P. 1
fundiranje

fundiranje

|Views: 6,168|Likes:
Published by Enis Brasnjic

More info:

Published by: Enis Brasnjic on Oct 12, 2010
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

06/13/2013

pdf

text

original

Sections

  • I. OSNOVNI POJMOVI O TLU
  • 1. POREKLO TLA
  • 2. KLASIFIKACIJA TLA
  • 3. STRUKTURA TLA
  • 4. FIZIČKE OSOBINE TLA
  • 5. MEHANIČKE OSOBINE TLA
  • 5.1. Vodopropustljivost
  • 5.2. Otpornost tla
  • 5.3. Deformabilnost tla
  • 6. GRANIČNI PRITISCI NA TLO
  • 7. DOZVOLJENI PRITISCI NA TLO
  • 8. RASPROSTIRANJE PRITISKA PO DUBINI
  • Slika 7. Rasprostiranje pritiska po dubini
  • 9. AKTIVNI ZEMLJANI PRITISAK
  • 10. PASIVNI OTPOR TLA
  • II. OSNOVNI TIPOVI TEMELJA
  • 1. TRAKASTI TEMELJI
  • 1.1. Trakasti temelj od nearmiranog betona
  • Slika 12. Trakasti temelj od nearmiranog betona
  • 1.2. Trakasti temelj od armiranog betona
  • 2. TEMELJNA KONTRA GREDA
  • 2.1. Primer dimenzionisanja temeljne kontra grede
  • 3. TEMELJNA KONTRA PLOČA
  • 4.TEMELJI SAMCI
  • 4.1. Primer dimenzionisanja temelja samca
  • 5. ŠIPOVI
  • 5.1. Drveni šipovi
  • 5.2. Čelični šipovi
  • 5.3. Šipovi od nearmiranog i armiranog betona
  • 5.3.1. Prefabrikovani šipovi
  • 5.3.2. Šipovi izvedeni na samom terenu
  • 5.3.3. Šipovi postavljeni ispod postojećih temelja
  • 5.4. NAČIN POSTAVLJANJA ŠIPOVA
  • 5.5. PRORAČUN NOSIVOSTI ŠIPA
  • Slika 51. Proračun nosivosti šipa
  • 5.6. Određivanje sila u šipovima
  • III. POTPORNI ZIDOVI
  • 1. Primer dimenzionosanja potpornog zida
  • 2. Uticaj podzemne vode na potporni zid
  • 3. Uticaj kohezije tla na potporni zid
  • IV. ZAŠTITA TEMELJNIH JAMA
  • 1. Obezbeđenje rovova
  • 2. Dijafragme
  • 2.1. Primer određivanja uticaja na dijafragmu
  • 3. Obezbeđenje temeljnih jama razupiranjem i ankerovanjem
  • V. PRORAČUN FUNDIRANJA NA ELASTIČNOJ PODLOZI
  • 1. Primer određivanja vrednosti koeficijenta posteljeice tla
  • VI. KONSTRUKTIVNE POJEDINOSTI TEMELJENJA
  • 1. MEĐUSOBNA POVEZANOST TEMELJA
  • 2. TEMELJENJE NA ISTOJ I RAZLIČITIM KOTAMA
  • 3. ZAŠTITA ARMATURE TEMELJA
  • 4. MINIMALNA DUBINA FUNDIRANJA
  • 5. NAČIN IZVOĐENJA POTPORNIH ZIDOVA
  • VII. GEOMEHANIČKI ELABORAT
  • VIII. LITERATURA

FUNDIRANJE

ARHITEKTONSKIH OBJEKATA
BETONSKE KONSTRUKCIJE - PRVO POGLAVLJE
Prof. dr Milan Gli{i}
Beograd, 2004

Prof. dr Milan Glišić














FUNDIRANJE ARHITEKTONSKIH OBJEKATA
BETONSKE KONSTRUKCIJE - PRVO POGLAVLJE


















Beograd, 2004


FUNDIRANJE ARHITEKTONSKIH OBJEKATA
BETONSKE KONSTRUKCIJE – PRVO POGLAVLJE

Dr Milan Glišić, dipl.ing.arh.
vanredni profesor Arhitektonskog fakulteta
Univerziteta u Beogradu



Recenzenti:
Prof. dr Milan Lazić, dipl. ing. arh.
Akademik prof. dr Vojislav Kujundžić, dipl.ing.arh.



Izdavači:
Arhitektonski fakultet Univerziteta u Beogradu
i
Orion Art, Beograd

Direktor
Nadežda Kovačević
Glavni i odgovorni urednik
Dragorad Kovačević


ISBN 86-80095-66-4

Štampa
Bakar, Bor

Tiraž 300 primeraka



__________________________________________________________________________

Naslovna strana:
Fundiranje objekta na uglu ulica 27. marta i Đušine u Beogradu
Autori:
Mr. Selimir Lelović, dipl.građ.ing, Vojislava Popović, dipl.ing.arh.
Mr. Nenad Šekularac, dipl.ing.arh. i Mr. Dejan Vasović, dipl.ing.arh.
Dizajn korica: Miloš Dimčić, stud. arh. i Goran Radulović stud. arh.
PREDGOVOR

Projektovanje fundamenata arhitektonskih objekta je oblast inžinjerskog
konstrukterstva koje zahteva multidisciplinarni pristup. Neophodno je
poznavanje geomehaničkih svojstava tla, postupke dimenzionisanja
armirano betonskih konstruktivnih elemenata, interakciju tla i konstrukcije
temelja i tehnologije izvođenja radova u tlu.

Ovom knjigom obuhvaćene su oblasti fizičkih i mehaničkih osobina tla,
načina dimenzionisanja plitkih i dubokih temelja, tehnologije izvođenja
pojednih vrsta temelja i konstruktivne pojedinosti koje su neophodne za
praksu. Pored teorijskih postavki i objašnjenja pojedinih oblasti dati su
numerički primeri, kao i preporuke vezane za pojedine specifične probleme
prilikom projektovanja i izvođenja temeljnih konstrukcija.

Ovaj udžbenik sadrži celokupnu materiju iz nastavnog programa
obrazovanja studenata arhitekture na beogradskom Arhitektonskom
fakultetu na predmetima u okviru osnovne nastave (Betonske konstrukcije) i
u okviru izborne grupe predmeta Konstruktivni sistemi (Fundiranje
arhitektonskih objekata). Smatram da ova kniga može poslužiti i mladim
inžinjerima i arhitektima kao svojevrsni priručnik prilikom projektovanja
fundamenata arhitektonskih objekata.

Podnaslov ovog rukopisa glasi "Betonske konstrukcije – prvo poglavlje".
Razlog za ovo je sadržan u činjenici da autor priprema za izdavanje još dva
poglavlja iz oblasti betonskih konstrukcija. To su "Projektovanje armirano
betonskih konstrukcija arhitektonskih objekata" i "Sanacije, rakonstrukcije i
adaptacije arhitektonskih objekata".

Veliku zahvalnost dugujem prof. dr Milanu Laziću, dipl.ing.arh. i
akademiku prof. dr Vojislavu Kujundžiću, dipl.ing.arh. za detaljno izvršenu
recenziju rukopisa, sugestijama, savetima i pomoći da ovaj udžbenik bude
objavljen.
Zahvaljujem se asistentu pripravniku Aleksandri Nenadović, dipl.ing.arh.
na pomoći prilikom izrade numeričkih primera dimenzionisanja. Dugujem
zahvalnost Zagorki Komad, dipl.ing.geol. koja mi je pomogla ustupanjem
geomehaničkog elaborata koji je prikazan u ovoj knjizi.
Na kraju želim da istaknem strpljenje i razumevanje kojim je moja supruga
Sanja pratila rad na ovoj knjizi i da joj na tome zahvalim.

U Beogradu, marta 2004. godine Autor

SADRŽAJ

I. OSNOVNI POJMOVI O TLU .................................................................1
1. Poreklo tla ...................................................................................1
2. Klasifikacija tla ...........................................................................1
3. Struktura tla ................................................................................2
4. Fizičke osobine tla ......................................................................2
5. Mehaničke osobine tla ................................................................5
5.1. Vodopropustljivost ..............................................................5
5.2. Otpornost tla ........................................................................5
5.3. Deformabilnost tla ...............................................................6
6. Granični pritisci na tlo ................................................................6
7. Dozvoljeni pritisci na tlo ............................................................8
8. Rasprostiranje pritiska po dubini ................................................9
9. Aktivni zemljani pritisak ...........................................................11
10. Pasivni otpor tla .........................................................................14

II. OSNOVNI TIPOVI TEMELJA ............................................................15
1. Trakasti temelji .........................................................................16
1.1. Trakasti temelj od nearmiranog betona ..............................16
1.1.1. Primer dimenzionisanja trakastog
temelja od nearmiranog betona ......................................18
1.2. Trakasti temelj od armiranog betona .................................20
1.2.1. Primer dimenzionisanja trakastog
temelja od armiranog betona ……………………….......22
2. Temeljna kontra greda ……………………………..…………26
2.1. Primer dimenzionisanja temeljne kontra grede …...……...29
3. Temeljna kontra ploča ...............................................................42
4. Temelji samci ……………………………………………....…45
4.1. Primer dimenzionisanja temelja samca …………………..47
3.2. Primer određivanja napona u tlu za ekscentrično
opterećen temelj samac ......................................................57
5. Šipovi ........................................................................................60
5.1. Drveni šipovi ......................................................................61
5.2. Čelični šipovi .....................................................................63
5.3. Šipovi od nearmiranog i armiranog betona .......................63
5.3.1. Prefabrikovani šipovi ............................................63
5.3.2. Šipovi izvedeni na samom terenu .........................65
5.3.3. Šipovi postavljeni ispod postojećih temelja ..........67
5.4. Način postavljanja šipova ..................................................68
5.5. Proračun nosivosti šipa ......................................................70
5.5.1. Primer određivanja nosivosti šipa
tipa ″Frenki″ ……………………………………………72
5.6. Određivanje sila u šipovima ………………………...……73

III. POTPORNI ZIDOVI ………………………………………………...76
1. Primer dimenzionisanja potpornog zida ……………………...79
2. Uticaj podzemne vode na potporni zid ……..………………...88
3. Uticaj kohezije tla na potporni zid ............................................89

IV. ZAŠTITA TEMELJNIH JAMA ..........................................................91
1. Obezbeđenje rovova ..................................................................91
2. Dijafragme .................................................................................92
2.1. Primer određivanja uticaja na dijafragmu ..........................94
3. Obezbeđenje temeljnih jama razupiranjem i ankerovanjem .....95

V. PRORAČUN FUNDIRANJA NA ELASTIČNOJ PODLOZI .............98
1. Primer određivanja vrednosti koeficijenta posteljice tla .........100
2. Uporedni prikaz rezultata proračuna po pretpostavci
nedeformabilnog temelja i bez uticaja deformabilnosti
tla, i temelja fundiranog na elastičnoj podlozi ........................101

VI. KONSTRUKTIVNE POJEDINOSTI TEMELJENJA........ ..............103
1. Međusobna povezanost temelja ..............................................103
2. Temeljenje na istoj i različitim kotama ..................................104
3. Zaštita armature temelja .........................................................106
4. Minimalna dubina fundiranja .................................................107
5. Način izvođenja potpornih zidova .........................................107

VII. GEOMEHANIČKI ELABORAT ....................................................110

VIII. LITERATURA ...............................................................................114



- 1 -
I. OSNOVNI POJMOVI O TLU

1. POREKLO TLA

Zemljina kora je nastala hlađenjem magme od koje su formirane
stenske mase. Tokom milijardi godina dolazi do fizičkog i
hemijskog raspadanja stenskih masa, što ima za posledicu
stvaranje rastresitih naslaga zemljine kore koje nazivamo tlom.
Zavisno od mesta nastanka i načina transporta raspadnutog
materijala, tlo se može podeliti u sledeće grupe:

a/ Eluvijalno tlo - nastaje na mestu svog prvobitnog postanka. Iz
njega su ispirane sitnije čestice erozivnim dejstvom vode.
b/ Deluvijalno tlo - materijal je transportovan planinskim potocima i
taložen na blagim padinama. Ovo tlo je heterogenog sastava.
c/ Aluvijalno tlo - materijal je transportovan na rekama na velike
udaljenosti i taložen u dolinama.
d/ Glacijalno tlo - nastaje drobljenjem stena prilikom kretanja
lednika.
e/ Eolsko tlo - materijal je transportovan vetrom na velike udaljenosti
(peščane dine i lesne zaravni).
f/ Marinsko tlo - nastaje taloženjem u moru materijala donešenog
vodenim tokovima.

2. KLASIFIKACIJA TLA

Tlo se satoji od zrna i čestica različitih veličina, koji formiraju
granularni skelet tla. Prema krupnoći frakcija od kojih se sastoji, tlo
se deli na:

- nekoherentna tla (drobina, obluci, šljunak i pesak)
- koherentna tla (prašina, glina i koloidi).


1a. Homogene podloge 1b. Slojevite podloge 1c. Heterogene podloge

Slika 1. Vrste podloga


- 2 -
Međusobni položaj tla može biti raznovrstan, i zato je teško napraviti
preciznu klasifikaciju prirodnih podloga. Osnovna podela mođe se
izvršiti na:
- homogene podloge (Slika 1a), gde je zastupljena samo jedna vrsta
tla;
- slojevite podloge (Slika1b), gde su različite vrste tla postavljene u
približno paralelnim slojevima;
- heterogene podloge (Slika 1c), gde različite vrste tla zauzimaju
međusobno nepravilne položaje.


3. STRUKTURA TLA

Tlo je formirano od zrna i čestica, i pora između njih. Pore mogu biti
ispunjene vodom, vazduhom ili vodenom parom. Nekoherentna tla
mogu biti rastresita (Slika 2a) ili dobro složena (Slika 2b i 2c).


a. b. c.

Slika 2. Šematski prikaz struture tla

Poroznost tla je manja što je zastupljeno više različitih frakcija.


4. FIZIČKE OSOBINE TLA

Fizičke karakteristike određuju stanje u kom se tlo nalazi. Osnovne
karakteristike se određuju ispitivanjem uzoraka u laboratoriji, a
izvedene osobine se određuju računskim putem iz osnovnih.

Ako posmatramo prizmu tla (Slika 3) i uvedemo sledeće oznake:
V - ukupna zapremina uzorka;
V
s
- zapremina čestica granularnog skeleta;
V
p
- zapremina pora;
V
w
- zapremina vode u porama;
G
s
- težina čestica granularnog skeleta;

- 3 -
G
w
- težina vode koja se nalazi u porama, i
G - ukupna težina uzorka,

onda je

Jedinična (zapreminska) težina granularnog skeleta tla:
Vs
Gs
s
= γ (1)
U tabeli I date su približne vrednosti jedininčih težina granularnog
skeleta tla γ
s


Tabela I. Vrednosti jediničnih težina granularnog skeleta

Vrsta materijala
γ
s
(kN/m
3)
.
šljunak 25,5 - 26,5
pesak 25,5 - 26,5
les 26,5 - 27,0
glina 27,0 - 28,0

Jedinična (zapreminska) težina tla u prirodnom stanju glasi:
V
G
= γ (2)
Vlažnost tla, koja se izražava u procentima je:
s
w
G
G
w= (3)

W
Wq
Wt
Wx

Slika 3. Šematski prikaz prizme tla
Poroznost tla - je odnos zapremine pora prema ukupnoj zapremini
uzorka tla:

G
G G
V V
V
n
s
s s
s p
p

⋅ ⋅

-
=
+
=
γ
γ γ
(4)

- 4 -
Koeficijent poroznosti tla e je odnos zapremine pora prema
zapremini granularnog skeleta


n
n
V n V
V n
V
V
e
s
p
- 1
=
-
= =


(5)

Za vrednosti e<0.6 smatra se da je podloga dobra za fundiranje
objekata. Kod peskovitih podloga gde je e>0.8 i glinovitih podloga
gde je e>1.0 mora se izvršiti poboljšanje građevinskog tla.


2/1
o
2.o
x
2/1
2/1

Slika 4. Šematski prikaz uzorka tla

Ako posmatramo uzorak tla oblika kocke stranice 1.0 (Slika 4), tada
je:

Jedinična (zapreminska) težina tla u apsolutno suvom stanju (γ
d
)
) - 1 ( = n
s d
⋅ γ γ (6)
Jedinična (zapreminska) težina tla u prirodnom stanju (γ )
d s
w n γ γ γ + ) - 1 ( = ⋅ ⋅ (7)
) + 1 ( ) - 1 ( = w n
s
⋅ ⋅ γ γ (8)
Jedinična (zapreminska) težina tla pod vodom ( ′ γ )
) - 1 ( ) - ( = n
w s
⋅ ′ γ γ γ (9)
gde je γ
w
- jedinična (zapreminska) težina vode

Jedinična (zapreminska) težina vodom potpuno zasićenog tla(γ
z
)

w s z
n n γ γ γ ⋅ ⋅ + ) - 1 ( = (10)




- 5 -
5. MEHANIČKE OSOBINE TLA

5.1. Vodopropustljivost

Propustljivost vode kroz tlo meri se koeficijentom vodopropustljivosti
(k), koji predstavlja brzinu kretanja vode kroz tlo.

5.2. Otpornost tla

Narušavanje stabilnosti u tlu nastaje kao posedica smicanja, i
manifestuje se klizanjem jednog dela tla u odnosu na drugi deo.
Ako su u nekoj tački tla tangencijalni naponi smicanja veći od
otpornosti na smicanje, doći će do klizanja između čestica tla.
Otpornost na smicanje, izražena preko ukupnih napona (Slika 5a),
prema Coulombovom (*) izrazu je

ϕ σ τ tg c
n n
⋅ + = (11)





















Slika 5. Grafički prikaz slučajeva otpornosti tla na smicanje

______________________________________________________
(*) Dr. Stevan Stevanović: FUNDIRANJE I

- 6 -
gde je
σ
n
- normalni napon koji deluje u ravni napona
n τ

c - specifična kohezija
tgϕ - konstanta proporcionalnosti koja izražava linearnu zavisnost
smičućeg napona τ
n
i normalnog napona σ
n
.

Granični slučajevi izraza (11) nastaju kada ne postoji kohezija (Slika
5b), kod peska i šljunka, odnosno kada ne postoji trenje između
čestica (Slika 5c), kod vodom zasićenih glina.

5.3. Deformabilnost tla

Deformabilnost tla uslovljena je elastičnošću granularnog skeleta
tla, promenom poroznosti i promenom vlažnosti .

Dinamičko opterećenje izaziva znatna sleganja temelja na
nekoherentnom tlu, a relativno mala na koherentnom. Dugotrajna
opterećenja, obrnuto, izazivaju velika sleganja temelja na
koherentnom tlu, a mala na nekoherentnom tlu.

U zavisnosti od vremena trajanja opterećenja tla deformacije mogu
biti: trenutne, koje nastaju istovremeno sa promenom naponskog
stanja, i dugotrajne, koje se odvijaju u funkciji vremena koje je
proteklo od trenutka nanošenja opterećenja. Deformacije
nekoherentnog i koherentnog tla male vlažnosti nemaju izraženo
vremensko trajanje, dok kod koherentnog tla velike vlažnosti,
naročito ako je tlo zasićeno vodom, deformacije se obavljaju u
dugom vremenskom periodu i zavise od brzine istiskivanja vode iz
pora tla.

6. GRANIČNI PRITISCI NA TLO

Granični pritisak na tlo je maksimalni pritisak temelja na tlo pri
kome dolazi do proloma u tlu. Vrednost graničnog pritiska na tlo
može se odrediti prema empiriskom izrazu, koji je postavio
Terzaghi (*):

γ
γ γ N B 0,4 + N D + N c B/L) 0,3 + (1 = P
q f c gr
⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅ ⋅ (12)
______________________________________________________
(*) Dr. Stevan Stevanović: FUNDIRANJE I

- 7 -
gde su

B - širina osnove stope temelja;
L - dužina osnove stope temelja;
c - kohezija tla;
D
f
- dubina fundiranja;
N
c
, N
q
i Nγ - faktori nosivosti u funkciji ugla unutrašnjeg trenja, koji
se mogu odrediti na osnovu grafikona datog na slici 6.

Slika 6. Grafički prikaz faktora N
c
, Nq i Nγ

prema Terzaghiju


Vrednosti N
c
, N
q
i Nγ zavise od ugla unutrašnjeg trenja tla i iznose
N
q
= tg
2
(45
o
+ ϕ / 2) ⋅ e
π⋅tgϕ
(13)
N
c
= (N
q
- 1) ⋅ ctg ϕ (14)
N
r
= 1.8 (N
q
- 1) ⋅ tg ϕ (15)

- 8 -
7. DOZVOLJENI PRITISCI NA TLO

Dozvoljen pritisak na tlo, odnosno dozvoljeni napon u tlu, određuje
se iz odnosa graničnog pritiska na tlo i koeficijenta sigurnosti


s
gr
dozv
z
F
P
=
.
σ
(16)

Koeficijent sigurnost, prema našim propisima (*), kreće se u
granicama 3 2
s
≤ ≤
F
, zavisno od vrste objekta i pouzdanosti
podataka na osnovu kojih se određuje vrednost graničnog pritiska na
tlo.

I pored činjenice da u svakom pojedinačnom slučaju podaci iz
geomehaničkog elaborata daju vrednosti dozvoljenoh pritisaka na
tlo, ovde se daje tabelarni pregled (Tabela II) približnih vrednosti
nosivosti tla prema prof. Kasagrandeu (**) a koji su bili definisani
standardom DIN 1054.

Tabela II. Približne vrednosti dozvoljenih nosivosti tla

Vrsta tla MPa
1. Vezana tla (ilovača, glina, laporac):
a. kašasta konzistencija 0,00
b. mekana (lako gnječiva) 0,04
c. tvrda (teško gnječiva) 0,08
d. polučvrsta 0,15
e. čvrsta 0,30
2. Zbijena nevezana tla
a. sitni i srednji pesak veličine do 1 mm. 0,20
b. krupan pesak veličine zrna 1 do 3 mm. 0,30
c. šljunkovit pesak sa sadržajem šljunka najmanje 1/3 i
šljunak sa veličinom zrna do 70 mm.
0,40

Vrednosti, date u ovoj tabeli, su orijentacione i ovde su prikazane sa
ciljem da se shvati red veličine dozvoljenih napona pojedinih vrsta
tla.
______________________________________________________
(*) Pravilnik o tehničkim normativima za temeljenje građevinskih objekata
(**) Kasagrande: GEOMEHANIKA OMOGUĆUJE UŠTEDU

- 9 -
8. RASPROSTIRANJE PRITISKA PO DUBINI

Pritisak temelja na tlo, neposredno u temeljnoj spojnici, rasprostire
se po dubini u funkciji ugla unutrašnjeg trenja ϕ. Whitlow (*) u
praktičnim proračunima usvaja vrednost ugla ϕ=30
o
.

Ako su ′ b i ′′ b širine dva temelja (Slika 7) opterećenih istim
ravnomernim opterećenjem p
o
, pritisak po dubini, z, bez uticaja
sopstvene težine tla iznosi:
ϕ tg z
b
b
p
p
z
2

'
'
0
'
⋅ ⋅ +

=
(17)

ϕ tg z
b
b
p
p
z
2

"
"
0
"
⋅ ⋅ +

=
(18)



Slika 7. Rasprostiranje pritiska po dubini

kako je ′′ b > ′ b , to je:
' , ,
' '
'
; 1
z z
z
z
p p
p
p
> < (19)

Odnosno, na određenoj dubini ispod temelja pritisci u tlu su veći kod
širih temelja, a za isti pritisak u temeljnoj spojnici.
______________________________________________________
(*) Roy Whitlow: BASIC SOIL MECHANICS

- 10 -
Obzirom na rasprosiranje pritisaka po dubini, prilikom konstruisanja
temelja, mora se voditi računa o njihovoj međusobnoj udaljenosti.
Kada su temelji na međusobno malom odstojanju (Slika 8) može
doći do superponiranja pritisaka u tlu, i do prekoračenja dozvoljenih
pritisaka u tlu i pored toga što se oni nalaze u granicama
dozvoljenih pritisaka na nivou temeljnih spojnica.




Slika 8. Superponiranje pritisaka u tlu

Promena napona pritska u tlu zavisi i od zapreminske težine tla
(Slika 9). Napon u tlu, u temeljnoj spojnici, je

0 , 1
0

= =
b
P
F
P
p
(20)
gde je P sila koja deluje u temeljnoj spojnici, a F je površina temeljne
stope.

Slika 9. Promena napona pritska u tlu u zavisnosti od zapreminske težine tla

- 11 -
Na dubini h napon pritiska je u funkciji ugla ϕ i težine tla iznad
posmatranog nivoa
z
tg z b
b
p
p
h

2

0
⋅ +
⋅ ⋅ +

= γ
ϕ
(21)
odnosno
) (
) ( 2
0
D
D
p
p
f
f
h
h
tg h b
b
− ⋅ +
⋅ − ⋅ +

= γ
ϕ
(22)

9. AKTIVNI ZEMLJANI PRITISAK

U slučajevima kada se projektuje kaskadno oblikovan teren, ili
ukopana konstrukcija, vrši se zasecanje tla. Tako profilisan teren nije
u stanju da samostalno stoji i da ne dođe do obrušavanja, kao
posledice savlađivanja unutrašnjeg trenja između čestica tla. Pritisak
zemlje koji bi doveo do obrušavanja naziva se zemljani pritisak. On
se prihvata potpornim konstrukcijama.

Intenzitet aktivnog zemljanog pritiska (Slika 10) određuje se iz
uslova da se tlo iza potporne konstrukcije nalazi u stanju granične
ravnoteže, da ne postoji trenje između potpornog zida i tla iza zida,
i da je teren na vrhu zida horizontalan.

Slika 10. Određivanje aktivnog zemljanog pritiska


- 12 -
Vertikalni napon na dubini z je

z P
2
⋅ + = γ σ (23)
Horizontalni napon, prema Rankinovoj teoriji (*), na istoj dubini je:

a
tg
)
2
(
45 2
0
2
2 1
λ
ϕ
σ σ σ
⋅ = − ⋅ =
(24)

gde je
a
λ - koeficijent horizontalnog zemljanog pritiska

) 2 ( = a
45
tg
0
2
ϕ λ −
(25)

Za ovako određene funkcije promene vrednosti napona
1 σ
i
2 σ
,
dobijamo vrednosti horizontalnih pritisaka u karakterističnim
nivoima (po jedinici površine) izraženih u kN/m
2


0
p p a = ⋅ λ (26)
z
p p z a = + ⋅ ⋅ ( ) γ λ (27)
h
p p h a = + ⋅ ⋅ ( ) γ λ (28)

Tada je ukupna horizontalna sila pritiska

H h
p p
h
=
+

0
2

(29)

koja deluje u težištu površine dijagrama horizontalnih pritisaka

s
h
p p
p p
h
h
= ⋅
⋅ +
+ 3
2
0
0

(30)


U slučaju kada postoje dva sloja tla, sa različitim karakteristikama
tada se moraju uzeti u obzir koeficijenti horizontalnog zemljanog
pritiska, a zavisno od toga u kom sloju se vrši proračun pritiska
(Slika 11).

______________________________________________________
(*) Roy Whitlow: BASIC SOIL MECHANICS

- 13 -

Slika 11. Određivanje aktivnog zemljanog pritiska u slučaju dva sloja tla
sa različitim karakteristikama

Vrednosti koeficijenata horizontalnih zemljanih pritisaka za slojeve I i
II su
) 2 (
1
0
2
1 a 45
ϕ
λ
− =
tg
(31)
) 2 (
2
0
2
2 a 45
ϕ
λ
− =
tg
(32)
Horizontalni pritisci u karakterističnim nivoima su

1 a
0

λ
⋅ = p
p
(33)

λ
γ
1 a 1
1
1
) ( ⋅ ⋅ + =
h
p
p
(34)

λ
γ
2 a 1
1
2
) ( ⋅ ⋅ + =
h
p
p
(35)

λ
γ γ
a2 2
2
1
1
3
) ( ⋅ ⋅ + ⋅ + =
h h
p
p
(36)

Horizontalna sila pritiska sloja I je
1
0 1
1
2
H
p p
h
=
+


(37)
koja deluje na udaljenju
1
1 0 1
0 1
3
2
s
h
p p
p p
= ⋅
⋅ +
+
(38)
Horizontalna sila pritiska sloja II je:
2
2 3
2
2
H
p p
h
=
+

(39)
koja deluje na udaljenju
2
2 2 3
2 3
3
2
s
h
p p
p p
= ⋅
⋅ +
+
(40)

- 14 -
Ukupna horizontalna sila pritiska

ΣH H H
= +
1 2
(41)
koja deluje na udaljenju

s
H s h H s
H
=
⋅ + + ⋅
1 1 2 2 2
( )
Σ
(42)
Sa ovako određenim vrednostima horizontalnog zemljanog pritiska
vrši se dimenzionisanje potporne konstrukcije, odnosno potpornog
zida, koja prima te uticaje.


10. PASIVNI OTPOR TLA

Pasivni otpor tla javlja se kod konstrukcija koje prouzrokuju
deformacije usmerene ka tlu. On predstavlja granični otpor koji se
može suprostaviti prinudnom pomeranju potporne konstrukcije
prema tlu. Deformacija mora biti toliko velika da aktivira unutrašnji
otpor tla.
Pasivni napon tla dat je izrazom
p
tg
λ
ϕ
σ σ σ
)
2
(
45 2
0
2
2 1
⋅ = + ⋅ =
(43)
gde je
p
λ - koeficijent pasivnog horizontalnog zemljanog pritiska
) 2 ( = p
45
tg
0
2
ϕ λ +
(44)
Za ovako određene funkcije promene napona vrednosti napona
1 σ
i
2 σ
, dobijamo vrednosti horizontalnih otpora tla u
karakterističnim nivoima (po jedinici površine):

p p
p

0
λ ⋅ =
(45)

p h p
p
h
) ( λ γ ⋅ ⋅ + =
(46)
Tada je ukupna horizontalna sila pasivnog otpora tla:
H h
p p
h
=
+

0
2
(47)
Kao što se iz izloženog može videti postupak određivanja pasivnog
otpora tla analogan je postupku određivanja aktivnog zemljanog
pritiska, s tom razlikom što u izrazima za određivanje koeficijenta
horizontalnog pritiska umesto znaka "-" pojavljuje znak "+" (izrazi 24,
25, 43 i 44).



- 15 -
II. OSNOVNI TIPOVI TEMELJA

Temelj je jedan od najvažnijih elemenata konstrukcije objekta. Preko
temelja se opterećenje od objekta prenosi na tlo, pri čemu se mora
obezbediti stabilnost tla, a deformacija temelja treba da bude u
dozvoljenim granicama u zavisnosti od naponskoog stanja u
konstrukciji objekta i eksploatacionim potrebama objekta.

Osnovna podela vrste fundiranja je na plitke i duboke temelje.

Plitki temelji prenose opterećenje od objekta na tlo preko kontaktne
površine između temelja i tla. U ovu grupu temelja spadaju:
- trakasti temelji (nearmirani i armirani);
- temeljne kontra grede (postavljene u jednom ili dva ortogonalna
pravca, kada formiraju temljni roštilj);
- temeljne kontra ploče;
- temelji samci.

Duboki temelji prenose opterećenje objekta na tlo preko kontaktne
površine između temelja i tla, kao i preko bočnih strana temelja. Kod
ovih temelja odnos visine H prema širini temelja B je jednak ili veći
od četiri.
4 ≥
B
H


U ovu grupu temelja spadaju:
- šipovi;
- dijafragme;
- bunari;
- kesoni.











- 16 -


1. TRAKASTI TEMELJI

Trakasti temelji se postavljaju ispod nosivih zidova (zidanih opekom
ili od armiranog betona). Određivanje dimenzija temelja vrši se iz
uslova nosivosti tla (širina temelja - B) i uslova nosivosti betonskog
preseka na savijanje (visina temelja - H).


1.1. Trakasti temelj od nearmiranog betona

Širina temelja (Slika 12) određuje se iz uslova dozvoljenih napona:

z
t F
σ
=
ΣV
(48)

gde je ΣV zbir svih vertikalnih sila koje deluju na temeljnu spojnicu, a
F
t
površina temeljne spojnice (F
t
=B ⋅ 1.00). Tada je
B
V
=
Σ
z dozv.
σ
(49)

Slika 12. Trakasti temelj od nearmiranog betona


- 17 -
Visina stope temelja određuje se iz uslova dozvoljenih napona
zatezanja od savijanja na konzolnom prepustu.
Moment savijanja u preseku c-c za vrednost napona tla u temeljnoj
spojnici, izazvanog vertikalnim opterećenjem biće

2
2 '
c
M
z
c

=
σ
(50)
gde je
'
z
σ reaktivno opterećenja tla od sile V koja deluje u zidu
B
V
z
=
'
σ , bez uticaja težine tla iznad stope, sopstvene težine stope i
korisnog opterećenja p.

Otporni moment preseka c-c je:
c
W
=
⋅ 1 00
6
2
,
H
(51)
Kada u izraz za određivanje napona zatezanja u betonu izazvanog
savijanjem
bz
c
c
M
W
σ
=
(52)

unesemo jednačine 50 i 51, dobijamo izraz kojim se određuje visina
stope od nearmiranog betona u funkciji veličine slobodnog prepusta
dužine "c", napona u temeljnoj spojnici i dozvoljenog naprezanja na
zatezanje u betonu izazvanog savijanjem

σ
σ
bz
'
z
3
c = H


(53)

U tabeli III date su vrednosti dozvoljenih napona zatezanja u betonu
izazvanih savijanjem.

Tabela III. Vrednosti dozvoljenih napona zatezanja u betonu
izazvanih savijanjem

MB (MPa) 10 15 20 30 40
σbz (MPa)
0,20

0,35

0,50

0,80

1,00




- 18 -
1.1.1. Primer dimenzionisanja trakastog temelja od nearmiranog
betona

Za date podatke izvršiti dimenzionisanje trakastog temelja od
nearmiranog beton (Slika 13).

Podaci:
Vertikalna sila u zidu neposredno iznad temelja - V= 100 kN/m
1

Debljina zida - dz= 25 cm
Ukupna težina poda i korisno opterećenje na podu - p=5.0 kN/m
2

Dozvoljeno naprezanje tla -
z dozv.
σ
= 0.12 MPa
Dubina fundiranja - D
f
= 1.00 m
Zapreminska težina tla - γ = 18.0 kN/m
3

Marka betona - MB 20



Slika 13. Primer trakastog temelja od nearmiranog betona

Prvo se odredi približna širina stope B. Obzirom da je nepoznata
dimenzija stope, pa time i njena sopstvena težina, težina tla iznad
stope i opterećenja poda u širini stope, to treba proračun početi sa

- 19 -
pretpostavkom da je ukupna sila koja deluje u temeljnoj spojnici ΣV
veća za određeni procnat u odnosu na silu V koja deluje u zidu.
Teško je odrediti za svaki poseban slučaj za koliki procenat treba
povećati silu V. U ovom primeru taj procenat uvećanja usvojen je
25% od sile V. Kasnijim proračunom, ako se ova pretpostavka
pokaže ne tačnom moraju se izmeniti dimenzije stope temelja.

04 . 1
12 . 0
10 100 25 . 1 V 25 . 1
V
= B
3
dozv z dozv z
=
⋅ ⋅
=

=


σ σ
m

Usvojeno: B = 1.05 m

Dimenzija konzolnog prepusta iznosi

c = (B-dz)/2 = (1.05-0.25)/2 = 0.40 m

Reaktivno opterećenje koje deluje tako da savija konzolni prepust
dužine "c"
MPa
z
095 . 0
05 . 1
10 100
3
'
=

=

σ
pa je visina H
0.30 =
5 . 0
0.095 3
0,40 =
3
c = H
bz
'
z
⋅ ⋅
σ
σ
m

Usvojeno: H = 0.35 m

Za ovako usvojene dimenzije izvrši se kontrola stvarnog napona u tlu
na nivou temeljne spojnice.

Kontrola napona za usvojene dimenzije
Analiza opterećenja:
- vertikalna sila V = 100.00 kN/m
1

- opterećenje od zemlje iznad stope
(1.05-0.25) ⋅0.65⋅18.0 = 9.36 "
- sopstvena težina stope
1.05⋅0.35⋅24.0 = 8.82 "
- opterećenje od poda
(1.05-0.25) ⋅5.0 = 4.00 "
Ukupno opterećenje ΣV = 122.18 kN/m
1



- 20 -
Stvarni napon u tlu na nivou temeljne spojnice iznosi

00 , 1 05 , 1
10
18 , 122
3


=


=
σ

2-11 C
W
tuw/ {


!NQb NQb
ep{w/ { tuw/ {
12 , 0 116 , 0 =
σ
〈 =
σ


Stvarni napon u tlu je u granici dozvoljene vrednosti.

Sada se odredi stvarni napona zatezanja u betonu.

Reaktivno opterećenje od vertikalne sile, V je

3
n lO
2/11 C
W
> r 24 . 95
00 . 1 05 . 1
00 . 100
=

=



Moment savijanja u preseku c-c

kNm 26 . 7
2
4 . 0 24 . 95
2
c q
M
2 2
c
=

=

=

Otporni moment preseka c-c

3
2 2
c
m 0204 . 0
6
00 . 1 35 . 0
6
00 . 1 H
W =

=

=

Stvarni napon zatezanja u betonu

MPa 50 . 0 MPa 373 . 0
0204 . 0
10 x 62 , 7
M
3
=
σ
< = = =
σ

c{/
d
d
tuw/ c{
X


Znači da je napon zatezanja u betonu u granicama dozvoljenih
vrednosti.

1.2. Trakasti temelj od armiranog betona

Širina temelja (Slika 14) određuje se istim postupkom kao i kod
temelja od nearmiranog betona (izraz 48).


- 21 -

Slika 14. Trakasti temelj od armiranog betona

Visina stope određuje se prema izrazima za visinu preseka armirano
betonskih preseka opterećenih momentom savijanja u preseku c-c.

Reaktivno opterećenje tla od vertikalne sile V je
B
V
Z
=
'
σ (54)
i izaziva moment savijanja u preseku c-c

2

c
M
2
'
z
c

=
σ

c sr kr
M M ⋅ =ν (55)

gde je
kr
M kritični moment koji se dobija množenjem stvarnog
momenta M
c
koeficijentom sigurnosti ν
sr
.

Tada je statička visina preseka
1,00
r = h
Mkr
kr

(56)

odnosno visina stope
H= h + a (57)
Zategnuta armatura u preseku bice

k
z
vi
kr
a
M
F
h ⋅ ⋅
=
σ
(58)

- 22 -

Kontrola napona u tlu
Po usvajanju konačnih dimenzija temelja vrši se kotrola napona u tlu,
u nivou temeljne spojnice. Stvarni napon u tlu ne sme da prekorači
dozvoljene napone.
z stv. z dozv.
V
B 1, 00
σ σ
=


Σ
(59)


1.2.1. Primer dimenzionisanja trakastog temelja od armiranog
betona

Za date podatke izvršiti dimenzionisanja trakastog temelja od
armiranog betona (Slika 15).

Podaci:
Vertikalna sila u zidu neposredno iznad temelja - V= 220 kN/m
1

Debljina zida - dz= 15 cm.
Ukupna težina poda i korisno opterećenje na podu - p=10.0 kN/m
2

Dozvoljeno naprezanje tla - σ
z dozv.
= 0.18 MPa
Dubina fundiranja - D
f
= 1.30 m
Zapreminska težina tla - γ= 18.5 kN/m
3

Marka betona - MB 20
Kvalitet čelika - GA 240/360

Prvo se odredi približna širina stope B, sa pretpostavkom, kao kod
trakastog temelja od nearmiranog betona, da je sopstvena težina
stope, zemlje iznad stope i poda u širini stope 25% od sile V
52 . 1
18 . 0
10 220 25 . 1 25 . 1
3
=
⋅ ⋅
=

= =


zdozv
zdozv
V
V
B
σ
σ
m

Usvojeno: B = 1.55 m

Tada je dužina prepusta "c"

c = (B-dz)/2 = (1.55-0.15)/2 = 0.70 m

Minimalna visina se usvaja H = 0.35 m
1


- 23 -


Slika 15. Primer trakastog temelja od armiranog betona

Za ovako usvojene dimenzije izvrši se kontrola stvarnog napona u tlu
na nivou temeljne spojnice.

Kontrola napona za usvojene dimenzije

Analiza opterećenja:
- vertikalna sila V = 220.00 kN/m
1

- sopstvena težina stope
(1.55⋅0.15+(1.55+0.25) ⋅0.5⋅0.20) ⋅25.0
0.4125⋅25.0 = 10.31 "
- opterećenje od zemlje iznad stope
(1.55⋅1.30-0.4125-0.15⋅ (1.3-0.35) = 27.01 "
- opterećenje od poda
(1.55-0.15) ⋅10.0 = 14.00 "
Ukupno opterećenje ΣV = 271.32 kN/m
1



- 24 -
Tada stvarni napon u tlu na nivou temeljne spojnice iznosi
175 . 0
00 . 1 55 . 1
10 32 . 271
00 . 1
3
=


=

=


B
V
zstv
σ MPa

σ
z stv.
= 0.175 MPa < σ
z dozv.
= 0.18 MPa

Stvarni napon u tlu je u granici dozvoljene vrednosti.

Po određivanju napona u tlu pristupa se određivanju potrebne
armature za prijem momenata savijanja konzolnog dela.

Reaktivno opterećenje tla koje izaziva moment savijanja konzolnog
prepusta dužine "c" iznosi

94 . 141
00 . 1 55 . 1
00 . 220
00 . 1
'
=

=

=
B
V
z
σ kN/m
2


Tada moment u preseku c-c iznosi

77 . 34
2
70 . 0 94 . 141
2
2 2 '
=

=

=
c
M
z
c
σ
kNm
Kritični moment po teoriji graničnih stanja je

q
p 8 . 1 g 6 . 1
M M M
sr
p p g g kr
⋅ + ⋅
= υ
⋅ υ + ⋅ υ =

za pretpostavljeno

2
m / kN 12 g ≈ i
2
/ 2 m kN p =
sr
υ iznosi
63 . 1
14
2 8 . 1 12 6 . 1
sr
=
⋅ + ⋅
= υ
kritični moment savijanja iznosi

c sr kr
M M ⋅ υ =
67 . 56 77 . 34 63 . 1 = ⋅ =
kr
M kNm


- 25 -
Za zadani kvalitet betona MB 20 i armature GA 240/360 i usvojenu
minimalnu visinu H cm
min
= 35 , odredi se statička visina preseka h.

h = H - a = 35.0 - 3.0 = 32.0 sm
(zaštitni sloj je minimum 2 cm. kod temeljnih ploča)

tada je
344 . 1
00 . 1
10 67 . 56
32 . 0
b
M
h
r
3
kr
kr
=

= =



r
kr
= 1 344 . ⇒ ‰ 10 =
a
ε ; ‰ 05 . 1 =
b
ε ; k
z
= 0 9665 .
Potrebna površina aramature je
63 . 7 10 63 . 7
32 . 0 9665 . 0 240
10 67 . 56
2 4
3
= ⋅ =
⋅ ⋅

=
⋅ ⋅
=


m
h k
M
F
z vi
kr
a
pot
σ
cm
2


za usvojen profil ∅10 ( ′ = f cm
a
0 79
2
. ) razmak armature je

t
f
F
cm
a
a
=

⋅ = ⋅ = 100
0 79
7 63
100 10 354
.
.
.

Usvojena je glavna armatura ∅10 / 10

Podeona armatura iznosi
F F cm
a a
pod
= ⋅ = ⋅ = 0 2 0 2 7 63 1 526
2
. . . .

za usvojen profil∅6 ( ′ = f cm
a
0 28
2
. ), razmak armature je

t
f
F
cm
a
a
=

⋅ = ⋅ = 100
0 28
1 526
100 18 348
.
.
.

Usvojena je podeona armatura ∅6/16.5






- 26 -
2. TEMELJNA KONTRA GREDA

Temeljne kontra grede postavljaju se ispod više stubova u nizu, i u
statičkom smislu prestavljaju kontinualni nosač opterećen
reaktivnim opterećenjem od tla (Slika16). Dimenzije se određuju iz
uslova nosivosti tla (širina temelja - B i dužina temelja - L) i uslova
nosivosti betonskog preseka na savijanje i smicanje (visina
konzolne ploče - H, širina grede - b, i visina grede - D) (Slika17).




Slika 16. Statički sistem kontra grede


Slika 17. Poprečni presek kontra grede

- 27 -
Uslov ravnomernosti raspodele napona u tlu, na nivou temeljne
spojnice, je da položaj rezultante sila, R, od sila u stubovima, P(i),
gde je i=1,2,...,n (n - broj stubova), koji se oslanjaju na kontra gredu
bude na sredini dužine temelja, L. Momenti i transverzalne sile po
nosaču određuju se iz uslova ravnoteže sila za svaki karakterističan
presek (ΣM i ΣT) i to na mestu stubova i u poljima za maksimalne
momente.

Pre kontrole dilatacija i određivanja potrebne armature neophodno
je izvršiti kontrolu naprezanja tla u temeljnoj spojnici, za usvojene
dimenzije temelja.

σ σ
z
t
z
stv dozv
V
F
= ≤

, gde je
(60)
stv
z
σ
- stvarni napon u tlu na nivou temeljne spojnice;
dozv
z
σ
- dozvoljen napon u tlu;

ΣV - zbir svih vertikalnih sila koje deluju na površinu
temeljne spojnice;
F
t
- površina temeljne spojnice.

Reaktivno opterećenje konzolne ploče iznosi

L B
R
q

= (60.1)
U najvećem broju slučajeva, iz tehnoloških razloga, temeljne kontra
grede imaju konstantnu širinu B po celoj svojoj dužini. Tada je
reaktivno opterećenje po gredi ravnomerno i iznosi

L
R
B q q = ⋅ = ' (60.2)
U slučajevima kada zbog nemogućnosti postizanja jednake dužine
kontragrede sa obe strane rezultante sila, mora se izvesti
trapezoidna osnova temeljne ploče. U tom slučaju širine temeljne
ploče određuju se iz uslova da se rezultanta sila R nalazi u težištu
trapezoidne osnove temeljne ploče (Slika 18).
To znači da mora biti ispunjen uslov


2 1
2 2 1
3 2 1
) ( 2 1
B B
B B L
P P
b a P a P
e
+
⋅ +
⋅ =
+
+ ⋅ + ⋅
= (60.3)

- 28 -

Slika 18. Temeljna kontra greda sa promenljivom širinom konzolne ploče

U ovom slučaju reaktivno opterećenje konzolne ploče iznosi

2
) 2 1 ( L B B
R
q
⋅ +
= (60.4)
Tada je reaktivno opterećenje po gredi linearno promenljivo u funkciji
širine konzolne ploče (Slika 19).

Slika 19. Reaktivno opterećenje po gredi u slučaju promenljive širine konzole ploče

Vrednosti
'
1
q i
'
2
q iznose

1
'
1
B q q ⋅ = i
2
'
2
B q q ⋅ = (60.5)

- 29 -

2.1. Primer dimenzionisanja temeljne kontra grede

Za date podatke izvršiti dimenzionisanje temeljne kontra grede (Slika
20).

Podaci:
Rasponi između stubova: l
1
=6.00 m, l
2
=8.00 m
Kod stuba 1 prepust je ograničen na a=2.00 m
Sile u stubovima neposredno iznad temelja:
P
1
=1500 kN, P
2
=2500 kN, P
3
=2000 kN
Ukupna težina poda i korisno opterećenje na podu - p=10 kN/m
2

Dimenzije poprečnih preseka stubova su 45/45 cm.
Dozvoljen napon u tlu na koti fundiranja - σ
zdozv.
=0.25 MPa
Dubina fundiranja - D
f
=1.40 m
Zapreminska masa tla - γ=18.0 kN/m
3
MB 30, RA 400/500

Slika 20. Statička šema kontragrede


Prvo se odredi položaj rezultante vertikalnih sila R

Rezultanta sila je

6000 2000 2500 1500
3 2 1
= + + = + + = =

P P P P R
i
kN

- 30 -
Odstojanje rezultante vertikalnih sila R od tačke A iznosi

( )
R
e P
e
i i
∑ ⋅
=
17 . 9
2000 2500 1500
0 . 16 2000 0 . 8 2500 0 . 2 1500
=
+ +
⋅ + ⋅ + ⋅
= e m

Tada je ukupna dužina temeljne grede

34 . 18 17 . 9 2 2 = ⋅ = ⋅ = e L m

odnosno dužina prepusta "x"

( ) ( ) 34 . 2 00 . 8 00 . 6 00 . 2 34 . 18
2 1
= + + − = + + − = l l a L x m

Površina temeljne stope F
t
određuje se iz uslova dozvoljenih napona
u tlu. Obzirom da nisu poznate dimenzije poprečnog preseka
temelja, tla iznad temelja i podne površine koja se nalazi iznad
temeljne grede, odnosno stvarno opterećenje na tlo to se usvaja
pretpostavka da je masa navedenih opterećenja 25% od ukupne sile
R. U slučaju da usvojena predpostavka nije tačna mora se izvršiti
ponovno usvajanje dimenzija poprečnog preseka temeljne
kontragrede.

0 . 30
25 . 0
10 6000 25 . 1
3
=
⋅ ⋅
= =

dozv
z
t
R
F
σ
m
2


Odnosno širina temeljne stope je

64 . 1
34 . 18
0 . 30
= = =
L
F
B
t
m

Usvojeno: B=1.65 m

Usvojena visina prepusta stope: H=0.35 m

Preporuka je da se visina grede usvoji prema sledećem izrazu

8
max
l
D ≈


- 31 -
odnosno

00 . 1
8
00 . 8
= = D m

Usvojeno D=1.00 m



Slika 21. Poprečni presek kroz kontragredu

Kontrola stvarnog napona u tlu na nivou temeljne spojnice

Analiza opterećenja
- ΣP(i) = 6000.00 kN
- sopstvena težina stope
18.34⋅(0.55⋅1.00+2⋅ (0.35+0.15) ⋅0.5⋅0.55) ⋅25
15.13⋅25 = 378.26 "
- težina tla iznad temelja
(1.40⋅1.65⋅18.34-15.34) ⋅18.0 = 490.24 "
- težina poda
1.65⋅18.34⋅10.0 = 302.61 "
Ukupno opterećenje - ΣV = 7171.11 kN

- 32 -
Stvarni napon u tlu iznosi
25 . 0 24 . 0
34 . 18 65 . 1
10 11 . 7171
3
= < =


=

dozv stv
z z
MPa σ σ MPa

Napon u tlu je u granicama dozvoljene vrednosti.

Postupak dimenzionisanja

Konzolna ploča

Dimenzionisanje se vrši u svemu kao kod trakastog temelja od
armiranog betona.

Reaktivno opterećenje od tla

28 . 198
34 . 18 65 . 1
6000
=

=

=

L B
P
q
i
kN/m
2


Moment savijanja u preseku c-c je
99 . 29
2
55 . 0 28 . 198
2
2 2
=

=

=
c q
M
c
kNm
Kritični moment u preseku c-c je
88 . 48 99 . 29 63 . 1 = ⋅ = ⋅ =
c sr kr
M M υ kNm

Određivanje potrebne armature za MB 30 i RA 400/500

h=H-a=35.0-3.0=32.0 cm

447 . 1
00 . 1
10 88 . 48
32 . 0
b
M
h
r
3
kr
kr
=

= =



447 . 1 r
kr
= ⇒ ‰ 10 =
a
ε ; 776 . 0
b
= ε ‰; 97 . 0 k
z
=

2 2 4 2
3
z vi
kr
a
cm 9 . 3 m 10 9 . 3 m 00039 . 0
32 . 0 975 . 0 400
10 88 . 48
h k
M
F
pot
= ⋅ = =
⋅ ⋅

=
⋅ ⋅ σ
=




- 33 -
za ∅8 (f
a
'=0.50 cm
2
), razmak glavne armature
cm 75 . 12 100
9 . 3
5 . 0
100
F
f
t
a
a
= ⋅ = ⋅

= usvojeno: R∅8/12.5

Podeona armatura: F F cm
a a
pod
= ⋅ = ⋅ = 0 2 0 2 3 9 0 784
2
. . . .
za ∅8 (fa'=0.50 cm
2
), razmak podeone armature

t
f
F
cm
a
a
=

⋅ = ⋅ = 100
0 5
0 784
100 63 775
.
.
. usvojeno: R∅8/30

Greda

Momenti i transverzalne sile određuju se iz uslova ΣM i ΣT za svaki
karakterističan presek.

Računsko reaktivno opterećenje po kontragredi iznosi

q'=ΣP(i)/L=6000/18.34=327.15 kN/m

Transverzalne sile:

T
11
=q' ⋅ a=327.15⋅2.00=654.30 kN
T
12
=T
1l
-P
1
=654.30-1500.0= - 845.70 kN
T
21
=T
12
-q'⋅l
1
= - 845.70+327.15⋅6.00=1117.20 kN
T
23
=T
21
-P
2
=1117.20-2500.0=-1382.80 kN
T
32
=T
23
+q'⋅l
2
=-1382.80+327.15⋅8.00=1234.40 kN
T
3d
=T
32
-P
3
=1234.40-2000.0=-765.53 kN

Momenti savijanja:

M
1
=-q' ⋅ a
2
/2=-327.15⋅2.0
2
/2=-654.30 kNm
M
3
=-q' ⋅ x
2
/2=-327.15⋅2.34
2
/2=-895.67 kNm
M
2
=(-q'⋅(a+l
1
)
2
/2)+P
1
⋅l
1

M
2
=(-327.15⋅(2.00+6.00)
2
)/2+1500.00⋅6.00=-1468.80 kNm



- 34 -
x
1
=T
12
/q'=845.70/327.15=2.58 m
M
I
=(-q'⋅(a+x
1
)
2
)/2+P
1
⋅ x
1

M
I
=(-327.15⋅(2.00+2.58)
2
)/2+1500.00⋅2.58 =438.78 kNm

x
2
=T
32
=1234.40/327.15=3.77 m
M
II
=(-q'⋅(x
2
+x)
2
)/2+P3 ⋅ x
2

M
II
=(-327.15⋅(3.77+2.34)
2
)/2+2000.00⋅3.77=1433.40 kN

Slika 22. Dijagram transferzalnih sila i momanata savijanja kontra grede

Statička visina preseka je

h=D-a=100.00-6.00=94.00 cm

za ‰ 5 . 3 , ‰ 10 = =
b a
ε ε , r
kr
= 0 510 .

Nosivost jednostruko armiranog preseka je
kNm 1868 MN 868 . 1 55 . 0
510 . 0
94 . 0
b
r
h
M
0
2
kr
kr
b
= = ⋅
|
.
|

\
|
= ⋅
|
|
.
|

\
|
=

- 35 -
Oclonac 1

2 2
3
1
3
0
1
1 1
3 . 30 00303 . 0
94 . 0 9355 . 0 400
10 5 . 1066
9355 . 0 %; 05 . 2 %; 10 675 . 0
675 . 0
55 . 0
10 5 . 1066
94 . 0
5 . 1066 3 . 654 63 . 1
cm m
h k
M
F
k r
b
M
h
r
kNm kNm M M
z vi
kr
a
z b a kr
kr
kr
sr
kr
pot
= =
⋅ ⋅

=
⋅ ⋅
=
= = = ⇒ =
=

= =
= ⋅ = ⋅ =


σ
ε
υ
ε


usvojeno 7R∅25 (34.36 cm
2
)

Oslonac 2

( ) ( )
( ) ( )
( )
56 . 70 007056 . 0 001461 . 0 005595 . 0
04 . 0 94 . 0 400
10 144 . 526
94 . 0 892 . 0 400
10 1868
61 . 14 001461 . 0
04 . 0 94 . 0 400
10 144 . 526
892 . 0 , ‰ 5 . 3 , ‰ 10
144 . 526 1868 4 . 2394
1868 4 . 2394 8 . 1468 63 . 1
2 2 2 2
3 3
2 2
2 2
3
2
2
2 2
2 2
2 1
2
cm m m m F
F
a h
M
h k
M
a h
M
z
M
F F F
m m
a h
M
F F
k M M
kNm kNm kNm M M M
kNm M kNm kNm M M
a
a
vi
kr
z vi
kr
b
vi
kr
vi
kr
b
a a a
vi
kr
a a
z b a
kr kr
b
kr
b
kr kr
kr
b sr
kr
= = + =
− ⋅

+
⋅ ⋅

=
′ − ⋅

+
⋅ ⋅
=
′ − ⋅

+

= + =
= =
− ⋅

=
′ − ⋅

= = ′
= = = ⇒ ∆ >
= − = − = ∆
= > = ⋅ = ⋅ =
− −

σ σ σ σ
σ
υ
ε ε

2
a
cm 56 . 70 F = - ukupna zategnuta armatura

usvojeno 15R∅25 (73.64 cm
2
)


2
a
cm 61 . 14 F = ′ - ukupna pritisnuta armatura
usvojeno 3R∅25 (14.73 cm
2
)

- 36 -

Oslonac 3

2 2
3
3
3
0
3
3 3
38 . 42 004238 . 0
94 . 0 916 . 0 400
10 94 . 1459
916 . 0 ; ‰ 7 . 2 ; ‰ 10 577 . 0
577 . 0
55 . 0
10 94 . 1459
94 . 0
1868 94 . 1459 67 . 895 63 . 1
cm m
h k
M
F
k r
b
M
h
r
kNm M kNm kNm M M
z vi
kr
a
z b a kr
kr
kr
kr
b sr
kr
pot
= =
⋅ ⋅

=
⋅ ⋅
=
= = = ⇒ =
=

= =
= < = ⋅ = ⋅ =


σ
ε
υ
ε


usvojeno 9R∅25 (44.18 cm
2
)

Polje I
( )
m 65 . 1 b b
m 65 . 1 B b
l 8 . 0 l m 75 . 1 6 8 . 0 25 . 0 55 . 0 l 25 . 0 b b
m 55 . 5 25 . 0 20 55 . 0
2
15 35
20 55 . 0 dp 20 b b
3 p p
3 p
0 0 0 2 p
sr 0 1 p
min
= =
= = λ =
⋅ = = ⋅ ⋅ + = ⋅ + =
= ⋅ + =
+
⋅ + = ⋅ + =
!


Za usvojene dimenzije grede vrši se ispitivanje preseka u polju kao
"T" preseka.

kNm 2 . 715 kNm 78 . 438 63 . 1 M M
I sr
kr
I
= ⋅ = ⋅ υ =
Prva pretpostavka:
p
d x <
Neutralna osa je u ploči te se nosač i u polju tretira kao pravougaoni
presek širine bp.
cm d cm cm h s x
s k r
b
M
h
r
p kr kr
z b a kr
p
kr
I
kr
15 768 . 6 94 072 . 0
072 . 0 ; 9745 . 0 ; ‰ 78 . 0 ; ‰ 10 428 . 1
428 . 1
65 . 1
10 2 . 715
94 . 0
min
3
= < = ⋅ = ⋅ =
= = = = ⇒ =
=

= =

ε ε

- 37 -
Pretpostavka
p
d x < je tačna.
2 2
3
z vi
kr
I
a
cm 5 . 19 m 00195 . 0
94 . 0 9745 . 0 400
10 2 . 715
h k
M
F = =
⋅ ⋅

=
⋅ ⋅ σ
=



usvojeno 4R∅25 (19.64 cm
2
)
povijeno 2R∅25

Polje II

cm d cm cm h s x
s k
r d x
kNm kNm M M
m b
p kr kr
kr z b a
kr p
II sr
kr
II
p
15 97 . 12 94 138 . 0
138 . 0 ; 950 . 0 ; ‰ 6 . 1 ; ‰ 10
79 . 0
65 . 1
10 44 . 2336
94 . 0
442 . 2336 4 . 1433 63 . 1
65 . 1
min
3
= < = ⋅ = ⋅ =
= = = = ⇒
⇒ =

= ⇒ <
= ⋅ = ⋅ =
=

ε ε
υ


Pretpostavka x<dp je tačna.

2 2
3
a
cm 4 . 65 m 00654 . 0
94 . 0 950 . 0 400
10 442 . 2336
F = =
⋅ ⋅

=



usvojeno 14R∅25 (68.73 cm
2
)
povijeno 9R∅25

Kontrola glavnih kosih zatežućih napona kod oslonca 2 prema
osloncu 3

Transverzalna sila kod oslonca 2 je

T
23
=1382.80 kN

Granična vrednost transverzalne sile, tj. merodavna transverzalna
sila iznosi

T
u,23
=T
mu,23

sr
⋅T
23
=1.63⋅1382.80 kN=2253.96 kN

- 38 -
Prema članu 95 pravilnika BAB87 (*), transverzalne sile, u oblasti
oslonca, mogu da se umanje za iznos
u u
q d 75 . 0
2
c
T ⋅
|
.
|

\
|
+ = ∆
gde je
c - širina oslonca, d - visina preseka, q
u
- granično opterećenje
kN 25 . 533 15 . 327 63 . 1 q q
sr u
= ⋅ = ′ ⋅ υ =
kN 92 . 519 25 . 533 975 . 0 25 . 533 0 . 1 75 . 0
2
45 . 0
q d 75 . 0
2
c
T
u u
= ⋅ = ⋅
|
.
|

\
|
⋅ + = ⋅
|
.
|

\
|
+ = ∆
kN 04 . 1734 92 . 519 96 . 2253 T T
r , 23 , mu r , 23 , u
= − = =
Odstojanje nulte tačake transverzalne sile od ose oslonaca iznosi:
m 226 . 4
25 . 533
96 . 2253
q
T
x
u
23 , u
23 , 0
= = =
Računski (nominalni) naponi smicanja
MPa 726 . 3
94 . 0 9 . 0 55 . 0
734 . 1
z b
T
r , 23 , u
r , 23 , n
=
⋅ ⋅
=

= τ

Za MB 30 τ
r
=1.1 Mpa


r
=3.3 MPa < MPa 726 . 3
23 , n
= τ < 5τ
r
=5.5 Mpa




Slika 23. Dijagram τ napona
__________________________________________________________________
(*) Pravilnik o tehničkim normativima za beton i armirani beton, 1987

- 39 -
Na delu nosača gde je ispunjen ovaj uslov beton ne učestvuje u
prijemu uticaja od transverzalne sile i tada je T
bu
= 0 ; T
Ru
= T
mu
,
odnosno celokupne zatežuće napone prima armatura. Na ostalom
delu nosača gde je τ
n
< 3τ
r
, deo transverzalne sile T
mu
se prema
jednačini
z b ) 3 (
2
1
T
n r bu
⋅ ⋅ τ − τ =
poverava betonu.

Mesto gde je τ
n
=


r
:
T
3τr
= 3τ
r
⋅ b ⋅ z = 3.3 ⋅ 0.55 ⋅ 0.9 ⋅ 0.94 = 1.535 MN= 1535 kN
m 34 . 1
25 . 533
0 . 1535 96 . 2253
x
r
3
=

=
τ

Mesto gde je τ
n
=

τ
r
:
T
τr
= τ
r
⋅ b ⋅ z = 1.1 ⋅ 0.55 ⋅ 0.9 ⋅ 0.94 =0.512 MN = 512.00 kN
m 26 . 3
25 . 533
0 . 512 96 . 2253
x
r
=

=
τ

Na delu od x
τr
- x
3τr
=3.26 - 1.34 =1.92 m, tj. na delu gde je
τ
n
<


r
, treba izvršiti redukciju poprečne sile (deo sile se poverava
betonu).

Horizontalna sila veze H
v
:
( ) | |
( )
| |
MN H
b
x x
b d c x
b d H
r n
r r
r
r n
vu
r
r n
n vu
984 . 3
742 . 1 705 . 0 537 . 1 55 . 0
2
92 . 1 3 . 3
55 . 0 975 . 0 34 . 1
2
3 . 3 726 . 3
55 . 0 726 . 3 0 . 1 75 . 0
2
3
75 . 0 2 /
2
3
75 . 0
3 , 23 ,
3
3
23 ,
23 , 3 , 23 ,
=
+ + = ⋅

+ ⋅ − ⋅
+
+ ⋅ ⋅ ⋅ =
= ⋅
− ⋅ ⋅
+ ⋅ ⋅ + − ⋅
⋅ +
+ ⋅ ⋅ ⋅ =
τ τ
τ τ
τ
τ τ
τ
τ τ
τ
f
f


Iz polja je povijeno nad oslonac 9R∅25 (44.18 cm
2
).

- 40 -
Voditi računa da se armatura povija iz gornje zone preseka polja u
donju zonu preseka kod oslonca.

Sila koju primaju povijeni profili iznosi
H
vkg
=44.181⋅10
-4
⋅400⋅ 2 =2.499 MN

Preostali deo nose uzengije:

H
vuz
=3.984 - 2.499 = 1.485 MN

2 2
vi
vuz
uz
cm 37 m 0037 . 0
400
485 . 1 H
F = = =
σ
=
λ
23
= x
τr
- c/2 = 3.26- 0.225=3.035=303.5cm

U odnosu na prečnik glavne armature R∅25 usvojene su dvosečne
uzengije R∅10 (a
u
′=0.79cm
2
).

Razmak uzengija iznosi
cm 9 . 12 m 129 . 0 035 . 3
37
79 . 0 2
F
a m
t
23
uz
u
23 , uz
= = ⋅

= λ ⋅
′ ⋅
=


Ukoliko se dobije t
uz,potr
≤10 cm treba usvojiti četvorosečne uzengije
m=4 (mint
uz
=10 cm).

Maksimalno rastojanje uzengija max t
uz
na dužini osiguranja λ iznosi
max t
uz(λ)

¦
)
¦
`
¹
¦
¹
¦
´
¦
cm 25
b
2 / h
tj. max t
uz(λ)

¦
)
¦
`
¹
¦
¹
¦
´
¦ =
cm 25
55
47 2 / 94
≤ 25 cm

Usvojeno kod oslonca 2 prema osloncu 3:
dvosečne uzengije U.R∅10/12.5 na dužini λ=312.5 cm

Na preostalom delu nosača, gde je τ
n

r
,usvaja se minimalna
(konstruktivna) poprečna armatura, odnosno uzengije U.R∅10/25

*Napomena:
Postupak obezbeđenja od glavnih kosih zatežućih napona sprovodi
se kod svih ostalih karakterističnih preseka (levo i desno od tačaka
1, 2 i 3) analogno ovde sprovedenom postupku.

- 41 -
Na slikama 24. i 25. date su šeme armiranja kontra grede u
poprečnom i podužnom preseku.

Slika 24. Šema armiranja poprečnog preseka

Slika 25. Šematski prikaz usvojene armature u podužnom preseku







- 42 -

3. TEMELJNA KONTRA PLOČA

Temeljna kontra ploča primenjuje se u sledećim slučajevima:
- kada trakasti temelji, kontra grede ili temelji samci ne mogu, u
granicama dozvoljenih napona u tlu, da prenesu opterećenje
objekta na tlo, odnosno kada su dimenzije tih temelja tolike da
obuhvataju veći deo osnove objekta;
- kada je jedna ili više etaža objekata ispod nivoa podzemnih
voda, pa je potrebno primiti hidrostatički potisak vode i
istovremeno postaviti hidroizolaciju.

Postoje više načina projektovanja temeljnih kontra ploča (Slika 26).

Temeljna kontra ploča prima reaktivno opterećenje od tla
prouzrokovano od vertikalnih slila u konstrukciji objekta. Ploče mogu
biti sistema proste grede, kontinualne ploče, krstato armirane ploče,
kada opterećenje prenosi do stubova i zidova preko temeljnih greda
(Slika 26a i 26b), ili pečukarste konstrukcije (Slika 26c).

Temeljna rebra mogu se postavljati sa gornje ili donje strane ploče.
Postavljanje temeljnih greda ispod ploče je ekonomski isplatljivije jer
ima manje radova iskopa tla, ali ovaj način onemogućava
postavljanja instalacija kanaliacije. Zato, kada je potrebno izvesti
instalacioni razvod u nivou temeljne konstukcije, temeljne grede
postavljaju se iznad ploče, pa se prostor između poda i ploče koristi
za instalacioni razvod.

Proračun temeljne kontra ploče radi se u svemu isto kao i proračun
ploča tavanica, stim da je opterećenje ploče jednako količniku svih
vertikalnih sila i površine temeljne ploče (q' = ΣV/F
tploče
) i deluje
suprotno od opterećenja tavanica.

Kontra ploče se u statičkom smislu tretiraju kao ploče koje nose u
jednom ili dva pravca, zavisno od odnosa raspona i položaja kontra
greda.

- 43 -

Slika 26. Sistemi temeljnih kontraploča





- 44 -


Slika 27. Aksonometrijski prikaz kontra ploče sa opterećenjem

Na slici 27. dat je aksonometrijski prikaz kontra ploče sa
opterećenjem u stubovima i reaktivnim opterećenjem tla koje deluje
na ploču.












- 45 -
4.TEMELJI SAMCI

Temelj samac (soliter) postavlja se ispod stuba, i prima sve
statičke i dinamičke uticaje koji deluju na stub (Slika 28). Dimenzije
temelja se određuju iz uslova nosivosti tla (širina - B i dužina -A) i
uslova prodora stuba kroz stopu temelja (visina - H). Proračun
armature u zategnutom delu poprečnog preseka određuje se
prema momentima savijanja koje prouzrokuje reaktivno
opterećenje tla, koje je izazvano silom u stubu. Usvaja se
pretpostavka da je konstrukcija stope temelja nedeformabilna,
odnosno da su naponi u tlu jednaki ispod cele površine temeljne
stope.


Slika 28. Temelj samac

Pre određivanja potrebne armature, neophodno je izvršiti kontrolu
naprezanja tla u temeljnoj spojnici, za usvojene dimenzije temelja.
σ σ
z
t
z
stv dozv
V
F
= ≤

(61)
Oblici stope temelja zavise od oblika preseka stuba, tako da mogu
biti kvadratni, pravougaoni, kružni ili poligonalni, kao i međusobnog
položaja stubova i pravca delovanja dominantnih sila koje
opterećuju temelj. Uzimajući u obzir kako se vrši rasprostiranje
pritisaka po dubini tla (izrazi 17, 18. i 19.), za vertikalno dejstvo sila

- 46 -
u temeljima optimalano je da odnos stranica osnove temelja bude u
funkciji jednakog odstojanja između temelja (Slika 29). Ako se
nastoji da armatura temelja bude jednaka u oba ortogonalna pravca
tada prepusti c treba da budu jednaki (Slika 30).


Slika 29. Određivanje optimalnih odnosa strana temelja u funkciji raspona stubova

Slika 30. Odnos strana temelja u funkciji jednakih prepusta c u oba pravca

U slučajevima kada u jednom ortogonalnom pravcu momenti ili
horizontalne sile imaju dominantne vrednosti, neophodno je
povećati stranicu u čijem pravcu deluju ti uticaji. Time se povećava
otporni moment osnove temelja u pravacu delovanja tih sila. Na slici

- 47 -
31. dat je šematski prikaz delovanja horizontalne sile, Hx, u pravcu x
ose, i momenta, My, koji deluje oko y ose, a u ravni V-x. Da bi se
umanjili naponi u tlu izazvani ekscentričnim opterećenjem,
neophodno je da otporni moment osnove temelja oko y ose bude
veći od otpornog momenta osnove temelja oko x ose, odnosno
W
y
>W
x
, što znači da je A>B.

Slika 31. Odnos strana temelja u funkciji dominantnih uticaja na temelj


4.1. Primer dimenzionisanja temelja samca

Za date podatke izvršiti dimenzionisanje temelja samca.

Podaci:
Vertikalna sila u stubu ...................................................... V=1200 kN
Dimenzije stuba …………………………………………. a/b=60/40 cm.
Odnos širine i dužine osnove temelja ........................................ 1/1.5
Ukupna težina poda i korisno opterećenje na podu ......... p=10kN/m
2

Dozvoljen napon u tlu na koti fundiranja ...............σ
zdozv.
=0.22 MPa
Zapreminska masa tla …………………………………… γ=18.5 kN/m
3

Kvalitet betona i čelika ……………………………. MB 30, GA 240/360

Postupak proračuna počinje sa odredeđivanjem približnih dimenzija
stope. Kako se unapred ne znaju dimenzije stope kao i zapremina tla
iznad stope, to se ne može pouzdano znati kolika je ukupna sila koja
deluje na nivou temeljene spojnice. Zato se za određivanje osnove

- 48 -
stope vertikalna sila koja deluje u stubu uvećava za određen
procenat.
U ovom primeru usvojeno je povećane sile u stubu za 25%.

Potrebna približna površina osnove stope iznosi
m
A
B
m F A
A A
A B A F
m F
t t
t
132 . 2
5 . 1
198 . 3
5 . 1
198 . 3 82 . 6 5 . 1 5 . 1
5 . 1 5 . 1
82 . 6
22 . 0
10 00 . 1200 25 . 1
2
2
3
= = =
= ⋅ = ⋅ = ⇒ = ⋅ = ⋅ =
=
⋅ ⋅
=


Usvojeno je A/B=3.20/2.15 m

Stvarna površina stope je
2
88 . 6 15 . 2 20 . 3 m F
stv
t
= ⋅ =
Izvrši se usvajanje visine stope temelja pa se po tom vrši kontrola
napona smicanja u betonu od uticaja vertikalne sile V.

Usvajanje visine stope H vrši se po eksperimentalnom obrascu
( )
m
b a
V
H
r
78 , 0
8 , 0 1 , 1 ) 4 , 0 6 , 0 ( 2
20 , 1
8 , 0 2
=
⋅ ⋅ + ⋅
=
⋅ ⋅ + ⋅
=
τ

gde su a i b dimezije preseka stuba,
r
τ dozvoljen napon smicanja
betona i 0,8 je korektivni koeficijent.

Usvojeno je H=80,0 cm.

Za ovu usvojenu vrednost izvrši se kontrola stvarnih napona
smicanja (Slika 32).

Kako je dozvoljen napon smicanja

kp
kp
r
d h
d q V
⋅ ⋅
⋅ ⋅ −
=
π
π
τ
) 4 / (
2

gde je:

V –- sila u stubu;
q –- reaktivno opterećenje tla;

- 49 -
d
kp
- dimenzija kritičnog preseka ( h d d
kp
+ = za kružni presek,
odnosno h b a d
kp
+ ⋅ = 13 , 1 za pravougaoni presek dimenzija
stranica a i b)

h - statička visina preseka


Slika 32. Određivanje kritičnog preseka d
kp


to je
m d
kp
434 , 0 03 , 0 40 , 0 60 , 0 13 , 1 = + ⋅ ⋅ =
2 / 174 , 0
88 , 6
20 , 1
m kN q = =
MPa
r
10 , 1
434 , 0 77 , 0
) 4 / 434 , 0 ( 174 , 0 2 , 1
2
=
⋅ ⋅
⋅ ⋅ −
=
π
π
τ

Tabela IV. Dozvoljni naponi smicanja u betonu

MB

15

20

30

40

50

60
τ
r(MPa)
0.6 0.8 1.1 1.3 1.5 1.6


- 50 -
( )
m H 80 . 0
6 . 0 25 . 1 4 . 0 6 . 0 2
10 00 . 1200
3
=
⋅ ⋅ + ⋅

=



Zadovoljava usvojena visina H=0.80 m

U slučajevima kada je ograničena visina stope H, a naponi smicanja
prekoračuju dozvoljene vrednosti, tada deo sile V koji se ne može
preneti smičućim naponima prihvata kosom armaturom F
ak
.

Ako je V
b
deo sile koji prima beton tada je razlika koju treba da primi
kosa armatura (Slika 33)

b
V V V − = ∆

pa je potrebno dodati kosu armaturu pod uglom od 45
o
koja treba da
primi silu V ∆ .
vi
o
ak
V
F
σ
45 cos

=


Slika 33. Prikaz postavljanja kose armature



- 51 -


Slika 34. Usvojene dimenzije temelja

Kontrola stvarnog napona u tlu na nivou temeljne spojnice

Za usvojene dimenzije temelja (Slika 34) izvrši se kontrola stvarnog
napona u tlu na nivou temeljne spojnice.

Analiza opterećenja:

- V (vertikalna sila u stubu) = 1200.00 kN
- sopstvena težina stope
|2.15⋅3.2⋅0.2+0.6/3⋅ (2.15⋅3.2+0.5⋅0.7+
+ ( ) ( ) 7 . 0 5 . 0 2 . 3 15 . 2 ⋅ ⋅ ⋅ )|⋅25
3.132⋅25 = 78.31 "
- težina zemlje iznad stope
(2.15⋅3.2⋅1.3-3.132-0.4⋅0.6⋅0.5) ⋅18.5 = 107.52 "
- težina poda
(2.15⋅3.2-0.4⋅0.6) ⋅10 = 66.40 "
Ukupno opterećenje ∑V = 1452.23 kN



- 52 -
MPa MPa
stv
z
22 . 0 211 . 0
88 . 6
10 23 . 1452
3
< =

=

σ

Stvarni napon u tlu je u granici dozvoljenog.

Određivanje potrebne armature (Slika 35)



Slika 35. Šema opterećenja temeljne stope za određivanje momenata savijanja


Određivanje potrebne armature:

Reaktivno opterećenje od sile V iznosi
42 . 174
88 . 6
00 . 1200
ˆ = = =
t
F
V
q kN/m
2

Presek c-c

Površina na kojoj deluje sila Q
c



- 53 -
( ) ( )
66 . 1 3 . 1
2
4 . 0 15 . 2
2
= ⋅
+
= ⋅
+
= c
b B
F
c
m
2

Sila Q
c
je jednaka je proizvodu reaktivnog opterećenja qˆ i površine
F
c
.


54 . 289 42 . 174 66 . 1 ˆ = ⋅ = ⋅ = q F Q
c c
kN

Položaj sile Q
c
je u težištu površine trapezoida.

80 . 0
4 . 0 15 . 2
4 . 0 15 . 2 2
3
3 . 1 2
3
=
+
+ ⋅
⋅ =
+
+
⋅ =
b B
b B c
e
c
m

Moment M
c
je moment sile Q
c
u odnosu na ravan preseka c’-c

63 . 231 80 . 0 54 . 289 = ⋅ = ⋅ =
c c c
e Q M kNm

Statička visina preseka iznosi

h
c
=H-a=80.00-3.00=77.00 cm

Za MB 30 i GA 240/360 pristupa se određivanju potrebne armature.

Po određivanju kritičnog momenta određuje se potrebna armatura.

Kritični moment savijanja u preseku c-c dobija se kada se moment
M
c
pomnoži sa koeficijentom sigurnosti
sr
ν

2 2
3
3
64 . 21 002164 . 0
77 . 0 944 . 0 240
10 55 . 377
944 . 0 , ‰ 8 . 1 ; ‰ 10 887 . 0
887 . 0
1 . 0 4 . 0
10 55 . 377
77 . 0
05 . 0 2
55 . 377 63 . 231 63 . 1
cm m
h k
M
F
k r
b
M
h
r
kNm kNm M M
z vi
kr
c
ac
z b a kr
kr
c
c
kr
c sr
kr
c
= =
⋅ ⋅

=
⋅ ⋅
=
= = = ⇒ =
=
+

=
⋅ +
=
= ⋅ = ⋅ =


σ
ε
υ
ε




- 54 -
F
ac
je ukupna potrebna površina armature za presek c-c.

Po jednom metru širine preseka:
065 . 10
15 . 2
64 . 21
'
= = =
B
F
F
ac
ac
cm
2
/m
1


za usvojenu armaturu ∅12 površine
2
13 . 1 cm f
a
= ′ razmak t je
cm
F
f
t
a
a
22 . 11 100
065 . 10
13 . 1
100 = ⋅ = ⋅

=
Usvojeno ∅12/10


Presek d-d

Analogno predhodnom postupku sledi

kNm M
m
a A
a A d
e
kN q F Q
m d
a A
F
d
d
d d
d
57 . 156 54 . 0 97 . 289
54 . 0
6 . 0 2 . 3
6 . 0 2 . 3 2
3
875 . 0 2
3
97 . 289 42 . 174 663 . 1
663 . 1 875 . 0
2
6 . 0 2 . 3
2
2
= ⋅ =
=
+
+ ⋅
⋅ =
+
+
⋅ =
= ⋅ = ⋅ =
= ⋅
+
= ⋅
+
=


Statička visina preseka je manja za dve polovine prečnika armature
u c i d pravcu (2x∅/2), zbog nemogućnosti da se armatura c i d
pravca postavi u istu ravan, tako da je, pod pretpostavkom da su
prečnici armature maksimalne vrednosti 20 mm.

h
d
=h
c
-∅=77.00-2.00=75.00 cm

za MB 30 GA 240/360

- 55 -
2
2
'
2 2
3
3
594 . 4
2 . 3
7 . 14
7 . 14 00147 . 0
75 . 0 9635 . 0 240
10 21 . 255
9635 . 0 , ‰ 15 . 1 ; ‰ 10 242 . 1
242 . 1
1 . 0 6 . 0
10 21 . 255
75 . 0
05 . 0 2
21 . 255 57 . 156 63 . 1
cm
cm
A
F
F
cm m
h k
M
F
k r
a
M
h
r
kNm M M
ad
ad
z vi
kr
d
ad
z b a kr
kr
d
d
kr
d sr
kr
d
= = =
= =
⋅ ⋅

=
⋅ ⋅
=
= = = ⇒ =
=
+

=
⋅ +
=
= ⋅ = ⋅ =


σ
ε
υ
ε
za usvojenu armaturu ∅8 površine
2
5 . 0 cm f
a
= ′ razmak t je
cm
F
f
t
a
a
88 . 10 100
594 . 4
5 . 0
100 = ⋅ = ⋅

=
Usvojeno ∅8/10

Slika 36. Skica usvojene armature temelja samca


- 56 -
Obzirom da temelj nije apsolutno krut već da je deformabilan to se
momenti savijanja raspodeljuju tako da su uticaji momenata
savijanja veći u središnjem delu temelja i da opadaju ka ivicama
temelja. Prema raspodeli momenata savijanja to se i armatura
raspoređuje prema intenzitetima momenata. Pojedini autori (Löser i
Winterkorn(*)) dali su predloge za raspodelu usvojene armature.

Ovde se daje rešenje koje je sa praktične strane optimalno i zasniva
se na predlozima navedenih autora (Slika 37).

Treba imati u vidu činjenicu da usvajanje ovakve raspodele ima
svoju opravdanost kada je H B ⋅ ≥ 4 .



Slika 37. Raspodela armature kod deformabilnih temelja samaca





______________________________________________________
(*) Dr. Stevan Stevanović: FUNDIRANJE I

- 57 -
4.2. Primer određivanja napona u tlu za ekscentrično opterećen
temelj samac

Za temelj datih dimenzija i uticaja (Slika 38) koji deluju na njega
ispitati napone u karakterističnim tačkama temeljne spojnice.


Slika 38. Skica temelja iz primera 4.2.



- 58 -
Podaci:

Dimenzije temelja: A=4.00 m; B=2.00 m; H=0.80 m
Zapreminska težina stope temelja γ=25 kN/m
3

Uticaji koji deluju u tački "c":
Vertikalna sila V=450.00 kN
U ravni "V-x" horizontalna sila Hx=25.00 kN
moment savijanja My=30.00 kNm
U ravni "V-y": horizontalna sila Hy=10.00 kN
moment savijanja Mx=15.00 kNm
Kordinate tačke "c", u ravni "x-y", su x=-0.50 m; y=0
Dozvoljen napon σ
zdozv.
=0.12 MPa

Rešenje

Svi uticaji se redukuju na temeljnu spojnicu.

Težina stope iznosi kN 00 . 160 25 8 . 0 0 . 2 0 . 4 G = ⋅ ⋅ ⋅ =

Ukupna vertikalna sila koja deluje u težištu osnove stope temelja

∑V=V+G=450.00+160.00=610.00 kN

Ukupni moment sila u odnosu na težišnu osu x
t
osnove stope
temelja

kNm 00 . 23 00 . 15 8 . 0 00 . 10 M H H M
x y x
t
= + ⋅ = + ⋅ =

Ukupni moment sila u odnosu na težišnu osu y
t
osnove stope
temelja

kNm 00 . 175 00 . 30 8 . 0 00 . 25 5 . 0 00 . 450 M H H 5 . 0 V M
y x y
t
− = + ⋅ + ⋅ − = + ⋅ + ⋅ − =

Površina osnove temeljne spojnice je F m
t
= ⋅ = 4 00 2 00 8 00
2
. . .

Otporni momenti osnove temeljne spojnice iznosi
3
2
y
3
2
x
m 33 . 5
6
00 . 4 00 . 2
W
m 67 . 2
6
00 . 4 00 . 2
W
=

=
=

=


- 59 -
Naponi u karakterističnim tačkama su
y
y
x
x
t
i
W
M
W
M
F
V
t t
± ±

= σ
gde je i=1,2,3,4

MPa 1176 . 0
33 . 5
10 00 . 175
67 . 2
10 00 . 23
00 . 8
10 00 . 610
3 3 3
1
=

+

+

=
− − −
σ
MPa 1004 . 0
33 . 5
10 00 . 175
67 . 2
10 00 . 23
00 . 8
10 00 . 610
3 3 3
2
=

+



=
− − −
σ
MPa 0344 . 0
33 . 5
10 00 . 175
67 . 2
10 00 . 23
00 . 8
10 00 . 610
3 3 3
3
=





=
− − −
σ
MPa 0516 . 0
33 . 5
10 00 . 175
67 . 2
10 00 . 23
00 . 8
10 00 . 610
3 3 3
4
=



+

=
− − −
σ

max σ = σ
1
=0.1176 MPa < σ
zdozv.
=0.12 MPa

Naponi su u granicama dozvoljenih.



Slika 39. Dijagram napona u temeljnoj spojnici


- 60 -

5. ŠIPOVI

Šipovi su takva konstrukcija temelja (Slika 40) koja uticaje od objekta
prenose na tlo putem trenja između šipa i tla, po njegovom omotaču,
i pritiska na tlo na njegovom vrha.
Šip je takav konstruktivni element čija je dužina znatno veća od
dimenzija poprečnog preseka, i na njemu razlikujemo "vrh" koji se
nalazi na njegovom donjem kraju, i "glavu" koja se nalazi na njgovom
suprotnom kraju.

Sila od konstrukcije objekta (zida ili stuba) prenosi se na jedan ili
više šipova putem armirano betonskog veznog elementa koji se
naziva "jastuk". Jastuk ima ulogu, osim da prenese silu sa objekta na
šip, da poveže šipove kako bi solidarno primili pripadajuću silu.

Slika 40. Šematski prikaz šipa

Materijali od kojih se mogu izvoditi šipovi su raznovrsni (Slika 41):
drvo (a), čelik (b), nearmirani beton (d) i armirani beton (c i e).

- 61 -


Slika 41. Vrste šipova


5.1. Drveni šipovi

Drveni šipovi (Slika 42) najčešće se izvode od bora, smreke ili jele.
Dužine su do 20 metara. Ređe se koriste tvrda drva, kao hrast ili
bukva. Njihove dužine su do 15 metara.

Vrh šipa ojačava se "kapom" od čeličnog lima radi lakšeg probijanja
tla i sprečavanja da zašiljen vrh drveta ne otupi tom prilikom. Glava
šipa ojačava se prstenovima od čeličnih traka iz razloga da se drvo
ne raspukne usled siline udaranja malja po šipu.



- 62 -


Slika 42. Drveni šip

Ovi šipovi izvode se pobijanjem pomoću malja i makare (Slika 43).

Makara je uređaj koji drži šip u predviđenom položaju i vrši njegovo
pobijanje putem učestalog podizanja i puštanja malja na glavu šipa.

Drveni šipovi, obzirom na proces truljenja drveta u vlažnom tlu,
koriste se za privremene objekte. Ovo je i najveći nedostatak ovih
šipova.

Najčešće se koriste na šumskim terenima.

Slika 43. Nabijanje šipa u tlo

- 63 -

5.2. Čelični šipovi

Čelični šipovi (Slika 44) izvode se od profila raznih oblika poprečnog
preseka. Dužina su do 35 metara.


Slika 44. Čelični šip

Vrh šipa se izvodi zakošen kao bi se mogao laškše pobijati u tlo.

Ovi šipovi se pobijaju pomoću makare, kako je objašnjeno kod
drvenih šipova. Primenjuju se kod privremenih objekata gde su
velike sila (do 900 kN) koje treba preneti na tlo.

Nedostatak njihove primene je što su podložni koroziji i imaju veliku
cenu u odnosu na druge vrste šipova.


5.3. Šipovi od nearmiranog i armiranog betona

Šipovi od nearmiranog i armiranog betona najčešće su korišćeni u
praksi. Prema načinu izvođenja dele se na prefabrikovane i izvedene
na samom terenu.

5.3.1. Prefabrikovani šipovi

Prefabrikovani šipovi (Slika 45) redovno su armirani.

- 64 -

Slika 45. Prefabrikovan armirano betonski šip

Duzina su do 20 metara. Poprečni presek je kvadratan, jer je veća
površina omotača kvadratnog preseka od kružnog preseka iste
površine poprečnog preseka.

Armatura šipa proračunava se za dve faze:
- za prijem aksijalne sile od objekta (faza eksploatacije);
- za prijem momenata savijanja koji nastaju tokom vađenja šipa iz
kalupa, manipulisanja i transporta (faza transporta), gde su
dominantni momenti savijanja (Slika 46).

Slika 46. Statička šema šipa u fazi manipulisanja i transporta

- 65 -
Uzengije kod ovih šipova izvode se spiralnog oblika, s tim da su
progušćene kod glave i vrha šipa zbog povećanih uticaja izazvanih
koncentracijom opterećenja tih elemenata šipa od udaranja malja
odnosno probijanja tla. Vrh šipa ojačan je "papučom" od čeličnog
lima.

Ovi šipovi koriste se na gradilištima gde se želi njihovo brzo
izvođenje, s tim da se pre otpočinjanja radova šipovi proizvedu u
fabrici betona.

5.3.2. Šipovi izvedeni na samom terenu

Šipovi izvedeni na samom terenu mogu biti nearmirani (Slika 41d) i
armirani (Slika 41e). Po načinu izvođenja mogu biti izvedni
postupkom utiskivanja u tlo i bušenjem.

Sistem utiskivanja u tlo (Slika 46) izvodi se pomoću makare koja
podizanjem i spuštanjem malja potiskuje u tlo čeličnu cev koja je do
jedne trećine visine napunjena peskom. Prilikom udara malja u
pesak, obzirom da se stvaraju horizotalne sile od peska na čeličnu
cev, to cev, zajedno sa peščanim čepom, prodire kroz tlo. Ovim
načinom stvara se kružni otvor projektovane dubine. Po dostizanju
projektovane dubine čelična cev se fiksira tako da se onemogući
vertikalno pomeranje i sa nekoliko naknadnih udaraca malja u
šljunčni čep formira se proširenje na vrhu šipa. Po završetku ovog
postupka čelična cev se izvlači.

Slika 46. Postupak izvođenja šipa utiskivanjem čelične cevi u tlo

- 66 -
U slučaju da je šip armiran, u otvor u tlu postavlja se unapred
postavljen armaturni koš. Po tom se vrši betoniranje. Ovaj sistem
šipova u praksi je poznat pod imenom "Franki šipovi".

Nedostatak primene ovog postupka je u tome što udari malja
izazivaju potrese tla, što nije preporučljivo raditi na lokacijama koje
su blizu postojećih objekata, posebno ako nisu otporni na
horizontalne uticaje. Ovo se posebno odnosi na zidane objekte koji
nisu obezbeđeni za prijem propisanih seizmičkih uticaja.

U ovim slučajevima bušenje rupa za šip izvodi se pomoću svrdla
prečnika koji odgovaraju prečniku šipa (Slika 47). Postupak
armiranja i betoniranja šipa je u svemu isti kao kod sistema
utiskivanja.


Slika 47. Postupak izvođenja šipa bušenjem tla









- 67 -
5.3.3. Šipovi postavljeni ispod postojećih temelja

Pored napred navedenih tipova šipova, postoje i šipovi koji se koriste
za povećanje nosivosti temelja postojećih objekata prilikom
nadogradnje. Ovaj sistem šipova poznat je u našoj praksi pod
imenom "Mega" šip (Slika 48).

Slika 48." Mega" šip

Mega šip sastoji se od segmenata dužine oko jednog metra, s tim da
je prvi segment, koji je vrh šipa, zašiljen i ojačan čeličnim limom, u
svemu kao kod betonskog prefabrikovanog šipa. Segmenti se
međusobno povezuju čeličnim "trnovima" kako bi se prilikom
izvođenja sprečilo bočno smicanje susednih elemenata.

Ova vrsta šipova izvodi se na sledeći način. Ispod postojećeg
trakastog temelja, iskopa se tlo za pristup radnika i opreme, a širine
oko 1,5 metara. Postave se hidraulična presa koja se razupire na
postojeći temelj putem valjanih čeličnih profila i na prvi segment šipa.

- 68 -
Stvaranjem pritiska u presi ona potiskuje prvi element do dubine
njegove dužine. Po tom postavlja se drugi element i postupak se
ponavlja.
Međusobno se šipovi povezuju armirano betonskim serklažom.

Prilikom izvođenja ove vrste šipova veoma je važno voditi računa o
kontroli projektovanog pritiska u hidrauličnoj pumpi, kako se ne bi
dogodilo da šip u slučaju prekoračenja projektovane sile izvrši
odizanje temelja i zida, što bi za posledicu imalo njihovo oštećenje.
Po izvođenju šipa prostor između šipa i temelja se podbetonira.
Zatim se prelazi na sledeći šip, tako da se niz šipova izvodi
sukcesivno jer nije moguće potkopati u isto vreme temelj po celoj
njegovoj dužini.

Ovde treba napomenuti da se ova vrsta šipova ne može primenjivati
za poduhvatanje postojećih objekata prilikom izvođenja temeljnih
jama susednih objekata jer isti nemaju mogućnost prijema
horizontalnih potisaka tla. U tim slučajevima koriste se čelični šipovi.
Postupak je u svemu isti kao i kod betonskih „"Mega" šipa s tim da
se čelični šipovi izvode od cevastih profila koji se nastavljaju
međusobnim varenjem. Tako formirani šipovi, obzirom da po celoj
svojoj dužini imaju nastavke koji su vareni, mogu da prime
horizontalne potiske tla ispod postojećeg objekta i da time obezbede
temeljnu jamu.

5.4. NAČIN POSTAVLJANJA ŠIPOVA

Osnovni princip postavljanja šipova je da se sila od stuba ili zida
prenese ravnomerno na dva ili više šipova, pri čemu se nastoji da se
izbegne ekscentrično unošenje sile u šipove. Šipovi se postavljaju u
grupe, koje su međusobno povezane jastukom (Slika 49).

Elemet koji prenosi sile stubova i zidova na šipove ("jastuk")
proračunava se na uticaje momenata savijanja i prijem glavnih kosih
zatežućih napona.

Šipovi se mogu postavljati i pod uglom u slučajevima kada postoje
dominantne horizontalne sile i momenti koje ne mogu primiti samo
verikalno postavljeni šipovi (Slika 50).



- 69 -

Slika 49. Načini postavljanje šipova u grupe



Slika 50. Način postavljanja šipova pod uglom


- 70 -

5.5. PRORAČUN NOSIVOSTI ŠIPA

Nosivost šipa, prema Whitlow-u (*), (Slika 51) proračunava se prema
nosivosti šipa na pritisak na vrhu (S

) i nosivosti šipa trenjam po
omotaču šipa (S
o
), tako da je nosivost šipa data izrazom

S = S

+ S
o
(62)


Slika 51. Proračun nosivosti šipa

Nosivost vrha šipa izračunava se tako da se prvo odredi dozvoljen
napon na koti vrha šipa

 σ

= σ
02
+ f ‚ g (63)
gde je
g = γ
2
‚ h
2
+ γ1 ‚ (h
1
+ D
f
- 2,00) (64)

σ
02
je nosivost na dubini 2,0 metra, D
f
je dubina fundiranja, f je
koeficijent koji zavisi od vrste tla kako je dato u tabeli V.

Tabela V. Vrenosti koeficijenta f

Vrsta tla f
Nevezani šljunak 2,5
Peskovite gline 2,0
Gline 1,5
Les 1,0
______________________________________________________
(*) Roy Whitlow: BASIC SOIL MECHANICS

- 71 -
a h
1
i h
2
su visine slojeva tla u kojem se nalazi šip, odnosno γ
1
i γ
2
su
zapreminske težine odgovarajućeg tla.

Tada je nosivost vrha šipa

S

= 2 ‚ F ‚ σ

(65)

gde je F poprečni presek šipa.

Nosivost šipa trenjem po omotaču data je izrazom

S
o
= 1,2 ‚ (O ‚ h
1
‚ t
1
+ O ‚ h
2
‚ t
2
) (66)

gde je O obim poprečnog preseka šipa, a t
1
i t
2
su dozvoljeni naponi
trenja između šipa i tla, i kreću se u granicama od 0,01 do 0,04 MPa,
zavisno od vrste tla i materijala og kojeg je napravljen šip.

Šipovi koji svojim vrhom ne dosežu nosivo tlo nose samo trenjem
između omotača i tla (Slika 52A), i oni se u praksi nazivaju "lebdeći"
šipovi.



Slika 52.

Oni šipovi koji svojim vrhom ulaze u nosivo tlo nose trenjem između
omotača i tla, i pritiskom vrha na tlo (Slika 52B). U praksi ovakvi
šipovi nazivaju se "oslonjeni".




- 72 -
5.5.1. Primer određivanja nosivosti šipa tipa "Franki":


Slika 53. Šematski prikaz "Frenki" šipa

Za zadate podatke, a prema skici datoj na slici 53, odrediti nosivost
šipa:
Df = 3,00 m
1

Ø
šipa
=50 cm.
f = 1,50
σ
02
= 0,12 MPa
h
1
= 8,00 m
1
, γ
1
= 18,00 kN/m
3
, t
1
= 0,02 MPa
h
2
= 4,00 m
1
, γ
2
= 19,50 kN/m
3
, t
2
= 0,03 MPa

Prvo se odredi vrednost g.

g = 19,50 · 4,00 + 18,00 · (8,00 + 3,00 - 2,00) = 240,00 kN

Dopušteni napon na koti vrha šipa iznosi

σ

= 0,12 + 1,50 · 240,00E-3 = 0,48 MPa

tako da je nosivost vrha šipa

S

= 2 · (3,14 · 0,50
2
/ 4) · 0,48 = 0,188 MN

Kako je obim šipa

O = 0,50 · 3,14 = 1,57 m
1



- 73 -
to je nosivost šipa po omotaču

So = 1,2 · (1,57 · 8,0 · 0,02 + 1,57 · 4,00 · 0,03) = 0,528 MN

Ukupna nosivost šipa je

S = S

+ S
o
= 0,188 + 0,528 = 0,716 MN


5.6. Određivanje sila u šipovima

Kada su vertikalni šipovi, međusobno povezani jednim armirano
betonskim jastukom, opterećeni vertikalnom silom a pri tom je
horizontalna sila mala, što je najčešći slučaj kod fundiranja
arhitektonskih objekta, šipovi se postavljau simetrično u odnosu na
vertikalnu silu (Slika 54).

Slika 54. Način rasporeda šipova

- 74 -
Cilj ovoga je da se vertikalna sila ravnomerno rasporedi po svim
šipovima. U tom slučaju ukupna sila V sa ravnomerno deli na svaki
vertikalni šip pa je sila S u svakom šipu
n
G V
S
+
= (67)
gde je G sila od mase armirano betonskog jastuka, a n je broj
šipova.

Horizontala sila H deli se ravnomerno na sve šipove
n
H
H
s
= (68)
U praksi dolazi do odstupanja prilikom postavljanja šipova, ili se
pojedini šipovi ne izvedu, odnosno dogodi se lom šipa tokom
izvođenja. U tim slučajevima moraju se odrediti vrednosti sila u svim
šipovima obzirom na eksentricitet sile V na težište izvedenih šipova
(Slika 55).


Slika 55. Određivanje sila u ekscentrično izvedenim šipovima



- 75 -
Verikalna sila V na udaljenjima
t
x
e i
t
y
e od težišta šipova može se
zameniti silom koja deluje u težištu T i odgovarajućim momentima

t
y x
e V M ⋅ = (69)
oko x ose i
t
x y
e V M ⋅ = (70)
oko y ose.

Primenjujući izraze za određivanje težišta površine, momenta
inercije i napona u pojedinim tačkama preseka izloženog
eksentričnom pritisku, a obzirom da su površine poprečnih preseka
šipova jednake, to površinu jednog šipa možemo prikazati 1 =
s
F .
Tada je položaj težišta T je određen izrazima
n
e
x
xt
i
t
Σ
= (71)
i
n
e
y
yt
i
t
Σ
= (72)
gde su
xt
i
e i
yt
i
e udaljenja težišta šipova od referentnih osa Y i X, a n
je ukupan broj šipova.

Sila u i - tom šipu iznosi
( ) ( )
x
i
x
i
y
y
i
y
i
x
i
e
e
M
e
e
M
n
V
S ⋅
Σ
± ⋅
Σ
±
Σ
=
2 2
(73)
) ,...., 3 , 2 , 1 ( n i =
gde su
x
i
e i
y
i
e udaljenja težišta i - tog šipa od tačke težišta T.











- 76 -

III. POTPORNI ZIDOVI

Potporni zidovi su konstrukcije koje prihvataju aktivni zemljani
pritisak, na mestima gde su projektovane kaskade ili useci u terenu.
Dimenzionisanje zidova vrši se iz uslova dozvoljenih napona u tlu,
stabilnosti na klizanje i stabilnosti na preturanje.

Određivanje napona u tlu

Naponi u tlu određuju se za zbirne uticaje momenata i vertikalnih sila
koji deluju u tezištu spojnice T (Slika 56). Za zbirni moment M i
vertikalnu silu V, naponi u vlaknima 1 i 2 su :

. .
1
dozv z
W
M
F
V
σ σ ≤ + = (78)
0
2
≥ − =
W
M
F
V
σ (79)
gde je s H M ⋅ = moment sile H u odnosu na težište temeljne
spojnice T, F površina temeljne spojnice, i W otporni moment
temeljne spojnice.

Za određivanje zemljanog pritiska vidi poglavlje I-9., izrazi od 23 do
42.

Slika 56. Šematski prikaz potpornog zida

- 77 -
U slučaju kad je σ
2
<0 (Slika 57), odnosno kada spojnica beton-tlo
ne može da primi napone zatezanja, mora se odrediti širina stope
koja na celoj površini trpi napone pritiska. Ova širina se određuje iz
uslova isključenja zone zatezanja. Polozaj sile V određen je
izrazom

V
M
e = (80)
Odstojanje od ivice jezgra preseka do maksimalno pritisnute ivice
preseka je
e
B
c − =
2
(81)

Slika 57. Kontrola napona u slučajevima pojave napona zatezanja u temeljnoj
spojnici

pa je širina aktivnog preseka koji prima pritiske, pri naponu σ2=0,
jednaka 3⋅ c, odnosno sila je na ivici jezgra preseka. Kako su u, tom
slučaju, članovi sa desne strane jednakosti 79. međusobno jednaki,
to je
dozv
z
c
V
σ σ ≤

⋅ =
3
2 max
1
(82)

Stabilnost na klizanje

Stabilnost na klizanje je određena iz uslova da je koeficijent klizanja

k
H
tg V
n
k


=
ϕ
(83)

- 78 -
gde je k - dozvoljeni koeficijent sigurnosti na klizanje a ϕ je ugao
unutrašnjeg trenja tla.

Vrednosti dozvoljenog koeficijenta sigurnosti na klizanje k zavise od
vrste tla i opterećenja

k = 1.5 (1.8) - za peskovito i šljunkovito tlo;
k = 2.0 (2.5) - za glinovito tlo.

Navedene vrednosti važe za ukupno dejstvo svih sila, uključujući i
seizmičko dejstvo, a vrednosti u zagradama važe samo za dejstvo
glavnih opterećenja.

Stabilnost na preturanje

Stabilnost na preturanje određuje se iz uslova da ne dođe do
preturanja oko tačke 1, odnosno najisturenije tačke poprečnog
preseka zida. Koeficijent stabilnosti na preturanje dat je izrazom

5 . 1 ≥ =
p
p
M
s
M
n (84)

gde je M
p
moment preturanja, odnosno moment svih sila koje deluju
tako da teže da preture zid oko tačke 1, a M
s
je moment stabilnosti,
odnosno moment svih sila koje deluju tako da spreče preturanje oko
te
tačke.














- 79 -
1. Primer dimenzionosanja potpornog zida

Za dati potporni zid i navedene podatke (Slika 58), izvršiti kontrolu
nosivosti potpornog zida.

Slika 58. Primer potpornog zida

Podaci:
h
k
= 2.50 m - slobodna visina zida
D
f
= 1.00 m - dubina fundiranja

- 80 -
γ = 18.0 kN/m
2
- zapreminska tezina tla
p = 5.0 kN/m
2
- korisno opterćenje na tlu
σ
zdozv.
= 0.14 MPa - dozvoljeno naprezanje u tlu
ϕ= 30° - ugao unutrašnjeg trenja
n
k
= 1.8 - dozvoljen koeficijent stabilnosti na klizanje
n
p
= 1.5 - dozvoljen koeficijent stabilnosti na preturanje
MB 20
GA 240/360

Prvo određujemo koeficijent aktivnog zemljanog pritiska
λ a = tg
2
·(45°-30°/2) = 0.333


Slika 59. Uticaji na potporni zid

Horizontalni pritisci u karakterističnim nivoima su

p
o
= 5.0 ⋅ 0.333 = 1.665 kN/m

p
1
= (5.0+18.0 ⋅ 3.50) ⋅ 0.333 = 22.644 kN/m

Sila horizontalnog pritiska H
1
iznosi

H
1
= (1.665+22.644) ⋅ 0.5 ⋅ 3.50 = 42.54 kN

Položaj sile H
1
nalazi se u težištu dijagrama horizontalnih sila
pritisaka

s
1
= (3.50/3) ⋅ (2 ⋅ 1.665+22.644)/(1.665+22.644) = 1.25 m

- 81 -
Horizontalna sila pritiska H
2
se određuje analogno prethodno
navednom postupku

p2 = 18.0 ⋅ 1.0 ⋅ 0.333 = 5.994 kN/m

H2 = (5.994 ⋅ 1.0)/2 = 2.997 kN

s
2
= 1.0/3 = 0.333 m

Tada je ukupna horizotala sila koja deluje na potporni zid

ΣH = H
1
- H
2
= 42.54 - 2.997 = 39.54 kN

Moment horizontalnih sila u odnosu na ravan temeljne spojnice je

M
h
= 42.54 ⋅ 1.25 - 2.997 ⋅ 0.333 = 52.18 kNm

Za pretpostavljene dimenzije potpornog zida, određuju se vertikalne
sile:

V1 = 1.80 ⋅ 0.40 ⋅ 25.0 = 18.00 kN
V2 = 0.30 ⋅ 3.10 ⋅ 25.0 = 23.25 kN
V3 = 1.10 ⋅ 3.10 ⋅ 18.0 = 61.38 kN
V4 = 0.40 ⋅ 0.60 ⋅ 18.0 = 4.32 kN
V5 = 1.10 ⋅ 5.0 = 5.50 kN
ΣV =112.45 kN

Kontrola stabilnosti na klizanje

Koeficijent sigurnosti na klizanje je

5 . 1 64 . 1
54 . 39
30 45 . 112
≥ =

=
o
tg
n
k


Ukoliko je koeficijent sigurnosti na klizanje manji od dozvoljenog,
mora se korigovati geometrija stope.To se može postići formiranjem
zakošenja u ravni temeljne spojnice ili povećanjem širine stope što
nije ekonomično obzirom na povećanje utroška materijala za
potporni zid.

Način obezbeđenja od klizanja potpornog zida zakošenjem u ravni
temeljne spojnice dat je na slici 60.

- 82 -

Slika 60. Zakošenje temeljne spojnice

Zakošenje temeljne spojnice izvodi se tako da rezultanta svih
vertikalnih i horizontalnih sila R deluje pod uglom od 90
o
na tu kosu
ravan.

2 2
V H R + = (85)

pa je tada ugao nagiba ravni temeljne spojnice


V
H
arctg ⋅ = α (86)
Kontrola stabilnosti na preturanje

Moment preturanja u odnosu na tačku 1 je

M
p
= 42.54 ⋅ 1.25 = 53.18 kNm

Moment stabilnosti u odnosu na tačku 1 je

M
s
= 2.997 ⋅ 0.333+18.00 ⋅ 0.90+23.25 ⋅ 0.55+61.38 ⋅ 1.25+4.32 ⋅
0.20+5.50 ⋅ 1.25

M
s
= 114.45 kNm

- 83 -
Koeficijent stabilnosti na preturanje je
5 . 1 15 . 2
18 . 53
45 . 114
≥ = =
p
n

Kontrola naprezanja u tlu

Kontrola naprezanja u tlu na nivou temeljne spojnice vrši se u
odnosu na težište preseka 1-2.
Moment savijanja u odnosu na težište preseka je

M
t
= M
h
+ ΣV
(i)
x e
(i)
, i=1,2,3,4,5
gde je e
(i)
odstojanje i-te sile V
(i)
od težišta preseka T.

M
t
= 52.18+23.25 ⋅ 0.35-61.38 ⋅ 0.35+4.32 ⋅ 0.70-5.50 ⋅ 0.35
M
t
= 39.94 kNm

Površina stope temelja je

F = 1.00 ⋅ 1.80 = 1.80 m
2


Otporni moment stope temelja iznosi

W = 1.00 ⋅ 1.80
2
/6 = 0.54 m
3


Tada su naponi u tačkama 1 i 2 (Slika 61)
σ
1
= 112.45 ⋅ 10
-3
/1.80 + 39.94 ⋅ 10
-3
/0.54 = 0.137 MPa < σ
zdozv.

σ
2
= 112.45 ⋅ 10
-3
/1.80 - 39.94 ⋅ 10
-3
/0.54 = -0.0115 MPa < 0


Slika 61. Dijagram napona u tlu

- 84 -
Kako je σ
2
< 0 to se koriguje širina stope temelja koja prima samo
pritiske.


Slika 62. Dijagram napona u tlu sa isključenim naponom zatezanja

Ekscentricitet vertikalne sile iznosi

e = 39.94/112.45 = 0.36 m

gde je c udaljenje sile od ivice preseka

c = 0.90-0.36 = 0.54 m

Obzirom da je dimenzija jezgra preseka B/3 to za slučaj kada je sila
na ivici jezgra preseka maksimalni napon je

MPa MPa
c
V
dozv
z
14 . 0 139 . 0
0 . 1 54 . 0 3
10 45 . 112
2
3
2 max
3
1
= < =
⋅ ⋅

⋅ =

⋅ =

σ σ

Zaključak: potporni zid, usvojenih dimenzija, zadovoljava sva tri
merodavna parametra.


Prema odredbama Pravilnika o tehničkim normativima za temeljenje
građevinskih objekata (član 64) napon u tlu se određuje iz uslova da
ekscentrično postavljena sila deluje centrično u težištu dela površine
temeljne spojnice (Slika 63).




- 85 -


Slika 63. Određivanje napona u tlu prema Pravilniku o tehničkim normativima za
temeljenje građevinskih objekata

Tada je napon u tlu za širinu stope (2 á c) koja prima silu V u svom
težištu
MPa MPa
c
V
dozv
z z
14 . 0 104 . 0
54 . 0 2
10 45 . 112
2
max
3
= < =


=

=

σ σ

Napominje se da postupak sa kontrolom maksimalnih ivičnih
naprezanja u tlu u odnosu na propisima datog postupka daje stvarno
stanje napona pa time i podatak o realnom sleganju ivice temelja
koje je u funkciju napona u tlu.

Određivanje potrebne armature u zidu u spojnici c-c

Pritisak zemlje meraodavan za spojnicu c-c iznosi

p
3
= (5.00+3.10 ⋅ 18.0) ⋅ 0.333 = 20.246 kN/m

pa je merodavna sila

H
3
= (1.665+20.246) ⋅ 0.5 ⋅ 3.10 = 33.96 kN

koja deliuje na udaljenju od preseka c-c

s
3
= (3.10/3) ⋅ (2 ⋅ 1.665+20.246)/(1.665+20.246) = 1.111 m


- 86 -

Analogno napred navedenom postupku

p
4
= 0.60 ⋅ 18.0 ⋅ 0.333= 3.596 kN/m

H
4
= 3.596 ⋅ 0.60 ⋅ 0.5 = 1.08 kN

s
4
= 0.60/3 = 0.20 m

Moment u preseku c-c je

M
c
= 33.96 ⋅ 1.111-1.08 ⋅ 0.20 = 37.48 kNm

Za pretpostavljenu debljinu zida 30.0 cm. određuje se potrebna
armatura (veliki ekscentricitet).

d
z
=30cm h=30.0-3.0=27.0cm

kNm M M
c sr
kr
c
09 . 61 48 . 37 63 . 1 = ⋅ = ⋅ = υ

kN V
kr
89 . 37 25 . 23 63 . 1 = ⋅ =
m
V
M
e
kr
kr
c
61 . 1
89 . 37
09 . 61
= = =

m a d e e
e V M
z kr a
a kr
kr
a
73 . 1 03 . 0 3 . 0 5 . 0 61 . 1 5 . 0 = − ⋅ + = − ⋅ + =
⋅ =


MNm kNm M
kr
a
06555 . 0 55 . 65 73 . 1 89 . 37 = = ⋅ =

Za MB 20 i GA 240/360 εa=10‰, εb=3.5‰ ⇒ 618 . 0 =
kr
r
MNm M MNm b
r
h
M
kr
a
kr
kr
b
06555 . 0 19 . 0 0 . 1
618 . 0
27 . 0
2
2
= > = ⋅
|
.
|

\
|
= ⋅
|
|
.
|

\
|
=

Presek će biti jednostruko armiran.

- 87 -
9555 . 0 ; ‰ 42 . 1 ; ‰ 10 054 . 1
054 . 1
0 . 1
10 55 . 65
27 . 0
3
= = = ⇒ =
=

= =

z b a kr
kr
a
kr
k r
b
M
h
r
ε ε

2 2 2
3 3
02 . 9 578 . 1 6 . 10
240
10 89 . 37
27 . 0 9555 . 0 240
10 55 . 65
cm cm cm F
V
h k
M
F
a
vi
kr
z vi
kr
a
a
= − =


⋅ ⋅

= −
⋅ ⋅
=
− −
σ σ
za ∅12
2
13 . 1 cm f
a
= ′
cm
F
f
t
a
a
52 . 12 100
02 . 9
13 . 1
100 = ⋅ = ⋅

= usvojeno ∅12/12.5
2
804 . 1 02 . 9 2 . 0 2 . 0 cm F F
a a
pod
= ⋅ = ⋅ =
za ∅6
2
28 . 0 cm f
a
= ′
cm
F
f
t
a
a
52 . 15 100
804 . 1
28 . 0
100 = ⋅ = ⋅

= usvojeno ∅6/15

Šematski raspored potrebne armature dat je na slici 64.


Slika 64. Šematski prikaz rasporeda potrebne armature

Napominje se da se na spoljnoj površini zida usvaja konstruktivna
armatura ∅6/20, u oba ortogonalna pravca. Cilj ove armature je da
primi napone zatezanja u betonu, koji se javljaju usled velikih
temperaturnih promena kojima je izložen zid u spoljnom prostoru

- 88 -
(Slika 65). Na istoj slici dat je prikaz usvojene armature koja je data
sprovedenim proračunom.


Slika 65. Način armiranja potpornog zida

2. Uticaj podzemne vode na potporni zid

U slučajevima kada u tlu iza potpornog zida postoji prisustvo
podzemnih voda tada se ukupna horizontala sila koja potiskuje zid
povećava za vrednost horizontalnog potiska vode (Slika 66).



Slika 66. Uticaj podzemen vode na potporni zid


- 89 -
Kako je intenzitet potiska vode p
w
jednak visini h
w
to je potisak vode
na potpornu konstrukciju
2
w w
w
p h
H

= (87)
i deluje na visini
3
w
w
h
s = (88)

pa je moment sile u odnosu na temeljnu spojnicu

w w w
s H M ⋅ = (89)

Ovi uticaji se superponiraju sa aktivnim pritiskom tla koji je određen
izrazima 29 i 30. Tada je ukupna horizontalna sila koja deluje na
potporni zid


w
H H H H + − =
2 1
(90)

Odnosno merodavni moment iznosi


w w
s H s H s H M ⋅ + ⋅ − ⋅ =
2 2 1 1
(91)

O ovoj pojavi treba vodi računa jer ako se potporni zid projektuje bez
uticaja podzemne vode a tokom eksplaotacije dodje do pojave
podzemnih voda, povećanje potisaka od podzemne vode može
dovesti do rušenja potporne konstrukcije.

Sprečavanje stvaranja prisustva podzemnih voda može se
najednostavnije postićii postavljanjem drenažnih otvora u zidu kako
bi se omogućilo dreniranje vode u tlu iza potpornog zida, odnosno
smanjila visina nivoa podzemnih voda. Način za drenažu tla iza
potpornog zida dat je u poglavlju Konstruktivnii detalji.

3. Uticaj kohezije tla na potporni zid

Kada tlo poseduje koheziju c tada uticaj kohezije smanjuje aktivni
zemljani pritisak na potporni zid (Slika 67).


- 90 -

Slika 66. Uticaj kohezije tla na potporni zid

Horizontalni uticaj kohezije iznosi
c c
s c H ⋅ = (92)
Tada je momet koji je rezultat sila kohezije
c c c
s H M ⋅ = (93)
gde
2
c
c
h
s = (94)
Ukupna horizontala sila koja deluje na potporni zid iznosi
c
H H H H − − =
2 1
(95)
Odnosno merodavni momet iznosi
c c
s H s H s H M ⋅ − ⋅ − ⋅ =
2 2 1 1
(96)

Iz navedenih izraza uočljivo je da kohezija tla može znatno smanjiti
uticaje na potporni zid pa time se mogu reducirati njegove dimenzije.
Napominje se da u praksi treba biti veoma oprezan sa uzimanjem
kohezije u proračun uticaja na potporne konstrukcije, posebno u tlu
koje se sastoji od gline ili lesa. Naime, naknadnim provlažavanjem
tla koje se može pojaviti tokom eksploatacije konstrukcije vrednost
intenziteta kohezije opada. U tim slučajevima stabilnost potpornog
zida je ugrožena jer vrednosti H
c
i M
c
postaju beznačajno male u
izrazima 95. i 96. što za posledicu ima znatno povećanje uticaja na
potpornu konstrukciju a za koje nije kontrolisana.




- 91 -

IV. ZAŠTITA TEMELJNIH JAMA

Prilikom iskopa temeljnih jama za izvođenje temelja objekta koju su
projektovani na kotama nižim od fundiranja suseda, ulice ili okolnog
terena, neophodno je, u fazi izrade temelja, izvršiti njeno
obezbeđenje kako ne bi došlo do obrušavanja zasečene zemlje.

Postoje više načina za obezbeđenje temeljnih jama. Ovde su data
neka od rešenja koji se koriste u praksi.

1. Obezbeđenje rovova

Rovovi se izvode radi postavljanja instalacionih razvoda u tlu.
Slobodna visina rova bez obezbeđenje moguće je izvesti do visine
od 1,5 m
1
jer do te visine eventualno obrušavanja tla ne može
ugroziti radnike u jami.

Za sve zaseke u tlu koje ima malu vrednost kohezije mora se izvršiti
obezbeđenje i to posebno sa stanovišta bezbednosti radnika u rovu.

Slika 66. Dijagram napona pritiska tla za dubine do 5,0 m
1


Za dubine do D = 5,0 m
1
, shodno odredbama Pravilnika o tehničkim
normativima za temeljenje građevinskih objekata (član 137) može se

- 92 -
usvojiti pojednostavljena šema potisaka tla kako je dato na slici 66,
gde je

D – dubina iskopa
λa = ) 2 / 45 (
0 2
ϕ − ⋅ tg - koeficijent horizontalnog zemljanog pritiska
γ - zapreminska masa tla
c - kohezija
ϕ - ugao otpornosti protiv smicanja

a D p λ γ ⋅ ⋅ ⋅ = 8 , 0

Po dobijanju dijagrama pritisaka tla, dimenzionise se konstrukcija
obezbeđenja temeljne jame. Ta konstrukcija može biti od drvene
građe ili od čeličnih profila.

2. Dijafragme

Dijafragame su takve konstrukcije koje svojim ukljestenjem u tlo
ispod kote iskopa formiraju sistem konzole koja nosi horizontalne
potiske tla i time obezbeđuju temeljnu jamu.

Postoji više metoda za proračun stabilnosti ove konstrukcije i
presečnih sila. Ovde se daje rešenje autora Roja Whitlow-a (Slika
67).

Slika 67. Određivanje uticaja na dijafragmu

- 93 -
Aktivni pritisak tla je

2
) (
2
1
d H a Pa + ⋅ ⋅ ⋅ = γ λ (97)
gde je

) 2 / 45 (
0 2
ϕ λ − =

tg a

γ - zapreminska masa tla

Pasivni otpor tla je
2
2
1
d p Pp ⋅ ⋅ ⋅ = γ λ (98)
gde je

) 2 / 45 (
0 2
ϕ λ + =

tg p

Za uslov da je suma momenat u tački C jednaka nuli

ΣM
c
=0 (99)

uz uvođenja faktora sigurnosti F=2, moment savijanja u tački C je

) (
3
1
3
1
0 d H P
F
d P
M
a
p
c
+ ⋅ ⋅ =

⋅ = = Σ (100)

3 3
) (
6
1
6
1
d H a F d a + ⋅ ⋅ ⋅ ⋅ = ⋅ ⋅ ⋅ γ λ γ λ (101)
Kada se jednačina reši po d

3 2 3
) ( d H a F d + ⋅ ⋅ = λ
(102)
tada je dubina ukopavanja dijafragme

1 ) (
3
1
2

=
F
p
H
d
λ
(103)

- 94 -
Preporuka, na osnovu eksperimentalnih istraživanja, je da se ova
vrednost poveća za 20%, pa bi ukupna dubina ukopavanja
dijafragme bila
d D
s
⋅ = 2 . 1 (104)
Maksimalni moment savijanja na dijafragmi biće na mestu z
s
ispod
tačke B gde je suma transverzalnih sila nula

2 2
) (
2
1
/
2
1
s s
z H a F z p + ⋅ ⋅ ⋅ = ⋅ ⋅ ⋅ γ λ γ λ (105)

2 2 2
) (
s s
z H a F z + ⋅ ⋅ = λ (106)
tada je
1 −
=
F
p
H
z
s
λ
(107)
Maksimalni moment je
F z p z H a M
s s
/
6
1
) (
6
1
3 3
. max
⋅ ⋅ ⋅ − + ⋅ ⋅ ⋅ = γ λ γ λ (108)

Kako dijafragme mogu biti projektovane kao armirano betonske
konstrukcije ili od profilisanih čeličnih limova, to se prema momentu
savijanja datom u izrazu 108. vrši njihovo dimenzionisanje.

2.1. Primer određivanja uticaja na dijafragmu

Za dijafragmu datu na slici 67. i zadate sledeće podatke:
H = 6,00 m1
γ = 18,00 kN/m3
ϕ= 30 (ugao unutrašnjeg trenja tla)

F = 2
odrediti dubinu ukopavanja dijafragme kao i maksimalni momnet
savijanja.

Koeficijent aktivnog pritiska tla je
333 . 0 ) 2 / 30 45 (
0 2
= − =

tg a λ
Koeficjient pasivnog otpora tla je
000 . 3 ) 2 / 30 45 (
0 2
= + =

tg p λ


- 95 -
Dubina ukopavanja dijafragme iznosi
1
3
1
2
23 . 9
1 )
2
00 . 3
(
00 . 6
m d =

=
ova vrednost se povećava za 20% pa je ukupna dubina ukopavanja

1
08 . 11 23 . 9 2 . 1 m d
s
= ⋅ =

Mesto maksimalnog momenta je
1
35 . 5
1
2
00 . 3
00 . 6
m z
s
=

=

Maksimalni moment savijanja dijafragme iznosi

kNm M 59 . 771 2 / 35 . 5 0 . 18 00 . 3
6
1
) 35 . 5 00 . 6 ( 0 . 18 333 . 0
6
1
3 3
. max
= ⋅ ⋅ ⋅ − + ⋅ ⋅ ⋅ =


3. Obezbeđenje temeljnih jama razupiranjem i ankerovanjem

Dijafragme se mogu razupirati međusobno ako to omogućava
geometrija jame (Slika 68).

Slika 68. Razupiranje dijafragmi

- 96 -
Na mestima gde postoji mogućnost postavljanja horizontalnih zatega
izvodi se prihvatanje dijafragmi zategama koje se ankeruju u
ankerne blokove (Slika 69) i u vertikalne privremene šipove (Slika
70).

Slika 69. Ankerovanje dijafragmi u ankerne blokove



Slika 70. Ankerovanje dijafragmi za šipove

Kod velikih visina iskopa temeljnih jama koriste se sistemi
prednapregnutih zatega koji se ankeruju u tlo putem injektiranja
betona u zonu ankerovanja. Ovaj sistem omogućava otkop temeljne

- 97 -
jame u više koraka tako da je tokom svih faza iskopa obezbeđena
stabilnost tla (Slika 71).

Slika 71. Ankerovanje dijafragmi pomoću prednapregnutih zatega

Kod ovog načina ankerovanja buše se otvori u tlu u koje se
postavljau kablovi za prednaprezanje i injektiraju sitnozrnim
betonom. Po ostvarivanju proračunate marke injektiranog betona vrši
se utezanje kablova čime se postiže stabilnost dijafragme.

Prihvatanjem dijafragmi putem razupiranja ili ankerovanjem u
gornjim delovima, obzirom na promenu statičke šeme, smanjuju se
momenti savijanja u poprečnom preseku dijafragme, kao i dubina
ukopavanja.














- 98 -

V. PRORAČUN FUNDIRANJA NA ELASTIČNOJ PODLOZI

Obzirom na deformabilnost tla i činjenice da temeljna konstrukcija
nije apsolutna kruta, to se uzimajući u obzir interakciju tla i temeljne
konstrukcije prilikom proračuna presečnih sila u temeljnoj konstrukciji
i deformacija tla dobijaju rezultati različiti od onih kada se
proračunava sa usvojenom pretpostavkom da je temeljna
konstrukcija apsolutno kruta i da se napon u tlu linearno raspoređuje.

Ova metoda proračuna zasniva se na kompatibilosti deformacija
temeljne konstrukcije i tla u funkciji njihovih deformacionih
karakteristika. Postupak se praktično svodi na proračun temeljne
kostrukcije opterećene silama od objekta oslonjenom na nizu
elastičnih oslonaca. Ovaj proračun se u praksi sprovodi nekim od
kompjuterskih programa kao što su STAAD, SAP i Radimpex.
Temeljna konstrukcija se oslanja na tlo koje je simulirano elastičnim
osloncima (Slika 72).


Slika 72. Simulacija elastičnih oslonaca tla

Temeljna konstrukcija ima svoje karakteristike preseka (moment
inercije i površinu poprečnog preseka) i modul elastičnosti (Eb).
Elastični oslonci definisani su koeficijentom posteljice tla, koji
pretstavlja odnos stvarnog napona u tlu,
. stv
z
σ , i istovremene
deformacije, odnosno sleganja, tla, s.


s
k
stv
z
.
σ
= (109)

- 99 -
Da bi se rešio ovaj izraz potrebno je odrediti sleganje tla za stvarnu
vrednost napona
. stv
z
σ .

Za vrednost modula stišljivosti tla M
s
i Poasonov koeficijent tla ν
odredi se modul elastićnosti tla E
o
|
|
.
|

\
|


− ⋅ =
ν
ν
1
2
1
2
s o
M E (110)
Poasonov koeficijent tla zavisi od vrste tla i dat je u tabeli VI

Tabela VI. Vrenosti posaonovog koeficijenta za pojedine vrste tla

Tlo ν
Šljunak 0.25
Pesak 0.30
Prašina 0.35
Glina 0.40

Sleganje temelja s iznosi
( )
k
F E
p
s
o


⋅ −
=
2
1 ν
(111)
gde je p dodatni pritisak u tlu od objekta umanjen za težinu
iskopanog tla
F D p
f
stv
z
⋅ ⋅ − = ) (
.
γ σ (112)
U ovom izrazu γ je zapreminska masa tla,
f
D je dubina fundiranja
odnosno visina iskopanog tla i F je površina temelja.

Koeficijent k je odnos dimenzija osnove temelja (dužine L i širine B)
čija je vrednost data u tabeli VII.

Tabela VII. Vrednosti koeficijenta k za odnose dimenzja temelja L-B
L/B k
1 0.88
2 0.86
3 0.83
4 0.80
5 0.77




- 100 -
1. Primer određivanja vrednosti koeficijenta posteljeice tla

Za zadate vrednosti
M
s
= 9000 MPa
. stv
z
σ = 0.09 MPa
Vrsta tla: glina
Dimenzije temelja: L = 21.00 m
1
, B = 7.00 m
1

D
f
= 3.00 m
1

Zapreminska težina tla: g = 18.50 kN/m
3

odrediti koeficijent posteljice tla.

Prvo se odredi modul elastičnost M
s
tla s tim da je ν = 0,4 za
glinovito tlo.
MPa E
o
4200
4 . 0 1
4 . 0 2
1 9000
2
=
|
|
.
|

\
|


− ⋅ =
Površina temelja je
2
00 . 147 00 . 7 00 . 21 m F = ⋅ =

Dodatni pritisak na tlo umanjen za težinu iskopanog tla iznosi

kN p 50 . 5071 00 . 147 ) 00 . 3 5 . 18 0 . 90 ( = ⋅ ⋅ − =

Sleganje iznosi

( )
. 00 . 6 006 . 0 83 . 0
00 . 147 4200
50 . 5071 4 . 0 1
1
2
mm m s = = ⋅

⋅ −
=

Tada je vrednost koeficijenta posteljice tla

3
/ 15000 1000
006 . 0
09 . 0
m kN k = ⋅ =










- 101 -
2. Uporedni prikaz rezultata proračuna po pretpostavci
nedeformabilnog temelja i bez uticaja deformabilnosti tla, i
temelja fundiranog na elastičnoj podlozi

Za skicu temelja datog na slici 72. sa datim vrednostima sila P =
360.00 kN, raspona l = 8.0 m1, dimenzija poprečnog preseka temelja
b/d = 100/60 cm., MB 30, napona u temeljnoj spojnici σ = 0.09 MPa i
koeficijenta posteljice tla k = 15000 kN/m
3
, dati su uporedni rezultati
proračuna po pretpostavci nedeformabilnog temelja i bez uticaja
deformabilnosti tla, i temelja fundiranog na elastičnoj podlozi.

Na slici 73. dati su rezultati proračuna po pretpostavci
nedoformabilnog temelja i bez uticaja deformabilnosti tla.
1 2
I
8
360 360
90
[dT]
(kN)
3
6
0
.
0
3
6
0
.
0
[dM]
(kNm)
7
2
0
.
0
f Y
(cm)
0
.
8
9

Slika 73. Rezultati proračuna po pretpostavci nedeformabilog temelja

Rezultati proračuna koji je rađen uzimajući u obzir deformacione
karakteristike tla i temelja prikazani su na slici 74.

- 102 -

Dijagram momenata savijanja (kNm)

Dijagram napona u tlu (kN/m2)

Dijagram sleganja tla – deformacije temelja (mm.)

Slika 74. Rezultati proračuna po metodi fundiranja na elastičnoj podlozi

Upoređujući rezultate proračuna uočljive su sledeće razlike:
- Moment savijanja u temelju je za 21% manji u kada se
proračunava po metodi fundiranja na elastičnoj podlozi.
- Naponi u tlu za slučaj proračuna metodom fundiranja na
elastičnoj podlozi nisu ravnomerni po celoj dužini temelja već
su veći ispod sila P a manji na sredini raspona. Ovo je
sasvim logično obzirom da su u proračunu uzete
deformacione karakteristike tla i temelja.
- Sleganje tla, odnosno deformacija temelja, za slučaj
proračuna metodom fundiranja na elastičnoj podlozi su veća
ispod sila a manja na sredini raspona.

Iz napred navedenog može se zaključiti da primena metode
proračuna temelja na elastičnoj podlozi u odnosu na proračun
temelja kao nedeformabilne konstrukcije daje manje momente
savijanja u temeljnoj konstrukciji pa time i ekonomičniji utrošak
armature u temelju, i realan raspored napona u temeljnoj spojnici
kao i deformacije temeljne konstrukcije.

- 103 -

VI. KONSTRUKTIVNE POJEDINOSTI TEMELJENJA

Prilikom projektovanja i izvođenja temeljnih konstrukcija neophodno
je voditi računa o određenim principima i detaljima koji su propisani
Pravilnikom o normativima za temeljenje građevinskih objekata
(Službeni list SFRJ, br.:15/89) i Pravilnikom o tehničkim normativima
za izgradnju objekata visokogradnje u seizmičkim područjima
(Službeni list SFRJ, od 25.02.1981. godine).

1. MEĐUSOBNA POVEZANOST TEMELJA

Temelji moraju biti međusobno povezani veznim gredama u oba
ortogonalna pravca (Slika 75).


Slika 75. Način povezivanja temelja


- 104 -
Vezne grede se usvajaju kao konstruktivni elementi približnih
dimenzija 40/40 cm. sa minimalno propisanim procentom armiranja.
Njihova uloga je dvostruka - da spreče međusobno razmicanje
temelja i da smanje diferencijalna sleganja susednih temelja.

2. TEMELJENJE NA ISTOJ I RAZLIČITIM KOTAMA

Treba težiti da temelji objekta budu fundirani na istoj dubini. Razlog
za ovo je sadržan u činjenici da temelji fundirani na višoj koti
prouzrokuju horizntalne pritiske tla koji se prenose na konstrukciju
objekta koja je na nižoj koti fundirana.

Kako ovo nije uvek moguće ostvariti, bilo zbog projektantskih
zahteva ili prirodnog nagiba terena, tada se vrši postepeno
kaskadiranje temelja (Slika 76).


Slika 76. Kaskadiranje temelja

U ovakvim sluajevima denivelisanje temelja se izvodi u kaskadama
odnosa visine prema dužini 1/2, odnosno u praksi 50/100 cm.

Na ovaj nain vrši se kaskadiranje kako trakastih temelja, tako i
veznih greda i kontra ploča.

U slučajevima fundiranja uz, postojeće, susedne objekte obaveza je
da se temelji novog objekta izvedu na dubini fundiranja susednog
objekta. Tu postoje dva slučaja:

- 105 -
a/ Temelj suseda je dublje fundiran od potrebne kote fundiranja
novog objekta (Slika 77). Tada se temelj novog objekta mora spustiti
na kotu fundiranja susednog objekta.


Slika 77. Slučaj fundiranja kada je postojeći temelj dublje fundiran od
novoprojektovanog

b/ Temelj suseda je pliće fundiran od potrebne kote fundiranja novog
objekta (Slika 78). Tada se vrši spuštanje temelja suseda na kotu
fundiranja temelja novog objekta. Ova operacija se radi pre
izvođenja novog objekta.

Slika 78. Slučaj fundiranja kada je postojeći temelj pliće fundiran od
novoprojektovanog


- 106 -
Spuštanje postojećeg temelja na projektovanu kotu izvodi se putem
podbetoniranja istog. Da bi se izvelo podbetoniranje, potrebno je
prvo izvršiti iskop ispod temelja, pa potom betonirati prostor ispod
temelja. Da bi se obezbedio dobar kontakt između postojećeg
temelja i podbetoniranog dela, potrebno je donju površinu
postojećeg temelja dobro očistiti od zemlje, a da bi umanjili efekte
skupljanja betona deo prostora visine oko 25 cm. ispod postojećeg
temelja betonira se betonom sa malim vodocementnim faktorom
(beton "vlažan kao zemlja"). Ovaj sloj betona ugrađuje se nabijanjem
pomoću drvenih oblica ili vibratorom.

Kako nije moguće izvršiti podbetoniranje temelja odjednom po celoj
njegovoj dužini, jer bi se ugrozila stabilnost objekta, to se postupak
iskopa zemlje i podbetoniranje vrši u lamelama duzine 1,0 do 1,2
metra, sa preskokom ("u šah poretku"), kako je prikazanona slici 78.
Ovim načinom se sprečavaju deformacije postojećeg temelja i zida
iznad njega.

3. ZAŠTITA ARMATURE TEMELJA

Prilikom izvođenja armiranih temelja neophodno je da armatura bude
postavljena na istu podlogu. To podrazumeva da se ne sme
postavljati armatura direktno na tlo kao što su glina, peskovita glina i
les, jer zaprljana armatura ne može ostvariti atheziju sa betonom.
Zato se ili izvodi sloj "mršavog" betona (beton čvrstoće MB5 do
MB10) debljine 5 cm. na koji se postavlja armatura (Slika 79), ili se,
u slučajevim postavljanja tampon sloja šljunka armatura postavlja
direktno na šlunak (Slika 80).


Slika 79. Izvođenje temelja na sloju betona male čvrstoće

- 107 -


Slika 80. Izvođenje temelja na tampon sloju šljunka

4. MINIMALNA DUBINA FUNDIRANJA

Minimalna dubina fundiranja uslovljena je sa dva parametra:
- oslanjanje temalja na nosivo tlo;
- dubina mržnjenja tla.

Temelji se moraju postaviti tako da zadovolje oba navedena uslova.

Često pri samoj površini tla nalaze se slojevi sa organskim
primesama, koje su podložne truljenju. U ovim slučajevima
temeljenje se obavlja na dubini ispod ovih slojeva.

Dubina mržnjenja tla zavisi od lokalnih klimatskih uslova. Temelji se
moraju postaviti na dubinu 10 do 20 cm. veću od dubine smrzavanja
tla. U suprotnom voda koja se nalazi u porama tla, prilikom
mržnjenja menja zapreminu pa time dolazi do promene uslova
oslanja temelja na tlo i do razaranja samog tla.

U našim klimatskim prilikama preporuka je da se objekat fundira na
dubini od najmanje 80,0 cm.

5. NAČIN IZVOĐENJA POTPORNIH ZIDOVA

Potporni zidovi se izvode u segmentima, odnosno dužinama od 4.00
do 5.00 metara (Slika 81). Razlozi za ovaj način izvođenja je
sadržan u sledećim činjenicama:

- 108 -
- Prilikom iskopa, odnosno zasecanja tla, većih dužina
potrebno je obezbediti da se ceo zasečeni front zemlje ne
obruši;
- Obzirom da ovakvim načinom izvođenja elementi potpornog
zida su međusobno dilatirani, time je sprečen negativni efekat
uticaja temperaturnih dilatacija koje na većim dužinama
poprečni presek zida ne može da prihvati pa bi došlo do
pojave prslina u zidu.

Slika 81. Postupak izvođenja potpornih zidova po fazama

Ovaj način izvođenja potpornih zidova u praksi naziva se "izvođenje
u kampadama".

Kod potpornih zidova potrebno je voditi računa i o sledećim detaljima
(Slika 82).

Slika 82. Detalj izvođenja potpornog zida

- 109 -
Prednju, vidnu, stranu zida treba izvesti sa otklonom od vertikale za
5 do 10 cm. Ovo treba učiniti iz dva razloga:
- Obzirom da su naponi u temeljnoj spojnici veći u tački 1 nego
u tački 2, to će i sleganja tla biti veče u tački 1. Iz tog razloga
može doći do delimične rotacije potpornog zida pa se
predviđenim otklonom sprečava mogućnost da zid zauzme
položaj sa negativnim otklonom.
- U slučaju kada je zid izveden tako da je prednja strana zida
apsolutno vertikalna i da nema nikakvog otklona, u tom
slučaju, a posebno kod većih visina zida, pojavljuje se
neprijatan psihološki efekat kod ljudi koji se nalaze ispred
zida.

Da bi se sprečila pojava podzemnih voda iza potpornog zida i time
se povećala sila pritiska na zid koji bi mogao da ugrozi stabilnost
zida, posebno ako zid nije računat na pritisak od podzemne vode,
izvode se otvori za dreniranje vode iza zida. Ti otvori se postavljaju
na međusobnom razmaku od 1.00 do 1.20 m
1
. Poprečni presek
otvora je oko 5.00 cm. U praksi ovi otvori se nazivaju "barbakane".

U cilju da se obezbedi pouzdano dreniranje tla iza zida prvo se
nasipa sloj krupnozrnog šljunka, zatim se nasipa sloj sitnozrnog
šljunka i na kraju sloj tla koje je uzeto iz samoniklog tla prilikom
iskopa.


















- 110 -

VII. GEOMEHANIČKI ELABORAT

Ovo poglavlje obuhvata objašnjenja šta projektant konstrukcije
dostavlja inženjeru geomehanike i koje podatke dobija u
geomehaničkom elaboratu a neophodni su za korektni projekat i
proračun fundiranja objekta.



Slika 83. Situaciona podloga sa prikazanim bušotinama

- 111 -
Projektant dostavlja geomehaničaru osnovu objekta na situacionom
planu (Slika 83), presek kroz objekat (Slika 84) gde je definisana
kota planiranog fundiranja objekta, spratnost, konstruktivni sistem i
opterećenje od objekta.

TAVAN
IIII SPRAT
II SPRAT
I SPRAT
IV SPRAT
PODRUM

Slika 84. Presek kroz objekat sa prikazom slojeva tla

Na osnovu datih podataka inženjer geomehanike vrši ispitivanje tla
na kojem će se obaviti fundiranje objekta. Na licu mesta se rade
istražene bušotine i jame. Tom prilikom uzimaju se uzorci tla. Na
osnovu uzoraka tla određuju se dubine pojedinih slojeva tla, njihov
međusobni položaj, geomehaničke karakteristike svakog sloja tla i
nivo podzemnih voda (*).


______________________________________________________
(*) Podaci uzeti iz Geomehaničkog elaborata preduzeća Omni Projekt, Beograd

- 112 -

Slika 85. Prikaz nalaza uzoraka uzetih iz bušotine

- 113 -
Dubina ispitivanja tla određena je sledećim izrazom

100
B p
D

= (113)

Gde je D dubina ispitivanja izražena u metrima, p prosečno
specifično opterećenje u temeljnoj spojnici izraženo u kN/m
2
i B
širina objekta pri dnu temelja izražena u metrima.

U geomehaničkom elaboratu za svaku bušotinu daju se navedeni
podaci sa opisom svakog sloja tla (Slika 85).

Takođe, daju se preseci kroz istražne bušotine iz kojih se vide
dubine i međusobni položaj slojeva tla (Slika 84).

U okviru geomehaničkog elaborata projektant konstrukcije objekta
dobija sledeće podatke:

1. Saglasnost geomehanišara da se fundiranje obavi u
predviđenom sloju ili sugestiju da se fundiranje izvrši u
nekom drugom sloju ako je to neophodno.
2. Sugestiju geomehaničara za način fundiranja i eventualne
intervencije u tlu ako se za njih ukaže potreba, kao što je
zamena tla na primer.
3. Geomehaničke karakteriske tla kao što su modul stišljivosti
M
s
, ugao unutrašnjeg trenja ϕ, vrednost kohezije c, jedinična
zapremiska težina tla γ, dozvoljena nosivost tla
. dozv
z
σ ,
predviđeno ukupno sleganje objekta s i razliku sleganja
pojedinih tačaka temelja po dužini objekta odnosno
diferencijalna sleganja ∆s.

Svi navedeni podaci predstavljaju podlogu za projetovanje i
dimenzionisanje temelja predmetnog objekta.








- 114 -

VIII. LITERATURA


Stevanović Stevan: Fundiranje I, Naučna knjiga, Beograd, 1989

Whitlow Roy: Basic Soil Mechanics, Longman, New York, 1989

Vujičić Čedomir: Fundiranje I, Naučna knjiga, Beograd, 1985

Vujičić Čedomir: Fundiranje II, Naučna knjiga, Beograd, 1991

Todorović Tiosav: Osnovi geotehnike u bujičarstvu, Univerzitet u Beogradu,
Beograd, 1991

Bowles J.E.: Foundation Analysis and Design, Mc Graw-Hill Book Co.,
New York, 1970

Leonhardt F.: Forlesungen uber Massivbau, Dritter Teil, Berlin, 1977

Dimitrijević Milorad: Osnovi mehanike tla, AS 0.3.7, Arhitektonski fakultet,
Beograd, 1974

Kasagrande L.: Geomehanika omogućuje uštedu, Građevinska knjiga,
Beograd, 1955

Pravilnik o normativima za temeljenje građevinskih
objekata, Službeni list SFRJ, br.:15, 1989

Pravilnik o tehničkim normativima za izgradnju objekata
visokogradnje u seizmičkim područjima, Službeni list
SFRJ, 25.02.1981

Pravilnik o tehničkim normativima za beton i armirani
beton, Službeni list SFRJ, br.: 11, 1987


Prof. dr Milan Gli{i} , dipl.ing.arh., ro |en je u
Beogradu 1949. godine. U svojoj dugogodi{njoj
praksi radio je na izradi projekata konstrukcija
arhitektonskih objekata, izvo|enju i nadzoru
radova, a dvadeset pet godina u ~estvujeu nastavi
na Arhitektonskom fakultetu Univerziteta u
Beogradu na Katedri za statiku konstrukcija.
Poslednjih petnaest godina dr`i predavanja na
predmetima : Betonske konstrukcije, Fundiranje
arhitektonskih objekata i Konstruisanje skloni{ta.

Prof. dr Milan Glišić

FUNDIRANJE ARHITEKTONSKIH OBJEKATA
BETONSKE KONSTRUKCIJE - PRVO POGLAVLJE

Beograd, 2004

FUNDIRANJE ARHITEKTONSKIH OBJEKATA
BETONSKE KONSTRUKCIJE – PRVO POGLAVLJE

Dr Milan Glišić, dipl.ing.arh. vanredni profesor Arhitektonskog fakulteta Univerziteta u Beogradu

Recenzenti: Prof. dr Milan Lazić, dipl. ing. arh. Akademik prof. dr Vojislav Kujundžić, dipl.ing.arh.

Izdavači: Arhitektonski fakultet Univerziteta u Beogradu i Orion Art, Beograd Direktor Nadežda Kovačević Glavni i odgovorni urednik Dragorad Kovačević ISBN 86-80095-66-4 Štampa Bakar, Bor Tiraž 300 primeraka

__________________________________________________________________________ Naslovna strana: Fundiranje objekta na uglu ulica 27. marta i Đušine u Beogradu Autori: Mr. Selimir Lelović, dipl.građ.ing, Vojislava Popović, dipl.ing.arh. Mr. Nenad Šekularac, dipl.ing.arh. i Mr. Dejan Vasović, dipl.ing.arh. Dizajn korica: Miloš Dimčić, stud. arh. i Goran Radulović stud. arh.

interakciju tla i konstrukcije temelja i tehnologije izvođenja radova u tlu. Na kraju želim da istaknem strpljenje i razumevanje kojim je moja supruga Sanja pratila rad na ovoj knjizi i da joj na tome zahvalim. To su "Projektovanje armirano betonskih konstrukcija arhitektonskih objekata" i "Sanacije. Razlog za ovo je sadržan u činjenici da autor priprema za izdavanje još dva poglavlja iz oblasti betonskih konstrukcija. Neophodno je poznavanje geomehaničkih svojstava tla. koja mi je pomogla ustupanjem geomehaničkog elaborata koji je prikazan u ovoj knjizi. za detaljno izvršenu recenziju rukopisa. Ovom knjigom obuhvaćene su oblasti fizičkih i mehaničkih osobina tla. i akademiku prof. dipl. Veliku zahvalnost dugujem prof.arh.ing. Podnaslov ovog rukopisa glasi "Betonske konstrukcije – prvo poglavlje". dipl. dipl.arh. Zahvaljujem se asistentu pripravniku Aleksandri Nenadović. U Beogradu.ing. rakonstrukcije i adaptacije arhitektonskih objekata". postupke dimenzionisanja armirano betonskih konstruktivnih elemenata. dipl.PREDGOVOR Projektovanje fundamenata arhitektonskih objekta je oblast inžinjerskog konstrukterstva koje zahteva multidisciplinarni pristup. Dugujem zahvalnost Zagorki Komad. na pomoći prilikom izrade numeričkih primera dimenzionisanja.ing.arh. načina dimenzionisanja plitkih i dubokih temelja. Smatram da ova kniga može poslužiti i mladim inžinjerima i arhitektima kao svojevrsni priručnik prilikom projektovanja fundamenata arhitektonskih objekata. marta 2004. godine Autor . dr Vojislavu Kujundžiću. savetima i pomoći da ovaj udžbenik bude objavljen.ing. Pored teorijskih postavki i objašnjenja pojedinih oblasti dati su numerički primeri. sugestijama. dr Milanu Laziću. tehnologije izvođenja pojednih vrsta temelja i konstruktivne pojedinosti koje su neophodne za praksu.geol. Ovaj udžbenik sadrži celokupnu materiju iz nastavnog programa obrazovanja studenata arhitekture na beogradskom Arhitektonskom fakultetu na predmetima u okviru osnovne nastave (Betonske konstrukcije) i u okviru izborne grupe predmeta Konstruktivni sistemi (Fundiranje arhitektonskih objekata). kao i preporuke vezane za pojedine specifične probleme prilikom projektovanja i izvođenja temeljnih konstrukcija.

................................. Otpornost tla .. Klasifikacija tla ............63 5.........................16 1..................... Šipovi od nearmiranog i armiranog betona .........1...1 2.....2......16 1........................................SADRŽAJ I...........6 6.................. Temeljna kontra greda ……………………………... Struktura tla ............................................. Poreklo tla ............... Temelji samci ……………………………………………. Granični pritisci na tlo ........................................15 1...........3.. Temeljna kontra ploča ................................................2...............................................................................2.......65 5........................ Primer dimenzionisanja temeljne kontra grede ….........1.................................................2 4.......................................4...3................. Mehaničke osobine tla ...............3......2 5.............................................57 5.................14 II....1 3.... Trakasti temelji ................. Prefabrikovani šipovi ............................1.....................68 ....... Primer dimenzionisanja trakastog temelja od armiranog betona ……………………….1 1.......................................................... OSNOVNI TIPOVI TEMELJA ............ Čelični šipovi ................1.........................................................................................18 1...............1........................................ Rasprostiranje pritiska po dubini ................ Dozvoljeni pritisci na tlo .... Pasivni otpor tla .................... Način postavljanja šipova ......47 3.......... Deformabilnost tla ....1. Šipovi postavljeni ispod postojećih temelja ........60 5.... Šipovi ............................................ Aktivni zemljani pritisak ............................................8 8..............22 2.......................11 10..…………26 2..........63 5................................1...... Fizičke osobine tla ....2...3................... Trakasti temelj od armiranog betona .......................42 4....................... Vodopropustljivost .... Primer dimenzionisanja trakastog temelja od nearmiranog betona .. Drveni šipovi ............................20 1.....…45 4...............9 9............................1....…….......................................................2.........6 7.......63 5...............67 5............................................... Primer određivanja napona u tlu za ekscentrično opterećen temelj samac .29 3................................... Šipovi izvedeni na samom terenu ...................... OSNOVNI POJMOVI O TLU .....1. Trakasti temelj od nearmiranog betona .................3......................................5 5......... Primer dimenzionisanja temelja samca ………………….......3....................................2........5 5............................61 5......5 5......................

.......91 2......... Obezbeđenje rovova . i temelja fundiranog na elastičnoj podlozi .......91 1............. Uporedni prikaz rezultata proračuna po pretpostavci nedeformabilnog temelja i bez uticaja deformabilnosti tla........98 1......................................79 2................ Primer određivanja nosivosti šipa tipa ″Frenki″ ……………………………………………72 5...................89 IV............................. Temeljenje na istoj i različitim kotama .88 3... Određivanje sila u šipovima ………………………..................................................... Međusobna povezanost temelja ....1.....114 ...95 V......................... Primer određivanja vrednosti koeficijenta posteljice tla .76 1............................ .......................... Minimalna dubina fundiranja ...70 5.................... ZAŠTITA TEMELJNIH JAMA ....................107 VII....................................107 5................. POTPORNI ZIDOVI ………………………………………………............1...................94 3..............110 VIII. Uticaj podzemne vode na potporni zid ……........ Uticaj kohezije tla na potporni zid .... GEOMEHANIČKI ELABORAT ........................................... Obezbeđenje temeljnih jama razupiranjem i ankerovanjem ....................................................................5............. Proračun nosivosti šipa ........... Način izvođenja potpornih zidova ......5.................………………......... Dijafragme .5....104 3.......103 2.....6.......... KONSTRUKTIVNE POJEDINOSTI TEMELJENJA.......……73 III... Zaštita armature temelja ............................................. LITERATURA ........... PRORAČUN FUNDIRANJA NA ELASTIČNOJ PODLOZI .................106 4......101 VI..............100 2...........92 2............103 1.............. Primer određivanja uticaja na dijafragmu ......... Primer dimenzionisanja potpornog zida ……………………...........

Slojevite podloge Slika 1. 1a. d/ Glacijalno tlo . obluci.materijal je transportovan vetrom na velike udaljenosti (peščane dine i lesne zaravni). Zavisno od mesta nastanka i načina transporta raspadnutog materijala. koji formiraju granularni skelet tla.I.nastaje drobljenjem stena prilikom kretanja lednika. c/ Aluvijalno tlo . KLASIFIKACIJA TLA Tlo se satoji od zrna i čestica različitih veličina. šljunak i pesak) koherentna tla (prašina. OSNOVNI POJMOVI O TLU 1. Ovo tlo je heterogenog sastava.materijal je transportovan na rekama na velike udaljenosti i taložen u dolinama. Prema krupnoći frakcija od kojih se sastoji. 2. Iz njega su ispirane sitnije čestice erozivnim dejstvom vode. b/ Deluvijalno tlo . Homogene podloge 1b. što ima za posledicu stvaranje rastresitih naslaga zemljine kore koje nazivamo tlom. tlo se deli na: nekoherentna tla (drobina. Tokom milijardi godina dolazi do fizičkog i hemijskog raspadanja stenskih masa. glina i koloidi). Heterogene podloge . Vrste podloga 1c. f/ Marinsko tlo . tlo se može podeliti u sledeće grupe: a/ Eluvijalno tlo .1 - .nastaje na mestu svog prvobitnog postanka. e/ Eolsko tlo .materijal je transportovan planinskim potocima i taložen na blagim padinama. POREKLO TLA Zemljina kora je nastala hlađenjem magme od koje su formirane stenske mase.nastaje taloženjem u moru materijala donešenog vodenim tokovima.

V Vs Vp Vw Gs Ako posmatramo prizmu tla (Slika 3) i uvedemo sledeće oznake: .Međusobni položaj tla može biti raznovrstan. STRUKTURA TLA Tlo je formirano od zrna i čestica. i pora između njih. Nekoherentna tla mogu biti rastresita (Slika 2a) ili dobro složena (Slika 2b i 2c).2 - .zapremina vode u porama. Slika 2. a izvedene osobine se određuju računskim putem iz osnovnih.heterogene podloge (Slika 1c). vazduhom ili vodenom parom. .zapremina pora. Šematski prikaz struture tla c. Osnovna podela mođe se izvršiti na: . . FIZIČKE OSOBINE TLA Fizičke karakteristike određuju stanje u kom se tlo nalazi. Pore mogu biti ispunjene vodom. . a. .težina čestica granularnog skeleta.slojevite podloge (Slika1b). Osnovne karakteristike se određuju ispitivanjem uzoraka u laboratoriji. 4.homogene podloge (Slika 1a).zapremina čestica granularnog skeleta. Poroznost tla je manja što je zastupljeno više različitih frakcija. . 3. gde je zastupljena samo jedna vrsta tla. . gde su različite vrste tla postavljene u približno paralelnim slojevima. b. i zato je teško napraviti preciznu klasifikaciju prirodnih podloga. . gde različite vrste tla zauzimaju međusobno nepravilne položaje.ukupna zapremina uzorka.

5 26. Šematski prikaz prizme tla Poroznost tla .Gw G . i . Vrednosti jediničnih težina granularnog skeleta Vrsta materijala šljunak pesak les glina γs(kN/m3).27. onda je Jedinična (zapreminska) težina granularnog skeleta tla: γs = Gs Vs (1) U tabeli I date su približne vrednosti jedininčih težina granularnog skeleta tla γ s Tabela I.26.5 25.5 .ukupna težina uzorka.γ ⋅ Gs γ s ⋅G .težina vode koja se nalazi u porama. koja se izražava u procentima je: (3) Wx Wq W Wt Slika 3.28.5 .0 .0 Jedinična (zapreminska) težina tla u prirodnom stanju glasi: γ= w= G V Gw Gs (2) Vlažnost tla.je odnos zapremine pora prema ukupnoj zapremini uzorka tla: n = Vp V p + Vs = γ s ⋅ G .3 - (4) .0 27. 25.26.5 .

8 i glinovitih podloga gde je e>1.n ⋅V 1 .n) + w ⋅ γ d γ = γ s ⋅ (1 .n) ⋅ (1 + w) γ ′ = (γ s .o x 2/1 2/1 Slika 4.n) (6) (7) (8) (9) Jedinična (zapreminska) težina tla pod vodom ( γ ′ ) gde je γ w .γ w ) ⋅ (1 . tada je: Jedinična (zapreminska) težina tla u apsolutno suvom stanju ( γ d ) Jedinična (zapreminska) težina tla u prirodnom stanju ( γ ) γ d = γ s ⋅ (1 .n (5) Za vrednosti e<0. Šematski prikaz uzorka tla Ako posmatramo uzorak tla oblika kocke stranice 1.jedinična (zapreminska) težina vode Jedinična (zapreminska) težina vodom potpuno zasićenog tla( γ z ) γ z = γ s ⋅ (1 .Koeficijent poroznosti tla e je odnos zapremine pora prema zapremini granularnog skeleta e= Vp Vs = n ⋅V n = V .0 (Slika 4).4 - . o 2/1 2.n) + n ⋅ γ w (10) γ = γ s ⋅ (1 .n) .0 mora se izvršiti poboljšanje građevinskog tla.6 smatra se da je podloga dobra za fundiranje objekata. Kod peskovitih podloga gde je e>0.

koji predstavlja brzinu kretanja vode kroz tlo. Otpornost tla Narušavanje stabilnosti u tlu nastaje kao posedica smicanja. izražena preko ukupnih napona (Slika 5a). Vodopropustljivost Propustljivost vode kroz tlo meri se koeficijentom vodopropustljivosti (k). Grafički prikaz slučajeva otpornosti tla na smicanje ______________________________________________________ (*) Dr.5. i manifestuje se klizanjem jednog dela tla u odnosu na drugi deo. Stevan Stevanović: FUNDIRANJE I .2. MEHANIČKE OSOBINE TLA 5.5 - . Otpornost na smicanje. prema Coulombovom (*) izrazu je τ n = c + σ n ⋅ tgϕ (11) Slika 5.1. Ako su u nekoj tački tla tangencijalni naponi smicanja veći od otpornosti na smicanje. doći će do klizanja između čestica tla. 5.

gde je

σn

c

tgϕ

- normalni napon koji deluje u ravni napona n - specifična kohezija - konstanta proporcionalnosti koja izražava linearnu zavisnost smičućeg napona τ n i normalnog napona σ n .

τ

Granični slučajevi izraza (11) nastaju kada ne postoji kohezija (Slika 5b), kod peska i šljunka, odnosno kada ne postoji trenje između čestica (Slika 5c), kod vodom zasićenih glina. 5.3. Deformabilnost tla Deformabilnost tla uslovljena je elastičnošću granularnog skeleta tla, promenom poroznosti i promenom vlažnosti . Dinamičko opterećenje izaziva znatna sleganja temelja na nekoherentnom tlu, a relativno mala na koherentnom. Dugotrajna opterećenja, obrnuto, izazivaju velika sleganja temelja na koherentnom tlu, a mala na nekoherentnom tlu. U zavisnosti od vremena trajanja opterećenja tla deformacije mogu biti: trenutne, koje nastaju istovremeno sa promenom naponskog stanja, i dugotrajne, koje se odvijaju u funkciji vremena koje je proteklo od trenutka nanošenja opterećenja. Deformacije nekoherentnog i koherentnog tla male vlažnosti nemaju izraženo vremensko trajanje, dok kod koherentnog tla velike vlažnosti, naročito ako je tlo zasićeno vodom, deformacije se obavljaju u dugom vremenskom periodu i zavise od brzine istiskivanja vode iz pora tla. 6. GRANIČNI PRITISCI NA TLO Granični pritisak na tlo je maksimalni pritisak temelja na tlo pri kome dolazi do proloma u tlu. Vrednost graničnog pritiska na tlo može se odrediti prema empiriskom izrazu, koji je postavio Terzaghi (*): (12) Pgr = (1 + 0,3 ⋅ B/L) ⋅ c ⋅ N c + γ ⋅ D f ⋅ N q + 0,4 ⋅ γ ⋅ B ⋅ N γ ______________________________________________________
(*) Dr. Stevan Stevanović: FUNDIRANJE I

- 6 -

gde su B - širina osnove stope temelja; L - dužina osnove stope temelja; c - kohezija tla; Df - dubina fundiranja; Nc, Nq i N γ - faktori nosivosti u funkciji ugla unutrašnjeg trenja, koji se mogu odrediti na osnovu grafikona datog na slici 6.

Slika 6. Grafički prikaz faktora Nc , Nq i N γ prema Terzaghiju

Vrednosti Nc, Nq i N γ zavise od ugla unutrašnjeg trenja tla i iznose Nq = tg2 (45o + ϕ / 2) ⋅ eπ⋅tgϕ Nc = (Nq - 1) ⋅ ctg ϕ Nr = 1.8 (Nq - 1) ⋅ tg ϕ (13) (14) (15)

- 7 -

7. DOZVOLJENI PRITISCI NA TLO Dozvoljen pritisak na tlo, odnosno dozvoljeni napon u tlu, određuje se iz odnosa graničnog pritiska na tlo i koeficijenta sigurnosti

σ zdozv. =

Pgr Fs

(16)

Koeficijent sigurnost, prema našim propisima (*), kreće se u granicama 2 ≤ F s ≤ 3 , zavisno od vrste objekta i pouzdanosti podataka na osnovu kojih se određuje vrednost graničnog pritiska na tlo. I pored činjenice da u svakom pojedinačnom slučaju podaci iz geomehaničkog elaborata daju vrednosti dozvoljenoh pritisaka na tlo, ovde se daje tabelarni pregled (Tabela II) približnih vrednosti nosivosti tla prema prof. Kasagrandeu (**) a koji su bili definisani standardom DIN 1054.
Tabela II. Približne vrednosti dozvoljenih nosivosti tla

Vrsta tla 1. Vezana tla (ilovača, glina, laporac): a. kašasta konzistencija b. mekana (lako gnječiva) c. tvrda (teško gnječiva) d. polučvrsta e. čvrsta 2. Zbijena nevezana tla a. sitni i srednji pesak veličine do 1 mm. b. krupan pesak veličine zrna 1 do 3 mm. c. šljunkovit pesak sa sadržajem šljunka najmanje 1/3 i šljunak sa veličinom zrna do 70 mm.

MPa 0,00 0,04 0,08 0,15 0,30 0,20 0,30 0,40

Vrednosti, date u ovoj tabeli, su orijentacione i ovde su prikazane sa ciljem da se shvati red veličine dozvoljenih napona pojedinih vrsta tla. ______________________________________________________
(*) Pravilnik o tehničkim normativima za temeljenje građevinskih objekata (**) Kasagrande: GEOMEHANIKA OMOGUĆUJE UŠTEDU

- 8 -

9 - . Ako su b ′ i b ′′ širine dva temelja (Slika 7) opterećenih istim ravnomernim opterećenjem po . pritisak po dubini. Rasprostiranje pritiska po dubini kako je b ′′ > b ′ . ' < 1. to je: ' pz . > p z '' pz (19) Odnosno. Whitlow (*) u praktičnim proračunima usvaja vrednost ugla ϕ=30o. na određenoj dubini ispod temelja pritisci u tlu su veći kod širih temelja. a za isti pritisak u temeljnoj spojnici. neposredno u temeljnoj spojnici. z. rasprostire se po dubini u funkciji ugla unutrašnjeg trenja ϕ. bez uticaja sopstvene težine tla iznosi: ' p0 ⋅ b ' (17) = p " z z b + 2 ⋅ z ⋅ tgϕ p ⋅b 0 " " ' p = (18) b + 2 ⋅ z ⋅ tgϕ Slika 7. ______________________________________________________ (*) Roy Whitlow: BASIC SOIL MECHANICS .8. p z. RASPROSTIRANJE PRITISKA PO DUBINI Pritisak temelja na tlo.

prilikom konstruisanja temelja.Obzirom na rasprosiranje pritisaka po dubini. i do prekoračenja dozvoljenih pritisaka u tlu i pored toga što se oni nalaze u granicama dozvoljenih pritisaka na nivou temeljnih spojnica. Promena napona pritska u tlu u zavisnosti od zapreminske težine tla . Slika 9. u temeljnoj spojnici. Napon u tlu. Superponiranje pritisaka u tlu Promena napona pritska u tlu zavisi i od zapreminske težine tla (Slika 9). Kada su temelji na međusobno malom odstojanju (Slika 8) može doći do superponiranja pritisaka u tlu.10 - . a F je površina temeljne stope.0 (20) gde je P sila koja deluje u temeljnoj spojnici. Slika 8. mora se voditi računa o njihovoj međusobnoj udaljenosti. je p 0 = P P = F b ⋅ 1.

Tako profilisan teren nije u stanju da samostalno stoji i da ne dođe do obrušavanja. Pritisak zemlje koji bi doveo do obrušavanja naziva se zemljani pritisak. vrši se zasecanje tla.Na dubini h napon pritiska je u funkciji ugla ϕ i težine tla iznad posmatranog nivoa p odnosno h = p p ⋅b 0 ⋅b b + 2 ⋅ z ⋅ tgϕ +γ ⋅z (21) p h = b + 2 ⋅ (h − D f ) ⋅ tgϕ 0 + γ ⋅ (h − D f ) (22) 9. On se prihvata potpornim konstrukcijama. i da je teren na vrhu zida horizontalan. kao posledice savlađivanja unutrašnjeg trenja između čestica tla. Određivanje aktivnog zemljanog pritiska . Intenzitet aktivnog zemljanog pritiska (Slika 10) određuje se iz uslova da se tlo iza potporne konstrukcije nalazi u stanju granične ravnoteže.11 - . ili ukopana konstrukcija. AKTIVNI ZEMLJANI PRITISAK U slučajevima kada se projektuje kaskadno oblikovan teren. da ne postoji trenje između potpornog zida i tla iza zida. Slika 10.

1 2 dobijamo vrednosti horizontalnih pritisaka u karakterističnim nivoima (po jedinici površine) izraženih u kN/m2 σ σ p0 = p ⋅ λ a pz = ( p + γ ⋅ z) ⋅ λ a ph = ( p + γ ⋅ h ) ⋅ λ a Tada je ukupna horizontalna sila pritiska H= (26) (27) (28) p 0 + ph 2 ⋅ h (29) koja deluje u težištu površine dijagrama horizontalnih pritisaka s= h 2 ⋅ p 0 + ph ⋅ 3 p 0 + ph (30) U slučaju kada postoje dva sloja tla.Vertikalni napon na dubini z je (23) Horizontalni napon. na istoj dubini je: σ2 = P + γ ⋅ z =σ ⋅ 2 σ gde je λ a 1 2 tg (45 − ϕ 2 ) = σ 0 2 ⋅λ a (24) . sa različitim karakteristikama tada se moraju uzeti u obzir koeficijenti horizontalnog zemljanog pritiska.12 - .koeficijent horizontalnog zemljanog pritiska λ a = tg (45 − ϕ 2) 0 2 (25) Za ovako određene funkcije promene vrednosti napona i . ______________________________________________________ (*) Roy Whitlow: BASIC SOIL MECHANICS . prema Rankinovoj teoriji (*). a zavisno od toga u kom sloju se vrši proračun pritiska (Slika 11).

13 - .Slika 11. Određivanje aktivnog zemljanog pritiska u slučaju dva sloja tla sa različitim karakteristikama Vrednosti koeficijenata horizontalnih zemljanih pritisaka za slojeve I i II su 2 0 (31) λ = tg (45 − ϕ 2) a1 1 λ a2 = tg (45 − ϕ 2) 2 0 2 (32) (33) Horizontalni pritisci u karakterističnim nivoima su p 0 = p ⋅λ a1 p = ( p +γ ⋅h )⋅λ p = ( p +γ ⋅h )⋅λ p = (p +γ ⋅h +γ ⋅h )⋅λ 1 1 1 a1 (34) (35) a2 2 1 1 a2 3 1 1 2 2 (36) Horizontalna sila pritiska sloja I je H1 = koja deluje na udaljenju p 0 + p1 2 ⋅h 1 (37) s1 = Horizontalna sila pritiska sloja II je: h 1 ⋅ 2 ⋅ p 0 + p1 3 p 0 + p1 p 2 + p3 2 ⋅h2 (38) H2 = koja deluje na udaljenju (39) (40) s2 = h 2 ⋅ 2 ⋅ p 2 + p3 3 p 2 + p3 .

10. 43 i 44). s tom razlikom što u izrazima za određivanje koeficijenta horizontalnog pritiska umesto znaka "-" pojavljuje znak "+" (izrazi 24. 25. odnosno potpornog zida.14 - . Deformacija mora biti toliko velika da aktivira unutrašnji otpor tla. koja prima te uticaje.koeficijent pasivnog horizontalnog zemljanog pritiska λ p = tg (45 + ϕ 2) 0 2 2 2 (44) Za ovako određene funkcije promene napona vrednosti napona i . dobijamo vrednosti horizontalnih otpora tla u 1 2 karakterističnim nivoima (po jedinici površine): (45) p0 = p ⋅ λ p σ σ p h = ( p + γ ⋅ h) ⋅ λ p (46) Tada je ukupna horizontalna sila pasivnog otpora tla: p + ph (47) H= 0 ⋅ h 2 Kao što se iz izloženog može videti postupak određivanja pasivnog otpora tla analogan je postupku određivanja aktivnog zemljanog pritiska. Pasivni napon tla dat je izrazom 2 0 (43) σ = σ ⋅ tg (45 + ϕ ) = σ ⋅ λp 1 2 gde je λ p .Ukupna horizontalna sila pritiska ΣH koja deluje na udaljenju s= = H1 + H 2 (41) (42) H 1 ⋅ ( s1 + h 2 ) + H 2 ⋅ s2 ΣH Sa ovako određenim vrednostima horizontalnog zemljanog pritiska vrši se dimenzionisanje potporne konstrukcije. On predstavlja granični otpor koji se može suprostaviti prinudnom pomeranju potporne konstrukcije prema tlu. PASIVNI OTPOR TLA Pasivni otpor tla javlja se kod konstrukcija koje prouzrokuju deformacije usmerene ka tlu. .

kada formiraju temljni roštilj). .II. Osnovna podela vrste fundiranja je na plitke i duboke temelje. Duboki temelji prenose opterećenje objekta na tlo preko kontaktne površine između temelja i tla. Preko temelja se opterećenje od objekta prenosi na tlo. pri čemu se mora obezbediti stabilnost tla. . a deformacija temelja treba da bude u dozvoljenim granicama u zavisnosti od naponskoog stanja u konstrukciji objekta i eksploatacionim potrebama objekta.kesoni. .bunari.temeljne kontra grede (postavljene u jednom ili dva ortogonalna pravca. . . . OSNOVNI TIPOVI TEMELJA Temelj je jedan od najvažnijih elemenata konstrukcije objekta.15 - .dijafragme. H ≥4 B U ovu grupu temelja spadaju: .temelji samci. Plitki temelji prenose opterećenje od objekta na tlo preko kontaktne površine između temelja i tla. Kod ovih temelja odnos visine H prema širini temelja B je jednak ili veći od četiri. . kao i preko bočnih strana temelja.temeljne kontra ploče.trakasti temelji (nearmirani i armirani).šipovi. U ovu grupu temelja spadaju: .

00).16 - .B) i uslova nosivosti betonskog preseka na savijanje (visina temelja . Trakasti temelj od nearmiranog betona .H). TRAKASTI TEMELJI Trakasti temelji se postavljaju ispod nosivih zidova (zidanih opekom ili od armiranog betona). Tada je ΣV (49) B= σ z dozv. Slika 12. 1. a Ft površina temeljne spojnice (Ft=B ⋅ 1.1. Određivanje dimenzija temelja vrši se iz uslova nosivosti tla (širina temelja . Trakasti temelj od nearmiranog betona Širina temelja (Slika 12) određuje se iz uslova dozvoljenih napona: σz = ΣV Ft (48) gde je ΣV zbir svih vertikalnih sila koje deluju na temeljnu spojnicu.1.

20 15 0. izazvanog vertikalnim opterećenjem biće Mc = σ z' ⋅ c 2 2 (50) ' gde je σ z reaktivno opterećenja tla od sile V koja deluje u zidu σ z' = V . dobijamo izraz kojim se određuje visina stope od nearmiranog betona u funkciji veličine slobodnog prepusta dužine "c".Visina stope temelja određuje se iz uslova dozvoljenih napona zatezanja od savijanja na konzolnom prepustu. Moment savijanja u preseku c-c za vrednost napona tla u temeljnoj spojnici. Otporni moment preseka c-c je: 1. sopstvene težine stope i B korisnog opterećenja p. Vrednosti dozvoljenih napona zatezanja u betonu izazvanih savijanjem MB (MPa) σbz (MPa) 10 0. Tabela III. napona u temeljnoj spojnici i dozvoljenog naprezanja na zatezanje u betonu izazvanog savijanjem H = c⋅ 3 ⋅ σ z' σ (53) bz U tabeli III date su vrednosti dozvoljenih napona zatezanja u betonu izazvanih savijanjem.17 - . bez uticaja težine tla iznad stope.00 .35 20 0. 00 ⋅ H 2 (51) Wc= 6 Kada u izraz za određivanje napona zatezanja u betonu izazvanog savijanjem σ bz = Mc Wc (52) unesemo jednačine 50 i 51.50 30 0.80 40 1.

0 kN/m3 Marka betona MB 20 Slika 13. težina tla iznad stope i opterećenja poda u širini stope. Podaci: Vertikalna sila u zidu neposredno iznad temelja V= 100 kN/m1 Debljina zida dz= 25 cm Ukupna težina poda i korisno opterećenje na podu .0 kN/m2 Dozvoljeno naprezanje tla σ z dozv. Primer dimenzionisanja trakastog temelja od nearmiranog betona Za date podatke izvršiti dimenzionisanje trakastog temelja od nearmiranog beton (Slika 13).18 - .1.1.p=5. Obzirom da je nepoznata dimenzija stope.1. = 0.12 MPa Dubina fundiranja Df= 1. pa time i njena sopstvena težina. to treba proračun početi sa . Primer trakastog temelja od nearmiranog betona Prvo se odredi približna širina stope B.00 m Zapreminska težina tla γ = 18.

36 " = 8.25) ⋅5.0 .opterećenje od poda (1.18 kN/m1 .04 m 0.65⋅18.vertikalna sila . Kasnijim proračunom.40 m Reaktivno opterećenje koje deluje tako da savija konzolni prepust dužine "c" σ z' = 100 ⋅ 10 −3 = 0.25 ⋅ 100 ⋅ 10 −3 = 1. U ovom primeru taj procenat uvećanja usvojen je 25% od sile V.05⋅0.0 Ukupno opterećenje V = 100.25)/2 = 0. Kontrola napona za usvojene dimenzije Analiza opterećenja: .00 " ΣV = 122. Teško je odrediti za svaki poseban slučaj za koliki procenat treba povećati silu V.05-0.35 m Za ovako usvojene dimenzije izvrši se kontrola stvarnog napona u tlu na nivou temeljne spojnice.05-0.05 3 ⋅ σ z' = 0.pretpostavkom da je ukupna sila koja deluje u temeljnoj spojnici ΣV veća za određeni procnat u odnosu na silu V koja deluje u zidu.25) ⋅0.opterećenje od zemlje iznad stope (1.25 ⋅ V σ = z dozv 1.095MPa 1.sopstvena težina stope 1.05-0.00 kN/m1 = 9.12 Usvojeno: B = 1.0 . ako se ova pretpostavka pokaže ne tačnom moraju se izmeniti dimenzije stope temelja.30 m 0.095 = 0.35⋅24. B= σ ∑V z dozv = 1.19 - .5 pa je visina H H=c σ bz Usvojeno: H = 0.82 " = 4.40 3 ⋅ 0.05 m Dimenzija konzolnog prepusta iznosi c = (B-dz)/2 = (1.

00 0.20 - .26 kNm 2 2 Otporni moment preseka c-c Wc = H 2 ⋅ 1. Trakasti temelj od armiranog betona Širina temelja (Slika 14) određuje se istim postupkom kao i kod temelja od nearmiranog betona (izraz 48).2.05 ⋅ 1.116!NQb!〈!σ !{!ep{w/ = 0. Reaktivno opterećenje od vertikalne sile.0204 m 3 6 6 Stvarni napon zatezanja u betonu σ !c{!tuw/ = −3 M !d 7.00 σ !{!tuw/ = 0.05 ⋅ 1. Sada se odredi stvarni napona zatezanja u betonu. 1.62 x10 = = 0.00 Moment savijanja u preseku c-c Mc = q ⋅ c 2 95.50MPa 0.373MPa < σ !c{/ = 0.0204 X !d Znači da je napon zatezanja u betonu u granicama dozvoljenih vrednosti. V je r> W 100.00 = = 95. .Stvarni napon u tlu na nivou temeljne spojnice iznosi σ !{!tuw/ = 122 .18 ⋅ 10 −3 ∑W = C ⋅2-11 1.24 ⋅ 0.24 lO n 3 C ⋅ 2/11 1.12!NQb Stvarni napon u tlu je u granici dozvoljene vrednosti.00 = = 0.4 2 = = 7.35 2 ⋅ 1.

Trakasti temelj od armiranog betona Visina stope određuje se prema izrazima za visinu preseka armirano betonskih preseka opterećenih momentom savijanja u preseku c-c.Slika 14. Reaktivno opterećenje tla od vertikalne sile V je ' σZ = V B (54) i izaziva moment savijanja u preseku c-c M c = σ z' ⋅ c 2 2 ⇒ M kr = ν sr ⋅ M c (55) gde je M kr kritični moment koji se dobija množenjem stvarnog momenta Mc koeficijentom sigurnosti νsr.00 (56) odnosno visina stope H= h + a Zategnuta armatura u preseku bice (57) (58) F a = σ ⋅ kz ⋅ h vi .21 - M kr . Tada je statička visina preseka h = rkr ⋅ M kr 1.

Kontrola napona u tlu Po usvajanju konačnih dimenzija temelja vrši se kotrola napona u tlu.25 ⋅ 220 ⋅ 10 −3 = 1.22 - . u nivou temeljne spojnice. Stvarni napon u tlu ne sme da prekorači dozvoljene napone.= 0. Ukupna težina poda i korisno opterećenje na podu . Primer dimenzionisanja trakastog temelja od armiranog betona Za date podatke izvršiti dimenzionisanja trakastog temelja od armiranog betona (Slika 15). sa pretpostavkom.1. = B ⋅ 1.15)/2 = 0.70 m Minimalna visina se usvaja H = 0.18 Usvojeno: B = 1.5 kN/m3 Zapreminska težina tla Marka betona MB 20 Kvalitet čelika GA 240/360 Prvo se odredi približna širina stope B. 1.55 m Tada je dužina prepusta "c" c = (B-dz)/2 = (1.25 ⋅ V σ = zdozv zdozv 1. da je sopstvena težina stope.35 m1 .0 kN/m2 Dozvoljeno naprezanje tla σz dozv.18 MPa Dubina fundiranja Df= 1. ΣV (59) σ z stv.2.55-0. 00 ≤ σ z dozv.52 m 0.30 m γ= 18. kao kod trakastog temelja od nearmiranog betona. zemlje iznad stope i poda u širini stope 25% od sile V B= σ ∑V = 1. Podaci: Vertikalna sila u zidu neposredno iznad temelja V= 220 kN/m1 Debljina zida dz= 15 cm.p=10.

00 kN/m = 10.opterećenje od zemlje iznad stope (1.15⋅ (1.4125-0.5⋅0.55-0.55+0.0 0.0 Ukupno opterećenje 1 V = 220.opterećenje od poda (1.01 " = 14.0 .Slika 15.20) ⋅25.4125⋅25.3-0.15) ⋅10.15+(1.vertikalna sila .31 " = 27.sopstvena težina stope (1. Kontrola napona za usvojene dimenzije Analiza opterećenja: .30-0.00 " ΣV = 271. Primer trakastog temelja od armiranog betona Za ovako usvojene dimenzije izvrši se kontrola stvarnog napona u tlu na nivou temeljne spojnice.55⋅1.32 kN/m 1 .35) .23 - .25) ⋅0.55⋅0.

= 0.63 14 kritični moment savijanja iznosi M kr = υsr ⋅ M c M kr = 1.00 ∑V = 271. Po određivanju napona u tlu pristupa se određivanju potrebne armature za prijem momenata savijanja konzolnog dela.00 V = = 141.8 ⋅ 2 υ sr = = 1.94 kN/m2 B ⋅ 1.32 ⋅ 10 −3 = 0.94 ⋅ 0.77 = 56.175 MPa 1.18 MPa Stvarni napon u tlu je u granici dozvoljene vrednosti.55 ⋅ 1.63 ⋅ 34.55 ⋅ 1.6 ⋅ 12 + 1.Tada stvarni napon u tlu na nivou temeljne spojnice iznosi σ zstv = B ⋅ 1.67 kNm .8 ⋅ p q za pretpostavljeno g ≈ 12 kN / m 2 i p = 2kN / m 2 υ sr iznosi 1.70 2 = 34.6 ⋅ g + 1.00 1.00 Tada moment u preseku c-c iznosi Mc = σ z' ⋅ c 2 2 = 141.175 MPa < σz dozv.24 - .00 σz stv.77 kNm 2 Kritični moment po teoriji graničnih stanja je M kr = υ g ⋅ M g + υ p ⋅ M p υ sr = 1. Reaktivno opterećenje tla koje izaziva moment savijanja konzolnog prepusta dužine "c" iznosi σ z' = 220.= 0.

0 .63 cm2 σ vi ⋅ k z ⋅ h 240 ⋅ 0.32 za usvojen profil ∅10 ( fa = 0 .344 r kr = 1.a = 35. k z = 0. 63 = 1. 79 cm 2 ) razmak armature je ′ t= fa ′ 0 . 2 ⋅ F a = 0 .5 . 526 Usvojena je podeona armatura ∅6/16. 63 Usvojena je glavna armatura ∅10 / 10 Podeona armatura iznosi F a pod = 0 . razmak armature je ′ t= fa ′ 0 . 348 cm Fa 1.0 sm (zaštitni sloj je minimum 2 cm.9665 ⋅ 0.3. odredi se statička visina preseka h.05‰ .0 = 32.00 = 1. kod temeljnih ploča) tada je rkr = h M kr b = 0.67 ⋅ 10 −3 = = = 7. 2 ⋅ 7 . 28 cm 2 ). 28 ⋅ 100 = ⋅ 100 = 18 . 526 cm 2 za usvojen profil∅6 ( fa = 0 . 79 ⋅ 100 = ⋅ 100 = 10 .63 ⋅ 10 − 4 m 2 = 7. 354 cm Fa 7 .25 - . h = H .Za zadani kvalitet betona MB 20 i armature GA 240/360 i usvojenu minimalnu visinu H min = 35 cm .67 ⋅ 10 − 3 1.32 56. 9665 Potrebna površina aramature je Fa pot M kr 56. ε b = 1. 344 ⇒ ε a = 10‰ .

Slika 16. Poprečni presek kontra grede .D) (Slika17).b.H.L) i uslova nosivosti betonskog preseka na savijanje i smicanje (visina konzolne ploče . TEMELJNA KONTRA GREDA Temeljne kontra grede postavljaju se ispod više stubova u nizu. Statički sistem kontra grede Slika 17.26 - .2. i visina grede . širina grede . Dimenzije se određuju iz uslova nosivosti tla (širina temelja . i u statičkom smislu prestavljaju kontinualni nosač opterećen reaktivnim opterećenjem od tla (Slika16).B i dužina temelja .

U tom slučaju širine temeljne ploče određuju se iz uslova da se rezultanta sila R nalazi u težištu trapezoidne osnove temeljne ploče (Slika 18).broj stubova).. Momenti i transverzalne sile po nosaču određuju se iz uslova ravnoteže sila za svaki karakterističan presek (ΣM i ΣT) i to na mestu stubova i u poljima za maksimalne momente. temeljne kontra grede imaju konstantnu širinu B po celoj svojoj dužini.2) U slučajevima kada zbog nemogućnosti postizanja jednake dužine kontragrede sa obe strane rezultante sila. P(i). Tada je reaktivno opterećenje po gredi ravnomerno i iznosi q' = q ⋅ B = R L (60.stvarni napon u tlu na nivou temeljne spojnice. . koji se oslanjaju na kontra gredu bude na sredini dužine temelja.27 - (60. .. To znači da mora biti ispunjen uslov e= P1 ⋅ a + P 2 ⋅ (a + b) L B1 + 2 ⋅ B 2 = ⋅ P1 + P 2 3 B1 + B 2 .zbir svih vertikalnih sila koje deluju na površinu temeljne spojnice. od sila u stubovima. . Pre kontrole dilatacija i određivanja potrebne armature neophodno je izvršiti kontrolu naprezanja tla u temeljnoj spojnici. gde je (60) σz ΣV Ft stv . je da položaj rezultante sila.2. L. iz tehnoloških razloga.3) .Uslov ravnomernosti raspodele napona u tlu. gde je i=1..1) U najvećem broju slučajeva.površina temeljne spojnice. na nivou temeljne spojnice. σ z stv = ∑V Ft ≤ σ zdozv . za usvojene dimenzije temelja.dozvoljen napon u tlu. R.n (n .. mora se izvesti trapezoidna osnova temeljne ploče. σz dozv Reaktivno opterećenje konzolne ploče iznosi q= R B⋅L (60.

Reaktivno opterećenje po gredi u slučaju promenljive širine konzole ploče ' Vrednosti q1' i q 2 iznose ' q1' = q ⋅ B1 i q 2 = q ⋅ B2 (60.28 - . Temeljna kontra greda sa promenljivom širinom konzolne ploče U ovom slučaju reaktivno opterećenje konzolne ploče iznosi q= Tada je reaktivno opterećenje po gredi linearno promenljivo u funkciji širine konzolne ploče (Slika 19). R ( B1 + B 2) ⋅ L 2 (60.5) .Slika 18.4) Slika 19.

0 kN/m3 MB 30.40 m Zapreminska masa tla . l2=8.00 m.00 m Kod stuba 1 prepust je ograničen na a=2. Dozvoljen napon u tlu na koti fundiranja .00 m Sile u stubovima neposredno iznad temelja: P1=1500 kN.25 MPa Dubina fundiranja . Podaci: Rasponi između stubova: l1=6. Statička šema kontragrede Prvo se odredi položaj rezultante vertikalnih sila R Rezultanta sila je R = ∑ Pi = P1 + P2 + P3 = 1500 + 2500 + 2000 = 6000 kN . Primer dimenzionisanja temeljne kontra grede Za date podatke izvršiti dimenzionisanje temeljne kontra grede (Slika 20).σzdozv.1.=0.p=10 kN/m2 Dimenzije poprečnih preseka stubova su 45/45 cm.Df=1. P2=2500 kN.29 - .γ=18. P3=2000 kN Ukupna težina poda i korisno opterećenje na podu .2. RA 400/500 Slika 20.

00 + 8. U slučaju da usvojena predpostavka nije tačna mora se izvršiti ponovno usvajanje dimenzija poprečnog preseka temeljne kontragrede.25 Odnosno širina temeljne stope je B= Ft 30.0 = 9.25 ⋅ 6000 ⋅ 10 −3 = 30.34 m odnosno dužina prepusta "x" x = L − (a + l1 + l 2 ) = 18.34 m Površina temeljne stope Ft određuje se iz uslova dozvoljenih napona u tlu.65 m Usvojena visina prepusta stope: H=0. Obzirom da nisu poznate dimenzije poprečnog preseka temelja.34 − (2.Odstojanje rezultante vertikalnih sila R od tačke A iznosi e= ∑ (Pi ⋅ e i ) R e= 1500 ⋅ 2. odnosno stvarno opterećenje na tlo to se usvaja pretpostavka da je masa navedenih opterećenja 25% od ukupne sile R.0 m2 0.00 ) = 2.17 m 1500 + 2500 + 2000 Tada je ukupna dužina temeljne grede L = 2 ⋅ e = 2 ⋅ 9.30 - .35 m Preporuka je da se visina grede usvoji prema sledećem izrazu D≈ l max 8 .64 m L 18.00 + 6. Ft = R σz = dozv 1.0 = = 1. tla iznad temelja i podne površine koja se nalazi iznad temeljne grede.34 Usvojeno: B=1.17 = 18.0 + 2000 ⋅ 16.0 + 2500 ⋅ 8.

34) ⋅18.40⋅1.65⋅18.00 m Slika 21. Poprečni presek kroz kontragredu Kontrola stvarnog napona u tlu na nivou temeljne spojnice Analiza opterećenja .65⋅18.0 Ukupno opterećenje .26 " = 490.61 " = 7171.00+2⋅ (0.34⋅10.11 kN .00 m 8 Usvojeno D=1.težina poda 1.24 " = 302.5⋅0.35+0.težina tla iznad temelja (1.0 .00 = 1.00 kN = 378.ΣP(i) .55) ⋅25 15.31 - = 6000.13⋅25 .55⋅1.34-15.ΣV .34⋅(0.15) ⋅0.odnosno D= 8.sopstvena težina stope 18.

99 kNm 2 2 Kritični moment u preseku c-c je M kr = υ sr ⋅ M c = 1.9 ⋅ 10 − 4 m 2 = 3.97 Fa pot = M kr 48.34 Napon u tlu je u granicama dozvoljene vrednosti.55 2 = = 29. Reaktivno opterećenje od tla q= ∑P i B⋅L = 6000 = 198. k z = 0.Stvarni napon u tlu iznosi σz = stv 7171.447 rkr = 1.776 ‰.9cm 2 σ vi ⋅ k z ⋅ h 400 ⋅ 0.25 MPa 1. ε b = 0.88 kNm Određivanje potrebne armature za MB 30 i RA 400/500 h=H-a=35.0=32.0-3.32 48.88 ⋅ 10 − 3 1.00039m 2 = 3.447 ⇒ ε a = 10‰ .00 = 1.28 ⋅ 0.63 ⋅ 29.0 cm rkr = h = M kr b 0.65 ⋅ 18.24MPa < σ zdozv = 0.32 - .99 = 48.34 Moment savijanja u preseku c-c je Mc = q ⋅ c 2 198.88 ⋅ 10 −3 = = 0.11 ⋅ 10 −3 = 0.975 ⋅ 0.28 kN/m2 1.32 . Postupak dimenzionisanja Konzolna ploča Dimenzionisanje se vrši u svemu kao kod trakastog temelja od armiranog betona.65 ⋅ 18.

2 ⋅ F a = 0 .5 t = a ⋅ 100 = ⋅ 100 = 12.33 - . 784 usvojeno: R∅8/30 Greda Momenti i transverzalne sile određuju se iz uslova ΣM i ΣT za svaki karakterističan presek.00+6. razmak glavne armature f′ 0 .30-1500.00=-1468.0= .80+327.53 kN Momenti savijanja: M1=-q' ⋅ a /2=-327.70 kN T21=T12-q'⋅l1= .20-2500. 5 ⋅ 100 = ⋅ 100 = 63.50 cm2).845. 784 cm 2 za ∅8 (fa'=0.75cm usvojeno: R∅8/12.za ∅8 (fa'=0. 2 ⋅ 3. 775 cm Fa 0 .00=1117.20 kN T23=T21-P2=1117.00=654.15⋅2. Računsko reaktivno opterećenje po kontragredi iznosi q'=ΣP(i)/L=6000/18.15 kN/m Transverzalne sile: T11=q' ⋅ a=327.00) )/2+1500.00⋅6.00=1234.0=-1382.30 kNm 2 M =-q' ⋅ x /2=-327.0 /2=-654.70+327.342/2=-895.30 kN T12=T1l-P1=654.845.50 cm2). 9 = 0 .15⋅2.15⋅6.80 kN T32=T23+q'⋅l2=-1382. razmak podeone armature t= fa ′ 0.40-2000.80 kNm 2 .15⋅2.9 Podeona armatura: F a pod = 0 .15⋅8.34=327.15⋅(2.0=-765.67 kNm 3 2 2 M2=(-q'⋅(a+l1) /2)+P1⋅l1 2 M2=(-327.5 Fa 3 .40 kN T3d=T32-P3=1234.

510   .34) )/2+2000.77 m MII=(-q'⋅(x2+x) )/2+P3 ⋅ x2 2 1 2 MII=(-327.40 kN 2 Slika 22.58 =438.00⋅2. Dijagram transferzalnih sila i momanata savijanja kontra grede Statička visina preseka je h=D-a=100.15⋅(2.00 cm za ε a = 10‰. 510  0.70/327.00⋅3.34 2 Nosivost jednostruko armiranog preseka je M kr b  h = r  kr .40/327. r kr = 0 .77=1433.58) )/2+1500.868MN = 1868 kNm   0.58 m M =(-q'⋅(a+x )2)/2+P1 ⋅ x I 1 MI=(-327.94   ⋅ b0 =    ⋅ 0.00=94.15=2.15⋅(3.78 kNm x2=T32=1234.00+2. ε b = 3.00-6.15=3.55 = 1.77+2.5‰ .x1=T12/q'=845.

675 rkr = 0.4kNm − 1868kNm = 526.4kNm > M bkr = 1868kNm kr kr ∆M 2 = M 2 − M bkr = 2394.00303m 2 = 30.9355 ⋅ 0.5 ⋅ 10 −3 0.56cm 2 Fa = 70.04 ) σ vi ⋅ (h − a kr kr M bkr M bkr ∆M 2 ∆M 2 + = + σ vi ⋅ z σ vi ⋅ (h − a ′) σ vi ⋅ k z ⋅ h σ vi ⋅ (h − a ′) Fa = Fa1 + Fa2 = Fa = 1868 ⋅ 10 −3 526.005595m 2 + 0.61m 2 ′) 400 ⋅ (0. k z = 0.5kNm rkr = h M b0 kr 1 = 0.675 ⇒ ε a = 10%.9355 Fa pot M 1kr 1066.36 cm2) usvojeno 7R∅25 Oslonac 2 kr M 2 = υ sr ⋅ M 2 = 1.94 − 0.55 = 0.94 400 ⋅ (0.007056m 2 = 70.64 cm2) ′ Fa = 14.61cm 2 .04 ) Fa = 0.3cm 2 σ vi ⋅ k z ⋅ h 400 ⋅ 0.892 Fa′ = Fa2 = kr ∆M 2 526.ukupna pritisnuta armatura usvojeno 3R∅25 (14.8kNm = 2394.94 1066.5‰.892 ⋅ 0.56cm 2 .Oclonac 1 M 1kr = υ sr ⋅ M 1 = 1.94 − 0.001461m 2 = 0.94 (34.3kNm = 1066.05%. k z = 0.ukupna zategnuta armatura usvojeno 15R∅25 (73. ε b = 2.63 ⋅ 1468.144 ⋅ 10 −3 = = 0. ε b = 3.63 ⋅ 654.001461m 2 = 14.144kNm kr M bkr > ∆M 2 ⇒ ε a = 10‰.144 ⋅ 10 −3 + 400 ⋅ 0.35 - .5 ⋅ 10 −3 = = = 0.73 cm2) .

38cm 2 σ vi ⋅ k z ⋅ h 400 ⋅ 0. ε b = 2.7‰.63 ⋅ 895.63 ⋅ 438.55 + 0.916 ⋅ 0.55 = 0. s = 0.75m (l 0 = 0. k z = 0.18 cm2) Polje I b p1 = b 0 + 20 ⋅ dp sr = 0.94kNm < M bkr = 1868kNm rkr = h M b0 kr 3 = 0.916 Fa pot M 3kr 1459. rkr = h M Ikr bp = 0.2 ⋅ 10 −3 1.Oslonac 3 M 3kr = υ sr ⋅ M 3 = 1.55 + 20 ⋅ 0.94 ⋅ 10 −3 0.072 x kr = s kr ⋅ h = 0.55m 2 = b 0 + 0.428 ⇒ ε a = 10‰.428 rkr = 1.8 ⋅ l )! Za usvojene dimenzije grede vrši se ispitivanje preseka u polju kao "T" preseka.25 ⋅ 0.9745.768cm < d pmin = 15cm . k z = 0.2 kNm Prva pretpostavka: x < d p Neutralna osa je u ploči te se nosač i u polju tretira kao pravougaoni presek širine bp.94 ⋅ 10 −3 = = = 0.65m 35 + 15 = 0. kr M I = υsr ⋅ M I = 1. ε b = 0.78kNm = 715.25 = 5.8 ⋅ 6 = 1.072 ⋅ 94cm = 6.67kNm = 1459.78‰.55 + 20 ⋅ bp2 b p 3 = λ = B = 1.25 ⋅ l 0 = 0.577 rkr = 0.577 ⇒ ε a = 10‰ .94 1459.94 usvojeno 9R∅25 (44.65 = 1.004238m 2 = 42.65m b p min = b p 3 = 1.94 715.36 - .

2 ⋅ 10 −3 = = 0. tj.138 0. skr = 0.65 = 10‰.80 kN Granična vrednost transverzalne sile.442kNm x < d p ⇒ rkr = ⇒ εa = 0.4kNm = 2336.97cm < d p min = 15cm Pretpostavka x<dp je tačna.73 cm2) povijeno 9R∅25 Kontrola glavnih kosih zatežućih napona kod oslonca 2 prema osloncu 3 Transverzalna sila kod oslonca 2 je T23=1382.65m kr M II = υ sr ⋅ M II = 1.23=νsr⋅T23=1. Fa = kr MI 715.94 xkr = skr ⋅ h = 0.00654 m 2 = 65.Pretpostavka x < d p je tačna.96 kN .63⋅1382.138 ⋅ 94cm = 12.5cm 2 σ vi ⋅ k z ⋅ h 400 ⋅ 0.950 ⋅ 0.44 ⋅ 10 − 3 1.37 - .80 kN=2253.64 cm2) bp = 1.63 ⋅ 1433.6‰. merodavna transverzalna sila iznosi Tu.950. k z = 0. Fa = 2336.4 cm 2 400 ⋅ 0.442 ⋅ 10 −3 = 0.ε b = 1.79 ⇒ 2336.94 usvojeno 14R∅25 (68.9745 ⋅ 0.00195m 2 = 19.94 usvojeno 4R∅25 povijeno 2R∅25 Polje II (19.23=Tmu.

25 Računski (nominalni) naponi smicanja T 1. 1987 .45 c + 0.975 ⋅ 533. qu.25kN    0. r = = 3.23. transverzalne sile.63 ⋅ 327.55 ⋅ 0.5 Mpa Slika 23.1 Mpa 3τr=3.0  ⋅ 533.15 = 533.96 − 519.23 = u . mogu da se umanje za iznos c  ∆Tu =  + 0.Prema članu 95 pravilnika BAB87 (*).23. r = u .granično opterećenje q u = υsr ⋅ q ′ = 1.25 = 0.92 kN ∆Tu =  + 0.04 kN Odstojanje nulte tačake transverzalne sile od ose oslonaca iznosi: T 2253.94 Za MB 30 τr=1.visina preseka.25 = 519. r = 2253. d .726MPa < 5τr=5.75d  ⋅ q u 2  gde je c . u oblasti oslonca.3 MPa < τ n .734 τ n .23.726MPa b⋅z 0.širina oslonca. 23 = 3.226 m qu 533. Dijagram τ napona __________________________________________________________________ (*) Pravilnik o tehničkim normativima za beton i armirani beton.92 = 1734.23. r = Tmu .96 x 0 .9 ⋅ 0.23 = = 4.75d  ⋅ q u =     2 2 Tu .75 ⋅ 1.38 - .

Mesto gde je τn= 3τr: T3τr = 3τr ⋅ b ⋅ z = 3.535 MN= 1535 kN x 3τr = Mesto gde je τn= τr: Tτr = τr ⋅ b ⋅ z = 1.94 = 1.3 ⋅1.1. deo transverzalne sile Tmu se prema jednačini 1 Tbu = ( 3τ r − τ n ) ⋅ b ⋅ z 2 poverava betonu.0 = 1.9 ⋅ 0.18 cm2).0 = 3.9 ⋅ 0.92 m.3 ⋅ [1. na delu gde je τn< 3τr .34 =1.3 ⋅ 0.94 =0.25 Na delu od xτr .25 xτ r = 2253. TRu= Tmu .1 ⋅ 0. 23. 23 + 3 ⋅τ r ⋅ x3τ r − (c / 2 + 0.0 ⋅ 3.75 ⋅ d ) ⋅ b + 2 3 ⋅τ r ⋅ xτ r − x3τ r ⋅b = 2 = 0.55 ⋅ 0.75 ⋅ d ⋅τ n.92 ⋅ 0.26 .75 ⋅1.τ n f3τ r = 0. treba izvršiti redukciju poprečne sile (deo sile se poverava betonu). .00 kN 2253.984MN Iz polja je povijeno nad oslonac 9R∅25 (44.26m 533.512 MN = 512.55 + [ ] ( ) 3.55 ⋅ 0.975]⋅ 0. tj.x3τr =3.39 - .726 ⋅ 0.705 + 1.34 m 533.742 2 H vu. Na ostalom delu nosača gde je τn < 3τr .τ n f3τ r = 3.Na delu nosača gde je ispunjen ovaj uslov beton ne učestvuje u prijemu uticaja od transverzalne sile i tada je Tbu= 0 .537 + 0. 23. 23 ⋅ b + τ n.55 + 2 3. odnosno celokupne zatežuće napone prima armatura.96 − 512. Horizontalna sila veze Hv : H vu.726 + 3.96 − 1535.55 = 1.34 − 0.

.485 MN H vuz 1.c/2 = 3.79cm2).R∅10/25 *Napomena: Postupak obezbeđenja od glavnih kosih zatežućih napona sprovodi se kod svih ostalih karakterističnih preseka (levo i desno od tačaka 1.499 = 1.0.usvaja se minimalna (konstruktivna) poprečna armatura.23 = m ⋅ a′ 2 ⋅ 0. 2 i 3) analogno ovde sprovedenom postupku. Maksimalno rastojanje uzengija max tuz na dužini osiguranja λ iznosi h / 2  94 / 2 = 47      max tuz(λ) ≤  b  tj. odnosno uzengije U.5cm F uz = U odnosu na prečnik glavne armature R∅25 usvojene su dvosečne uzengije R∅10 (au′=0.499 MN Preostali deo nose uzengije: Hvuz=3. gde je τn<τr . max tuz(λ) ≤ 55  ≤ 25 cm 25cm  25cm      Usvojeno kod oslonca 2 prema osloncu 3: dvosečne uzengije U.26.129m = 12.225=3.0037 m 2 = 37cm 2 σ vi 400 λ23 = xτr .9cm Fuz 37 Ukoliko se dobije tuz.5 na dužini λ=312.79 u ⋅ λ 23 = ⋅ 3.035=303. Razmak uzengija iznosi t uz .181⋅10-4⋅400⋅ 2 =2.984 .2.035 = 0.485 = = 0.Voditi računa da se armatura povija iz gornje zone preseka polja u donju zonu preseka kod oslonca.R∅10/12.5 cm Na preostalom delu nosača.potr ≤ 10 cm treba usvojiti četvorosečne uzengije m=4 (mintuz=10 cm). Sila koju primaju povijeni profili iznosi Hvkg=44.40 - .

Slika 24. date su šeme armiranja kontra grede u poprečnom i podužnom preseku.41 - . Šema armiranja poprečnog preseka Slika 25. Šematski prikaz usvojene armature u podužnom preseku .Na slikama 24. i 25.

ili pečukarste konstrukcije (Slika 26c). Temeljna kontra ploča prima reaktivno opterećenje od tla prouzrokovano od vertikalnih slila u konstrukciji objekta. . Kontra ploče se u statičkom smislu tretiraju kao ploče koje nose u jednom ili dva pravca. u granicama dozvoljenih napona u tlu. kada je potrebno izvesti instalacioni razvod u nivou temeljne konstukcije. Proračun temeljne kontra ploče radi se u svemu isto kao i proračun ploča tavanica.42 - .kada trakasti temelji. kontra grede ili temelji samci ne mogu. krstato armirane ploče. stim da je opterećenje ploče jednako količniku svih vertikalnih sila i površine temeljne ploče (q' = ΣV/Ftploče) i deluje suprotno od opterećenja tavanica. da prenesu opterećenje objekta na tlo. . kada opterećenje prenosi do stubova i zidova preko temeljnih greda (Slika 26a i 26b). temeljne grede postavljaju se iznad ploče. TEMELJNA KONTRA PLOČA Temeljna kontra ploča primenjuje se u sledećim slučajevima: .3. zavisno od odnosa raspona i položaja kontra greda. odnosno kada su dimenzije tih temelja tolike da obuhvataju veći deo osnove objekta. pa je potrebno primiti hidrostatički potisak vode i istovremeno postaviti hidroizolaciju. Temeljna rebra mogu se postavljati sa gornje ili donje strane ploče. Zato. Ploče mogu biti sistema proste grede. Postavljanje temeljnih greda ispod ploče je ekonomski isplatljivije jer ima manje radova iskopa tla. kontinualne ploče. Postoje više načina projektovanja temeljnih kontra ploča (Slika 26).kada je jedna ili više etaža objekata ispod nivoa podzemnih voda. ali ovaj način onemogućava postavljanja instalacija kanaliacije. pa se prostor između poda i ploče koristi za instalacioni razvod.

Slika 26. Sistemi temeljnih kontraploča .43 - .

.Slika 27.44 - . Aksonometrijski prikaz kontra ploče sa opterećenjem Na slici 27. dat je aksonometrijski prikaz kontra ploče sa opterećenjem u stubovima i reaktivnim opterećenjem tla koje deluje na ploču.

kružni ili poligonalni.). koje je izazvano silom u stubu.TEMELJI SAMCI Temelj samac (soliter) postavlja se ispod stuba.H). σ z stv = ∑V ≤ σ zdozv Ft (61) Oblici stope temelja zavise od oblika preseka stuba. Dimenzije temelja se određuju iz uslova nosivosti tla (širina . za vertikalno dejstvo sila . Slika 28. neophodno je izvršiti kontrolu naprezanja tla u temeljnoj spojnici. Temelj samac Pre određivanja potrebne armature. pravougaoni.45 - . i 19. za usvojene dimenzije temelja.4.B i dužina -A) i uslova prodora stuba kroz stopu temelja (visina . Uzimajući u obzir kako se vrši rasprostiranje pritisaka po dubini tla (izrazi 17. odnosno da su naponi u tlu jednaki ispod cele površine temeljne stope. 18. tako da mogu biti kvadratni. i prima sve statičke i dinamičke uticaje koji deluju na stub (Slika 28). Usvaja se pretpostavka da je konstrukcija stope temelja nedeformabilna. kao i međusobnog položaja stubova i pravca delovanja dominantnih sila koje opterećuju temelj. Proračun armature u zategnutom delu poprečnog preseka određuje se prema momentima savijanja koje prouzrokuje reaktivno opterećenje tla.

Slika 29. Odnos strana temelja u funkciji jednakih prepusta c u oba pravca U slučajevima kada u jednom ortogonalnom pravcu momenti ili horizontalne sile imaju dominantne vrednosti. Na slici . Ako se nastoji da armatura temelja bude jednaka u oba ortogonalna pravca tada prepusti c treba da budu jednaki (Slika 30). Time se povećava otporni moment osnove temelja u pravacu delovanja tih sila. Određivanje optimalnih odnosa strana temelja u funkciji raspona stubova Slika 30.46 - . neophodno je povećati stranicu u čijem pravcu deluju ti uticaji.u temeljima optimalano je da odnos stranica osnove temelja bude u funkciji jednakog odstojanja između temelja (Slika 29).

.. neophodno je da otporni moment osnove temelja oko y ose bude veći od otpornog momenta osnove temelja oko x ose.... Kako se unapred ne znaju dimenzije stope kao i zapremina tla iznad stope....... i momenta.. p=10kN/m Dozvoljen napon u tlu na koti fundiranja ..=0... Da bi se umanjili naponi u tlu izazvani ekscentričnim opterećenjem.31............ odnosno Wy>Wx. Primer dimenzionisanja temelja samca Za date podatke izvršiti dimenzionisanje temelja samca......... koji deluje oko y ose.. Slika 31..... Zato se za određivanje osnove ...... to se ne može pouzdano znati kolika je ukupna sila koja deluje na nivou temeljene spojnice.5 2 Ukupna težina poda i korisno opterećenje na podu .. a u ravni V-x.5 kN/m Kvalitet betona i čelika ……………………………....... MB 30.. Hx. My. Odnos širine i dužine osnove temelja ..σzdozv. 1/1.......47 - .. Odnos strana temelja u funkciji dominantnih uticaja na temelj 4.....1......... Podaci: Vertikalna sila u stubu ............. GA 240/360 Postupak proračuna počinje sa odredeđivanjem približnih dimenzija stope............... V=1200 kN Dimenzije stuba ………………………………………….... što znači da je A>B........ u pravcu x ose.. a/b=60/40 cm....22 MPa 3 Zapreminska masa tla …………………………………… γ=18. dat je šematski prikaz delovanja horizontalne sile...

82 = 3.6 + 0.5 ⋅ 6.20 ⋅ 2.4) ⋅ 1.5 Ft stv = 3.5 1.8 gde su a i b dimezije preseka stuba.82m 2 0.15 m Stvarna površina stope je 1.25 ⋅ 1200.reaktivno opterećenje tla. Potrebna približna površina osnove stope iznosi Usvojeno je A/B=3.1 ⋅ 0. τ r dozvoljen napon smicanja betona i 0. Usvajanje visine stope H vrši se po eksperimentalnom obrascu H= V 1.198m 1. Kako je dozvoljen napon smicanja τr = 2 V − q ⋅ (π ⋅ d kp / 4) h ⋅ π ⋅ d kp gde je: V –.00 ⋅ 10 −3 Ft = = 6.20 = = 0.20/2. . Usvojeno je H=80.0 cm.132m 1.15 = 6.48 - .stope vertikalna sila koja deluje u stubu uvećava za određen procenat.88m 2 Izvrši se usvajanje visine stope temelja pa se po tom vrši kontrola napona smicanja u betonu od uticaja vertikalne sile V. U ovom primeru usvojeno je povećane sile u stubu za 25%.8 2 ⋅ (0.198 B= = = 2.sila u stubu.5 1.78m 2 ⋅ (a + b ) ⋅τ r ⋅ 0.5 A 3. q –. Za ovu usvojenu vrednost izvrši se kontrola stvarnih napona smicanja (Slika 32).22 A A2 Ft = A ⋅ B = A ⋅ = ⇒ A = 1.5 ⋅ Ft = 1.8 je korektivni koeficijent.

statička visina preseka Slika 32.88 1.10 MPa 0.5 60 1.8 30 1.174kN / m2 6.13 ⋅ 0.dimenzija kritičnog preseka ( d kp = d + h za kružni presek.434 2 / 4) = 1.1 40 1.2 − 0.434 Tabela IV.77 ⋅ π ⋅ 0.174 ⋅ (π ⋅ 0.dkp .60 ⋅ 0.03 = 0.40 + 0.49 - .6 20 0. odnosno d kp = 1.434m q= 1.20 = 0.6 τr = τr(MPa) . Određivanje kritičnog preseka dkp to je d kp = 1.3 50 1.13 a ⋅ b + h za pravougaoni presek dimenzija stranica a i b) h . Dozvoljni naponi smicanja u betonu MB 15 0.

00 ⋅ 10 −3 = 0.80 m U slučajevima kada je ograničena visina stope H.25 ⋅ 0.6 Zadovoljava usvojena visina H=0. Ako je Vb deo sile koji prima beton tada je razlika koju treba da primi kosa armatura (Slika 33) ∆V = V − Vb pa je potrebno dodati kosu armaturu pod uglom od 45o koja treba da primi silu ∆V .80m 2 ⋅ (0.6 + 0. ∆V o Fak = cos 45 σ vi Slika 33. a naponi smicanja prekoračuju dozvoljene vrednosti.H = 1200. Prikaz postavljanja kose armature .50 - .4 ) ⋅ 1. tada deo sile V koji se ne može preneti smičućim naponima prihvata kosom armaturom Fak.

2-0.51 - .7+ + (2.31 " = 107.132-0.23 kN .00 kN = 78.V (vertikalna sila u stubu) .15⋅3. Usvojene dimenzije temelja Kontrola stvarnog napona u tlu na nivou temeljne spojnice Za usvojene dimenzije temelja (Slika 34) izvrši se kontrola stvarnog napona u tlu na nivou temeljne spojnice.52 " = 66. Analiza opterećenja: .6⋅0.6/3⋅ (2.132⋅25 .15 ⋅ 3.Slika 34.težina zemlje iznad stope (2.2+0.15⋅3.sopstvena težina stope [2.5⋅0.2 ) ⋅ (0.4⋅0.5 .2⋅1.7 ) )]⋅25 3.5 ⋅ 0.2⋅0.40 " = 1452.2+0.15⋅3.5) ⋅18.3-3.težina poda (2.4⋅0.6) ⋅10 Ukupno opterećenje ∑V = 1200.15⋅3.

Šema opterećenja temeljne stope za određivanje momenata savijanja Određivanje potrebne armature: Reaktivno opterećenje od sile V iznosi ˆ q= V 1200.52 - .211MPa < 0.00 = = 174.42 kN/m2 6.88 Ft Presek c-c Površina na kojoj deluje sila Qc .88 Stvarni napon u tlu je u granici dozvoljenog.σz = stv 1452.23 ⋅ 10 −3 = 0. Određivanje potrebne armature (Slika 35) Slika 35.22MPa 6.

80 = 231.05 0.1 rkr = 0.944 ⋅ 0.3 = 1. ε b = 1. ˆ Qc = Fc ⋅ q = 1.944 Fac = M ckr 377.54 kN Položaj sile Qc je u težištu površine trapezoida. Po određivanju kritičnog momenta određuje se potrebna armatura.8‰.54 ⋅ 0.64cm 2 σ vi ⋅ k z ⋅ h 240 ⋅ 0.66 2 2 m2 ˆ Sila Qc je jednaka je proizvodu reaktivnog opterećenja q i površine Fc .002164m 2 = 21.63kNm = 377.63 ⋅ 231. k z = 0.4 = 0.15 + 0.4 Moment Mc je moment sile Qc u odnosu na ravan preseka c’-c M c = Qc ⋅ ec = 289.Fc = (B + b ) ⋅ c = (2.887 M ckr 377.00 cm Za MB 30 i GA 240/360 pristupa se određivanju potrebne armature.80 m = ⋅ ⋅ 3 B+b 3 2.63 kNm Statička visina preseka iznosi hc=H-a=80.4 + 0.887 ⇒ ε a = 10‰.00=77.4) ⋅ 1.77 .55 ⋅10 −3 b + 2 ⋅ 0.55 ⋅10 −3 = = 0.42 = 289.00-3.77 hc = 0.15 + 0. Kritični moment savijanja u preseku c-c dobija se kada se moment Mc pomnoži sa koeficijentom sigurnosti ν sr M ckr = υ sr ⋅ M c = 1. ec = c 2 B + b 1.53 - .15 + 0.3 2 ⋅ 2.66 ⋅ 174.55kNm rkr = = 0.

663 ⋅ 174. zbog nemogućnosti da se armatura c i d pravca postavi u istu ravan.64 = = 10.13cm 2 razmak t je t= f a′ 1. pod pretpostavkom da su prečnici armature maksimalne vrednosti 20 mm.663m 2 2 2 Qd = Fd ⋅ q = 1.6 ⋅ = ⋅ = 0.2 + 0.15 za usvojenu armaturu ∅12 površine f a′ = 1.875 2 ⋅ 3.00 cm za MB 30 GA 240/360 .54 = 156.22cm Fa 10.42 = 289.00-2.2 + 0.2 + 0.57kNm Statička visina preseka je manja za dve polovine prečnika armature u c i d pravcu (2x∅/2). tako da je.065 Usvojeno ∅12/10 Presek d-d Analogno predhodnom postupku sledi 3.54m 3 A+a 3 3.065 cm2/m1 B 2. hd=hc-∅=77.Fac je ukupna potrebna površina armature za presek c-c.13 ⋅ 100 = ⋅ 100 = 11.97 ⋅ 0.54 - .97kN Fd = ed = d 2 A + a 0.00=75. Po jednom metru širine preseka: ' Fac = Fac 21.6 A+a ⋅d = ⋅ 0.875 = 1.6 M d = 289.

05 rkr = 1.594cm 2 A 3.6 + 0.21 ⋅ 10 −3 0.242 ⇒ ε a = 10‰.2 za usvojenu armaturu ∅8 površine f a′ = 0.kr M d = υ sr ⋅ M d = 1.21 ⋅ 10 −3 = = = 0.55 - .63 ⋅ 156.594 Usvojeno ∅8/10 Slika 36. Skica usvojene armature temelja samca .75 ' Fad = Fad 14.15‰.9635 Fad kr Md 255.7cm 2 = = 4.5cm 2 razmak t je t= f a′ 0 .00147m 2 = 14. ε b = 1.5 ⋅ 100 = ⋅ 100 = 10.9635 ⋅ 0.21kNm rkr = = 1. k z = 0.1 a + 2 ⋅ 0.88cm Fa 4.7cm 2 σ vi ⋅ k z ⋅ h 240 ⋅ 0.57 = 255.242 kr Md 255.75 hd = 0.

Stevan Stevanović: FUNDIRANJE I .Obzirom da temelj nije apsolutno krut već da je deformabilan to se momenti savijanja raspodeljuju tako da su uticaji momenata savijanja veći u središnjem delu temelja i da opadaju ka ivicama temelja. Raspodela armature kod deformabilnih temelja samaca ______________________________________________________ (*) Dr.56 - . Ovde se daje rešenje koje je sa praktične strane optimalno i zasniva se na predlozima navedenih autora (Slika 37). Prema raspodeli momenata savijanja to se i armatura raspoređuje prema intenzitetima momenata. Slika 37. Pojedini autori (Löser i Winterkorn(*)) dali su predloge za raspodelu usvojene armature. Treba imati u vidu činjenicu da usvajanje ovakve raspodele ima svoju opravdanost kada je B ≥ 4 ⋅ H .

Skica temelja iz primera 4.2. Primer određivanja napona u tlu za ekscentrično opterećen temelj samac Za temelj datih dimenzija i uticaja (Slika 38) koji deluju na njega ispitati napone u karakterističnim tačkama temeljne spojnice.4. Slika 38.2. .57 - .

00 kNm Površina osnove temeljne spojnice je F t = 4 .5 + 25.00 m. H=0.80 m 3 γ=25 kN/m Zapreminska težina stope temelja Uticaji koji deluju u tački "c": Vertikalna sila V=450.00 kNm Kordinate tačke "c".00 2 ⋅ 4.67 m 3 6 2.00=610.00 Wx = = 2. 00 ⋅ 2 .00 kN Ukupna vertikalna sila koja deluje u težištu osnove stope temelja ∑V=V+G=450.00 = 23.50 m. su x=-0.00 2 Wy = = 5.00 ⋅ 4.00 = −175.00 ⋅ 0. B=2.00 ⋅ 0. y=0 Dozvoljen napon σzdozv.0 ⋅ 0.00 kN moment savijanja My=30.0 ⋅ 2. 00 m 2 Otporni momenti osnove temeljne spojnice iznosi 2.8 ⋅ 25 = 160.00 kNm U ravni "V-y": horizontalna sila Hy=10.12 MPa Rešenje Svi uticaji se redukuju na temeljnu spojnicu. Težina stope iznosi G = 4.5 + H x ⋅ H + M y = −450.00 kN Ukupni moment sila u odnosu na težišnu osu xt osnove stope temelja M x t = H y ⋅ H + M x = 10.00+160.Podaci: Dimenzije temelja: A=4. 00 = 8 .00 ⋅ 0. u ravni "x-y".8 + 15.=0.58 - .00 kN U ravni "V-x" horizontalna sila Hx=25.00 kN moment savijanja Mx=15.00 m.8 + 30.33m 3 6 .00 kNm Ukupni moment sila u odnosu na težišnu osu yt osnove stope temelja M y t = − V ⋅ 0.

00 2.00 2. −3 610. Dijagram napona u temeljnoj spojnici .33 −3 ⋅10−3 00 ⋅ −3 σ 2 = 610.=0. σ = max σ = σ1=0.3.5.67 − 5.3310 = 0.2.00 2.3310 = 0.00 ⋅ 10 −3 σ 3 = 8.1176 MPa < σzdozv.5.00 − 2.00 ⋅10−3 175.00 ⋅10 −3 23.00 ⋅ 10 23.12 MPa Naponi su u granicama dozvoljenih.00 ⋅10 −3 + + = 0.33 = 0.0067 + 175.67 5.00 ⋅ 10 −3 175.1004MPa . Slika 39.0516MPa .800 ⋅10 + 23.1176MPa 1 8.0344 MPa −3 ⋅10 −3 00 ⋅ −3 σ 4 = 610.0067 − 175.59 - .Naponi u karakterističnim tačkama su ∑ V M xt M yt σi = ± ± Ft Wx Wy gde je i=1.4 610.800 ⋅10 − 23.

ŠIPOVI Šipovi su takva konstrukcija temelja (Slika 40) koja uticaje od objekta prenose na tlo putem trenja između šipa i tla. Šip je takav konstruktivni element čija je dužina znatno veća od dimenzija poprečnog preseka.60 - . osim da prenese silu sa objekta na šip. . Sila od konstrukcije objekta (zida ili stuba) prenosi se na jedan ili više šipova putem armirano betonskog veznog elementa koji se naziva "jastuk". Šematski prikaz šipa Materijali od kojih se mogu izvoditi šipovi su raznovrsni (Slika 41): drvo (a). i "glavu" koja se nalazi na njgovom suprotnom kraju. čelik (b). Slika 40. i na njemu razlikujemo "vrh" koji se nalazi na njegovom donjem kraju. i pritiska na tlo na njegovom vrha. po njegovom omotaču. da poveže šipove kako bi solidarno primili pripadajuću silu. nearmirani beton (d) i armirani beton (c i e).5. Jastuk ima ulogu.

1.61 - .Slika 41. . Dužine su do 20 metara. Drveni šipovi Drveni šipovi (Slika 42) najčešće se izvode od bora. Vrste šipova 5. smreke ili jele. kao hrast ili bukva. Vrh šipa ojačava se "kapom" od čeličnog lima radi lakšeg probijanja tla i sprečavanja da zašiljen vrh drveta ne otupi tom prilikom. Ređe se koriste tvrda drva. Njihove dužine su do 15 metara. Glava šipa ojačava se prstenovima od čeličnih traka iz razloga da se drvo ne raspukne usled siline udaranja malja po šipu.

Drveni šip Ovi šipovi izvode se pobijanjem pomoću malja i makare (Slika 43). Nabijanje šipa u tlo . Drveni šipovi. Ovo je i najveći nedostatak ovih šipova.Slika 42. Najčešće se koriste na šumskim terenima. Slika 43. Makara je uređaj koji drži šip u predviđenom položaju i vrši njegovo pobijanje putem učestalog podizanja i puštanja malja na glavu šipa. koriste se za privremene objekte. obzirom na proces truljenja drveta u vlažnom tlu.62 - .

Dužina su do 35 metara.3. . kako je objašnjeno kod drvenih šipova. Slika 44.5.2.1. Čelični šip Vrh šipa se izvodi zakošen kao bi se mogao laškše pobijati u tlo. Šipovi od nearmiranog i armiranog betona Šipovi od nearmiranog i armiranog betona najčešće su korišćeni u praksi. Čelični šipovi Čelični šipovi (Slika 44) izvode se od profila raznih oblika poprečnog preseka. Prema načinu izvođenja dele se na prefabrikovane i izvedene na samom terenu.3. Ovi šipovi se pobijaju pomoću makare. Nedostatak njihove primene je što su podložni koroziji i imaju veliku cenu u odnosu na druge vrste šipova.63 - . Prefabrikovani šipovi Prefabrikovani šipovi (Slika 45) redovno su armirani. 5. 5. Primenjuju se kod privremenih objekata gde su velike sila (do 900 kN) koje treba preneti na tlo.

Slika 45. Prefabrikovan armirano betonski šip

Duzina su do 20 metara. Poprečni presek je kvadratan, jer je veća površina omotača kvadratnog preseka od kružnog preseka iste površine poprečnog preseka. Armatura šipa proračunava se za dve faze: - za prijem aksijalne sile od objekta (faza eksploatacije); - za prijem momenata savijanja koji nastaju tokom vađenja šipa iz kalupa, manipulisanja i transporta (faza transporta), gde su dominantni momenti savijanja (Slika 46).

Slika 46. Statička šema šipa u fazi manipulisanja i transporta

- 64 -

Uzengije kod ovih šipova izvode se spiralnog oblika, s tim da su progušćene kod glave i vrha šipa zbog povećanih uticaja izazvanih koncentracijom opterećenja tih elemenata šipa od udaranja malja odnosno probijanja tla. Vrh šipa ojačan je "papučom" od čeličnog lima. Ovi šipovi koriste se na gradilištima gde se želi njihovo brzo izvođenje, s tim da se pre otpočinjanja radova šipovi proizvedu u fabrici betona. 5.3.2. Šipovi izvedeni na samom terenu Šipovi izvedeni na samom terenu mogu biti nearmirani (Slika 41d) i armirani (Slika 41e). Po načinu izvođenja mogu biti izvedni postupkom utiskivanja u tlo i bušenjem. Sistem utiskivanja u tlo (Slika 46) izvodi se pomoću makare koja podizanjem i spuštanjem malja potiskuje u tlo čeličnu cev koja je do jedne trećine visine napunjena peskom. Prilikom udara malja u pesak, obzirom da se stvaraju horizotalne sile od peska na čeličnu cev, to cev, zajedno sa peščanim čepom, prodire kroz tlo. Ovim načinom stvara se kružni otvor projektovane dubine. Po dostizanju projektovane dubine čelična cev se fiksira tako da se onemogući vertikalno pomeranje i sa nekoliko naknadnih udaraca malja u šljunčni čep formira se proširenje na vrhu šipa. Po završetku ovog postupka čelična cev se izvlači.

Slika 46. Postupak izvođenja šipa utiskivanjem čelične cevi u tlo

- 65 -

U slučaju da je šip armiran, u otvor u tlu postavlja se unapred postavljen armaturni koš. Po tom se vrši betoniranje. Ovaj sistem šipova u praksi je poznat pod imenom "Franki šipovi". Nedostatak primene ovog postupka je u tome što udari malja izazivaju potrese tla, što nije preporučljivo raditi na lokacijama koje su blizu postojećih objekata, posebno ako nisu otporni na horizontalne uticaje. Ovo se posebno odnosi na zidane objekte koji nisu obezbeđeni za prijem propisanih seizmičkih uticaja. U ovim slučajevima bušenje rupa za šip izvodi se pomoću svrdla prečnika koji odgovaraju prečniku šipa (Slika 47). Postupak armiranja i betoniranja šipa je u svemu isti kao kod sistema utiskivanja.

Slika 47. Postupak izvođenja šipa bušenjem tla

- 66 -

postoje i šipovi koji se koriste za povećanje nosivosti temelja postojećih objekata prilikom nadogradnje.5." Mega" šip Mega šip sastoji se od segmenata dužine oko jednog metra.3. . zašiljen i ojačan čeličnim limom. Slika 48. koji je vrh šipa. Ispod postojećeg trakastog temelja. Šipovi postavljeni ispod postojećih temelja Pored napred navedenih tipova šipova. Postave se hidraulična presa koja se razupire na postojeći temelj putem valjanih čeličnih profila i na prvi segment šipa. a širine oko 1. u svemu kao kod betonskog prefabrikovanog šipa. Ovaj sistem šipova poznat je u našoj praksi pod imenom "Mega" šip (Slika 48). Ova vrsta šipova izvodi se na sledeći način.67 - . s tim da je prvi segment.5 metara. Segmenti se međusobno povezuju čeličnim "trnovima" kako bi se prilikom izvođenja sprečilo bočno smicanje susednih elemenata.3. iskopa se tlo za pristup radnika i opreme.

Zatim se prelazi na sledeći šip. kako se ne bi dogodilo da šip u slučaju prekoračenja projektovane sile izvrši odizanje temelja i zida.Stvaranjem pritiska u presi ona potiskuje prvi element do dubine njegove dužine. Elemet koji prenosi sile stubova i zidova na šipove ("jastuk") proračunava se na uticaje momenata savijanja i prijem glavnih kosih zatežućih napona. koje su međusobno povezane jastukom (Slika 49). Međusobno se šipovi povezuju armirano betonskim serklažom. Po tom postavlja se drugi element i postupak se ponavlja. NAČIN POSTAVLJANJA ŠIPOVA Osnovni princip postavljanja šipova je da se sila od stuba ili zida prenese ravnomerno na dva ili više šipova.4. obzirom da po celoj svojoj dužini imaju nastavke koji su vareni. . što bi za posledicu imalo njihovo oštećenje. U tim slučajevima koriste se čelični šipovi. Šipovi se mogu postavljati i pod uglom u slučajevima kada postoje dominantne horizontalne sile i momenti koje ne mogu primiti samo verikalno postavljeni šipovi (Slika 50).68 - . Prilikom izvođenja ove vrste šipova veoma je važno voditi računa o kontroli projektovanog pritiska u hidrauličnoj pumpi. Tako formirani šipovi. Po izvođenju šipa prostor između šipa i temelja se podbetonira. mogu da prime horizontalne potiske tla ispod postojećeg objekta i da time obezbede temeljnu jamu. tako da se niz šipova izvodi sukcesivno jer nije moguće potkopati u isto vreme temelj po celoj njegovoj dužini. pri čemu se nastoji da se izbegne ekscentrično unošenje sile u šipove. Ovde treba napomenuti da se ova vrsta šipova ne može primenjivati za poduhvatanje postojećih objekata prilikom izvođenja temeljnih jama susednih objekata jer isti nemaju mogućnost prijema horizontalnih potisaka tla. Postupak je u svemu isti kao i kod betonskih „"Mega" šipa s tim da se čelični šipovi izvode od cevastih profila koji se nastavljaju međusobnim varenjem. Šipovi se postavljaju u grupe. 5.

Slika 49.69 - . Način postavljanja šipova pod uglom . Načini postavljanje šipova u grupe Slika 50.

Vrenosti koeficijenta f Vrsta tla f Nevezani šljunak 2.5. tako da je nosivost šipa data izrazom S = Svš + So (62) Slika 51.0 metra.0 Gline 1. Df je dubina fundiranja.2.00) (63) (64) σ02 je nosivost na dubini 2. PRORAČUN NOSIVOSTI ŠIPA Nosivost šipa.5. Tabela V.5 Les 1.0 ______________________________________________________ (*) Roy Whitlow: BASIC SOIL MECHANICS .5 Peskovite gline 2. (Slika 51) proračunava se prema nosivosti šipa na pritisak na vrhu (Svš) i nosivosti šipa trenjam po omotaču šipa (So). f je koeficijent koji zavisi od vrste tla kako je dato u tabeli V. Proračun nosivosti šipa Nosivost vrha šipa izračunava se tako da se prvo odredi dozvoljen napon na koti vrha šipa  gde je σvš = σ02 + f g g = γ2 h2 + γ1 (h1 + Df .70 - . prema Whitlow-u (*).

Slika 52. i kreću se u granicama od 0.2 (O h1 t1 + O h2 t2) (66) (65) gde je O obim poprečnog preseka šipa. Tada je nosivost vrha šipa Svš = 2 F σvš gde je F poprečni presek šipa.71 - . zavisno od vrste tla i materijala og kojeg je napravljen šip. i pritiskom vrha na tlo (Slika 52B). a t1 i t2 su dozvoljeni naponi trenja između šipa i tla. Nosivost šipa trenjem po omotaču data je izrazom So = 1. U praksi ovakvi šipovi nazivaju se "oslonjeni". odnosno γ1 i γ2 su zapreminske težine odgovarajućeg tla. Šipovi koji svojim vrhom ne dosežu nosivo tlo nose samo trenjem između omotača i tla (Slika 52A). Oni šipovi koji svojim vrhom ulaze u nosivo tlo nose trenjem između omotača i tla. .a h1 i h2 su visine slojeva tla u kojem se nalazi šip. i oni se u praksi nazivaju "lebdeći" šipovi.04 MPa.01 do 0.

50 · 3.50 · 4. t2 = 0.02 MPa h2 = 4.00E-3 = 0. t1 = 0. γ1 = 18.00) = 240.72 - .14 · 0.00 kN/m3.2.00 + 3. odrediti nosivost šipa: Df = 3.50 σ02 = 0. a prema skici datoj na slici 53.5.03 MPa Prvo se odredi vrednost g.00 + 18.188 MN Kako je obim šipa O = 0.00 kN Dopušteni napon na koti vrha šipa iznosi σvš = 0.502 / 4) · 0.00 m1.48 MPa tako da je nosivost vrha šipa Svš = 2 · (3.1.50 · 240. f = 1.5.57 m1 .00 m1 Øšipa=50 cm.50 kN/m3. Šematski prikaz "Frenki" šipa Za zadate podatke.00 · (8.12 + 1. γ2 = 19. g = 19.48 = 0. Primer određivanja nosivosti šipa tipa "Franki": Slika 53.12 MPa h1 = 8.14 = 1.00 .00 m1.

188 + 0. opterećeni vertikalnom silom a pri tom je horizontalna sila mala.03) = 0.73 - . Određivanje sila u šipovima Kada su vertikalni šipovi.to je nosivost šipa po omotaču So = 1.716 MN 5.528 MN Ukupna nosivost šipa je S = Svš + So = 0.00 · 0. što je najčešći slučaj kod fundiranja arhitektonskih objekta.57 · 8. šipovi se postavljau simetrično u odnosu na vertikalnu silu (Slika 54). Način rasporeda šipova .0 · 0.57 · 4. međusobno povezani jednim armirano betonskim jastukom.6.02 + 1.528 = 0. Slika 54.2 · (1.

Slika 55. U tim slučajevima moraju se odrediti vrednosti sila u svim šipovima obzirom na eksentricitet sile V na težište izvedenih šipova (Slika 55).Cilj ovoga je da se vertikalna sila ravnomerno rasporedi po svim šipovima. Određivanje sila u ekscentrično izvedenim šipovima .74 - . odnosno dogodi se lom šipa tokom izvođenja. U tom slučaju ukupna sila V sa ravnomerno deli na svaki vertikalni šip pa je sila S u svakom šipu S= V +G n (67) gde je G sila od mase armirano betonskog jastuka. ili se pojedini šipovi ne izvedu. a n je broj šipova. Horizontala sila H deli se ravnomerno na sve šipove Hs = H n (68) U praksi dolazi do odstupanja prilikom postavljanja šipova.

a obzirom da su površine poprečnih preseka šipova jednake.. . Tada je položaj težišta T je određen izrazima Σeixt xt = n i (71) yt = Σeiyt n (72) gde su eixt i eiyt udaljenja težišta šipova od referentnih osa Y i X.t Verikalna sila V na udaljenjima e x i e ty od težišta šipova može se zameniti silom koja deluje u težištu T i odgovarajućim momentima M x = V ⋅ e ty oko x ose i t M y = V ⋅ ex (69) (70) oko y ose..75 - ..2.tog šipa od tačke težišta T..3. a n je ukupan broj šipova. Sila u i .. to površinu jednog šipa možemo prikazati Fs = 1 .tom šipu iznosi Si = x i y i My Mx ΣV ± ⋅ eiy ± ⋅ eix x 2 y 2 n Σ ei Σ ei ( ) ( ) (73) (i = 1. n) gde su e i e udaljenja težišta i . momenta inercije i napona u pojedinim tačkama preseka izloženog eksentričnom pritisku. Primenjujući izraze za određivanje težišta površine.

na mestima gde su projektovane kaskade ili useci u terenu.dozv. F W V M = − ≥0 F W = (78) (79) Slika 56. F površina temeljne spojnice. i W otporni moment temeljne spojnice. V M + ≤σ z. POTPORNI ZIDOVI Potporni zidovi su konstrukcije koje prihvataju aktivni zemljani pritisak. stabilnosti na klizanje i stabilnosti na preturanje.. Dimenzionisanje zidova vrši se iz uslova dozvoljenih napona u tlu. izrazi od 23 do 42. Za određivanje zemljanog pritiska vidi poglavlje I-9.76 - . Za zbirni moment M i vertikalnu silu V. Šematski prikaz potpornog zida .III. Određivanje napona u tlu Naponi u tlu određuju se za zbirne uticaje momenata i vertikalnih sila koji deluju u tezištu spojnice T (Slika 56). naponi u vlaknima 1 i 2 su : σ σ 1 2 gde je M = H ⋅ s moment sile H u odnosu na težište temeljne spojnice T.

tom slučaju.U slučaju kad je σ2<0 (Slika 57). međusobno jednaki. Polozaj sile V određen je izrazom e= M V B −e 2 (80) Odstojanje od ivice jezgra preseka do maksimalno pritisnute ivice preseka je c= (81) Slika 57.77 - . jednaka 3 ⋅ c . Kako su u. mora se odrediti širina stope koja na celoj površini trpi napone pritiska. Ova širina se određuje iz uslova isključenja zone zatezanja. Kontrola napona u slučajevima pojave napona zatezanja u temeljnoj spojnici pa je širina aktivnog preseka koji prima pritiske. članovi sa desne strane jednakosti 79. odnosno sila je na ivici jezgra preseka. pri naponu σ2=0. to je maxσ 1 = 2 ⋅ V ≤ σ zdozv 3⋅ c (82) Stabilnost na klizanje Stabilnost na klizanje je određena iz uslova da je koeficijent klizanja nk = V ⋅ tgϕ ≥k H (83) . odnosno kada spojnica beton-tlo ne može da primi napone zatezanja.

uključujući i seizmičko dejstvo.5 (84) gde je Mp moment preturanja. odnosno moment svih sila koje deluju tako da teže da preture zid oko tačke 1.gde je k .5) . . odnosno moment svih sila koje deluju tako da spreče preturanje oko te tačke. Koeficijent stabilnosti na preturanje dat je izrazom np = M Mp s ≥ 1. a Ms je moment stabilnosti. Stabilnost na preturanje Stabilnost na preturanje određuje se iz uslova da ne dođe do preturanja oko tačke 1.za glinovito tlo. k = 2.8) .za peskovito i šljunkovito tlo. Navedene vrednosti važe za ukupno dejstvo svih sila.dozvoljeni koeficijent sigurnosti na klizanje a ϕ je ugao unutrašnjeg trenja tla. a vrednosti u zagradama važe samo za dejstvo glavnih opterećenja.5 (1. Vrednosti dozvoljenog koeficijenta sigurnosti na klizanje k zavise od vrste tla i opterećenja k = 1.78 - .0 (2. odnosno najisturenije tačke poprečnog preseka zida.

Slika 58. Primer dimenzionosanja potpornog zida Za dati potporni zid i navedene podatke (Slika 58).1.50 m .79 - .dubina fundiranja . Primer potpornog zida Podaci: hk = 2.slobodna visina zida Df = 1. izvršiti kontrolu nosivosti potpornog zida.00 m .

665 kN/m p1 = (5.8 .25 m .54 kN Položaj sile H1 nalazi se u težištu dijagrama horizontalnih sila pritisaka s1 = (3.333 = 1.dozvoljen koeficijent stabilnosti na preturanje MB 20 GA 240/360 Prvo određujemo koeficijent aktivnog zemljanog pritiska λ a = tg2·(45°-30°/2) = 0.665+22.644 kN/m Sila horizontalnog pritiska H1 iznosi H1 = (1.0 ⋅ 3.333 Slika 59.0+18.zapreminska tezina tla p = 5.50) ⋅ 0.644) ⋅ 0.644) = 1.14 MPa . Uticaji na potporni zid Horizontalni pritisci u karakterističnim nivoima su po = 5.50/3) ⋅ (2 ⋅ 1.0 kN/m2 .ugao unutrašnjeg trenja nk = 1.dozvoljen koeficijent stabilnosti na klizanje np = 1.50 = 42.0 kN/m2 .5 . = 0.korisno opterćenje na tlu σzdozv.γ = 18.665+22.80 - .dozvoljeno naprezanje u tlu ϕ= 30° .644)/(1.5 ⋅ 3.0 ⋅ 0.665+22.333 = 22.

određuju se vertikalne sile: V1 = 1.30 ⋅ 3.10 ⋅ 5.25 . mora se korigovati geometrija stope.54 .997 kN s2 = 1.10 ⋅ 25.Horizontalna sila pritiska H2 se određuje analogno prethodno navednom postupku p2 = 18.2.25 kN V3 = 1.64 ≥ 1.0 = 18. Način obezbeđenja od klizanja potpornog zida zakošenjem u ravni temeljne spojnice dat je na slici 60.45 ⋅ tg 30 o nk = = 1.54 Ukoliko je koeficijent sigurnosti na klizanje manji od dozvoljenog.994 kN/m H2 = (5.10 ⋅ 18.0/3 = 0.997 = 39.40 ⋅ 25.60 ⋅ 18.0 = 5.0 ⋅ 0.32 kN V5 = 1.81 - .2.5 39. .38 kN V4 = 0.994 ⋅ 1.50 kN ΣV =112.40 ⋅ 0.997 ⋅ 0.54 ⋅ 1.00 kN V2 = 0.0)/2 = 2.0 = 23.45 kN Kontrola stabilnosti na klizanje Koeficijent sigurnosti na klizanje je 112.18 kNm Za pretpostavljene dimenzije potpornog zida.To se može postići formiranjem zakošenja u ravni temeljne spojnice ili povećanjem širine stope što nije ekonomično obzirom na povećanje utroška materijala za potporni zid.333 = 5.333 = 52.54 kN Moment horizontalnih sila u odnosu na ravan temeljne spojnice je Mh = 42.80 ⋅ 0.10 ⋅ 3.0 = 4.0 = 61.H2 = 42.0 ⋅ 1.333 m Tada je ukupna horizotala sila koja deluje na potporni zid ΣH = H1 .

R = H 2 +V 2 pa je tada ugao nagiba ravni temeljne spojnice (85) α = arctg ⋅ Kontrola stabilnosti na preturanje H V (86) Moment preturanja u odnosu na tačku 1 je Mp = 42.25 Ms = 114.25+4.45 kNm .18 kNm Moment stabilnosti u odnosu na tačku 1 je Ms = 2.54 ⋅ 1.32 ⋅ 0.00 ⋅ 0.55+61.38 ⋅ 1. Zakošenje temeljne spojnice Zakošenje temeljne spojnice izvodi se tako da rezultanta svih vertikalnih i horizontalnih sila R deluje pod uglom od 90o na tu kosu ravan.Slika 60.90+23.333+18.82 - .25 ⋅ 0.20+5.997 ⋅ 0.25 = 53.50 ⋅ 1.

Koeficijent stabilnosti na preturanje je

np =

114.45 = 2.15 ≥ 1.5 53.18

Kontrola naprezanja u tlu Kontrola naprezanja u tlu na nivou temeljne spojnice vrši se u odnosu na težište preseka 1-2. Moment savijanja u odnosu na težište preseka je Mt = Mh + ΣV(i) x e(i), i=1,2,3,4,5 gde je e(i) odstojanje i-te sile V(i) od težišta preseka T. Mt = 52.18+23.25 ⋅ 0.35-61.38 ⋅ 0.35+4.32 ⋅ 0.70-5.50 ⋅ 0.35 Mt = 39.94 kNm Površina stope temelja je F = 1.00 ⋅ 1.80 = 1.80 m2 Otporni moment stope temelja iznosi W = 1.00 ⋅ 1.802/6 = 0.54 m3 Tada su naponi u tačkama 1 i 2 (Slika 61) σ1 = 112.45 ⋅ 10-3/1.80 + 39.94 ⋅ 10-3/0.54 = 0.137 MPa < σzdozv. σ2 = 112.45 ⋅ 10-3/1.80 - 39.94 ⋅ 10-3/0.54 = -0.0115 MPa < 0

Slika 61. Dijagram napona u tlu

- 83 -

Kako je σ2 < 0 to se koriguje širina stope temelja koja prima samo pritiske.

Slika 62. Dijagram napona u tlu sa isključenim naponom zatezanja

Ekscentricitet vertikalne sile iznosi e = 39.94/112.45 = 0.36 m gde je c udaljenje sile od ivice preseka c = 0.90-0.36 = 0.54 m Obzirom da je dimenzija jezgra preseka B/3 to za slučaj kada je sila na ivici jezgra preseka maksimalni napon je

maxσ 1 = 2 ⋅

V 112.45 ⋅ 10 −3 = 2⋅ = 0.139 MPa < σ zdozv = 0.14MPa 3⋅c 3 ⋅ 0.54 ⋅ 1.0
tri

Zaključak: potporni zid, usvojenih dimenzija, zadovoljava sva merodavna parametra.

Prema odredbama Pravilnika o tehničkim normativima za temeljenje građevinskih objekata (član 64) napon u tlu se određuje iz uslova da ekscentrično postavljena sila deluje centrično u težištu dela površine temeljne spojnice (Slika 63).

- 84 -

Slika 63. Određivanje napona u tlu prema Pravilniku o tehničkim normativima za temeljenje građevinskih objekata

Tada je napon u tlu za širinu stope (2 á c) koja prima silu V u svom težištu

maxσ z

112.45 ⋅ 10 −3 V = = = 0.104MPa < σ zdozv = 0.14 MPa 2⋅c 2 ⋅ 0.54

Napominje se da postupak sa kontrolom maksimalnih ivičnih naprezanja u tlu u odnosu na propisima datog postupka daje stvarno stanje napona pa time i podatak o realnom sleganju ivice temelja koje je u funkciju napona u tlu. Određivanje potrebne armature u zidu u spojnici c-c Pritisak zemlje meraodavan za spojnicu c-c iznosi p3 = (5.00+3.10 ⋅ 18.0) ⋅ 0.333 = 20.246 kN/m pa je merodavna sila H3 = (1.665+20.246) ⋅ 0.5 ⋅ 3.10 = 33.96 kN koja deliuje na udaljenju od preseka c-c s3 = (3.10/3) ⋅ (2 ⋅ 1.665+20.246)/(1.665+20.246) = 1.111 m

- 85 -

5 ⋅ d z − a = 1. određuje se potrebna armatura (veliki ekscentricitet).5 = 1.06555MNm Za MB 20 i GA 240/360 εa=10‰. dz=30cm h=30.20 m Moment u preseku c-c je Mc = 33.27  kr  ⋅b =    ⋅ 1.73m kr M a = 37.0 cm.61 + 0.596 ⋅ 0.60 ⋅ 18.63 ⋅ 23.0=27. εb=3.06555MNm  0.48 kNm Za pretpostavljenu debljinu zida 30.333= 3.03 = 1.111-1.60/3 = 0.55kNm = 0.5‰ ⇒ rkr = 0.08 ⋅ 0.09 = = 1.0-3.0cm M ckr = υ sr ⋅ M c = 1.25 = 37.60 ⋅ 0.89 kr M a = Vkr ⋅ ea ea = ekr + 0.96 ⋅ 1.20 = 37.618    2 2 Presek će biti jednostruko armiran.618 M kr b  h = r  kr  0.08 kN s4 = 0.89 ⋅ 1.0 = 0.5 ⋅ 0.63 ⋅ 37.61m Vkr 37.73 = 65.596 kN/m H4 = 3.0 ⋅ 0.86 - .89kN e= M ckr 61.3 − 0.19MNm > M a = 0. .Analogno napred navedenom postupku p4 = 0.09kNm Vkr = 1.48 = 61.

rkr = = 1.0 b rkr = 1. Cilj ove armature je da primi napone zatezanja u betonu.054 ⇒ ε a = 10‰.27 Fa = 10. Slika 64.02 = 1.42‰.13cm 2 t= f a′ 1. u oba ortogonalna pravca. koji se javljaju usled velikih temperaturnih promena kojima je izložen zid u spoljnom prostoru .054 kr Ma 65.28cm 2 t= f a′ 0.89 ⋅ 10 −3 − kr = − σ vi ⋅ k z ⋅ h σ vi 240 ⋅ 0.02 usvojeno ∅12/12.578cm 2 = 9.87 - .9555 Fa = kr Ma V 65.9555 ⋅ 0. k z = 0.2 ⋅ Fa = 0.52cm Fa 9.02cm 2 za ∅12 f a′ = 1.5 Fa pod = 0.28 ⋅ 100 = ⋅ 100 = 15.55 ⋅ 10 −3 1.6cm 2 − 1.13 ⋅ 100 = ⋅ 100 = 12. ε b = 1. Šematski prikaz rasporeda potrebne armature Napominje se da se na spoljnoj površini zida usvaja konstruktivna armatura ∅6/20.52cm Fa 1.27 240 h = 0.2 ⋅ 9.55 ⋅ 10 −3 37.804 usvojeno ∅6/15 Šematski raspored potrebne armature dat je na slici 64.804cm 2 za ∅6 f a′ = 0.

Slika 66. Slika 65. Na istoj slici dat je prikaz usvojene armature koja je data sprovedenim proračunom.88 - .(Slika 65). Način armiranja potpornog zida 2. Uticaj podzemne vode na potporni zid U slučajevima kada u tlu iza potpornog zida postoji prisustvo podzemnih voda tada se ukupna horizontala sila koja potiskuje zid povećava za vrednost horizontalnog potiska vode (Slika 66). Uticaj podzemen vode na potporni zid .

89 - . .Kako je intenzitet potiska vode pw jednak visini hw to je potisak vode na potpornu konstrukciju Hw = i deluje na visini hw ⋅ p w 2 (87) sw = hw 3 (88) pa je moment sile u odnosu na temeljnu spojnicu M w = H w ⋅ sw (89) Ovi uticaji se superponiraju sa aktivnim pritiskom tla koji je određen izrazima 29 i 30. Sprečavanje stvaranja prisustva podzemnih voda može se najednostavnije postićii postavljanjem drenažnih otvora u zidu kako bi se omogućilo dreniranje vode u tlu iza potpornog zida. Način za drenažu tla iza potpornog zida dat je u poglavlju Konstruktivnii detalji. 3. odnosno smanjila visina nivoa podzemnih voda. Tada je ukupna horizontalna sila koja deluje na potporni zid H = H1 − H 2 + H w Odnosno merodavni moment iznosi (90) M = H 1 ⋅ s1 − H 2 ⋅ s 2 + H w ⋅ s w (91) O ovoj pojavi treba vodi računa jer ako se potporni zid projektuje bez uticaja podzemne vode a tokom eksplaotacije dodje do pojave podzemnih voda. Uticaj kohezije tla na potporni zid Kada tlo poseduje koheziju c tada uticaj kohezije smanjuje aktivni zemljani pritisak na potporni zid (Slika 67). povećanje potisaka od podzemne vode može dovesti do rušenja potporne konstrukcije.

90 - .Slika 66. posebno u tlu koje se sastoji od gline ili lesa. što za posledicu ima znatno povećanje uticaja na potpornu konstrukciju a za koje nije kontrolisana. Uticaj kohezije tla na potporni zid Horizontalni uticaj kohezije iznosi H c = c ⋅ sc Tada je momet koji je rezultat sila kohezije (92) (93) (94) (95) (96) M c = H c ⋅ sc gde sc = hc 2 Ukupna horizontala sila koja deluje na potporni zid iznosi H = H1 − H 2 − H c Odnosno merodavni momet iznosi M = H 1 ⋅ s1 − H 2 ⋅ s 2 − H c ⋅ s c Iz navedenih izraza uočljivo je da kohezija tla može znatno smanjiti uticaje na potporni zid pa time se mogu reducirati njegove dimenzije. . Naime. i 96. U tim slučajevima stabilnost potpornog zida je ugrožena jer vrednosti Hc i Mc postaju beznačajno male u izrazima 95. Napominje se da u praksi treba biti veoma oprezan sa uzimanjem kohezije u proračun uticaja na potporne konstrukcije. naknadnim provlažavanjem tla koje se može pojaviti tokom eksploatacije konstrukcije vrednost intenziteta kohezije opada.

5 m1 jer do te visine eventualno obrušavanja tla ne može ugroziti radnike u jami. Ovde su data neka od rešenja koji se koriste u praksi.0 m1 Za dubine do D = 5. neophodno je. Slobodna visina rova bez obezbeđenje moguće je izvesti do visine od 1. Dijagram napona pritiska tla za dubine do 5. ulice ili okolnog terena. Za sve zaseke u tlu koje ima malu vrednost kohezije mora se izvršiti obezbeđenje i to posebno sa stanovišta bezbednosti radnika u rovu.91 - . Obezbeđenje rovova Rovovi se izvode radi postavljanja instalacionih razvoda u tlu. Slika 66. 1.0 m1. ZAŠTITA TEMELJNIH JAMA Prilikom iskopa temeljnih jama za izvođenje temelja objekta koju su projektovani na kotama nižim od fundiranja suseda. u fazi izrade temelja. shodno odredbama Pravilnika o tehničkim normativima za temeljenje građevinskih objekata (član 137) može se . izvršiti njeno obezbeđenje kako ne bi došlo do obrušavanja zasečene zemlje. Postoje više načina za obezbeđenje temeljnih jama.IV.

Dijafragme Dijafragame su takve konstrukcije koje svojim ukljestenjem u tlo ispod kote iskopa formiraju sistem konzole koja nosi horizontalne potiske tla i time obezbeđuju temeljnu jamu.92 - . Postoji više metoda za proračun stabilnosti ove konstrukcije i presečnih sila. Slika 67.kohezija ϕ .zapreminska masa tla c . Određivanje uticaja na dijafragmu .koeficijent horizontalnog zemljanog pritiska γ . gde je D – dubina iskopa λa = tg 2 ⋅ (45 0 − ϕ / 2) . Ovde se daje rešenje autora Roja Whitlow-a (Slika 67).usvojiti pojednostavljena šema potisaka tla kako je dato na slici 66.ugao otpornosti protiv smicanja p = 0. dimenzionise se konstrukcija obezbeđenja temeljne jame.8 ⋅ γ ⋅ D ⋅ λa Po dobijanju dijagrama pritisaka tla. 2. Ta konstrukcija može biti od drvene građe ili od čeličnih profila.

moment savijanja u tački C je ΣM c = 0 = 1 Pp ⋅ d 1 ⋅ = ⋅ Pa ⋅ ( H + d ) 3 F 3 (100) 1 1 ⋅ λa ⋅ γ ⋅ d 3 = ⋅ F ⋅ λ a ⋅ γ ⋅ ( H + d ) 3 6 6 Kada se jednačina reši po d (101) d 3 = F ⋅ λa 2 ⋅ ( H + d ) 3 (102) tada je dubina ukopavanja dijafragme d= ( H λp 2 F ) −1 1 3 (103) .93 - .zapreminska masa tla Pasivni otpor tla je Pp = gde je 1 ⋅ λp ⋅ γ ⋅ d 2 2 (98) λp = tg 2⋅ (45 0 + ϕ / 2) Za uslov da je suma momenat u tački C jednaka nuli ΣMc=0 (99) uz uvođenja faktora sigurnosti F=2.Aktivni pritisak tla je Pa = gde je 1 ⋅ λa ⋅ γ ⋅ ( H + d ) 2 2 (97) λa = tg 2⋅ (45 0 − ϕ / 2) γ .

000 .333 Koeficjient pasivnog otpora tla je λp = tg 2⋅ (45 0 + 30 / 2) = 3. Koeficijent aktivnog pritiska tla je λa = tg 2⋅ (45 0 − 30 / 2) = 0.Preporuka.00 m1 γ = 18.2 ⋅ d (104) Maksimalni moment savijanja na dijafragmi biće na mestu zs ispod tačke B gde je suma transverzalnih sila nula 1 1 ⋅ λp ⋅ γ ⋅ z s2 / F = ⋅ λa ⋅ γ ⋅ ( H + z s ) 2 2 2 z s2 = F ⋅ λa 2 ⋅ ( H + z s ) 2 tada je (105) (106) (107) zs = H λp F −1 Maksimalni moment je M max . = 1 1 ⋅ λa ⋅ γ ⋅ ( H + z s ) 3 − ⋅ λp ⋅ γ ⋅ z s3 / F 6 6 (108) Kako dijafragme mogu biti projektovane kao armirano betonske konstrukcije ili od profilisanih čeličnih limova. 2. i zadate sledeće podatke: H = 6. to se prema momentu savijanja datom u izrazu 108.1.00 kN/m3 ϕ= 30 (ugao unutrašnjeg trenja tla) F=2 odrediti dubinu ukopavanja dijafragme kao i maksimalni momnet savijanja. Primer određivanja uticaja na dijafragmu Za dijafragmu datu na slici 67. na osnovu eksperimentalnih istraživanja. je da se ova vrednost poveća za 20%.94 - . vrši njihovo dimenzionisanje. pa bi ukupna dubina ukopavanja dijafragme bila Ds = 1.

35) 3 − ⋅ 3. Razupiranje dijafragmi .35m1 3.00 = 5.Dubina ukopavanja dijafragme iznosi d= ( 6.333 ⋅ 18.00 ⋅ 18. Obezbeđenje temeljnih jama razupiranjem i ankerovanjem Dijafragme se mogu razupirati međusobno ako to omogućava geometrija jame (Slika 68).00 −1 2 Maksimalni moment savijanja dijafragme iznosi M max .00 + 5.00 ) −1 2 2 1 3 = 9. = 1 1 ⋅ 0.2 ⋅ 9.0 ⋅ 5.0 ⋅ (6.35 3 / 2 = 771.08m1 Mesto maksimalnog momenta je zs = 6.23m1 ova vrednost se povećava za 20% pa je ukupna dubina ukopavanja d s = 1. Slika 68.59kNm 6 6 3.00 3.23 = 11.95 - .

Na mestima gde postoji mogućnost postavljanja horizontalnih zatega izvodi se prihvatanje dijafragmi zategama koje se ankeruju u ankerne blokove (Slika 69) i u vertikalne privremene šipove (Slika 70). Ovaj sistem omogućava otkop temeljne . Slika 69. Ankerovanje dijafragmi za šipove Kod velikih visina iskopa temeljnih jama koriste se sistemi prednapregnutih zatega koji se ankeruju u tlo putem injektiranja betona u zonu ankerovanja. Ankerovanje dijafragmi u ankerne blokove Slika 70.96 - .

jame u više koraka tako da je tokom svih faza iskopa obezbeđena stabilnost tla (Slika 71). obzirom na promenu statičke šeme. Ankerovanje dijafragmi pomoću prednapregnutih zatega Kod ovog načina ankerovanja buše se otvori u tlu u koje se postavljau kablovi za prednaprezanje i injektiraju sitnozrnim betonom. smanjuju se momenti savijanja u poprečnom preseku dijafragme. Slika 71. Prihvatanjem dijafragmi putem razupiranja ili ankerovanjem u gornjim delovima. Po ostvarivanju proračunate marke injektiranog betona vrši se utezanje kablova čime se postiže stabilnost dijafragme. . kao i dubina ukopavanja.97 - .

σ zstv. SAP i Radimpex. Slika 72. . Elastični oslonci definisani su koeficijentom posteljice tla. Ova metoda proračuna zasniva se na kompatibilosti deformacija temeljne konstrukcije i tla u funkciji njihovih deformacionih karakteristika. tla.98 - (109) . odnosno sleganja. i istovremene deformacije. koji pretstavlja odnos stvarnog napona u tlu. k= σ zstv. Simulacija elastičnih oslonaca tla Temeljna konstrukcija ima svoje karakteristike preseka (moment inercije i površinu poprečnog preseka) i modul elastičnosti (Eb). Temeljna konstrukcija se oslanja na tlo koje je simulirano elastičnim osloncima (Slika 72). PRORAČUN FUNDIRANJA NA ELASTIČNOJ PODLOZI Obzirom na deformabilnost tla i činjenice da temeljna konstrukcija nije apsolutna kruta. s . to se uzimajući u obzir interakciju tla i temeljne konstrukcije prilikom proračuna presečnih sila u temeljnoj konstrukciji i deformacija tla dobijaju rezultati različiti od onih kada se proračunava sa usvojenom pretpostavkom da je temeljna konstrukcija apsolutno kruta i da se napon u tlu linearno raspoređuje. s. Ovaj proračun se u praksi sprovodi nekim od kompjuterskih programa kao što su STAAD.V. Postupak se praktično svodi na proračun temeljne kostrukcije opterećene silama od objekta oslonjenom na nizu elastičnih oslonaca.

99 - .40 s= (1 −ν )⋅ p ⋅ k 2 Eo ⋅ F (111) gde je p dodatni pritisak u tlu od objekta umanjen za težinu iskopanog tla p = (σ zstv.77 .80 0.Da bi se rešio ovaj izraz potrebno je odrediti sleganje tla za stvarnu vrednost napona σ zstv. Za vrednost modula stišljivosti tla Ms i Poasonov koeficijent tla ν odredi se modul elastićnosti tla Eo  2 ⋅ν 2 E o = M s ⋅ 1 −  1 −ν      (110) Poasonov koeficijent tla zavisi od vrste tla i dat je u tabeli VI Tabela VI.88 0.30 0. . Tabela VII. Vrednosti koeficijenta k za odnose dimenzja temelja L-B L/B 1 2 3 4 5 k 0.83 0. Vrenosti posaonovog koeficijenta za pojedine vrste tla Tlo Šljunak Pesak Prašina Glina Sleganje temelja s iznosi ν 0. − γ ⋅ D f ) ⋅ F (112) U ovom izrazu γ je zapreminska masa tla.86 0. Koeficijent k je odnos dimenzija osnove temelja (dužine L i širine B) čija je vrednost data u tabeli VII.35 0. D f je dubina fundiranja odnosno visina iskopanog tla i F je površina temelja.25 0.

B = 7. = 0.00 = 5071.09 ⋅ 1000 = 15000kN / m 3 0.006 .4 Površina temelja je   = 4200 MPa   F = 21.4 2 E o = 9000 ⋅ 1 −   1 − 0 .50kN Sleganje iznosi s= (1 − 0.00) ⋅ 147.00 = 147. Primer određivanja vrednosti koeficijenta posteljeice tla Za zadate vrednosti Ms = 9000 MPa σ zstv.00m 2 Dodatni pritisak na tlo umanjen za težinu iskopanog tla iznosi p = (90. Tada je vrednost koeficijenta posteljice tla k= 0.00mm. Prvo se odredi modul elastičnost Ms tla s tim da je ν = 0.00 = 6.0 − 18.4 )⋅ 5071.100 - .006m 2 1 4200 ⋅ 147.00 m1 Df = 3.09 MPa Vrsta tla: glina Dimenzije temelja: L = 21.50 ⋅ 0.4 za glinovito tlo.83 = 0.50 kN/m3 odrediti koeficijent posteljice tla.00 ⋅ 7.  2 ⋅ 0 .00 m1 Zapreminska težina tla: g = 18.1.5 ⋅ 3.00 m1.

09 MPa i koeficijenta posteljice tla k = 15000 kN/m3. Na slici 73.0 (kNm) [dM] (cm) fY Slika 73. dati su rezultati proračuna po pretpostavci nedoformabilnog temelja i bez uticaja deformabilnosti tla.101 - 0. Uporedni prikaz rezultata proračuna po pretpostavci nedeformabilnog temelja i bez uticaja deformabilnosti tla. i temelja fundiranog na elastičnoj podlozi Za skicu temelja datog na slici 72.2. i temelja fundiranog na elastičnoj podlozi.89 720.0 m1. . raspona l = 8.. Rezultati proračuna po pretpostavci nedeformabilog temelja Rezultati proračuna koji je rađen uzimajući u obzir deformacione karakteristike tla i temelja prikazani su na slici 74. sa datim vrednostima sila P = 360.0 360.0 .00 kN. MB 30. dimenzija poprečnog preseka temelja b/d = 100/60 cm. dati su uporedni rezultati proračuna po pretpostavci nedeformabilnog temelja i bez uticaja deformabilnosti tla. napona u temeljnoj spojnici σ = 0. 90 360 1 I 8 360 2 [dT] (kN) 360.

.) Slika 74. . odnosno deformacija temelja.Moment savijanja u temelju je za 21% manji u kada se proračunava po metodi fundiranja na elastičnoj podlozi.Dijagram momenata savijanja (kNm) Dijagram napona u tlu (kN/m2) Dijagram sleganja tla – deformacije temelja (mm. Ovo je sasvim logično obzirom da su u proračunu uzete deformacione karakteristike tla i temelja. .102 - . za slučaj proračuna metodom fundiranja na elastičnoj podlozi su veća ispod sila a manja na sredini raspona.Naponi u tlu za slučaj proračuna metodom fundiranja na elastičnoj podlozi nisu ravnomerni po celoj dužini temelja već su veći ispod sila P a manji na sredini raspona.Sleganje tla. Rezultati proračuna po metodi fundiranja na elastičnoj podlozi Upoređujući rezultate proračuna uočljive su sledeće razlike: . Iz napred navedenog može se zaključiti da primena metode proračuna temelja na elastičnoj podlozi u odnosu na proračun temelja kao nedeformabilne konstrukcije daje manje momente savijanja u temeljnoj konstrukciji pa time i ekonomičniji utrošak armature u temelju. i realan raspored napona u temeljnoj spojnici kao i deformacije temeljne konstrukcije.

:15/89) i Pravilnikom o tehničkim normativima za izgradnju objekata visokogradnje u seizmičkim područjima (Službeni list SFRJ. Slika 75. KONSTRUKTIVNE POJEDINOSTI TEMELJENJA Prilikom projektovanja i izvođenja temeljnih konstrukcija neophodno je voditi računa o određenim principima i detaljima koji su propisani Pravilnikom o normativima za temeljenje građevinskih objekata (Službeni list SFRJ.103 - . godine). 1. Način povezivanja temelja . MEĐUSOBNA POVEZANOST TEMELJA Temelji moraju biti međusobno povezani veznim gredama u oba ortogonalna pravca (Slika 75).1981.VI. od 25. br.02.

Na ovaj nain vrši se kaskadiranje kako trakastih temelja. 2. U slučajevima fundiranja uz. Kako ovo nije uvek moguće ostvariti. tako i veznih greda i kontra ploča. sa minimalno propisanim procentom armiranja. Razlog za ovo je sadržan u činjenici da temelji fundirani na višoj koti prouzrokuju horizntalne pritiske tla koji se prenose na konstrukciju objekta koja je na nižoj koti fundirana. Slika 76.da spreče međusobno razmicanje temelja i da smanje diferencijalna sleganja susednih temelja. tada se vrši postepeno kaskadiranje temelja (Slika 76). postojeće. susedne objekte obaveza je da se temelji novog objekta izvedu na dubini fundiranja susednog objekta. Njihova uloga je dvostruka . TEMELJENJE NA ISTOJ I RAZLIČITIM KOTAMA Treba težiti da temelji objekta budu fundirani na istoj dubini.Vezne grede se usvajaju kao konstruktivni elementi približnih dimenzija 40/40 cm. odnosno u praksi 50/100 cm. Tu postoje dva slučaja: . bilo zbog projektantskih zahteva ili prirodnog nagiba terena.104 - . Kaskadiranje temelja U ovakvim sluajevima denivelisanje temelja se izvodi u kaskadama odnosa visine prema dužini 1/2.

Ova operacija se radi pre izvođenja novog objekta. Slika 78. Slučaj fundiranja kada je postojeći temelj pliće fundiran od novoprojektovanog . Slučaj fundiranja kada je postojeći temelj dublje fundiran od novoprojektovanog b/ Temelj suseda je pliće fundiran od potrebne kote fundiranja novog objekta (Slika 78). Tada se temelj novog objekta mora spustiti na kotu fundiranja susednog objekta.105 - .a/ Temelj suseda je dublje fundiran od potrebne kote fundiranja novog objekta (Slika 77). Slika 77. Tada se vrši spuštanje temelja suseda na kotu fundiranja temelja novog objekta.

To podrazumeva da se ne sme postavljati armatura direktno na tlo kao što su glina. Slika 79. kako je prikazanona slici 78.Spuštanje postojećeg temelja na projektovanu kotu izvodi se putem podbetoniranja istog. to se postupak iskopa zemlje i podbetoniranje vrši u lamelama duzine 1. jer zaprljana armatura ne može ostvariti atheziju sa betonom. pa potom betonirati prostor ispod temelja. Zato se ili izvodi sloj "mršavog" betona (beton čvrstoće MB5 do MB10) debljine 5 cm. potrebno je donju površinu postojećeg temelja dobro očistiti od zemlje. jer bi se ugrozila stabilnost objekta. ili se. Da bi se izvelo podbetoniranje. 3.2 metra. potrebno je prvo izvršiti iskop ispod temelja. Da bi se obezbedio dobar kontakt između postojećeg temelja i podbetoniranog dela. peskovita glina i les. u slučajevim postavljanja tampon sloja šljunka armatura postavlja direktno na šlunak (Slika 80). ZAŠTITA ARMATURE TEMELJA Prilikom izvođenja armiranih temelja neophodno je da armatura bude postavljena na istu podlogu.106 - . ispod postojećeg temelja betonira se betonom sa malim vodocementnim faktorom (beton "vlažan kao zemlja"). Ovaj sloj betona ugrađuje se nabijanjem pomoću drvenih oblica ili vibratorom. Kako nije moguće izvršiti podbetoniranje temelja odjednom po celoj njegovoj dužini. Ovim načinom se sprečavaju deformacije postojećeg temelja i zida iznad njega. na koji se postavlja armatura (Slika 79). Izvođenje temelja na sloju betona male čvrstoće . a da bi umanjili efekte skupljanja betona deo prostora visine oko 25 cm.0 do 1. sa preskokom ("u šah poretku").

Temelji se moraju postaviti na dubinu 10 do 20 cm.dubina mržnjenja tla.00 metara (Slika 81). U našim klimatskim prilikama preporuka je da se objekat fundira na dubini od najmanje 80. koje su podložne truljenju.0 cm.oslanjanje temalja na nosivo tlo. . odnosno dužinama od 4. prilikom mržnjenja menja zapreminu pa time dolazi do promene uslova oslanja temelja na tlo i do razaranja samog tla. Dubina mržnjenja tla zavisi od lokalnih klimatskih uslova. MINIMALNA DUBINA FUNDIRANJA Minimalna dubina fundiranja uslovljena je sa dva parametra: .Slika 80.107 - . Često pri samoj površini tla nalaze se slojevi sa organskim primesama. 5. U ovim slučajevima temeljenje se obavlja na dubini ispod ovih slojeva. U suprotnom voda koja se nalazi u porama tla. Temelji se moraju postaviti tako da zadovolje oba navedena uslova. NAČIN IZVOĐENJA POTPORNIH ZIDOVA Potporni zidovi se izvode u segmentima. Izvođenje temelja na tampon sloju šljunka 4. Razlozi za ovaj način izvođenja je sadržan u sledećim činjenicama: . veću od dubine smrzavanja tla.00 do 5.

time je sprečen negativni efekat uticaja temperaturnih dilatacija koje na većim dužinama poprečni presek zida ne može da prihvati pa bi došlo do pojave prslina u zidu. Kod potpornih zidova potrebno je voditi računa i o sledećim detaljima (Slika 82). odnosno zasecanja tla. Slika 81. Detalj izvođenja potpornog zida .108 - . Postupak izvođenja potpornih zidova po fazama Ovaj način izvođenja potpornih zidova u praksi naziva se "izvođenje u kampadama". Obzirom da ovakvim načinom izvođenja elementi potpornog zida su međusobno dilatirani. Slika 82.- Prilikom iskopa. većih dužina potrebno je obezbediti da se ceo zasečeni front zemlje ne obruši.

U cilju da se obezbedi pouzdano dreniranje tla iza zida prvo se nasipa sloj krupnozrnog šljunka. a posebno kod većih visina zida.00 do 1. to će i sleganja tla biti veče u tački 1.20 m1. Poprečni presek otvora je oko 5. U slučaju kada je zid izveden tako da je prednja strana zida apsolutno vertikalna i da nema nikakvog otklona. zatim se nasipa sloj sitnozrnog šljunka i na kraju sloj tla koje je uzeto iz samoniklog tla prilikom iskopa. U praksi ovi otvori se nazivaju "barbakane". Iz tog razloga može doći do delimične rotacije potpornog zida pa se predviđenim otklonom sprečava mogućnost da zid zauzme položaj sa negativnim otklonom. Ti otvori se postavljaju na međusobnom razmaku od 1.109 - .Prednju. vidnu. stranu zida treba izvesti sa otklonom od vertikale za 5 do 10 cm. pojavljuje se neprijatan psihološki efekat kod ljudi koji se nalaze ispred zida. izvode se otvori za dreniranje vode iza zida. Da bi se sprečila pojava podzemnih voda iza potpornog zida i time se povećala sila pritiska na zid koji bi mogao da ugrozi stabilnost zida. posebno ako zid nije računat na pritisak od podzemne vode. Ovo treba učiniti iz dva razloga: Obzirom da su naponi u temeljnoj spojnici veći u tački 1 nego u tački 2. u tom slučaju.00 cm. .

GEOMEHANIČKI ELABORAT Ovo poglavlje obuhvata objašnjenja šta projektant konstrukcije dostavlja inženjeru geomehanike i koje podatke dobija u geomehaničkom elaboratu a neophodni su za korektni projekat i proračun fundiranja objekta. Slika 83.VII.110 - . Situaciona podloga sa prikazanim bušotinama .

______________________________________________________ (*) Podaci uzeti iz Geomehaničkog elaborata preduzeća Omni Projekt. Tom prilikom uzimaju se uzorci tla. njihov međusobni položaj. konstruktivni sistem i opterećenje od objekta. TAVAN IV SPRAT IIII SPRAT II SPRAT I SPRAT PODRUM Slika 84. geomehaničke karakteristike svakog sloja tla i nivo podzemnih voda (*). Presek kroz objekat sa prikazom slojeva tla Na osnovu datih podataka inženjer geomehanike vrši ispitivanje tla na kojem će se obaviti fundiranje objekta.Projektant dostavlja geomehaničaru osnovu objekta na situacionom planu (Slika 83). presek kroz objekat (Slika 84) gde je definisana kota planiranog fundiranja objekta. Na licu mesta se rade istražene bušotine i jame. Na osnovu uzoraka tla određuju se dubine pojedinih slojeva tla.111 - . spratnost. Beograd .

Slika 85. Prikaz nalaza uzoraka uzetih iz bušotine .112 - .

p prosečno specifično opterećenje u temeljnoj spojnici izraženo u kN/m2 i B širina objekta pri dnu temelja izražena u metrima.113 - . Sugestiju geomehaničara za način fundiranja i eventualne intervencije u tlu ako se za njih ukaže potreba. Saglasnost geomehanišara da se fundiranje obavi u predviđenom sloju ili sugestiju da se fundiranje izvrši u nekom drugom sloju ako je to neophodno. predviđeno ukupno sleganje objekta s i razliku sleganja pojedinih tačaka temelja po dužini objekta odnosno diferencijalna sleganja ∆ s. . 3. vrednost kohezije c. ugao unutrašnjeg trenja ϕ. . kao što je zamena tla na primer. Svi navedeni podaci predstavljaju podlogu za projetovanje i dimenzionisanje temelja predmetnog objekta. daju se preseci kroz istražne bušotine iz kojih se vide dubine i međusobni položaj slojeva tla (Slika 84). Takođe. dozvoljena nosivost tla σ zdozv. 2. jedinična zapremiska težina tla γ. U okviru geomehaničkog elaborata projektant konstrukcije objekta dobija sledeće podatke: 1. Geomehaničke karakteriske tla kao što su modul stišljivosti Ms. U geomehaničkom elaboratu za svaku bušotinu daju se navedeni podaci sa opisom svakog sloja tla (Slika 85).Dubina ispitivanja tla određena je sledećim izrazom D= p⋅B 100 (113) Gde je D dubina ispitivanja izražena u metrima.

: 11. 1977 Osnovi mehanike tla. Beograd.. Službeni list SFRJ. Dritter Teil. 1991 Osnovi geotehnike u bujičarstvu. Beograd. br. Berlin.: Leonhardt F.: Fundiranje I. Naučna knjiga. br.7. Univerzitet u Beogradu.3. Mc Graw-Hill Book Co. 1989 Fundiranje I.02. Naučna knjiga. Longman. New York. Naučna knjiga. 1989 Basic Soil Mechanics. New York. AS 0. Građevinska knjiga. Beograd. Službeni list SFRJ. Beograd. 1987 . 1970 Forlesungen uber Massivbau. LITERATURA Stevanović Stevan: Whitlow Roy: Vujičić Čedomir: Vujičić Čedomir: Todorović Tiosav: Bowles J. 1991 Foundation Analysis and Design. Arhitektonski fakultet.E.:15. 1985 Fundiranje II.1981 Pravilnik o tehničkim normativima za beton i armirani beton.VIII. 25. 1989 Pravilnik o tehničkim normativima za izgradnju objekata visokogradnje u seizmičkim područjima. Službeni list SFRJ.114 - . Beograd. 1955 Pravilnik o normativima za temeljenje građevinskih objekata.: Dimitrijević Milorad: Kasagrande L. Beograd. 1974 Geomehanika omogućuje uštedu.

ro |en je u Beogradu 1949. Poslednjih petnaest godina dr`i predavanja na predmetima : Betonske konstrukcije.Prof. izvo|enju i nadzoru radova.ing.. Fundiranje arhitektonskih objekata i Konstruisanje skloni{ta. a dvadeset pet godina u ~estvujeu nastavi na Arhitektonskom fakultetu Univerziteta u Beogradu na Katedri za statiku konstrukcija. dr Milan Gli{i} .arh. dipl. godine. U svojoj dugogodi{njoj praksi radio je na izradi projekata konstrukcija arhitektonskih objekata. .

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->