeân taéc bình ñaúng:
maãu: Exemplary cause Principle of equality
Nguyeân nhaân moâ thöùc: Nguyeân taéc höôùng nhaân
Formal cause (trong vuõ truï): Anthropic
Nguyeân nhaân muïc ñích, cöùu principle
caùnh: Final cause Nguyeân taéc khoan dung:
Nguyeân nhaân phuï thuoäc: Principle of oikonomia
Secondary cause Nguyeân taéc moâ thöùc: Formal
Nguyeân nhaân taùc thaønh: principle
Efficent cause Nguyeân taéc nhieäm cuïc,
Nguyeân nhaân thöù nhaát, ng.nh. nguyeân taéc khoan dung
ñeä nhaát (TC): First cause (Ñoâng phöông): Principle of
Nguyeân nhaân toaøn dieän: Total economy
cause Nguyeân taéc phaân quyeàn/ nhieäm
Nguyeân nhaân toaøn tuùc, tuùc (ñieàu caáp döôùi laøm ñöôïc thì
nhaân: Sufficient cause caáp treân khoâng can thieäp
vaøo): Principle of subsidiarity

187
Nguyeân taéc song hieäu: Ngöõ aâm hoïc: Phonetics
Principle of double effect Ngöõ nghóa hoïc: Semantics
Nguyeân taéc toaøn boä (luaân lyù Ngöõ vaên hoïc: Philology
hy sinh moät boä phaän hay cô Ngöï: Indwelling
quan vì lôïi ích cuûa toaøn boä): Ngöøa thai, traùnh/choáng thuï
Principle of totality thai: Contraception(-tive)
Nguyeân theå, daïng voâ ñònh, vò Ngöøng taét, tieâu taùn; tuyeät
bieán caùch: Infinitive chuûng: Extinct
Nguyeân thuûy, sô khai, ban sô; Ngöôïc ñaõi treû em: Child abuse
caên baûn, quan troïng, chuû Ngöôïc laïi: Vice versa, on the
yeáu, caên nguyeân, nguyeân lyù; contrary
nguyeân taéc: Primal, Ngöôøi di truù, di daân: Emigrant
primitive, principium Ngöôøi giöõ nhaø thôø: Ecclesiarch
Nguyeân toá; yeáu toá; thaønh Ngöôøi baøi tröø (phaù) huûy aûnh
phaàn; moâi tröôøng soáng: thaùnh: Iconoclast(-ic)
Element Ngöôøi baûn xöù Chaâu Myõ:
Nguyeân toá chaát theå: Material Amerindian
principle Ngöôøi baûo veä, bieän hoä, baøo
Nguyeân toäi: Original sin chöõa: Defender
Nguyeân traïng: Status quo Ngöôøi baûo veä ñöùc tin:
Nguyeàn ruûa, chuùc döõ; tai hoïa, Defender of the faith
tai öông: Curse Ngöôøi baát ñoàng yù kieán; bieät
Nguyeàn ruûa, oaùn traùch, chuùc giaùo (khoâng theo quoác giaùo,
döõ; tröøng phaït; tai hoïa: nhö ôû Anh quoác chaúng haïn):
Malediction Dissenter
Nguyeän ñöôøng: Oratory/chapel Ngöôøi bò khai tröø khoûi ñaúng
Nguyeän luaät: Rule of prayer caáp (AÁn ñoä): Outcaste
Nguyeän nhaân (daùng ñieäu Ngöôøi bieän giaûi, nhaø bieän
[hình ngöôøi] dang tay caàu giaùo: Apologist
nguyeän): Orans, orante Ngöôøi bieät phaùi: Pharisee
Nguyeän taét: Aspiration

188
Ngöôøi can thieäp, xin giuøm, Ngöôøi Con Moät (Ga 3, 16):
laøm trung gian: Intercessor Only-Begoten One
Ngöôøi Ca-na-an: Canaanite Ngöôøi coá soáng heät nhö caùc
Ngöôøi caûnh caùo, khuyeán vieân: toâng ñoà (caùc nhoùm quaù
Admonitor khích chuû tröông trieät ñeå
Ngöôøi caàm bình höông, thuû baét chöôùc caùc toâng ñoà):
höông: Thurifer Apostolici
Ngöôøi caáp phaùt, trao ban (vg. Ngöôøi coâng giaùo Anh, (laäp
bí tích): Dispenser tröôøng) cöï tuyeät Anh giaùo (tk
Ngöôøi caàu toaøn: Perfectionist 16-18): Recusants(-sancy)
Ngöôøi cheá taïo: Homo faber Ngöôøi cöôõng ñoaït, ñoaït daâm,
Ngöôøi chòu leã; ng. giöõ ñaïo; ng. duï doã: Raptor
thoâng tin: Communicant Ngöôøi daãn leã (phuïng vuï); nhaø
Ngöôøi choái/boû ñaïo (coâng khai chuù/bình giaûi: Commentator
tuyeân boá), phaûn ñoà: Ngöôøi daâng mình: Oblates
Apostate Ngöôøi Do thaùi: Jew
Ngöôøi chuû tröông cheá ñoä Ngöôøi döï toøng: Catechumen
phoùng noâ (beänh vöïc vieäc Ngöôøi ña caûm: Man of feeling
giaûi phoùng noâ leä): Ngöôøi ña nghi (nhö Toâma
Emancipationist toâng ñoà): Doubting Thomas
Ngöôøi chuù giaûi: Glossator Ngöôøi ñaïi dieän: Vicar,
Ngöôøi chöùng kieán, muïc kích: representative
Eyewitness Ngöôøi ñaïi dieän GM; ngöôøi/vaät
Ngöôøi coù ñaïo, tín ñoà; ng. si thay theá: Surrogate
tín: Religionist Ngöôøi ñang taäp söï; ng. bò
Ngöôøi coù taøi xoay xôû (nhieàu quaûn cheá: Probationer
thuû ñoaïn): Man of resource Ngöôøi ñaøo moû (tìm vôï giaøu):
Ngöôøi coù thò kieán, taàm nhìn Fortune-hunter
saéc beùn (veà töông lai), thò Ngöôøi ñaïo ñöùc, suøng ñaïo: Man
kieán nhaân; ng. aûo töôûng: of God
Visionary

189
Ngöôøi ñeán tröôùc, baùo tröôùc; Ngöôøi giaùm thò, troâng nom,
ñaûm nhieäm tr.: Precursor quaûn lyù: Superintendent
Ngöôøi ñi ñöôøng; löõ khaùch (ng. Ngöôøi giuùp Leã: Altar/Mass
ñang treân ñöôøng ñi veà ñôøi Server, altar boy
sau, queâ Trôøi; ng. coøn soáng): Ngöôøi giöõ gìn, troâng nom,
Wayfarer chaêm soùc: Keeper
Ngöôøi ñoïc saùch: Lector/ reader Ngöôøi haøng xoùm, laùng gieàng,
Ngöôøi ñoïc hoaëc haùt Phuùc aâm beân caïnh; ñoàng loaïi:
trong phuïng vuï: Gospeller Neighbo(u)r
Ngöôøi ñoïc thaùnh thö trong Ngöôøi haøng xoùm, laùng gieàng,
phuïng vuï, xöôùng thö vieân: beân caïnh; ñoàng loaïi:
Epistoler Neighbo(u)r
Ngöôøi ñoøi nôï maùu (Ds 35.19): Ngöôøi hoaøi nghi, theo chuû
Avenger of blood nghóa hoaøi nghi: Sceptic(-al)
Ngöôøi ñoùn khaùch, tieáp taân, Ngöôøi hoaøng toäc; quyeàn taùc
daãn choã, gaùc cöûa, phuï reå: giaû, tröôùc taùc; tieàn baûn
Usher quyeàn: Royalties
Ngöôøi ñôõ ñaàu, baûo ñaûm, baûo Ngöôøi höôûng boång loäc:
trôï: Sponsor Prebendary
Ngöôøi ñöa tin, söù giaû: Ngöôøi khai sinh laïc giaùo:
Messenger Heresiarch
Ngöôøi ñöùng ñaàu hoäi giaùo só, Ngöôøi khai taâm: Mystagogue
muïc sö tröôûng; hieäu tröôûng Ngöôøi kheùo tay: Homo habilis
(ñaïi hoïc); thò tröôûng: Ngöôøi khoâng ñöôïc loøng, ... :
Provost Persona non grata
Ngöôøi ñöùng thaúng: Homo Ngöôøi khoâng tín ngöôõng:
erectus Misbeliever
Ngöôøi ñöôïc loøng, chaáp thuaän, Ngöôøi khoâng tín ngöôõng, voâ
tín nhieäm: Persona grata tín: Non-believer, free
Ngöôøi giaùm hoä; beà treân nhaø thinker
(Doøng Phanxicoâ): Guardian

190
Ngöôøi khoång loà, löïc cöôøng phi Ngöôøi moä ñaïo, soát saéng; nhieät
thöôøng: Titan tình, haâm moä: Devotee
Ngöôøi khôûi toá, beân nguyeân: Ngöôøi moâi giôùi, trung gian:
Prosecutor Middle-man
Ngöôøi kieân quyeát: Man of Ngöôøi mua chöùng thö (xaùc
decision nhaän giaû hoï ñaõ cuùng teá thaàn
Ngöôøi kính suøng aûnh thaùnh: töôïng, trong thôøi baùch haïi
Iconodule n. 249-251): Libellatici
Ngöôøi kitoâ, kitoâ höõu: Christian Ngöôøi Na-da-reùt; phaùi Na-da-
Ngöôøi laïc quan: Optimist reùt (kitoâ höõu thôøi ñaàu):
Ngöôøi laøm coâng nhaät: Nazarene, Nazorean
Daysman Ngöôøi ngoaïi/voâ ñaïo: Heathen
Ngöôøi laøm pheùp laï: Ngöôøi nguïy bieän; (xöa) trieát
Thaumaturge gia: Sophist
Ngöôøi lang baït, lang thang, Ngöôøi nhaø giaøu, phuù oâng (Lc
phieâu cö: Wanderer 16, 19t): Dives
Ngöôøi lang baït, phieâu cö, voâ Ngöôøi noùi doái: Liar
gia cö (ñk 13 §3): Vagabond Ngöôøi phaù thai: Abortionist
Ngöôøi Laoñiceâa; tín höõu nguoäi Ngöôøi phaùi khaéc kyû, tröôøng
laïnh; höõng hôø (trong caùc phaùi Stoa: Stoic(-al)
laõnh vöïc toân giaùo, chính trò): Ngöôøi phaøm phu, traàn tuïc:
Laodicean Worldling
Ngöôøi leân/tinh khoân: Homo Ngöôøi phaûn boäi, phaûn ñaïo, boû
sapiens ñaïo: Renegade
Ngöôøi löõ haønh, löõ khaùch: Ngöôøi phong cuøi: Leper
Homo viator Ngöôøi phoùng ñaõng, truïy laïc:
Ngöôøi ly dò (vôï/choàng): Libertine
Divorcee Ngöôøi phoái ngaãu (choàng/vôï) bò
Ngöôøi mieàn Ga-laùt, Gl: boû rôi: Deserted spouse
Galatians

191
Ngöôøi phuï traùch phoøng Ngöôøi theo doõi, baét chöôùc;
thaùnh/aùo [leã], vieäc nhaø thôø; moân ñoà: Follower
oâng töø: Sacristan Ngöôøi theo giaùo phaùi Valñoâ
Ngöôøi quaù coá: Departed (chuû tröông chæ theo moät
Ngöôøi quaûn lyù taøi chaùnh mình Kinh Thaùnh, soáng
(tröôøng hoïc), ng. coù hoïc ngheøo, baát baïo ñoäng, v.v.;
boång: Bursar xuaát hieän hoài tk 12, bò tuyeät
Ngöôøi röôùc leã: Communicant thoâng n. 1184 vaø nhaäp theo
Ngöôøi saønh aên: Epicure, Tin laønh töø n. 1532): Vaudois
gourmet, connoisseur Ngöôøi theo hoïc phaùi Zwingli
Ngöôøi söû duïng phong caàm, (Tin laønh): Zwinglians
ñaøn oáng: Organist Ngöôøi theo löôõng tính thuyeát
Ngöôøi taëng bieáu: Donor (ÑK coù 2 tính): Diophysite
Ngöôøi taâm tính tha giôùi (ng. Ngöôøi theo phaùi Jan Huss (†
caûm thaáy vaø haønh ñoäng nhö 1415 chuû tröông phaûi chòu
mình laø thuoäc giôùi khaùc vôùi leã döôùi hai hình vaø caûi caùch
giôùi tính cuûa thaân xaùc GH; chòu aûnh höôûng cuûa
mình); ng. phaåu bieán giôùi Wycliffianism): Hussites
theå (nöõ thaønh nam, hoaëc Ngöôøi theo Phaùi Taborita
traùi laïi): Transsexual (Hussites quaù khích):
Ngöôøi thay theá meï, theá maãu: Taborites
Mother surrogate Ngöôøi theo phaùi taùi thanh taåy:
Ngöôøi theo Adamism: Rebaptisers
Adamites Ngöôøi theo phoå quaùt thuyeát:
Ngöôøi theo chuû nghóa bình Universalists
quaân: Egalitarian Ngöôøi theo theå cheá moät vôï
Ngöôøi theo chuû nghóa khaéc moät choàng: Monogamist
khoå: Rigorist Ngöôøi theo thuyeát EÂpicuroâ;
Ngöôøi theo chuû nghóa töï do höôûng laïc: Epicurean
hoaøn toaøn (voâ chính phuû): Ngöôøi theo thuyeát Febronius:
Libertarian Febronians

192
Ngöôøi theo tö tuôûng Peâlagioâ Ngöôøi thuoäc phaùi Qumraân:
(† 422): Pelagians Qumranites
Ngöôøi thænh caàu, thænh vieân: Ngöôøi thuoäc phaùi thanh giaùo,
Postulator nghieâm khaéc, nhaët nhieäm:
Ngöôøi thoáng hoái, xöng toäi, Puritan
ñeàn toäi; hoái nhaân: Penitent Ngöôøi thuoäc phaùi töông ñoàng
Ngöôøi thu thueá: Publican, tax (cho raèng Chuùa Con [vaø
collector Thaùnh Thaàn] chæ "gioáng
Ngöôøi thuï chöùc: Ordinand nhö" Chuùa Cha, chöù khoâng
Ngöôøi thuoäc phaùi baát khaû ngoä homoousios="ñoàng baûn
(trong coâng ñoàng Vaticanoâ I tính"): Homoiousians
chuû tröông caàn phaûi ñònh Ngöôøi thuoäc phaùi Valñenseâ
tín ñaëc aân baát khaû ngoä cuûa (bò keát aùn n. 1184): Poor
ÑGH): Infallibilists men of Lyons
Ngöôøi thuoäc phaùi baát thuaän Ngöôøi thuoäc phaùi Zeâlota; ng.
thôøi (hoài coâng ñoàng Vaticanoâ cuoàng tín/nhieät: Zealots
I cho raèng vieäc minh ñònh tín Ngöôøi Thuïy syõ: Helvetian
ñieàu veà ñaëc aân baát khaû ngoä Ngöôøi thuyeát giaùo, ng. rao
cuûa ÑGH laø khoâng hôïp thôøi): giaûng: Preacher
Inopportunists Ngöôøi tìm kieám: Seeker
Ngöôøi thuoäc phaùi Maxeâñoânioâ: Ngöôøi tónh taâm, caám phoøng:
Macedonians Retreatant
Ngöôøi thuoäc phaùi ngoä giaùo ñeà Ngöôøi tónh toïa: Hesychast
cao vaät chaát (coi vaät chaát Ngöôøi toá giaùc, caùo giaùc; maùch
troïng hôn tinh thaàn): leûo; baùo caùo: Delator
Hylics, Materials Ngöôøi toâi tôù Gia-veâ: Servant
Ngöôøi thuoäc phaùi phoùng of Yahweh
nhieäm: Latitudinarians Ngöôøi toâi tôù khoå ñau cuûa
Ngöôøi thuoäc phaùi phuû nhaän Giaveâ: Suffering Servant of
thieân tính Thaùnh Linh: Yahweh
Pneumatomachi(-ans)

193
Ngöôøi toâi tôù TC: Servant of Ngöôøi (daân toäc) Xen-tô: Celt(-ic)
God Ngöôøi, con ngöôøi; ngöôøi nhaân
Ngöôøi toäi loãi, toäi nhaân, toäi daïng: Homo
phaïm: Sinner Ngöôøi/chính saùch mò daân:
Ngöôøi trao Mình Thaùnh, cho Demagogue(-ism)
röôùc leã: Eucharistic minister Ngöôøi/vaät thay theá: Substitute
Ngöôøi trí: The wise Ngöôøi/vaät thaát laïc: Estray
Ngöôøi trôû laïi: Convert Ngöôõng cöûa: Threshold
Ngöôøi truyeàn/phong chöùc: Nhaø Ai caäp hoïc (khaûo cöùu coå
Ordinant hoïc Ai caäp): Egyptologist
Ngöôøi tuaân thuû (chòu theo Nhaø aûo thuaät: Illusionist
Anh giaùo): Conformist Nhaø baùch khoa:
Ngöôøi töï haønh xaùc baèng roi: Encyclop(a)edist
Flagellant Nhaø bình giaûi: Scholiast
Ngöôøi uûng hoä, gia nhaäp, phuï Nhaø caûi caùch (Tin laønh):
hoïa, gaén boù, quy y; dính Reformers
chaët: Adherent Nhaø chuù giaûi: Exegete
Ngöôøi voâ thaàn: Atheist Nhaø chuyeân moân veà thaàn
Ngöôøi voâ tín ngöôõng: thoaïi hoaëc thaàn thoaïi hoïc:
Unbeliever Mythologist
Ngöôøi xuaát baûn, chuû buùt; bieän Nhaø chöùa, n.thoå: House of ill
taäp vieân: Editor fame/prostitution
Ngöôøi xuaát gia: Homeless ones Nhaø coå vaên hoïc; nhaø nhaân
Ngöôøi xöù Ga-li-leâ: Galilean baûn: Humanist
Ngöôøi xöù Samaria: Samaritan Nhaø daân toäc hoïc, nhaân chuûng
Ngöôøi xöng toäi: Confessant chí: Ethnographer
Ngöôøi yeâu caàu, nguyeân ñôn: Nhaø daân toäc hoïc, nhaân chuûng
Petitioner luaän: Ethnologist
Ngöôøi yeâu saùch/ñoøi hoûi toái ña: Nhaø doøng Phanxicoâ: Friary
Maximalist

194
Nhaø doøng (ñk 607): Religious Nhaø nguyeän tuøy tieän (nhaø
house nguyeän caïnh): Chapel of
Nhaø du haønh vuõ truï: Space- ease
man/-woman Nhaø nguyeän; mieáu thôø:
Nhaø ñaïo ñöùc hoïc: Moralist Sacellum
Nhaø Ñoâng phöông hoïc: Nhaø nuoâi döôõng: Foster home
Orientalist Nhaø ôû, nôi cö truù, cö/truù sôû:
Nhaø giaùo duïc, thaày daïy: Domicile
Educator Nhaø pheâ bình; ngöôøi kieåm
Nhaø haøi coát, nhaø ly bieät: duyeät; keû chí trích, keû cheâ
Charnel-house bai: Critic
Nhaø hieàn trieát, khoân ngoan: Nhaø rao truyeàn Tin Möøng,
Sage truyeàn giaùo: Fisher of men
Nhaø hoä sinh: Maternity hospital Nhaø sö Taây taïng: Lama
Nhaø Khoång hoïc, nhaø nho, Nhaø taïm (hình thaùp ôû Ñöùc
Khoång giaùo: Confucian(- ngaøy xöa): Tabernacle,
ism) Sacrament house
Nhaø kinh teá hoïc: Economist Nhaø taïm hình boà caâu:
Nhaø laøm luaät, laäp phaùp: Eucharistic dove
Lawgiver, -maker Nhaø thaàn bí Hoài: Suffi
Nhaø luaät hoïc Hoài giaùo: Ulema Nhaø thaàn hoïc; sinh vieân thaàn
Nhaø lyù luaän: Theoretician hoïc: Theologian
Nhaø nghieân cöùu vaên hoùa coå Nhaø thôø chính toøa: Cathedral
Hy laïp; ng. theo vaên hoùa Hy Nhaø thôø chính (Ñoâng
laïp; (Taân Öôùc) ng. Do thaùi phöông); (nay=) GH phoå
Hy laïp hoùa: Hellenist quaùt: Great Church
Nhaø nguyeän, nguyeän ñöôøng: Nhaø thôø chính (leã ñieån
Chapel/ oratory Bizantinoâ; töông ñöông vôùi
Nhaø nguyeän Ñöùc Baø (trong Nhaø thôø chính toøa beân Taây
nhaø thôø): Our Lady chapel phöông): Katholicon

195
Nhaø thôø giaùo xöù: Parish Nhaø xöù; truï sôû/ vaên phoøng vieän
church tröôûng: Rectory
Nhaø thôø Hoài giaùo: Mosque Nhaø (phoøng) taäp theå duïc;
Nhaø thôø kinh só: Collegial tröôøng trung hoïc (Ñöùc,
church Thuïy só): Gymnasium
Nhaø thôø lôùn (thöôøng laø cuûa tu Nhaø/phoøng tieäc ly: Cenacle
vieän): Minster Nhaø; vieän; trieàu ñaïi; doøng doõi
Nhaø thôø taïm theá chính toøa: (hoï, toäc): House
Pro-Cathedral Nhaïc cuï/khí: Musical
Nhaø thôø, giaùo ñöôøng (ñk instruments
1214): Church Nhaïc phaåm Oratoâ: Oratorio
Nhaø thuaät ngöõ hoïc, danh Nhaïc só; nhaïc coâng: Musician
phaùp (khoa ñaët teân); ng. Nhan ñeà; töôùc vò, danh hieäu;
xöôùng danh (caùc vò khaùch): danh nghóa; quyeàn sôû höõu,
Nomenclator chöùng thö: Title
Nhaø thuaät ngöõ hoïc, danh Nhaõn kieán daâm (ng. / chöùng
phaùp (khoa ñaët teân); ng. öa nhìn caûnh loõa loà/theå,
xöôùng danh (caùc vò khaùch): daâm daät... vôùi chuû ñích kích
Nomenclator duïc): Voyeur(-ism)
Nhaø thuyeát giaùo (töø gieãu): Nhanh nheïn, mau maén, soát
Pulpitarian, pulpiteer saéng: Promptitude
Nhaø thöông ñieân: Mental Nhanh trí: Presence of mind
home (hospital) Nhaùnh Doøng Phanxicoâ (coù taøi
Nhaø trieát/thaàn hoïc kinh vieän: saûn chung): Conventuals
School man Nhaùnh Doøng Phanxicoâ (taùch
Nhaø truyeàn giaùo, thöøa sai: rieâng tk 13-14): Fraticelli
Missionary, missioner Nhaùt gan, nhuùt nhaùt; heøn
Nhaø tu haønh lang baït: nhaùt: Cowardice
Gyrovagus(-i) Nhaït nheõo, höõng hôø, laõnh
Nhaø töï nhieân hoïc: Naturalist ñaïm: Tepidity, tepidness
Nhaø xaùc: Mortuary

196
Nhaéc boång leân (1Ts 4, 17); Nhaân caùch taäp theå: Corporate
hoan hæ, saûng khoaùi; xuaát personality
thaàn: Rapture Nhaân caùch thaàn thuyeát, nhaân
Nhaèm phaùt hieän; phöông hình luaän (mieâu taû hoaït
phaùp taàm cöùu: Heuristic ñoäng cuûa caùc thaàn linh, nhö
Nhaàm laãn chung (veà söï kieän TC, theo caùch kieåu haønh
hoaëc veà phaùp luaät, ñk 144): ñoäng cuûa loaøi ngöôøi):
Common error Anthropomorphic(-ism)
Nhaàm laãn veà phaåm caùch: Nhaân caùch; nhaân phaåm; caù
Error about the quality tính; nhaân vaät: Personality
Nhaàm laãn veà theå nhaân (ñk Nhaân caûm (TC caûm chòu ñau
1097): Error about the khoå nhö loaøi ngöôøi):
person Anthropopathy
Nhaàm laãn veà thöïc chaát: Nhaân chuûng (loaïi) hoïc:
Substantial error Anthropology
Nhaàm laãn, loãi laàm, loãi phaïm; Nhaân chöùng tröïc kieán (thaáy
phaïm toäi, leäch laïc; phieâu taän maét): Eye-witness
baït, lang baït: Err, error Nhaân chöùng, ng. cung khai;
Nhaân aùi, ñoä löôïng: Charitable daïng trung gian (ñoäng töø
Nhaân caùch ña daïng: Multiple theå thuï ñoäng vôùi nghóa chuû
personality ñoäng): Deponent
Nhaân caùch hoùa; laø hieän thaân Nhaân ñaïo (chuû höôùng/nghóa):
cuûa; baét chöôùc, nhaïi laïi, giöõ Humanitarian(-ism)
moät vai dieãn xuaát; maïo Nhaân ñaïo; nhaân haäu/ töø,
danh, m.daïng, giaû daïng, giaû khoan hoàng; nhaân vaên:
maïo: Impersonate(-ion) Humane
Nhaân caùch hoùa; nhaân hình Nhaân ñöùc, ñöùc haïnh; ñöùc tính;
hoùa, nhaân hoùa; laø hieän thaân hieäu löïc; hieäu naêng; coâng
cuûa, tieâu bieåu: Personify hieäu: Virtue
Nhaân caùch nhò phaân/hoùa: Nhaân ñöùc anh huøng: Heroic
Double personality virtue

197
Nhaân ñöùc chuû yeáu: Cardinal Nhaân theå/ n. tieän, tieän theå;
virtue thoaùng qua: Incidentally, by
Nhaân ñöùc ñaàu moái: Capital the way, per transennam
virtue Nhaân tieän ngoân (lôøi noùi leân vì
Nhaân ñöùc ñoái thaàn (tin, caäy, nhaân tieän): Obiter dicta
meán): Theological virtues Nhaân tính: Human nature
Nhaân ñöùc luaân lyù: Moral Nhaân tính hoùa, nhaân hoùa;
virtues nhaân ñaïo hoùa; thuaàn hoùa:
Nhaân ñöùc thieân phuù: Infused Humanization
virtues Nhaân toá; yeáu toá; thöøa soá; heä
Nhaân hình hoùa: soá: Factor
Anthropomorphize Nhaân töø; töû teá; thanh lòch:
Nhaân khaåu hoïc, daân soá hoïc: Gracious(-ness)
Demography Nhaân vaên voâ thaàn:
Nhaân loaïi, loaøi ngöôøi: Mankind Humanistic atheism
Nhaân loaïi (Añam) sa ngaõ: Fall Nhaân vaät /dieãn vieân vôû kòch:
of man Dramatis personae
Nhaân loaïi; nhaân tính; loøng Nhaân vò: Human person
nhaân ñaïo: Humanity Nhaân vieân muïc vuï, muïc vuï
Nhaân loaïi; nhaân tính; tuoåi vieân: Pastoral agent
tröôûng thaønh; nam giôùi; Nhaân vieân; nhaân söï:
nam tính: Manhood Personnel
Nhaân maõn: Overpopulation Nhaãn cöôùi: Wedding ring
Nhaân nguyeân luaän (baøn veà Nhaãn GM: Pastoral Ring
nguoàn goác loaøi ngöôøi): Nhaãn naïi, nh.nhuïc, kieân nhaãn
Anthropogeny chòu ñöïng: Forbearance
Nhaân quyeàn: Human rights Nhaãn nhuïc; cam chòu/phaän; töø
Nhaân quyeàn töï nhieân: Natural chöùc: Resignation
rights Nhaãn taâm: Callous(-ness)
Nhaân sinh, ñôøi soáng con Nhaán maïnh, neâu baät; nhaán
ngöôøi: Human life gioïng: Emphasis

198
Nhaän, lónh, thu; tieáp ñoùn: Nhaäp caùch; haäu keát, suy ra:
Receive Illative
Nhaän bieát Thieân Chuùa: Nhaäp moân, n. ñeà, vaøo ñeà, daãn
Knowledge of God nhaäp, daãn luaän; khai taâm;
Nhaän ñònh, phaân ñònh, nhaän du nhaäp; khuùc daïo ñaàu
ra, thaáu suoát: Discern, (nhaïc): Introduction
diakrisis Nhaäp nghi (phuïng vuï
Nhaän ñònh ba maët (veà nhaïc Byzantinoâ phaàn tröôùc ca
thuaät, phuïng vuï, muïc vuï, nhaäp leã): Enarxis
ñoái vôùi caùc taùc phaåm thaùnh Nhaäp theå: Incarnation
nhaïc ôû Hoa Kyø): Triple Nhaäp tòch (ñk 265):
judgment Incardination
Nhaän ñònh thaàn loaïi: Nhaäp/nhaän vaøo, thu nhaän; thuù
Discernment of spirits nhaän: Admission
Nhaän ñònh; töï do quyeát ñònh; Nhaát laõm; ñoái chieáu; khaùi
thaän troïng, khoân ngoan, teá quaùt: Synoptic
nhò, kheùo xöû: Discretion Nhaát nguyeân thuyeát: Monism
Nhaän laøm con nuoâi, döôõng Nhaát Tam moät Chuùa ba Ngoâi:
heä/nghóa; tuyeån naïp, chaáp Triune
thuaän, thoâng qua: Adoption Nhaát thôøi, phuø du, phuø vaân,
Nhaän thöùc ñöùc tin: choùng taøn: Ephemeral
Appreciate(-ion) of faith, Nhaát thôøi; laâm thôøi, taïm thôøi:
Intellectus fidei Temporary
Nhaân-Thaàn (Ngöôøi-[Thieân] Nhaát tính thuyeát daïng
Chuùa): Man-God Severus (thöôïng phuï
Nhaäp biùnh ("hieän dieän trong Antioâkia, † 538):
baùnh" laäp tröôøng cho raèng Severianism
sau truyeàn pheùp, baùnh vaãn Nhaát trí maø dò bieät; töông hôïp
coøn nguyeân laø baùnh Luther): maø dò ñoàng (caùc Phuùc AÂm
Impanation Nhaát Laõm vöøa gioáng nhau

199
maø cuõng vöøa khaùc nhau): Nhò yù thuyeát (ÑK coù hai yù chí):
Concordia discors Dyotheletes
Nhaát trí, ñoàng taâm nhaát trí: Nhieäm cuïc Bí tích:
Unanimity Sacramental economy
Nhaát trí, ñoàng tình; truøng hôïp, Nhieäm cuïc cöùu ñoä: Economy
tr.ngoä (veà thôøi gian hai ngaøy of salvation
leã): Concurrence Nhieäm hieäp: Mystical union
Nhaät tuïng: Day hours, Divine Nhieäm hoân: Mystical marriage
office Nhieäm sinh chuû ñoäng: Active
Nhaät tuïng kính Ñöùc Meï: Little generation
Office of the Blesed Virgin Nhieäm sinh thuï ñoäng: Passive
Mary generation
Nhaät tuïng tuøy yù: Votive office Nhieäm sinh (trong TC Ba
Nheï nhaøng, dòu daøng, hieàn Ngoâi): Divine generation
laønh, hoøa nhaõ; thuoäc doøng Nhieäm Theå: Mystical body
hoï quyeàn quyù: Gentle(-ness) Nhieäm vuï chaên daét; chöùc vuï
Nheï nhaøngï, töø toán, deø daët, muïc sö hoaëc GM: Pastorate,
thaän troïng: Cum grano salis pastorship
Nhen leân, nhoùm leân; chaâm Nhieäm vuï giaùo huaán (ñk
moài; kích ñoäng, khôi daäy: 747tt): Teaching office
Enkindle Nhieäm vuï thaùnh hoùa (ñk
Nhò nguyeân luaän; löôõng vò 834tt): Sanctifying office
phaùi (laïc giaùo cho raèng ÑK Nhieäm xuaát/xuy: Procession
coù hai ngoâi vò): Dualism(- (divine)
ist,-istic) Nhieäm xuaát/xuy cuûa Thaùnh
Nhò nguyeân tính; nhò tính: Linh: Procession of the Holy
Duality Spirit
Nhò phaân thuyeát: Dichotomism Nhieäm xuy Thaùnh Thaàn:
Nhò tính thuyeát (ÑK coù hai Spiration of the Holy Spirit
baûn tính): Dyophysitism

200
Nhieäm xuy (Thaùnh Thaàn phaùt Nhòp ba: Triple time
xuaát töø Chuùa Cha vaø Chuùa Nhòp ba/ñoâi: Triple/duple time
Con): Spiration Nhòp ñaäp; nhòp ñieäu; nhòp
Nhieäm/traùch vuï; gaùnh naëng: nhaøng: Rhythm
Onus Nhòp sinh hoïc: Biological
Nhieät taâm/thaønh, haêng say, rhythm
soát saéng: Zeal(-ous) Nhòp thô iambô: Iamb(-us)
Nhieät taâm/tình, soát saéng: Nhoû, beù, thöù; vò thaønh nieân (ñk
Fervour 97): Minor
Nhieàu hình thaùi, ña daïng: Nhoû, beù; ít; chuùt: Little
Pluriformity Nhoùm bieät kieán (thieåu soá
Nhieãu xaï (hieän töôïng caùc tia ngöôøi theo moät lyù thuyeát
saùng chuyeån höôùng): hoaëc toân giaùo rieâng):
Diffraction Cognitive minority
Nhieàu, voâ soá; ña daïng: Nhoùm chuaån: Criterion group
Multiplicity Nhoùm ñaëc traùch giaùo xöù (1.
Nhìn laïi dó vaõng; hoài coá, hoài chæ goàm caùc LM [giaùo luaät];
öùc: Retrospective 2. goàm caû caùc thaønh vieân
Nhìn nhaän loãi laàm, hoái khaùc [chung]): Parish team
ngoä/loãi; chaáp nhaän leõ phaûi: Nhoùm Möôøi hai (Toâng ñoà):
Resipiscence The Twelve
Nhìn thaáy; thò giaùc; nhaõn Nhoùm, taäp ñoaøn/theå; loaïi:
quan; thaáu thò, taàm nhìn saéc Group
beùn; linh thò, dieän kieán, thò Nhoâ leân, loù ra: Emergent
kieán; aûo aûnh/töôûng:Vision Nhôø ôn Chuùa: Dei gratia, DG
Nhìn xem/thaáy; taàm nhìn; Nhôø/qua ñöùc tin: Per fidem
caûnh trí, quang caûnh; yù Nhu caàu; caàn/taát yeáu, caàn
kieán, quan ñieåm; yù ñònh: thieát: Necessitas
View Nhu nhöôïc, eûo laû, uûy mò (daùng
Nhòn, cai, kieâng, kieâng cöõ, chay nhö phuï nöõ): Effeminate
tònh; tieát duïc: Abstinence

201
Nhuõ/traàm höông: Frankincense Nhöõng nöôùc ñang treân ñöôøng
Nhuïc duïc; tham duïc, daâm phaùt trieån: Emergent/
ñaõng/oâ; loøng tham: Lust, developing nations
concupiscence of the flesh Nhöõng söï ñaùng ghi nhôù:
Nhuïc nhaõ, oâ danh, bæ oåi: Infamy Memorial, memorabilia
Nhuùt nhaùt, ruït reø: Timidity Nhöõng söï vieäc cuoái cuøng
Nhö Lai: The Tathagata (caùnh chung): Last things
Nhö treû con, ngaây thô, hoàn Nhöõng thöïc taïi cuoái cuøng:
nhieân: Childlikeness Eschata
Nhö vaäy, theo nguyeân vaên: Sic Nhöõng vieäc khoå haïnh:
Nhöïa thôm; toâ hôïp höông: Austerities
Balm, balsam Nhöõng vieäc laøm, coâng trình,
Nhöng khoâng, bieáu kh.; mieãn taùc phaåm: Opera (soá nhieàu
phí, voâ vò lôïi; voâ côù, vu vô: cuûa opus)
Gratuitous(-ness) Niceâa (coâng ñoàng n. 325, 787):
Nhöõng ñoaïn hay phaàn caét 4 Nicaea, Nicea
Phuùc AÂm ra töøng khuùc, maø Nieâm aán vieân (vieân chöùc nieâm
ngöôøi ta töôûng do phong baèng daáu chì caùc taøi
Ammonius Saccas († 242) lieäu quan troïng cuûa Toøa
laøm: Ammonian sections Thaùnh): Plumbator
Nhöõng höõu theå: Entia Nieàm chôø mong Ñaáng Thieân
Nhöõng keû ngheøo heøn cuûa Gia- sai; chuû nghóa Meâsia; phong
veâ: Poor of Yahweh traøo giaûi phoùng cöùu tinh:
Nhöõng löôõi phaân taùn (Cv 2, Messianism
3,6-7): Cloven tongues Nieàm sung söôùng, haïnh phuùc:
Nhöõng ngöôøi chaáp nhaän saéc Happy(-iness)
chæ Unigenitus (n. 1713): Nieàm tin cöùu roãi: Saving faith
Acceptants Nieàm tin toân giaùo, tín
Nhöõng ngöôøi ñöôïc (Chuùa) ngöôõng: Religious belief
choïn (ñöôïc cöùu roãi), tuyeån
nhaân: The Elect

202
Nieàm tin, tín ngöôõng; tin Noaõn, teá baøo tröùng: Ovule
töôûng, tin nhaän (tin laø ñuùng No-en: Noel
laø thaät): Credence Noùi doái, löøa loïc; sai laàm: Lie
Nieàm tin, uy tín; coâng traïng; Noùi doái ñeå giuùp ngöôøi (vg. cöùu
tín duïng; tín nhieäm, tin nguy): Officious lie
töôûng, tin laø ñuùng: Credit Noùi doái ñeå laøm vui loøng, vì
Nieàm vui, vui möøng, hoan hæ: thöông ngöôøi: Pious lie
Joy Noùi doái/ñieâu; xuyeân taïc:
Nieäm Phaùp: Dhamma-medi- Mendacity
tation, Buddha-meditation Noùi ñieàu giaû doái, gian doái (ñk
Nieäm Taêng: Sangha-meditation 63 §2): Obreption
Nieäm thaân: Body-meditation Noùi moät mình, ñoäc thoaïi:
Nieân baï/ giaùm Toøa Thaùnh: Soliloquy
Annuario Pontificio Noùi sô yù, lôõ lôøi: Slip of the
Nieân ñaïi bieåu/hoïc KT: Biblical tongue, lapsus linguae
chronology Noùi tieáng laï, ôn ngoân ngöõ:
Nieân ñaïi hoïc, baûng nieân ñaïi: Speaking in tongues
Chronology Noùi voøng quanh, noùi boùng;
Nieân giaùm: Year-book uyeån töø: Periphrasis(-astic)
Nieân lòch: Calendar Noùi xaáu sau löng: Backbiting
Nieân lòch do ÑGH Greâgoârioâ Noùi xaáu, phæ baùng; vu khoáng:
XIII aán ñònh (n. 1582): Slander, detraction
Gregorian Calendar Non nôùt, aáu tró: Immature(-ity)
Nieân lòch do Giulioâ Ceâsar aán Noùng chaûy; hoãn hôïp, lieân hôïp,
ñònh: Julian Calendar hôïp nhaát: Fusion
Nieân tröôûng: Presbyter Noâ boäc, thuoäc noâ leä, lao ñoäng
Nieân tröôûng; tröôûng ñoaøn naëng: Servile
(ngoaïi giao): Doyen Noâ leä: Slave
Nieát baøn: Nirvana Noâ uùy (kính Chuùa vì sôï hoûa
Nònh hoùt: Flattery, adulation nguïc): Servile fear

203
Noã löïc, coá gaéng: Effort Noäi taïi tính: Immanence
Noá daønh rieâng: Reserved case Noäi taâm hoùa; noäi hieän:
Noá/nghi vaán löông taâm: Case Interiorize
of conscience Noäi tieát toá, hocmoân: Hormone
Noâ-eâ: Noah Noäi vi giaùo hoaøng: Papal
Noåi baät haún, troäi haún, öu vieät/ Cloister/Enclosure
vò, traùc vieät: Preeminence Noäi vi, noäi caám (ñk 667); haønh
Noåi leân, nhoâ leân, loù daïng; xuaát lang (bao quanh saân vuoâng
hieän; ñoå ra; naûy sinh: trong tu vieän); tu vieän:
Emerge Cloister, clausura, exclosure
Noãi ñau khoå: Grief Noâng daân: Husbandman,
Noäi caám: Enclosure peasant, farmer
Noäi chaát theå, chaát theå chaát Noàng nhieät, soát saéng, haêng
lieäu: Materia ex qua haùi, soâi noåi: Ardent
Noäi chieán: Civil war Nôi aån naùu, truù aån, nöông
Noäi dung ñöùc tin: Fides quae töïa/naùu: Refuge
creditur Nôi cöïc thaùnh: Holy of Holies
Noäi ñoäng: Intransitive Nôi linh thieâng; hoøm chöùa
Noäi hoân, noäi giao, ñoàng toäc keát thaùnh tích; thaùnh ñieän (ñk
hoân: Endogamous(-my) 1230tt): Shrine
Noäi khôûi, do noäi tính: Ab Nôi phuï töø: In adjecto
intrinseco Nôi soáng, moâi tröôøng soáng;
Noäi lyù: Intrinsic certitude vuøng phaân boá; ñieàu kieän cö
Noäi ngoân: Inner word, verbum truù: Habitat
interius Nôi thaùnh: Holy places
Noäi quan/ kieåm, töï xem xeùt/ Nôi thaùnh (ñaõ ñöôïc cung hieán,
quan saùt noäi taâm (cuûa ñk 1206): Sacred places
mình): Introspection Nôi toân nghieâm, thaùnh ñieän/
Noäi sinh: Endogenous ñöôøng; nôi truù aån: Sanctuary
Noäi taïi: Immanent Nô-kheâ-mia, Nkm :Nehemiah
Nuùi Caùc-men: Carmel

204
Nuùi soï: Calvary, (hill of) skull Nöõ tu vieän: Nunnery
Nuoâi naáng, döôõng duïc: Nöõ töû Baùc aùi: Daughters of
Nurture, foster Charity
Nöõ baùc só: Woman doctor Nöõ töû baùc aùi (Doøng thaùnh
Nöõ ñan vieän tröôûng: Abbess Vinh Sôn): Sister of Charity
Nöõ kinh só: Canoness Nöõ tyø, coâ/baø giuùp vieäc:
Nöõ kinh só (coù boån phaän haùt Handmaid(-en)
kinh nhaät tuïng): Choir Sisters Nöõ yeâu (quaùi vaät ñaàu ngöôøi,
Nöõ thaàn baùo phuïc/ öùng: mình chim); baø chaèng, ñaøn
Nemesis baø aùc nghieät: Harpy
Nöõ tieân tri; vôï cuûa tieân tri: Nöõ; gioáng caùi: Feminine
prophetess Nöûa, baùn: Semi, demi
Nöõ tính: Feminity Nöôùc (trong vieäc cöû haønh
Nöõ trôï teá/phoù teá: Deaconess phuïng töï vaø bí tích):
Nöõ tu: Nun, sister (Liturgical use of) Water
Nöõ tu Baùc aùi: Grey Nuns Nöôùc Chuùa, Thaønh trì TC (taùc
Nöõ tu Doøng ÑM daâng mình phaåm cuûa thaùnh AÂugutinoâ):
(thaønh laäp n. 1796): Sisters City of God
of the Presentation of Mary Nöôùc coù quoâác giaùo:
Nöõ tu Doøng kín thaùnh Clara Confessional state
(n. 1215): Poor Clares Nöôùc nho eùp (tröôùc khi leân
Nöõ tu Doøng thaùnh Felix men thaønh röôïu): Mustum
(CSSF, n 1855): Felician Nöôùc röûa toäi: Baptismal water
Sisters Nöôùc thaùnh (laøm pheùp trong
Nöõ tu Doøng thaùnh Ursula ñeâm canh thöùc PS): Easter
(OSU, do thaùnh Angela water, holy water
Merici saùng laäp n. 1535): Nöôùc thaùnh cung hieán (nhaø
Ursulines thôø): Gregorian water
Nöõ tu Doøng Xitoâ nhaët pheùp Nöôùc Trôøi, Nöôùc TC, Vöông
(OCSO, ôû La Trappe, Phaùp): quoác TC: Kingdom of God
Trappistine Sisters

205
O – OÂ – Ô OÂng töø (ngöôøi troâng giöõ nhaø
thôø); thaønh vieân ban quaûn lyù
Oan döông (con deâ gaùnh toäi taøi saûn nhaø thôø: Church
Lv 16, 20tt); bung xung, ng. warden
chòu toäi thay ng. khaùc: OÂng (noäi/ngoaïi): Grandfather
Scapegoat OÁng rôm, oáng chòu leã (ñeå chòu
OÙc baøi ngoaïi: Xenophobia(-bic) Maùu thaùnh trong Thaùnh Leã
OÙc beø phaùi: Factionalism cuûa Ñöùc Giaùo Hoaøng):
OÙc chuûng toäc cöïc ñoan, Fistula, liturgical straw
duy/quy chuûng toäc: OÂng/ baø coá: Great grandfather
Ethnocentric(-ism) (-mother)
OÙc ñieän töû, maùy vi tính: OÂ-va-ñia, OÂv: Obadiah
Electronic brain ÔÛ choã ñaõ tröng daãn (tröôùc
OÙc phoùng tuùng/laäp dò: Esprit ñaây): Loco citato
fort ÔÛ khaép moïi nôi:
OÂ danh chieáu luaät: Infamy of Omnipresence
law ÔÛ trong nhau, töông taïi (Ba
OÂ danh chieáu söï: Infamy of Ngoâi): Circumincession
fact ÔÛ, cö nguï; döøng laïi; nhaán
OÂ nhieãm, oâ ueá, nhô baån: maïnh: Dwell
Pollute(-ion), impurity ÔÛ/löu laïi; toàn taïi; tieáp tuïc; chòu
OÂ ueá theo luaät: Legal impurity ñöïng: Abide
OÂm, oâm hoân; oâm aáp; tin nhaän, Ôn: Grace
choïn laáy; naém laáy; bao Ôn beân ngoaøi: External graces
goàm/haøm: Embrace Ôn beàn ñoã/trung thaønh ñeán
OÂng baø (noäi ngoaïi): cuøng: Grace of final
Grandparents perseverance
OÂng giaø Noâen: Santa Claus Ôn Bí tích: Sacramental grace
OÂng taùo; gia ñình: Lares Ôn cheát laønh: Grace of happy
death

206
Ôn Chuùa Thaùnh Thaàn: Gifts nguyeân toäi): Preternatural
of the Holy Spirit gifts
Ôn coâng chính hoùa: Justifying Ôn ngoân ngöõ; noùi huyeân
grace thuyeân: Gift of tongues,
Ôn cöùu chuoäc chuû quan/caù glossolaly
nhaân (nôi con ng. ñoùn nhaän Ôn pheùp röûa toäi: Baptismal
ôn aáy vaø hôïp taùc): Subjective grace
redemption Ôn phi taïo: Uncreated grace
Ôn do ñeo aùo Ñöùc Baø Caùt Ôn sô khôûi, khôûi suûng: Initial
Minh: Sabbatine privilege grace
Ôn duõng löïc: Gift of force Ôn thaùnh hoùa: Deifying grace,
Ôn döï phoøng (Rm 8, 30): sanctifying grace
Prevenient grace Ôn thoâng minh: Gift of
Ôn ñaáng baäc: Grace of state/ intelligence
office Ôn thuû söï: Grace of the head
Ôn goïi, thieân trieäu; thieân Ôn thöôøng coù: Habitual grace
höôùng: Vocation Ôn trò lieäu, döôïc suûng:
Ôn goïi; thieân höôùng; ngheà Healing grac
nghieäp: Calling Ôn trôï giuùp, trôï suûng:
Ôn hieän coù: Actual grace Assisting grace
Ôn hueä; thieän yù; chieáu coá, öu Ôn tuùc duïng (ñuû duøng), tuùc
ñaõi; thieân vò: Favor suûng: Sacramental grace
Ôn höõu hieäu: Efficacious grace Ôn vöøa ñuû: Sufficient grace
Ôn ngoaïi nhieân (ñöôïc ban
theâm cho con ngöôøi tröôùc

207
P Phaùi duy caàu nguyeän (Ñoâng
phöông): Messalianism
Phaù hoaïi ñaïo ñöùc, laøm ñoài Phaùi duy kinh nghieäm (bò
phong baïi tuïc; luõng ñoaïn coâng ñoàng EÂpheâsoâ keát aùn):
tinh thaàn, gaây naûn loøng: Euchites
Demoralize(-ation) Phaùi duy thuûy: Aquarians
Phaù huûy, ñaùnh ñoå: Demolish Phaùi ñeïp, phaùi yeáu, nöõ giôùi:
Phaù huûy, tieâu dieät: Destruction Fair/weaker sex
Phaù (laøm maát) trinh: Deflower Phaùi ñoäc hình saéc (chòu leã
Phaù/naïo thai; saåy thai: Abortion döôùi moät hình, Boâheâmia, tk
Phaûi xa traùnh, ñoaïn giao (ng. 15): Subunists
bò vaï tuyeät thoâng maø caùc Phaùi ñoäc vò (phuû nhaän thieân
giaùo höõu phaûi traùnh giao tính cuûa Chuùa Con vaø
tieáp; khaùc vôùi Tuyeät thoâng Thaùnh Thaàn): Unitarianism
khaû dung): Vitandus(-i) Phaùi ñoàng daïng (nhaùnh laïc giaùo
Phaùi Arminioâ († 1609 moät Arioâ cho laø ÑK chæ "gioáng
nhaùnh Tin laønh Calvin): nhö" Chuùa Cha, chöù khoâng
Arminianism "ñoàng baûn tính"): Homoeans
Phaùi Basiliñes (ngoä giaùo, tk Phaùi Encratista (cheá duïc):
2): Basilidians Encratism
Phaùi chuû tröông soáng nhö Phaùi Eunomius (chi phaùi Arioâ
Añam (traàn truoàng), loõa theå cöïc ñoan, tk 4):
chuû nghóa: Adamism Eunomianism
Phaùi Do thaùi ñaïo ñöùc: Phaùi eâseânioâ: Essene
Hasidim Phaùi Giaùo Hoaøng (Trung coå):
Phaùi duøng baùnh khoâng men: Guelfs
Azymites Phaùi hoaøng ñeá Ñöùc (ôû YÙ thôøi
Phaùi duy baàn, EÂbion (Do thaùi- trung coå): Ghibelines
kitoâ giöõ luaät Moâseâ vaø phuû Phaùi hoaëc thuyeát Irving
nhaän thieân tính ÑK): (1792-1834 töï xöng laø
Ebionites Catholic Apostolic Church

208
GH Coâng giaùo Toâng truyeàn): Phaùi Paulikiani (löôõng
Irvingi(ani)sm nguyeân, tk 7-9): Paulicians
Phaùi J.N.Darby (1800-1882 Phaùi Pheâroâ ñeä Bruys (bò hoûa
moät giaùo phaùi Tin laønh quaù thieâu n. 1140): Petrobrusians
khích): Darbyites Phaùi phi luaät: Antinomians
Phaùi khaéc kyû, hoïc thuyeát Stoa: Phaùi quang chieáu, thieân giaùc
Stoicism (Alumbrados; Rosicrucians,
Phaùi laïc giaùo Elkesai (Dothaùi- moät daïng tam ñieåm):
kitoâ, tk 2): Elkesaites Illuminati
Phaùi löôõng hình (chuû tröông Phaùi quang chieáu, tieân giaùc
röôùc leã döôùi hai hình): (tk 16): Alumbrados
Utraquism Phaùi Russell, töùc laø "Chöùng
Phaùi ly khai Ñoânatoâ (Baéc Phi, nhaân Jeâhova": Russellites
tk 4-8): Donatism Phaùi Sa-baùt (Tin laønh Calvin ôû
Phaùi ly khai Melitius (tk 4): Anh quoác buoäc giöõ Chuùa
Melitians nhaät nhö Do thaùi giaùo giöõ
Phaùi maïnh, nam giôùi: Sterner ngaøy Sa-baùt): Sabbatarians
sex Phaùi Sa-ñoác: Sadducees
Phaùi Manikeâoâ; thuyeát löôõng Phaùi sô hoïc, ph. muø chöõ (phaùi
nguyeân, nhò nguyeân: Tin laønh tk 16 chuû tröông
Manichaeism khoâng hoïc chöõ, vì cho raèng
Phaùi Meâlanchton (1497-1560, TC seõ giuùp cho hieåu KT ñeå
Tin laønh): Melanchthonians ñöoïc cöùu roãi): Abecedarians
Phaùi möøng leã Phuïc sinh ngaøy Phaùi thanh giaùo (Tin laønh):
14 thaùng Nisan (nhö Do thaùi Puritanism
giaùo): Quartodecimanism Phaùi thieân nieân Labadie (tk
Phaùi ngoä ñaïo bí truyeàn; bí aån: 17-18): Labadists
Hermetism Phaùi thôø Satan; quyû quaùi:
Phaùi nhöõng ngöôøi duøng baùnh Satanism
coù men (ñeå laøm leã): Phaùi thöôïng toân nieân tröôûng,
Prozymites phaùi Calvin: Presbyterianism

209
Phaùi tieåu luaän (giai ñoaïn ñaàu Phaïm moät loãi laàm: Commit/
tieân cuûa phong traøo Oxford make an error
Anh quoác, n. 1833-1841): Phaïm phaûi; cam keát, daán
Tractarianism thaân; toáng giam; giao phoù:
Phaùi tröôûng taåy; phaùi Baùp-tít: Commit(-ment)
Baptists Phaïm phaùp: Delinquency
Phaùi töôïng tröng (Tin laønh Phaïm phuïc (aùo daøi maëc cho
phuû nhaän ÑK hieän dieän ng. bò toøa thaåm tra keát aùn):
thöïc söï ôû trong Thaùnh Theå Sanbenito
Zwingli, Calvin): Phaïm thaùnh: Sacrilege/
Sacramentarians(-ism) desecration
Phaùi Valentinoâ (ngoä giaùo, tk Phaïm thieân, phaïm chí:
2): Valentinians Brahman
Phaùi vieân Toøa Thaùnh: Phaïm thöôïng/thaùnh, loäng
Apostolic visitator ngoân, baùng boå: Blaspheme,
Phaùi vieân, söù thaàn; ñaïi dieän blasphemy, profanation
ngoaïi giao: Emissary, envoy Phaïm toäi, coù toäi, toäi loãi: Guilty
Phaùi Yoga: Yogism Phaûn caûi caùch, caûi caùch coâng
Phaûi, höõu; ñuùng, coù lyù; thaúng; giaùo: Counter-reformation
ngay: Right Phaûn chöùng phaùp, boäi lyù luaän
Phaùi/ phong traøo giaùo ñoaøn (Tin phaùp (laøm cho ñoái phöông
laønh): Congregationalists nhaän ra laø loái lyù luaän cuûa
Phaùi/ngöôøi theo voâ tri thuyeát mình daãn tôùi nhöõng keát
(cho laø ôû ñôøi naøy, ÑK khoâng luaän nghòch lyù): Reductio ad
thaáu bieát taát caû): Gnoetae absurdum
Phaøm duïng (vg. söû duïng nhaø Phaûn chöùng, baùc boû: Disprove
thôø vaøo vieäc phaøm tuïc; ñk Phaûn ñeà: Antithesis
1222): Profane use Phaûn ñoái, choáng laïi, khaùng
Phaøm tuïc; taàm thöôøng, bình nghò; cam quyeát; chöùng thö:
daân, tay ngang: Profane Protest
philistinism

210
Phaûn hoài; phaûn lieân; hoài tieáp; Phaùp luaân: Dharmachakra
hoài toá: Feedback Phaùp luaät daân gian, leä phaùp:
Phaûn Kitoâ: Antichrist, man of Jus gentium, law of nations,
sin customary law
Phaûn pheâ bình, pheâ bình Phaùp nhaân (ñk 113): Moral
phaûn hoài: Countercritical person, juridical person
Phaûn tænh, tænh giaùc: Reflective Phaùt hieän Thaùnh Giaù:
Phaûn toá (ñk 1463): Reconventio Invention of the Cross
Phaûn trí luaän: Anti- Phaùt ngoân, dieãn ñoâïc:
intellectualism Elocution
Phaûn öùng daây chuyeàn, lieân Phaùt ra, toûa ra; xuaát tinh; phaùt
tieáp: Chain reaction haønh; phaùt thanh: Emission
Phaûn xaï coù ñieàu kieän: Phaùt sinh gioáng loaøi, heä toäc
Conditioned reflex phaùt sinh hoïc (tieán trình
Phaûn yù, nghòch luaän, maâu phaùt sinh gioáng loaøi, ñoái laïi
thuaãn: Antilogy vôùi ontogenesis):
Phaùn ñoaùn luaân lyù: Moral Phylogenesis/ phylogeny
judgment Phaùt sinh/trieån caù theå (quaù
Phaùn ñoaùn, ñoaùn xeùt: Judgment trình phaùt sinh caù theå; ñoái
Phaùn quyeát veà giaùo lyù: laïi vôùi phylogenesis):
Doctrinal decision Ontogenesis/ ontogeny
Phaùn xeùt chung: General Phaùt xuaát: Educi
judgement Phaùt/khai trieån; tieán trieån, tieán
Phaùn xeùt cuoái cuøng: Last phaùt: Development
judgement Phaït: Punishment
Phaùn xeùt rieâng: Particular Phaït taïm: Temporal
judgement punishment
Phao-loâ: Paul Phaït töû hình: Capital
Phaùp ñònh thöøa keá: Intestate punishment
estate/succession Phaït vónh vieãn: Eternal
punishment

211
Phaåm bình giaùo thuyeát; phaåm Phaân boá taàn soá: Frequency
ñònh/ñònh möùc giaùo thuyeát: distribution
Doctrinal censure Phaân boá, p.phoái: Distributive
Phaåm giaù con ngöôøi: Human Phaân caùch/ly, ly bieät, chia caét;
dignity bieät cö: Separation
Phaåm giaù; phaåm töôùc, töôùc vò; Phaân cöïc; phaân lieät: Polarize(-
theå thoáng; phaåm chaát: ation)
Dignity Phaân ñoâi, nhò phaân phaùp:
Phaåm haïnh, haïnh kieåm: Dichotomy
Conduct Phaân hoùa; bieät hoùa:
Phaåm tính, phaåm chaát; ñöùc Differentiation
tính; tö caùch: Quality Phaân loaïi, ñònh loaïi, chæ roõ,
Phaåm traät, giai traät; thöù baäc; ñònh roõ; ñaëc ñieåm kyõ thuaät:
haøng Giaùo phaåm: Hierarchy Specification
Phaåm traät taøi phaùn: Hierarchy Phaân loaïi, phaân haïng, saép thöù
of jurisdiction töï: Classification
Phaåm traät thaùnh chöùc: Phaân ly: Dissociation
Hierarchy of order Phaân ly; phaân chia; chia reõ;
Phaân bieät (nhaän ra nhöõng neùt phaân loaïi, saép loaïi: Division
khaùc bieät); phaân taùch; taùch Phaân nhaùnh, teõ ra:
bieät, phaân bieät (chia reõ), kyø Embranchment
thò: Discriminate(-tion) Phaân phoái, caáp phaùt; ra saéc
Phaân bieät; khaùc bieät, ñaëc neùt; leänh; meänh trôøi (TC an baøi);
öu tuù, tieáng taêm; huaân cheá ñoä toân giaùo; mieãn chuaån
chöông: Distinction (ñk 85): Dispensation
Phaân bieät; taùch rôøi ra: Phaân raõ haït nhaân, phaân haïch:
Disjuntive Nuclear fission
Phaân bieät caùc loaïi thaàn: Phaân taùn, taûn maùc, rôøi raïc,
Discernment of spirits thieáu maïch laïc: Discursive(-
Phaân bieät giôùi tính: Sexism sory)
Phaân taâm hoïc: Psychoanalysis

212
Phaân taàng xaõ hoäi: Social Phaàn ñaàu kinh Kính möøng:
stratification Angelic salutation
Phaân tích giaù trò: Value Phaàn ñaàu Thaùnh Leã (tröôùc luùc
analysis daâng leã): Mass of the
Phaân tích haønh vi ñöùc tin: catechumens
Analysis fidei (of faith) Phaàn kinh khaån caàu Thaùnh
Phaân tích nhaân toá: Factor Linh (nguyeän xin Ngaøi ngöï
analysis xuoáng trong leã quy tröôùc khi
Phaân tích tình huoáng: truyeàn pheùp, hoaëc trong caùc
Situational analysis nghi thöùc phuïng vuï bí tích
Phaàn 2 cuûa Thaùnh Leã (Phuïng khaùc): Epic(k)lesis
vuï Thaùnh theå): Mass of Phaàn moä, naám moà: Grave,
faithful tomb
Phaàn Caùc Muøa Phuïng vuï Phaàn möôøi (decilitre,
(trong Saùch Leã vaø Saùch caùc decimetre, decibel...): Deci-
giôø kinh phuïng vuï): Phaàn rieâng caùc thaùnh (phuïng
Temporale vuï): Proper of Saints
Phaàn chòu leã (phaàn Thaùnh Leã Phaàn rieâng caùc Thaùnh (trong
sau kinh Laïy Cha): saùch leã hoaëc saùch caùc giôø
Communion of the Mass kinh phuïng vuï): Sanctorale
Phaàn chuù thích ñoái chieáu Phaàn rieâng Thaùnh Leã (phaàn
(cuoái trang vôùi nhöõng ghi thay ñoåi): Proper of the Mass
chuù veà caùc dò baûn cuûa moät Phaàn töû cuûa GH, giaùo höõu:
baûn vaên): Critical apparatus Membership of the Church
Phaàn chung caùc Thaùnh: Phaàn töôøng kính (nhoû giöõa
Common of the Saints caùc cöûa soå trong nhaø thôø):
Phaàn chung Thaùnh Leã: Angel-lights
Ordinary of the Mass Phaàn töôøng thuaät vieäc laäp
Phaàn daãn nhaäp: Isagogics Thaùnh Theå: Narrative of the
Phaàn daâng leã: Offertory institution

213
Phaán khôûi, khích leä, laøm cho thaùi; bí thuaät ñeå giao thoâng
höùng thuù, haêng haùi, hoan hæ, vôùi theá giôùi sieâu vieät):
haõnh dieän: Elate(-ion) Cab(ba)la
Phaän laøm con, töû heä: Filiation, Pheùp caét toùc; voøng toùc caét:
sonship Tonsure
Phaän vuï ñoïc saùch (ñk 230§2): Pheùp cheâm töø: Tmesis
Function of lector Pheùp ñaûo töø: Hyperbaton
Phaän vuï ñoùng giöõ trong Pheùp ñeà duï (laáy moät phaàn ñeå
phuïng vuï: Liturgical roles chæ toaøn boä, hay ngöôïc laïi):
Phaân/cheõ laøm ba, tam phaân Synechdoche
phaùp :Trichotomy Pheùp ñoái ngaãu treùo, caùch
Phaàn/ñoaïn keát, lôøi baït/keát: chuyeån hoaùn caâu ñoâi:
Epilogue Chiasmus
Phaàn/ñoaïn trích; trích daãn: Pheùp hoaït duï (mieâu taû baèng
Excerpt, extract, quote caùch linh hoaït hoùa):
Phaät giaùo: Buddhism Prosopopoeia
Phaät phaùp, luaät, chaân lyù: Pheùp keát hoân: Marriage licences
Dharma Pheùp khinh thöôïng thaân,
Phaät-Phaùp-Taêng: Buddha- thuaät bay leân cao: Levitation
Dharma-Samgha Pheùp laï; ñieàu kyø dieäu: Miracle
Phaãu nghieäm töû thi: Autopsy Pheùp laøm thô, khoa vaàn luaät,
Phaãu thuaät tinh maïch (caét ngoân ñieäu: Prosody
oáng daãn tinh): Vasectomy Pheùp laønh hoân leã (Chính
Phe cheùn thaùnh (nhaùnh oân Thoáng vaø Do thaùi giaùo):
hoøa cuûa phaùi löôõng hình Hierology
Huss(-ita) x. Phaùi löôõng Pheùp laønh hoân phoái: Nuptial
hình): Calixtines blessing
Pheùp aån duï: Metaphor Pheùp laønh long troïng (vg.
Pheùp bí truyeàn (xem Thuyeát cuoái Leã): Solemn blessing
thaàn trí; phaùp thuaät thoâng
truyeàn Kinh thaùnh cuûa Do

214
Pheùp laønh Toøa thaùnh (ÑHG): Pheâ bình lòch söû: Historical
Apostolic blessing, papal criticism
blessing Pheâ bình lòch söû (nghieân cöùu
Pheùp laønh, lôøi chuùc laønh/phuùc: veà moâi tröôøng thôøi gian, ñòa
Benediction lyù, vaên hoùa... cuûa Kinh
Pheùp nghòch duï, ñieàu nghòch Thaùnh): Historical criticism
lyù: Oxymoron Pheâ bình lyù trí thuaàn tuùy (taùc
Pheùp phuø thuûy, yeâu thuaät: phaåm cuûa Em. Kant):
Sorcery Critique of Pure Reason
Pheùp röûa töø tay giaùo daân: Lay Pheâ bình quaù khích:
Baptism Hypercritical
Pheùp Röûa (toäi), thanh taåy: Pheâ bình taàm/truy nguyeân
Baptism (nghieân cöùu veà nguoàn goác
Pheùp Thaùnh Theå; Mình caùc vaên lieäu KT): Source
Thaùnh Chuùa; Leã Taï Ôn, criticism
Thaùnh Leã, Leã Misa: Pheâ bình truyeàn thoáng:
Eucharist Tradition(-al) criticism
Pheùp theá ñoâi: Hendiadys(-yin) Pheâ bình vaên baûn: Textual
Pheùp Theâm söùc; xaùc nhaän: criticism
Confirmation Pheâ bình vaên chöông:
Pheùp xuaát doøng (ñk 728): Literary criticism
Indult to leave an Institute Pheâ bình vaên hoïc: Literary
Pheùp Xöùc daàu (cho beänh criticism
nhaân): Extreme Unction Pheâ bình vaên theå: Form
Pheùp, giaáy pheùp, giaáy ñaêng kyù; criticism
baèng cöû nhaân; baèng laùi xe: Pheâ bình vaên töï: Textual
Licence criticism
Pheâ bình bieân taäp: Redaction Pheâ bình; chæ trích; khaån caáp,
criticism nguy kòch, traàm troïng:
Pheâ bình hoài kieåm: Critical
Metacritical

215
Pheâ chuaån, xaùc nhaän, thöøa Phi ngoâi vò, ph.nhaân caùch;
nhaän; thöôûng phaït; hình khoâng lieân quan ñeán rieâng
phaït; cheá taøi (ñk 1312): ai; khoáng chæ; phieám ch.;
Sanction khaùch quan: Impersonal
Pheá truaát, haï beä; cung khai: Phi ngoâi vò hoùa; bieán thaønh
Depose(-ition) caùch noùi chæ troáng; khaùc
Pheâroâ Loâmbarñoâ († 1160; taùc quan hoùa: Impersonalization
giaû cuoán Toång luaän caùc chuû Phi nhaân hoùa, laøm maát nhaân
ñeà thaàn hoïc): Master of the tính: Dehumanize(-se)
Sentences Phi phaûn tænh: Non-refexive
Pheâ-roâ, 1Pr, 2Pr: Peter Phi suy lyù/luaän: Non-discursive
Phi baùc, baùc luaän, baùc nghò, Phi thaùnh thieâng hoùa:
baùc boû: Refute Desacralization
Phi coâng leä; cöï ñoàng hoùa, Phi thaàn giaùo: Non-theist
khoâng theo thôøi; ng. khoâng religion
[chòu] theo quoác giaùo (Anh Phi thôøi gian tính: Timelessness
giaùo): Non-conformist Phi tín phaùi: Non-confessional
Phi ñaïo ñöùc, phi luaân: Amoral Phi vaät chaát, voâ theå; voâ hình;
Phi hoân (trong moät xaõ hoäi): khoâng ñaùng keå:
Agamy Immaterial(-ity)
Phi khaùi nieäm: non-conceptual Phæ baùng; xuùc phaïm, baùng boå,
Phi khoâng gian: Spacelessness laøm ueá taïp (söï thaùnh):
Phi lòch söû (vöôït ra ngoaøi caùc Profanation, blaspheme
ñieàu kieän khoâng vaø thôøi Phía trong; noäi taâm; noäi dung
gian): Ahistorical saâu saéc: Inward(-ness)
Phi lyù tính; thuyeát phi lyù tính Phía/quan ñieåm coù lyù leõ chaéc
(naêng löïc phi lyù tính chi hôn: Tutior pars
phoái vuõ truï): Irrationalism Phieám sinh, toaøn sinh thuyeát:
Phi lyù, phaûn lyù, khoâng hôïp lyù; Pangenesis
khoâng coù lyù trí, phi lyù tính; Phieám thaàn giaùo, phieám thaàn
voâ tyû: Irrational thuyeát: Pantheism

216
Phieám yù luaän: Panthelism Phong chöùc, truyeàn chöùc:
Phieân dòch, thoâng dòch; baûn Ordination
dòch; di chuyeån, chuyeån dôøi; Phong chöùc; xeáp ñaët; ra leänh;
thuyeân chuyeån; mang ñi: chæ ñònh; quy ñònh: Ordain
Translation Phong thaùnh (naâng leân haøng
Phieân hoïp truø bò: Preparatory ñöôïc toân kính treân baøn thôø):
congregation Elevation to the altars
Phieàn muoän, saàu khoå thieâng Phong thaùnh; lieät keâ vaøo quy
lieâng; coâ ñôn, coâ lieâu; hoang ñieån, quy muïc: Canonize(-
taøn: Desolation ation)
Phi-le-mon, Plm: Philemon Phong traøo [canh taân] Thaùnh
Phi-líp-pheâ, Pl: Philippians Linh: Pentecostalism
Phi-li-tinh; ng. taàm thöôøng, ít Phong traøo baûo veä söï soáng, vì
vaên hoùa: Philistine söï soáng, vò sinh: Pro-life
Phænh löøa vì thieän yù: Pious Phong traøo caûi caùch ôû Milanoâ
fraud (tk 11): Patarenes
Phoù-: Vice- Phong traøo canh taân phuïng
Phoù Chöôûng aán (ñk 482): vuï: Liturgical movement
Vice-Chancellor Phong traøo chaán höng ñaïo ñöùc
Phoù linh hoàn: Recommend(- (tk 19): Moral rearmament
ation) of the soul Phong traøo Cursillo: Cursillo
Phoù teá (chöùc): Deacon(-ship) (de Cristianidad)
Phoù teá chuyeån tieáp (ñang tieán Phong traøo ñaïi keát:
ñeán chöùc LM): Transitional Ecumenical movement,
deacon oecumenical movement
Phoù teá vónh vieãn: Permanent Phong traøo ñoaøn suûng:
deacon(-ship) Charismatic movement
Phong caùch hieäp só; taùc phong Phong traøo Graal (saùng laäp
lòch söï: Chivalry naêm 1921, ôû Haø lan, cho giaùo
Phong chaân phuùc: Beatification daân cg): Grail movement
Phong chöùc laïi: Reordination

217
Phong traøo hoaëc chuû höôùng Phoøng aên: Refectory
ñaïi keát: Ecumenism Phoøng caáp cöùu: Emergency
Phong traøo KT: Biblical ward
movement Phoøng ñaïi hoäi: Chapter house
Phong traøo moä ñaïo Do thaùi Phoøng hoøa giaûi (giaûi toäi):
(tk 18-19): Hasidism Reconciliation room
Phong traøo Oxford (Anh giaùo, Phoøng khaùch (tu vieän):
tk 19): Oxford movement Locutory
Phong traøo taùi chieám laõnh Phoøng maëc aùo leã: Secretarium
ñòa (cuûa quoác gia, taïi YÙ): Phoøng nguyeän (ñk 1226):
Irredentism Private chapel
Phong traøo taân döï toøng: Phoøng ngöøa; thuoác/phöông
Neocatechumenate phaùp phoøng beänh; (Hoa kyø
Phong traøo Thaùnh Linh, canh condom) tuùi döông vaät, bao
taân: Charismatic renewal/ cao su choáng thuï thai:
movement Prophylactic
Phong traøo thoáng nhaát Nöôùc Phoøng nhoû; xaø lim; teá bao; chi
YÙ: Risorgimento boä: Cell
Phong traøo trí thöùc coâng Phoøng thaùnh/aùo [leã]: Sacristy
giaùo: Pax Romana Phoøng traøo thöùc tænh loøng
Phong traøo/ khoùa thaêng tieán ñaïo (quaàn chuùng):
hoân nhaân: Marriage Revivalism
encounter Phoøng treân (phoøng Tieäc ly):
Phong traøo/ tinh thaàn ñaïi keát: Upper room
Oecumenism Phoûng sinh hoïc, sinh kyõ
Phong tuïc hoïc, taäp tính hoïc: thuaät: Bionics
Ethology Phoùng ñaõng, daâm loaïn:
Phoøng aùo/thaùnh (x. Phoøng Licentious
thaùnh); phoøng sinh hoaït Phoùng ra, phun ra; thoát ra,
giaùo xöù (saùt caïnh nhaø thôø): keâu leân; phoùng tinh:
Vestry Ejaculate

218
Phoùng ra; phoùng chieáu; hình Phoái hôïp, saùp nhaäp, thu nhaän;
chieáu, xaï aûnh; truø hoaïch, döï gia nhaäp, nhaäp tòch:
ñoaùn; choã/ phaàn nhoâ ra: Incorporation
Projection Phoái hôïp; keát hôïp:
Phoâ tröông loøng moä ñaïo: Coordinate(-tion)
Sanctimonious Phoái/lieân hôïp; lieân töôûng; hoäi
Phoå bieán; bình daân hoùa; ñaïi ñoaøn: Association
chuùng hoùa; thoâng tuïc hoùa: Phôi baøy, boùc traàn; baøy haøng;
Vulgarize(-ation) ñaët vaøo; boû rôi: Exposure
Phoå nieäm, khaùi nieäm phoå Phôùn phôû, saûng khoaùi:
quaùt, (tröøu töôïng); phoå höõu Euphoria
theå: Universals, universalia Phuø daïng, aûo thaân thuyeát
Phoå nieäm cuï theå: Concrete (Kitoâ hoïc): Docetism
university Phuø hieäu, côø hieäu: Ensign
Phoå quaùt thuyeát (1 TC ban ôn Phuø pheùp: Vain observances
cöùu ñoä cho moïi ng.; 2 moïi Phuø thuûy: Shaman
ng. seõ ñöôïc cöùu ñoä): Phuû doaõn toâng toøa; giaùm quaûn
Universalism giaùo quaän: Prefect apostolic
Phoå taïi thuyeát (cuøng luùc hieän Phuû ñònh; phuû nhaän, töø choái:
dieän ôû khaép nôi Luther cho Negation, denegation
raèng caû veà maët con ng., ÑK Phuû giaùm chöùc toøng nhaân (ñk
cuõng hieän dieän ôû khaép nôi): 294): Personal prelature
Ubiquitarianism Phuû giaùm chöùc, giaùm haït:
Phoå taïi tính, hieän dieän khaép Prelature
nôi: Ubiquity Phuû giaùo phaän (ñk 469), giaùo
Phoå thoâng ñaàu phieáu: phuû: Diocesan curia
Universal suffrage Phuû nhaän caùch, khöôùc thaûi
Phoái hieäp, töông öùng, thuaät caùch (ñeå noùi veà TC): Via
yoga: Yoga negationis
Phoái hoøa Phuùc AÂm: Biblical Phuû Quoác vuï khanh (ñk 360):
harmony Secretariat of State (papal)

219
Phuû quyeát: Non-placet Phuï thuoäc laãn nhau, hoã/töông
Phuù baåm, thoâng ban; thieân thuoäc: Interdepedence
phuù: Infuse(-ion) Phuï tính, tö caùch/ cöông vò
Phuù hoàn giaùn thôøi (trong tieán laøm cha, quan heä cha con;
trình thai ngheùn): Mediate caên nguyeân tính: Paternity
animation Phuø/töông hôïp: Concordance
Phuù hoàn töùc thôøi (ngay luùc Phuùc AÂm Chaân Lyù (nguïy thö
thuï thai): Immediate baèng tieáng coápt):
animation Evangelium veritatis
Phuù hoàn, truyeàn sinh khí; linh Phuùc aâm hoaù: Evangelization
hoaït, haøo höùng: Animation Phuùc kieán: Beatific vision
Phuù hoàn; ghi vaøo taâm khaûm, Phuùc AÂm nhaát laõm: Synoptic
ghi loøng taïc daï: Ensoul gospels
Phuø, thuõng: Hydropic Phuùc aâm theo thaùnh Mathia
Phuï, ngoaïi; hôn: Extra- (nguïy thö): Gospel of St.
Phuï, thöù yeáu; phuï trôï, phuï boå; Matthias
phuï taù: Auxiliary Phuùc aâm theo Toâma (nguïy
Phuï aâm xaùt (nhö f, v vaø th): thö): Gospel of Thomas
Fricative Phuùc AÂm, Tin Möøng : Evangel,
Phuï heä suy ñoaùn: gospel
Presumption of paternity Phuùc hieäp, keát hieäp trong vinh
Phuï khoa: Gynaecology phuùc: Beatific union
Phuï khoaûn hieán phaùp (do Phuùc kieán, thò kieán vinh phuùc:
Napoâleâoân ban haønh n. Beatific vision, sciencia
1802): Organic Articles beata
Phuï nöõ; nöõ giôùi: Woman(- Phuùc nghò nhieäm yù (ñk 38):
men) Rescript motu proprio
Phuï phoù teá, chöùc naêm: Phuùc nghò (ñk 59): Rescript
Subdeacon Phuùc nhaân, chieâm nhaân (treân
Phuï quyeàn: Paternal authority Trôøi): Comprehensor
Phuï taù; trôï só: Coadjutor

220
Phuùc trình vieân (ñk 1429): Phuïng hoäi (lo veà caùc ñoà duøng
Relator trong phuïng vuï cuûa giaùo
Phuùc töû ñaïo, tuaãn giaùo: xöù): Altar society
Martyrdom Phuïng töï, ph.thôø; toân kính;
Phuïc hieäu, phuïc hoaït: suøng baùi, ngöôõng moä, hình
Reviviscence thöùc ñam meâ quaùi dò: Cult
Phuïc hieäu bí tích: Phuïng vuï: Liturgy
Reviviscence of sacraments Phuïng vuï chaëng vieáng:
Phuïc hieäu coâng traïng: Stational liturgy
Reviviscence of merits Phuïng vuï giaùo chuû (thí duï
Phuïc hoài nguyeân traïng (ñk Braga, Lyon, Milanoâ,
1645): Reinstatement, Toâleâñoâ): Primatial liturgy
restitutio in integrum Phuïng vuï giôø kinh ñk 1173):
Phuïc hoài, khoâi phuïc; taùi phaùt Liturgy of the Hours
hieän; söûa chöõa, ñeàn buø, buø Phuïng vuï hoïc: Liturgiology
laïi; hoài töôûng: Retrieve(-al) Phuïng vuï Lôøi Chuùa: Liturgy of
Phuïc hoài, p.höng, hoài phuïc, the Word
h.sinh; thöùc tænh nieàm tin Phuïng vuï röôùc leã (thöù 6 Tuaàn
(cuûa quaàn chuùng): Revival Thaùnh): Mass of the
Phuïc höng: Renaissance presanctified
Phuïc sinh: Resurrection Phuïng vuï taàm nguyeân hoïc:
Phuïc toøng: Subjection Heortology
Phuïc toøng, quy phuïc; quy Phuïng vuï Thaùnh leã (Byzantioâ,
thuaän: Submission Ñoâng phöông): Divine
Phuïc tuøng, quy phuïc; ñeä trình: liturgy
Submit Phuïng vuï Thaùnh Theå: Liturgy
Phuïc vuï; dòch vuï; buoåi leã: of the Eucharist
Service Phuïng vuï thieáu nhi:
Phuïng hoäi, ñoàng hoäi: Children's liturgy
Confraternity Phuïng vuï treân Trôøi, thieân
quoác: Heavenly liturgy

221
Phuùt laâm töû, giôø cheát: Article Phöông phaùp luaän:
of death Methodology
Phöùc taïi (hieän dieän taïi nhieàu Phöông phaùp sieâu nghieäm,
nôi cuøng moät luùc): tieân nghieäm: Transcendental
Multilocation method
Phöùc taïp/hôïp; raéc roái; khu lieân Phöông phaùp suy dieãn:
hôïp; maëc caûm: Complex Deductive method
Phöông caùch sinh nhai, sinh Phöông phaùp tieát kieäm; neàn
keá; ngheà nghieäp: Livelihood kinh teá; heä thoáng kinh teá:
Phöông chaâm, caùch ngoân, Economy
chaâm ngoân; khaåu hieäu: Phöông phaùp tænh löôïc, löôïc
Motto, slogan vaên/töø: Ellipsis
Phöông döôïc trò duïc: Phöông phaùp, caùch thöùc,
Remedium concupiscentiae phöông thöùc: Method
Phöông ñoâng; veà phía ñoâng; Phöông phaùp/ hoïc thuyeát
ñònh höôùng: Orient chieát trung (tuyeån thu
Phöông phaùp bieän chöùng: nhöõng ñieåm hay töø nhieàu
Dialectic(-al) method, xuaát xöù ñeå laøm thaønh moät
Dialectics hoïc thuyeát môùi):
Phöông phaùp giaûi thích Kinh Eclecticism
thaùnh theo soá coïng (nhö Phöông phaùp; phöông saùch;
kieåu caùc thaày Rabbi hoaëc Kh thuû ñoaïn; taøi öùng phoù:
13, 18 ñaõ laøm): Gematria Resource
Phöông phaùp giaùo khoa vaán Phöông thöùc nghieân cöùu
ñaùp (theo kieåu Soâcrateâ): Kinh Thaùnh: Biblical
Socratic method criticism
Phöông phaùp hoûi gôïi yù (cuûa Phöông thöùc sieâu/ traùc vieät
Soâcraùt): Socratic elenchus hoùa (moät trong nhöõng
Phöông phaùp kích naõo: phuông caùch chöùng minh
Brainstorming TC hieän höõu): Way of
eminence

222
Phöông thöùc/döôïc; bieän phaùp Phöông tieän tö duy; heä thoáng
boå tuùc, chöõa trò, khaéc phuïc: loâgíc; saùch Organon cuûa
Remedy Aristoát: Organon
Phöông tieän ñaëc bieän: Phöông trình; coi ngang
Extraordinary means nhau, baèng nhau: Equation
Phöông tieän thoâng thöôøng: Phöông/taùn du (che treân baøn
Ordinary means thôø), loïng che: Baldacchino
Phöông tieän truyeàn thoâng ñaïi
chuùng: Mass media

223
Q Quan ñieåm/laäp tröôøng chung:
Common ground
Qua Ngoâi Con: Per Filium Quan ñieåm/yù kieán thaàn hoïc:
Quaû ñaám (chuoâng); caùi (caëp) Theological opinion
phaùch, caùi sanh, catanhet Quan ñieåm/yù kieán thaàn hoïc:
(nhaïc khí): Cla(e)pper Sententia(-ae)
Quaû phuï: Widow Quan heä luaän lyù: Logical
Quaû tim; taâm loøng; taâm tình; relation
trung taâm, taâm ñieåm: Heart Quan heä ngoaïi giao:
Quaû (traùi) caám: Forbidden fruit Diplomatic relation(s)
Quaù coá: Defunct Quan heä nhaân quaû: Cause-
Quaù hieáu ñoäng: Hyperactive effect relationship, causal
Quaù khích: Zealot relation, causal nexus
Quaù nhaïy caûm, quaù maãn caûm: Quan heä noäi giôùi TC Ba Ngoâi:
Hypersensibility Divine relations
Quaù trình hình thaønh loaøi Quan heä sieâu nghieäm:
ngöôøi: Hominization Transcendental relation
Quaù trình hình thaønh taâm trí: Quan heä thaân caän, töông heä;
Psychogenesis quan heä thaân toäc, hoân thuoäc
Quaù trình phaùt sinh trí khoân, (daây hoï haøng do vieäc keát
hình thaønh taâm trí: hoân); aùi löïc: Affinity
Noogenesis Quan heä; thaân thuoäc/tình, hoï
Quaù trình phaùt trieån luaân lyù haøng: Relationship
ñaïo ñöùc hoaëc löông taâm: Quan nieäm chu kyø veà thôøi
Moral development gian: Circular conception of
Quaù tuoåi: Overage time
Quaù, vöôït, cöïc, sieâu- : Ultra- Quan nieäm/nhaân sinh quan
Trung hoa (veà toân giaùo, trieát
Quaùi thai hoïc: Teratology
hoïc, vaên hoùa..): Siniticism
Quan baùch quaân: Centurion
Quan ñieåm: View-point

224
Quan nieän thôøi gian theo Quaûng ñaïi, haøo hieäp/phoùng;
chieàu daøi: Lenear ñoä löôïng, khoan dung:
conception of time Generosity
Quan phoøng: Providence Quaõng daøi neùm ñaù (baèng neùm
Quan taøi troáng, ñaøi kyû nieäm: moät hoøn ñaù (= caùch khoâng
Cenotaph xa; Lc 22, 41): Stone's cast
Quan toøa, thaåm phaùn; xeùt xöû; (throw)
ñoaùn xeùt: Judge Quaït lôùn (cuûa Giaùo Hoaøng):
Quaûn ñoác baûo taøng; ngöôøi trôï Flabellum
quaûn (quaûn lyù taøi saûn thay Quaân ñoaøn; ñoâng ñaûo, voâ soá:
cho moät vò thaønh nieân, moät Legion
ngöôøi ñieân, v.v...): Curator Quaân söï/ñoäi: Military
Quaûn gia/lyù: Steward(-ship) Quaàn aùo; maëc tu phuïc:
Quaûn gia/tieäc, chuû chi: Clothing
Architriclinus Quaàn/ñaïi chuùng, ñaùm ñoâng;
Quaûn lyù: Stewardship khoái, khoái löôïng: Mass
Quaûn lyù taøi chính: Fiscal Quaáy roái, laøm naùo ñoäng, kích
procurator ñ.: Agitate
Quaûn lyù (ñk 494): Finance Que caém neán: Pricket
officer Que raûy nöôùc (thaùnh):
Quaûn thaàn: Dominations, Aspergill(-um)
principalities Quen thaân, thaân maät, maät
Quaûn trò/lyù: Administration thieát; tö tình, gian daâm:
Quaùn tính; ñoïa tính, tính trô Intimacy
yø: Inertia Queâ trôøi: Heavenly city
Quaùn töôûng: Reflect over Queân mình: Forget oneself,
Quang dieäu, hieån minh tính self-abnegation
cuûa theå xaùc soáng laïi (ngöôøi Queân, boû soùt; xao laõng: Forget
laønh): Clarity of risen bodies Qui nhaân luaän, nhaân trung
Quang (giaùng) laâm, taùi giaùng: thuyeát: Anthropocentric(-
Parousia ism)

225
Quó ñaïo ñòa tónh: Geostationary Quy luaät caàu nguyeän, nguyeän
Quó ñaïo ñoàng toác (nhö geo- luaät: Lex orandi
stationary): Geosynchronous Quy luaät ñöùc tin, tín luaät: Rule
Qumraân (teân cuûa ñan vieän, of faith, lex credendi
coäng ñoàng, vaên baûn cuûa toân Quy luaät löông taâm: Rule of
phaùi EÂseânioâ, caïnh Bieån conscience
Cheát, Palestina): Qumraân Quy ngaõ: Self-centred(-ness),
Quoác ca: National hymn egocentric
Quôû traùch, raên baùo, Quy phaïm chuaån taéc: Norma
caûnh/khuyeán caùo: Admonish normans, normative norm
Quy cheá veà toå chöùc daân söï cuûa Quy phaïm ÑK: Christonomy
haøng giaùo só (Phaùp, n. Quy phaïm ñöùc tin; tín luaät:
1790): Civil constitution of Rule of faith, regula fidei
the Clergy Quy phaïm quy ñònh (phuï
Quy chieáu; tham chieáu/khaûo, tra thuoäc): Dependent norm,
cöùu, tröng/vieän daãn; nguoàn norma normata
lieäu tham khaûo; chöùng thö; Quy phaïm tieáp caän (gaàn giaùo
aùm chæ; lieân quan; chuyeån tôùi: huaán GH): Regula fidei
Refer(-ence) proxima
Quy ñieån tính: Canonicity Quy phaïm vieãn cöï (xa Kinh
Quy ñònh hình daïng, caáu Thaùnh): Regula fidei remota
hình; laøm cho neân gioáng; Quy taéc chöõ ñoû (veà caùc bí
hình daïng/theå: Configure tích): Cautel
Quy gaùn; quy traùch, q.toäi, ñoå Quy taéc ñoaøn nhoùm: Group
loãi: Imputation norm
Quy GH (laáy GH laøm trung Quy taéc luaân lyù tuyeät ñoái (ñieàu
taâm): Ecclesiocentric tuyeät ñoái buoäc phaûi laøm hay
Quy luaät; quy phaïm, q.taéc; luaät phaûi traùnh): Moral absolutes
doøng: Rule Quy taéc luaân lyù tuyeät ñoái
Quy luaät bí thuaät: Arcane (thuyeát Im. Kant):
discipline, disciplina arcani Categorical imperative

226
Quy taéc phaùp luaät (goàm 99 Quyû ñöïc (phaù haïi phuï nöõ trong
khoaûn hay caùch ngoân laøm giaác nguû theo meâ tín coå, ñoái
nguyeân taéc ñeå giuùp hieåu, laïi vôùi succubus quyû caùi),
giaûi thích vaø aùp duïng giaùo boùng ñeø, moäng daâm:
luaät cho hôïp lyù hôïp tình): Incube(-us)
Regulae juris Quyû hoïc: Demonology
Quy taéc, tieåu chuaån; kieåu maãu; Quyû söù: The Evil One
thö quy, quy ñieån; ñieàu Quyû thuaät: Black magic
khoaûn: Canon Quyû vöông Luxiphe: Lucifer
Quy taéc/luaät khoaûn cheát Quyõ boång leã: Foundation
(khoâng coøn hieäu löïc); böùc Masses
thö cheát (taïi böu ñieän vì Quyù cha/LM toång ñaïi dieän, beà
khoâng coù ngöôøi nhaän vaø treân caû, v.v.: Very Reverend
cuõng chaúng coù ñòa chæ ngöôøi Quyû, aùc thaàn; ng. xaáu xa, hung
göûi): Dead letter aùc: Demon, devil
Quy taéc/phaïm, tieâu chuaån, Quy/coâng öôùc, hieäp ñònh; hoäi
chuaån möïc: Norm nghò; öôùc/tuïc leä: Convention
Quy thaàn luaän (ñaët TC laøm Quyû; keû aùc oân; coù taøi xuaát quyû
trung taâm): Theocentrism nhaäp thaàn: Fiend
Quy trình tieán haønh, dieãn Quyeân goùp vieân (nhaèm giuùp
tieán, nghi thöùc; vuï toá tuïng; ng. Ngheøo): Quaestor
bieân baûn löu: Proceedings Quyeàn bính: Authority
Quy vaøo, gaùn cho; quy thuoäc, Quyeàn bính phaàn ñôøi, theá
bieät/ñaëc quy: Attribution quyeàn (cuûa ÑGH, =xöa laõnh
Quyø goái; ñaàu haøng: Bend the ñòa giaùo hoaøng, =nay quoác
knee gia Vaticanoâ): Temporal
Quyû aùm/nhaäp: Demoniac(-al) power
possession, diabolical Quyeàn buoäc gôõ (ÑKâ trao ban
obsession cho thaùnh Pheâroâ): Binding
Quyû aùm; gaây/laøm boái roái, haønh and loosing
haï: Bedevil

227
Quyeàn cai quaûn; quyeàn taøi Quyeàn löïc toái cao: Sovereign
phaùn: Jurisdiction power
Quyeàn cai trò (ñk 129tt): Quyeàn pheá truaát: Deposing
Power of governance power
Quyeàn cai trò; quyeàn chieám Quyeàn quaûn trò, thoáng trò:
höõu; quyeàn sôû höõu, chuû Governance
quyeàn; laõnh thoå, thuoäc ñòa: Quyeàn sôû höõu: Ownership
Dominion Quyeàn söù thaàn Toøa thaùnh:
Quyeàn chìa khoùa (cuûa thaùnh Pro-Nuncio
Pheâroâ): Power of the keys Quyeàn taäp aám, thöøa keá:
Quyeàn chöùc thaùnh: Birthright
Hierarchical powers Quyeàn thaùnh chöùc: Potestas
Quyeàn coi soùc/troâng nom; baét ordinis
giöõ, taïm giam: Custody Quyeàn theá, uy quyeàn/theá; theá
Quyeàn coâng daân: Civil rights giaù, uy tín: Authority
Quyeàn ñaéc thuû, coù ñöôïc, daønh Quyeàn theá tuïc cuûa Hoäi
ñöôïc: Acquired right Thaùnh: Temporal power
Quyeàn ñaàu phieáu, quyeàn baàu Quyeàn thöøa keá: Right of
cöû: Right to vote succession
Quyeàn ñoái ñòa: Territorial Quyeàn thöøa uûy: Delegated
power jurisdiction, delegate power
Quyeàn giaùo huaán voâ ngoä (ñk Quyeàn toái cao: Sovereign
749): Infallible teaching rights
authority Quyeàn toái cao, toái thöôïng, chuû
Quyeàn haønh phaùp: Executive quyeàn; öu theá : Supremacy
jurisdiction Quyeàn truù nguï, tî hoä: Right of
Quyeàn laõnh chuùa, chuû quyeàn; sanctuary/ asylum
quyeàn löïc; uy quyeàn: Quyeàn tö phaùp: Judicial
Lordship power/ jurisdiction
Quyeàn laäp phaùp: Legislative Quyeàn töï do giaûi thích giaùo lyù:
jurisdiction Doctrinal freedom

228
Quyeàn töï do hoïc haønh: Quyeát ñònh cuoái cuøng, chung
Academic freedom quyeát: Ultimate decision
Quyeàn öu tieân, öu traïch, öu vò: Quyeát ñònh/ taâm; nghò quyeát;
Precedence giaûi quyeát; giaûi caáu/phaân;
Quyeàn vôï choàng: Conjugal dung giaûi: Resolution
rights Quyeát ñoaùn, khaúng ñònh:
Quyeán luyeán: Attachment Assertion
Quyeán ruõ, duï doã: Seduce Quyeát taâm caûi thieän:
Quyeán ruõ, laøm say meâ, ñaém Resolution of amendment
ñuoái: Encharm, allure Quyeát taâm phuïc vuï ng.
Quyeát chí söûa mình (ñk 987): Ngheøo: Option for the poor
Purpose of amendment
Quyeát ñaáu, ñaáu tay ñoâi, cuoäc
ñoï söùc: Duel

229
R Rìa; laâm boâ: Limbo
Rieâng bieät, rieâng reõ; rôøi raïc:
Ra ñi, khôûi haønh, rôøi khoûi, rôøi Discrete
boû: Departure Rieâng bieät; caù bieät; caù nhaân;
Ra hình phaït: Imposition of ñaëc bieät/thuø; tæ mæ; baét beû,
penalty ñoøi hoûi, khoù tính: Particular
Ra khoûi Doøng (ñk 686): Rieâng bieät; minh baïch, roõ reät;
Departure from the Institute khaùc bieät: Distinct
Ra veû ñaïo ñöùc: Sanctimony Rieâng tö, caù nhaân; maät, kín:
Rakhen: Rachel Private
Raøng buoäc: Obligation Roõ raøng, raønh raønh, hieån
Rao hoân phoái: Banns nhieân, ai cuõng bieát, tieáng
Rao giaûng Tin Möøng, Phuùc taêm, noåi tieáng (caùch rieâng laø
AÂm hoùa: Evangelize(-ation) xaáu): Notoriety
Raøo quanh, bao vaây; giam Roå ñöïng rau; (boùng) xe chôû tuø:
nhoát; bao kín; ñính/göûi keøm: Black Maria
Enclose Roâma (kinh thaønh muoân
Raûy nöôùc (kieåu Röûa toäi): thuôû): Eternal City
Aspersion Roâma; töôïng tröng cho GH
Raûy nöôùc (moät caùch thöùc röûa Coâng giaùo vaø cho quyeàn
toäi): Sprinkling bính GH: Rome
Raûy nöôùc (thaùnh): Asperges Roäng raõi, haøo phoùng, quaûng
Raéc roái, khoù khaên; cuoän thu ñaïi: Open-handed
laïi; thoaùi hoùa/boä; teo toùp: Roäng raõi, haøo phoùng, quaûng
Involution ñaïi; quaø bieáu, tieàn thöôûng:
Reøn neân; giaû taïo, giaû maïo, Bounty
nguïy taïo: Forge(-ry) Rôøi raïc, thieáu maïch laïc; khoâng
Reâbeâca: Rebekah chaët cheõ: Incoherence
Reã, goác; coäi reã, caên nguyeân; Rôøi, boû, boû rôi, töø/vöùt boû;
caên baûn; ngöõ caên: Root ruoàng boû; phoù maëc; phoù
thaùc: Abandon(-ment)

230
Rui (ôû maùi nhaø): Rafter Röûa toäi vôùi ñieàu kieän:
Ruoäng ñaát, taøi saûn; ñaúng caáp; Conditional baptism
tình traïng: Estate Röûa toäi (ban, nhaän): Baptize
Ruoäng ñaát; ñaát nhaø chung: Röûa toäi (baèng caùch ñoå nöôùc)
Glebe treân ñaàu: Affusion
Ruoäng Maùu (Mt 27, 8): Field of Röûa toäi; ñaët teân: Christen(-ing)
blood, akeldama Röûa, taém röûa; giaët röûa: Washing
Ruùt laïi lôøi; phaûn cung; ñính Röôùc kieäu: Processions
chaùnh: Retractation Röôùc leã: Receive Holy
Ruùt pheùp thoâng coâng; keát aùn; Communion
nguyeàn ruûa: Anathematise Röôùc Leã baèng maét (Chaàu
Ruùt ra; baøy ra, toûa ra: Educe Mình Thaùnh): Ocular
Ruùt, R: Ruth communion
Röûa toäi baèng caùch dìm xuoáng Röôùc leã laàn ñaàu: First
nöôùc: Baptism by immersion communion
Röûa toäi baèng löûa (= öôùc Röôùc Leã muøa PS: Easter
muoán): Baptism of fire communion/duty
Röûa toäi baèng maùu (töû ñaïo Röôùc leã thaät: Sacramental
tröôùc khi chòu pheùp röûa): communion
Baptism of blood Röôùc leã thieâng lieâng: Spiritual
Röûa toäi baèng öôùc muoán: communion
Baptism of desire Röôùc leã thöôøng xuyeân:
Röûa toäi beänh nhaân: Clinical Frequent communion
baptism Röôùi röôïu/nöôùc (ñeå cuùng teá);
Röûa toäi do giaùo daân cöû haønh: uoáng röôïu: Libation
Lay baptism Röôïu nho/vang (duøng trong bí
Röûa toäi haøi nhi: Infant tích Thaùnh Theå): Wine
baptism Röôïu/daàu cuùng (Xh 29, 40-41):
Röûa toäi laïi: Rebaptism Drink offering
Röûa toäi treû thô, treû con: Infant
baptism, p(a)edobaptism

231
S daãn cuûa caùc taùc giaû khaùc
nhau): Catena
Sa maïc, nôi hoang vaéng: Saùch Ñiatessaron (cuûa
Desert Tatianus, khoaûng naêm 160
Sa moân, ngöôøi tu khoå haïnh: baûn phoái hôïp boán Phuùc
Ascetic AÂm), Phuùc AÂm phoái hoøa:
Sa ngaõ laïi, taùi phaïm: Relapse Diatessaron
Sa ngaõ, laàm lôõ, boû ñaïo, sai soùt, Saùch ñieäp xöôùng: Antiphonary
sa ñoaï: Lapsus, lapse(-d), fall Saùch Giaûng vieân, Gv:
Sa ngaõ cuûa Añam: Fall of Adam Ecclesiastes, Qohelet
Sa thaûi, thaûi hoài; caùch chöùc; töø Saùch giaùo khoa: School book
giaõ; giaûi taùn; gaït boû; phoùng Saùch giaùo khoùa, pho caåm
thích; mieãn toá: Dismiss(-al) nang, taäp chæ nam; saùch chæ
Saùch Ai ca, Ac: Lamentations daãn: Handbook
Saùch baøi ñoïc: Lectionary Saùch giaùo khoa; taäp caåm
Saùch baøi ñoïc caùc ngaøy trong nang: Manual
tuaàn: Weekly lectionary Saùch giaùo lyù, saùch boån:
Saùch baùo khieâu daâm: Catechism
Pornography Saùch Gioâben (nguïy thö): Book
Saùch Bí tích: Sacramentary of Jubilees
Saùch caùc baøi ñoïc Phuùc AÂm Saùch giôø kinh (Bizantinoâ):
(duøng trong phuïng vuï): Hieratikon
Evangeliarium(-ry) Saùch giôø kinh, saùch nhaät
Saùch Caùc Vua, 1V, 2V :Kings tuïng: Book of Hours
Saùch caám: Forbidden books Saùch haùt leã: Kyriale
Saùch Chaâm ngoân, Cn: Proverbs Saùch haùt leã Roâma: Graduale
Saùch chæ nam veà caùc aân xaù: Romanum
Handbook of Indulgences Saùch haùt phuïng vuï (baèng
Saùch chuù giaûi (xöa giaûi thích tieáng Latinh, do ñan vieän
töøng caâu KT vôùi nhieàu chuù Solesmes, Phaùp, xuaát baûn):
Liber Usualis

232
Saùch haùt Thaùnh vònh (Tin Saùch Mishnah (söu taàm luaät leä
laønh): Metrical Psalter Do thaùi): Mishnah
Saùch Khaûi huyeàn, Kh: Book of Saùch nghi leã Greâgoârioâ:
Revelation Gregorian sacramentary
Saùch Kha-noùc (nguïy thö): Saùch nghi thöùc caùc bí tích cuoái
Books of Enoch cuøng (giuùp caùc beänh nhaân):
Saùch Khuùc giaûi cuûa Erasmus: Pastoral care of the sick
The Paraphases of Erasmus Saùch nghi thöùc cuûa Ñöùc
Saùch kinh: Prayer book Geâlasioâ (ban boá): Gelasian
Saùch kinh chieàu; khaên phuû sacramentary
baøn thôø: Vesperale Saùch nghi thöùc cuûa Ñöùc
Saùch Kinh Chung (Saùch Greâgoârioâ: Gregorian
phuïng vuï Anh giaùo): Book of sacramentary
Common Prayer Saùch nghi thöùc cuûa Ñöùc Leâoâ:
Saùch kinh röôùc kieäu: Leonine sacramentary
Processional Saùch nghi thöùc cuûa GM:
Saùch Kinh thaùnh caøi giaây (ñeå Ceremonial of Bishops
khoûi bò ñaùnh caép): Chained Saùch nghi thöùc phong chöùc
Bibles (Anh giaùo): Ordinal
Saùch kinh (cho giaùo daân): Saùch nghi thöùc Roâma (bí tích
Book of Hour vaø aù bí tích tröø Thaùnh Leã):
Saùch leã: Missal Rituale Romanum
Saùch Leã Roâma: Roman Missal Saùch nghi thöùc (Ñoâng
Saùch Leâ-vi, Lv: Leviticus phöông): Typikon
Saùch maïo ñeà (nguïy thö): Saùch nghi thöùc (khoâng coù caùc
Pseudoepigrapha baøi ñoïc), bí tích chæ nam:
Saùch minh giaùo (tk 16-17 döïa Sacramentary
vaøo vaät lyù hoïc ñeå bieän luaän Saùch nguyeän: Breviary
veà lyù chöùng toân giaùo): Saùch nhaät tuïng, Phuïng vuï giôø
Physico-theology kinh: Breviary

233
Saùch phuïng vuï Ñoâng phöông: Saùch (caùc) pheùp laønh:
Euchologion Benedictional
Saùch phuïng vuï thaùnh Leâoâ Caû: Saùch, kinh, thö: Book
Leonine sacramentary Saïch, khoâng oâ ueá: Clean
Saùch Saùng theá, St; khôûi Saùch/hình gôïi duïc, khieâu daâm:
nguyeân; caên nguyeân: Genesis Erotica, pornography
Saùch saùu coät (cuûa Origen xeáp Sai nieân ñaïi, loãi thôøi:
nguyeân baûn tieáng Hy baù vôùi Anachronism
5 baûn dòch Hy ngöõ cuûa Cöïu Sai soùt; phieâu/lang baït: Errant
Öôùc theo 6 coät baûn dòch Sai soùt; sai laàm: Erroneous
LXX, Aquila, Symmachus vaø Sai suaát thoáng keâ: Statistic(-
Theâoâñoâtion): Hexapla al) error
Saùch Söû bieân nieân (1Sb vaø Saloâmon: Solomon
2Sb): Paralipomenon Saøm sôõ: Sex offence
Saùch Talmud ("Huaán giaùo" Do Saùm hoái, hoái loãi, hoái toäi; bí
thaùi): Talmud tích hoøa giaûi (ñk 959tt); ñeàn
Saùch Thaùnh vònh, Tv: Psalms toäi: Penance
Saùch Thaùnh vònh: Psalter Saùm hoái; aùi hoái (hoái toäi vì yeâu
Saùch thieâng lieâng: Spiritual Chuùa, aên naên toäi caùch troïn):
books Contrition
Saùch thöông khoù (theo 4 Phuùc Sa-mu-en, 1Sm, 2Sm: Samuel
AÂm); saùch baøi ñoïc veà caùc Saùng choùi, raïng ngôøi, röïc rôõ;
Thaùnh (trong Phuïng vuï giôø hôùn hôû: Effulgent
kinh): Passional Saùng kieán, khôûi xöôùng: Initiative
Saùch tieåu söû caùc Giaùo hoaøng: Saùng suoát, minh maãn, tænh
Liber Pontificalis taùo: Lucidity
Saùch tieåu söû caùc thaùnh töû ñaïo; Saùng taïo, döïng neân, taïo
soå caùc thaùnh: Martyrology thaønh: Creation
Saùch Upanisad (AÙo nghóa thö, Saùng taïo lieân tuïc: Continuous
AÁn ñoä giaùo):Upanishads creation

234
Saùng theá, St: Genesis Say röôïu; nghieän röôïu/ngaäp,
Saùng theá luaän, vuõ truï khai say söa: Drunk(-enness),
nguyeân luaän: Cosmogony ebriety
Saùp: Wax Saéc chæ, troïng saéc: (Papal) Bull
Saùp nhaäp caùc hoäi doøng (ñk Saéc chæ cuûa hoaøng ñeá Zeânon
582): Merger of Institutes (n. 482, nhaèm thoáng nhaát
Saùt nghóa, nghóa heïp: Strict GH sau coâng ñoàng
sense Calceâñoânia): Henotic(k)on
Saùt teá: Immolation Saéc chæ keát aùn (laïc
Saùt teá ñaãm maùu: Bloody thuyeát/giaùo): Anathematism
immolation Saéc chæ ngoaïi boä (saéc chæ cuûa
Saùt teá huyeàn nhieäm: Mystical Giaùo Hoaøng khoâng coù trong
immolation boä Decretum Gratiani); hai
Saùt teá thaàn bí: Mactatio phaàn cuoái cuûa boä Giaùo Luaät:
mystica Extravagantes
Saùt teá töôûng nieäm: Com- Saéc chæ vaøng, troïng saéc vaøng:
memorative immolation Golden bull
Saùt teá/hy teá huyeàn nhieäm: Saéc chæ veà ñaëc aân boä aùo Ñöùc
Mystical immolation/ sacrifice Baø (nguïy taïo cho laø do
Saùt teá; hieán teá: Immolation, Gioan 22 ban haønh n.
sacrifice 1322): Sabbatine bull
Satan hoïc, quyû hoïc: Saéc chæ, Saùch nghi leã cuûa ÑGH
Satanology Geâlasioâ († 496): Gelasian
Satan töôùng quyû (ñaàu soû boùng Decree/ sacramentary
toái, ñaàu naäu traàn theá): Prince Saéc leänh Giaùo Hoaøng (cuûa
of darkness/of this world Ñöùc Greâgoârioâ VII, n. 1075):
Sau ñaây; sau naøy; kieáp sau: Dictatus Papae
Hereafter Saéc leänh Hoäi Thaùnh:
Saun: Saul Ecclesiastical decree
Say ñaém, noàng nhieät, tha Saéc leänh khoan dung
thieát: Passionate (Constantinoâ ban boá n. 113,

235
caám baùch haïi Kitoâ giaùo): Si tình, ña tình, say ñaém:
Edict of toleration Amorous
Saéc leänh veà ñöùc tin (keát aùn Sieâng naêng, caàn maãn, caàn cuø:
hoaëc tha toäi); hình phaït hoûa Diligent(-ce)
thieâu: Auto-da-Feù Sieâu chuû theå tính:
Saéc leänh; phaùp leänh, quy ñònh; Transubjectivity
leã nghi: Ordinance Sieâu giaùc caûm; tri giaùc phi giaùc
Saéc luaät, saéc leänh, nghò ñònh: quan: Extrasensory perception
Decree Sieâu hình (hoïc): Metaphysic(-s)
Saéc luaät dung nhaãn (Anh Sieâu hình (tuyeät ñoái):
quoác, n. 1689 cho töï do Metaphysical certitude
phuïng töï, maø vaãn caám coâng Sieâu hoïc thuyeát: Metatheory
giaùo vaø phaùi ñoäc vò): Sieâu höõu cô theå, cô caáu xaõ
Toleration Act hoäi: Superorgani(ci)sm
Saéc thaùi; tieåu dò: Nuance Sieâu kinh nghieäm:
Saün coù/duøng, khaû duïng; saün Metempirical
saøng: Available(-ility) Sieâu lòch söû: Metahistoric,
Saép xeáp, boá trí, chuaån bò; xöû supra-historical
lyù, thanh toaùn; khuynh Sieâu ngaõ, sieâu kyû: Super-ego
höôùng, thieân höôùng; tính Sieâu nghieäm; tieân nghieäm:
khí, taâm tính; saün loøng; daøn Transcendental
quaân: Disposition Sieâu ngoân ngöõ: Metalanguage
Saám ngoân: Prophecy Sieâu nhieân: Supernatural
Saám ngoân Sibylla (nguïy thö): Sieâu nhieân tính: Supernature
Sibylline Oracles Sieâu taâm lyù hoïc:
Saâu saéc, saéc beùn: Keen Parapsychology
Saäy daäp (Is 42.3): Bruised reed Sieâu thaêng; ñöa leân (Trôøi):
Seâmita (daân toäc, ngoân ngöõ): Analempsis
Semite Sieâu thöïc nghieäm:
Si meâ, say ñaém, cuoàng meâ: Transempirical
Infatuation

236
Sieâu vaên hoùa: Transcultural Sinh Nhaät Ñöùc Trinh Nöõ
Sieâu vieät, tuyeät dieäu: Sublime Maria: Nativity of the
Sieâu vieät caùch (ñeå noùi veà TC): Blessed Virgin Mary
Via eminentiae Sinh ra; gaây ra: Engender
Sieâu vieät tính (ñaëc tính cuûa Sinh saûn ñôn thöùc, ñoàng
TC): Transcendence nguyeân: Monogenesis
Sieâu vieät; sieâu nghieäm: Sinh saûn, phaùt sinh; theá heä:
Transcendent Generation
Simoân Canaan (toâng ñoà Mt Sinh saûn; (trong TC=) nhieäm
10.4): Simon the Canaanite sinh: Beget
Sinh beänh hoïc: Pathogeny Sinh saûn coù keá hoaïch:
Sinh bôûi trinh nöõ (ÑK): Virgin Planned parenthood
birth Sinh soáng; truù nguï, ôû taïi: Live
Sinh caàu/quyeån, sinh vöïc: Sinh thaùi hoïc: Ecology
Biosphere Sinh thieát: Biopsy
Sinh ñeû/saûn: Procreation Sinh vaät hoïc, sinh hoïc:
Sinh hoaït phuïng vuï: Liturgical Biology
actions Sinh xuaát (töø baûn tính TC ngoä
Sinh hoàn: Vegetative soul giaùo): Emanation
Sinh khí, sinh löïc, söùc soáng: Si-on (thaønh Gieâru salem):
Vitality Zion
Sinh laïi, taùi sinh; ñoåi môùi So saùnh, ñoái chieáu:
hoaøn toaøn: Rebirth Comparative
Sinh luaâân thöôøng hoïc, sinh Soaïn giaû Tin Möøng: Evangelist
ñaïo ñöùc hoïc: Bioethics Soaïn laïi, trình baøy laïi, taùi
Sinh löïc: Vital force caáu/bieân: Reformulate
Sinh nguyeân trình (khôûi Soaïn thaønh kòch; kòch hoùa; bi
nguyeân söï soáng), sinh thaûm hoùa, quan troïng hoùa:
nguyeân thuyeát: Biogenesis Dramatize
Sinh nhaät: Birthday

237
Soaïn thaûo, trình baøy chi tieát; Soå boä; hoà sô, bieân baûn; ghi
xaây döïng; cheá bieán; tæ mæ, kyõ cheùp: Record
löôõng, coâng phu: Elaborate Soå ñen; voâ soå ñen/soå caám (caùc
Soi/chieáu saùng; soi daãn, minh saùch): Blacklist
giaûi: Enlighten(-ment) Soå ghi, nhaät kyù; giaùc thö:
Song boä suøng baùi thuyeát (laïc Memorandum(-s, -a)
giaùo Nestoârioâ vöøa toân kính Soå tay, caåm nang: Vade-mecum
con ngöôøi ÑK vöøa thôø kính Soå tay; caåm nang; kinh töôûng
Ngoâi Hai - thieân tính - ôû trong nhôù: Memento
Ngaøi; phuû nhaän thöïc taïi ngoâi Soå tröôøng sinh: Book of Life
hieäp): Co-veneration Soå töû; tieåu söû ngöôøi cheát:
Song ñeà/luaän; theá: Dilemma Necrology
Song hieäu: Double effect Soã saøng, khoâng ñoan trang:
Song luaän löôõng ñaàu: Indecent(-cy)
Cornuted dilemma Soá cuûa Con Thuù (=666 Kh 13,
Song ngöõ: Bilingual 18): Number of the Beast
Song nhieäm xuy (Thaùnh Thaàn Soá ñaïi bieäu quy ñònh (caàn
bôûi Ngoâi Cha vaø Ngoâi Con phaûi coù maët ñeå quyeát ñònh);
maø ra): Double procession ñònh soá toái thieåu: Quorum
Song phöông, buoäc hai beân: Soá ñoâng, ña soá; tuoåi thaønh
Synallagmatic nieân, tröôûng thaønh (ñk 97):
Song song; ñoái chieáu; ñoái Majority
caùch/ngaãu: Parallelism Soá löôïng: Quantity
Song truøng nguyeân aâm; khe Soá phaän/meänh, vaän maïng:
hôû, khoaûng troáng; choã giaùn Fate, lot
ñoaïn: Hiatus Soá soáng soùt, phaàn daân coøn laïi
Soøng baïc: Gambling-den/ (cuûa daân Ítraen): Remnant
house Soá thu nhaäp, tieàn thu ñöôïc:
Soå boä bí tích: Sacramental Proceeds
Record(s) Soá vaøng (trong naêm keå theo
Soå boä (ñk 535): Register chu kyø Meton, ñöôïc duøng ñeå

238
tính ngaøy Phuïc sinh trong Suøng baùi caù nhaân (thöôøng laø
nieân lòch): Golden number laõnh tuï): Personality cult
Soá, soá löôïng; nhoùm, boïn; tieát Suøng baùi chuû nghóa, si tín:
muïc; nhòp ñieäu: Number Religionism
Soáng cho (ng. khaùc), toàn höõu Suøng baùi quyû thaàn: Demonism
vò tha: Proexistence Suøng baùi vaät toå, vaät toå giaùo:
Soáng laïi, phuïc sinh: Resurrection Totemism
Soáng ngoaøi voøng phaùp luaät; Suøng ñaïo: Devotion
ñaët ra ngoaøi voøng phaùp luaät: Suøng/toân kính: Veneration
Outlaw Suøng kính Ñöùc Maria:
Soáng thaønh ñaøn, quaàn cö, taäp Veneration of Mary
quaàn; (kieåu) ñaïi chuùng, Suøng kính hoaëc kính thôø ÑK:
quaàn chuùng: Gregarious Veneration of Christ
Soát noùng/saéng, nhieät taâm/ Sung/vieân maõn: Pleroma
thaønh; tha thieát; ñaïo ñöùc: Sung/vieân maõn, sung tuùc, troïn
Fervent veïn, ñaày traøn: Plenitude
Sô ñoà (keá hoaïch) toång theå: Suy dieãn; suy luaän; quy keát:
Master plan Infer(-ence)
Sôû höõu, thuoäc caùch: Genitive Suy ñoaùn cöù luaät:
Sôû höõu; chaáp höõu, thuû ñaéc; ma Presumption of law
nhaäp, quyû aùm: Possession Suy ñoaùn cöù söï: Presumption
Sôû höõu; quyeàn tö höõu; taøi saûn; of fact
ñaëc tính: Property Suy ñoaùn töû vong (ñk 1707):
Sôû töø thieän (trong Vaticanoâ): Presumed death
Eleemosynary Office Suy luaän, suy dieãn, dieãn dòch:
Sôï haõi traàm troïng (ñk 125): Deduce, inference
Grave fear Suy nghó/töôûng; tö töôûng, yù
Sôï haõi; kính sôï: Fear nghó/kieán: Thinking
Stress, taâm traïng caên thaúng; Suy nhöôïc, gaày moøn, teo toùp:
nhaán maïnh; troïng aâm; öùng Atrophy
suaát (söùc eùp): Stress

239
Suy nieäm, nguyeän ngaém: Söù giaû, ng. loan tin: Herald
Meditation Söù maïng; vieäc hoaëc vuøng
Suy nieäm quy thaàn, quy thaàn truyeàn giaùo: Mission, missio
nieäm: Centering prayer Söù maïng cuûa moät Ngoâi Vò TC;
Suy phuïc veà lyù trí vaø yù chí (ñk nhieäm xuaát: Divine mission
752): Religious respect of Söùng maïng chöõa trò: Healing
intellect and will ministry
Suy tính, baøn ñònh, thaûo luaän, Söù ngoân, [lôøi, ôn, ñoaøn suûng,
nghò quyeát: Deliberation v.v.] tieân tri: Prophecy
Suy toân Thaùnh Giaù (14 thaùng Söù thaàn Toøa thaùnh: Nuncio
9): Exaltation of the Cross, Söù vuï toaøn caàu: Global
Triumph of the Cross mission
Suy tö thaàn hoïc: Theological Söï aùc tieàn luaân lyù (yù nieäm
reflection duøng ôû trong caùc hoïc thuyeát
Sö huynh Doøng La san (FSC): luaân lyù Hoïc thuyeát heä quaû
Brothers of the Christian vaø Hoïc thuyeát tyû hieäu):
Schools, Christian Brothers Premoral evil
Sö huynh Doøng Thaùnh Gioan Söï aùc/döõ luaân lyù (toäi loãi):
Thieân Chuùa: Brothers Moral evil
Hospitalers Söï cheát, thaàn cheát: Death
Söû bieân nieân, 1Sb, 2Sb: Söï coù haïn: Finiteness
Chronicles/ paralipomenon Söï döõ theå lyù: Physical evil
Söû duïng; quyeàn söû duïng; Söï gheâ tôûm hoang taøn (Mt
quyeàn höôûng hoa lôïi; taäp leä 24.15), ng. khoác haïi:
(phuïng vuï): Use Abomination of desolation
Söû lieäu: Canonical acts Söï hieän dieän thöïc söï (Thaùnh
Söû lieäu caùc Thaùnh: Acts of the Theå): Real presence
Saints, Acta Sanctorum Söï hieáu ñoäng, duy hoaït; hieáu
Söû lieäu caùc töû ñaïo: Acts of the ñoäng: Activism
Martyrs Söï huùt; söùc huùt, haáp löïc:
Söù ñoà, toâng ñoà: Apostle Gravitation(-al)

240
Söï kieän, söï vieäc: Fact Söï xuyeân taïc; hö hoûng; baïi
Söï kieän ñaõ raønh raønh, toû hoaïi, ñoài baïi, truïy laïc:
töôøng (ñk 15): Notorious fact Perversion
Söï kieän tính: Facticity Söûa, chöõa (vaên baûn), tu chính:
Söï löïa choïn luaân lyù: Moral Emend(-ate)
choice Söùc huùt trong vaïn vaät:
Söï löïa choïn; cuoäc baàu cöû (ñk Universal gravitation
164): Election Söùc löïc, söùc maïnh; quyeàn löïc;
Söï pha troän (Mình vaø Maùu naêng quyeàn: Power
thaùnh): Commixture Söùc maïnh, naêng löïc; theá löïc,
Söï soáng ñôøi ñôøi, tröôøng sinh: quyeàn löïc; hieäu löïc; löïc
Eternal/ everlasting life löôïng; vuõ löïc, baïo löïc: Force
Söï soáng; ñôøi/cuoäc soáng; ñôøi Söùc maïnh yù chí, yù löïc: Will-
ngöôøi; maïng soáng; söùc power
soáng, sinh ñoäng: Life Söùc maïnh/löïc; söùc khoeû;
Söï thaät luaän lyù: Logical truth cöôøng ñoä; ñoä beàn: Strength
Söï thöïc, chaân lyù: Verity, truth Söùc naêng phong phuù veà maët
Söï tieàn hieän höõu cuûa ÑK nhaän thöùc: Cognitive
("tröôùc" khi nhaäp theå): fruitfulness
Preexistence of Christ Söùc quyeán ruõ; duyeân daùng;
Söï vaät hoùa: Reification buøa meâ, laù buøa: Charms
Söï vieäc cuoái cuøng: Eschaton Söu taàm taøi lieäu; tö lieäu:
Söï vieäc khoâng ñaùng keå, ti söï: Documentation
Parvitas materiae Söu taäp giaùo luaät: Canonical
Söï vieäc/kieän, bieán coá; tröôøng collection
hôïp; keát quaû, haäu q.: Event Söu taäp Giaùo luaät Cleâmenteâ
Söï vuï, giaùo vuï, chöùc vuï, taùc (do Ñöùc Cleâmenteâ V aán haønh,
vuï; nhieäm vuï (ñk 747tt); cô n. 1314.): Clementines
quan; nghi thöùc: Office

241
T Taùc nhaân ñoái taùc; ng. chung
phaàn, coäng söï; ñoàng nghieäp:
Taø daâm: Fornication Partner
Taø kieán, quan ñieåm sai laàm: Taùc nhaân kích thích, khích leä:
False view Stimulus
Taù dòch thôø töï (toâi tôù phuïc vuï Taùc phaåm boä ba: Trilogy
trong ñeàn thôø coå Hy laïp): Taùc phaåm Nhöõng lôøi traàn tình
Hierodule cuûa thaùnh AÂugutinoâ (Töï
Taï ôn Chuùa; nhôø ôn Chuùa: Thuù): Confessions of St.
Deo gratias, thank goodness Augustine
Taï ôn sau khi sinh: Taùc vieân muïc vuï: Pastoral
Churching agent
Taùc duïng tieáp haäu: After- Taùc vieân/nhaân; nhaân vieân,
effect vieân chöùc; ñaïi lyù; nguyeân
Taùc ñoäng nhö laø nguyeân nhaân, ñoäng löïc: Agent
tính caùch nguyeân nhaân: Taùc vuï ñoïc saùch (ñk 230§1):
Causative Ministry of lector
Taùc ñoäng qua laïi, taùc duïng Taùc vuï muïc vuï: Pastoral office
töông hoã, töông taùc: Taùc vuï thaùnh; taùc vuï thaùnh
Interact(-ion) chöùc: Hierurgy(-ia)
Taùc giaû cuûa Ñiñakheâ: Didachist Taùc vuï (luaät ñònh) chaêm lo cho
Taùc giaû saùch Giaûng vieân: caùc linh hoàn (ñk 150): Care
Ecclesiast of Souls
Taùc giaû saùch giaùo khoa hoaëc Taùch rôøi; döùt boû, döûng döng,
loaïi saùch thaàn hoïc caåm thôø ô; sieâu thoaùt; bieät/phaân
nang: Manualist ñoäi: Detachment
Taùc giaû saùch Söû bieân nieân, Ta-ñeâ-oâ (Giuña toâng ñoà):
bieân nieân söû gia: Chronicler Thaddaeus
Taùc giaû thaùnh vònh: Psalmist Tai naïn; tuøy theå, phuï/thuoäc
theå; thuoäc tính; ngaãu phaùt:
Accident

242
Taøi chaùnh: Finance Taøi saûn (cô sôû, ban baûo quaûn)
Taøi huøng bieän, ñieäu huøng nhaø thôø: Fabric(a)
hoàn: Eloquence Taøi saûn (ñk 1254): Temporal
Taøi lieäu [phaùi] Sa-ñoùc (moät goods
phaàn trong caùc vaên kieän Taøi saûn; cuûa caûi; haøng hoùa:
Bieån Cheát; x. Qumraân): Goods
Zadokite Documents Taøi thaønh thaïo; khaû naêng
Taøi lieäu bieån Cheát: Dead Sea chuyeân moân, sôû naêng; thaåm
scrolls quyeàn: Competence
Taøi lieäu laøm vieäc, tham khaûo: Taøi trí: Mental ability
Working document Taùi cung hieán thaùnh ñöôøng:
Taøi naêng trí tueä: Intellectual Reconcile a church
ability Taùi haønh/dieãn, laëp laïi nhieàu
Taøi naêng; nhaân taøi; ñôn vò tieàn laàn: Iteration
teä (thôøi xöa): Talent Taùi lai thuyeát/ phaùi:
Taøi nguyeân thieân nhieân: Adventism
Natural resources Taùi phaïm; taùi nhieãm, taùi phaùt
Taøi nguyeân, nguoàn voán; tieàm (beänh): Recidivism(-ist)
naêng, tö löïc, khaû naêng: Taùi sinh (phaùi kitoâ
Resources Pentecostal): Born again
Taøi saûn keá thöøa, gia taøi; di Taùi sinh (Tt 3, 5); phuïc
saûn: Heritage hoài/höng, taân taïo:
Taøi saûn khoâng coù ng. Thöøa keá; Regeneration
tòch thaâu, sung coâng; Taùi taùc; taùi dieãn, taùi trình;
chuyeån giao: Escheat phoùng taùc, sao phoùng, moâ
Taøi saûn khoâng theå chuyeån phoûng; sinh saûn, naåy nôû:
nhöôïng: Entailed estate Reproduction
Taøi saûn Thaùnh Pheâroâ (quoác Taùi taåy (giaùo phaùi chuû tröông
gia ÑGH): Patrimony of St. röûa toäi laïi): Anabaptists
Peter Taùi thieát; hoaøn nguyeân:
Reconstruction

243
Taïi caên: In causa Taùn döông, ca tuïng, ngôïi
Taïi choã: In situ khen, toân vinh, suy toân;
Taïi ñaây vaø baây giôø, ngay baây höùng khôûi: Exaltation, extol,
giôø: Here and now, hic et eulogize
nunc Taùn ñoàng veà maët thaàn hoïc:
Taïi ngoâi vò (nhaân tính ÑK Theological assent
hieän höõu trong Ngoâi Lôøi): Taùn ñoàng, aân caàn, chieàu loøng;
Enhypostasia bôï ñôõ; thoûa loøng:
Taïi söï, töï taïi: In se Complaisance
Taïi tha: In alio Taùn gaãu, bòa chuyeän:
Tam ña tính; thöïc traïng tam Confabulate(-tion)
vò (TC Ba Ngoâi): Threeness Taùn vònh ca: Acathist hymn
Tam ñieåm: Masonic Taøn/loïng che: Ombrellino
Tam ñoaïn luaän: Syllogism Taûng ñaù ñôõ [böôùc] chaân; baøn
Tam khoa: Trivium ñaïp: Stepping stone
Tam nhaät thaùnh, vöôït qua: Taïo thaønh, saùng taïo, döïng
Easter triduum, triduum neân: Create
sacrum/paschal Taïo/laøm laïi, taùi taïo; caûi taïo,
Tam Vò töï taïi (ôû trong chính laøm thaønh moät taïo vaät môùi:
mình): Immanent trinity Recreate
Tam vò; boä/nhoùm ba: Triad Taøu, thuyeàn: Boat
Taïm quyeàn, laâm thôøi: Interim Taøu Noeâ: Ark
Taïm thay theá; taïm laøm dòu; Tay khoâng: Empty-handed
giaûm nheï: Palliative Taêng chuùng, taêng hoäi:
Taøn phaù, gaây caûnh ñieâu taøn, Samgha
hoang vaéng; laøm cho phieàn Taêng só, sa moân: Monk
muoän, saàu khoå: Desolate Taëng bieáu; taëng vaät/phaåm, quaø
Taùn chuaån/thaønh, "ñoàng yù!"; bieáu, phöôùc söông: Donation
thænh nguyeän thö: Placet Taëng caùch: Dative
Taét moät lôøi: In a word, in nuce

244
Taét thôû: To give up the ghost Taâm lyù sieâu hình:
Taâm beänh hoïc, taâm beänh lyù, Metaphysical psychology
beänh hoïc taâm thaàn: Taâm lyù thuaàn lyù: Rational
Psychopathology psychology
Taâm cöû thuyeát, chuû thuyeát Taâm lyù thöïc nghieäm:
haønh vi: Behaviourism Experiential psychology
Taâm cöù ñaïo (laáy tieáng löông Taâm lyù thöôøng nghieäm:
taâm laøm baèng cöù ñeå chöùng Empirical psychology
minh TC hieän höõu): Moral Taâm lyù toân giaùo: Psychology
argument of religion
Taâm ñòa chaán: Seismic Taâm lyù, taâm thaàn; taâm linh
epicenter hoaït, sinh hoaït taâm thaàn:
Taâm ñieåm; trung taâm; ñieåm/ Psychism
phaàn chuû yeáu: Center/centre Taâm ngaàm ñòa chaán (trong
Taâm hoàn, taâm linh, tinh thaàn: loøng ñaát, ñoái ngöôïc vôùi
Psyche epicenter taâm ngoaøi):
Taâm lyù chieàu saâu: Depht Hypocenter
psychology Taâm ngoaøi, ngoaïi taâm (taâm
Taâm lyù cô caáu: Structural ñoäng ñaát (ôû phaàn ngoaøi traùi
psychology ñaát, ñoái laïi vôùi hypocenter
Taâm lyù cô naêng: Functional taâm ngaàm = naèm trong
psychology loøng ñaát): Epicenter(-re)
Taâm lyù hoïc: Psychology Taâm nguyeän, suy nieäm,
Taâm lyù hoïc duy lyù: Rational nguyeän gaãm: Mental prayer
psychology Taâm phaùp Gestalt: Gestalt
Taâm lyù hoïc ñoái chieáu: therapy
Differential Psychology Taâm phaùp nhoùm: Group
Taâm lyù hoïc hình thaùi: Gestalt psycotherapy
theory Taâm phuùc; möu só, quaân sö aån
Taâm lyù quaàn chuùng: Mass dieän: Grey eminence
psychology

245
Taâm sinh lyù hoïc: Physiological Taàm nhìn/maét; taàm hieåu bieát:
psychology Ken
Taâm thaàn hoïc; beänh hoïc taâm Taàm thöôøng: Mediocrity
thaàn: Psychiatry Taàm thöôøng, voâ vò; nguoàn lieäu
Taâm theå: Psychosomatic chung: Commonplace
Taâm thöùc kinh ñieån (laáy vaên Taåm öôùp; baûo löu hoaøi nieäm:
hoùa mình laøm tieâu chuaån ñeå Embalm
nhaän ñònh moïi söï): Classical Taám khaên phuû quan taøi: Pall
consciousness Taàm/truy naõ phuø thuûy; khuûng
Taâm thöùc, taâm tính, naõo boá: Witch-hunting
traïng: Mentality Taân, môùi: New, neo-
Taâm traïng caàn thieát (ñeå cöû Taân Chính thoáng (K. Barth):
haønh hoaëc laõnh nhaän bí Neo-orthodoxy
tích): Sacramental Taân Coâng giaùo (Anh giaùo hoaëc
dispositions moät soá giaùo phaùi Tin laønh):
Taâm traïng/thaùi ñoä thuø nghòch, Neo-Catholics
thuø ñòch: Enmity Taân hoïc thuyeát Platoâ:
Taâm trí; taâm linh, tinh thaàn; yù Neoplatonism
nghó, tö duy: Mind Taân hoïc thuyeát Toâma: Neo-
Taàm côõ to lôùn, quy moâ, roäng thomism
raõi; taàm quan troïng; ñoä saùng Taân taïo töø, töø ngöõ môùi:
bieåu kieán (thieân theå): Neologism
Magnitude Taân thaïch ñaïi (x. Trung thaïch
Taàm kieän hoïc, khoa phaùt hieän ñaïi, vaø Thöôïng (coå) thaïch
söï kieän (söû lieäu): Heuristics ñaïi): Neolithic
Taàm nguyeân luaän, suy nguyeân Taân toøng: Neophyte, proselyte
luaän, nguyeân nhaân hoïc; Taân Öôùc: New Testament,
beänh caên hoïc: Etiology Greek Testament
Taàm nguyeân thaàn thoaïi (tìm Taàn soá: Frequency
nguoàn goác lòch söû cuûa thaàn Taán coâng ñeå töï veä: Resisting
thoaïi): Euhemerize agression

246
Taán phong; thuï phong, töïu Taäp tính thuoäc haønh ñoäng:
chöùc: Investiture Operative habit
Taän goác, taän caên; nguoàn goác; Taäp tính thuoäc höõu theå:
trieät ñeå; caáp tieán; töø caên; Entitative habit, habitus
caên thöùc: Radical entitativus
Taän hieán cho Ñöùc Meï: Taäp truyeän veà ñoäng vaät
Consecration to Mary (Trung coå): Bestiaries
Taän hieán cho Traùi tim Chuùa: Taäp vieän, nhaø taäp; thôøi kyø ôû
Consecration to the Sacred nhaø taäp: Novitiate
Heart Taäp/nhoùm hoïp: Assemble
Taän taâm, chu ñaùo: Taát ñònh nhaân quaû: Causal
Conscientious determinism
Taän theá: End of the world, Taát yeáu dó tieàn, tieân haønh:
endtime Antecedent necessity
Taän/tieâu/tru dieät: Extermination Taát yeáu/ thieát dó haäu, haäu keát:
Taàng haàm nhaø thôø, nhaø thôø Consequent necessity,
ngaàm, nhaø nguyeän taàng necessitas consequentiae(tis)
haàm: Crypt taát yeáu/ thieát thoâng lyù, thöôøng
Taäp ñoaûn ngoân Ñöùc Gieâsu: leõ (theo leõ thöôøng vaø bôûi
Logia töông hôïp vôùi caùc lyù leõ khaùc):
Taäp quy cheá daân söï; cuoán quy Necessitas congruentiae
luaät cuûa ñòa phaän, kinh só Taät ñoäc toân/ñeà cao caùi toâi, quy
ñoaøn, v.v.; (xöa) baûn daãn kyû: Egomania
nhaäp (toùm löôïc noäi dung Taät khieáp sôï ñau: Algophobia
moãi moät cuoán saùch) Kinh Taät nguyeàn, khuyeát taät; caûn
Thaùnh: Capitulary trôû, thieät thoøi, baát lôïi:
Taäp (saùch): Fascic(u)le Handicap
Taäp sinh; ng. taäp söï, chöa coù Taät xaáu: Vice
kinh nghieäm: Novice Taåu hoân, taåu boân caàu phoái
Taäp thaùnh ca, phuïng ca (thaùnh (troán ñi ñeå keát hoân): Elope
ca phuïng vuï): Hymnal Taây phöông: Western

247
Taåy naõo: Brainwashing Tha luaät, quyeàn dò trò (nhaän
Taåy röûa, thanh taåy; traùng cheùn luaät töø beân ngoaøi):
(thaùnh): Ablution Heteronomy
Taåy röûa; giaûi toûa/vi taâm thaàn; Tha thöù (ñk 1152), boû qua:
thanh taåy taâm hoàn; quaùn Condonation
tröôøng, röûa ruoät: Catharsis Tha thöù, mieãn chaáp; mieãn nôï:
Teá baøo hoïc: Cytology Forgiveness
Teá ñaøn: Altar of burnt offering Tha thöù; aân xaù: Pardon
Teá leã, hy leã, hy teá; hy sinh: Tha toäi: Remission of sins,
Sacrifice forgiveness
Teá nhò; dòu daøng; meàm maïi: Thai nhi, baøo thai: Fetus,
Tender foetus
Teân, danh: Name Thai saåy: Aborted foetus
Teân caùm doã; ma quyû: Tempter Thaùi ñoä 1. ñoàng loaït hoùa caùc
Teân ñeäm: Middle name toân giaùo (coi ñaïo naøo cuõng
Teân hoï: Family name nhö ñaïo naøo) 2. döûng döng
Teân khoaùc laùc, ng. thöøa thieän ñoái vôùi toân giaùo; x. thôø ô:
chí maø thieáu thöïc teá («veõ voi Religious indifference
thì phaûi tìm voi»): Do-gooder Thaùi ñoä chuû hoøa, dung
Teân thaùnh: Baptismal name, nhöôïng; chuû höôùng thoûa
Christian name hieäp: Irenic(-nism)
Teân thaùnh Theâm söùc: Thaùi ñoä coá yù: Intentional
Confirmation name behavior
Teân thaùnh; teân rieâng: Thaùi ñoä cöïc neä nghi thöùc:
Forename Liturgism
Tha caûm, ñoàng caûm, thaáu Thaùi ñoä cöùng loøng, taâm hoàn
caûm: Empathy chai ñaù: Hardening of the
Tha hoùa, vong thaân; ñieân loaïn; heart
chuyeån nhöôïng: Alienate Thaùi ñoä ñaéc thaéng, hueânh
Tha khôûi: Ab alio hoang, töï cao: Triumphalism

248
Thaùi ñoä giaû hình; chuû höôùng Tham lam, theøm khaùt; tham
bieät phaùi: Pharisaism tieàn, haùm cuûa: Greed(-
Thaùi ñoä hoaëc naõo traïng cöïc neä iness)/ avarice
theå cheá (trong GH): Tham voïng quyeàn bính: Will
Ecclesiasticism to power
Thaùi ñoä nhieät thaønh truyeàn baù Tham/cuoàng voïng: Ambition
Phuùc AÂm; giaùo phaùi Phuùc Than khoùc, than vaõn, reân ræ:
AÂm: Evangelism Lamentation
Thaùi ñoä taâm linh: Mental Than khoùc; thöông tieác; tang
attitude toùc, saàu thaûm: Mourn(-ing)
Thaùi ñoä tinh thaàn, taâm/naõo Than phieàn; ñôn kieän:
traïng: Mental attitude Complaint
Thaùi ñoä toân ngöôõng thaân theå: Than vaõn, oaùn traùch; chuû
Cult of the body ñieåm caùo traïng: Gravamen(-
Thaùi ñoä/chuû nghóa phoùng ina)
ñaõng: Libertinism Thaùn ca "Daân ta hôõi" (thöù 6
Thaùi ñoä/naõo traïng troïng nam Tuaàn Thaùnh): Reproaches
khinh nöõ: Male chauvinism Thaùn phuïc, caûm phuïc:
Thaùi ñoä/tinh thaàn chuû baïi: Admiration
Defeatism Thang Gia-coùp (St 28, 10-12):
Thaùi ñoä; tö theá, daùng daáp: Jacob's ladder
Attitude Thaùng giöõ chay (thaùng 9 Hoài
Thaùi quaù, quaù ñoä; khoâng ñieàu giaùo): Ramadan
ñoä, voâ ñoä: Immoderate(-ion) Thanh ñaïm, tieát cheá:
Thaùi traïng cheát laâm saøng Abstemious
(theo nhaän ñònh y hoïc veà Thanh göôm cuûa Ñamoâcles
tình traïng cô theå): Clinical göôm keà coå, nguy hieåm
death ñang ñe doïa: Sword of
Thaùi töû: Crown prince Damocles
Tham gia, dính líu, can döï; Thanh khieát theo luaät (Do
goàm haøm: Involvement thaùi): Legal purity

249
Thanh khieát, ñuùng tieâu chuaån Thaønh Na-da-reùt: Nazareth
luaät aên kieâng (cuûa ng. Do Thaønh nieân, tröôûng thaønh,
thaùi); thöïc söï: Kosher khoân lôùn: Adult
Thanh Lao Coâng (Thanh nieân Thaønh phaåm: End/finished-
Lao ñoäng Kitoâ): Jocist product
(Jeunesse Ouvrieøre Thaønh phaàn khaùng caùo
Chreùtienne) (nhoùm giaùo só Phaùp choáng
Thanh saïch, tinh khieát, aùn leân coâng ñoàng ñeå phaûn
nguyeân chaát, thuaàn tuùy; ñoái Ñ. Giaùo hoaøng, naêm
trong saïch: Pure 1713): Appellants
Thanh taåy, thanh luyeän, taåy Thaønh phaàn phaåm traät hoaëc
ueá: Purification giaùo phaåm; GM (Ñoâng
Thaønh khaån, khaån naøi (tha phöông): Hierarch
thieát, trang troïng): Thaønh söï: Validity
Adjuration Thaønh taâm, chaân thaønh: Good
Thaønh kieán, thieân kieán; toån faith, sincere(-ity)
haïi: Prejudice Thaønh taâm/thaät, thaät tình; taän
Thaønh kính, nhieät tình; moä taâm/tình: Ex animo
ñaïo: Devout Thaønh thaùnh (Gieârusalem):
Thaønh laäp, saùng laäp: Found Holy City
Thaønh laäp, thieát laäp; hoäi ñoaøn, Thaønh thaïo, ñuû khaû naêng; coù
toå chöùc; theå cheá; cô sôû, cô thaåm quyeàn: Competent
quan: Institution Thaønh toá: Constitutive
Thaønh laäp, saùng laäp; thieän element
quyõ; neàn taûng: Foundation Thaønh vieân ca ñoaøn, ca vieân:
Thaønh laäp caùc hieäp hoäi coâng Chorister
(ñk 312): Erect(-ion) public Thaønh vieân haøng giaùo só (ñk
associations 232): Cleric
Thaønh laäp moät nhaø doøng (ñk Thaùnh: Saint, agios, hagios
609): Erect(-ion) a Religious Thaùnh Bonaventura: Seraphic
house doctor

250
Thaùnh Boä: Holy Office, sacred Thaùnh ñöôøng töôùc hieäu (ñk
congregation 357): Titular church
Thaùnh Boån maïng, thaùnh baûo Thaùnh ñöôøng (coù moä) töû ñaïo:
trôï, danh hieäu (nhaø thôø): Martyrium
Patron saint, titular saint Thaùnh gia: Holy Family
Thaùnh ca, baøi haùt, ñieäu haùt: Thaùnh giaù ñeo ngöïc: Pectoral
Chant, anthem Cross
Thaùnh ca chaàu pheùp laønh: Thaùnh giaù giaùo hoaøng: Papal
Motet Cross
Thaùnh ca cuûa ng. da ñen (ôû Thaùnh giaù röôùc kieäu (daãn
Hoa kyø): Negro Spiritual ñoaøn röôùc): Processional
Thaùnh ca ñoaûn baûn, Cantat: Cross
Cantata Thaùnh giaù (lôùn döïng treân
Thaùnh ca Thaùnh Kinh: Canticle Tröôùng ñoà cung thaùnh;
Thaùnh ca vieân; lónh xöôùng tröôùng ñoà cung thaùnh (döïng
vieân: Cantor ngang giöõa cung thaùnh vaø
Thaùnh chieán: Holy war loøng nhaø thôø; gaàn gioáng nhö
Thaùnh cuï (cheùn, ñóa, bình, jube), coù ÑM vaø thaùnh Gioan
v.v... thaùnh): Sacred vessels toâng ñoà ñöùng döôùi chaân.
Thaùnh Danh (Gieâsu): Holy Rood coù nghóa laø goã): Rood
Name Thaùnh Gioan Taåy Giaû: The
Thaùnh ñeá quoác Roâma (töø Baptist
Charlemagne n. 800 ñeán n. Thaùnh Gioan Tieàn hoâ (Taåy
1806): Holy Roman Empire giaû): Saint John the
Thaùnh ñòa (Palestina): Holy Precursor
Land Thaùnh hieán, taän hieán; phong
Thaùnh ñöùc/thieän thuoäc tính: chöùc, taán phong; truyeàn
Accidental holiness pheùp: Consecrate
Thaùnh ñöôøng Ñöùc Baø Caû Thaùnh hieán baùnh röôïu:
(Roâma): Church of St. Mary Double consecration
Major Thaùnh hoùa: Sanctify(-ing)

251
Thaùnh kieán song (Ñoâng Thaùnh Leã theo nghi thöùc Pioâ
phöông loã troå ôû töôøng ngaên V (n. 1570): Tridentine mass
cung thaùnh ñeå tín höõu coù Thaùnh Leã, Leã Misa: Missa
theå nhìn thaáy Thaùnh Theå Thaùnh Linh hieän xuoáng:
luùc daâng Mình Thaùnh): Descent of the Holy Spirit
Hagioscope Thaùnh Linh hoïc: Pneumatology
Thaùnh kinh (x. Kinh Thaùnh): Thaùnh Maria (phaàn hai cuûa
Bible, Holy Scripture, Holy kinh Kính möøng): Holy Mary
Writ Thaùnh Maãu hoïc: Mariology
Thaùnh kinh thö (loaïi thöù 3 Thaùnh nöõ Teâreâsa Haøi Ñoàng
cuûa Cöïu Öôùc, goàm caùc phaàn Gieâsu: Little Flower
ngoaøi saùch Luaät vaø saùch caùc Thaùnh Phaoloâ: Apostle of the
Tieân tri): Hagiographa gentiles
Thaùnh leã: Mass Thaùnh söû gia (x. Thaùnh kinh
Thaùnh leã cho ñoaøn daân: thö): Kethubim
Parochial mass Thaùnh söû, Phuùc AÂm gia; ng.
Thaùnh Leã coù nghi thöùc rieâng rao giaûng Tin Möøng:
(vg. Thaùnh Leã Truyeàn chöùc, Evangelist
Hoân phoái, Tuyeân khaán...): Thaùnh Taâm (Chuùa Gieâsu):
Ritual mass Sacred Heart
Thaùnh Leã coäng ñoaøn ñan vieän Thaùnh thaàn: Holy Ghost, Holy
(giöõ phuïng vuï chung): Spirit
Conventual Mass Thaùnh Thaàn cö nguï trong taâm
Thaùnh Leã coäng ñoaøn kinh só: hoàn: Indwelling of the Holy
Capitular Mass Spirit
Thaùnh Leã hoân phoái: Nuptial Thaùnh theå: The (Blessed)
Mass Sacrament, Eucharist
Thaùnh Leã khoâng coù ng. tham Thaùnh theå (coå): Housel
döï (ñk 906): Private Mass Thaùnh thi taùn tuïng "Laïy
Thaùnh Leã nhaïi, taø leã, leã thôø Thieân Chuùa": Te Deum
Satan: Black Mass Thaùnh thieän: Holiness

252
Thaùnh thieän tính: Saintliness Thaùnh, thaùnh thieâng, thaàn
Thaùnh thieâng/thieän: Sanctity, thaùnh: Sacred
sacred Thaùnh, vò thaùnh; thaùnh nhaân:
Thaùnh thieâng; thaùnh thieâng Saint
hoùa, toân kính: Hallow Thaønh/ñoâ thò hoùa: Urbanization
Thaùnh thö (KT): Epistle Thanh/thuaàn khieát; trinh
Thaùnh thö, taùc phaåm thaùnh: trong, trong saïch: Purity
Writings Thaûo kính: Filial fear
Thaùnh tích: Relic Thaùo gôõ daây hoân phoái (ñk
Thaùnh Toâma Aquinoâ: Angelic 1141), hoân heä: Dissolve(-
doctor lution) of the bond
Thaùnh vònh/thi: Psalm Thaùp Babel; hoãn ñoän: Babel
Thaùnh vònh "Ca ngôïi" (caùc Tv Thaùp chuoâng: Belfry, campanile
113-118): Hallel Thaùp laàu (Babel töïa nhö kim
Thaùnh vònh ñaùp ca: töï thaùp coù saân thöôïng):
Responsorial Psalm Ziggurat
Thaùnh vònh giaùo ñaàu, ca nhaäp Thay ñoåi baát thöôøng, bieán
tuïng: Invitatory ñoäng, giao ñoäng, nghieâng
Thaùnh vònh leân ñeàn (Tv 120- ngöûa: Fluctuation
134): Songs of Ascent Thay ñoåi taâm thöùc, naõo traïng,
Thaùnh vònh Sa-loâ-moân (nguïy caùch suy nghó; saùm hoái, caûi
thö): Odes of Solomon, thieän: Metanoia
Psalm of Solomon Thay theá, giao hoaùn; caûi giaûm,
Thaùnh vònh thoáng hoái: giaûm aùn; chuyeån maïch
Penitential psalms (ñieän): Commutation
Thaùnh vònh trò aùc (Tv 7, 35, Thay theá, thay maët, theá chaân,
69, 109, 137): Cursing/ ñaïi dieän: Vicarious
Imprecatory Psalms Thaêm doø dö luaän: Opinion
Thaùnh yù Chuùa: Will of God poll, straw poll/vote
Thaùnh, thaùnh thieän, thaùnh Thaêm vieáng; kieåm/thanh tra,
thieâng: Holy kinh löôïc; TC vieáng thaêm

253
(nhöõng bieán coá ñöôïc coi Thaám loïc; thaåm thaáu; thaâm
nhö laø can thieäp ñeå nhaén nhaäp; töông nhaäp: Osmosis
nhuû, naâng ñôõ, nhö thieân tai, Thaám nhuaàn, th.ñöôïm, tieâm
tai naïn,... an uûi thieâng lieâng, nhieãm; laøm thuï tinh, th.thai,
ôn ñaëc bieät...): Visitation th.phaán: Impregnation
Thaêng baèng; quaân bình; caân Thaân maät, maät thieát; thaâm
ñoái: Equilibrium saâu: Intimate
Thaêng caáp; naâng caáp, taân kyø Thaân phaän; traïng thaùi; ñieàu
hoùa: Upgrade, promote kieän: Condition
Thaêng hoa, thanh cao hoùa, cao Thaân theå Hoäi Thaùnh: Body of
thöôïng hoùa: Sublimate the Church
Thaêng tieán, ñoäng vieân, thuùc Thaân xaùc bay boång: Levitation
ñaåy, coå vuõ: Promotion Thaân xaùc baát töû: Bodily
Thaéng theá, öu theá; öu vieät, troåi immortality
vöôït, hôn haún: Superiority Thaân xaùc soáng laïi: Bodily
Thaét chaën, boùp ngheït; thaét coå: resurrection
Strangulation Thaân xaùc vinh quang:
Thaâm nhaäp; xuyeân qua; thaám Glorified body
nhuaàn: Penetrate Thaàn: Numen
Thaåm myõ luaän, myõ hoïc: Thaàn Baal: Baal
Aesthetics Thaàn bí Hoài: Suffism
Thaåm quyeàn: Potestas Thaàn chuû/chính theà cheá, cheá
jurisdictionis ñoä thaàn quyeàn: Theocracy
Thaåm quyeàn phoå quaùt, toaøn Thaàn chuù; buøa meâ; söùc quyeán
quyeàn: Universal jurisdiction ruõ; ñaùnh vaàn; phieân chuyeán:
Thaåm quyeàn toøng vuï/ tuøy Spell
chöùc, thöôøng quyeàn: Thaàn chuù; buøa pheùp:
Ordinary jurisdiction Incantation
Thaåm xeùt GM (nghi thöùc Thaàn cö: Shekinah
phong chöùc GM): Thaàn daïng, thaàn traïng:
Examination of bishops Theomorphism

254
Thaàn döõ: Bad spirit Thaàn hoïc bieåu töôïng (theá giôùi
Thaàn ñaïo: Shinto(-ism) höõu hình phaûn aùnh thöïc taïi
Thaàn ñoàng aùng, ñieàn daõ: Faun voâ hình): Symbolic theology
Thaàn giao caùch caûm: Telepathy Thaàn hoïc boái caûnh:
Thaàn hoïc töï nhieân, thaàn lyù Contextual theology
hoïc: Natural theology Thaàn hoïc caùc giaùo phuï:
Thaàn haønh: Theopraxis Patristic theology, patristics
Thaàn haønh giaûi phoùng: Thaàn hoïc caên baûn:
Liberation-theopraxis Fundamental theology
Thaàn heä (= thaàn thoaïi ‘tieåu Thaàn hoïc da ñen (Myõ): Black
söû,' gia phaû, vaø phaåm traät theology
chö thaàn): Theogony Thaàn hoïc daân chính (xaõ hoäi):
Thaàn hieån, thaàn hieän (TC Political theology
hieän ra): Theophany Thaàn hoïc daân chính (xaõ hoäi):
Thaàn hoùa: Deify(-ication) Political theology
Thaàn hoùa, phong thaàn; cöïc Thaàn hoïc ñaïi keát: Ecumenical
thònh: Apotheosis theology
Thaàn hoùa; thaàn thaùnh hoùa: Thaàn hoïc ñaïi keát (sieâu giaùo
Divinize(-ation) phaùi): Oecumenical theology
Thaàn hoïc: Science of faith, Thaàn hoïc ñoái chieáu:
theology, theologia Comparative theology
Thaàn hoïc "TC cheát" (taïm döïa Thaàn hoïc giaûi phoùng:
treân giaû thieát TC khoâng coù ñeå Liberation theology
khai trieån caùc chuû ñeà thaàn Thaàn hoïc giao öôùc: Covenant
hoïc): Death of God Theology theology
Thaàn hoïc bí ngoân, tieâu cöïc: Thaàn hoïc giaùo phuï: Patristic
Apophatic theology theology
Thaàn hoïc bí tích, bí tích hoïc: Thaàn hoïc heä thoáng:
Sacramental theology Systematic theology,
Thaàn hoïc bieän chöùng: systematics
Dialectic(-al)/crisis theology

255
Thaàn hoïc hieån linh/vinh: Thaàn hoïc môùi (traøo löu ñoåi
Theologia gloriae môùi thaàn hoïc taïi Phaùp, do Y.
Thaàn hoïc hoøa hôïp (giöõa caùc Congar, H. De Lubac... chuû
giaùo hoäi, coù tính caùch phoái xöôùng bò Thoâng ñieäp
hôïp): Irenic theology, irenics Humani generis [n. 1950]
Thaàn hoïc huyeàn nghieäm: chæ trích): Nouvelle
Mystical theology theùologie
Thaàn hoïc huyeát nhuïc: Blood Thaàn hoïc muïc vuï: Pastoral/
theology practical theology
Thaàn hoïc khai töû TC (giaû thieát Thaàn hoïc nöõ quyeàn: Feminist
TC ñaõ cheát ñeå töø ñoù ñöa ra theology
suy tö thaàn hoïc): God-is- Thaàn hoïc phi caùnh chung:
dead-theology De-eschatologized theology
Thaàn hoïc khaúng ñònh: Thaàn hoïc phuû ñònh (duøng con
Affirmative/ kataphatic ñöôøng phuû ñònh ñeå tìm hieåu
theology veà TC): Negative theology
Thaàn hoïc kinh nghieäm: (way)
Empirical theology Thaàn hoïc quaù trình: Process
Thaàn hoïc kinh thaùnh: Biblical theology
theology Thaàn hoïc queâ höông (Ñaøi
Thaàn hoïc kinh vieän: Scholastic Loan): Homeland theology
theology Thaàn hoïc suy lyù: Speculative
Thaàn hoïc kyù thuaät: Narrative theology
theology Thaàn hoïc söù ñieäp Tin Möøng:
Thaàn hoïc kyù thuaät: Narrative Kerygmatic theology
theology Thaàn hoïc thaàn nghieäm:
Thaàn hoïc luaân lyù: Moral Mystical theology
theology Thaàn hoïc thaäp giaù: Theologia
Thaàn hoïc minh trieát (Nga laáy crucis
ñöùc khoân laøm kim chæ nam): Thaàn hoïc theá giôùi thöù ba:
Sophiology Third word theology

256
Thaàn hoïc thuaàn lyù: Thaàn hoïc tu ñöùc: Spiritual
Speculative theology theology
Thaàn hoïc thöïc chöùng: Thaàn hoïc tu ñöùc khoå cheá:
Demonstrative theology Ascetical theology
Thaàn hoïc thöïc chöùng, truy Thaàn hoïc töï do: Liberal
nguyeân: Positive theology theology
Thaàn hoïc tích cöïc, khaúng Thaàn hoïc töông quan ngoâi vò:
ñònh: Cataphatic theology Theology of personalism
Thaàn hoïc tích cöïc: Cataphatic Thaàn hoïc veà Ba Ngoâi, Tam Vò
theology hoïc: Trinitarian theology
Thaàn hoïc tieân nghieäm (K. Thaàn hoïc veà coâng chính hoaù:
Rahner): Transcendental Theology of justification
theology Thaàn hoïc vinh quang:
Thaàn hoïc tieän daân (Ñaïi Haøn): Theology of glory
Minjung theology Thaàn hoân: Hierogamy
Thaàn hoïc tieâu cöïc, huyeàn bí, Thaàn höùng, thaàn khôûi:
voâ ngoân: Apopha(n)tic Theopneusty(-ic)
theology Thaàn Jupiter: Jove
Thaàn hoïc tín lyù: Dogmatic Thaàn Khí höôùng taâm, quy
theology Thaàn Khí (ñaët Thaùnh Linh
Thaàn hoïc toaøn vuõ: Planetary laøm trung taâm):
theology Pneumatocentric
Thaàn hoïc toân phaùi: Thaàn Khí TC: Spirit of God
Confessional theology Thaàn khí; sinh khí: Pneuma
Thaàn hoïc tranh bieän: Thaàn khí; thaàn linh; tinh
Controversial theology thaàn, taâm hoàn: Spirit
Thaàn hoïc trieát lyù: Thaàn laønh: Good Spirit
Philosophical theology Thaàn laáp keõ hôû (ñeå giaûi thích
Thaàn hoïc truy nguyeân: nhöõng gì khoa hoïc khoâng
Positive theology theå caét nghóa noåi): God of
the gaps

257
Thaàn linh phieám ngaõ: Thaàn thoaïi hoùa: Mythologize
Impersonal god Thaàn thoaïi nguyeân nhaân (ngoä
Thaàn Linh TC: Divine Spirit giaùo): Anthropos myth
Thaàn linh, thuoäc veà TC hoaëc Thaàn thoaïi thuyeát: Mythicism
thieân tính; hoaøn toaøn, tuyeät Thaàn thoaïi tính: Mythism
dieäu: Divine Thaàn thoâng hoïc: Spiritualism
Thaàn luaät: Divine law Thaàn thuï naïn thuyeát (chính
Thaàn luaät (yù TC laø chuaån taéc TC chòu khoå ñau vì ñaõ laøm
luaân lyù): Theonomy ngöôøi): Theopaschism
Thaàn löïc hoïc; thaàn thuaät: Thaàn tieàn: Mammon
Theurgy Thaàn tieân; lieân quan ñeán
Thaàn lyù hoïc, bieän thaàn luaän thaùnh Phanxicoâ Assisi:
(döïa theo lyù trí maø tìm hieåu Seraphic
veà TC; Rm 1, 20): Natural Thaàn tính; Thöôïng Ñeá: Deity
theology, theodicy Thaàn trí: Divine intelligence
Thaàn nghieäm, thaàn caûm; Thaàn töôïng, ngaãu t., ngaãu
huyeàn nhieäm: Mystical thaàn: Idol
Thaàn nhaân: Theandric Thaàn töôïng: Graven image
Thaàn nhaäp theá (AÁn ñoä giaùo): Thaàn Veä Nöõ, nöõ thaàn AÙi tình;
Avatar(-a) giai nhaân; Sao Kim (Kim
Thaàn oâ nhuïc (2V 23, 10; Gr Tinh): Venus
32, 35): Molech, moloch Thaàn (Nhaät baûn): Kami
Thaàn quyeàn: Divine authority, Thaän troïng, deø daët, kín ñaùo;
divine right khoân ngoan: Discreet
Thaàn saùng taïo, hoùa coâng, con Thaàn/thieân tính: Godhood
taïo (thaàn thoaïi Hy laïp), thaàn Thaàn/tieân nhoû; yeâu tinh; treû
haïng thöù; thaàn baûo trôï; quyû tinh quaùi: Elf(-ves)
döõ, aùc thaàn: Daemon Thaàn-höõu theå hoïc:
Thaàn thieâng: Numinosum Ontotheology
Thaàn thieâng, linh thieâng; sieâu Thaàn-nhaân: God-man
trí: Numinous

258
Thaáp, luøn; haï: Low Thaát suûng; gheùt boû, ruoàng raãy;
Thaäp, möôøi: Deca- laøm oâ nhuïc: Disgrace
Thaäp giaù coù vaønh troøn: Celtic Thaát thö (St-Tl): Heptateuch
cross Thaát thöôøng, khoâng ñeàu; voâ
Thaäp giaù cung hieán (12 hình ñònh, troâi giaït; kyø cuïc/dò:
thaäp giaù ghi leân töôøng nhaø Erratic
thôø ñöôïc GM xöùc daàu khi cöû Thaät loøng, chaân thaønh /tình,
haønh nghi thöùc cung hieán): chaân thöïc: Single heart
Consecration Cross Thaät loøng; toát buïng, nhaân
Thaäp giaù hình chöõ X (thaùnh haäu: Open-hearted
An-reâ): Andrew's cross Thaát/tuyeät voïng: Despair
Thaäp giaù hoïc: Staurology Thaâu hoïp vaïn vaät döôùi moät
Thaäp giaù kyù hieäu cuûa Doøng ñaàu laø ÑK (Ep 1, 10): Re-
Hieäp só Malta: Maltese cross capitulate all things in Christ
Thaäp giôùi: Decalogue, ten Thaáu suoát, minh maãn; nhaän
commandments thöùc saùng suoát, saâu saéc:
Thaäp kyû, thieân nieân; chuïc Insight
möôøi kinh: Decade Thaáu thò: Clairvoyance,
Thaäp töï, th.giaù; huy chöông; sciencia visionis
thöû thaùch, khoå ñau, hoaïn Thaày: Brothers
naïn, v.v.: Cross Thaày aån tu, nhaø aån daät:
Thaäp töï chinh: Crusade Hermit
Thaát baïi, laøm hoûng; aám ôùc, Thaày boùi: Fortune-teller
haãng huït: Frustration Thaày boùi (thôøi coå La Maõ):
Thaát ñaàu cheá, theå cheá boä baûy: Augur
Heptarchy Thaày caû (Hoài giaùo): Imam
Thaát hæ Thaùnh Maãu (7 nieàm Thaày daïy yoga: Yogi
vui cuûa ÑM kinh suøng kính Thaày Doøng Phanxicoâ (xöa):
ÑM, töïa nhö kinh maân coâi): Grey Friars
Joys of the Blessed Virgin Thaày doøng (khaát thöïc): Friar

259
Thaày giöõ cöûa: Doorkeeper, Theo caùch thöôøng haønh: Per
porter modum habitus
Thaày tröø quyû: Exorcist Theo daïng caàu khaån (cho keû
Thaày tu Hoài giaùo: Marabout cheát): Per modum suffragii
Thaày tu, laõnh tuï toân giaùo (AÁn Theo ñuùng, giöõ ñuùng: Abide by
ñoä): Swami Theo ñuoåi, tieáp tuïc; toá tuïng:
Thaày (ng.) ñoïc saùch: Reader, Prosecution
lector Theo thöù töï a b c: Alphabetic
Thaày, sö phuï, chuû, giaùo sö: Theà: Oath
Master, magister Theà boû: Abjuration
Thaày, toân sö; giaùo só Do thaùi: Theà doái, theà gian, nguïy theä;
Rabbi boäi theä: Perjury
Theøm khaùt tình duïc: Sex- Theà nguyeàn, tuyeân theä;
starved nguyeàn ruûa: Swear
Theøm muoán caûm tính: Theå cheá coâng nghò (Anh giaùo,
Sensitive appetite keå töø n. 1969): Synodical
Theøm muoán duïc tính: government
Concupiscible appetite Theå cheá GM chuyeân nhaát (moãi
Theøm muoán noä tính: Irascible giaùo phaän moät GM):
appetite Monarchical episcopate
Theøm muoán xaùc thòt: Carnal Theå cheá hoùa, ñònh cheá/cô cheá
covetousness hoùa: Institutionalization
Theøm muoán, duïc voïng; ngon Theå cheá moät vôï moät choàng,
mieäng: Appetite ñôn hoân, nhaát phu nhaát
Theøm muoán, khaùt voïng, phuï: Monogamy
nguyeän/öôùc voïng: Desire Theå cheá thaàn quyeàn, thaàn trò:
Theøm muoán; ghen tò, ñoá kò: Thearchy
Envious Theå cheá uûy vieân (giaùo daân baàu
Theo caùch taïm haønh, cho cöû caùc uûy vieân ñeå quaûn lyù
töøng laàn moät: Per modum giaùo xöù): Lay trusteeism
actus

260
Theå cheá/chuû thuyeát löôõng Theå xaùc, thaân theå; vaät theå;
quyeàn nguyeân thuû (naém caû hoäi, ñoaøn, giôùi, khoái: Body
quyeàn ñôøi laãn quyeàn ñaïo): Theá chieán: World war
Caesaropapism Theá ñoâng höôùng (thoùi quen
Theå duïc: Physical culture laøm Leã quay maët veà phía
Theå ñaëc; kieân ñònh; nhaát ñoâng): Eastward position
quaùn, chaët cheõ, maïch laïc; Theá giôùi, theá gian, vuõ truï;
töông öùng: Consistence(-cy) thieân haï; traàn theá: World
Theå leä giaùo luaät: Pro forma Theá giôùi beân kia, kieáp sau:
Theå loaïi: Genre Other world
Theå loaïi vaên hoïc, vaên theå: Theá giôùi ngöôøi soáng, coõi ñaát
Literary genre naøy, coõi traàn, coõi nhaân sinh
Theå lyù, thuoäc veà theå xaùc; khaên (Is 53, 8): Land of the living
thaùnh: Corporal Theá giôùi quan, vuõ truï quan:
Theå nhaân hình hoùa cuûa phaàn Weltanschauung
trình thuaät veà saùng theá: An- Theá giôùi thaàn tieân, tieân giôùi:
thropomorphicism of creation Fairland
Theå thöùc cöû haønh: Form of Theá giôùi thöù ba: Third world
celebration Theá giôùi vi moâ; (vaên) theá giôùi
Theå thöùc giaùo luaät/luaät ñònh thu nhoû: Microcosm
(ñk 1108): Canonical form Theá giôùi vó moâ, vuõ truï:
Theå thöùc hoân phoái (ñk 1108): Macrocosm
Marriage form Theá huynh hoân (hoân phoái
Theå thöùc ngoaïi thöôøng: theo cheá ñoä theá huynh giöõa
Extraordinary form baø vôï goùa vaø moät anh em
Theå vaên giaùo trieàu: Stylus cuûa ng. choàng ñaõ cheát, ñeå coù
curiae con noái doøng cho ngöôøi quaù
Theå xaùc vinh hoùa (sau phuïc coá): Levirate marriage
sinh): Glorified body Theá kyû; ñoäi traêm quaân; taäp
Theå xaùc, thaân theå: Soma traêm ñoaïn: Century

261
Theá maït luaän: Final Thí duï: Example, exempli
eschatology gratia, verbi gratia (V.g.)
Theá maãu (ñeå döôõng thai vaø Thí duï; tröôøng hôïp; lôøi yeâu
sinh thay moät ng. meï ñaõ thuï caàu, khaån xin: Instance
thai): Surrogate mother Thò duïc: Concupiscence of the
Theá phaåm: Ersatz eyes
Theá quyeàn: Temporal power Thò thaàn: Chamberlain
Theá toân: Bhagavat Thò thaàn (giaùo daân; Ñöùc
Theá tuïc; thuoäc theá kyû; coå xöa, Phaoloâ VI giaûi boû chöùc naøy
laâu ñôøi: Secular n. 1958): Chamberlain of
Theá tuïc hoùa taøi saûn cuûa toân Sword and Cape
giaùo; cho giaùo daân höôûng Thò tröôûng: Burgomaster
boång loäc giaùo só: Thích duïng: Appropiation
Impropriation Thích ñaùng, phuø hôïp; xöùng
Theá tuïc hoùa; hoaøn tuïc: ñaùng; ñuùng leõ, hôïp lyù:
Secularization Condign
Theá tuïc tính; tröôøng kyø tính; Thích ñaùng, thoûa ñaùng:
baäc giaùo só trieàu: Secularity Adequate
Theá/phaøm tuïc tính, traàn tuïc Thích ñaùng/ hôïp, xaùc ñaùng;
tính: Wordliness quan heä/lieân; coù yù nghóa,
Theàm, ngöôõng (cöûa): Limen taàm troïng yeáu; boå ích:
Theâ-xa-loâ-ni-ca, 1Tx, 2Tx: Relevance(-cy)
Thessalonians Thích ñaùng/hôïp, phuø hôïp; hôïp
Thi ñua, ñua tranh; caïnh thöùc, ñuùng caùch; chính xaùc;
tranh; coá baét chöôùc: rieâng bieät, ñaëc thuø: Proper
Emulate(-ation) Thích ñaùng/hôïp; ñöùng ñaén;
Thi haønh, thöïc hieän; reøn luyeän, khuoân pheùp: Propriety
thao luyeän; baøi taäp: Exercise Thích nghi/ hoäi nhaäp vaên hoùa:
Thi phaåm raùp noái, baøi chaép Acculturation, adaptation
nhaët; chuoãi caùc caâu tröng Thích öùng, thích duïng; ñieàu
daãn Kinh Thaùnh: Cento chænh/tieát; ñieàu ñình/giaûi,

262
thoûa hieäp, thoûa thuaän: Thieân Chuùa thieân binh:
Accomodation Sabaoth
Thích öùng, thích nghi; chuyeån Thieân chuyeân khaûo; luaän aùn;
theå; caûi bieân, phoùng taùc: luaän thuyeát: Treatise
Adapt(-ation) Thieân ñònh: Predetermination
Thích öùng; chieám höõu; quy Thieân ñoâ, th.giôùi: Celestial city
gaùn, bieät öùng/quy caùch (Tam Thieân ñöôøng/thai, boàng lai,
Vò hoïc): Appropriation ñaøo nguyeân: Elysium,
Thieân Chuùa: The Divinity paradise
Thieân Chuùa: El (Elohim) Thieân kyû/nieân; trì vò ngaøn
Thieân Chuùa Ba ngoâi, Tam Vò naêm: Millenium
Chí Thaùnh: The Most Holy Thieân leäch, xu höôùng; thaønh
Trinity kieán: Bias
Thieân Chuùa baát bieán: Thieân nhieân: Natura
Immutability of God Thieân nhieân saùng taïo (TC):
Thieân Chuùa Cha: Eternal Natura naturans
Father Thieân nhieân thuï taïo: Natura
Thieân Chuùa Hai Ngoâi (laïc naturata
giaùo): Binitarianism Thieân nhieân; baûn tính: Nature
Thieân Chuùa hieän ra: Thieân nhieân; töï nhieân; baåm
Theophany sinh: Natural
Thieân Chuùa höõu ngaõ: Thieân nieân thuyeát: Chiliasm
Personal God Thieân nieân thuyeát:
Thieân Chuùa ôû trong moïi söï: Millenar(ian)ism
Divine immanence Thieân phaåm/traät (thieân thaàn):
Thieân Chuùa toái cao: El(i)jon Celestial hierarchy
Thieân Chuùa, Thöôïng Ñeá; thaàn: Thieân phuïc sieâu naêng (= nhôø
God vaâng phuïc con ng. ñöôïc TC
Thieân Chuùa, Thöôïng ñeá; thieân ban cho khaû naêng thöïc hieän
tính: Godhead ñöôïc nhöõng ñieàu maø vôùi khaû
Thieân Chuùa; chö thaàn: Elohim naêng töï nhieân, con ngöôøi

263
khoâng theå laøm ñöôïc): Thieän quyõ; hoäi /toå chöùc töø
Obediential potency thieän (ñk 1303): Pious
Thieân tai: Act of God foundation
Thieân thaàn/söù: Angel Thieän tính; ñöùc haïnh; loøng
Thieân thaàn baûn meänh: toát: Goodness
Guardian angel, tutelary Thieän yù (lôøi troái taøi saûn cho
angel coâng taùc töø thieän/ñaïo ñöùc ñk
Thieân thaàn hoïc: Angelology 1299tt): Pious will/
Thieân thaàn sa ñoïa: Fallen disposition
angel Thieän yù, thöïc taâm/loøng, thaønh
Thieân thöïc, nhaät/ nguyeät thöïc: Bona fide
thöïc; che khuaát; laøm lu môø: Thieân/thaàn ñoaùn (xöa); thöû
Eclipse thaùch: Ordeals
Thieân tính vaø nhaân tính ñoàng Thieân/thaàn tính: Divine nature
taïi nôi ÑK: Christological Thieán; laøm nhu nhöôïc, meàm
Thieân tính, thaàn tính; thaàn yeáu (maát heát nam tính); laøm
hoïc: Divinity suy yeáu; laøm maát hieäu löïc:
Thieân toøa, Beä thaàn (phaåm Emasculate(-ation)
thieân thaàn): Thrones Thieân-Chuùa-ôû-cuøng-chuùng-ta
Thieân tö: Natural gift (Mt 1, 23): Immanuel
Thieân (kinh Coran): Sura Thieát laäp bí tích: Institution of
Thieàn: Zen sacrament
Thieàn na, thieàn ñònh: Dhyana Thieát laäp moät GH ñòa phöông
Thieän chí/taâm, loøng toát, toát (ñk 373): Erect(-ion) a
buïng: Good will particular church
Thieän nam: Upaâsaka Thieâu phuï (ng. vôï töï thieâu
Thieän quyõ caùc linh hoàn (ñeå cheát theo choàng; AÁn ñoä):
daâng leã cho keû quaù coá); Sati, suttee
nguyeän ñöôøng caùc linh hoàn Thieåu soá; tuoåi vò thaønh nieân:
(ñeå laøm caùc leã aáy): Chantry Minority

264
Thieáu kieân nhaãn, th. nhaãn Thònh noä cuûa TC (noùi theo
naïi, soát ruoät: Impatience nhaân hình caùch): Wrath of
Thieáu nieân: Adolescence God
Thieáu nöõ, trinh nöõ (danh töôùc Thònh vöôïng, phoàn vinh:
daønh cho Ñ. Maria, phaùt Prosperous
nguyeân töø Is 7, 14): Alma Thænh/öùng sinh: Aspirant
(Almah) Thòt, xaùc theå: Flesh, sarx
Thieáu soùt, loãi laàm; khuyeát Thoûa maõn, toaïi nguyeän; ñeàn
ñieåm; tyø veát: Fault buø loãi phaïm, toäi loãi:
Thieáu soùt; khuyeát ñieåm; Satisfaction
khuyeát taät: Defect Thoûa thuaän, thoâng caûm; hieäp
Thieáu thaønh thaät, yù gian, gian öôùc thaân thieän, ñoàng minh:
laän, baát löông; aùc yù, daõ taâm: Entente
Bad faith Thoûa/thaân öôùc: Concordat
Thieáu theå thöùc (ñk 1160): Thoaùng qua, choùng taøn, phuø
Defect of form du; lang thang: Transient
Thieáu thoán; keo kieät, buûn xæn: Thoaùt ly; troán/ thoaùt chaïy;
Penurious troán thöïc teá: Escapism
Thieáu töï tin, ruït reø: Diffidence Thoùi aên caép vaët: Kleptomania
Thieáu öng thuaän: Defect of Thoùi con oâng chaùu cha, cheá
consent ñoä gia ñình trò: Nepotism
Thinh laëng, im laëng; yeân laëng, Thoùi ñó thoõa, laøm ñó (trong
yeân tónh: Silence Kinh thaùnh coù nghóa laø thôø
Thænh nguyeän (ñk 180): ngaãu töôïng), maõi daâm:
Postulation Harlotry
Thænh sinh: Postulant Thoùi phoâ tröông/baøy; taät thích
Thænh vaán, tham khoaûo, hoûi yù khoûa thaân: Exhibitionism
kieán, hoäi yù; baøn thaûo: Consult Thoùi quen, taäp quaùn; taäp tính;
Thính giaû; kieåm toaùn vieân; döï y phuïc, tu phuïc (ñk 669):
thính vieân töï do (trong caùc Habit
khoùa hoïc): Auditor

265
Thoùi quen baåm sinh, taäp tính: Thoâng ban chính mình (TC töï
Innate habit maïc khaûi vaø trao ban chính
Thoùi quen taäp thaønh/tieâm mình): Self-communication
nhieãm, taäp quaùn: Acquired Thoâng coâng: Communion
habit Thoâng duïng, bình daân; daïng
Thoùi quen thieân phuù: Infused bình daân cuûa ngoân ngöõ Ai
habit caäp thôøi xöa: Demotic
Thoùi quen xaáu: Evil habits Thoâng ñieäp: Encyclic(-al)
Thoùi sôï traùch nhieäm: Thoâng ñoàng: Collusion
Ergasiophobie Thoâng hieäp bí tích lieân giaùo
Thoùi tham taøn, huùt maùu, boùc phaùi: Intercommunion
loät; chöùng loaïn daâm thaây Thoâng hieäp trong söï thaùnh;
ma (xaùc cheát): Vampirism thoâng döï vaøo caùc bí tích vaø
Thoùi vuï hình thöùc, taät caâu neä leã nghi thaùnh (giöõa caùc giaùo
hình thöùc; chuû nghóa hình phaùi khaùc nhau ñk 844):
thöùc: Formalism Communicatio in sacris/in
Thoùi vuï luaät: Legalism divinis
Thoùi xaáu, neát hö taät xaáu; Thoâng leä ngoaïi luaät: Apart
khuyeát ñieåm: Vice from law, custom praeter jus
Thoâ tuïc, thoâ bæ: Scurrility Thoâng leä traùi luaät: Contrary to
Thoå ngöõ, tieáng ñòa phöông; law, custom contra jus
thaønh ngöõ, ñaëc ngöõ; caùch Thoâng nhaân hoïc/luaän, hoïc
dieãn ñaït; ñaëc tính: Idiom thuyeát nhaân trí (cuûa R.
Thoâi mieân, giaác thoâi mieân, Steiner, n. 1913):
giaác nguû nhaân taïo: Hypnosis Anthroposophy
Thoåi hôi (trong nghi thöùc laøm Thoâng phaàn, döï phaàn, tham
pheùp daàu thaùnh): döï: Participate
Insufflation Thoâng taán xaõ cuûa Boä Truyeàn
Thoái naùt, ñoài baïi, hö hoûng; huû giaùo: Fides
hoùa; laøm hö hoûng; hoái loä, Thoâng thaïo; töôøng taän: Ex
mua chuoäc: Corrupt(-ion) professo

266
Thoâng thöôøng, thoâng tuïc; Thô möøng cöôùi, chuùc hoân:
bình daân, dung tuïc; thoâ bæ, Epithalamium
thoå tuïc: Vulgar Thô toân giaùo: Hymnody
Thoâng tin baát thöôøng: Thô traøo phuùng; lôøi dí doûm,
Locution chaâm choïc: Epigram
Thoâng tin ñaïi chuùng: Mass Thô töï tình: Epode
communication Thôø aûnh töôïng: Iconolatry
Thoâng tri, th. baùo, th.caùo; Thôø caùc thaùnh: Hagiolatry,
thoâng/toáng ñaït: Intimation hierolatry
Thoáng keâ daân soá: Vital statistics Thôø duy moät thaàn (duø tin coù
Thoáng khoå, khoå ñau cöïc ñieåm; nhieàu): Monolatry
noãi quaèn quaïi; haáp hoái: Agony Thôø laïy: Adoration
Thoáng nhaát, hôïp nhaát: Thôø laïy Thaùnh theå: Adoration
Unification of the Eucharist
Thoáng thieát; thuaät kích caûm Thôø ngaãu töôïng, ngaãu thaàn:
(trong tu töø hoïc hay khoa Idolatry
huøng bieän): Pathos Thôø ô, laõnh ñaïm, döûng döng
Thoáng trò; öu theá: Domination (nhaát laø ñoái vôùi toân giaùo); 1.
Thoâng/thö tín; söù ñieäp; thoâng hoïc thuyeát phuû nhaän boån
ñieäp: Message phaän toân thôø TC; 2. chuû
Thô boán caâu: Quatrain thuyeát ñoàng hoùa caùc toân
Thô ca ngôïi; (Ñoâng phöông) giaùo (coi ñaïo naøo cuõng theá
moät phaàn cuûa Leã quy: Ode thoâi/ gioáng nhau):
Thô chöõ ñaàu (caùc chöõ ñaàu Indifferentism
hoaëc caùc chöõ cuoái laøm Thôø phöôïng, phuïng töï; suøng
thaønh nhöõng töø ñaëc bieät): baùi: Worship
Acrostic Thôø phöôïng, thôø laïy, toân thôø:
Thô giôùi thieäu, thô uûy nhieäm, Adore(-ation)
chöùng thö (ñk 1015): Thôø phöôïng (daønh rieâng cho
Dimissorials moät mình TC): Latria

267
Thôû ra; taét thôû; maõn haïn: Thôøi gian ra ôû ngoaøi (tu só
Expiration doøng hoaëc giaùo só ñòa phaän
Thôøi caùc toâng ñoà: Apostolic age hôïp phaùp): Leave of absence
Thôøi coå ñaïi, thöôïng coå: Thôøi gian thaùnh (ñk 1244):
Antiquity Sacred times
Thôøi cô; thôøi cuïc; thôøi gian: Thôøi gian tính; theá tuïc tính;
Kairos taïm thôøi tính; taøi saûn (GH):
Thôøi ñaïi, kyû nguyeân: Era Temporality
Thôøi ñaïi [du haønh] vuõ truï: Thôøi gian, thì giôø; thôøi cô; thôøi
Space-age kyø; thôøi ñaïi; giôø phuùt, luùc,
Thôøi ñaïi aùnh saùng (tk 18): laàn, löôït; nhòp: Time
Age of enlighten(-ment) Thôøi haïn höõu ích (ñk 162):
Thôøi ñaïi ñoà ñaù: Stone age Available time
Thôøi ñaïi taêm toái (tk 6-11): Thôøi kyø giöõa Cöïu vaø Taân Öôùc:
Dark ages Inter-Testamental
Thôøi ñaïi; thaàn linh trung gian, Thôøi löu ñaøy ôû Babylonia:
(ngoä giaùo) thôøi ñaïi baát taän; Babylonia exile
nieân kyû: Eon, aeon Thôøi söï: Actualities
Thôøi gian chuaån bò Muøa Chay Thôøi thieáu/ thanh nieân:
(thöù ba ngaøy tröôùc leã tro vôùi Adolescence
vieäc xöng toäi): Shrovetide Thôøi vieân maõn (Gl 4, 4):
(Shrove Tuesday) Fullness of time
Thôøi gian döï toøng: Thôøi/ tuoåi thô aáu: Infancy
Catechumenate Thu goïn, toùm löôïc; laøm maãu
Thôøi gian höu luaät: Vacatio göông tieâu bieåu cho, laø hieän
legis thaân cuûa: Epitomize
Thôøi gian khuyeát vò (giöõa hai Thu huùt, laøm say ñaém; quyeán
ñôøi vua hoaëc Giaùo Hoaøng...): ruõ, meâ hoaëc; cheá ngöï, noâ leä
Interregnum hoùa: Enthral(l)
Thôøi gian naêm naêm, nguõ Thu nhoû, giaûm bôùt/tröø; giaùng
nieân: Quinquennium caáp; tan bieán; laøng aáp (cuûa

268
ngöôøi baûn xöù Nam Myõ do Thuû tuïc, theå thöùc; nghi thöùc:
Doøng Teân saùng laäp hoài tk Formality
17-18): Reduction Thuû tuïc hoøa giaûi theo giaùo
Thu phaân: Autumnal luaät: Canonical penance
equinox(-octial) Thuû tuïc phaûi theo: Due
Thu toùm veà moät moái; toång keát, process
toång löôïc, toång hôïp: Thuû tuïc; trình töï: Procedure
Recapitulate Thuù nhaän ngoaïi tuïng: Extra-
Thuø ñòch: Hostile(-ity) judicial confession
Thuû buùt, vaên töï vieát tay (thö Thuù nhaän; thuù toäi, xöng toäi;
cuûa ÑGH): Chirograph tuyeân xöng: Confess
Thuû daâm: Masturbation, abuse Thuù tính; thuù daâm: Bestiality
oneself, self-abuse/pollution Thuù vaät thuyeát (con ngöôøi
Thuû ñoâ/phuû; chöõ hoa; chuû yeáu; khoâng coù linh hoàn khaùc loaøi
voán, tö baûn: Capital vaät, coù khaùc thì chæ khaùc ôû
Thuû laõnh caùc Toâng ñoà (thaùnh möùc tieán hoùa cao hôn maø
Pheâroâ): Prince of the thoâi): Animalism
Apostles Thuï ñoäng tính: Passivity
Thuû phaïm: Culprit Thuï ñoäng; tieâu cöïc: Passive
Thuû taùc/vaän (vaän haønh hay Thuï höôûng aân boång; höôûng
ñieàu khieån baèng tay), thao lôïi: Beneficiary
taùc; leøo laùi: Manipulation Thuï naêng thaàn hoùa tuøy phuïc
Thuû thuaät caét boû buoàng tröùng: (nhaân tính [taïo vaät] nhôø ôn
Ovariotomy suûng maø ñöôïc "thaàn hoùa"):
Thuû thuaät caét thai (ñaõ cheát): Obediential potency
Embryotomy Thuï nguyeân toäi, vi quaû
Thuû thuaät giaûi phaãu buïng: nguyeân toäi (haäu quaû): -
Laparotomy Originated original sin
Thuû thuaät giaûi phaãu naõo: Thuï taïo tính: Creatureliness
Encephalotomy Thuï thai; quan nieäm, quan
ñieåm: Conception

269
Thuï thai ñoàng trinh: Virgin Thuaàn nhaát, ñoàng ñeàu; ñoàng
birth chaát: Homogeneity(-eous)
Thuï thai voâ nhieãm: Thuaät boùi nöôùc: Hydromancy
Immaculate conception Thuaät boùi que: Rhabdomancy
Thuï tinh nhaân taïo: Artificial Thuaät boùi toaùn: Divination
insemination Thuaät chieâm tinh: Astrology
Thuï tinh nhaân taïo ngoaøi hoân Thuaät chieâu hoàn, ñoàng boùng:
nhaân (vôùi tinh dòch cuûa Necromancy
ngöôøi khoâng phaûi laø choàng): Thuaät chuù giaûi tieân tröng, döï
Artificial insemination by bieåu; nhaân hình luaän; loaïi
donor, AID hình hoïc: Typology
Thuï tinh nhaân taïo noäi hoân Thuaät chuïp naõo:
(tinh dòch cuûa ng. choàng): Encephalography
Homologous artificial Thuaät dieãn giaûng: Homiletics
insemination Thuaät huaán giaùo: Catechetics
Thuï tinh nhaân taïo trong hoân Thuaät khoå cheá/luyeän, ñôøi khoå
nhaân (nhôø tinh cuûa ngöôøi haïnh: Ascetic(ism)
choàng): AIH, Artificial Thuaät luaän chieán: Polemics
insemination by husband Thuaät nghieân cöùu pheâ bình
Thuï tinh nhaân taïo vôùi tinh KT: Biblical criticism
dòch khoâng phaûi cuûa ng. Thuaät ngöõ, heä thoáng thuaät
choàng: Heterologous ngöõ: Terminology
artificial insemination
Thuaät nhôù (giuùp trí nhôù):
Thuï uûy (ñk 1481tt); bieän lyù: Mnemonics
Procurator Thuaät thoâi mieân: Hypnotism
Thuï xuy: Spirari
Thuaät thoâng linh, chieâu hoàn;
Thuï xuy (Th.Thaàn): Passive thoâng thaàn hoïc: Spiritism
spiration Thuaät tranh bieän: Eristic
Thuï/thöøa uyû, ñaëc uûy vieân; uyû
Thuaät xem töôùng:
thaùc, giao phoù: Delegate
Physiognomy
Thuaàn khieát: Purity

270
Thuaät xem töôùng tay: Thuyeàn Noâ-eâ: Noah's ark
Chirognomy Thuyeàn to, soùng caû: Honor onus
Thuaät xem töôùng, chæ tay: Thuyeát Aetius (phaùi Arioâ
Palmistry (palm reading) thuyeát dò ñoàng cho laø Chuùa
Thuùc eùp, haáp daãn; ham meâ, Con khoâng gioáng nhö Chuùa
ñam meâ: Compulsive Cha): Aetianism
Thuïc/ñeàn toäi: Expiate(-ion) Thuyeát aùi hoái (caàn phaûi aên naên
Thueá chính toøa (phaàn ñoùng caùch troïn thì chòu pheùp giaûi
goùp giaùo xöù naïp cho giaùm toäi môùi neân): Contritionism
muïc, theo Giaùo luaät cuõ): Thuyeát Apollinaris (tk 4 chuû
Cathedraticum tröông ÑK khoâng coù linh
Thueá nieân loäc giaùo só: hoàn; Ngoâi Lôøi thay theá linh
Annates hoàn): Apollinar(ian)ism
Thueá thaäp phaân (Ñnl 14): Thuyeát Baioâ († 1589):
(Biblical) Tithes Baianism
Thueá/leä phí löu haønh; maát Thuyeát baûn theå: Essentialism,
maùt, thieät haïi; chuoâng [baùo] substantialism
töû: Toll Thuyeát baûn theå, duy höõu theå;
Thuû-laõnh, Tl: Book of Judges tröïc theå luaän (chuû tröông
Thuoác an thaàn: Tranquil(l)izer cho raèng trí oùc con ngöôøi coù
Thuoác tröôøng sinh: Elixir of life theå tröïc tieáp thaáu hieåu ñöôïc
Thuoäc (4) nguyeân toá thieân baûn chaát Chuû theå, laø chính
nhieân (=ñaát, nöôùc, khí vaø Thieân Chuùa; xoùa boû hoaëc
löûa); nguyeân chaát; cô baûn; laøm lu môø ñi söï khaùc bieät
chuû yeáu: Elemental chuû yeáu giöõa laõnh vöïc töï
Thuøy traùn: Frontal lobe nhieân vaø phaïm vi sieâu
Thuûy ñoäng löïc hoïc: nhieâu): Ontologism
Hydrodynamics Thuyeát baùn phieám thaàn,
Thuyeân chuyeån caùc cha sôû phieám taïi (moïi söï ñeàu ôû
(ñk 1748): Transfer(-ence) trong TC): Panentheism
of pastors

271
Thuyeát baát töû vôùi ñieàu kieän Thuyeát di hoàn, truyeàn sinh
(neáu cheát laønh): Conditional linh hoàn (linh hoàn cuõng do
immortality cha meï tröïc tieáp sinh ra):
Thuyeát bieán chuûng/hoùa: Traducianism
Transformism Thuyeát di truyeàn cuûa LM
Thuyeát bieåu sinh (ñoái ngöôïc Mendel († 1884): Mendelism
vôùi preformation): Thuyeát dò ñoàng (laïc giaùo Arioâ,
Epigenesis tk 4): Anomoeans,
Thuyeát caûi thieän: Meliorism anomoeism, anomoians,
Thuyeát chaát theå nguyeân toàn anhomoians
(trong Thaùnh Theå, baûn chaát Thuyeát duy caûm; chuû nghóa
cuûa baùnh vaø röôïu vaãn coøn nhuïc duïc, khaùi laïc daâm duïc:
nguyeân, khoâng bieán ñoåi Sensualism
Wycliff): Remanence theory Thuyeát duy cô: Organicism
Thuyeát chuû trí, th.duy trí: Thuyeát duy cô; hoïc thuyeát cô hoäi
Intellectualism (1. phuû nhaän moïi thöù nguyeân
Thuyeát chöùc naêng: nhaân thuï taïo, vaø chuû tröông
Functionalism TC laø nguyeân nhaân duy nhaát
Thuyeát coâng cuï: hoaït ñoäng nôi moïi thuï taïo; caùc
Instrumentalism thuï taïo chæ laø nhöõng cô hoäi; 2.
Thuyeát coâng duïng (Calvin veà moät daïng thöùc thaàn hoïc cuûa
Thaùnh Theå): Virtualism chuû thuyeát cô hoäi khoâng phaûi
Thuyeát coäng löïc, ñoàng taùc laø nguyeân nhaân phuï tuøy hay
(Melanchthon); hieäp ñoàng: duïng cuï, caùc bí tích chæ laø
Synergism nhöõng cô hoäi cho haønh ñoäng
Thuyeát cöùu ñoä/phuïc nguyeân cuûa TC): Occasionalism
vaïn vaät (Origeâneâ): Thuyeát duy danh: Nominalism
Apocatastasis Thuyeát duy di truyeàn:
Thuyeát daân laäp (GH ñoäc laäp Geneticism
ñoái vôùi quoác gia): Thuyeát duy luaät, naõo traïng vuï
Voluntaryism luaät phaùp: Nomism

272
Thuyeát duy luaät giao öôùc, cheá ñôøi ñeå ñoùn nhaän ôn cöùu roãi,
ñoä luaät giaùo öôùc: Covenantal neáu boû qua thì sau ñoù khoâng
nomism coøn nhaän ñöôïc ôn aáy nöõa):
Thuyeát duy moâi tröôøng: Terminism
Environmentalism Thuyeát ñònh meänh: Fatalism
Thuyeát duy sieâu nhieân: Thuyeát ñoäc chi/toäc:
Supernaturalism Monophyletism
Thuyeát duy taâm lyù: Thuyeát ñoäc taùc (moät mình
Psychologism Thaùnh Thaàn taùc ñoäng thaùnh
Thuyeát duy thöïc nghieäm, duy hoùa con ngöôøi): Monergism
thöïc chöùng: Positivism Thuyeát ñoäc toå: Monogenism
Thuyeát duy thöïc; chuû nghóa Thuyeát ñoàng keát (trong Thaùnh
hieän thöïc; oùc thöïc teá: Theå khi coù moät trong caùc
Realism thöïc theå ñoàng toàn nôi ÑK -
Thuyeát duy tín ñöùc (Tin laønh): Mình Thaùnh, Maùu Thaùnh,
Solifidianism Thieân tính, v.v... - thì taát caû
Thuyeát duy vaên hoùa: ñeàu coù maët): Concomitance
Culturalism Thuyeát ñoàng nguyeân toå
Thuyeát duy vaên töï, chuû nghóa (Añam): Coadamism
cô yeáu, naõo traïng chính Thuyeát ñoàng quy (quy taäp
thoáng cöïc ñoan: toaøn boä maïc khaûi vaøo ÑK):
Fundamentalism Recapitulation theory
Thuyeát duy vaät lyù: Physicism Thuyeát ñoäng löïc; söùc/tính
Thuyeát ña chi/toäc: naêng ñoäng: Dynamism
Polyphyletism Thuyeát EÂpicuroâ (n. 342-270),
Thuyeát ñaïi xaùc suaát (chuû khoaùi laïc chuû nghóa:
tröông phaûi haønh ñoäng theo Epicureanism
phía chaéc hôn): Thuyeát Febronius (chuû tröông
Probabiliorism caét bôùt quyeàn cuûa Giaùo
Thuyeát ñònh haïn (TC tieàn Hoaøng, tk 18): Febronianism
ñònh cho moãi ng. moät quaõng

273
Thuyeát G. Hermes († 1831; Thuyeát khuyeån nho; thaùi ñoä
baùn duy lyù luaän): yeám theá/voâ sæ: Cynic(-ism)
Hermesianism Thuyeát Lamark (veà tieán hoùa):
Thuyeát giaûng quaù khích (theo Lamarckism
loái duy vaên töï): Bible-bashing Thuyeát linh hoàn töû tieâu, töû
Thuyeát giaùo lyù ña thöùc vong: Thnetopsychism
(Vaticanoâ I leân aùn): Thuyeát loaøi ngöôøi tieàn-Añam
Doctrinal pluralism (cho laø tröôùc Añam ñaõ coù
Thuyeát giaùo quyeàn, chuû nghóa loaøi ng. I. de la Peyreøre, tk
giaùo só quaùn trieät; naõo traïng 17): Preadamitic theory
phoø g.s.: Clericalism Thuyeát löôïng töû: Quantum
Thuyeát giaùo, rao giaûng: Preach theory
Thuyeát giaùo; xaùc ngoân: Thuyeát Malthus (haïn cheá sinh
Predication ñeû ñeå phaùt trieån kinh teá):
Thuyeát Giaêng-sen Malthusianism
(Jansenius); ñaïo lyù khaéc Thuyeát Molina († 1600):
khoå: Jansenism Molinism
Thuyeát Greâgoârioâ Palamas († Thuyeát muïc ñích, th.cöùu
1359; tónh toïa): Palamism caùnh: Finalism
Thuyeát Hegel († 1831 duy taâm Thuyeát muoân kieáp taùi dieãn
luaän): Hegelianism (Nietzsche): Eternal
Thuyeát hieän sinh: recurrence
Existentialism Thuyeát naêng löïc: Energism
Thuyeát hoøa hôïp tieân thieát: Thuyeát ngaãu nhieân: Casualism
Pre-establised harmony Thuyeát ngaãu nhieân (Peirce, †
Thuyeát hö vò (cho raèng nhaân 1914): Tychism
tính ÑK chæ laø hö vò hoaëc laø Thuyeát ngaãu phaùt, ngaãu
aûo theå): Nihilianism nhieân: Accident theory
Thuyeát khaùi nieäm, chuû höôùng Thuyeát nguï ngoân: Allegorism
duy yù nieäm (Abeâlarñoâ † Thuyeát nguï ngoân veà saùng taïo:
1142): Conceptualism Allegorism of creation

274
Thuyeát nguyeân töû, theå vi Thuyeát phi vaät chaát:
taùn/phaân: Atomism Immaterialism
Thuyeát nhaäp theå: Thuyeát phi vuõ truï: Acosmism
Incarnationism Thuyeát phieám luaän lyù, phieám
Thuyeát nhaát hoàn (moät hoàn loâgíc: Panlogism
thieâng cho caû nhaân loaïi Thuyeát phieám sinh:
Averroes): Monopsychism Panvitalism
Thuyeát nhaát tính theo Thuyeát phieám taâm linh:
Eutyches (tk 5): Panpsychism
Eutychianism Thuyeát phieám tính duïc:
Thuyeát nhaät taâm (maët trôøi laø Pansexualism
trung taâm cuûa vuõ truï): Thuyeát Philips Melanchthon
Heliocentrism († 1560): Philippism
Thuyeát nhò caên (1= phuùc aâm Thuyeát phuïc, cho thaáy, laøm
Mt vaø Lc coù hai nguoàn lieäu: cho nhaän ra: Convince
Two-source theory Thuyeát phuïc, khích leä; khuyeán
Thuyeát nhò thaàn: Ditheism duï: Persuade(-sion, -sive)
Thuyeát noäi nguyeân (chaân lyù Thuyeát Priscillianoâ (moät thöù
phaùt nguyeân töø tö duy noäi ngoä giaùo, tk 4): Priscillianism
quan): Interiorism Thuyeát saùng taïo nhö hoài phuïc:
Thuyeát noäi taïi: Immanentism Restitution theory of creation
Thuyeát Noâvatianoâ († 257, caám Thuyeát saùng taïo töông hôïp
tha toäi troïng): Novatianism (cho raèng trình thuaät Kinh
Thuyeát Ockham: Ockhamism Thaùnh thöïc söï ñi ñuùng vôùi
Thuyeát phaùt xaï: Emission tieán trình hình thaønh vaïn
theory vaät): Concordance theory of
Thuyeát phi ñaïo ñöùc: creation
Immoralism Thuyeát saùng taïo (coù hai nghóa
Thuyeát phi taát ñònh, baát ñònh: 1. TC tröïc tieáp saùng taïo vaïn
Indeterminism vaät, khoâng qua quaù trình
tieán hoùa; 2. TC tröïc tieáp taïo

275
döïng linh hoàn con ngöôøi): Thuyeát thaàn trí, thoâng thaàn
Creationism luaän, thoâng thieân hoïc:
Thuyeát sinh löïc (sinh vaät Theosophy
hoïc); chuû nghóa baûo sinh Thuyeát theá theå (ñeå giaûi thích
(coi vieäc baûo toaøn söï soáng laø vieäc bieán theå, thuyeát naøy
treân heát): Vitalism cho raèng caùc lôøi truyeàn pheùp
Thuyeát sinh xuaát: ñöa Mình Maùu Chuùa Gieâsu
Emanationism vaøo thay theá cho baûn theå
Thuyeát song quyeàn (Trung coå cuûa baùnh vaø röôïu):
trong GH hai göôm thieâng Adduction theory
lieâng [quyeàn ñaïo giaùo phaåm/ Thuyeát thieân caûm, thieân
só] vaø theá tuïc [quyeàn ñôøi quang luaän: Illuminism
giaùo daân, vua, quan,...], vaø Thuyeát thöû thaùch (ÑK ñöôïc
quyeàn ñaïo giöõ öu theá): Two- toân vinh vì ñaõ vöôït thaéng
swords theory cuoäc thöû thaùch): Doctrine of
Thuyeát taùi taåy (1 röûa toäi laïi; 2 probation
chæ röûa toäi cho ng. lôùn): Thuyeát tieân nghieäm:
Anabaptism Transcendentalism
Thuyeát tam phaân (con ng. coù Thuyeát tieàn ñònh:
linh hoàn, giaùc hoàn (hay hoàn Predestinarianism
phaùch) vaø theå xaùc): Thuyeát tieàn ñònh tieàn nguyeân
Trichotomism toäi (phaùi Calvin cho laø "tröôùc
Thuyeát tam thaàn, tam thaàn nguyeân toäi/sa ngaõ" - lapsus -
giaùo: Tritheism TC ñaõ ñònh saün veà soá phaän
Thuyeát taát ñònh: Determinism ñôøi ñôøi cuûa moãi ngöôøi):
Thuyeát thaàn hoùa cuûa Eveâmeâroâ, Antelapsarianism
thuyeát taàm nguyeân thaàn Thuyeát tieàn hieän höõu (linh
thoaïi: Euhemerism hoàn coù tröôùc khi con ngöôøi
Thuyeát thaàn nhaân: hình thaønh Platoâ, Origen, vaø
Theanthropism moät vaøi toân phaùi khaùc):
Preexistentialism

276
Thuyeát tieàn taïo (ñoái ngöôïc vôùi Thuyeát voâ nguyeân nhaân, ngaãu
epigenesis): Preformation nhieân (coù haäu quaû, nhöng
Thuyeát tieán hoùa: Evolutionism khoâng nhaän coù nguyeân
Thuyeát tieán hoùa cuûa Darwin: nhaân): Accidentalism
Darwinism Thuyeát voâ thaàn: Atheism
Thuyeát tieáp nhaän (duø baùnh Thuyeát voâ tri: Agnoetism
röôïu khoâng bieán ñoåi, ai röôùc Thuyeát Wycliffe († 1384, phuû
Leã thì thaät tieáp nhaän Chuùa): nhaän moïi thöù cô caáu, toå
Receptionism chöùc quyeàn bính trong GH;
Thuyeát toaøn dieän (thuyeát cho coi theá quyeàn coù quyeàn treân
laø GH phaûi ñieàu khieån moïi GH): Wycliffianism
haønh vi cuûa caùc giaùo höõu): Thuyeát yù chí (quaù ñeà cao yù
Integralism chí); hoïc thuyeát duy yù
Thuyeát traù thuï naïn (cho raèng höôùng (laáy yù höôùng toát/xaáu
thöïc söï thì theå xaùc ÑK khoâng cuûa ng. haønh ñoäng laøm tieâu
khoå, khoâng cheát, khoâng hö ñi; chuaån phaùn ñònh veà giaù trò
cuoäc khoå naïn chæ laø bieåu kieán, luaân lyù cuûa vieäc ng. aáy laøm;
laøm nhö laø Ngaøi chòu ñau khoå coù aûnh höôûng tôùi caùc hoïc
thaät): Aphthartodocetae thuyeát Hoïc thuyeát heä quaû vaø
Thuyeát töông ñoái: Relativism, Hoïc thuyeát tyû hieäu):
Theory of relativity Voluntarism
Thuyeát töông hôïp: Thuyeát yeáu toá: Elementarism
Concordism, congruism Thuyeát (phong traøo) Phuùc aâm
Thuyeát uùy hoái (cho raèng aên (kieåu giaùo phaùi Tin laønh
naên toäi caùch khoâng troïn "duy P. AÂ."): Evangelicalism
cuõng ñuû ñeå chòu bí tích caùo Thuyeát, hoïc thuyeát; lyù thuyeát:
giaûi neân): Attritionism Theory
Thuyeát öu sinh, öu sinh hoïc: Thuyeát/giaùo phaùi Luther
Eugenics (1483-1546): Lutheranism
Thuyeát vaïn vaät coù yù thöùc, Thuyeát/kyõ thuaät/ linh ñaïo tónh
phieám tri thuyeát: Animatism toïa: Hesychasm

277
Thuyeát/phaùi Calvin († 1564): Thö muïc saùch caám: Index of
Calvinism forbidden books
Thuyeát/phaùi (ly khai) Acacius Thö muïc vuï (cuûa GM):
(moät loaïi nhaát tính thuyeát, Pastoral letter
tk 5): Acacianism Thö muïc vuï (trong vaên boä
Thuyeát/phong traøo nöõ quyeàn: Phaoloâ): Pastoral epistles
Feminism Thö phaùp: Calligraphy
Thuyeát/tính/ khuynh höôùng Thö taäp caùc Saéc chæ:
quy ngaõ (cho mình laø trung Bullarium
taâm): Egocentrism Thö taäp Hagaña (taøi lieäu ngoaïi
Thö cuûa Ba-na-ba (nguïy thö): luaät thuoäc truyeàn thoáng chuù
Letter of Barnabas giaûi Kinh Thaùnh cuûa caùc:
Thö daây chuyeàn: Chain letter Haggadah
Thö ñieåm (khaûo saùt, pheâ bình Thö thaùnh Giacoâbeâ ("anh em
vaø ñoái chieáu moät vaên baûn vôùi Chuùa Gieâsu"): Epistle of
caùc thuû baûn hay vaên baûn coå); James
ñieåm saùch (giôùi thieäu vaø pheâ Thö thaùnh Gio-an (1Ga, 2Ga,
bình saùch môùi): Recension 3Ga): Epistles of John
Thö Ñöùc Leâoâ Caû (göûi thöôïng Thö uûy quyeàn truyeàn chöùc, thö
phuï Flavianoâ ñeà ngaøy 13-6- giôùi thieäu (ñk 1018):
449, veà Kitoâ hoïc): Tome of Dimissorial letter
Leo Thöû laøm; coá laøm; thöû thaùch;
Thö göûi giaùo höõu Roâma, Rm: tieåu luaän, tuøy buùt, luaän vaên:
Epistle to the Romans Essay
Thö göûi tín höõu Laoñiceâa Thöû nöôùc baøo thai:
(nguïy thö): Epistle to the Amniocentesis
Laodicean Thöû pheùp Chuùa, thaùch thöùc
Thö kyù: Secretary TC: Tempting God
Thö luaân löu: Circular letter Thöû thaùch gay go/gaét: Acid
Thö muïc: Bibliography test

278
Thöû thaùch; kyø thöû luyeän; thôøi Thöøa taùc vieân giuùp leã: Acolyte
gian quaûn thuùc: Probation Thöøa taùc vieân ngoaïi thöôøng:
Thöù 5 Tuaàn Thaùnh: Maundi Extraordinary minister
Thursday Thöøa taùc vieân thöôøng vuï
Thöù 6 Tuaàn Thaùnh: Good (thöøa haønh taùc vuï theo chöùc
Friday naêng ñaõ ñöôïc trao phoù, chöù
Thöù 7 tröôùc Leã laù: Lazarus khoâng phaûi vì ñöôïc bieät phaùi
Saturday hay uûy quyeàn): Ordinary
Thöù caáp, thöù yeáu, phuï, phoù, minister
trung caáp: Secondary Thöøa taùc vieân (ñk 232tt):
Thöù naêm, saùu, baûy Tuaàn Minister
Thaùnh: Holy thurday, friday, Thöøa taùc vuï: Ministry
saturday Thöøa taùc vuï caùc toâng ñoà:
Thöù saùu ñaàu thaùng: First Apostolic ministry
friday Thöøa taùc vuï chöùc thaùnh:
Thöù traät trong GH: Church Ordained ministry
order Thöøa taùc vuï cuûa Pheâroâ (chöùc
Thöù tö Leã tro: Ash Wednesday vuï cuûa Giaùo Hoaøng): Petrine
Thöù tö Tuaàn thaùnh: Spy ministry/office
Wednesday Thöøa taùc vuï giaùo daân: Lay
Thöû, coá gaéng, noã löïc; toan ministry
tính, möu toan; möu ñoà: Thöøa taùc vuï trò lieäu: Healing
Attempt ministry
Thöû/thí nghieäm; thöû luyeän, Thöûa ñaát/ruoäng maùu (Mt 27,7
thöû thaùch; xöû aùn: Trial vaø Cv 1,19; cuõng vieát
Thöøa nhaän; coâng nhaän; xaùc Akeldama): Haceldama
nhaän; pheâ chuaån: Thöùc tænh; tænh/giaùc ngoä,
Homologation nhaän thöùc; phaùt ñoäng, khôi
Thöøa taùc: Ministerial daäy: Awakening, awareness
Thöøa taùc vieân chöùc thaùnh: Thöïc haønh/thi, thöïc hieän; xöû
Sacred minister töû: Execution

279
Thöïc haønh; thöïc teá, thöïc tieãn: Thöông tích, daáu thaùnh; veát
Practice seïo; veát oâ nhuïc; ñaàu nhuïy;
Thöïc hieän, chu toaøn, hoaøn daáu saét nung: Stigma(-ta)
thaønh, hoaøn taát; öùng Thöông tieác; hoái tieác, aân haän,
nghieäm: Fulfil(l)ment hoái haän: Regret
Thöïc hieän, tieán haønh: Thöông xaùc baûy moái: Corporal
Effectuate works of mercy
Thöïc sinh luaän (thuyeát cho Thöông xoùt, nhaân haäu, n.töø,
raèng heát thaûy vaïn vaät ñeàu coù töø bi, khoan dung: Mercy
hoàn khí sinh ñoäng): Thöôøng [trì] suûng (x. Ôn
Actualism thaùnh hoùa): Habitual grace
Thöïc taïi loaïi suy chính (giöõa Thöôøng nieân: Ordinary time
caùc thöïc taïi loaïi suy): Thöôøng suûng: Habitual grace
Analogatum princeps Thöôøng xuyeân/ tröïc; lieân tuïc;
Thöïc taïi toái haäu (TC): laâu beàn, vónh vieãn, tröôøng
Ultimate reality cöûu: Permanence
Thöïc taïi/hieän töôïng thaàn Thöôûng: Reward
nghieäm, khoa thaàn nghieäm: Thöôûng höôûng; ñeàn buø, boài
Mysticism thöôøng; baùo daùp, thuø lao:
Thöïc theå linh hoàn: Soul-entity Recompense
Thöïc theå vaø daáu chæ (aân suûng Thöôïng caáp heä traät (ñk 1737):
vaø bí tích): Res et Hierarchical superior
sacramentum Thöôïng caàu/toá (ñk 1734);
Thöïc theå; höõu theå tính: Entity choáng aùn, khaùng caùo; caàu
Thöïc traïng cuoäc/ caûnh soáng: vieäïn: Recourse
Sitz im Leben Thöôïng Ñeá: Supreme Being
Thöông ngöôøi, nhaân aùi: Thöôïng Giaùo hoäi (Anh giaùo):
Philanthropy, benevolence High Church
Thöông linh hoàn baûy moái: Thöôïng hoäi ñoàng Do thaùi,
Spiritual works of mercy coâng nghò: Sanhedrin

280
Thöôïng hoäi ñoàng GM: Synod Tieàm naêng chuû ñoäng: Active
of bishops potency
Thöôïng nghò vieän: Senate Tieàm naêng khaùch quan:
Thöôïng phuï: Patriarch Objective potency
Thöôïng phuï Constantinoáp: Tieàm naêng thuï ñoäng: Passive
Oecumenical patriarch potency
Thöôïng phuï (taïi moät soá GH Tieàm naêng, tieàm löïc; tieàm theå
Ñoâng phöông): Katholicos tính: Potentiality
Thöôïng teá: High priest Tieàm thöùc: Subconscious
Thöôïng teá (ôû Roâma): Pontifex Tieäm tieán, taêng daàn: Gradation
maximus Tieân baøi, tieàn ñònh:
Thöôïng (coå) thaïch ñaïi (x. Foreordination
Trung thaïch ñaïi vaø Taân Tieân ñeà: Protasis
thaïch ñaïi): Paleolithic Tieân ñeà thaàn hoïc:
Thöông/luyeán tieác, nuoái tieác; Theolog(o)umenon
hoái tieác, aân haän: Deplore Tieân ñoaùn, noùi tieân tri:
Thöù-Phaoloâ (caùc thö): Vaticinate
Deutero-pauline Tieân ñoaùn; giaùo só, nhaø thaàn
Tích cuïc; chuû ñoäng; linh hoaït: hoïc: Divine
Active Tieân keát (aùn): Latae sententiae
Tích cöïc; xaùc thöïc; thöïc Tieân nghieäm caùch/tính; tieân
chöùng: Positive thieân thuyeát: Apriorism
Tòch tónh chuû nghóa, voâ vi Tieân nghieäm thuoäc tính (ñaëc
thuyeát (Miguel Molinos): tính coá höõu vaø taát yeáu cuûa
Quietism moïi höõu theå):
Tieäc ly: Last Supper Transcendentals
Tieàm cheá yù nghóa (chæ trình baøy Tieân quyeát, taát yeáu: Sine qua
söï vieäc maø khoâng muoán noùi non
roõ ra heát yù nghóa): Mental Tieân taùc (TC chuaån bò cho töï
reservation/ restriction do con ngöôøi söû duïng khaû

281
naêng choïn löïa cuûa mình): Tieàn leä; tieàn ñeà; (soá nhieàu=)
Praemotio physica tieàn kieän, quaù trình, lai lòch:
Tieân thieân, tieân nghieäm; thoaït Antecedent
ñaàu: A priori Tieàn nieäm, tieân thöùc; ñònh/
Tieân tri nhoû: Minor prophet tieân kieán: Preconception
Tieân tri, ngoân söù: Nabi Tieàn phaûn tænh, suy tö, yù thöùc:
Tieân tröng, tieân bieåu/chæ; tieân Prereflexive
nieäm/quan: Prefiguration Tieàn pheâ bình: Precritical
Tieàn caám chæ (Mt 27.6): Tieàn phoøng/ñöôøng (phaàn
Conscience money tröôùc töø cöûa vaøo cho tôùi loøng
Tieàn döï toøng (ñk 788): Pre- chính nhaø thôø; x. Tieàn ñình/
catechumenate saûnh): Narthex
Tieàn Ñaïi Hoàng thuûy; xa xöa, Tieàn Phuùc aâm theo Giacoâbeâ
coå xöa: Antediluvian (nguïy thö): Protevangelium
Tieàn ñeà, giaû ñònh: Premise Tieàn phuùc aâm hoaù: Pre-
Tieàn ñònh, ñònh meänh: evangelization
Predestination Tieàn quyeân, cuoäc laïc quyeân;
Tieàn ñình/saûnh: Vestibule boä söu taäp: Collection
Tieàn ñöôøng: Parvis Tieàn sa ngaõ (thuyeát Calvin
Tieàn hoâ: Precursor cho laø TC tieàn ñònh veà soá
Tieàn hoân heä (ngaên trôû vì daây phaän moãi ngöôøi tröôùc khi
hoân phoái tröôùc): Prior bond Añam phaïm toäi):
Tieàn hôïp töû (tröôùc ngaøy thöù Supralapsarianism
4): Preembrio Tieàn suûng: Antecedent grace
Tieàn huaán giaùo (vieäc chuaån bò Tieàn söûa soaïn (giuùp) leã:
thính giaû tröôùc khi trình baøy Surplice fee
giaùo lyù): Precatechesis Tieàn thuø lao (ñk 1649):
Tieàn khaùi nieäm: Pre-conceptual Honoraria
Tieàn kitoâ giaùo: Pre-Christian Tieàn thueâ gieát möôùn; boài
Tieàn leã: Stipend khoaûn aùn maïng: Blood
money

282
Tieàn thöùc, t.tri : Prescience Tieân; thaàn tieân, hoang ñöôøng:
Tieàn thöôûng (khi veà höõu, giaûi Fairy
nguõ); tieàn traø nöôùc: Gratuity Tieàn-Añam: Preadamitic
Tieàn tieân tri: Earlier prophet Tieáng Aram: Aramaic
Tieàn toá coù nghóa nhö, Tieáng AÁn ñoä: Hindi
ñoàng,...: Homo- Tieáng baûn xöù, thoå ngöõ:
Tieàn toáng; saùch nhieãu; ñoøi hoûi (Vulgar) tongue, dialect
quaù möùc: Exaction Tieáng daân laø tieáng Chuùa: Vox
Tieàn trieäu, trieäu chöùng; lôøi populi vox Dei
töïa, saùch daãn: Prodrome Tieáng ñòa phöông, phöông
Tieãn ca, baøi haùt keát leã: ngöõ, thoå ngöõ: Dialect
Recessional hymn Tieáng eùtpeârantoâ (Quoác teá
Tieán boä/trieån, tieán phaùt; tieán ngöõ): Esperanto
haønh: Progress Tieáng Gheâ-eâz (phuïng vuï
Tieán hoùa saùng taïo: Creative EÂthioâpia): Ge'ez, gheez
evolutionism Tieáng phaïn: Sanskrit
Tieán só Giaùo hoäi: Doctor of the Tieáng taêm (toát hoaëc xaáu);
Church tieáng toát, danh tieáng, thanh
Tieán só Kinh Thaùnh: Sacrae danh: Reputation
Scripturae Doctor, SSD Tieáng Y-ñish (Do thaùi Ñoâng
Tieán só löôõng luaät (giaùo luaät AÂu): Yiddish
vaø daân luaät): Juris Utrius Tieáng, ngoân ngöõ: Language
Doctor, JUD Tieáp giaùp: Contiguity
Tieán só thaàn hoïc: Doctor of Tieáp haäu: Subsequent
Divinity, DD, Sacrae Tieáp kieán, yeát kieán; khaùn giaû,
Theologiae Doctor, STD cöû toïa; phieân toøa: Audience
Tieán só; baùc só; chöõa trò; laøm Tieáp nhaän, keát naïp, thu nhaän:
giaû, laøm gian: Doctor Admit
Tieán trieån, t.hoùa, phaùt trieån: Tieáp theo sau; theo chaân, goùt,
Evolution göông: In the wake of

283
Tieáp tuïc theo doõi : Follow-up Tieâu taùn thuyeát (1 linh hoàn
Tieáp tuïc; tieán haønh, haønh trôû veà hö voâ, hoaëc 2:
ñoäng; khôûi toá; xuaát phaùt; Annihilationism
(Tam Vò=) nhieäm xuaát: Tieâu taùn; phaân taùn; phung
Proceed phí; xao laõng; cuoäc soáng
Tieát cheá ñònh kyø: Periodic phoùng ñaõng: Dissipation
continence Tieåu aùn, baøn ñoà leã: Credence/
Tieát cheá/duïc; khieát tònh: credenza
Continence Tieåu chuûng vieän: Minor
Tieát cheá; oân hoøa, ñieàu ñoä: seminary
Moderate Tieåu chöôûng aán toâng toaø:
Tieát duïc: Continence Apostolic datary
Tieát duïc ñònh kyø: Periodic Tieåu ñeä/tieåu muoäi Doøng Chuùa
continence Gieâsu: Little Brothers/
Tieát ñoä, chöøng möïc: Sobriety, Sisters of Jesus
temperance Tieåu muoäi Ngöôøi ngheøo:
Tieát kieäm; kinh teá: Economical Little Sisters of the Poor
Tieâu chuaån ñaïo ñöùc; giaù trò Tieåu söû: Biography
luaân lyù: Moral value Tieåu söû caùc thaùnh; khoa taàm
Tieâu chuaån ñoàng quy: tích hieån thaùnh: Hagiography
Convergence criterion Tieåu thöøa: Theravada
Tieâu chuaån/ chí, chuaån taéc: Tieåu thöøa, tieåu thaëng:
Norm, criterion(-ria) Hinayana
Tieâu cöïc, phuû ñònh, töø choái: Tieåu vöông cung thaùnh
Negative ñöôøng: Basilica minor
Tieâu dieät, huûy dieät: Annihilate Tieåu vöông (Hoài giaùo): Emir
Tieâu ñieåm aûo: Virtual focus Tieåu xaù (ñk 993): Partial
Tieâu hoùa; ñoàng hoùa; haáp thuï; indulgence
baûn toùm, löôïc taäp; taäp san: Tìm ra Thaùnh giaù (leã kính
Digest ngaøy 14 thaùng 9): Finding of
the Cross

284
Tìm thaáy roài!: Eureka Tin vaø lyù trí: Faith and reason
Ti-moâ-theâ, 1Tm, 2Tm: Tín bieåu hoïc (nghieân cöùu veà
Timothy caùc tuyeân ngoân ñöùc tin cuûa
Tin: Faith Kitoâ Giaùo); bieåu töôïng hoïc:
Tin caäy, tín nhieäm; kyø voïng; Symbolics
uûy thaùc; lieân hieäp coâng ty Tín ñieàu: Dogma/ article of
doanh nghieäp: Trust faith
Tin chöa hoaøn toaøn: Doubting Tín ñieàu soáng cheát cuûa GH
faith (toái heä ñoái vôùi söï soáng coøn
Tin höõu Cô Ñoác Phuïc Laâm: cuûa GH): Articulus stantis
Adventist aut cadentis ecclesiae
Tin laønh: Protestant Tín ñieàu veà TC Ba Ngoâi:
Tin laønh Phaùp (phaùi Calvin): Trinitarian dogma
Huguenots Tín ñoà giaùo phaùi Caàu tuyeàn
Tin laønh töï do (ít quan taâm (Tin laønh tk 17): Seekers
ñeán caùc tín ñieàu): Liberal Tín heä: Belief system
Protestantism Tín höõu: The faithful
Tin möøng theo caùc tín höõu Do Tín höõu coå (Nga): Old
thaùi (nguïy thö): Gospel believers
according the the Hebrews Tín höõu Coâ-rin-toâ, 1Cr, 2Cr:
Tin Möøng tieân khôûi (St 3, 15): Corinthians
Protoevangelium Tín höõu quaù coá: Faithful
Tin möøng xaõ hoäi (phong traøo departed
ñoåi môùi xaõ hoäi theo Tin möøng Tín höõu qui hieäp (GH Ñoâng
Tin laønh Myõ): Social gospel phöông hieäp nhaát vôùi
Tin möøng, Phuùc AÂm: Good Roâma): Uniate
news, Good tidings, God- Tín höõu theo tö theá laø caù
spell, Gospel nhaân: Individual believer
Tin töùc: News, tidings Tín höõu; trung/thaønh tín:
Tin töôûng, tín ngöôõng, loøng/ Faithful
nieàm tin, ñöùc tin: Belief Tín khoaûn/ ñieàu: Article of faith

285
Tín kieän, söï kieän tín lyù:d. fact Tinh thaàn; ma, hoàn ma: Ghost
Tín lyù hoïc: Dogmatics Tinh vi, phöùc taïp; saønh ñieäu;
Tín lyù töông ñoâái thuyeát: saønh ñôøi: Sophisticated
Dogmatic relativism Tình anh em, huynh ñeä ñoaøn:
Tín nhieäm/thaùc; ñieàu taâm söï, Brotherhood
chuyeän kín: Confidence Tình baïn, baèng höõu:
Tín nöõ: Upaâsika Friendship, amor amicitiae
Tín thaùc aùi moä: Bhakti Tình baïn, baèng höõu, ñoàng
Tin, tin töôûng: Believe nghieäp; moái hieäp thoâng; hoäi
Tinh dòch: Sperm aùi höõu; hieäp hoäi; tö caùch
Tinh hoa, t.tuùy, öu tuù: Elite, thaønh vieân; hoïc boång:
quintessence Fellowship
Tinh teá, tinh vi, teá nhò, khoân Tình baèng höõu, ñoàng ñoäi:
kheùo, khoân ngoan: Subtilty, Companionship
subtleness, subtlety Tình caûm; caûm tình; caûm
Tinh thaàn: Spirit thöùc; caûm nghó, yù kieán:
Tinh thaàn ñoàng ñoäi; tinh thaàn Sentiment, affections
taäp theå: Esprit de corps Tình côø, ngaãu nhieân; cô
Tinh thaàn hoùa, taâm linh hoùa; hoäi/may: Chance
thieâng lieâng hoùa: Tình traïng, traïng thaùi; hình
Spiritualization thaùi, leà loái; nhaø nöôùc, quoác
Tinh thaàn Hoäi Thaùnh: Mind gia, bang: State
of the Church Tình traïng /naïn nhaân maõn:
Tinh thaàn khoù ngheøo: Poverty Overpopulation
of heart Tình traïng aân suûng: State of
Tinh thaàn thuaàn tuùy: Pure grace
spirit Tình traïng ñöôïc phaùp luaät baûo
Tinh thaàn toân giaùo, loøng tín veä, söï che chôû cuûa phaùp luaät
ngöôõng: Religiousness (ñk 1060): Favor of the law
Tinh thaàn, chí khí: Morale Tình traïng haï mình/töï haï:
State of humiliation

286
Tình traïng haäu sa ñoïa (thuyeát Tình traïng xung ñoät/maâu
cuûa moät nhaùnh Calvin): thuaãn: Conflict situation
Infralapsarian Tình yeâu: Amor, love
Tình traïng hieån vinh: State of Tình yeâu daâng hieán: Oblative
exaltation love
Tình traïng hoài phuïc (ñöôïc Tình yeâu lyù trí, khoâng töôûng;
cöùu chuoäc): State of restored aùi tình trong moäng: Amor
nature intellectualis/platonicus
Tình traïng khaån caáp, nguy Tình yeâu saùng taïo:
kòch: Emergency Procreative love
Tình traïng khoù khaên/xöû; Tình yeâu vò lôïi, ích kyû: Amor
phaïm truø (Aristoát), thuoäc concupiscentiae
tính chuû theå: Predicament Tình yeâu vò nghóa: Amor
Tình traïng löôõng chính theå, benevolentiae
hai chính phuû: Diarchy Tình yeâu voâ vò lôïi/vò tha:
Tình traïng maát trí; beänh Amor complacentiae
ñieân: Insanity Tình yeâu vôï choàng: Conjugal
Tình traïng ngöôøi cheát tröôùc love
khi soáng laïi; caùnh chung Tænh doøng: Religious province
hoïc vong nhaân traïng (veà Tænh taùo; yù thöùc: Consciousness
tình traïng kia cuûa nhöõng Tónh hoïc: Statics
ng. quaù coá): Interim Tónh taïi (ngoài, ôû moät choã),
eschatology ñònh cö: Sedentary
Tình traïng nhaân tính sa ñoïa: Tónh taâm: Retreat
State of fallen nature Tính caû tin, nheï daï: Credulity
Tình traïng sa ñoïa: Fall state Tính caùch bí/buùt danh, maïo
Tình traïng sieâu nhieân hoùa danh (nhö trong tröôøng hôïp
(nhaân tính ñöôïc naâng leân caùc nguïy thö): Pseudonimity
bình dieän sieâu nhieân): State Tính caùch ñaùng tin, khaû tín
of elevated nature tính: Credibility

287
Tính chaát hy teá: Sacrificial Tính lòch ñaïi (caùc dieãn bieán
character ngoân ngöõ hoïc tính theo thôøi
Tính chaát phoå quaùt, coâng giaùo gian); dò ñaïi, dò thôøi:
tính: Catholicity Diachronic(-al)
Tính chaát thaùnh thieän, tính Tính meï, chöùc/ ñaïo laøm meï:
thaùnh thieâng: Holiness Motherhood
Tính cöùu caùnh, keát cuoäc, Tính ngaãu nhieân: Casualness
chung quyeát, döùt khoaùt; Tính ngöõ, hình dung töø:
muïc ñích: Finality Epithet
Tính daâm daät, ña daâm, khieâu Tính nhanh nheïn, linh lôïi;
daâm: Eroticism linh hoaït (sau khi soáng laïi):
Tính dí doûm; tinh thaàn, oùc: Agility
Esprit Tính nhaïy caûm, ña caûm; caûm
Tính ña caûm, deã caûm, thoùi uûy tính; tri giaùc: Sensibility
mò: Emotionalism Tính nhaát thôøi, taïm thôøi:
Tính ñaïi keát, phoå quaùt, hoaøn Transitoriness
vuõ (vg. cuûa moät coâng ñoàng Tính nhôøn; eâm dòu, dòu daøng;
chung): Ecumenicity ñöôøng maät, ngoït xôùt:
Tính hay/phaûi cheát; tyû leä cheát: Unctuosity
Mortality Tính saønh aên: Epicurism
Tính hieáu khaùch: Hospitality Tính tham lam, haø tieän, keo
Tính hôïp thöùc: Liceity kieát: Avarice
Tính höôùng döông: Tính thoâng öôùc/töông xöùng:
Heliotropism Commensurability
Tính höôùng ñòa (ñaát): Tính tình hoïc: Characterology
Geotropism Tính tình; tính caùch, t.chaát; tö
Tính höõu haïn: Finitude caùch, ñaëc ñieåm, caù tính; chí
Tính ích kyû; chuû nghóa vò kyû: khí: Character
Egoism Tính tình; tính khí, taâm tính:
Tính khoâng theå phaïm toäi: Temper
Impeccability Tính töông ñöông: Equivalence

288
Tính voâ bieân, voâ taän: Infinitude Toøa aùn; dieãn ñaøn; (xöa) chôï,
Tænh, khu vöïc, laõnh ñòa: coâng tröôøng: Forum
Province Toaø ñieàu tra toân giaùo:
Tónh, tònh, tónh ñònh; (ñieän) Inquisition
tónh ñieän: Static Toøa giaûi toäi: Sacramental
Ti-toâ, Tt: Titus forum
To lôùn, vó ñaïi; tuyeät vôøi; taøi Toøa giaûi toäi; thuoäc giaùo phaùi:
tình: Great(-ness) Confessional
Toaø: See Toøa giaùm muïc Roâma, Toøa
Toøa [aùn] sô thaåm: Tribunal/ thaùnh Roâma: Roman see
court of first instance Toøa Khoân ngoan (töôùc hieäu
Toøa [aùn] trung caáp: Tribunal of ÑM): Sedes Sapientiae
second instance Toøa ngoaøi: External forum
Toaø aùn coù thaåm quyeàn: Toøa phaù aùn: Court of review
Competent forum Toøa thaùnh: Holy See
Toøa aùn coù thaåm quyeàn: Toøa Thaùnh Pheâroâ (ngoâi toøa
Competent tribunal Giaùo Hoaøng): See of Peter
Toøa aùn coâng/dö luaän: Tribunal Toøa thaùnh, toâng toøa: Apostolic
of public opinion See
Toaø aùn ñeä nhò caáp: Court of Toøa thaåm tra (veà tính chaát
second instance chính thoáng cuûa giaùo lyù; coù
Toøa aùn hoân phoái: Matrimonial töø n. 1233), thaåm vaán:
court Inquisition
Toaø aùn Roâma: Signatura Toøa thöông xoùt (taám vaøng phuû
apostolica hoøm bia trong ñeàn thôø
Toøa aùn taäp ñoaøn: Collegiate Gieârusalem, cho laø toøa
tribunal Giaveâ): Mercy seat
Toøa aùn, phaùp ñình; gheá quan Toøa thöôïng thaåm (ñk 1443):
toøa: Tribunal Rota
Toøa aùn, phieân toøa; cung ñieän; Toaø trong: Internal forum
trieàu ñình: Court

289
Toøa xaù giaûi (ñk 64); LM xaù Toaøn tieán; thuyeát tieán hoùa
giaûi; nhaø lao: Penitentiary toaøn boä; tính toaøn theå,
Toûa lan, boác leân; baét nguoàn, t.veïn, t.dieän: Holism(-istic)
phaùt nguyeân/xuaát; phaùt Toaøn tri: Omniscience
sinh; sinh xuaát: Emanate Toaøn veïn, troïn veïn; toaøn theå:
Toøa, ngai, giaûng ñaøn, gheá/chöùc Wholeness
giaùo sö: Cathedra Toaøn veïn, vieân maõn; ñaày ñuû;
Toïa truï khoå tu, aån só soáng treân no ñuû: Fullness
coät: Stylite Toaøn, heát thaûy, taát caû :Pan-
Toøa/chöùc söù thaàn Toøa thaùnh: Toaøn xaù: Plenary indulgence
Nunciature Toøng phaïm, ñoàng loõa:
Toaøn aùn coù thaåm quyeàn (ñk Accomplice
1404tt): Competent forum Toå chöùc aân xaù quoác teá:
Toaøn boä, toaøn theå; ñaïi ñeå; Amnesty International
cuøng nhau: En bloc Toå chöùc coâng an maät, (Ñöùc
Toaøn boä, toång theå: Totality, in quoác xaõ): Gestapo
toto Toå chöùc hoøa bình ÑK: Pax
Toaøn boä/theå tính, toaøn theå Christi
tính; ñaïi ñoàng tính; phoå Toå phuï, toäc tröôûng; thöôïng
quaùt tính: Universality phuï: Patriarch
Toaøn boä; toaønbaûn; daøi roäng: In Toå quoác, maãu quoác, queâ
extenso höông: Mother country
Toaøn caàu; toaøn theå: Global Toå tieân, oâng baø: Ancestor
Toaøn naêng: Omnipotence Toá caùo nhöõng keû ñoàng loõa: To
Toaøn Thaùnh (töôùc hieäu cuûa turn State's (king's)
ÑM): Panagia evidence
Toaøn theå tín höõu: University Toá tuïng coù chöùng lieäu:
of the faithful Documentary process
Toaøn theå; hoaøn toaøn, ñaày ñuû: Toá tuïng hình söï: Penal
Plenary process

290
Toá tuïng hoä söï (ñk 1501tt): Toäi bieät caám, b.cheá (chæ thaåm
Contentious trial quyeàn ñaëc bieät môùi giaûi tha
Toâ-bi-a, Tb: Tobit ñöôïc): Reserved sin
Toâi suy nghó töùc laø toâi hieän Toäi caù nhaân: Personal sin
höõu (nguyeân taéc caên baûn cuûa Toäi choáng laïi ñöùc tin: Sin
Descartes 2e Meùditation): against faith
Cogito ergo sum Toäi choáng laïi Thaùnh Thaàn:
Toâi tôù cuûa caùc toâi tôù TC (danh Sins against the Holy Spirit
hieäu ÑGH): Servus Toäi coá saùt: Voluntary homicide
servorum Dei Toäi coá tình (khaùch quan vaø
Toâi tôù Giaveâ: Ebed Yahweh chuû quan): Formal sin
Toâi tôù, ng. giuùp vieäc, gia boäc: Toäi cöù söï (laøm ñieàu xaáu, nhöng
Servant khoâng maéc toäi vì haønh ñoäng
Toái cao phaùp vieän (ñk 1445) maø khoâng yù thöùc hoaëc maát
(Toøa thaùnh): Apostolic Sig- töï do): Material sin
natura, Segnatura Apostolica Toäi hoïc: Hamartology
Toái cao, toái thöôïng; tuyeät Toäi keâu thaáu tôùi trôøi: Sins
ñænh, toät böïc; cao/quan crying to heaven
troïng nhaát: Supreme, Toäi loãi: Peccatum, sinful(-ness)
paramount Toäi maéc phaûi: Contracted sin
Toái haäu thö; ñieàu kieän toái haäu: Toäi maéc vì nhieãm truyeàn (x.
Ultimate, ultimatum(-a) Nguyeân toäi): Contracted sin
Toái taêm, ñen ngoøm; xaáu xa; u Toäi naëng, toäi troïng: Grave sin,
muoäi, ngu doát: Dark mortal sin
Toái taêm; toái nghóa: Obscure Toäi nguy töû: Mortal sin/ deadly
Toái thöôïng quyeàn cuûa Giaùo sin
Hoaøng: Primacy of the pope Toäi nguïy taïo (ñk 1390): Crime
Toäi, toäi loãi: Guilt, sin of falsehood
Toäi: Sin, Varjya Toäi nguyeân toå: Original sin
Toäi aùc: Crime, felony Toäi nheï: Venial sin

291
Toäi phaïm: Delict Toân giaùo sô thuûy (nôi caùc daân
Toäi phaïm ñeán Thaùnh Linh: toäc baùn khai): Primitive
Sin against the Holy Spirit religion
Toäi phaïm hoïc: Criminology Toân giaùo tính; loøng ñaïo ñöùc:
Toäi phaïm thaùnh: Sacrilege Religiosity
Toäi phaûn töï nhieân (vg. toäi Toân giaùo, ñaïo; doøng tu, ñôøi tu:
daâm duïc ñoàng giôùi, thuù Religion
daâm, v.v.): Unnatural sins Toân kính aûnh töôïng (ñk
Toäi thieáu soùt: Sin of omission 1188): Veneration of images
Toäi taäp theå/xaõ hoäi: Collective Toân kính caùc Thaùnh:
guilt Veneration of saints, dulia
Toäi xaõ hoäi, cô caáu: Social/ Toân kính di tích thaùnh:
structural sin Veneration of relics
Toäi xaùc thòt: Sins of the flesh Toân kính, kính troïng, caûm
Toân giaùo bình daân: Popular phuïc, thaàn phuïc: Homage
religion Toân kính, suøng kính; troïng
Toân giaùo daân chính (duøng toân kính: Reverence
giaùo vaøo muïc ñích daân söï): Toân kính/suøng; cuùi ñaàu/mình,
Civil religion phuïc baùi: Obeisance
Toân giaùo coå sô: Primitive Toân phaùi Boâgoâmiloâ (kieåu
religion Manikeâoâ, nhò nguyeân, thôøi
Toân giaùo ñoái chieáu: Trung coå): Bogomils
Comparative religion Toân phaùi Lollard (theo
Toân giaùo huyeàn bí: Mystery Wycliffe, tk 15; x. Thuyeát
religions Wycliffe): Lollards
Toân giaùo khoâng kitoâ: Non- Toân phaùi Moon (Mun): Moonies
christian religion Toân phaùi Tantra (Balamoân
Toân giaùo quoác teá: World thôø nöõ thaàn Saùcti, daïng nöõ
religion cuûa Siva): Tantrism
Toân phaùi thaàn bí: Mystery cults

292
Toân phaùi tính quaù khích: Toång caùo thænh: Postulator
Confessionalism general
Toân phong chaân phöôùc/aù Toång coâng/tu hoäi: General
thaùnh: Beatify(-ication) chapter
Toân suøng TC, soát saéng, ñaïo Toång ñaïi dieän (ñk 65): Vicar
ñöùc: Godly general, vicariate
Toân thôø: Latria Toång giaùm muïc: Archbishop
Toân thôø caùc vò töû ñaïo: Toång Giaùm Muïc chính toøa (ñk
Martyrolatry 435tt): Metropolitan
Toân thôø Ñöùc Maria: Mariolatry Archbishop
Toân thôø KT: Bibliolatry Toång giaùo phaän, giaùo tænh:
Toân vinh ÑK: Exaltation of Archdiocese
Christ Toång hôïp: Synthesis
Toàn taïi, hieän höõu; hieän sinh: Toång hôïp haït nhaân: Nuclear
Exist(-ence) fusion
Toâng ñoà: Apostle Toång luaän thaàn hoïc (taùc
Toâng ñoà ñoaøn: Apostolic phaåm cuûa thaùnh Toâma
college Aquinoâ): Summa Theologica
Toâng ñoà giaùo daân: Lay Toång phí; phía beân treân (treân
apostolate ñaàu, trôøi,...): Overhead
Toâng hieán: Apostolic Toång phoù teá: Archdeacon
constitution Toång quaùt tính, ñaïi cöông
Toâng phuï: Apostolic fathers tính; khaùi luaän: Generality
Toâng thö: Apostolic letter Toång söù thaàn, toång laõnh thieân
Toâng toaø: Apostolic See thaàn: Archangel
Toâng truyeàn tính, toâng ñoà Toång traán: Ethnarch
tính: Apostolicity Toång tu nghò, toång coâng hoäi:
Toâng truyeàn, truyeàn thoáng General chapter
toâng ñoà: Apostolic tradition Toáng tieàn; haêm doïa: Blackmail
Toâra (x. Leà luaät): Torah

293
Toát, hay, thieän; löông thieän; söï Trang nghieâm, tr.troïng; töø
thieän: Good toán; traàm troïng; traàm; daáu
Tra hoûi, vaën hoûi, phanh phui, huyeàn (nhö g. accent):
ñöa ra aùnh saùng; laøm saùng Grave
toû, tìm hieåu lyù do hoaëc Trang nghieâm; nghieâm/traàm
nguyeân nhaân: Elicit troïng; troïng löïc: Gravity
Tra taán ñeå baét cung khai: Put Traøng haït/chuoãi: Chaplet
to the question Traøng maân coâi Phanxicoâ:
Tra taán; haønh haï: Torture Franciscan crown
Traû thuø, baùo thuø, phuïc thuø, Traøng vieäc thieän «thöông xaùc
baùo oaùn: Vengeance baûy moái»: Corporal works of
Traùc vieät/tuyeät, sieâu quaàn, mercy
xuaát saéc, noåi baät; noåi tieáng: Traøng (kinh) maân coâi: Marian
Eminent rosary
Traùch nhieäm: Responsibility Traïng maïo; thöôøng caùch/tính;
Traùch nhieäm (phaùp lyù); boån thöôøng trì tính: Habitus
phaän, nghóa vuï; ruûi ro baát Traïng thaùi [coâng chính]
traéc, nguy hieåm coù theå xaûy nguyeân thuûy/sô: Original
ra; gaùnh naëng, ñieàu baát lôïi; [justice] state
tieàn nôï: Liability Traïng thaùi nguyeân tuyeàn:
Traùi nghóa: Antonym State of integrity
Traùi tim voâ nhieãm: Tranh bieän, tr.luaän, baøn caõi;
Immaculate heart luaän chieán, buùt chieán:
Trai, nam, ñöïc, troáng: Male Controversial
Traïi phong; nhaø caùch ly: Tranh boä ba; saùch gaäp laøm ba;
Lazaret(-to), Lazar-house taùc phaåm ba hoài: Triptych
Traïi taäp trung (Xoâvieát): Gulag Tranh boä ñoâi (coù hai baûng vôùi
Traïm cuoái: Terminus(-i) baûn leà noái chung): Diptych
Trang hoaøng Giaùng Sinh: Tranh caõi vieån voâng:
Christmas decoration(s) Byzantine discussion

294
Tranh luaän, thaûo luaän, baøn thaàn bí); xu höôùng maøu saéc
caõi; tranh tuïng, kieän caùo: vaø tröõ tình: Orphism
Dispute(-ation) Traøo löu/chuû nghóa tuïc hoùa:
Tranh luaän veà leã cheá (Trung Secularism
hoa, AÁn ñoä tk 17-18): Rite(s) Traøo löu/ñaëc suûng ngoân söù,
controversy tieân tri: Prophetism
Tranh luaän; tranh caõi; tranh Traùt ñoøi haàu toøa: Peremptory
giaønh; tranh chaáp; phaûn writ
khaùng; ñaët vaán ñeà, khoâng Traàn truoàng; traàn truïi: Nudity
thöøa nhaän: Contest(-ation) Traän töû chieán (Kh 16,16):
Tranh tuïng; toá tuïng, vuï kieän Armageddon
(ñk 1400tt): Process Traät/thöù töï; haøng, loaïi; caáp
Trao ban (aân suûng, bí tích), baäc, giai caáp; cheá ñoä; leänh
trao taëng/phoù: Conferral (of truyeàn;huaân chöông: Order
grace, sacraments) Traät töï baùc aùi: Order of charity
Trao ñoåi qua laïi; giuùp ñôõ laãn Traät töï coâng coïng: Public
nhau, hoã töông/ trôï tính: order
Mutuality Traät töï cöùu ñoä (sieâu nhieân):
Trao phoù thaùnh cuï (leã truyeàn Order of salvation
chöùc): Tradition of Traät töï luaân lyù: Moral order
instruments Traät töï sieâu nhieân:
Trao phoù, uûy thaùc, uûy nhieäm: Supernatural order
Entrust Traät töïï taïo döïng (töï nhieân):
Trao quyeàn, boå nhieäm; bao Order of creation
vaây; ñaàu tö: Invest Traät töï töï nhieân: Natural
Trao thaùnh cuï (phong chöùc): order
Porrectio instrumentorum Treû con chöa ñöôïc röûa toäi:
Traøo löu laõng maïn: Unbaptized infants
Romanticism Treû con coøn trong loøng meï:
Traøo löu tu ñöùc chòu aûnh Unborn child
höôûng Orpheâoâ (Apoâlloâ giaùo; Treû sô sinh: New born

295
Treøo cao teù naëng: Pride Trí thaàn (phaåm traät thieân
comes/goes before a fall thaàn): Intelligences
Treân lyù tuyeát: In the abstract(- Trí thoâng minh/tueä; thoâng
ion) hieåu; lieân heä (tin töùc) bí
Treân thuù vaät (thöû nghieäm): In maät: Intelligence
anima vili Trí töôûng töôïng; töôïng hình,
Tri naêng luaän: Cognitional hình dung: Imagination
theory Trò lieäu, chöõa beänh:
Tri naêng luaän thuyeát: Therapeutic
Cognitional theory Tri/nhaän thöùc; naêng löïc nhaän
Tri thöùc khaùi nieäm: thöùc, tri naêng: Cognition(-al)
Conceptual knowledge Trích daãn; traùt haàu toøa, trieäu
Tri thöùc luaän: Gnoseology hoaùn (ñk 1507); tuyeân
Tri thöùc taäp thaønh, sôû ñaéc: döông: Citation
Sciencia acquisita Trieån nôû quaù lôùn; phaùt trieån
Tri thöùc thieân phuù: Sciencia quaù möùc: Hypertrophy
infusa Trieát ñeà, tr.luaän, nguyeân lyù
Tri thöùc thuaàn trí: Knowledge trieát hoïc: Philosopheme
of simple intellegence Trieát hoïc/lyù: Philosophy
Tri thöùc tröïc kieán: Knowledge Trieát hoïc giaùo phuï: Patristic
of vision philosophy
Tri thöùc, tröïc tri; ngoä ñaïo, ngoä Trieát hoïc thöïc nghieäm:
giaùc: Gnosis Experimental philosophy
Trì hoaõn, chaàn chöø: Trieát hoïc tieân nghieäm (J.
Procrastination Mareùchal): Transcendental
Trí hoàn: Intellectual soul philosophy
Trí khoân/tueä, tinh thaàn: Nous Trieát hoïc toân giaùo: Philosophy
Trí naêng/tueä, lyù trí: Intellect of religion
Trí quyeån, caûnh giôùi taâm linh: Trieát hoïc tröôøng toàn:
Noosphere Perennial phylosophy

296
Trieát hoïc töï nhieân: Natural Trinh tieát theå xaùc: Virginitas
philosophy corporis
Trieät khöû huyeàn bí tính; laøm Trình baøy, phaùt bieåu; bieåu
cho heát veû bí nhieäm: quyeát; baûn tuyeân boá:
Demystify(-ication) Statement
Trieät saûn: Sterilization Trình baøy, trình dieãn; giôùi
Trieät saûn ñeå ngöøa thai: thieäu; daâng (trao) taëng; ñeà
Contraceptive sterilization cöû (ñk 158): Presentation
Trieät saûn trò lieäu (laøm maát Trình dieãn, giöõ vai (dieãn
khaû naêng sinh saûn vì lyù do vieân); thoâng qua, ban haønh:
trò lieäu): Therapeutic Enact
sterilization Trình thuaät, töôøng thuaät, kyù
Trieät saûn vì öu sinh: Eugenic thuaät, keå chuyeän: Narrative
sterilization Trình thuaät veà thôøi thô aáu cuûa
Trieàu ñaïi, vöông trieàu: Dynasty Ñ. Gieâsu, Phuùc aâm aáu thôøi:
Trieäu chöùng hoïc: Sem(e)iology Infancy narratives/gospels
Trieäu taäp: Convoke(-cation), Troø tinh quaùi/nghòch; aûo
summon thuaät, ma thuaät; lieàu maïng;
Trinh baïch, tr. khieát, khieát hung aùc, hieåm ñoäc:
tònh, trong traéng: Chaste(- Devilment, devilry(-try)
ity) Troøn trænh xinh xaén, ngaây thô
Trinh khieát, ñoàng trinh, khieát trong saùng, ñeïp nhö tieân:
trinh; trinh nöõ: Virgin, Cherubic
virginity, virginitas Troïn ñôøi ñoàng trinh:
Trinh nöõ thuï thai, trinh thai: Perpetual virginity, ever-
Virginal conception virgin
Trinh saûn, sinh bôûi trinh nöõ; Troïn laønh: Perfection
sinh saûn ñôn tính: Troïn veïn, toaøn veïn, nguyeân
Parthenogenesis tuyeàn; lieâm khieát, thanh
Trinh tieát taâm hoàn (trong tö lieâm: Integrity
töôûng): Virginitas mentis

297
Trong baûn thaân ÑK, thay maët Troâng caäy: Hope
ÑK: In persona Christi Troáng roãng/khoâng: Emptiness
Trong cô theå: In vivo Troáng toøa: Vacant see, sede
Trong giôø laâm töû, giaây phuùt vacante
laâm chung: In articulo mortis Troáng, khuyeát, boû khoâng;
Trong oáng nghieäm: In vitro khoâng coù hieäu löïc, voâ giaù trò:
Trong saïch: Virginity Void
Trong saùng: Clarity Troáng, roãng, khoâng; ñoå, truùt,
Trong suoát; trong saùng, roõ laøm cho ra troáng roãng:
raøng: Transparent Empty
Trong Thieân Chuùa, thuoäc Trô traùo, xaác laùo, voâ lieâm sæ,
thaàn söï: In divinis maët daøy maøy daïn: Effrontery
Trong tieàm theå: In potentia Trôû laïi, hoaùn/hoái caûi, quy
Trong tieàm theå gaàn: In chính: Conversion
potentia proxima Trôû thaønh/neân, hình thaønh:
Trong tieàm theå xa: In potentia Fieri
remota Trôû veà nhaø: To return to the
Trong traéng; tinh khieát, fold
khoâng tyø veát: Immaculate Trôï lyù thaàn hoïc (phaùi kinh
Troïng theå, long troïng; uy vieän goïi trieát hoïc laø nöõ tyø
nghi: Solemn cuûa thaàn hoïc): Ancilla
Troïng traùch: Grave obligation theologiae
Troâi chaûy, löu loaùt, hoaït baùt Trôï lyù/taù: Assistant
(ngoân ngöõ, buùt phaùp, v.v.): Trôï só: Lay brother/sister
Fluency Trôï só linh vuï (trong Doøng
Troán sôû, troán vieäc: Absenteeism Teân): Spiritual coadjutor
Troán theá gian, thoaùt tuïc: Trôï vieân muïc vuï: Pastoral
Flight from the world associate
Troán traùnh, boû troán, ñaøo taåu; Trôøi ñaát; vuõ truï: Heaven and
thoaùng qua, phuø du: Fugitive earth
Trôøi ôi!: My goodness!

298
Trôøi, baàu trôøi, khoâng trung; Trung thaønh ñeán cuøng: Final
khí haäu: Sky perseverance
Trôøi; thieân ñaøng/cung: Heaven Trung thaønh, chung thuûy:
Truù sôû; cö truù; dinh thöï: Faithfulness
Residence Trung thaønh, thaønh tín,
Truï aån só (soáng treân coät): chung thuûy; ñoä trung thöïc:
Pillarsaint Fidelity
Truï thaàn Ashera: Ashera pole Trung thaønh, tr.nghóa; thaønh
Truï/chaân ñeøn: Lampstand thöïc; trung thöïc; taän tuïy:
Truaát chöùc (ñk 184); thieáu Loyal(-ty)
huït: Privation Trung thöùc (giöõa thaáu thò vaø
Truïc xuaát khoûi tu hoäi hoaëc ñôn trí): Sciencia media
doøng tu (ñk 694): Dismiss Trung thöïc, thaønh thaät, thaúng
from a Religious Institute thaén: Frank
Trung coå: Middle Ages Trung tính, gioáng trung; voâ
Trung dung: Golden mean tính; trung laäp: Neuter
Trung dung/ñoä; moâi giôùi; duïng Trung traïng (giöõa luùc cheát vaø
cuï; ñoàng coát: Medium luùc soáng laïi): Intermediate
Trung ñieåm thôøi gian: state
Midpoint of time Truøng khít, aên khôùp, ngaãu
Trung ñoâng: Middle-East hôïp, truøng hôïp: Coincide
Trung gian, moâi giôùi, hoøa giaûi: Truøng phöùc; truøng yù, ñieäp
Mediation luaän; haèng ñeà: Tautology(-
Trung nieân: Middle age ical)
Trung taâm buoân baùn, chôï, cöûa Truy toá; baûn caùo traïng:
haøng lôùn: Emporium Indict(-ment)
Trung thaïch ñaïi (thôøi tieàn söû Truyeàn baù, phoå bieán; truyeàn
töø 10.000-8.500 n. tröôùc sinh; truyeàn chuûng; truyeàn
coâng nguyeân, giöõa gioáng: Propagation
paleolithic vaø neolithic Truyeàn baù, phoå bieán; tuyeân
xem): Mesolithic truyeàn: Propaganda

299
Truyeàn chöùc boå sung: Truyeàn thoáng soáng ñoäng, löu
Supplemental ordination truyeàn: Paradosis
Truyeàn chöùc toøng nhaân (LM, Truyeàn thoáng suøng moä:
GM khoâng thuoäc veà moät ñòa Devotional tradition
phaän): Absolute ordination Truyeàn thoâng/ñaït:
Truyeàn chöùc toøng sôû: Relative Communicative
ordination Truyeàn thoáng/taùc giaû ñeä nhò
Truyeàn giaùo: Mission luaät: Deuteronomist
Truyeàn giaùo hoïc: Missiology Truyeàn thuï; nhoài soï (yù thöùc
Truyeàn löu; truyeàn ñaït, heä): Indoctrination
chuyeån giao; truyeàn phaùt; Truyeàn tinh; truyeàn gioáng;
truyeàn ñoäng: Transmission thuï tinh: Insemination
Truyeàn pheùp keùp (baùnh vaø Truyeàn uûy kinh Tin kính (cho
röôïu): Double consecration döï toøng): Tradition of the
Truyeàn pheùp saün (Mình creed/symbol
Thaùnh): Preconsecrated Truyeän hoang ñöôøng; chuyeän
Truyeàn sinh: Procreation khoaùc laùo: Fairy-story/tale
Truyeàn sinh khí, söùc soáng; Truyeàn/thuï tinh nhaân taïo:
sinh ñoäng hoùa: Vitalize Artificial insemination
Truyeàn thoáng: Tradition Tröø phi coù yù kieán xaùc ñaùng
Truyeàn thoáng caùc toâng ñoà hôn: Salvo meliori judicio
(taùc phaåm cuûa Hippolytus, † Tröø phi, vôùi ñieàu kieän; taïm
236): Apostolic tradition thôøi: Nisi
Truyeàn thoáng haäu toâng ñoà: Tröø taø, tröø quyû: Exorcize
Post-apostolic tradition Tröø taø, tröø quyû, traán yeåm (ñk
Truyeàn thoáng Hoäi Thaùnh: 1172): Exorcism
Ecclesiastical tradition Tröõ tình: Lyric, romantic
Truyeàn thoáng khaåu thuï, töông Tröïc chæ: In recto
truyeàn, truyeàn khaåu; khaåu Tröïc giaùc thuyeát: Intuitionism
truyeàn: Oral tradition Tröïc giaùc/quan: Intuition

300
Tröïc kieán (TC treân thieân Tröôøng hoïc (ñk 796tt); tröôøng
ñaøng): Intuitive vision phaùi, hoïc phaùi: School
Tröïc sinh/ bieán, tröïc ñaéc phaùt Tröôøng hôïp baát ñaéc dó, baát
sinh: Orthogenesis khaû khaùng: Force majeure
Tröïc tieáp tính qua trung gian: Tröôøng hôïp gia troïng:
Mediated immediacy Aggravating circumstance
Tröïc tieáp, tieáp caän; töùc thôøi; Tröôøng hôïp giaûm khinh, tình
khaån caáp: Immediacy tieát giaûm toäi: Mitigating
Tröïc tieáp; tröïc heä; thaúng thaén; circumstance, extenuating
chæ/höôùng daãn: Direct Tröôøng hôïp mieãn tröø:
Tröng baøy; trình baøy; vaïch Exempting circumstance
traàn; boû rôi (treû thô): Tröôøng hôïp; traïng huoáng,
Expose(-ition) hoaøn caûnh; vuï, noá; (ngöõ=)
Tröøng phaït, tröøng trò; saùt caùch, theå caùch: Case
phaït: Punish(-ment), Tröôøng nhaø thôø lôùn:
vengeance Cathedral school
Tröøng trò, ñaùnh ñaäp; hình Tröôøng phaùi [thaàn hoïc]
phaït: Chastise Tübingen (Ñöùc): Tubingen
Tröôùc ÑK, tröôùc coâng nguyeân: school
BC (before Christ), BCE Tröôøng phaùi Alexanñria:
(before common era) School of Alexandria
Tröôùc khi sinh, tieán saûn: Pre- Tröôøng phaùi Phanxicoâ:
natal Franciscans school
Tröôøng cöûu/toàn, voâ taän: Tröôøng phaùi Taân Calceâñoânia:
Everlasting Neo-chalcedonianism
Tröôøng daïy haùt cho ca ñoaøn Tröôøng phaùi thaàn hoïc:
(xöa): Choir school School(s) of theology
Tröôøng hoïc, hoïc vieän; taäp Tröôøng phoå thoâng: Grade
ñoaøn, taäp theå: College school
Tröôøng hoïc giaùo xöù: Parochial Tröôøng tieåu hoïc (sô caáp):
school Elementary school

301
Tröôûng ban nghi leã: Master of Tu hoäi thuoäc quyeàn giaùo phaän:
ceremonies Diocesean institute
Tröôûng ñieän Toâng toøa: Master Tu hoäi thuoäc quyeàn Toaø
of the Sacred Palace thaùnh: Pontifical institute
Tröôûng laõo; linh muïc: Tu huynh Doøng thaùnh
Presbyter Phanxicoâ Xavieâ (CEX,
Tröôûng teá, giaùo tröôûng: 1839): Xaverian Brothers
Pontiff, pontifex Tu phuï sa maïc: Fathers of the
Tröôûng thaønh, chín chaén, desert
thaønh thuïc: Mature(-ity) Tu só/tu huynh: Friar
Tröôùng ñoà cung thaùnh (döïng Tu só chaân khoâng, khoå haïnh:
ngang giöõa cung thaùnh vaø Barefoot Friars
loøng nhaø thôø; gaàn gioáng nhö Tu só Doøng Bieån Ñöùc: Black
jube): Rood screen monks, Benedictines
Tröôùng (che baøn thôø): Civory Tu só Doøng caûi toå (thaùnh
Tröôùng, taùn; voøm: Canopy AÂugutinoâ, thaùnh Phanxicoâ):
Tröøu töôïng; taùch/ruùt ra; toùm Recollects
taét: Abstract(-ion) Tu só Doøng Calasan (th. Giuse
Tu ñoaøn Toâng ñoà (ñk 731): Calasan saùng laäp n. 1597 ñeå
Society of Apostolic Life giaùo duïc treû em): Piarists
Tu ñöùc: Ascetism Tu só Doøng Camaldoli (do
Tu ñöùc thaàn nghieäm: Mystical thaùnh Roâmualñoâ saùng laäp,
spirituality n. 1012): Camaldolese
Tu ñöùc/linh ñaïo giaûi phoùng: Tu só Doøng Cameâloâ (Caùt
Liberation spirituality Minh): White Friars,
Tu hoäi, doøng tu (ñk 607tt): Carmelite
Religious institute Tu só Doøng Chuùa Ba Ngoâi
Tu hoäi ñôøi (ñk 710): Secular (OSST, n. 1198): Mathurins,
Institute Trinitarians
Tu hoäi Thaùnh Danh: Holy Tu só Doøng Chuùa Cöùu Ñoä
Name Society (SDS, 1881): Salvatorians

302
Tu só Doøng Chuùa Cöùu Theá, Tu só Doøng Teân (Chuùa Gieâsu;
CSsR: Redemptorists vieát taét SJ): Jesuits
Tu só Doøng Claret (Thöøa sai Tu só Doøng thaùnh Basilioâ:
ÑM Voâ Nhieãm, CMF, n. Basilians
1849): Claretians Tu só Doøng thaùnh Beânañoâ caûi
Tu só Doøng daáu thaùnh (CSS, caùch: Bernardines
1816): Stigmatines Tu só Doøng thaùnh Brunoâ
Tu só Doøng Don Bosco (n. (1032-1101): Carthusians
1859): Salesians Tu só Doøng thaùnh Edmunñoâ
Tu só Doøng Ña Minh: Black (SSE, n. 1843): Edmundites
friars, Dominicans Tu só Doøng thaùnh Gioan Euñeâ
Tu só Doøng Ñöùc Baø thöông (teân laø Doøng Ñ. Gieâsu vaø Ñ.
xoùt (chuoäc keû laøm toâi/noâ leä); Maria): Eudists
doøng nöõ Ñ.Baø thöông xoùt Tu só Doøng thaùnh Giuse
(thöøa sai): Mercedarians Thaùnh Taâm Chuùa (SSJ, n.
Tu só Doøng khaát thöïc: 1866): Josephites
Mendicants Tu só Doøng thaùnh Giuse thöøa
Tu só Doøng Oratoârioâ, Doøng sai (MHM): Mill Hill
giaûng thuyeát (th. Philíp Neâri (Missionaries, Sisters)
laäp n. 1564): Oratorians Tu só Doøng thaùnh Hieâroânimoâ:
Tu só Doøng Phanxicoâ: Hieronymite
Franciscans, Friars Minor Tu só Doøng thaùnh Maur:
Tu só Doøng Phanxicoâ caûi Maurists
caùch: Capuchins Tu só Doøng thaùnh Phanxicoâ
Tu só Doøng Phanxicoâ nghieâm Paola (n. 1435): Minims
thuû (OFM): Observants (- Tu só Doøng thaùnh Phaoloâ:
tines) Barnabites
Tu só Doøng Soâmasca (do Tu só Doøng thaùnh Sylvester
thaùnh H. Emiliani saùng laäp (n. 1231): Sylvestrines
n. 1532): Somaschi

303
Tu só Doøng thaùnh Vinh sôn Tu só khaán troïng, theä só:
(CM) (saùng laäp n. 1625): Professed
Vincentians, Lazarists Tu só phieâu cö (AÁn ñoä): Sadhu
Tu só Doøng Theâatinoâ (n. Tu só (coù uy theá vì laø thaùnh
1522): Theatines thieän Nga): Staretz
Tu só Doøng Thöông khoù (do Tu só/ng. soáng khoå haïnh:
thaùnh Phaoloâ Thaùnh Giaù laäp Ascete
n. 1720): Passionists Tu töø hoïc; thuaät huøng bieän:
Tu só Doøng Toâi tôù Ñöùc Meï: Rhetoric
Servites Tu vieän: Priory/ abbesy
Tu só Doøng Xitoâ nhaët pheùp: Tu vieän aån só, coäng ñoaøn aån
Trappists tu: Coenobium
Tu só Doøng Xitoâ (thaønh laäp taïi Tu vieän Doøng thaùnh Brunoâ:
Citeaux, n. 1098): Charterhouse
Cistercians, White Monks Tu vieän ñoâi (nam-nöõ): Double
Tu só ñaëc uûy (Doøng Phanxicoâ): monastery
Custos Tu vieän tröôûng (nöõ tu vieän
Tu só ñeo Thaùnh Giaù: tröôûng): Prior(-ess)
Crutched Friars Tu vieän (xöa); nöõ tu vieän:
Tu só ñeâvít (Hoài giaùo): Dervish Convent
Tu só Hoäi Doøng Ñöùc Maria Tuû nhoû (ñeå giöõ ñoà vaät thaùnh
(SM, do G.J.Chaminade saùng daàu, cheùn, saùch thaùnh, v.v.):
laäp, n. 1816): Marianists Aumbry
Tu só Hoäi Doøng Truyeàn Giaùo Tuù taøi: Baccalaureate
Ñöùc Maria (SM, FMS, do Tu/ñan vieän töï trò (khoâng coù beà
J.C.M. Colin saùng laäp n. treân cao hôn beà treân nhaø):
1824): Marists Autonomous Religious
Tu só Hoäi truyeàn giaùo (PSM, House
do V. Pallotti saùng laäp n. Tuaân thuû; quan saùt, theo doõi;
1835): Pallottini, Pallottine nhaän xeùt, pheâ bình; khieån
Fathers traùch: Observation

304
Tuaàn ba ngaøy: Triduum Tuùi thaùnh: Burse
Tuaàn baùt nhaät; ngaøy thöù taùm; Tung hoâ, khen ngôïi: Acclaim
quaõng taùm (nhaïc): Octave Tung hoâ; lôøi tung hoâ trong
Tuaàn chín ngaøy: Novena Thaùnh Leã: Acclamation
Tuaàn ñaïi phuùc xöù ñaïo: Parish Tuïng ca hoïc: Hymnology
mission Tuïng ca, thaùnh thi/ca: Hymn
Tuaàn leã: Week Tuïng ngoân: Aretology
Tuaàn sau Chuùa nhaät Hieän Tuoåi bieát suy xeùt: Age of
xuoáng: Whitsuntide understanding
Tuaàn tam nhaät: Triduum Tuoåi caäp keâ, caäp hoân, keát hoân:
Tuaàn Thaùnh: Holy Week Nubility, age of consent
Tuaàn tröôùc Leã Laù (xöa): Tuoåi daäy thì: Puberty,
Passion week teenage, adolescent
Tuaàn töï, laàn löôït, luaân phieân, Tuoåi khoân, t. bieát phaùn ñoaùn
theo phieân: Per turnum (ñk 891): Age of discretion,
Tuùc [duïng] suûng: Sufficient age of reason
grace Tuoåi luaät ñònh (Giaùo luaät 7=
Tuïc hoùa; hoaøn tuïc: Secularize tuoåi khoân; 18= tröôûng
Tuïc hoân; tuïc huyeàn (nam sau thaønh; 25= ñöôïc chòu chöùc
khi vôï qua ñôøi), taùi giaù (nöõ): linh muïc, vv): Canonical age
Remarriage Tuoåi thô, thôøi thô aáu, thieáu
Tuïc khaâu khoùa (aâm hoä hoaëc thôøi: Childhood
ñaàu döông vaät ngaên giao Tuoåi; thôøi ñaïi: Age
hôïp): Infibulation Tuoân ra, traøo ra, toûa; boäc loä,
Tuïc ngöõ, ngaïn ngöõ, caùch thoå loä: Effuse(-ion)
ngoân: Proverb Tuøy dieän (theo moät phuông
Tuïc tóu, taø daâm, khieâu daâm: dieän naøo ñoù): Secundum
Obscene(-ity) quid
Tuïc/thoâng leä (ñk 23), taäp/ phong Tuøy phuï; baát ngôø: Accidental
tuïc, thoùi quen: Custom Tuyø theå: Accidents

305
Tuøy theå höõu theå: Entitative Tuyeân keát/phaït, giaùng phaït,
accident baét phaûi chòu: Inflict
Tuøy theå luaän lyù: Logical Tuyeân khaán (ñk 654):
accident Religious profession
Tuøy theå Thaùnh Theå: Tuyeân ngoân giaùo lyù ñöùc tin
Eucharistic accident cuûa Thuïy só (phaùi Calvin n.
Tuøy theå thuoäc tính (thuoäc 1536 vaø n. 1566): Helvetic
phaïm truø): Predicamental Confessions
accident Tuyeân saám, noùi tieân tri:
Tuøy theå tuyeät ñoái, phuï chaát Prophesy
tuyeät ñoái: Absolute accident Tuyeân theä trung thaønh (ñk
Tuøy tieän: Ex commodo 380): Oath of fidelity
Tuøy toân yù: Ad beneplacitum Tuyeân truyeàn: Propaganda
Tuøy yù, khoâng baét buoäc; nhieäm Tuyeân uyù (ñk 564): Chaplain
yù, thuoäc khoa: Facultative Tuyeân uùy quaân ñoäi: Military
Tuøy yù, tuøy thích, nhieäm yù, chaplain
khoâng baét buoäc: Optional Tuyeân xöng ñöùc tin:
Tuøy yù/tieän, töï do löïa choïn: Ad Profession of faith
libitum Tuyeân xöng ñöùc tin (trong
Tuûy; coát tuûy/loõi, tinh tuùy: nghi thöùc röûa toäi): Redditio/
Marrow profession of creed
Tuyeân boá, phaùt bieåu; chöùc/ Tuyeân xöng ñöùc tin; giaùo/toân
ngheà nghieäp: Profession phaùi, tín hoäi: Confession
Tuyeân boá; tuyeân caùo/ngoân: Tuyeån choïn, baàu cöû; quyeát
Declaration ñònh: Elect
Tuyeân caùo, thoâng baùo; Truyeàn Tuyeån taäp, caåm nang:
tin (cho ÑM): Annunciation Enchiridion
Tuyeân huaán lieät truyeän (trình Tuyeån taäp, caåm nang tín lieäu
thuaät Phuùc AÂm neâu baät moät (Enchiridion Symbolorum
"tuyeân ngoân" cuûa Ñöùc Gieâsu): do H.J. Denzinger xuaát baûn
Pronouncement stories n. 1854 vaø tieáp tuïc taùi baûn

306
cho ñeán nay, trích daãn caùc Tuyeät thoâng khaû dung (x. Phaûi
taøi lieäu troïng yeáu nhaát veà xa traùnh): Tolerandus(-i)
giaùo lyù ñöùc tin cuûa GH Coâng Tuyeät thoâng tieàn keát, töùc
Giaùo D= xuaát baûn tröôùc n. hieäu/ khaéc, töï ñoäng:
1963; DS= xuaát baûn sau n. Excommunication latae
1963): Denzinger sententiae, ipso facto,
Tuyeån taäp giaùo phuï (do M.J. automatic excommunication
Rouët de Journel, S.J. bieân Tuyeät thoâng, ruùt pheùp thoâng
soaïn vaø xuaát baûn n. 1946...): coâng; khai tröø; nguyeàn ruûa,
Enchiridion patristicum chuùc döõ: Anathema
Tuyeån taäp tín lieäu (vaên kieän Tuyeät voïng; döõ doäi; lieàu lónh,
caên baûn veà giaùo lyù ñöùc tin lieàu maïng: Desperate
cuûa GH x. Denzinger): Tö baûn chuû nghóa: Capitalism
Enchiridion Symbolorum Tö bieän, suy lyù, suy ñoaùn, suy
Tuyeån taäp tu ñöùc giaùo phuï (do cöùu; ñaàu cô: Speculation
M.J. Rouët de Journel vaø Tö caùch hoäi vieân; soá hoäi vieân:
Dutilleul, S.J. bieân soaïn vaø Membership
xuaát baûn): Enchiridion Tö caùch laøm cha laøm meï:
asceticum Parenthood
Tuyeån taäp vaên baûn Origeâneâ Tö caùch (chöùc naêng) laøm meï;
(do hai th. Basilioâ vaø Greâgoâ- sinh ñeû; tình meï; maãu heä:
rioâ Nazianzeânoâ thu thaäp n. Maternity
359); tuyeån taäp veà tónh toïa Tö duy (theo) khaùi nieäm:
(tk 18): Philocalia of Origen Conceptual thinking
Tuyeán, haïch: Gland Tö duy, tö töôûng; suy xeùt; yù
Tuyeät ñoái: Absolute nghó; yù kieán: Thought
Tuyeät thoâng: Excommunicate/ Tö duy; nhaän thöùc; tri naêng:
anathema Noesis
Tuyeät thoâng haäu keát/aùn: Tö höõu, cuûa rieâng: Private
Excommunication ferendae property, ownership
sententiae, post sententiam

307
Tö teá chöùc thaùnh: Töø ngöõ ñaëc Hy laïp: Grecism
Hierarchical priesthood Töø ngöõ ñaëc Latinh: Latinism
Tö teá, linh muïc: Priest, Töø ngöõ ñaëc Phaùp: Gallicism
sacerdos Töø taâm, loøng thöông xoùt, töø bi,
Tö vaán; chuyeân vieân: traéc aån; ñieàu ñaùng tieác: Pity
Consultor Töø thöôïng toøa (giaùo huaán),
Töø [chæ] boä phaän: Partitive duøng quyeàn toái thöôïng; döùt
Töø boû: Renounce khoaùt: Ex cathedra
Töø boû chính mình, queân Töø tieáp hôïp, yeáu toá gheùp sau,
mình, xaû kyû: Self abnegation vó toá/töø: Enclitic
Töø boû, boû mình: Abnegation Töø traàn, caùi cheát; ng. quaù coá,
Töø boû taø thaàn: Renouncing môùi qua ñôøi: Decease(-d)
satan Töø töông töï: Paronym
Töø choái, khöôùc töø, cöï tuyeät: Töø töôïng thanh; taïo töø töôïng
Refuse(-al) thanh: Onomatopoeia
Töø choái; giaûm/sa suùt, suy taøn/ Töø vöïng, töø ñieån chuyeân khoa
suïp; ñoå doác; thoaùi traøo; bieán (thuaät ngöõ): Lexicon
caùch: Decline Töø xuaát xöù ñaõ tröng daãn, nhö
Töø choái; phuû nhaän: Denial treân: Ibid, I"(-em)
Töø chöùc, thoaùi vò: Abdication, Töû cung, daï con; khuoân
resignation ñuùc/coái; ma traän; soå caùi
Töø ñieån hoïc; bieân soaïn töø (thueá vuï): Matrix(-es, -ces)
ñieån: Lexicography Töû heä, töû tính: Filiative
Töø ñôøi ñôøi: Ab aeterno Töû heä thaàn linh (trong TC);
Töø gheùp theâm, ñoàng vò ngöõ: laøm con TC (loaøi ng. döôõng
Epexegetic(-al) töû cuûa Thieân Chuùa): Divine
Töø hö voâ, töø khoâng khoâng: filiation
From nothing, a (ex) nihilo Töû hình: Capital punishment
Töø nguyeân hoïc, nguoàn goác caùc Töû nguyeân hoïc, nghieân cöùu söï
töø: Etymology cheát: Thanatology
Töû ngöõ: Dead language

308
Töû thi, di haøi/coát: Mortal Töï giaùc, yù th. veà mình: Self-
remains conscience
Töù dieäu ñeá, töù thaùnh ñeá: The Töï huyû: Kenosis
Four Noble Truths Töï höõu: A se
Töù thaønh tuyeân tín baûn (Tin Töï höõu theå: Being itself
laønh boán thaønh phoá Ñöùc ñeä Töï höõu tính: Aseity
leân hoaøng ñeá n. 1530): Töï huûy, hö vò hoùa: Kenosis
Tetrapolitan confession Töï kích duïc: Autoerotism
Töù thö (Kinh Thaùnh; St, Xh, Töï kyû thaønh töïu: Self-fulfilment
Lv, Ds): Tetrateuch Töï kyû xuaát thaàn: Self-hypnotic
Töï aùi: Proper pride trance
Töï baûn tính: Metaphysical Töï laäp (khoâng coù ñaàu):
impeccability Acephal(ic)ous
Töï cheá: Self-restraint Töï laäp; tröôûng thaønh: Sui juris
Töï chuû: Self-control, sui Töï ngaãu toá; ngaãu tröø, baát ngôø:
compos Per accidens
Töï do: Freedom, liberty Töï nhaân: Causa sui
Töï do keát hoân: Free union Töï nhieân giôùi: Natural order
Töï do soáng chung, tö hoân: Töï nhieân sinh: Abiogenetic
Free/private marriage Töï nhieân vaø aân suûng: Nature
Töï do tín ngöôõng/toân giaùo, and grace
phuïng töï: Liberty of con- Töï phuï, töï maõn: Full of oneself
science, freedom of worship, Töï phuï, töï cao töï ñaïi, quaù töï
religious liberty/ freedom tin; suy ñoaùn (ñk 1584):
Töï do; phoùng khoaùng; roäng Presumption
raõi: Liberal Töï saéc: Motu proprio
Töï do; töï nguyeän; ñöôïc mieãn; Töï sieâu thaêng: Self-
raûnh roãi; coøn troáng; thaùo gôõ, transcendence
traû töï do, giaûi phoùng: Free Töï tha theå/toá: Per aliud
Töï gaây neân mình: Self- Töï theå tính: Perseity
causation

309
Töï theå; nguyeân thöôøng: Per se Töôùc hieäu giaùo chuû (trong caùc
Töï tin: Self-confidence GH Armenia, Georgia vaø
Töï toân, ñeà cao (coi mình laø Asyria): Catholicos
treân heát, laø taát caû): Egotize Töôùc quyeàn coâng daân:
Töï tri, töï giaùc: Self-knowledge Deprivation of civil rights
Töï trò, bieät laäp (moät GH): Töôùc quyeàn thöøa keá: Disinherit
Autocephalous Töông ñaúng tính:
Töï trò: Self-governing Equipollence(-cy)
Töï trò/laäp; töï chuû (ñoái laïi vôùi Töông ñaúng; ñoàng ñaúng; ñoàng
heteronomy): Autonomy ñeàu: Homology
Töï tö töï lôïi, vò kyû: Self-seeking Töông ñoái tính: Relativity
Töï töû, töï saùt: Suicide Töông kò/phaûn, ñoái ñòch/ khaùng,
Töï veä: Self-defense xung khaéc: Antagonism
Töï veä chính ñaùng: Legitimate Töông lai: Future
defense Töông lai hoïc: Futurology
Töï yù trao phoù (ñk 157): Free Töông phaûn, maâu thuaãn veà
conferral nguyeân lyù (luaät phaùp, trieát
Töï yù, töï nguyeän, tình nguyeän; lyù): Antinomy
coá tình/yù; khuùc nhaïc daïo Töông phaûn, xung khaéc, baát
(ñaàu vaø cuoái leã): Voluntary ñoàng; khoâng nhaát quaùn, baát
Töï yù/nguyeän; töï do yù chí: Free nhaát: Discrepancy
will Töông quan nhaân quaû,
Töï/do chính söï vieäc; töùc khaéc: nguyeân nhaân tính: Causality
Ipso facto Töông quan trong TC (phuï
Töùc giaän, giaän döõ: Anger(-gry) tính, töû heä, chuû xuy, thuï
Töøng caùi/laàn moät, moät caùch xuy): Divine relation
rieâng reõ, caù theå: Singillatim Töông quan töï höõu (cuûa Ba
Töôùc ñoaït; töôùc quyeàn (ñk Ngoâi TC): Subsistent
1336): Deprivation relations
Töông quan, t.lieân: Correlation

310
Töông taïi, ôû trong nhau: Töôûng thöôûng, thöôûng coâng,
Perichoresis baùo ñaùp, thuø lao; phaàn/tieàn
(circumincession) thöôûng: Reward
Töông taïi traïng kitoâ (nôi ÑK Töôûng töôïng, aûo töôûng; tö
hai baûn tính cuøng toàn taïi ôû töôïng kyø dò; phoùng tuùng,
moät Ngoâi Vò): Christological ngoâng cuoàng: Fantasy
perichoresis Töôïng ÑM saàu bi (aüm xaùc ÑK
Töông taïi traïng Tam Vò (Ba luùc vöøa haï töø thaäp giaù
Ngoâi): Trinitarian xuoáng): Pietaø
perichoresis Töôïng nhoû: Figurine
Töông töï, gioáng nhau; nguï Töôïng tröng; bieåu töôïng hoùa:
ngoân: Similitude Symbolize
Töông xöùng, töông hôïp, phuø Töôïng/aûnh Thaùnh Giaù (coù
h.: Correspondence hình Chuùa): Crucifix
Töôøng taän, ñeán cuøng, toaøn Töïu chöùc theo luaät: Canonical
dieän, bao goàm heát moïi khía penance
caïnh: Exhaustive Tyø kheo, khaát só, taêng ni:
Töôøng than vaõn (ôû Bhiks(h)u, Bhikkhu
Gieârusalem): Wailing Wall Tyû leä sinh ñeû: Fertility rate,
Töôøng trình, trình thuaät, keâ Natality
khai, baùo caùo; keá toaùn, taøi Tyû leä; tyû giaù; heä soá: Rate, ratio
khoaûn, tröông muïc: Account Tyû suaát sinh: Birthrate

311
U- Ö UÛy quyeàn, uûy thaùc; chuyeån
giao, trao phoù; phaân quyeàn:
UÛng hoä, trung thaønh: Devolve(-lution)
Allegiance UÛy quyeàn/ nhieäm; phaùi ñoaøn:
UÛng hoä vieân (ng. beânh vöïc Delegation
moät chuû nghóa, hoïc thuyeát): UÛy quyeàn; ñaïi bieåu, ñaïi dieän;
Espouser phaùi ñoaøn: Deputation
Uy nghi, oai veä, cao caû, chí UÛy thaùc nhieäm vuï:
toân: Majestic(-y) Commissioning
Uy thaàn: Authorities UÛy thaùc; tín duïng: Fiduciary
Uy thaàn, Quyeàn thaàn (phaåm UÛy vieân coâng toá: Public
thieân thaàn): Powers prosecutor
Uy theá/löïc: Ascenda(e)ncy UÛy vieân quaûn trò: Trustee
Uy tín, thanh theá, aûnh höôûng: UÛy vieân taøi phaùn, thaåm phaùn;
Prestige chính thöùc: Official
UÛy ban: Committee UÛy vieân (ñk 318): Commissary
UÛy ban giaùo hoaøng veà Kinh Uyù hoái: Imperfect contrition
Thaùnh: Pontifical Biblical Uyù hoái, aên naên (vì sôï hình
Commission phaït); tieâu hao: Attrition
UÛy ban Kinh Thaùnh: Biblical Uyeân nguyeân hoïc KT (nghieân
Comission cöùu veà nguoàn goác cuûa caùc
UÛy ban phuïng vuï: Liturgical vaên kieän KT): Higher
commission criticism
UÛy nhieäm thö (ñk 42); meänh Uyeån ngöõ; loái noùi traïi (cho deã
leänh, chæ thò: Mandate nghe): Euphemism
UÛy nhieäm thö; chöùng minh Öa gieát choùc: Blood lust
thö: Missio canonica, Öa tranh ñua, caïnh tranh; noi
credentials göông; nuoâi cao voïng:
UÛy quyeàn toång quaùt: General Emulous
delegation ÖÙc cheá, ñình chæ; caám ñoaùn,
ngaên chaën: Inhibition

312
Öng thuaän, chaáp nhaän/thuaän; Öu aùi ñaëc bieät: Preferential
thu nhaän, thu naïp: love
Acceptance Öu aùi, yeâu thöông ñaëc bieät;
Öng thuaän keát hoân (ñk 1095): yeâu rieâng; thieân vò:
Matrimonial/marital c. Predilection
ÖÙng khaåu; öùng bieán; baøi Öu phaåm höõu theå: Entitative
thô/nhaïc töùc höùng: attribute
Impromptu Öu phaåm khaû thoâng:
ÖÙng khaåu; öùng taùc; ñeå duøng Communicable attribute
töùc thì, töùc duïng (sau khi Öu sinh hoïc: Eugenics
ñieàu cheá=thuoác): Öu tieân: Priority
Extemporaneous Öu vò danh döï (chuû toïa hoäi
ÖÙng vieân, cöû v., öùng sinh, döï ñoàng): Primacy of honor
tuyeån, thí sinh: Candidate Öu vò thaåm quyeàn: Primacy of
Öôùc leä: Pro forma jurisdiction
Öôùc mong; theå nguyeän voïng
(ngoân ngöõ): Optative

313
V hoaëc treân cöûa nhaø thôø):
Tympan(um)
Vatican: Vatican, teân cuûa moät Vaticanoâ: Vatican
trong 7 quaû ñoài ôû Roâma, Vaên baûn chuaån nhaän: Textus
roäng 44 hecta trôû thaønh receptus
laõnh ñòa cuûa Ñöùc Giaùo Vaên boä Hermeticoâ (huyeàn bí
Hoaøng töø naêm 1929 qua tk 1-4): Corpus Hermeticum
hieäp ñònh Latran. Vatican Vaên caûnh hoùa; caûnh huoáng
hieän coù quan heä ngoaïi giao hoùa: Contextualize(-ation)
vôùi hôn 100 quoác gia, coù ñaïi Vaên chöông khoân ngoan:
dieän taïi Lieân Hieäp Quoác vaø Wisdom literature
nhieàu toå chöùc quoác teá khaùc. Vaên ñoaïn phong caùch Gioan
Vaï bieät cheá/haïn (hình phaït (Mt 11, 25; Lc 10, 22):
chöõa trò daønh cho thaåm Johannine passage
quyeàn cao hôn hoaëc laø ñaëc Vaên hoùa: Culture
bieät): Reserved censure Vaên hoùa nhoùm hoaëc phuï taàng:
Vaï huyeàn chöùc (ñk 1333): Subculture
Suspension Vaên khaéc hoïc: Epigraphy
Vaï tuyeät thoâng (ñk 1331): Vaên khoá lòch söû (ñk 491):
Excommunication Historical archive
Vai phuï: Utility man Vaên kieän; chöùng thö; taøi lieäu,
Vai troø; chöùc naêng, phaän vuï: tö lieäu: Document
Role Vaên minh: Civilization
Vaûi gai, vaûi boá, vaûi bao taûi: Vaên minh Hy laïp; ñaëc ngöõ Hy
Sackcloth laïp: Hellenism
Vaïn vaät haøi hoøa: Universal Vaên ngheä só tk 15 (YÙ):
harmony Quattrocentist
Vaïn vaät hoïc: Natural history Vaên phaåm Cleâmenteâ (vaên
Vaønh/voøng laù, hoa: Wreath phaåm nguïy ñöôïc coi nhö laø
Vaït töôøng hình noåi (tam giaùc taùc phaåm cuûa thaùnh Cleâmen-
hay töông töï, nôi ñeàn Hy laïp teâ): Clementine Literature

314
Vaên phaåm pheâ bình: Critique Vaán naïn nan giaûi: Aporia
Vaên phoøng cheùp saùch (cuûa tu Vaän maïng, soá meänh, thieân
vieän): Scriptorium meänh: Destiny
Vaên phoøng (thöôøng tröïc) Vaän may; thaàn vaän meänh; cuûa
thöôïng hoäi nghò (ñk 348): caûi: Fortune
Secretariat of the synod Vaâng lôøi, vaâng phuïc, phuïc
Vaên thö löu tröõ; coâng haøm; sôû tuøng: Obedience
vaên khoá: Archives Vaâng phuïc cha meï: Parental
Vaên thö; giaáy baùo, traùt; ñôn obedience
(ñk 1502tt): Libellus Vaâng lôøi theo tinh thaàn P.AÂ.:
Vaên töï vaø tinh thaàn: The Evangelic(-al) obedience
letter and the spirit Vaâng phuïc ñöùc tin (Rm 1, 5):
Vaên xuoâi; ca tieáp lieân: Prose Obedience of faith
Vaên (hoùa) hoïc daân gian, daân Vaät chaát; chaát theå: Materia
thoaïi: Folklore Vaät chaát; chaát theå; vaán ñeà, chuû
Vaân vaân. v.v. : Et cetera, etc ñeà; noäi dung, söï kieän:
Vaán ñeà ñeå ngoû: Open-question Matter
Vaán ñeà hoùc buùa, khoù khaên nan Vaät chaát; höõu hình; vaät lieäu:
giaûi: Gordian knot Material
Vaán ñeà linh tinh: Quodlibet Vaät hoaït thuyeát: Hylozoism
Vaán ñeà nhaát laõm (lieân quan Vaät hy sinh: Victim
ñeán caùc Phuùc AÂm nhaát laõm): Vaät lyù hoïc: Physics
Synoptic problem/question Vaät thaàn thuyeát (tin vaøo
Vaán ñeà quyeát tuïng (ñk 1641): thöôïng ñeá vaät chaát):
Res judicata Hylotheism
Vaán ñeà soáng cheát: Matter of Vaät thaàn, linh vaät, buøa hoä
life and death meänh: Fetish
Vaán ñeà, tranh ñieåm; keát thuùc; Vaät theå thieân giôùi; thieân theå:
keát quaû; phaùt xuaát; phaùt Celestial bodies
haønh; soá baùo: Issue Vaät theå vaø ngoân töø: Res et
Vaán ñeà; chuû ñeà: Problem verbum

315
Vaät toå: Totem Vò linh höôùng: Spiritual
Ve vaõn, taùn tænh: Flirtation director
Veû ngoaøi, ngoaïi dieän/daïng; Vò lôïi thuyeát, chuû nghóa duy
ñaëc ñieåm beân ngoaøi; theå ích: Utilitarianism
dieän: Externals Vò ngöõ; thuoäc tính; thuoäc töø;
Veùn môû, baøy toû, thoå loä; maïc xaùc nhaän: Predicate
khaûi: Reveal Vò saùng laäp: Founder
Veát ghi, kyù tích: Engram Vò tha: Altruism(-ist), selfless
Veát, chaám, ñoám: Macula Vò thaùnh (Hoài giaùo): Wali
Vi haønh: Go about incognito Vò thaày linh höôùng (AÁn ñoä):
Vi phaïm, phaïm phaùp: Guru
Transgression Vò thò tuøng ÑGH: Papal
Vi phaïm; xaâm phaïm; cöôõng Chamberlain
hieáp, hieáp daâm: Violation Vò tieàn nhieäm, baäc tieàn boái; toå
Vi phaân taâm thaàn: Mental tieân: Predecessor
atomism Vò trí cao quyù, noåi baät: Pride of
Vì coâng ñöùc: Meritorious place
Vò baûo trôï, ng. ñôõ ñaàu; oâng baàu Vò trí; vò theá; chöùc vuï; laäp
uûng hoä: Patron tröôøng, luaän ñieåm: Position
Vò ñaïi dieän Chuùa Kitoââ (Giaùo Vò töû ñaïo tieân khôûi (thaùnh
Hoaøng): Vicar of Christ Steâphanoâ): Protomartyr
Vò ñaïi dieän thaùnh Pheâroâ (G. Vieäc ban haønh; ñaïo luaät:
Hoaøng): Vicar of Peter Enaction(-tment)
Vò ñoàng teá: Concelebrant Vieäc ñeàn toäi (khi chòu bí tích
Vò giaùm khaûo giaùo phaän caùo giaûi): Sacramental
(thaåm xeùt öùng vieân cho caùc satisfaction
chöùc vuï trong ñòa phaän): Vieäc giaùo daân chæ ñònh giaùo só
Synodal examiner giöõ caùc giaùo chöùc: Lay
Vò kyû, ích kyû: Egoist(-ical) investiture
Vò lai khaû höõu: Futurible Vieäc keát aùn; xaùc/kieân tín:
Conviction

316
Vieäc laøm cuûa taùc nhaân: Opus Vieãn caûnh, phoái caûnh; vieãn
operantis töôïng, trieån voïng; quan
Vieäc nhaéc ñeán hay ñöôïc nhaéc ñieåm: Perspective
ñeán; ng. ñöôïc giôùi thieäu (tôùi Vieän daãn; caàu khaån/ xin; goïi
moät ngöôøi khaùc): Referral leân, gôïi laïi/ra: Invoke
Vieäc phuïc vuï, taùc vuï phuïc Vieän maät tuyeån (ñeå baàu
dòch: Diaconia ÑGH): Conclave
Vieäc TC phaùi göûi; söù meänh TC Vieän phuï, ñan vieän tröôûng:
uûy thaùc: Missio Dei Abbot
Vieäc thieän, laøm phuùc: Good Vieän phuï bieät haït: Abbot
works nullius
Vieäc thieän/ nghóa; cuûa daâng Vieän phuï caû/toång quyeàn (Doøng
cuùng: Benefaction, good Bieån ñöùc): Abbot primate
works Vieän/hieäu tröôûng, giaùm ñoác,
Vieäc toâng ñoà: Apostolate giaùm sôû: Rector
Vieäc toâng ñoà giaùo daân: Lay Vieáng moä hai toâng ñoà (cöù 5
apostolate naêm moät laàn, caùc giaùm muïc
Vieäc xöng toäi, pheùp giaûi toäi; veà Roma gaëp ÑGH, ñk 400):
thuù nhaän: Confession Ad limina (Apostolorum)
Vieân chöùc tu vieän (do beà treân visit
boå nhieäm): Obedientiary Vieát baèng tay; chöõ vieát tay:
Vieân chöùc tö phaùp; bieän lyù; Handwriting
thuoäc coâng khoå, taøi chính: Vieát sô yù, lôõ buùt: Slip of the
Fiscal pen
Vieân maõn cuûa TC (Ep 3, 19): Vinh danh; vinh quang; thieân
Fullness of God ñaøng: Glory
Vieân maõn cuûa Thaàn tính (Cl Vinh hoùa; toân leân; taùn döông,
2, 9): Fullness of the Deity tuyeân döông: Glorify
Vieân thu thueá: Tax-collector Vinh phuùc: Beatific
Vinh quan khaùch quan:
Objective glory

317
Vinh quang: Glory, kabod Voøng hoa Muøa Voïng (voøng laù,
Vinh quang chuû quan: ôû giöõa coù 4 caây neán ñöôïc laàn
Sujective glory löôït thaép leân qua 4 tuaàn
Vinh quang moâ thöùc: Formal Muøa Voïng): Advent wreath
glory Voøng khaâu, nhaãn; ñoaøn theå;
Vinh quang ngoaïi taïi: voõ ñaøi: Ring
External glory Voøng traùnh thai: Intra-uterine
Vinh tuïng ca, caâu kinh taùn device, IUD
tuïng: Doxology Voïng ñoäng, rung ñoäng: Agitate
Vónh cöûu, maõi maõi :Forever Voïng phuïc sinh: Easter vigil
Vónh cöûu, vónh vieãn, ñôøi ñôøi: Voâ [yù] thöùc; voâ tình; baát tænh:
Eternity Unconscious
Vónh cöûu, vónh vieãn, ñôøi ñôøi: Voâ bieân tieàm caùch: Potential
Sempiternal infinite
Vónh haèng tính: Eternality Voâ bieân töông ñoái: Relative
Vónh haèng/toàn, tröôøng toàn, löu infinite
nieân: Perennial Voâ bieân, voâ cuøng, voâ taän:
Vónh vieãn, tröôøng /haèng toàn; Infinite
chung thaân: Perpetual, Voâ caûm, laõnh ñaïm: Apathy
eternity Voâ caûm/giaùc/öu; thanh tònh,
Voõ ñoaùn, phaùn ñoaùn lieàu lónh; bình thaûn: Ataraxy
xeùt ñoaùn (Mt 7, 1-2): Rash Voâ cuøng, voâ taän: No end
judgment Voâ ñieàu kieän; döùt khoaùt:
Voan ñoäi ñaàu: Religious veil Unconditional
Voøm trôøi: Firmament Voâ giai caáp: Classless
Voøng chuù giaûi: Hermeneutical Voâ haïn: Infinite
circle Voâ haïn ñònh, khoâng thôøi haïn:
Voøng ñôøi: Life cycle Sine die
Voøng gai: Crown of thorns Voâ hieäu, baát thaønh; ng. baát taøi:
Voøng hoa, traøng hoa: Garland Nullity

318
Voâ hieäu hoùa, baõi hieäu: Voâ thaàn khoa hoïc: Scientific
Invalidate atheism
Voâ hieäu hoùa, trieät huûy: Voâ thaàn lyù thuyeát: Theoretical
Diriment atheism
Voâ hieäu löïc; voâ caên cöù; voâ giaù Voâ thaàn tích cöïc (coù lyù do ñeå
trò, baát thaønh; taøn pheá, pheá khoâng tin): Positive atheism
binh, pheá nhaân: Invalid Voâ thaàn tieâu cöïc (khoâng coù lyù
Voâ hieäu; voâ ích, uoång coâng; do ñeå tin): Negative atheism
haõo huyeàn; töï phuï, töï ñaéc, Voâ theå, voâ hình; thieâng lieâng:
kieâu kyø: Vain Incorporeal
Voâ hình: Invisibility Voâ thieân höôùng: Apatheia
Voâ hình, voâ töôùng: Bodiless Voâ thöôøng: Transient,
Voâ höõu theå hoïc: Meontology impermanence
Voâ ích, voâ duïng, voâ hieäu, phuø Voâ tín coá caùch/ tình (töø choái
phieám, taàm phaøo: Futile ñöùc tin): Positive infidel(-
Voâ luaân, ñoài baïi: Immoral ity)
Voâ lyù, phi l., boäi l., ngôù ngaån, Voâ tín khieám caùch (voâ toäi):
loá bòch: Absurd(-ity) Negative infidel(-ity)
Voâ minh, ñaàn ñoän: Ignorant Voâ tín khuyeát/ tieâu caùch, maát
Voâ ngoä, khoâng sai laàm (Kinh ñöùc tin (coù loãi): Privative
Thaùnh): Inerrancy infidel(-ity)
Voâ ôn: Ingratitude Voâ tín ngöôõng: Unbelief
Voâ saûn: Proletarian Voâ tín (khoâng coù loøng tin); xaûo
Voâ saûn löu manh: traù: Faithless
Lumpenproletariat Voâ tín, khoâng chòu tin, cöùng
Voâ sinh khí, voâ hoàn; voâ tri voâ loøng tin; hoaøi nghi, ngôø vöïc:
giaùc, baát tænh; teû nhaït: Incredulity
Inanimate Voâ tính: Agam(ic)mous
Voâ thaàn heä thoáng: Systematic Voâ tình/yù, khoâng chuû taâm, coá yù;
atheism ngoaøi yù muoán: Involuntary
Voâ toäi: Sinlessness, innocence

319
Voâ toân giaùo: Areligious Vuõ truï, theá giôùi: Universe
Voâ toân giaùo: Irreligion(-ious) Vuõ truï: Cosmos
Voâ toân giaùo, voâ tín nguôõng, voâ Vuõ truï caùnh chung luaän:
ñaïo; soáng söôïng, gaøn dôû: Cosmic eschatology
Ungodliness Vuõ truï hoïc: Cosmography
Voâ tri baát khaû trieät (ngoaøi söùc Vuõ truï quan: World-view
hieåu bieát): Invincible Vuõ truï quan, v.tr.luaän:
ignorance Cosmology
Voâ tri khaû trieät (coù theå khaéc Vuù nuoâi, meï nuoâi: Foster mother
phuïc, trieät tieâu): Vincible Vuï kieän, vuï aùn, aùn kieän: Cause
ignorance Vuï noå lôùn (khôûi ñieåm vuõ truï):
Voâ tri (ñk 15), khoâng hay bieát; Big-bang
ngu ñoát, voâ hoïc: Ignorance Vuï phong thaùnh: Cause of
Voâ voïng; tuyeät voïng: canonization
Hopelessness Vuï tranh caõi veà quyeàn chæ
Voâ (giôùi) tính: Asexual ñònh giaùo chöùc (giöõa ÑHG
Voàn vaõ, nieàm nôû, nhieät tình, vaø hoaøng ñeá, tk 11-12):
nhanh nhaåu; vui veû, vui Investiture controversy
tính, linh hoaït: Alacrity Vuï xöû Ñöùc Gieâsu: Trial of Jesus
Vôû kòch; ngheä thuaät saân khaáu; Vua: King
chuyeän bi thaûm; bi/thaûm Vua nöôùc Phaùp: Christian
kòch: Drama Majesty, His Most
Vôõ moäng, tænh moäng; tænh Vua Taây ban nha: Catholic
ngoä, thöùc tænh: Disenchant Majesty
Vôï choàng ly thaân: Marital Vuñu [Voâñu] giaùo (ôû Haiti giaùo
separation thuyeát hoãn hôïp troän laãn caùc
Vôùi (bao haøm) ñieàu kieän: yeáu toá toân giaùo Chaâu Phi -
Conditional Dahomey- vôùi nhöõng loái yeâu
Vu khoáng/caùo: Calumny thuaät, thoâng thieân vaø loøng
Vuõ löïc töø beân ngoaøi: Extrinsic ñaïo Coâng giaùo bình daân);
force yeâu thuaät, ma phaùp: Voodoo

320
Vui möøng vaø Hy voïng (Hieán Vöôøn Eden (ñòa ñaøng): Garden
cheá muïc vuï cuûa Vaticanoâ II): of Eden
Gaudium et Spes Vöôøn nho: Vineyard
Vui möøng, haân hoan, hoan hæ: Vöôøn (khuoân vieân) nhaø thôø (coù
Exult(-ation) khi ñöôïc duøng laøm nghóa
Vui veû, hoan hæ: Joyful trang): Churchyard
Vui veû, hôùn hôû; ngaø ngaø (hôi Vöôøn, coâng vieân: Garden
say): Merry Vöông chöùc, laõnh quyeàn; ñaát
Vui veû/töôi; phoùng ñaõng; tình vöông quoác, coâng quoác:
duïc/loaïn daâm ñoàng nam Principality
giôùi: Gay Vöông cung thaùnh ñöôøng:
Vuøng ñaát Toøa thaùnh, laõnh ñòa Basilica
giaùo hoaøng: Pontifical state(s) Vöông mieän, trieàu thieân;
Vuøng ñaát voâ chuû (naèm giöõa vöông quyeàn; voøng hoa,
hai quaân tuyeán): No man’s voøng laù, v.v.; ñænh, ngoïn;
land ñænh ñaàu, choùp muõ: Crown
Vuøng kích duïc: Erogenous Vöông quoác: Kingdom
zone Vöông quoác ÑK: Kingdom of
Vuøng (lieân tænh) doøng (Doøng Christ
Teân): Assistancy Vöông quoác; ñòa haït; laõnh vöïc:
Vöøa coâng chính maø cuõng vöøa Realm
toäi loãi (tình traïng ngöôøi kitoâ Vöông quoác; vöông quyeàn:
theo Luther): Simul justus Regnum
et peccator Vöông quyeàn: Kingship
Vöïc löûa, ñòa nguïc: Gehenna Vöông quyeàn ÑK: Kingship of
Vöïc thaúm; aâm phuû: Abbyss Christ
Vöõng chaéc; kieân quyeát: Vöông quyeàn/trieàu cuûa TC:
Firmness Reign of God
Vöôøn caây daàu (oâliu): Garden of Vöông vò/quyeàn: Royalty
Gethsemane Vöôït quaù leân treân, sieâu
thaêng/vieät: Transcend

321
X Xaùc loaøi ngöôøi soáng laïi:
Resurrection of the body
Xa xæ phaåm: Luxury article Xaùc quyeát; taát yeáu: Apodictic
Xa xæ/hoa; loäng laãy: Luxury Xaùc suaát loù daàn: Emergent
Xaø giaùo (moät nhaùnh ngoä giaùo): probability
Ophites Xaùc thòt, nhuïc duïc: Carnal
Xaø ngang thaäp giaù: Patibulum Xaùc thòt, x.phaøm; nhuïc theå;
Xaõ hoäi chuû nghóa: Socialism ngöôøi phaøm: Flesh
Xaõ hoäi hoaøn chænh (khoâng caàn Xaùc thöïc tính thaàn hoïc:
ñeán xaõ hoäi khaùc ñeå ñaït muïc Theological certainty
ñích cuûa mình, thí duï quoác Xaùc thöïc tính; xaùc nhieân tính;
gia, GH): Perfect society, nieàm xaùc quyeát/tín:
societas perfecta Certitude
Xaõ hoäi hoïc: Sociology Xaùc tín luaân lyù/leõ thöôøng
Xaõ hoäi kitoâ (goàm caû GH vaø (chaéc ñuû ñeå haønh ñoäng, ñk
quoác gia): Corpus 1608): Moral certitude
Christianum Xaùc tín öùc quyeát (tin chaéc laø
Xaõ hoäi; hoäi ñoaøn: Society ñuùng): Moral certitude
Xaõ sinh hoïc: Sociobiology Xaùc tính öùc quyeát (thöïc söï coù
Xaù toäi, xaù mieãn, tha thöù; khaû naêng laø ñuùng/seõ xaûy ra):
thuyeân giaûm: Remission Moral certainty
Xa, xa xoâi, vieãn cöï; giaùn caùch; Xaûy ra laïi, taùi dieãn, taùi hieän,
heûo laùnh: Remote taùi xuaát: Recurrence
Xaùc ñònh, chaéc chaén; minh Xaác laùo, sæ nhuïc: Hybris
baïch, roõ raøng: Definite Xañoác: Sadducees
Xaùc ñònh soá löôïng, ñònh Xaâm phaïm; xaâm nhaäp; laïm
löôïng; löôïng töû hoùa: duïng; vi phaïm, phaïm phaùp;
Quantification xuùc phaïm, phaïm toäi:
Xaùc ñònh; quyeát ñònh; quyeát Trespass
taâm: Determination Xaáu töï baûn c