THI T B PH N NG trong công nghi p hoá d u.

Ng

i so n : Tr ng

PGS,TS Tr n Công Khanh. i h c Bách khoa Hà N i.

10/3/2010 1

I-GI I THI U V TBP I.1-Gi i thi u:
‡

:

-TBP - h th ng thi t b th c hi n các ph n ng hoá h c t o ra s n ph m c a m t quá trình s n xu t,do ó quy t nh n ng su t (do v n t c ph n ng r ) và hi u qu ( chuy n hoá X và ch n l c S) c a s n xu t. -V n t c ph n ng chuy n hoá ch t i: Ri = s dNi / Vdt . (1.1) Trong ó: Ni-S mol c a ch t i, d u c ng là t o thành (s n ph m ph n ng), d u tr là tiêu hao (ch t ph n ng). V-Th tích c a h th ng Khi th tích không i ta có Ci = Ni / V, do ó pt (1.1) thành: (1.2)

‡

Ri = sdCi / dt .

10/3/2010 2

‡ ‡

-

chuy n hoá c a ch t i:

Xi = (C0 - C1) / C0 = 1 - C1/C0 .
Trong ó : C0- n ng u) C1- n ng ‡ ch n l c

(1.3)
ban cu i )

ch t ph n ng i i vào ( hay n ng ch t ph n ng i i ra ( hay n ng

i v i s n ph m i:

Si = C i / § C j
‡ Trong ó: Ci -n ng

j = 1, n

(1.4)

c a s n ph m i trong h n h p ph n ng . các s n ph m trong h n h p ph n

ng

§Cj -t ng n ng

10/3/2010 3

V TRÍ H TH NG TBP

TRONG S

CÔNG NGH

Trong s

công ngh TBP

n m

v trí nh sau :

H.1.1- L u

kh i c a công ngh s n xu t .

Trong ó h th ng thi t b chu n b h n h p ph n ng, tách và tinh ch s n ph m có th g m m t s l ng l n các thi t b th c hi n các quá trình chuy n kh i và truy n nhi t nh ch ng luy n, h p th ,h p ph , trích ly, un nóng, làm l nh, ng ng t ...mà sinh viên ã làm quen trong môn h c "Quá trình và thi t b hoá h c ".
10/3/2010 4

I.2‡

c i m:

-

a d ng

‡ Do i u ki n ph n ng r t khác nhau:
*Nhi t ph n ng có th t nhi t phòng n 8009000C, cá bi t có th n 1300-15000C. ng th i ph i có nh ng gi i pháp h p lý c p hay gi i nhi t ph n ng. *Áp su t có th t áp su t khí quy n ( 0,1 MPa ) MPa. n 70

Trong nhi u ph n ng pha khí th ng dùng áp su t kho ng 23 MPa gi m th tích TBP , t ng c ng v n t c ph n ng và h s trao i nhi t v i thành thi t b . V i m i áp su t c n có d ng hình h c c a thi t b phù h p : hình ng, hình c u ch u áp su t t t h n hình h p, m t ph ng.

10/3/2010 5

‡ Ph n ng trong thi t b có th ti n hành tr ng thái pha khác nhau: * ng th : khí, l ng

các

*Các h d th l ng-l ng

khí-r n, khí-l ng, l ng-r n,

*Các h ba pha khí-l ng-r n, l ng-l ng-r n, khí-l ng-l ng ... ‡ Tính a d ng c a TBP còn do t ng hãng , trên th gi i có nh ng hãng có công ngh , xúc tác và h th ng TBP riêng c a mình
10/3/2010 6

C

I M TBP

«

‡

-Ph c t p

‡ Do trong TBP các quá trình hoá h c ( ph n ng ) và v t lý ( chuy n kh i: dòng ch y , khu ch tán, và các quá trình nhi t: truy n nhi t, to và thu nhi t ) x y ra an xen và nh h ng l n nhau ‡ Trong ó, các quá trình v t lý th ng tuy n tính v i nhi t , còn các ph n ng hoá h c ph thu c vào nhi t d ng hàm m theo ph ng trình Arrhénius ( phi tuy n ).
10/3/2010 7

I.3- Phân lo i TBP : 1/Theo ch làm vi c :
a/Thi t b làm vi c gián o n
‡

*Ch dùng cho pha l ng . *Các b c c a quá trình: n p li u, un nóng, ti n hành ph n ng, làm ngu i và tháo s n ph m, c th c hi n trong m t thi t b . , áp

‡

‡ Do ó các thông s nh n ng , nhi t su t ...thay i theo th i gian. ‡

Ví d : ti n hành ph n ng trong thi t b lo i thùng có khu y n ng ch t ph n ng thay i theo th i gian nh hình 1.2.
10/3/2010 8

H.1.2-Mô hình TBP làm vi c gián o n và thay n ng theo th i gian

i

10/3/2010

9

b/Thi t b làm vi c n a gián o n:
‡ *Ch t ph n ng: m t ch t cho gián o n, m t ch t cho liên t c. ‡ Ch t cho gián o n th ng là ch t l ng, ví d ch t A.
‡

‡ Ch t cho liên t c th ng là ch t khí hay có th là ch t l ng, ví d ch t B. Ph n ng: A + B p C ‡ V i m c ích luôn nghèo ch t B trong h n h p ph n ng tránh ph n ng ph : B + C p D ‡ Hay v n t c to nhi t c a ph n ng phù h p v i kh n ng gi i nhi t c a thi t b .
10/3/2010 10

*N ng 1.3

A và B thay

i theo th i gian ph n ng nh

hình

10/3/2010

11

‡ ‡

c/Thi t b làm vi c liên t c
* ây là lo i thi t b th ng g p trong công nghi p v i qui mô s n xu t l n. *Tr ng thái d ng (steady state ): là tr ng thái t c c a TBP sau khi m máy m t th i gian, tr ng thái này các thông s c a quá trình không thay i theo th i gian t ,lúc ó s n ph m thu c có ch t l ng n nh. T khi m máy n tr ng thái d ng ta có giai o n quá , th i gian quá ph thu c vào ch dòng ch y trong thi t b và ph c t p c a h th ng TBP .

‡

‡
10/3/2010 12

‡ Th i gian l u trung bình:
‡ Th i gian l u th c c a ch t ph n ng trong thi t b khác nhau , ph thu c vào ch dòng ch y. Ta có th i gian l u trung bình theo nh ngh a sau:

tTB = VR / FV
Trong ó: tTB VR FV -Th i gian l u trung bình. -Th tích TBP . -L u l ng c a dòng . [ h ]. [ m3 ]. [ m3 / h ].

10/3/2010 13

2/Theo ch

dòng ch y : *Mô hình t ng : 

y lý 

-Là mô hình dòng ch y trong thi t b chuy n ng t nh ti n theo th t tr c sau nh chuy n ng c a pit-tông trong xi lanh Và do ó n ng ch t ph n ng thay it u u vào t ,b t là CA0 n u ra là CAL nh hình 1.4

10/3/2010

14

*Mô hình khu y lý t ng :  -Là mô hình dòng ch y trong thi t b c khu y tr n m nh, ch t ph n ng i vào c tr n l n ng u ngay t c kh c trong thi t b , do ó n ng ch t ph n ng thay i t ng t t i u vào c a thi t b nh hình 1.5
10/3/2010 15

Mô hình khu y lý t
‡ ‡

ng«

*C ng do khu y tr n n ng ch t ph n ng trong kh p thi t b ng u và b ng u ra là C1. *Do n ng ch t ph n ng trong thi t b th p (nh t là khi chuy n hoá X yêu c u cao ) nên v n t c ph n ng th p và do ó n ng su t TBP theo mô hình khu y lý t ng th p h n y lý t ng. Nói m t cách khác, mb o chuy n hoá X nh nhau thi t b theo mô hình khu y lý t ng c n có th tích VR l n h n nhi u so v i mô hình y lý t ng, c bi t khi X yêu c u cao.
10/3/2010 16

‡ 

* m b o n ng su t thi t b cao v i mô hình khu y lý t ng h th ng nhi u thi t c s d ng nh hình b khu y n i ti p 1.6.

10/3/2010

17

‡ * hình 1.6 n ng ch t ph b ct u vào n u ra c l n (gi i h n khi n pg ) s ch t ph n ng gi ng nh t ng (hình 1.4 ). ‡

n ng thay i t ng a h th ng, khi n thay i n ng tr ng h p y lý

Trong th c ti n công nghi p s thi t b n trong h th ng th ng t 4 n 10 ngoài vi c m b o n ng su t c a h th ng thi t b còn phân b th i gian l u ng u h n, nhi t có th i u ch nh khác nhau t ng thi t b và ch t ph n ng th hai có th cho vào t t theo t ng thi t b theo yêu c u

10/3/2010 18

3/Theo tr ng tháí pha:
‡ ‡ *H ng th : C n các c u t và nhi t c khu y tr n ng u v n ng trong thi t b ph n ng. *H d th : i v i h này c n chú ý t o b m t ti p xúc pha l n t ng c ng v n t c ph n ng. -H d th l ng - l ng: C n c khu y tr n t t , t o nh t ng có b m t ti p xúc l n. -H d th khí - l ng: m b o b m t ti p xúc pha c a h này c n khu y tr n ho c s i b t ho c dùng m r n có b m t riêng l n. -H d th khí - r n và l ng - r n: B m t ti p xúc pha là b m t c a ch t r n , do v y ch t r n ( là xúc tác ) th ng là v t li u x p có b m t riêng l n ho c có phân tán cao. ‡ Trong công nghi p c ng hay g p h nhi u pha: khí - l ng - r n, l ng - l ng - r n

10/3/2010 19

4/Theo ch
‡ *

nhi t:
i nhi t .

o n nhi t:

‡ -Không có b ph n trao

-Hay s d ng vì n gi n, cho các ph n ng có hi u ng nhi t th p hay ít nh y v i s thay i nhi t . ‡ * ‡ -Th ng nhi t: ng g p các thi t b có khu y tr n t t.

- Trong tài li u ôi khi g i thi t b ph n ng xúc tác khí - r n d ng ng chùm có b m t trao i nhi t l n là thi t b t a ng nhi t, tuy v y thi t b lo i này v n t n t i gradien nhi t theo ng kính và h ng tr c ng xúc tác .
10/3/2010 20

‡ *T nhi t: ‡ -Hay dùng khi có th vì n gi n và kinh t . l n và có kh n ng trao -Ph n ng to nhi t i nhi t ph n ng v i nguyên li u vào t nhi t mà ph n ng có th ti n hành . ‡ *Ch nhi t theo qui ho ch: ng . t ch nhi t t i u cho -Th ng dùng quá trình ph n

-G p thi t b lo i ng , thi t b có nhi u ng n o n nhi t và h th ng nhi u thi t b khu y n i ti p .
10/3/2010 21

II/ TH I GIAN L U
‡ -Th i gian l u c a ch t ph n ng trong thi t b là th i gian ti n hành ph n ng, vì v y nó nh h ng quan tr ng n chuy n hoá X và ch n l c S. ‡ Ví d : ta có ph n ng n i ti p ApBpC, trong ó B là s n ph m chính và C là s n ph m ph , n ng c a A, B và C ph thu c vào th i gian ph n ng nh hình 2.1

10/3/2010 22

10/3/2010

23

‡ Gi s t i th i i m t1 n ng các ch t A, B, C là CA1, CB1 và CC1 ta có: ‡ ‡ chuy n hoá: X1=1- CA1/CA0. ch n l c: S1=CB1/ ( CB1 + CC1 ).

‡ -Ph thu c vào ch dòng ch y, th i gian l u c a các ph n t c a dòng vào có th r t khác nhau. Do v y c n nghiên c u phân b th i gian l u c a chúng trong thi t b .
10/3/2010 24

II.1-TH I GIAN L U TRONG CÁC MÔ HÌNH LÝ T 1/Hàm phân b TGL: 


NG

-Hàm E(t): nh ngh a: Ph n c a dòng vào có th i gian l u trong thi t b t t n t+dt là E(t).dt. T nh ngh a trên ta có: 

g ´ E(t).dt 0
g

= 1

( 2.1 ) 

E (t ).t .dt ´
0

= tTB

( 2.2)

10/3/2010

25

‡
‡

-Hàm F(t): nh ngh a: F(t) là ph n c a dòng có th i gian l u trong thi t b nh h n t. th i

‡ *T nh ngh a này F(t) là ph n c a dòng i vào thi t b i m t = o và n th i i m t ã ra kh i thi t b .

‡ *Ph n c a dòng i vào thi t b th i i m t = 0 n th i i m t v n còn trong thi t b là ?1-F(t)A.T nh ngh a v F(t) ta có: ‡

Khi t = 0 thì Khi t =g thì
t '

F(t) = 0 F(t) = 1
'

( 2.3 )

‡

F(t) =

´ E(t ).dt
0

hay E(t) =dF(t)/dt

(2.4 )
10/3/2010 26

II.2-Giá tr c a hàm phân b TGL trong các mô hình lý t ng:
‡ -Mô hình LT - T nh ngh a c a mô hình này và nh ngh a c a hàm phân b F(t) ta có giá tr c a hàm phân b TGL nh sau: ‡ Khi 0 ‡ Khi t tTB thì thì F(t) = 0 F(t) = 1 ( 2.5 )

t " tTB

‡ Ta có ng bi u di n F(t) theo t nh hình 2.2

10/3/2010 27

‡ -Mô hình KLT -T nh ngh a c a mô hình này và c a F(t) ta th y r ng do khu y tr n m nh trong thi t b các ph n t c a dòng v a vào c tr n u kh p trong th tích c a thi t b . ‡ Do v y kh n ng i ra c a các ph n t hi n có trong thi t b là nh nhau, không phân bi t ph n t vào tr c hay vào sau. Nói cách khác, xác su t xu t hi n c a ra c a nh ng ph n t hi n có trong thi t b là nh nhau không phân bi t l ch s c a chúng.
10/3/2010 28

‡ Nh v y: ‡ Có th có ph n t v a m i vào ã có m t c a ra và ra kh i thi t b nên TGL b ng 0 ‡ Và có th có ph n t ã vào thi t b t lâu m i ra kh i thi t b nên TGL c a nh ng ph n t này b ng g. ‡ Ngh a là TGL c a ch t ph n ng trong mô hình KLT không ng u và phân b t 0 ng.

10/3/2010 29

‡ Theo lý thuy t xác su t ta có m nh sau: xác su t c a nh ng phân t có TGL trong thi t b là t+dt g m xác su t c a nh ng ph n t có TGL trong thi t b là t và xác su t c a nh ng ph n t có TGL là dt, nh v y có th vi t: ‡ ? 1 - F(t+dt) A = ? 1- F(t)A.? 1 - F(dt)A (2.6)

10/3/2010 30

‡ ? 1 - F(t+dt) A = ? 1- F(t)A . ? 1 - F(dt)A ‡ F(t+dt) = F(t) + dF(t)

( 2.6 )

Vì kh n ng ra kh i thi t b c a nh ng ph n t là nh nhau, ta có: ‡ Thay vào ph ‡ ‡ ‡ F(dt) = FV .dt / VR = dt / tTB ng trình ( 2.6 ): 1 - F(t) - dF(t) = ? 1 - F(t) A . ? 1 - dt/ tTB A - dF(t) = - dt / tTB + F(t) . dt/ tTB = - dt/ tTB . ? 1 - F(t) A

dF(t) / ? 1 - F(t) A = dt/ tTB

( 2.7 )

10/3/2010 31

Gi i ph

ng trình vi phân ( 2.7 ):
ng trình vi phân (2.7 ), ta có: u t=0 thì F(t)=0 c C=0 ln ? 1 - F(t) A = - t/ tTB + C.

‡ Gi i ph T

i u ki n ban

1 - F(t)
do ó ‡

= e-t/tTB = 1 - e-t/tTB
. ( 2.8 )

F(t)

ng bi u di n hàm F(t) c a mô hình KLT theo ph ng trình ( 2.8 ) c trình bày hình 2.3

10/3/2010 32

10/3/2010 33

‡ Nh v y, do khu y TGL c a các ph n t dòng vào r t khác nhau, phân b t 0 ng. chuy n hoá X (và do ó ‡ Làm gi m gi m n ng su t thi t b ) và ch n l c S ( i v i các quá trình ph n ng n i ti p). ‡ chuy n hoá nh nhau so v i mô hình LT thi t b lo i này c n có th tích l n h n, s chênh l ch ó ph thu c vào chuy n hoá X yêu c u.
10/3/2010 34

t

H th ng nhi u thi t b khu y n i ti p liên tuc:

‡ Mô hình h th ng nhi u thi t b khu y n i ti p kh c
ph c c nh c i m trên v i s thi t b n l n ( v lý thuy t khi npg và trong th c t n có th t 5 n 10 ). ‡ Giá tr hàm F(t) trong h th ng n thi t b khu y n i ti p liên t c có th c xác nh b ng phép tính cân b ng v t ch t, c:
. F(t) = 1 - e- nt/tTB [1+(nt/tTB)+(nt/tTB)2/2 +...+(nt/tTB)n-1/(n-1) ]

( 2.19)
10/3/2010 35

Hình 2.5 bi u di n giá tr hàm phân b F(t) c a h th ng thi t b KLT n i ti p làm vi c liên t c ph thu c vào t (tr c hoành có n v là U=t/tTB). 

10/3/2010

36

‡ T n b h

hình 2.5 th y rõ h th ng thi t b KLT i ti p khi s thi t b n t ng kho ng phân TGL c a các ph n t c a dòng vào p l i ( quanh vùng t/tTB=1 ).

‡ Và khi npg ta có ng bi u di n F(t) c a h th ng t ng t nh mô hình LT: TGL c a các ph n t c a dòng ng u và b ng tTB.

10/3/2010 37

II.3- TH I GIAN L U TRONG THI T B TH C

‡ -Thi t b th c lo i thùng có khu y : ‡ *N u có khu y tr n m nh và nh t môi tr ng ph n ng không quá l n có th coi nh mô hình LT . Trong th c ti n s n xu t công nhi p d th c hi n i u này, nh thi t b nitrô hoá hydrocacbon th m, n ng các c u t c tr n l n hoàn toàn sau 8 giây trong khi TGL trung bình th ng trên 10 phút.

‡
10/3/2010 38

‡ *Khi môi tr ng có nh t quá cao ta có tr ng thái trung gian gi a hai mô hình LT và KLT. ‡ * h th ng nhi u thi t b khu y n i ti p, n u trong m i thi t b s khu y tr n không c hoàn toàn thì nh h ng c a nó có th b qua c, coi nh

LT.
10/3/2010 39

‡ ‡ ‡ ‡ ‡

-Thi t b th c lo i ng:
* ng bi u di n F(t) có d ng ch S do tr n l n theo h ng tr c ng b i các nguyên nhân sau: 1/ Khu y tr n i l u do các dòng chuy n ng xoáy gây nên. 2/ Do gradien v n t c dòng theo ti t di n ngang c a ng. 3/ Khu y tr n do khu ch tán phân t , th ng nh h ng này không l n.

10/3/2010 40

‡ * nghiên c u hi n t ng tr n l n c a dòng ch y trong ng gây nh h ng n TGL trong thi t b và chuy n hoá, chia véct tr n l n thành hai thành ph n: H H ng tr c ng v i h s tr n d c Dl ng ng kính ng v i h s tr n ngang Dr nh b ng chu n s Peclet (kí hi u và Per = v . D / Dr ng. ng kính c a ( 2.20 )

Dl và Dr c xác Pe ) nh sau: Pel = v . L / Dl ‡

Trong ó: v - V n t c dài c a dòng ch y. L - Chi u dài c a ng ph n Dh t trong ng. ng kính ng hay

10/3/2010 41

a/ ng r ng, ch y dòng:
‡ -Gradien v n t c dòng theo ti t di n ngang

là nguyên nhân ch y u gây nên s sai khác TGL trong ng r ng ch y dòng, khu ch tán i l u và khu ch tán phân t bé, có th b qua. ‡ -Tính F(t): V n t c dòng phân b trên ti t di n ng theo m t parabol, ph thu c vào kho ng cách r n tâm ng là vr (hình 2.6)

10/3/2010 42

10/3/2010

43

-Tính F(t) c a ng r ng, ch y dòng«
‡ ‡ vr = ( 2FV/T.r02 )[ 1 - ( r / r0 )2 ] (2.21) Trong ó r0 là bán kính c a ng. Do ó , TGL c a ph n c a dòng cách tr c ng m t kho ng r là
tr = L/vr = T.r02 (L / 2FV).[ 1 - (r/r0)2 ] = VR/2FV[ 1 - (r/r0)2]

tr = ( tTB / 2 ) [ 1 - (r/r0)2 ] ‡ ‡

( 2.22 )

Thay r = 0 có TGL c a dòng t i tr c ng là t tâm(r=0) = tTB / 2 Thay r = r0 có TGL c a dòng t i thành ng là t thành(r=r0) = g
10/3/2010 44

-Tính F(t) c a
‡

ng r ng , ch y dòng«

Có th xem ph n c a dòng ch y n m cách tâm là r+dr (hình vành kh n 2Tr.dr ) có v n t c nh nhau là vr, t nh ngh a c a hàm F(t) ta có: dF(r) = vr . 2Tr.dr / FV ( 2.23) c:

‡ Thay vr t

ph

ng trình (2.21) và rút g n,

dF(r) = 4 [ 1 - (r/r0)2 ] r.dr / r0 ‡ chuy n dF(r) thành dF(t) ph i dùng ph trình (2.22) . ng

10/3/2010 45

‡ T (2.22) ta có [ 1 - (r/r0)2 ] =tTB / 2t , l y vi phân pt (2.22) ta rút ra: rdr = r02 . tTB.dt / 4 t2 ‡ Thay vào pt (2.23) , dF(t) = tTB2.dt / 2 . t3 T ó xác nh F(t) cho tr r ng ch y dòng nh sau: ‡ c: ( 2.24) ng h p ng

F(t) = tTB2/2.œ dt/t3 F(t)= 1 - (tTB/t)2/4

t = tTB/2, ’. ( 2.25 )
10/3/2010 46

‡

10/3/2010 47

TBP th c« b/ ng r ng,ch y r i :
‡

* ch này khu ch tán ch y xoáy là chính .

i l u do dòng

‡

*V n t c dòng phân b theo ti t di n ng có d ng hình thang ( hình 2.8 ), ngh a là tr l p biên sát thành ng, v n t c dòng coi nh ng u . * Khi giá tr Re càng l n ( l n h n 10 4 ) chi u dày l p biên càng m ng và th tích l p biên so v i FV r t nh ,có th b qua,ta có ch dòng ch y t a mô hình LT .

‡

10/3/2010 48

10/3/2010

49

c/ ng ph n ng có l p h t t nh ( h t xúc tác r n, th ng g p trong th c t ):

‡ *L p h t t ng c ng hi n t ng khu ch tán trong thi t b theo c hai h ng tr c ng và ng kính ng

‡

c bi t theo h ng ng kính theo mô hình nh hình 2.9.
10/3/2010 50

10/3/2010

51

‡ Theo mô hình này khi dòng ch y qua m t l p h t b l ch ngang s dh t/2 và qua n l p h t s l ch ngang s ndh t/2. Và nh v y, l ch ngang làm cho v n t c dòng và TGL ng u h n. ‡ *Nh v y, khi D ng/dh t u 10 và L l p h t /dh c coi nh u 10 ch dòng ch y LT.
t

10/3/2010 52

II.4N

NH H NG C A KHU CH TÁN D C CHUY N HOÁ X C A PH N NG

‡ ‡

*Tr n d c tr c ng ph n ng làm cho TGL không ng u và do ó nh h ng n chuy n hoá X . *Dòng th c trong thi t b có th chia thành hai ph n: -Dòng LT v i v n t c dài là v . -Dòng khu ch tán d c v i h s khu ch tán theo h ng tr c là Dl và chu n s Peclet v i kí hi u Pel:«

Pel = v . L / Dl
L-là chi u dài c a ng ph n ng .
10/3/2010 53  

*Gi s :- ng ph n ng có ti t di n là S (hình
2.10). -Ti n hành ph n s.ph m ng chuy n hoá ch t A p 

*Th c hi n phép tính cân b ng v t ch t cho (VR = S . (l: A vào = A ra + A ph n ng + A tích t . (2.26)
H.2.10-Mô hình d c. ng ph n ng có khu ch tán

10/3/2010

54

‡ A tích t = VR . dC/dt, ‡ Ta có: (A ra - A vào)dòng ‡
LT+

tr ng thái d ng A tích t b ng 0. (A ra - A vào)khu + A ph = 0.

ch tán

n ng

Thay các giá tr c a A vào,ta có: v.S(CA(l+(l)-CAl)+(-Dl.S)[(xCA/xl)l+(l -(xCA/xl)l]+S.(l(-xCA/xt)=0 Chia cho S.(l , c: c: ( 2.27 )

v.(C A(l+(l) - CAl)/(l - Dl[(xCA/xl) l+(l - (xCA/xl)l ]/(l +(-xCA/xt) = 0 ‡ ‡ Thay (-xCA/xt) = RA = k.CAn và cho (lp0 , v (xCA/xl) - Dl (x2CA/xl2 ) + k .CAn = 0

ây là mô hình toán m t th nguyên miêu t quá trình trong ng ph n ng ch nh h ng b i khu ch tán theo h ng d c tr c.
10/3/2010 55

v (xCA/xl) - Dl (x2CA/xl2 ) + k .CAn
t il

= 0

( 2.27 )

*Chuy n ( 2.27) thành d ng không có th nguyên:
ng chi u dài là z = l/L, ta có: xz = xl/L , do ó xz/xl = 1/L xCA/xl = (xCA/xz) . xz/xl = (1/L) . xCA/xz x2CA/xl2 = [1/L. x(xCA/xz) / xz ]. xz/xl = (1/L2).x2CA/xz2 ‡ ‡ T ó pt (2.27) thành: (v/L).xCA/xz - (Dl/L2 ).x2CA/xz2 + kCAn = 0. ( 2 . 28 ) Chia hai v pt (2.28) cho -L/v = -tTB :

(Dl/L.v).x2CA/xz2 - xCA/xz - k.tTB.CAn = 0.(2.29)

10/3/2010 56

(Dl/L.v) . x2CA/xz2 - xCA/xz - k . tTB . CAn = 0. ( 2 . 29 ) * Gi i pt (2.29) v i i u ki n b :- t i u vào z = 0 , CA = CA0 - t i u ra z = 1 , CA = CAL 

.

c CAL và t

ó tính

chuy n hoá XA, .

XA ph thu c vào 3 thông s k , tTB và Pel = L.v/Dl .  V i ph n ng b c 1 (n = 1) ã gi i c: CAL/CA0 = 1 - XA = 4a.exp(Pel/2)/[(1+a)2exp(a.Pel/2) (1-a)2exp(a.Pel/2)] ( 2 . 30 )  V i a= TB l 

1 4kt /Pe

10/3/2010

57

H.2.11-Bi u di n VRth c/VR LT ph thu c vào Pel, k.tTB và X c aph n ng b c 1.

10/3/2010 58

H.2.12-Bi u di n VRth c/VR LT vào Pel, k.tTB.C0 và X c a ph n ng b c 2

10/3/2010 59

‡ Th c nghi m cho th y r ng chu n s khu ch tán d c Pel ch y u ph thu c vào chu n s Re = v.d ng.V/Q. ‡ Hình sau là k t qu th c nghi m c a m t s tác gi v s ph thu c c a Dl/v.d ng = (Dl/v.L).L/d ng vào Re ‡ T ó có th rút ra t ng quan sau: Dl/v.d ng = 3.107/(Re)2,1+1,35/(Re)0,125.
10/3/2010 60

H.2.13-S li u th c nghi m s vào Re c a m t s tác gi .

ph thu c Dl/v.d

ng

10/3/2010 61

II.4 TH C NGHI M XÁC NH GIÁ TR HÀM PHÂN B TGL THI T B TH C. 1/ Th c nghi m xác nh hàm phân b TGL E(t) và F(t):

*Nguyên t c: ‡ -T i t = 0 b t ‡ -Xác nh n ng theo th i gian t. u cho ch t ch th vào. ch t ch th u ra

‡ -X lý tín hi u n ng

ra,xác l p F(t).

‡ Th ng cho ch th vào theo 3 d ng tín hi u: d ng b c c p, d ng xung và d ng hình sin. 10/3/2010
62

a/Tín hi u vào d ng b c c p, xác ‡

nh hàm F(t):

-Tín hi u cho ch th vào d ng b c c p: = 0 khi t e 0 C ch
th (z=0)

. ( 2 . 31 )

{ = C0 khi t > 0

.

‡

-Miêu t : T i t = 0 b t u cho ch th i vào thi t b và duy trì trong su t th i gian sau ó ( hình 2.11 ). Nh v y khi t > 0, l ng ch th vào thi t b không i, b ng FV.C0.
10/3/2010 63

Xác l p hàm F(t): Gi s n ng ch th ra th i i m t là Ct, ph n c a ch th ra t i th i i m này là FV.Ct. T nh ngh a c a hàm F(t) ta có: F(t) = FV.Ct / FV.C0 = Ct / C0. ( 2 . 32 )

10/3/2010 64

b/ Tín hi u vào d ng xung vuông, xác
‡ -Tín hi u cho ch th vào d ng xung: =0 khi t e 0 .

nh hàm E(t):

Cch

th (z=0)=C0

khi 0<t< (t0 . = 0 khi t>(t0 .

‡ Miêu t : T i t = 0 b t u cho ch th i vào thi t b trong th i gian ng n (t0 ( yêu c u (t0 << tTB ) và sau ó d ng cho ch th .

10/3/2010 65

Xác l p hàm E(t):
‡ Gi s toàn b l ng ch th cho vào thi t b d ng xung vuông là q0, t i th i i m t n ng ch th dòng ra là Ct, trong kho nh kh c dt th tích dòng ra là FV.dt và l ng ch th i ra là Ct.FV.dt, ó chính là l ng ch th có trong thi t b t t n t+dt. T nh ngh a v E(t) l ng ch th ó b ng q0.E(t).dt, ta có: ‡ ‡

q0 . E(t) . dt = FV . Ct . dt. ( 2.34 )
T ó : E(t) = FV . Ct / q0

( 2.35 )
10/3/2010 66 

ta xác nh hàm E(t) c n bi t q0, làm vi c này l y tích phân ph ng trình (2.34):
g
g

g

´ q .E(t).dt ! ´ F .C .dt,theo (2.1): ´ E(t).dt
0 V t 0 0
0

!1

Ta có: q0= 

g

FV.´ Ct .dt ! FV.§ Ct.(t
0 0
g

g

T

ó:
g
gg 0V t 00
´ q .E(t).dt ! F ´ .C .dt 

E(t) = Ct /

´C
0

t

.dt ! C t / §Ct.(t
0

(2 . 36)

10/3/2010

67

‡ Bài t p 2.4 - Cho tín hi u vào d ng xung, n ng ch th ra o c nh b ng sau , xác nh hàm E(t) . t , ph : 0 C , g/l : 0 ‡ L i gi i: ‡ -Hàm E(t) ‡ -Tr c tính theo pt (2.36) : 5 3 10 5 15 5 20 4 25 2 30 1 35 0

c tiên tính § Ct . (t = 5(3+5+5+4+2+1) = 100. b ng sau: 20 4 25 2 30 1 35 0
10/3/2010 68

‡ -V y E(t) = Ct / 100, k t qu nh t , ph : 0 E(t).102: 0 5 3 10 5 15 5

-

ng bi u di n n ng

ch th ra theo t nh

hình 2.13.

‡

-Di n tích gi i h n b i ng bi u di n và tr c hoành là giá tr c a tích phân, còn di n tích các ch nh t là giá tr c a t ng.
10/3/2010 69

2/ Xác nh chuy n hoá X qua giá tr hàm phân b TGL:
‡ Nh ã nghiên c u trên, dòng i ra kh i thi t b làm vi c liên t c không ph i là dòng ng c a ch t nh t v TGL và nh v y, n ng ph n ng dòng ra ( t ó tính chuy n hoá X = 1 - Cra/C0 ) là n ng trung bình c a các ph n t c a dòng v i TGL trong thi t b khác nhau . Do ó có th vi t:
‡ Cra = œCng.t .E(t).dt = §Cng.t .E(t).(t t = 0, ’ (2.37)
10/3/2010 70

Trong ó: C nguyên t có th tính c t ph ng trình ng h c c a ph n ng. E(t).dt - Ph n c a dòng có TGL t t n t+dt [ t nh ngh a c a E(t) ]. T ó tính c chuy n hoá X:
g

X =1-Cra/C0=1-(

§C
0

nguyento

.E (t ).(t /C0)

( 2 . 38 ) .

71

10/3/2010

Bài t p 2.5- Ph n ng b c 1 chuy n hoá ch t A, h ng s v n t c k = 0,307 ph-1, c ti n hành trong TBP có hàm phân b TGL E(t) nh bài t p 2.4. Xác nh chuy n hoá X. L i gi i: - Ph ng trình v n t c c a ph n ng b c 1: -dCA / dt = kC, gi i v i i u ki n khi t = 0 thì CA = CA0,, c C A nguyên t = CA0 . e-kt , thay vào pt(2.37): g CA ra = CA0 . ekt . (t). t . 0 ( 2 . 39 )

§

72

10/3/2010

‡ t , ph 5 10 15 20 25 30

L p b ng tính ph E(t) 0,03 0,05 0,05 0,04 0,02 0,01 k.t 1,53 3,07 4,60 6,14 7,68 9,21

ng trình (2.39): e-kt 0,2154 0,0464 0,0100 0,0021 0,0005 0,0001 e-kt . E(t) . (t 0,0323 0,0116 0,0025 0,0004 0,00005 }0

CAra - C A0 = § e-kt . E(t) . (t = 0,047 ‡ XA = 1 - CAra/CA0 = 1 - 0,047 = 0,953.
10/3/2010 73

Bài t p 2.6- Ti n hành ph n ng b c 1 nh bài t p 2.5 2.6trong thi t b ph n ng có TGL trung bình nh bài t p 2.4 nh ng dòng ch y theo ch LT. L i gi i: ‡ -Th i gian l u trung bình c a thi t b c xác nh theo công th cg(2.2). g tTB =
0

bài t p 2.4

´ E (t ).t.dt ! § E (t ).t.(t
0

=5(0,03.5+0,05.10+0,05.15 +0,04.20+0,02.25+0,01.30)=15 ph. ‡ -Thi t b theo mô hình LT có TGL ng u và b ng tTB. V i ph n ng b c 1 t pt ±dCA/dt=kCA, có: ‡ CA / CA0 = e-ktTB = e-0,3.15 = 0,01. ‡ XA = 1 - CA/CA0 = 1 - 0,01 = 0,99 .

10/3/2010

74

III/THI T B PH N NG LO I THÙNG CÓ KHU Y
‡ - Th ng dùng cho pha l ng, c bi t các quá trình d th l ng - l ng, l ng - r n, l ng - khí và l ng - r n - khí t ng c ng ti p xúc các pha. ‡ - Do khu y nên n ng , nhi t ng u trong kh p thi t b , nh ng nh ã nói trên, TGL thi t b làm vi c liên t c phân b t 0 n g . ‡ - Khu y t ng c ng h s trao i nhi t gi a môi tr ng ph n ng v i thành thi t b . ‡ - Mô hình là KLT.
10/3/2010 75

III.1- Thi t b làm vi c gián o n:
‡ - Ch dùng cho pha l ng, qui mô s n xu t nh . ‡ ‡ - Tính th tích thi t b VR: VR = Vngày n = Vngày ‡ Trong ó: ‡ ‡ Vngày
êm êm.(1

+ z).(tm / 24N .

(3.1) (3.2)

-N u th tích thi t b VR ã ch n, ta tính s thi t b n:
êm.(1

+ z).(tm / 24.VR.N .

- Th tích s n ph m i ra trong 24 gi

z - H s d tr phòng các s c b t th ng. Th ng z có giá tr t 0,10 n 0,15, khi thi t b ph c t p hay làm vi c nhi t và áp su t caocó th l y t 0,15 n 0,20.
10/3/2010 76

Thi t b làm vi c gián o n«
‡ N-H s y . Th ng N v i thi t b ph n ng có khu y l y giá tr t 0,75 n 0,80 ; tr ng h p môi tr ng ph n ng t o b t có th l y n 0,40. ‡ ‡ ‡
(tm - Th i gian ti n hành m t m , g m th i gian chu n b và th i gian ti n hành ph n ng.

Trong ó: -t chu n b = t n p li u + t un nóng nguyên li u t nhi t u n nhi t ph n ng + t làm ngu i s n ph m + t tháo s n ph m + t làm s ch thi t b cho m sau ... - t ph n ng *Tính theo ph c xác nh t các thông tin sau: nh. th t-X th c nghi m.
10/3/2010 77

‡

ng trình v n t c v i X xác

*Theo s li u th c nghi m ã có, ví d

III.2-Thi t b làm vi c liên t c:
‡ *Tính toán theo mô hình KLT. ‡ *Dùng ph ng pháp d ng hình. ‡ a/Ph ng pháp i s và ph is : ng pháp

‡ -L p ph ng trình cân b ng ch t cho thi t b th i ( hình 3.1 ): Ci-1.F V(i-1) = Ci.FVi + Ri.VRi + dCi.VRi/dt. (3.3)

10/3/2010 78

Thi t b làm vi c liên t c«

10/3/2010 79

Ci-1.F V(i-1) = Ci.FVi + Ri.VRi + dCi.VRi/dt. Trong ó: iCi-1 : N ng iCi : N ng ra.

(3.3)

ch t ph n ng i vào thi t b th i. ch t ph n ng trong thi t b i và là n ng ng c a dòng vào và ra. i

iF V(i-1) và FVi : L u l idCi.VRi/dt : L

iVRn : Th tích thi t b th i. ng ch t ph n ng tích t trong thi t b i. thi t b th i. iRi = ki . f(Ci) : V n t c ph n ng

10/3/2010 80

‡

tr ng thái d ng không có tích t , ta có: C i-1.F V(i-1) = Ci.F Vi + Ri.VRi C i-1 = C i . F Vi/F V(i-1) + Ri . VRi /F V(i-1) . hay

‡

pha l ng coi nh h n h p ph n ng không thay i th tích, ngh a là l u l ng dòng không i: F V(i-1) = F Vi = FV, c:

C i-1 = Ci + tTBi . Ri
‡ Trong ó tTBi là TGL trung bình ‡ Ph ng trình (3.4) thùng có khu y. ‡ T pt này có th tính c g i là pt

.

(3.4)
lo i

thi t b th i, tTBi = VRi/FV. c tr ng c a TBP

chuy n hoá X và th tích thi t b VRi.

10/3/2010 81

*V i ph n ng chuy n hoá ch t Ap s n ph m: ‡ -B c 0 : Ri = ki ; C i-1 = Ci + ki . tTBi . pt (3.4) thành: ( 3 . 4 )'

‡ -B c1 : Ri = ki.Ci ; pt (3.4) thành: C i-1 = Ci + ki . tTBi . Ci hay C i-1/Ci = 1+ ki . tTBi . ( 3 . 4 )'' ‡ -B c2 : Ri = ki.Ci2; pt (3.4) thành: ( 3 . 4 )'''
10/3/2010 82

C i-1 = Ci + ki . tTBi.Ci2

Bài tâp 3.1: Tính chuy n hoá X c a ph n ng b c 1 nh bài t p 2.5, ti n hành trong thi t b thùng có khu y có TGL trung bình là 15 phút nh bài t p 2.4

‡ L i gi i: ‡ V i i = 1, t ph ng trình (3.4)" ta có: C0/C1 = 1 + 0,307 . 15 X = 1 - C1/C0 = 1 - 1/( 1 + 0,307.15 ) = 0,822 ‡ So sánh k t qu tính toán v i bài t p 2.5 và 2.6 th y r ng cùng m t i u ki n , thi t b theo ch KLT có chuy n hoá th p nh t.
10/3/2010 83

-L p ph ng trình cân b ng ch t cho h th ng n thi t b khu y n i ti p:
‡ Dùng ph 1 nn ng trình (3.4) và b t u t thi t b

‡ *Khi th tích các thi t b trong h th ng không b ng nhau: VRi { VRj p tTBi { tTBj ‡ Và nhi t Ti { Tj các thi t b không b ng nhau p ki { kj .
10/3/2010 84

‡ iPh n ng b c 0: ‡ ‡ ‡ ‡ ‡ ‡ i=1 i=2 i=3 ... i=n C ng các ph C0 - C1 = k1 . tTB1 C1 - C2 = k2 . tTB2 C2 - C3 = k3 . t TB3 ...... C n-1 - Cn = kn . tTBn . ng trình theo t ng v i = 1, n (3.5)
10/3/2010 85

c:

C0 - Cn = § ki.tTBi

p Xn0= § ki.tTBi / C0

iPh n
‡ ‡ ‡ ‡ ‡ ‡ ‡ ‡ ‡ ‡ i=1 i=2 i=3 ... i=n Nhân các ph
n

ng b c 1:

C0 / C1 = 1 + k1 . tTB1 C1 / C2 = 1 + k2 . tTB2 C2 / C3 = 1 + k3 . tTB3 ... C n-1 / Cn = 1 + kn . tTBn . ng trình theo t ng v , c:

C 0 / Cn = T ó là:

—(1 k .t

i TBi

)
n

. i v i ph n ng b c 1

i!1 chuy n hoá

thi t b n

Xn1= 1 - Cn / C0 = 1 - 1 /

—(1k .t
i!1

i TBi ( 3 . 6 )

).

10/3/2010

86

iPh n ng b c 2: 


Gi i pt (3.4)''' C i = (- 1 s i=1 C1= (- 1 s

c:

1  4ki ti Ci 1

) / 2ki.tTBi . ) / 2k1.tTB1

1  4 k1 t 1 C 0

i = 2 C2= (- 1 s 1  4k 2 t 2 C1 ) / 2k2.tTB2 Thay C1 vào ta có: C2 = [-1s

1 4k2t2 (1s 1 4k1t1Co ) / 2k1t1]/2k2.tTB2 .
(3.7)

10/3/2010

87

‡ *Khi th tích các thi t b trong h th ng b ng nhau: ‡ ‡ ‡ ‡ ‡ ‡ ‡ VRi = VRj p tTBi = tTBj = tTB . và nhi t các thi t b b ng nhau: Ti = Tj p ki = kj = k . i chuy n hoá c a ph n ng b c 0 trong h th ng n thi t b n i ti p theo công th c (3.5) thành: Xn0 = ( C0 - Cn ) / C0 = n.k.tTB / C0 . ( 3 . 5 )' i chuy n hoá c a ph n ng b c 1 trong h th ng n thi t b n i ti p theo công th c (3.6) thành: Xn1 = 1 - Cn/C0 = 1 - ( 1 + k . tTB )-n . ( 3 . 6 )'

10/3/2010 88

b/Ph
‡ Ph ‡

ng pháp d ng hình:
ng trình (3.4) có th vi t l i d ng: (3.8)

Ri = -Ci / tTBi + C i-1 / tTBi .

‡ V trái c a pt (3.8) là hàm s xác nh c a ng bi u di n Ci: Ri = ki . f( Ci ), ta v c a R ph thu c vào C ( hình 3.2 ). ‡ V ph i là hàm s tuy n tính c a Ci, giao i m c a hai ng bi u di n là nghi m c a ph ng trình (3.8).
10/3/2010 89

Ph

ng pháp d ng hình «

‡

ng th ng bi u di n v ph i có h s góc là -1/tTBi. ng th ng u tiên ( i = 1 ) b t u t tr c hoành t i C0 v i h s góc là -1/tTB1 giao i m c a ng th ng này v i ng cong R có to ng v i C1 và R1, là n ng ch t ph n ng và v n t c ph n ng thi t b 1.
10/3/2010 90

‡

Ph

ng pháp d ng hình «

‡ T C1 trên tr c hoành v ng th ng v i h s góc là -1/tTB2, ta c C2 và R2 ... và c th ti p t c n khi t Cn e C yêu c u. ‡ Bài toán ã c gi i, ta tìm c s thi t b n c a h th ng c ng nh các thông s n ng ch t ph n ng C và v n t c ph n ng R trong t ng thi t b . ‡ N u nhi t các thi t b khác nhau, ki  kj, ng v i m i nhi t ph i v ng bi u di n Ri = ki . f (C) t ng ng .
10/3/2010 91

Ph

ng pháp d ng hình«

10/3/2010

92

‡ Bài t p 3.2‡ Ph n ng thu n ngh ch 2A m B + C, h ng s v n t c ph n ng thu n kth = 10 m3/kmol.h, h ng s cân b ng Kcb = 16, n ng ban u CA0 = 1,5 kmol/m3, CB0 = CC0 = 0, ti n hành trong thi t b ph n ng lo i thùng có khu y v i l u l ng dòng FV = 100 m3/h. chuy n hoá X yêu c u b ng 80% tr ng thái cân b ng. Tính: ‡ ‡ a/Th tích TBP thi t b VR1. khi ti n hành trong m t

b/S thi t b n c a h th ng n u l y VRn = VR1/10.
10/3/2010 93

L i gi i:

a/

t n ng c a B và C tr ng thái cân b ng là CBcb = CCcb = Ccb. CAcb = 1,5 - 2Ccb. c Ccb = 0,667 kmol/m3.

‡ Ta có: ‡ Gi i

‡ Kcb = C2cb / (1,5 - 2Ccb )2 =16. ‡ X yêu c u b ng 80% tr ng thái cân b ng nên n ng yêu c u c a B và C nh sau: ‡ CByêu c
u

= C Cyêu c u = 0,80.Ccb =0,80.0,667 = 0,533 kmol/m3.
10/3/2010 94

‡ V y CAyêu c

u

= 1,5 - 2 . 0,533 = 0,434 kmol/m3.

‡ Ph ng trình v n t c c a ph n ng thu n ngh ch chuy n hoá ch t A có d ng: ‡ ‡ ‡ Ta có: ‡ RA = kth.CA2 - kng . CB .CC = kth ( CA2 - CB . CC/ Kcb ) vì kng = kth/Kcb.

RA = 10 ( CA2 - CB .CC /16 ).

( 3.9 )

10/3/2010 95

‡ V n t c ph n ng trong h th ng ph n ng m t thi t b là: RA(1) = 10 [ (0,434)2 - (0,533)2/16 ] = 1,7 kmol/m3.h. ‡ T pt ‡ Do ó: c tr ng (3.4) v i i = 1 ta có: tTB1 = VR1 / FV = ( C0 - C1 ) / R1 . VR1 = FV . ( C0 - C1 ) / R1 . c: VR1 = 100 ( 1,5 - 0,434 ) / 1,7 = 62,7 m3. ‡ Thay s vào , ta

10/3/2010 96

‡ b/N u l y VRn = 1/10 VR1 = 6,27 m3, tìm s thi t b n c a h th ng khu y n i ti p ta dùng ph ng pháp d ng hình. V ng bi u di n RA ph thu c vào CA theo ph ng trình v n t c (3.9): cho CA các giá tr t 0 n 1,5 kmol/m3 ‡ Xác nh CB , CC t b ng sau: ‡ CA, ‡ CB,CC 1,5 1,3 0 0,1 ng ng và tính RA nh 1,1 0,9 0,7 0,5 0,3 0,2 0,3 0,4 0,5 0,6

‡ RA 22,5 16,9 12,1 8,1 4,9 2,5 0,68 kmol/m3.h
10/3/2010 97

‡ T CA = CA0 = 1,5 kmol/m3 v t o v i tr c hoành góc : tgE = - 1/tTB= - 100/6,27 = -15,9 ‡

ng th ng

ng th ng này c t ng cong RA i m có to CA1 = 0,94 kmol/m3 và RA1 = 8,9 kmol/m3.h

10/3/2010 98

‡ T CA1 ti p t c v ng th ng song song v i ng th ng tr c( vì cùng h s góc ) ta c giao i m th 2 v i to t ng ng là CA2 và RA2 ( hình 3.3 ), c th ti p t c c k t qu nh sau: ‡ ‡ ‡ ‡ CA1 = 0,94 kmol/m3 CA2 = 0,68 CA3 = 0,52 CA4 = 0,42 RA1 = 0,89 kmol/m3.h RA2 =4,52 RA3 = 2,65 RA4 = 1,70

10/3/2010 99

100

10/3/2010

‡ Nh v y CA4 < CA yêu c trong h th ng n = 4 . ‡ C ng c trong h h n nhi dùng m

u

, ta có s thi t b

n l u ý r ng th tích các thi t b th ng là 4 . 6,27 = 25 m3, nh u so v i th tích ph n ng khi t thi t b . c gi i thích?)

‡ ( i u này c n

10/3/2010 101

IV/ C TR NG NHI T TRONG THI T B PH N NG

‡ Ph n ng hoá h c luôn có hi u ng có th thay nhi t, th ng khá l n i nhi t c a quá trình. ‡ Nhi t là thông s c ng tính, h ng m nh n v n t c ph n Do ó kh ng ch nhi t ph n liên quan n làm vi c an toàn c thi t b và quá trình s n xu t. ‡ nh ng. ng a
10/3/2010 102

‡ Các gi i pháp duy trì ch nhi t cho ph n ng nh h ng n k t c u, hình d ng c a thi t b ph n ng. ‡ Tr ng thái d ng c a h TBP tho mãn pt sau: ‡ ‡ ‡ ch t c khi

QR = QS
QR - Nhi t ph n ng trong QS - Nhi t trao i trong

(4.1)
n v th i gian. n v th i gian.

10/3/2010 103

IV.1-Ch

nhi t t i u:

‡

ây là nhân t luôn c chú ý n trong s n xu t công nghi p, c bi t khi công su t l n, m b o n ng su t c ng nh chuy n hoá X c a quá trình ph n ng.

‡ Ch nhi t t i u ph thu c vào c tr ng nhi t ng, ng h c c a ph n ng c ng nh tính n ng c a xúc tác ‡ Cho nên ch nhi t t i u a d ng, tu t ng tr ng h p c th .
10/3/2010 104

‡ Vi d : Có ph n ng thu n ngh ch, to nhi t: A m B H ng s v n t c ph n ng thu n: k1 = k10 . e-E1/RT H ng s v n t c ph n ng ngh ch: k2 = k20 . e-E2/RT ‡ Ta có: RA = k1 . CA - k2 . CB = k10..exp(-E1/RT).CA0(1 - XA) - k20.exp(-E2/RT). CA0 . XA ‡ ‡ Tìm ch nhi t t i u m b o v n t c ph n ng l n nh t b ng cách cho dRA / dT = 0: dRA/dT =
k10.CA0.(1-XA).e-E1/RT.E1/RT2 - k20.CA0.XA.e-E2/RT.E2/RT2 = 0 .
10/3/2010 105

‡ k10.(1-XA).e -E1/RT(t).E1 = k20. XA.e -E2/RT(t).E2 . ‡ L y loga c hai v :

‡ ln [ k10.(1-XA).E1] - E1/RT(t ) = ln ( k20.XA.E2 ) - E2/RT(t ) . ‡ T ó:

‡ (E2 - E1)/RT(t ) = ln [ k20.E2.XA/k10.E1.(1-XA). ‡ T(t ) = (E2 - E1)/Rln[k20.E2.XA/k10.E1.(1 - XA)]. (4.2)
10/3/2010 106

‡ Nh v y,ch nhi t t i u tr ng h p ph n ng thu n ngh ch, to nhi t ph thu c vào chuy n hoá XA nh công th c (4.2) ‡ Lúc u khi XA còn th p nên ti n hành ph n m b o v n t c l n, ng nhi t cao sau ó khi XA t ng lên c n gi m d n nh êt . ‡ Trong th c ti n s n xu t, ph n ng có c tr ng này ( nh SO2 + 1/2O2 m SO3 + q ) c th c hi n trong thi t b trong TBP có nhi u ng n xúc tác o n nhi t có trao i nhi t hình 4.1 . trung gian gi a các ng n nh
10/3/2010 107

108

10/3/2010

B ng cách nh v y quá trình ph n ng trong thi t b c th c hi n theo ng dích-d c quanh ch nhi t t i u ( hình 4.2 ).

10/3/2010

109

IV.2-Các gi i pháp duy trì ch nhi t t i u trong thi t b ph n ng:
a/Trao i nhi t qua thành: ‡ -Thi t b lo i thùng có khu y v i v b c ngoài và ng xo n trong thi t b . ‡ -Thi t b ng chùm v i hàng nghìn ng v i b m t trao i nhi t r t l n, th ng dùng cho ph n ng pha khí to nhi u nhi t.

10/3/2010 110

b/Dùng tác nhân mang nhi t là khí, l ng hay r n:

‡ -Khí: Khí tr , khí cháy nhi t cao ... và th ng dùng h i n c ( có s n trong nhà máy và d tách kh i s n ph m hydrocacbon b ng cách làm l nh ng ng t và phân ly, ngoài ra h i n c còn gi m t o c c bám vào thành thi t b ). ‡ -L ng: Dung môi hay các ch t tr có trong h n h p ph n ng.

10/3/2010 111

‡ -R n: V t li u r n ch u nhi t nh g m, s , các v t li u silicát ... và c xúc tác r n, i n hình là quá trình cr cking xúc tác là ph n ng thu nhi t, xúc tác mau m t ho t tính do b ph c c b m t nên ph i dùng l p xúc tác chuy n ng và tu n hoàn gi a thi t b ph n ng và thi t b tái sinh b ng ph n ng t c c to nhi t nh hình 4.4
10/3/2010 112

10/3/2010

113

c/T ng ph n o n nhi t có trao trung gian:

i nhi t

‡ -Gi ng mô hình 4.1. ‡ - i n hình là thi t b reforming xúc tác, êhydro hoá xúc tác ... ‡ -V i TBP thùng có khu y nh hình 4.5.

10/3/2010

114

d/ i u ch nh nhi t ban u T0 i v i các quá trình o n nhi t. e/Bay h i c u t có nhi t sôi x p x nhi t ph n ng v i h th ng làm l nh ng ng t và cho ch t l ng quay v TBP ( hình 4.6 ).

115

10/3/2010

g/B m tu n hoàn h nh p ph n ng qua thi t b trao i nhi t ( h.4.7).

116

10/3/2010

IV.3-

c tính t nhi t:
c "m i ".

‡ -Là các quá trình t x y ra sau khi ‡ - i u ki n t nhi t:

‡ Ph n ng to nhi t l n có th a nhi t h n h p ph n ng t nhi t ban u T0 n nhi t làm vi c c a thi t b . ‡ Có kh n ng trao i nhi t gi a s n ph m hay kh i ph n ng v i nguyên li u i vào. i u ki n này ph thu c vào c tr ng và k t c u c a thi t b ph n ng.
10/3/2010 117

-Các lo i thi t b có kh n ng t nhi t:

‡ a/Thi t b lo i thùng có khu y: Nh khu y nguyên li u i vào c tr n l n v i kh i ph n ng nóng ã có trong thi t b , n u ph n ng to nhi t l n thì quá trình ti n hành trong lo i thi t b này có kh n ng t nhi t sau khi c "m i" (hình 4.8a ).
10/3/2010 118

119

10/3/2010

‡ b/Thi t b ph n ng d ng ng n l a: Thi t b d ng này th ng c s d ng ti n hành các ph n ng to nhi t cao nh quá trình clo hoá ( t hydro trong môi tr ng clo s n xu t HCl ) hay quá trình oxy hoá m t ph n hydrocacbon s n xu t axêtylen. ‡ Trong không gian ch t h p c a ng n l a nhi t thay i t T0 r t th p n nhi t cao có th t b c cháy, ngh a là ta có gradien v nhi t , v n ng , v th hoá h c r t l n (có th t hàng v n n v ), nh ó quá trình truy n nh êt, chuy n ch t và ho t hoá x y ra m nh m trên m t c a ng n l a nó có th t nhi t (hình 4.8b ).
10/3/2010 120

‡ c/Thi t b ph n ng lo i ng:
‡ có th t nhi t c n có s ( hình 4.9b ). trao i nhi t gi a nguyên li u vào v i s n ph m ph n ng (hình 4.9a) hay v i kh i ph n ng ‡ - tr ng h p b/ có th i u ch nh c nhi t làm vi c c a l p xúc tác c ng nh nhi t T1 theo th i gian làm vi c c a xúc tác b ng cách i u ch nh thông s E.

10/3/2010 121

122

10/3/2010

‡ c/Quá trình n m ‡

ph m vi khu ch tán ngoài:

- Th ng g p khi ti n hành ph n ng xúc tác khí- r n, to nhi t nhi t cao, lúc ó v n t c ph n ng l n và ch m nh t là các quá trình khu ch tán qua l p biên gi a pha khí và b m t xúc tác r n ( hình 4.10a). - Do tr l c khu ch tán ch y u l p biên, hình nh c ng t ng t v i quá trình truy n nhi t gi a b m t xúc tác và pha khí, nên nhi t b m t xúc tác Ts cao h n nhi u so v i nhi t trong pha khí Tg . - Trên b m t xúc tác nóng quá trình ph n ng ti p t c t ti n hành.

‡

‡
‡

10/3/2010 123

‡ - Quá trình công nghi p: ‡ +Oxy hoá NH3 thành oxit nit trên xúc tác d ng l i Pt-Rh nhi t 800 8500C. +Amonoxi hoá CH4 thành HCN trên xúc tác d ng l i Pt-Rh 1000 12000C.

‡

‡ +Oxi êhydro hoá mêtanol thành fomaldêhit trên xúc tác Ag 650 - 7200C ( hình 4.10b).
10/3/2010 124

‡

quá trình có th ti n hành t nhi t, khi m máy c n ph i un nóng h n h p mêtanol - không khí n 300 - 4000C. Sau ó, khi l p xúc tác là các tinh th b c t trên l i ng nóng n nhi t ph n ng thì d ng un nóng, k t thúc quá trình "m i " ph n ng. -TBP còn có màng phòng n và thi t b làm l nh ng chùm t sát ngay sau l p xúc tác làm l nh nhanh h n h p s n ph m t nhi t ph n ng xu ng 200 - 3000C, gi m phân hu fomal ehit t o thành nhi t cao theo ph n ng: CH2O p CO + H2
10/3/2010 125

‡

126

10/3/2010

IV.4-

c tr ng nhi t c a TBP
ng u kh p thi t b .

lo i thùng có khu y:

‡ *Nhi t

‡ *Có kh n ng t nhi t.

a/Các tr ng thái d ng:
‡ i u ki n d ng: QR = QS i trong (4.3) n v th i gian. n v th i gian. ‡ Trong ó ‡ QR - nhi t ph n ng trong QS - nhi t trao

gi i pt (4.3) ta dùng ph ng pháp d ng hình : kh o sát ng bi u di n c a QR và QS theo T, nghi m c a pt là giao i m c a hai ng bi u di n.

10/3/2010 127

+Kh o sát QR :

‡ Gi s có ph n ng b c 1 chuy n hoá ch t A, to nhi t, không thu n ngh ch, ti n hành trong TBP lo i thùng có khu y th tích VR . ‡ S mol ch t A chuy n hoá trong QR = NA . ( - (HR ) N A = k . C A . VR CA là n ng trong thi t b , rút ra t pt (3.4)'' ó: CA = CA0 / ( 1 + k . tTB ) . T n v th i gian là NA, do ó:

NA = k.CA0.VR/(1+k.tTB ) = k0.e-E/RT.CA0.VR/(1+k0.e-E/RT.tTB) NA = k0.CA0.VR / ( e E/RT + k0.tTB ) . Do ó: ‡ QR = k0 . CA0 . VR . (-(HR) / ( e E/RT + k0 . tTB ) ( 4 . 4 )
10/3/2010 128

‡

ng bi u di n c a QR ph thu c vào T theo pt (4.4) có d ng ch S, ngoài ra khi các thông s khác nh VR, FV thay i ta c m th ng cong S trong m t ph ng v i tr c to QR - T nh hình 4.11.

10/3/2010

129

+Kh o sát QS:
‡ ‡ ‡ QS có hai thành ph n:
p T.

- Trao -Trao

i nhi t v i nguyên li u vào, nhiêt i nhi t qua thành.

nguyên li u t T0

QS = FV.V.CP( T - T0 ) + K.F. ( T - TC ). ‡
‡ ‡ ‡ ‡ Trong ó: T0- Nhi t
V - Kh i l

( 4 . 5 ) hay

QS = ( FV.V.CP+ K.F ) T - ( FV.V.CP.T0 + K.F.TC )
ng riêng c a h n h p ph n ng. ph n ng. K - H s trao i nhi t qua thành. thành thi t b . CP- Nhi t dung riêng c a h n h p ph n ng.T - Nhi t vào. F - B m t trao i nhi t c a thi t b . TC- Nhi t

10/3/2010 130

‡

ng bi u di n c a QS theo T là ng th ng, khi F thay i ta có các ng th ng v i h s góc thay i( hình 4.12a ), khi T0 thay i có các ng th ng song song (hình 4.12b).

10/3/2010

131

132

10/3/2010

‡ Nh v y, có th có 3 giao i m gi a ng QR d ng ch S và ng th ng QS, ngh a là có 3 tr ng thái d ng c a h th ng ( hình 4.13 ).Tr ng thái d ng 1 có T1 th p và QR1,QS1 u th p, ph n ng h u nh không x y ra. Tr ng thái d ng 3 nhi t cao T3 do ó có chuy n hoá cao , là i u ta mong i. Tr ng thái d ng 2 không n nh, s c kh o sát m c 3/.
10/3/2010 133

‡ b/Tr ng thái d ng ph thu c vào chi u thay i c a các thông s và bi n pháp m i ph n ng: ‡ ‡ a/Gi s FV thay khác c nh: i, các thông s

QR là các ng cong A, B, C, D và E, QS coi nh không i, c các tr ng thái d ng t 1 n 9, ng v i nhi t d ng t T1 n T9 nh hình 4.14.
10/3/2010 134

135

10/3/2010

‡ -Khi FV t ng t th p lên cao ta c các ng QR l n l t là A, B, C, D và E, các tr ng thái d ng là 9, 8, 7, 6 và 1. ‡ ‡ c l i, khi FV gi m t cao xu ng, các ng QR l n l t là E, D, C, B và A, các tr ng thái d ng là 1, 2, 3, 4 và 9. Nh v y, tr ng thái d ng ph thu c hình vào chi u thay i c a FV nh 4.15 -Ng

10/3/2010 136

137

10/3/2010

T

ó rút ra cách m i ph n ng:

‡ Khi m máy ban u dùng l u l ng dòng FV th p ph n ng ti n hành tr ng thái d ng có chuy n hoá và nhi t d ng cao ( T9 ), sau ó t ng d n FV n n ng su t thi t k ( nh ng không th t ng quá ng D ).

10/3/2010 138

b/Gi s T0 thay ‡

i, các thông s khác c

nh:

QR không i, QS là các ng th ng song song , ta c các tr ng thái d ng t 1 n 9 nh hình 4.16a.

‡ - Khi T0 t ng t th p lên, QS l n l t là các ng th ng A, B, C, D và E, các tr ng thái d ng là 1, 2, 3, 4 và 9. ‡ -Ng c l i, khi T0 t cao gi m xu ng, QS l n l là các ng th ng E, D, C, B và A, các tr ng thái d ng là 9, 8, 7, 6 và 1. ‡ Nh v y, tr ng thái d ng ph thu c vào chi u thay i c a T0 nh hình 4.16b.
10/3/2010 139

t

140

10/3/2010

‡ T

ó rút ra bi n pháp m i ph n ng:

‡ khi m máy un nóng nguyên li u vào QS n quá ng D(ví d ng E) t tr ng thái d ng 9 ‡ Sau ó có th gi m (hay ng ng) un nóng i vào tr ng thái d ng 8, 7, 6 ( ng v i các ng QS là D, C và B) là các tr ng thái d ng có nhi t và chuy n hoá cao, mà không b r i vào tr ng thái d ng có nhi t và chuy n hoá th p( tuy r ng v i các ng QS là B, C và D ta có th g p các tr ng thái d ng 2, 3 và 4).
10/3/2010 141

c/ ‡

n

nh c a TBP :

-Tr ng thái d ng 5 ( hình 4.14 và 4.16a ) không n nh

‡ N u có m t nhi u lo n nào ó, nh khi T > T5, lúc ó QR > QS, h th ng c un nóng b ng nhi t ph n ng và n T7 ‡ Ng c l i khi T < T5 thì QR < QS, h b ngu i i và v T3. ‡ T ó có th rút ra i u ki n n tr ng thái d ng là: ‡ dQS / dT > dQR / dT nh c a các (4.6)
10/3/2010 142

IV.5- c tr ng nhi t c a thi t b lo i ng:
‡ -Do không có khu y tr n nên nhi t c a thi t b lo i này thay it i m này n i m khác trong thi t b . ‡ - ng th ng có ti t di n tròn phân b nhi t trong ng có tr c i x ng là tr c tâm ng, do v y có th di n t hình nh phân b nhi t trong không gian thi t b theo hai thông s l và r.
10/3/2010 143

a/Phân b nhi t

trong ng ph n

ng:

‡ Ph n ng to nhi t không có trao i nhi t qua thành, ch y r i hay có l p h t xúc tác t nh ( mô hình LT ): ‡ ‡ ‡ -Nhi t ng ( h ng ng r ). u theo h i theo h ng ng kính

-Nhi t thay h ng l ).

ng tr c ng (

-Ph thu c vào v n t c ph n ng ( ho t tính xúc tác ) ta có hình nh nhi t nh hình 4.17
10/3/2010 144

145

10/3/2010

*Ph n ng to nhi t có trao ‡ ‡ -Nhi t thay

i nhi t qua thành: ng l và r.

i theo c hai h

-C ch truy n nhi t trong l p h t có 3 thành ph n: +D n nhi t c a l p h t: bé vì h t x p và di n ti p xúc nh . +D n nhi t c a l u th : pha khí th ng nh .

+Truy n nhi t do dòng l u th chuy n ng mang nhi t: th ng óng vai trò ch y u.

10/3/2010 146

‡ -Tâm ng có nhi t cao nh t ( ph n ng thu nhi t có hình nh ng c l i ). ‡ -Trên tâm ng th ng t n t i Tmax , n i ph n ng x y ra m nh m do nhi t cao, c g i là " i m nóng'' hay "vùng c chú ý theo dõi trong ph n ng'' và quá trình làm vi c c a thi t b c ng nh khi thi t k TBP . -M t hình nh v phân b nhi t ng ng m c T có th di n t 4.18 v i các hình

‡

10/3/2010 147

148

10/3/2010

C n tính thêm thành ph n khu ch tán theo h ng ng kính v i h s khu ch tán ngang là Dr và a vào pt m t th nguyên (2.27). +Tính thành ph n kt ngang ( ký hi u là A ) cho nguyên t th tích 2Tr.dr.dl theo hình 4.19

149

10/3/2010

‡

A=L

ng ra - L

ng vào

= -Dr.2T(r+dr)dl.x(C+xC/xr.dr)/xr - (-Dr).2Trdl. xC/xr. A/2Tdl= -Dr [(r+dr).x(C+xC/xr.dr)/xr - r.xC/xr]. A/2Tdl= -Dr ( r.x2C/xr2.dr + xC/xr.dr + x2C/xr2.dr2 ). ‡ S h ng x2C/xr2.dr2 quá bé, b qua và chia ti p cho rdr: A/2Tr.dr.dl = -Dr ( x2C/xr2 + 1/r.xC/xr ) (4 . 7)
10/3/2010 150

‡

a thành ph n khu ch tán ngang A / 2Tr.dr.dl t (4.7) vào pt (2.27): v.xC/xl - Dl.x2C/xl2 - Dr (x2C/xr2 + 1/r.xC/xr) + R = 0. ( 4 . 8 ) ng t chuy n ch t, nên có th vi t:
i= 1, n. (4.9)

‡ Quá trình truy n nhi t t

v.CP.xT/xl - Pl.x2T/xl2 - Pr (x2T/xr2 + 1/r.xT/xr)
+ § ( -(HR)i . Ri = 0.

‡ Trong ó:+ CP-Nhi t dung riêng c a h n h p ph n ng. + Pl -H s truy n nhi t theo h ng. + Pr -H s truy n nhi t theo h ng tr c ng. ng ng kính

+(-(HR)i-Nhi t c a ph n ng th i.

10/3/2010 151

‡ Nh v y: iv.xC/xl -Chuy n ch t v i dòng ch y có v n t c v. iv.CP.xT/xl -Truy n nhi t do dòng ch t mang nhi t. i-Pl.x2T/xl2 -Truy n nhi t theo h ng tr c ng.

i-Pr(x2T/xr2 + 1/r.xT/xr) -Truy n nhi t theo h ng ng kính ng. i§(-(HR)i.Ri -T ng nhi t ph n ng chính và ph .
10/3/2010 152

‡ b/ i m nóng Tmax: ‡ -V i ph n ng to nhi t, có trao i nhi t qua thành, t n t i Tmax trên tr c tâm ng nh hình (4.18). -V trí và giá tr Tmax - i v i m trình ph n ng, kích th c ng và ki n trao i nhi t xác nh-ph thu vào ho t tính xúc tác (ngh a là ph thu c vào v n t c ph n ng ) nh 4.20 t quá i u c hình

‡

10/3/2010 153

154

10/3/2010

-Xác nh các thông s nh h ng n Tmax: Dòng FV i qua nguyên t th tích S.dl, nhi t thay i là dT và n ng ch t ph n ng thay i m t i l ng là dC (hình 4.21)

155

10/3/2010

‡ Ta có pt cân b ng n ng l

ng c a dòng ( 4 . 10 )

- FV.V.dh + dQ = 0
‡ Trong ó idh- Thay
i entalpi c a dòng

dh = CP.dT + (HR.dC iCP- Nhi t dung riêng c a dòng. i(HR- Entalpi c a ph n iV- Kh i l idQ- Nhi t trao l y d u - ). ng. ng. a vào l y d u +, ra ng riêng c a h n h p ph n i qua thành (

10/3/2010 156

Gi s ph n ng to nhi t, làm l nh ngoài thành ng ph n ng: dQ = -K.( T - TC ).P.dl
iK- H s trao iTC- Nhi t

i nhi t qua thành.

c a thành.

iP- Chu vi c a ng ph n ng.

Ta có bán kính thu l c c a ng ph n ng: RTL = S/P p P = S/RTL. dQ = -K.(T - TC).S.dl / RTL. ‡ Thay vào pt (4.10) -FV.V.(CP.dT + (HR.dC) - K.(T - TC).S.dl / RTL = 0. ( 4 . 11 )

10/3/2010 157

‡ Ph ng trình cân b ng v t ch t trong S.dl v i v n t c ph n ng là R: FV.V.dC = S.dl.R p S.dl = FV.V.dC / R. ‡ Thay S.dl vào pt (4.11) và chia cho FV.V -CP.dT - (HR.dC - K.(T - TC).dC / RTL.R = 0. ( 4 . 12 ) ‡ T i T = Tmax thì dT = 0, ta có: -(HR.dC - K.(Tmax- TC).dC /RTL.R = 0. T ó

Tmax = TC + (-(HR).R.RTL / K

( 4 . 13 )
10/3/2010 158

‡

iTmax t l thu n v i nhi t ph n ng ((HR), v n t c ph n ng (R) và ng kính ng ph n ng (RTL).V i ph n ng có hi u ng nhi t và kho ng nhi t thích h p khác nhau c n thi t k kích th c ng ph n ng phù h p: -Khi nhi t ph n ng trong kho ng 50 n 200 Kj/mol, ng kính ng ph n ng có th t 20 n 70 mm ph thu c vào nh y c a s thay i ch n l c hay c a ho t tính xúc tác vào nhi t . ng kính ng -C n l u ý r ng khi gi m c a thi t b ng chùm thì s ng s t ng m nh và do ó giá thành thi t b t ng v t lên.
10/3/2010 159

T (4.13):

‡

‡

T (4.13):
‡ iTmax t l thu n v i v n t c ph n ng R, ngh a là v i ho t tính xúc tác. Trong tr ng h p c n thi t có th s d ng xúc tác có ho t tính th p (hay xúc tác c ) u ng ph n ng gi m giá tr c a Tmax . ‡ iTmax t l ngh ch v i h s trao i nhi t K nên c n l u ý vi c s d ng tác nhân trao i nhi t c ng nh làm s ch b m t trao i nhi t m b o K có giá tr l n.

10/3/2010 160

T (4.13):
‡ Cu i cùng Tmax t l thu n v i nhi t c a ch t t i nhi t TC. ‡ Tuy v y, TBP nhi t ch t t i nhi t TC quá th p s làm ngu i l p xúc tác và do ót c ph n ng c ng nh n ng su t thi t b th p. ‡ ‡
10/3/2010 161

nh y i u ó liên quan n c i m ph n sau. nhi t c a TBP lo i ng nh

‡ Chính t c i m này ph i ti n hành gi i nhi t cho các ph n ng to nhi t nhi t x p x nhi t ph n ng. ‡ Ví d , khi nhi t ph n ng là 3000C nh quá trình oxy hoá mêtanol thành fomaldêhit trên xúc tác oxit Fe-Mo ph i làm l nh b ng d u nóng 260-2700C ( hình 4.22).

10/3/2010 162

163

10/3/2010

‡ c/ ‡

nh y nhi t c aTBP

lo i ng:

nh y thông s là hi n t ng x y ra khi m t thông s nào ó có thay i t ng i nh nh ng h th ng TBP có s thay i l n, v i thông s là nhi t ta có nh y nhi t. -M t ví d i v i ph n ng b c1, không thu n ngh ch, to nhi t ã tìm th y nh y c a nhi t i m nóng Tmax i v i các thông s TC, K/RTL và (T o n nhi t.

‡

‡ Hình 4.23 di n t s thay i nhi t Tmax khi nhi t ban u c a h n h p T0=340 K, còn TC thay i t 300 n 342,5 K
10/3/2010 164

165

10/3/2010

‡ Nhìn hình v ta th y mãi n khi TC=335 K, nhi t trong ng ph n ng ít thay i theo chi u dài ng, có th nói l p xúc tác b ngu i và v n t c ph n ng th p, do ó chuy n hoá X không t yêu c u. ‡ Khi t ng TC thêm 2,5 K (TC=337,5 K) bi u di n nhi t t i tâm ng có c c h n T0 n 80 K (Tmax=420 K). ng i cao

‡ Khi t ng TC lên m t ít n a (TC=342,5 K) nhi t i m nóng v t nhi t ban u n 100 K.
10/3/2010 166

‡ . d/ ‡

n

nh c a TBP

lo i ng:

-Khác v i TBP lo i thùng có khu y, ph n ng ti n hành trong thi t b lo i ng luôn luôn n nh. Do c i m c a thi t b lo i này m t s r i lo n nào ó t i m t th tích nh c a ng ph n ng không lan r ng ra qui mô kh p thi t b mà s b dòng ch y kéo ra kh i zôn ph n ng, tr ng thái d ng c a h th ng quay v tr ng thái c . - TBP lo i ng có trao i nhi t gi a s n ph m i ra và nguyên li u vào ( hay có trao i nhi t gi a l p xúc tác v i nguyên li u vào ) có th có tr ng thái d ng không n nh
10/3/2010 167

‡

V-TBP R N ).

XÚC TÁC KHÍ-R N ( XÚC TÁC

‡ -H ph n ng v i xúc tác r n r t hay g p trong công nghi p hoá h c nói chung và riêng i v i công nghi p hoá d u. ‡ -Các v n ng d th này là: c t ra i v i h ph n

iB m t ti p xúc pha. nhi t t i u iCác bi n pháp duy trì ch cho quá trình: r t quan tr ng và nh h ng n c u t o và hình dáng c a thi t b . iTr ng thái l p xúc tác: l p t nh, l p r i, l p cu n theo dòng khí.
10/3/2010 168

V.1-B m t ti p xúc pha và hi u su t s d ng b m t bên trong c a xúc tác:

‡ Gi i pháp m b o b m t ti p xúc pha c a h khí r n là s d ng xúc tác x p có b m t bên trong r t phát tri n, t 1-2 m2/g n g n 1000 m2/g. a/Các c tr ng c a xúc tác x p:

+B m t riêng: iKí hi u - SR, n v - m2/g.

10/3/2010 169

iM t s v t li u x p thông d ng: Diatomit: SR = 5 - 10 m2/g.Al2O3 ho t tính, silicagel: SR = 200 - 400 m2/g.Zêolit: SR = 700 - 800 m2/g.Than ho t tính: SR = 800 1000 m2/g. iV i c u trúc h t c a v t li u x p: có h t s c p và h t th c p, b m t riêng là t ng b m t các h t s c p trong 1 gam v t li u. iB m t riêng c xác nh b ng ph pháp h p ph , tính theo BET. ng
10/3/2010 170

‡ +

x p: n v - cm3/g.

iKí hi u - I,

iLà kho ng tr ng gi a các h t s c p và th c p trong v t li u x p. iPh h ts 0,1 x pt thu c vào s s p x p (s ph i trí) c a các c p và th c p, x p có th thay i t n 1cm3/g.Th ng s ph i trí gi m thì ng và b n c h c c a v t li u gi m.

i c tính t kh i l ng riêng th t và kh i l ng riêng bi u ki n theo công th c: I = 1/Vbk - 1/Vth t . (5.1)

10/3/2010 171

‡ +Phân b l x p theo kích th

c:

iL x p có kích th c khác nhau do s s p x p c a các h t s c p và th c p, có th di n t theo mô hình 5.1, phân chia thành l x p bé ( ng kính d i 0,2 nm ), l x p trung (t 0,2 n 50 nm) và l x p l n (trên 50 nm). iPhân b l x p theo kích th c c xác nh b ng ph ng pháp h p ph , ng ng t mao qu n và n p thu ngân d i áp su t ( n 250 MPa ).
10/3/2010 172

10/3/2010

173

‡

+H s khu ch tán hi u d ng:
i x p và phân b l x p theo kích th c là nh ng y u t quan tr ng nh h ng n quá trình khu ch tán trong xúc tác x p. iH s khu ch tán hi u d ng De trong h t xúc tác có th di n t theo công th c sau:

De = D . I / X ‡ Trong ó
I-

(5.2)

D - H s khu ch tán trong pha khí. x p c a xúc tác.

X - H s nói lên tr ng thái hình h c c a l x p: quanh co, g gh c a b m t l x p, s thay i ng kính c a l x p...

‡

Th ng t s I/X có giá tr t 1/10 n 1/20 và h s khu ch tán hi u d ng có th c xác nh b ng th c nghi m.

10/3/2010 174

‡ b/Hi u su t s d ng b m t bên trong c a xúc tác L: ‡ Ngoài h s khu ch tán hi u d ng De, L còn ph thu c vào v n t c ph n ng b m t (t c ho t tính c a xúc tác) , vào kích th c và hình d ng c a h t xúc tác. ‡ G n úng v i h t xúc tác có hình d ng khác nhau, ta có:

L = th] / ]

(5.3)
10/3/2010 175

‡ Trong ó .] - Modun Thiele

] = Vh/Sh¥ Rs/De

(5.4)

.Vh - Th tích c a h t xúc tác. .Sh - B m t ngoài c a h t xúc tác. .Vh/Sh h t xúc tác: c tr ng cho kích th c

V i h t hình tr bán kính R, Vh/Sh = R/2. V i h t hình c u bán kính R, Vh/Sh = R/3. .RS - V n t c ph n ng b m t.
10/3/2010 176

.Th - Hàm tang hyperbolic. S
di n t L hình 5.2.

ph thu c L vào ] theo pt (4.3)

c

10/3/2010

177

‡ T (5.3) và (5.4), khi kích th c c xúc tác l n (Vh/Sh l n), v n t c ph b m t l n và h s khu ch tán hi bé thì ] l n, do ó hi u su t s d m t xúc tác L có giá tr th p. T c a hàm tang hyperbolic ta có: ‡ ‡ ‡

ah t n ng u d ng ng b c tr ng

-Khi ] < 1 thì th] = ] , do ó L = 1. -Khi ] u 3 thì th] = 1 , do ó L = 1/].

10/3/2010 178

‡ Do v y, v i t ng quá trình ph n ng yêu c u xúc tác có b m t riêng, kích th c h t và c u trúc x p thích h p có tích s SR.L c c i. Ho t tính c a m t n v kh i l ng xúc tác Ag c xác nh Ag = As . SR . L As ± Ho t tính c a m t tác (5.5) n v b m t xúc

10/3/2010 179

V.2-L p xúc tác:
‡ a/L p t nh: ‡ ‡ iHay s d ng vì n gi n, cho xúc tác lâu m t ho t tính ( > 6 tháng ). iH t xúc tác không c quá bé, th ng kích th c t 3 n 10 mm, tr l c c a l u th qua l p không quá l n, v i l ng xúc tác l n hay FV l n dòng l u th chuy n ng theo h ng xuyên tâm thay cho h ng tr c ng.
10/3/2010 180

‡

iDo kích th c h t xúc tác l n nên hi u su t s d ng b m t xúc tác th ng th p. iTBP th ng g p: t trong ng,

‡

‡ -Thi t b ng chùm, xúc tác ch t t i nhi t i gi a các ng.

‡ -Thi t b có l p xúc tác o n nhi t v i trao i nhi t trung gian hay cho thêm i u ch nh nhi t nguyên li u l nh vào ph n ng.
10/3/2010 181

‡ b/L p chuy n ‡

ng:

iDùng cho xúc tác mau m t ho t tính vì có th liên t c l y xúc tác ã làm vi c ra em i tái sinh và b sung xúc tác có ho t tính cao vào h th ng TBP mà không ph i ng ng quá trình. i th c hi n l p xúc tác chuy n ng thi t b có c u t o ph c t p h n, tuy nhiên ho t c a l p xúc tác h u nh không thay i trong su t quá trình làm vi c, ó là m t u i m c b n i v i quá trình làm vi c liên t c. iXúc tác c n có b n c h c cao ch ng mài mòn và v v n trong khi chuy n ng.
10/3/2010 182

‡

iL p xúc tác chuy n ng có 3 d ng v i nh ng c i m riêng: -L p r i: + H t xúc tác chuy n ng nh tr ng l c. + Kích th c h t t ng ng v i l p t nh. +C n có c c u phân ph i h t xúc tác ng u trong kh p ti t di n c a thi t b nh sàng phân ph i hình 5.2.

183

10/3/2010

+H th ng TBP

xúc tác chuy n

ng l p r i có th di n t

hình

5.4.

10/3/2010

184

‡ -L p sôi: ‡ * i u ki n t o l p sôi: Dòng khí i t d i lên ng c v i chi u tr ng l c, khi v n t c dòng khí l n l c nâng c a dòng khí cân b ng v i tr ng l ng c a h t r n, h t r n b t u l l ng, th tích c a l p n r ng ra, ta có tr ng thái nh ch t l ng. ‡ Tr l c c a dòng khí h u nh không thay khi b t u t o t ng sôi nh hình 5.4 . i

10/3/2010 185

10/3/2010

186

‡ *Tính ch t c a l p sôi: ‡ ‡ ‡ ‡ ‡ iNh ch t l ng: M t thoáng n m ngang, ch y nh ch t l ng, tuân theo nh lu t Acsimét ... iHi n t ng t o b t: .Do h t r n chuy n ng t o s khác nhau v m t h t trong l p và t o thành các b t khí. .B t nh n i lên nhanh trong l p t o nên nh ng ph n t khí có TGL th p nh t. .B t i lên kéo theo uôi là các h t r n, khi lên n m t l p b t v ra và các h t r n l i chìm xu ng trong l p huy n phù kéo theo các ph n t khí b h p ph trong xúc tác, t o nên nh ng ph n t có TGL l n.
10/3/2010 187

‡ Do t o b t và chuy n ng h n lo n c a h t xúc tác l p sôi có ch chuy n ng c a dòng g n v i mô hình KLT ( hình 5.5 ) ‡ H u qu TGL c a ch t ph n ng trong l p xúc tác không ng u c n c tính n khi ti n hành các ph n ng có c tr ng n i ti p t o s n ph m ph nh cr cking xúc tác, các ph n ng oxi hoá ...
10/3/2010 188

189

10/3/2010

‡ H s trao i nhi t gi a l p sôi và thành l n: Vai trò chính c a quá trình trao i nhi t gi a l p sôi v i thành là do s chuy n ng h n lo n c a các h t r n mang nhi t. ‡ V n t c trao i nhi t có th t ng hàng ch c l n so v i tr ng h p ch có môi tr ng khí. ‡ H s trao i nhi t K ph thu c vào v n t c dòng c a khí nh hình 5.6. ‡ Nh tính ch t này l p sôi ngày càng cs d ng cho các quá trình ph n ng xúc tác to nhi u nhi t.
10/3/2010 190

191

10/3/2010

‡ -L p cu n theo: ‡ iKhi v n t theo dòng khí t này cs d li u r i d ng h c dòng khí l n, các h t r n cu n o thành l p cu n theo. Tr ng thái ng r ng rãi v n chuy n các v t t nên còn g i là l p v n chuy n.

‡

iPh thu c vào c tr ng c a h t, v n t c khí có th g p 2 n 5 l n v n t c h t ng

‡ Ch dòng ch y g n v i mô hình gian ti p xúc c a pha khí v i xúc tác t ng i ng n. ‡

LT, th i

u và

Nh v y, l p cu n theo c s d ng thay th cho l p sôi trong thi t b cr cking xúc tác hi n i d ng ng ng v i xúc tác ch a zêolit có ho t tính cao.
10/3/2010 192

VI-M T S LO I TBP NGHI P HOÁ D U
‡ VI.1-Lò ng:
‡ ‡ ‡

TRONG CÔNG
nhi t cao ( > 3000C )

iCó b m t trao i nhi t l n và b ng cách t nhiên li u l ng hay khí.

sau:

iTh

ng g p trong công nghi p hoá d u v i các ch c n ng

-TBP cho các quá trình pha khí, khí-r n, thu nhi t nhi t cao ( n 10000C ) nh nhi t phân hydrocacbon có m t h i n c ( steam cracking ) s n xu t etylen và olefin, chuy n hoá khí t nhiên v i h i n c ( steam refoming ) s n xu t hi dro và khí t ng h p (synthesis gases, thành ph n g m CO và H2), dehydroclo hoá dicloetan s n xu t vinyl clorua. -Thi t b gia nhi t h n h p nguyên li u cho các h th ng ch ng luy n, cho các h th ng TBP nh cr cking xúc tác, refoming xúc tác, dehidro hoá xúc tác...

‡

10/3/2010 193

‡ iC u t o c a lò ng g m 2 ph n: ‡ ‡ -Zôn i l u: Nhi t th p h n, c ch trao i nhi t là do ti p xúc c ng b c gi a khí cháy v i ng tr c khi i ra ng khói. -Zôn b c x : Nhi t cao c a bu ng l a, n i t nhiên li u.C ch trao i nhi t ch y u là do b c x nhi t c a bu ng l a n thành ng.

‡ iNguyên li u i ng c chi u t cu i zôn i l u n zôn b c x , ây t nhi t c n thi t cho ph n ng, sau ó c làm l nh nhanh tránh phân hu s n ph m và thu h i d ng h i n c áp su t cao ( hình 6.1 ).
10/3/2010 194

10/3/2010

195

‡ iLò có công su t nhi t khác nhau

‡

c bi t lò ng cho quá trình cracking h i s n xu t etylen có công su t l n và hi n i, v i yêu c u a nhanh nhi t nguyên li u t zôn i l u 450 - 5000C lên n nhi t ph n ng ( 800 - 9000C ) nên ng trong zôn b c x c t vào gi a c b c x t hai phía ( hình 6.2 ).

10/3/2010 196

‡

iM t s thông s c a lò ng: 1 n 100.

‡ -S dàn ng:

‡ -Chi u dài 1 dàn: 20 én 100 m. ‡ ng kính ng: 30 n 80 mm.

‡ -Th i gian l u trong zôn b c x : 1 - 2 s .

10/3/2010 197

198

10/3/2010

‡ H.6.1.3-Lò ng cho quá trình Refoming h in c trong s công ngh s n xu t NH3 t khí t nhiên. ‡
10/3/2010 199

‡ H.6.1.4Lò ng trong công ngh s n xu t NH3 t khí t nhiên.

10/3/2010 200

VI.2- H th ng thi t b cr cking xúc tác: i c tr ng c a ph n ng: -Ph n ng ph c t p: song song, n i ti p theo mô hình sau ( hình 6.3 )

201

10/3/2010

‡ Trong ó x ng là s n ph m chính, khí và c c là s n ph m ph t o thành theo ph n ng n i ti p chuy n hoá s n m b o hi u ph m chính, do v y ng u và su t x ng cao c n có TGL chuy n hoá X không quá cao. ng n, ‡ -Ph n ng ti n hành nhi t t i cao ( 450 - 5000C ) và thu nhi t c t m ch C-C theo ph n ng: CnH2n+2 p CqH2q+2 + CpH2p - Q (n=q+p)
10/3/2010 202

ng

‡

‡ i ‡

c tr ng c a xúc tác:

-Xúc tác nhanh chóng m t ho t tính do c c t o thành che ph b m t, xúc tác c tái sinh b ng cách t c c b m t v i không khí 650 - 7200C theo ph n ng to nhi t: C + O2 (không khí) p COX + Q

‡ Do v y c n ti n hành v i l p xúc tác chuy n ng liên t c l y ra i tái sinh và b sung xúc tác.
10/3/2010 203

‡ -Xúc tác cr cking hi n nay ch a zêolit có ho t tính cao c s d ng d ng h t vi c u v i ng kính c 0,05 n 0,1 mm. ‡ V i tính n ng c a xúc tác nh v y cùng v i c tr ng n i ti p c a ph n ng yêu c u TGL ng u và ng n nên l p cu n theo v i ng ng c s d ng cho quá trình cr cking ‡ Th h c c a TBP cr cking xúc tác ã s d ng l p t nh làm vi c theo chu k , l p r i và l p sôi.
10/3/2010 204

‡ Do xúc tác nhanh m t ho t tính nên l ng xúc tác tu n hoàn l n và xúc tác sau tái sinh có nhi t cao nên nó c làm ch t mang nhi t cho ph n ng cr cking ( nh hình 4.4 ) ‡ Quá trình ph n ng trong ng ng là o n nhi t và t l xúc tác/nguyên li u quy t nh nhi t ph n ng và chuy n hoá X.
10/3/2010 205

‡ T các c tr ng ã nói xúc tác hi n i g m:

trên h th ng TBP

cr cking

‡ Thi t b ph n ng cr cking d ng ng tác cu n theo, làm vi c theo ch

ng v i l p xúc o n nhi t

‡ Nguyên li u ã c un nóng s b ti p xúc v i xúc tác nóng, hoá h i và ph n ng trong l p cu n theo. ‡ Do ph n ng cr cking t ng th tích nên cho v n t c l p ng kính c a ng ph n ng c cu n theo n nh, m r ng d n v phía cu i ( theo chuy n hoá X ), sau ó xúc tác c tách nhanh kh i h n h p s n ph m. ‡ V n ti p xúc gi a xúc tác nóng v i nguyên li u d u c ng nh phân ly xúc tác kh i h n h p khí ph n ng có nh h ng l n n vi c t o c c và khí nên c nhi u hãng quan tâm.
10/3/2010 206

‡ Còn quá trình tái sinh t c c to nhi u nhi t c th c hi n trong l p sôi. ‡ t c c tri t h n trong l p sôi v i s khu y tr n m nh c a l p h t, nh t là v i xu h ng s d ng nguyên li u cho quá trình cr cking ngày càng n ng h n, hai t ng sôi n i ti p cs d ng v i t ng u nhi t th p h n (630 6500C) và t ng sau nhi t cao h n ( n 7200C). Vi c chia thành 2 t ng tái sinh xúc tác nh v y ngoài vi c t c c tri t do TGL c a h t trong thi t b ng u còn giúp cho xúc tác tránh ti p xúc v i h i n c nhi t cao vì thành ph n c c t ng tái sinh sau h u nh không còn hidro.
10/3/2010 207

‡ 

Hình 6.4 trình bày m t d ng h th ng RCC c a UOP.
‡S¶n phÈm ph¶n øng

‡React¬ èng ®øng ‡KhÝ x¶ sau hoµn nguyªn

‡ThiÕt bÞ hoµn nguyªn xóc t¸c 2 giai ®o¹n

‡Kh ng khÝ s¬ cÊp ‡Kh ng khÝ thø cÊp ‡Kh ng khÝ thø cÊp

10/3/2010

 

 

 

‡Nguyªn liÖu vµ pha ph©n t¸n

‡Pha ph©n t¸n

208

H.6.2.3-H th ng FCC c a ABB Lummus Global Inc. (Hydrocarbon Processing, November 2000, trang 107).

10/3/2010 209

H.6.2.4-H th ng FCC c a Kellogg Brown & Root, Inc. ( nt , trang 108 )

10/3/2010 210

H.6.2.5-H th ng FCC c a Shell Global Solutions International B.V. ( nt , trang 108 )

10/3/2010 211

H.6.2.6-H th ng FCC c a Stone & Webster Inc., a Shaw Group Co/Institut Francais du Pétrole. ( nt , trang 110 )

10/3/2010 212

H.6.2.7-H th ng FCC c a UOP LLC. ( nt , trang 110 )

10/3/2010 213

H.6.2.8-H th ng RCC(Resid Catalytic cracking) c a Stone & Webter Inc., a Shaw Group Co. and Institut Francais du Pétrole. ( nt , trang 139 )

10/3/2010 214

H.6.2.8-H th ng MSCC c a UOP LLC . 1-TB tái sinh; 2-TBP 3- ng d n xúc tác nóng ã tái sinh; 4-B ph n t o l p r i; 5-B ph n nh h p ph s n ph m kh i b m t xúc tác. ( nt , trang 94 ).

10/3/2010 215

VI.3-H th ng TBP

s n xu t x ng alkyl hoá:

‡ iX ng alkyl hoá c s n xu t b ng ph n ng alkyl hoá izobutan v i các olefin C3, C4 v i s có m t c a xúc tác là axit m nh, ngh a là t các nguyên li u khí chuy n thành s n ph m l ng, x ng alkylat có tr s octan cao, không ch a benzen nên c chú ý hi n nay. ‡

i

c tr ng c a ph n ng và xúc tác:

10/3/2010 216

-S

ph n ng có th trình bày nh sau:

C4H8 + H+ Buten

C4H9 +

i-C4H10 izo-Butan n-C4H10

C4H8 Buten

i-C4H9 + Tert-Butyl cacbenium cation

i-C8H18
izo-Octan H+

C4H8 Buten

i-C8H17 + izo-Octyl cacbenium cation

i-C4H10 izo-Butan

i-C12H26 H+ i-C16H34

10/3/2010

217

‡ -T nguyên li u ban u buten và i-butan t o thành x ng v i thành ph n ch y u là i-octan và h p ch t này trong i u ki n ph n ng v i xúc tác axit có th ti p t c ph n ng v i buten thành hydrocacbon n ng C12, C16 ...là s n ph m ph vì có nhi t sôi cao trên 2000C, n m ngoài thành ph n c a x ng. ‡ h n ch ph n ng ph này và quá trình polime hoá olefin trong công nghi p dùng t s i-butan/buten l n (t 10 d n 20) và h th ng TBP g n v i LT , có th i gian l u ng u.
10/3/2010 218

‡ -Quá trình alkyl hoá ti n hành pha l ng v i xúc tác là axit m nh H2SO4, HF và g n ây thêm axit r n. ‡ V i xúc tác H2SO4 và HF là h d th l ng-l ng c n t o nh t ng m b o b m t ti p nh t xúc pha, c bi t v i H2SO4 là axit có và kh i l ng riêng l n nên TBP c n c khu y tr n m nh. Do v y v i xúc tác này trong công nghi p s d ng h th ng nhi u thi t b khu y n i ti p. ‡ V i xúc tác HF có nh t và kh i l ng riêng th p, d t o nh t ng v i hydrocacbon nên dùng thi t b ng ng c c u khu y t nh t trong ng ng.
10/3/2010 219

‡ -Ph n ng alkyl hoá to nhi t, kho ng 90 Kj/mol, gi i nhi t ph n ng b ng các gi i pháp sau: ‡ +V i xúc tác H2SO4, nhi t ph n ng t 0 n 100C, b ng cách bay h i i-butan ( Tsôi = -110C ) tr c ti p t h n h p ph n ng nh công ngh c a Kellogg - Exxon ( hình 6.5 ) hay trao i nhi t qua thành v i alkylat nh công ngh c a Stratco ( hình 6.6 ). +V i xúc tác HF, nhi t ph n ng cao h n ( 30 n 500C ) có th làm l nh qua thành b ng n c ( hình 6.8 và 6.9 ).
10/3/2010 220

‡

‡ iH th ng TBP : ‡ -Công ngh Kellogg-Exxon v i xúc tác H2SO4 g m 5 thùng có khu y n i ti p t trong thi t b d ng ng n m ngang d i áp su t t 0,3 n 0,7 MPa ph thu c vào thành ph n c a nguyên li u, h i ibutan t o thành do gi i nhi t ph n ng t 5 thùng c t p trung và i ra nh thi t b d ng ng n h th ng nén và làm l nh hoá l ng.
10/3/2010 221

H.6.3.1-H th ng TBP hoá c a Kellog-Exxon

s n xu t x ng alkyl

10/3/2010 222

H.6.3.2-H th ng TBP alkyl hoá n m ngang, làm l nh qua thành c a Stratco.

10/3/2010 223

TBP n m ngang ng th i tâm thi t b l ch v phía d i tránh l ng ng H2SO4, t o nh t t h n. Hình 6.7 trình bày thi t b này

10/3/2010 224

H.6.3.4-TBP Phillips.

alkyl hoá v i xúc tác HF c a

10/3/2010 225

H.6.3.5- TBP UOP.

alkyl hoá v i xúc tác HF c a

10/3/2010 226

‡ -V i xúc tác r n-công ngh m i ang nghiên c u phát tri n, có th a ra TBP c a công ngh Akylene c a UOP hình 6.10. ‡ * Xúc tác mau m t ho t tính do polime bám vào b m t xúc tác nên s d ng l p xúc tác chuy n ng liên t c thay th và tái sinh xúc tác: dùng l p cu n theo TGL ng u theo yêu c u c a ph n ng. * Tái sinh xúc tác b ng cách dùng i-butan bão hoà hidro kh n i ôi gi m kh n ng h p ph c a các h p ch t n ng không no lên b m t xúc tác và r a s ch b m t.
10/3/2010 227

‡

H.6.3.6-TBP

alkyl hoá v i xúc tác r n theo công ngh Alkylene c a UOP

.

10/3/2010 228

VI.4-H th ng TBP Ether)
‡
iQuá trình ti n hành 1,5 MPa

s n xu t MTBE(Metyl Tert-Butyl
pha l ng, nhi t 50 - 1000C, áp su t

iT s MeOH/i-B= = 1,1

gi m ph n ng polime hoá olefin.

‡ ‡ ‡ ‡ ‡ ‡

iXúc tác là axit, trong công nghi p dùng axit r n là nh a cationit có nhóm axit m nh -SO3H, d ng h t hình c u ng kính c 0,8 - 1mm.

+H th ng TBP :
iPh thu c vào nguyên li u i-B= :

-Rafinat-1(phân o n C4 c a cr cking h i sau khi tách Butadien) ch a 45 - 50% i-Buten. -Phân o n C4 cr cking xúc tác ch a 15 - 20% i-Buten. -H n h p s n ph m dehidro hoá i-Butan ch a 40 - 50% iButen.
10/3/2010 229

‡ Nh ng nguyên li u có hàm l ng i-B= th p nh trên th ng dùng TBP o n nhi t, còn nguyên li u ch a iB= cao h n nh s n ph m dehydrat hoá TBA, ôi khi dùng TBP ng chùm làm l nh b ng n c ‡ ph n ng ti n hành n cùng, chuy n hoá h t iB= th ng dùng công ngh CD(Catalytic Distillation) c a hãng CD Tech hay công ngh RWD(Reaction with Distillation) c a UOP. ây là công ngh ph n ng có nhi u u i m ti n hành các quá trình thu n ngh ch to nhi t pha l ng có nhi t ph n ng x p x nhi t sôi c a h n h p ( t chuy n hoá cao, t n d ng nhi t ph n ng tách và tinh ch s n ph m ph n ng, gi m s thi t b trong công ngh ).

‡

10/3/2010 230

-H th ng TBP

c trình bày

hình 6.4.

231

10/3/2010

VI.5-H th ng TBP

Refoming xúc tác:

‡ Quá trình Re foming xúc tác ti n hành ng phân ng th i các ph n ng hoá, óng vòng, th m hoá H/C trên xúc tác l ng ch c: hidro hoá -dehydro hoá và xúc tác axit-base. ‡ Ngoài m c ích t ng tr s octan cho x ng ch ng tr c ti p n nay công ngh Re foming xúc tác còn s n xu t H/C th m cho T ng h p hoá d u.
10/3/2010 232

‡ ‡

c tr ng c a ph n ng và xúc tác:

iThu nhi t, nhi t ph n ng 400 5000C, th ng ti n hành l p o n nhi t xen k v i lò ng gia nhi t. iB m t xúc tác c ng b c c t o thành che ph làm gi m ho t tính, nh ng ch m h n nhi u so v i xúc tác cr cking

‡

10/3/2010 233

Công ngh c ti n hành v i l p xúc tác t nh d i áp su t hidro kho ng 2 n 3 MPa h n ch ph n ng t o c c, tu i th c a xúc tác có th n hàng n m ( Hình 6.5.1 )

10/3/2010 234

Công ngh m i ti n hành v i xúc tác l p r i, liên t c tái sinh xúc tác, áp su t th p kho ng 0,5 MPa, ít ph n ng ph h n và ho t tính l p xúc tác cao và n nh

‡ H.6.5.2-H th ng TBP refoming xúc tác l p r i c a IFP. ‡ 1, 2, 3, 4TBP xúc tác l p r i ; 5- h th ng tái sinh xúc tác
10/3/2010 235

H.6.5.3-H th ng TBP

refoming xúc tác l p r i c a UOP LLC.

10/3/2010 236

‡

Dòng khí ph n ng i qua l p xúc tác theo h ng xuyên tâm và sau khi i qua m i l p xúc tác c un nóng tr l i n nhi t ph n ng lò ng 5 Các l p xúc tác 2, 3, 4 ch ng lên nhau, nh v y xúc tác r i t trên xu ng . ng i c a khí ph n ng và xúc tác trong thi t b nh hình 6.5.3

CCR Stacked Platforming Reactors
3 Reactor System
Catalyst In Reactor No. 1 Feed Catalyst Reduction Zone

Catalyst Transfer Pipes

Reactor No. 1
Reactor No. 2 Feed Reactor No. 1 Effluent

‡

Reactor No. 2
Reactor No. 3 Feed Reactor No. 2 Effluent

Scallops or Outer Screen

Reactor No. 3

‡

Catalyst Out

Catalyst Out
U O P 3046 -108

Reactor No. 3 Effluent

10/3/2010 237

VI.6-H th ng TBP

s n xu t phênol:

‡ -Ph ng pháp ch y u s n xu t phênol hi n nay là i t nguyên li u cumen ( trên 90%). ‡ c tr ng c a ph n ng: Có hai giai o n ph n ng: oxi hoá cumen thành hidroperoxit (H/P) và chuy n hoá H/P thành phênol có m t xúc tác axit c ti n hành riêng bi t nên ta xem xét t ng giai o n.
10/3/2010 238

iS

ph n ng chính và ph c a giai o n oxi hoá:

C6H5CH(CH3)2

C6H5C(CH3)2OO*

C6H5COCH3 + CH3O* Axetophe o CH3OH HCOOH

C6H5C(CH3)2OOH
+R*

C6H5C*(CH3)2 +RH

O2

C6H5C(CH3)2OH + C6H5C(CH3)2O*

C6H5C(CH3)2OH + R* Dimetyl phe yl cacbi ol

10/3/2010

239

‡ Nh v y, ph n ng ph là chuy n hoá ti p cumen H/P hay g c cumen H/P thành dimetyl phenyl cacbinol, axetophenon và m t s h p ch t khác. ‡ h n ch ph n ng ph m t m t duy trì chuy n hoá th p (X = 20 - 25 %) gi m n ng H/P và g c H/P trong h n h p ph n ng và gi m d n nhi t ph n ng theo m c tích t H/P trong s n ph m ( nói cách khác, theo m c t ng c a X ), m t khác TBP c n có TGL c a pha l ng ng u.
10/3/2010 240

‡ Quá trình oxi hoá cumen là d th khí-l ng x y ra trong ph m vi ng h c 100 - 1300C ( TGL c a cumen kho ng t 2-3 h t X nh trên ) ‡ c ti n hành trong TBP lo i s i b t là lo i thi t b có mô hình dòng ch y g n v i KLT ( b t khí i lên kéo theo ch t l ng và t o s khu y tr n m nh trong thi t b ). phân b TGL ng u c a ch t ph n ng c n dùng 3 - 5 tháp s i b t n i ti p nh hình 6.6.1.

‡

‡ S d ng nhi u thi t b n i ti p trong h th ng còn giúp cho vi c ch nhi t trong t ng thi t b gi m d n khi X t ng nh trên.
10/3/2010 241

H.6.6.1-H th ng TBP H/P.

oxi hoá cumen thành cumen

10/3/2010

242

‡ Ph n ng phân hu cumen H/P thành phênol và axeton d i tác d ng xúc tác axit nhi t 50 - 600C x y ra v i t c l n, to nhi u nhi t ( (H = -253 Kj/mol ), các s n ph m ph ch y u là do chuy n hoá dimetyl phenyl cacbinol t quá trình oxi hoá mang sang. ‡ Do v y, h p lý là ti n hành quá trình TBP lo i thùng có khu y, gi i nhi t b ng cách bay h i axeton là h p ch t s n ph m có nhi t sôi x p x nhi t ph n ng ( T sôi c a axeton b ng 56,50C ). ‡ Ngoài ra, m t yêu c u áng l u ý n a c a giai o n này là chuy n hoá X cao, ngh a là H/P c phân hu tri t , tránh r i vào h th ng ch ng c t phía sau, nên ti p theo TBP thùng có khu y c n có thi t b hoàn thành theo mô hình LT

10/3/2010 243

H.6.6.2-H th ng TBP

phân hu H/P cumen thành phênol và axêton

10/3/2010

244

H.6.6.3-H TBP

phân hu H/P theo mô hình dòng tu n hoàn.

10/3/2010

245

7/H th ng TBP

t ng h p 1,2 dicloetan (1,2 DCE):

‡ Ph n ng: CH2=CH2 + Cl2 p CH2Cl - CH2Cl Khí Khí L ng( Ts = 850C ) (H = - 220 Kj/mol

‡ Th c t là ph n ng khí-l ng: s c etylen và clo vào 1,2DCE l ng hoà tan FeCl3 0,5% v i vai trò xúc tác. Ph n ng x y ra trong pha l ng v i v n t c cao ngay nhi t th ng.

10/3/2010 246

‡ Nh v y, quá trình có c tr ng d th khí-l ng, to nhi u nhi t, ti n hành nhi t th p c nhi t sôi c a pha l ng. ‡ nhi t h i cao ( 80 - 1000C ) ph n ng ph clo hoá ti p thành tricloetan có c t ng c ng, vì v y công ngh c ti n hành clo hoá nhi t th p và gi i nhi t ph n ng b ng n c.
10/3/2010 247

‡

n nay ph n ng ph theo c ch chu i g c ã b h n ch b ng cách dùng xúc tác FeCl3 và clo có ch a oxi, nên có th ti n hành nhi t cao h n và s d ng nhi t ph n ng ( khá l n) tách s n ph m d ng h i không b l n v i xúc tác. i Công ngh ti n b nh t dùng TBP d ng CD, k t h p v i tháp ch ng, t n d ng nhi t ph n ng tinh ch DCE không ch t thi t b clo hoá mà t các b ph n khác c a h th ng liên h p, ví d t công o n oxiclo hoá hay công o n nhi t phân DCE và tách VC.
10/3/2010 248

‡

H.6.7.Hê TBP t ng h p 1, 2 DCE nhi t ph n ng tinh ch s n ph m.

nhi t

cao, t n d ng

10/3/2010 249

‡ 8/TBP ‡

s n xu t Fomaldehit:

-Fomaldehit c s n xu t t mêtanol b ng quá trình oxi-dehidro hoá trên xúc tác b c và oxi hoá trên xúc tác oxit Fe-Mo. - ây là các quá trình pha h i nên c n tránh t o h n h p n metanol - không khí có thành ph n t 6 n 40% th tích metanol.
10/3/2010 250

‡

‡ a/Công ngh xúc tác b c: ‡ Nhi t ph n ng: 650 - 7200C. ‡ Làm vi c trên gi i h n n , do ó thi u oxi cho ph n ng oxi hoá (1) nên có thêm ph n ng chính dêhidro hoá mêtanol ‡ CH3OH + 1/2O2 p CH2O + H2O ( 1 ) ‡ CH3OH m CH2O + H2 (2) (H = - 156 Kj/mol (H = + 85 Kj/mol

‡ T ng nhi t ph n ng c a quá trình là to nhi t, quá trình n m ph m vi khu ch tán ngoài, o n nhi t và t nhi t, i u ch nh nhi t ph n ng b ng cách pha thêm h i n c vào h n h p ph n ng.

10/3/2010 251

iTBP

nh

hình 4.10

10/3/2010

252

‡ b/Công ngh xúc tác oxit Fe-Mo: ‡ Nhi t ph n ng: 290 - 3100C.

‡ Làm vi c d i gi i h n n ( h n h p kho ng 6% th tích mêtanol ), d oxi nên ch có ph n ng oxi hoá ( 1 ) to nhi u nhi t là ph n ng chính. ‡ Xúc tác l p t nh, TBP d ng ng chùm ( hình 4.22 ), ng kính ng t ng i nh , c 20 - 25 mm.
10/3/2010 253

K t qu t i u hoá TBP c a vi n xúc tác Nôvôxibi c cho th y r ng hi u su t ph n ng và kinh t h n n u k t h p thi t b ng chùm v i l p xúc tác o n nhi t nh hình 6.8.

10/3/2010

254

‡ K t qu nghiên c u cho th y, trên xúc tác này ngoài ph n ng chính ( 1 ) v i n ng l ng ho t hoá E1= 40,67 Kj/mol còn có ph n ng ph oxi hoá fomaldehit thành CO và H2O v i n ng l ng ho t hoá th p h n: CH2O + 1/2O2 p CO + H2O (H=-215 Kj/mol ‡ E3 = 28,22 Kj/mol (3)

Do v y, khi nhi t xu ng th p t c t ng i c a ph n ng ph s t ng lên, hi n t ng này b h n ch b ng l p xúc tác o n nhi t cu i TBP .
10/3/2010 255

‡ Qua m t s lo i TBP c a các công ngh hoá d u th y r ng, TBP c s d ng trong công nghi p c a m t s hãng có th khác nhau do nh ng gi i pháp k thu t mà h nghiên c u và áp d ng ‡ Nh ng v nguyên lý là xu t phát t nh ng c i m v ng h c và nhi t ng c a ph n ng, t nh ng c tr ng v ho t tính, nhi t làm vi c và nh y c a các tính n ng c a xúc tác vào nhi t , th i gian s ng c a xúc tác. ‡ Nh ng c i ti n, hoàn thi n v TBP là k t qu c a nh ng thành t u trong nhi u l nh v c khoa h c và công ngh , trong ó có xúc tác, ng h c, hoá h c và lý thuy t v TBP , mô hình hoá, t i u hoá .

10/3/2010 256

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful