EVRENÝN KÖKENÝ

Not: Stephen Hawking ALS hastalýðýnýn çok ilerlemiþ olmasý nedeniyle konuþma yetisini kaybe n konuþmalarýný bilgisayarý aracýlýðýyla yapmaktadýr. Bu yazý da Profesör Hawking in konuþm inden alýnmýþ olan metnin çevirisidir, yazým hatalarý olabilir.

Evrenin kökenine dair problem biraz þu eski soruya benziyor: Tavuk mu yumurtadan çýkar y umurta mý tavuktan. Baþka bir deyiþle, evreni ne yarattý. Ve evreni yaratan þeyi ne yarattý Ya da belki de evren ya da onu yaratan þey ezelden beri vardý da yaratýlmalarý gerekmed i. Son döneme kadar, bilim insanlarý bilime deðil de metafizik ve dine ait olduðunu hiss ettiklerinden bu tür sorulardan kaçmaya çalýþtýlar. Fakat son birkaç yýlda Bilim Kanunlarýn n baþlangýcýnda bile geçerli olmuþ olabileceði ortaya çýktý. Bu durumda, evren kendinden ib tamamen Bilim Kanunlarý tarafýndan belirleniyor olabilir.

Evrenin yaratýlýp yaratýlmadýðý ve nasýl yaratýldýðý konusundaki tartýþma tarih boyunca sür rak iki düþünce geleneði vardý. Pek çok eski gelenek ve Yahudi, Hýristiyan ve Ýslam dinleri nin yakýn geçmiþte yaratýlmýþ olduðunu savundular. Örneðin Piskopos Usher eski ahitteki ins aþlarýný toplayarak evrenin yaratýlýþý için ÝÖ 4004 tarihine ulaþmýþtý. Yakýn bir köken fik ullanýlan bir gerçek insan ýrkýnýn kültür ve teknolojide açýkça evrim geçirmesiydi. Ýlk ola þeyi yaptýðýný ya da bir tekniði geliþtirdiðini hatýrlýyoruz. Öyleyse, iddia þu, o kadar u alýkta olamayýz. Aksi halde þu andakinden çok daha fazla ilerleme göstermiþ olurduk. Aslýnd il e göre yaratýlýþ tarihi modern insanlarýn ilk ortaya çýktýðý son buz çaðýnýn sonlarýndan

Öte yandan Yunan filozofu Aristo gibi bazý insanlar evrenin bir baþlangýcý olduðu fikrinden hoþlanmadýlar. Bunun Ýlahi bir müdahale olduðu anlamýna geleceðini düþündüler. Onlar evreni lduða ve var olacaðýna, ebedi olduðuna ve yaratýlmasý gereken herhangi bir þeyden daha müke olduðuna inanmayý tercih ettiler. Ýnsanlýðýn geliþmesiyle ilgili anlattýðým tartýþmaya da b rdý. Bu cevap da insan ýrkýný sürekli baþladýðý yere geri götüren periyodik seller ve doðal ydu.

Her iki gelenek de evrenin zaman içinde deðiþmemesi gerektiðini savundu. Ya þu anki haliyl e yaratýlmýþtý ya da ezelden beri bugün olduðu gibi var olmuþtu. O zamanlarda bu doðal bir san ömrü ve kayýtlý tarihin tamamý o kadar kýsadýr ki bunlar süresince evren belirgin bir þ deðiþmemiþtir. Statik, deðiþmeyen bir evrende, evrenin hep var olup olmadýðý ya da geçmiþte man aralýðýnda yaratýlýp yaratýlmadýðý gerçekten de metafizik ya da dinin konusudur: her ik e böyle bir evreni açýklayabilir. 1781 de filozof Immanuel Kant anýtsal ve oldukça karmaþýk eser yazdý, Saf Aklýn Eleþtirisi. Bu eserde evrenin bir baþlangýcý olduðuna inanmanýn da ba madýðýna inanmanýn da geçerli argümanlar olduðu sonucuna varýyor. Baþlýktan da anlaþýlacaðý akýl yürütmeye dayanýyordu. Diðer bir deyiþle evren üzerine gözlemlere yer vermiyordu. Zate eyen bir evrende gözlemlenecek ne olabilir ki?

Fakat 19. yy da Yerkürenin ve evrenin geri kalanýnýn aslýnda zaman içinde deðiþmekte olduðu kanýtlar toplanmaya baþladý. Bir yanda jeologlar kayalarýn ve içlerindeki fosillerin oluþu unun yüzlerce ya da binlerce milyon yýl sürmüþ olmasý gerektiðini fark ettiler. Bu Yerküren akkýnda Yaratýlýþçýlarýn söylediklerinden çok daha fazlaydý. Öte yanda Alman fizikçi Boltzm amiðin Ýkinci Yasasýný keþfetmiþti. Buna göre evrendeki (entropi denilen bir birimle ölçüle düzensizlik miktarý zamanla sürekli olarak artmaktaydý. Bu da insanlýðýn geliþimiyle ilgil n tartýþma gibi evrenin yalnýzca sýnýrlý bir zamandýr var olduðu önermesinde bulunuyordu. A de evren þimdiye dek her þeyin ayný sýcaklýkta olduðu tam bir düzensizlik haline dönmüþ olu

Duraðan bir evren fikriyle ilgili diðer bir zorluk da Newton ýn yerçekimi kanununa göre evr ndeki her bir yýldýzýn diðer yýldýzlara doðru çekiliyor olmasý gerektiðiydi. Öyleyse nasýl irbirlerinden sabit bir uzaklýkta durabiliyorlardý. Üstüste binmeyecekler miydi? Newton yýldýzlarýn birbirini çekmesiyle ilgili sorunun farkýndaydý. Döneminin önde gelen filozofla

Karalý Hal teorisinin aldýðý son darbe rodalgalardan oluþan bir arkaplanýn keþfedilmesiydi. Hiç de sürpriz olmayan bir þekilde. 10 ya da 20 milyar yýl önce. Ya da kaynaklarýn sýklýðý geçmiþte. Bu koþullar altýnda bilinen bütün bilimsel yas u bilim için bir felakettir. Ayrýca kütle çekimin daðýlmanýn hýzýný azalttýðý bir þekilde birbirlerin lirler. Artýk biliyoruz ki bunun doðru yöntemi sonlu yýldýz bölgelerini hesaba katmaktýr. Statik ve deðiþmeyen bir evren fikrinin tüm bu zorluklarýna raðmen. Bu konuda kimse Newton u suçlayamaz ediðinin gözlemlere dayanan keþfinden 250 yýl önce yaþamýþtý. Evren aþaðý yukarý bu günküne benzer bir halde her zaman var ol ve var olmaya devam edecekti. Bu f ikre göre galaksiler birbirinden uzaklaþtýkça. Kararlý Hal modeli evrenin geniþlemeye devam etmesi ve yeni maddenin yaratýlmasý için gene l izafiyetin uyarlanmasýný gerektiriyordu. onsekizinci . Fakat sonsuz bir yýl n üstüste binmeyeceðini çünkü biraraya gelecekleri bir merkez noktasýnýn olamayacaðýný iddi sonsuz sistemlerden söz eden birinin karþýlaþabileceði açmazlardan birine örnektir. bir noktada hepsi üstüste duruyor olmalýymýþ gibi görünüyor. ki söz konusu mevzuda sýcak te . Einstein daha sonralarý kozmolojik katsayýnýn hayatýnýn en büyük hatasý olduðunu söylemiþti Hubble ýn 1920 lerde uzak galaksileri gözlemleyerek. Hem Newton hem de Einstein evrenin ya toplanýyor ya niþliyor olmasý gerektiðini öngörme þansýný kaçýrdýlar. Eðer rin þu andaki hareketini alýr zamanda geriye sararasak.Richard Bentley ye mektubunda sonlu bir yýldýz topluluðunun hareketsiz kalamayacaðý konusun katýldýðýný: bir merkez noktasýnda üstüste bineceklerini söylemiþtir. Bunun evrendeki maddenin çekim isini dengeleyebilecek karþý yönde bir kütleçekimsel etkisi vardý. Bir yý eki. ýþýðýn daha uzak kaynaklardan çýktýðý u olasýlýklarýn hiçbiri de Kararlý Hal teorisinin radyo kaynaklarýnýn sýklýðýnýn uzay ve za lmasý gerektiði yönündeki önermesiyle uyumlu deðil. aralarýndaki boþlukta sürekli yaratýlan madd yeni galaksiler doðuyordu. pek çok bilim insaný bu sonuçtan memnun olmadý. Big Ban ngellemek için bazý giriþimler de oldu. Fakat bilim ne Bang den sonra öyle olduðunu açýklayamaz. ynaklar güçlülerden daha fazlaydý. evren daha önceleri düþün deðil. kökeniyle ilgili tartýþmayý tamamen deðiþtirdi. evrendeki sonsuz sayýdaki öteki yýldýzlardan gelen. Ýhtiyaç duyulan yaratým oraný çok düþüktü: her y baþýna bir partikül. Ca idge de Martin Ryle ve ekibi tarafýndan galaksi ötesi radyo dalgasý kaynaklarý araþtýrýldý. Evrenin geniþlemekte olduðunun keþfi. Böylece statik bir evren deli mümkün oluyordu. Bunlar sýcak bir kitle tarafýndan emi len radyasyonun karakteristik spektrumuna sahiptiler. Big Bang denilen bu anda evrenin ve uzayzamanýn kývrýmý sonsuz olmuþ olmalý. uzaklýklarýyla orantýlý bir hýzla biz klaþmakta olduklarýný göstermesinden sonraydý. Bu yüzden bu durum gözlemlerle çeliþmeyecekti. a sonra bu bölgenin dýþýnda hemen hemen eþit olarak daðýlmýþ yýldýzlardan biraz daha ekleni r yýldýz topluluðu üstüste binecektir. Bilimin tek baþýna evrenin nasýl baþladýðýný öngöremeyeceðini Bilimin tek söyleyebileceði þudur: Evren þu an böyle çünkü eskiden öyleydi. Newton un yerçekimi yasasýna göre bölgenin dýþýndan klemek bu çöküþü durdurmayacaktýr. Fakat Einstein bunu bilmeliyd l Görelilik Teorisini formüle ettiðinde Newton un teorisini kendi Özel Görelilik Teorisiyle birleþtirmek için kozmolojik katsayý diye bir þey ekledi. geniþlemekte. ondokuzuncu yüzyýllarda ve yirminci yüzyýlýn baþlarýnda kimse evrenin zaman içinde evrim or olabileceði görüþünü ortaya atmadý. onyedinci. Bu yüzden sonsuz bir yýldýz topluluðu hareketsiz kalamaz irlerine göreli olarak hareket etmiyorlarsa aralarýndaki çekim birbirlerine doðru düþmeleri e neden olacaktýr. Teory ayrýca galaksi v zeri nesnelerin ortalama yoðunluðunun hem uzayda hem mekanda sabit olmasýný öngörüyordu. Bir tanesi Kararlý Hal Teorisi denilen þeydi. Ortalama olarak zayýf kaynaklarýn daha uzak olanlar olma bekleriz. Baþka bir deyiþle. güçleri eklemek için farklý yöntem lanarak birbirlerine sabit bir uzaklýkta durabilirler mi sorusuna farklý cevaplar bulu nabilir. Öyleyse iki olasýlýk vardý: Ya evrenin güçlü kaynaklarýn görülme sýklýðýnýn ortal bölgesindeydik. Galaksiler arasýndaki uzaklýk zamanla artýyor.

Genel Göreliliðin doðru masý durumunda her türlü mantýklý evren modelinin tekillikle baþlamasý gerektiðini gösterdi ilimin evrenin bir baþlangýcý olduðunu söyleyebileceði ama evrenin nasýl baþlamýþ olmasý ge yemeyeceði anlamýna geliyordu: bu konu da Tanrý ya býrakýlýyordu. Lifshitz ve Khalatnikov tarafýndan önerildi. bu ve bunun gibi matematiksel problem leri çözebilmek için yeni bir dizi matematiksel teknik geliþtirdik. Big Bang tekilliðinin olup olmadýðý sorusuyla ilgileniyordum çünkü bu evrenin kökenini anla mek için çok önemliydi. Evlenmek için bir iþ bulmam gerekiyordu. Þu an elimizde olan en i i aday Süpersicimler teorisi ama hala daha bir takým çözülmemiþ sorunlar var. Geçerli bir t ide olmasýný beklediðimiz belli özellikler var. Tekillikler konusundaki düþünce atmosferindeki deðiþimi izlemek ilginçti. Richard Feynman ýn kuantum teori inin Geçmiþler Toplamý olarak formüle edilebilineceði önermesidir. Her yol ya d . Genel Görelilik Teorisi klasik denilen bir teoridir. Nihai teoride bulunmasýný beklediðimiz baþka bir unsur da. Bu eðrilmiþ uzayda nesneler düz çizgiye en yakýn þeyi takip etmeye çalýþýrlar. Bu durumda Genel Görelilik tekillikle r öngörerek kendi sonunu getirmiþ oluyor. Dahasý niþanlanmýþtým. bir partikülün konumundaki belirsizliðe oranla çok büyüktür. partiküllerin tam olarak tanýmlanmýþ konumlarý ve hýzlarý olmadýðý. Evrenin baþlangýcýný tartýþmak için Genel Görelil m mekaniðini birleþtiren bir teoriye ihtiyacýmýz var. Fakat geçen süre içinde ben fikrimi deðiþtirdim: hala daha evrenin bir baþlangýcý olduðuna inanýyorum a ir tekillik deðildi. Hawking 1965'de ilk eþiyle Lifshitz ve Khalatnikov önermelerini yaptýklarýnda ben Doktora tezini bitirmek için bir problem arayan bir araþtýrma öðrencisiydim. Tekilliði önlemek isteyen baþka bir fikir de iki Rus. Ben lisansüstü öð en neredeyse hiç kimse tekillikleri ciddiye almýyordu. Fakat tekillik t evrenin þu anki geniþleme döneminin baþlangýcýnda küçük bir eðrilik yarýçapýyla aþýrý dere durumda belirsizlik prensibi çok önemli olacaktýr. Bu durumda doktoram üzer ez gibi görünüyordu çünkü bitirmeyi beklemiyordum. Fakat galaksilerin birbirlerine doðru giderken ya da bir birlerinden uzaklaþýrkenki hýzlarýnýn yanýsýra küçük yan hýzlarý da olabileceði düþünülebil bir þekilde birbirine çarpmasýnýn engellendiði bir büzülme dönemi mümkün olabiliyordu. Doðru kuantum kütleçekimi teorisinin tam þeklini henüz bilmiyoruz. kuantum mekaniðinin belirsizlik prensibine göre aðýlmýþ olduklarý gerçeðini hesaba katmýyor. Evren so yerdi! Karalý Hal teorisinde böyle bir spektrum gösteren mikrodalgalarý üretebilecek mantý lý bir mekanizma yoktu. En basit haliyle bu fiki bir partikülün uzayzamanda her türlü olasý yol ya da geçmiþe sahip olduðudur. Bu yüzden teorinin terk edilmesi gerekti. motor nöron hastalýðý te u. Roger Penrose la birlikte. olduðu için izledikleri yol kütleçekimsel bir alan tarafýndan kývrýlmýþ gibi görülür. Bir tanesi Einstein ýn kütle çekimin etkile içindeki madde ve enerji tarafýndan eðrilmiþ ya da bükülmüþ bir uzayzaman tarafýndan yansý tiði fikri. Ýki yýl önce bana ALS. O zaman bütün galaksiler geçmiþ bir noktada birleþmiþ olurdu. Yani.rimi pek uygun deðil çünkü sýcaklýk Mutlak Sýfýrýn yalnýzca 2. Sonsuz yoðunluk durumunun yalnýzca galaksiler birbirine doðru hareket ederken ya da birbirinden uzaklaþýrken oluþabileceðini söylediler.7 derece üstündeydi. Ýþ bulmak için de rmeliydim. Þimdi tekillik teoremlerinin bi r sonucu olarak hemen hemen herkes evrenin bir tekillikle baþladýðýna inanýyor. Benden iki ya da üç yýllýk ömrüm kaldýðýný anlamam isteniyordu. Bu normal durumlarda pek önemli deðildir çünkü nin yarýçapý. Her nasýlsa iki yýl geçti ve çok da fazl emiþtim. O za sonsuz yoðunluk durumuna girmeden yeniden geniþlemiþ olabilirdi.

Tekil geçmiþlerin olasýlýklarýný hesaplayamayýz. sýnýrlarý ya da kenarlarý yoktur. Eðer bu öngörüler gözlemlerle uyuþmazsa. bilimin yasalarý tek baþlarýna her olasý geçmiþin ihtimalleri ilir. evrenin sýnýrsýzlýk durumunda olmadýðý sonuc yüzden sýnýrsýzlýk önermesi filozof Karl Popper ýn tanýmladýðý anlamda iyi bir bilimsel ayanarak yanlýþlanabilir. Bu uzay sýnýfý seçimi evrenin hangi olduðunu belirler. Evren herhangi baþka bir durumda ise Geçmiþler Toplamý ndaki eðrilmiþ u r sýnýfý tekilliði olan uzaylarý içerir. Bu fikrin iþe yaramasý için içinde yaþadýðýmýzýn bili dýþýnda hayali bir zamanda gerçekleþmiþ geçmiþlerin de hesaba katýlmasý gerekiyor. hava du ini standartlarý için bile zayýf olacaktýr. Öte yandan eðer evren sýnýrsýzlýk durumunda te evrenin nasýl hareket etmesi gerektiðini Belirsizlik Presibinin koyduðu limitlere k adar tamamen hesaplayabiliriz. Ben þahsen bu durumu deneyle test ettim. Eðer yalnýzca Big Bang de meydana geldiyse bu ö görülemezliðin çok sorun yaratmayacaðý düþünülebilir. bir sarhoþun anahtarlarýný sokak altýnda aramasýna benziyor: kaybettiði yer orasý olmayabilir ama bulabileceði tek yer ora sý. Fakat evrenin yalnýzca tekil ol ayan eðrilmiþ uzaylardan oluþan bir toplam tarafýndan tanýmlanan bir durumda olmasý da olas Bu durumda bilimin yasalarý evreni tamamen belirler: baþlangýcýný belirlemek için evren dý ye baþvurulmak zorunda kalýnmaz. Bu yüzden evre hareket etmesi gerektiðini hesaplayamayýz. Hayal bilim-kurgu edebiyatýndan fýrlamýþ gibi gelebilir ama oldukça iyi bir þekilde tanýmlanmýþ m ksel bir kavramdýr. . Benzer þekilde evren tekil olmayan geçmiþlerin toplamýyla tanýmlanan bir durumda olmaya ilir ama bu bilimin evrenin nasýl olmasý gerektiðini öngörebileceði tek durum. her yýldýz çöküþünde d izim galaksimizde bile haftada birkaç defa gerçekleþebilir. Hartle ve benim yaptýðýmýz önerme þöyle tanýmlanabilir: evrenin sýnýr koþulu sýnýrlarý olma sýnýrsýzlýk durumundayken. Evrenin sýnýrsýzlýk durumunda olmasý besbelli bilim için iyi olurdu. Bu prensip bizim evre ir þey olur. Bir anlamda gerçek zamana doðru açýda bir zaman yönü olarak düþünülebil oktalardan belli zamanlarda geçmek gibi belli özellikleri olan bütün partikül geçmiþlerinin asýlýklarý toplanmalý. Kuantum kütle çekimi konusunda Feyman ýn Geçmiþler Toplamý düþüncesi evrenin farklý olasý yý da içeriyor. Bu farklý bir þekilde eðilmiþ bir uzayzamandýr. Zaten bu 10 ya da 20 milyar yýl öncey bilirlik Big Bang deki çok güçlü kütleçekimsel alanlarda yýkýldýysa. Bu sýnýf tekillikleri olmayan. Yerkürenin yüzeyinin sonlu bir alaný vardýr fakat tekilli leri. Eðer evrenin durumunu belirleyen eðilmiþ uzaylar sýnýfý. Böyle tekilliði olan geçmiþlerin olasýlýklarýný he en bilim yasalarýnýn dýþýnda prensiplerin iþe karýþtýrýlmasý gerekir. Geçmiþler Toplamýna hangi o aylar sýnýfýnýn dahil edilmesi gerektiði belirlenmeli. tekilliði olan larý içeriyorsa bu tür uzaylarýn olasýlýklarý teori tarafýndan hesaplanamaz. Onu evrenin içinden anlayamayýz. Týpký Yerkürenin yüzeyi gibi olacaklard adan iki boyutlarý daha olacaktý. Dünyayý do ama aþaðýya düþmedim. Bunun anlamý bilimin böyle tekil uzayzaman geçmiþi olasýlýklarýný öngö yüzden evrenin nasýl hareket etmesi gerektiðini öngöremez. ama öyle olup olmadý iliriz? Cevap þu: sýnýrsýzlýk önermesi evrenin nasýl davranmasý gerektiðine dair kesin öngö ur. Eðer gözlemler öngörüyle uyuþmazsa olasý geçmiþler sýnýfýnda tekillikler olmasý gerektiðini ileceðimizin hepsi bu olur. sonlu boyutta fakat sýnýrlarý ya kenarlarý olmayan eðrilmiþ uzaylardan oluþmalýydý. Daha sonra sonuçlar içinde yaþadýðýmýz gerçek uzay zamana geri uyarl tum teorisine en tanýdýk bakýþ açýsý deðil ama diðer yöntemlerle ayný sonuçlarý veriyor. Öyleyse yalnýzca bu durumda bilinen yasalar evrenin nasýl hareket etmesi gerektiði ni belirleyebilir. 1983 Jim Hartle ve ben evrenin durumunun belirli bir geçmiþler sýnýfýnýn toplamý tarafýndan ilmesi gerektiðini önerdik. Öyleyse öngörü gücümüz. Evrenin bulunduðu durumun yalnýzca tekil olmayan geçmiþler n bir toplamý tarafýndan belirlendiði önermesi bir açýdan. Onun yerine ba yöntem uygulanmalý.n þekline baðlý bir olasýlýðý vardýr.

Yine de Kuzey Kutbu Yerküre üzerindeki son derece sýradan bir noktadýr. Onun yerine biraz Yerküre nin Kuzey Kutbuna benzeyecek. Ýkincisi kesin yasala lsek bile tam öngörülerde bulunmak için onlarý kullanamayýz. Enflasyon þeklindeki geniþleme sýrasýnda büyüye syon þeklinde geniþleme dönemi bitince. Sonuç Reagan dönemi eko için zaferdi: maddi nesnelerle dolu. Onun yerine tektip yoðunluktan sapmalar olmalý. hareketli ve geniþleyen bir evren. Evren saniyenin her küçük parçasýnda boyutunu iki katýna çýkarýr. Yani evrenin bir baþlangýcý ve bir sonu olacak. Peki sýnýrsýzlýk önermesi evren için neleri öngörüyor. Sonunda bölge geniþlemeyi býrakacak ve büzülüp ga ri ve yýldýzlarý oluþturacaktýr. yaþadýðýmýz gerçek za li zamandaki Geçmiþler Toplamý gerçek zamana uyarlanýrsa. Enflasyon döneminde evren daha fazla maddenin oluþumunu finan se etmek için kütle çekimsel enerjisinden büyük miktarda borç aldý. Þimdi evrenin gözlemleyebildiðimiz kýsýmlarýnda 10 ila 80 partikül var. geniþ anlamda düzün ve tektip olan ve tam da geri çöküþü engelleyec randa geniþleyen bir evren üretti. ortada bazý bölgeleri diðerlerinden biraz daha hýzl iþleyen bir evren kalacak. zamaný ölçmek için kullanýlacak her çokluðun bir en büyük olacaktýr. Benzer bir þekilde evrenin baþlangýcý diye etiketleyeceðimiz olay. mümkün olduðunca küçük olacaklar. Yani Belirsizlik Prensi n olarak. Ekonomik þiþmede (enflasyonda) dünya rekoru muhtemelen Birinci Dünya Savaþý sonrasý Almanyasýna aittir. Tüm bu partik erden çýktý? Cevap. Yerküre nin yüzeyinin Kuzey Kutbunda ba nebilir. Þiþme evrenin bütün içeriðini. gerçek zamandaki evrenin baþlan den çok farklý olabileceði görülür. Kuzey Kutbunun Güney Kutbuna benzemesi gibi evrenin sonunun baþlangýcýna benzediði beklenebilir. eðer olasý geçmiþler sýnýfý tekilliði olan uzaylar içeriyorsa bu tekillikler yalnýzca ve çöken yýldýzlarda deðil her yerde oluþabilir. þiþme (enflasyon) den . Kütleçekimsel en erji borcunun evrenin sonuna kadar ödenmesi gerekmeyecek. Yine de sýnýrsýzlýk koþulunun ne anlama geldiðine dair yaklaþýk bir fikir edinmek mü Jonathan Halliwell ve ben böyle yaklaþýk bir hesaplama yaptýk. Bu þiþme iyi bir þeydi. kelimenin tam anlamýyla y ar ettiði için de iyi bir þeydi. Tabii bu þu anki hükümetten önceydi. Fakat Kuzey ve Güney Kutuplarýnýn evre baþlangýcýna ve sonuna karþýlýk gelmesi hayali zamanda olan bir þey. Görelilik ve kuantum mekaniðinin enerjiden partikül anti partikül çif alinde madde üretimine izin veriyor olmasýdýr. Denklemleri tam olarak çözmek olur. evren için b r boyut olarak sonlu olduðu için. bilim yasalarý diðer yerlerde olduðu gibi baþlanýçta da geçerli olacak Yerküre nin yüzeyi benzetmesinden yola çýkarak. Evren kuzey kutbu gibi tek bir noktayken hiçbir þey içermi ordu. Birincisi kuantum mekaniðinin Belirsizlik Prens ne göre kütle çekimini yöneten yasalarý tam olarak bilemiyor olmamýz. boyutta en azýndan milyon milyon milyon milyon mil yon kere artýþ. uzayzamanýn sý ir noktasý olabilir. evren geniþlem sine minimum yarýçapta baþlamýþ gibi görünür. gerçekten yasaklanmýþ olmayan bir þey gerçekleþebilir ve ~gerçekleþecekti yse. Sýnýrsýzlýk önermesi yoð taki bu farklýlaþmalarýn en düþük seviyede baþlayacaklarýný söyler. Hiçbir öze liði yoktur ve Yerkürenin diðer yerlerinde geçerli olan ayný kanunlar Kuzey Kutbunda da geç rlidir. Gerçek zamanda. Vurgulanacak ilk nokta. týpký bazý ülkelerde he iye katlanmasý gibi. Ama bu erken evrende ortaya çýkmýþ gibi görülen þiþmenin yanýnda : saniyenin minik bir parçasý içinde. Evreni üzerinde küçük yoðun ukluklarý olan düzgün ve tektip bir arkaplan gibi ele aldýk. Daha yavaþ geniþlemenin olduðu bölgelerde maddenin kütleçekimsel kisi geniþlemeyi daha da yavaþlatacaktýr. Ýlk baþlarda geniþleme. Fakat baþlangýç bir tekillik ol acak. Erken evren tam olarak homojen ve tektip olamaz çünkü bu kuantum mekaniðinin Belirsizlik Prensibine uymaz. Öyleyse maddeyi üretecek enerji nerden geld i? Evrenin maddenin pozitif enerjisini tam olarak karþýlayan korkunç bir negatif kütleçeki msel enerji borcu var. Eðer zaman benzetmesi ol arak Yerküre yüzeyindeki enlem dereceleri alýnýrsa. Bir somun ekmeðin fiyatý bir markýn altýndayken bir kaç milyonlarca marka çýktý. Bu þekilde sýnýrsýzlýk önermesi çevremizde gördüðümüz bütü . Bu da hiçbir öngörüde bulunamayacaðýmýz a yandan olaylarý öngörebiliyor olduðumuz gerçeði tekillikler aleyhine ve sýnýrsýzlýk önerm ysel kanýttýr. uzak bir yýldýzda oluþan öngörülebilirlik yýkýlýþýnýn bizi ilgilendirmediði de söyle antum teorisinde.Tabii. Ýki nedenden ötürü sýnýrsýzlýk önermesinin evrenin baþl gördüklerinin ayrýntýlarýný belirlemek zor.

Belki bunu yalnýzca Tanrý cevaplayabili r. Fakat bu p zla bir seçim olmaz. Çarklarýn hareketini baþ diði gidiþata sokmak Tanrý ya kalýyordu. Fakat sýnýrsýzlýk önermesinin doðru olmasý halinde vaziyet çok farklý ola durumda fizik kurallarý evrenin baþlangýcýnda da geçerli olur. o yalnýzca bir denklemler grubudur. Bu yasalar Tanrý tarafýndan koyu abilir ama bu yasalarý çiðneyip evrene müdahale ediyormuþ gibi görünmüyor. Böylece evrenin þu anki durumu Tanrý nýn ilk koþul sonucu olacaktý. Kendileriyle çeliþmeyen az sayýda yasa olabilir ve bizim gibi Tanrý n sý nedir? diye soran karmaþýk varlýklara yol açabilir. Olasýlýðý düþük de olsa Walter Mondale in geçtiðimiz baþkanlýk seçimini kazanmýþ olduðu b . Fakat son döneme evrenin baþlangýcýnda bu yasalarýn geçerli olmadýðý düþünülüyordu. Farklý olasýlýklarý olan bütün bir olasý geçmiþle . Yani Tanrý nýn ilk koþullarý e özgürlüðü olmaz. Denklemlere ateþ üfleyen ve yönetmeleri için onl ara bir evren yapan nedir? Yoksa nihai birleþik teori o kadar hükmedici ki kendi ken dini mi var ediyor? Bilim evren nasýl baþladý sorusuna cevap verebilse bile.t evren için tek bir öngörüde bulunmuyor. Stephen Hawking . Tabii Tanrý hala daha evrenin uyduðu yasalarý belirleyebilir. Yalnýzca tek bir olasý yasalar grub olsa. neden var olmaya zahmet ediyor sorusunu cevaplayamaz. Sýnýrsýzlýk önermesi evrenle ilgili iþlerde Tanrý nýn rolüyle ilgili kapsamlý çýkarýmlarda nin iyice tanýmlanmýþ yasalarý göre evrildiðini biliyoruz.