You are on page 1of 19

รุปกฎหมายหุุนส่วนบริษท

ั (ฉบับคำาบรรยายเนฯ)

ประเภทของหุางหุุนส่วนบริษท

หุางหุุนส่วนหรือบริษท
ั แบ่งออกเป็ น ๓ ประเภท คือ (มาตรา ๑๐๑๓)
๑. หุางหุน
ุ ส่วนสามัญ
๒. หุางหุน
ุ ส่วนจำากัด
๓. บริษท
ั จำากัด
การจัดตั้งหุุนส่วนบริษท

มาตรา ๑๐๑๒ อันว่าสัญญาจัดตั้งหุางหุน
ุ ส่วนหรือบริษท
ั นั้น คือสัญญาซึ่งบุคคลตั้งแต่สองคนขึ้นไป
ตกลงเขุากันเพื่อกระทำากิจการร่วมกัน ดุวยประสงค์จะแบ่งปั นกำาไรอันจะพึงไดุแต่กิจการที่ทำานั้น
๑. สัญญาซึ่งบุคคลตั้งแต่ ๒ คนขึ้นไปตกลงเขุากัน
๒. เพื่อกระทำากิจการร่วมกัน
๓. ดุวยประสงค์จะแบ่งปั นกำาไรอันจะไดุแต่กิจการที่ทำานั้น
๓.๑ ทำากิจการอันเดียวกัน
๓.๒ ไม่กระทำาการแข่งขันกัน
๓.๓ ดำาเนิ นการร่วมกัน
ขุอแตกต่างระหว่างหุางหุน
ุ ส่วนและบริษท

๑. การก่อตั้ง บริษท
ั จำากัดจะตุองจดทะเบียนเสมอ ส่วนหุางหุน
ุ ส่วนนั้นไม่จำาเป็ นตุองจดทะเบียนก็ไดุ
เวุนแต่หุางหุุนส่วนจำากัดที่ตุองจดทะเบียนเพื่อใหุรุ้ว่าใครเป็ นหุุนส่วน ประเภทจำากัดความรับผิด
เพราะบุคคลเหล่านี้ ไม่มีอำานาจจัดการหุาง
๒. ฐานะทางกฎหมาย บริษท
ั จำากัดเป็ นนิ ติบุคคล ส่วนหุางหุุนส่วนที่ไม่ไดุจดทะเบียนเท่านั้นที่ไม่
เป็ นนิ ติบค
ุ คล
๓. จำานวนสมาชิก บริษท
ั จำากัดจะตุองมีบค
ุ คลตั้งแต่ ๓ คนขึ้นไป เป็ นผุ้เริ่มก่อการและจัดตั้งบริษท

จำากัด ส่วนหุางหุุนส่วนนั้น ๒ คนมาร่วมกันจัดตั้งเป็ นหุางหุุนส่วนไดุ
๔. คุณสมบัติ หุางหุุนส่วนนั้นถือคุณสมบัติของบุคคลที่เป็ นหุุนส่วนเป็ นสำาคัญ แต่บริษท
ั ถือเรื่องทุน
เป็ นสำาคัญ
ขุอสังเกต การตาย ลุมละลาย หรือตกเป็ นคนไรุความสามารถของหุน
ุ ส่วนนั้นทำาใหุหุางหุน
ุ ส่วน
สามัญตุองเลิก กัน แต่ถุาผุถ
้ ือหุุนการตาย ลุมละลาย หรือตกเป็ นคนไรุความสามารถไม่เป็ นเหตุใหุ
บริษท
ั ตุองเลิกแต่อย่างใด
๕. วัตถุประสงค์ของสมาชิก วัตถุประสงค์ของหุุนส่วนคือการแสวงหาผลกำาไรจากการดำาเนิ น
กิจการของหุาง ส่วนบริษท
ั สมาชิกผุ้ถือหุน
ุ หวังเงินปั นผลและกำาไรในการซื้อขายหุุนของบริษท

๖. สิง
่ ที่นำามาลงหุุน หุางหุุนส่วนอาจนำาเงิน ทรัพย์สิน หรือแรงงานมาลงหุน
ุ ไดุ ยกเวุนหุุนส่วน
จำาพวกจำากัดความรับผิดตุองลงเป็ นเงินเท่านั้น ส่วนบริษท
ั โดยปกติแลุวผุ้ถือหุุนในบริษท
ั ตุองชำาระ
ค่าหุน
ุ เป็ นเงิน เวุนแต่บริษท
ั จะออกหุน
ุ ลมหรือหุุนทดแทนแรงงานโดยไม่ตุองชำาระค่าหุุน

หุางหุุนส่วนสามัญ
หุาง หุน
ุ ส่วนสามัญ คือ สัญญาซึ่งบุคคลตั้งแต่ ๒ คนขึ้นไป ตกลงนำาหุุนมาลงทุนในหุางไม่ว่าจะเป็ น
เงินหรือทรัพย์สน
ิ สิ่งอื่นหรือลงแรงงาน ก็ไดุ โดยกระทำากิจการร่วมกันดุวยประสงค์จะแบ่งปั นกำาไร
อันจะพึงไดุแต่กิจการที่ทำา นั้น และบุคคลผุ้เป็ นหุน
ุ ส่วนหมดทุกคนตุองรับผิดร่วมกันเพื่อหนี้ ท้ง
ั ปวง
ของ หุน
ุ ส่วนโดยไม่มีจำากัด (มาตรา ๑๐๑๒ , ๑๐๒๕ , ๑๐๒๖)
๑. สัญญาซึ่งบุคคลตั้งแต่ ๒ คนขึ้นไป ตกลงนำาหุุนมาลงทุนร่วมกัน
ขุอสังเกต
(๑.๑) สัญญาหุน
ุ ส่วนนั้นไม่มีแบบ ไม่จำาเป็ นตุองทำาหลักฐานเป็ นหนังสือ
(๑.๒) บุคคลที่จะลงหุุนจะเป็ นบุคคลธรรมดาหรือนิ ติบค
ุ คลก็ไดุ
๒. สัญญาเพื่อกระทำากิจการร่วมกัน
๓. ดุวยประสงค์จะแบ่งกำาไรอันจะไดุจากกิจการที่ทำานั้น
ขุอสังเกต
(๓.๑) เป็ นเรื่องของการแบ่งกำาไรไม่ใช่ทรัพย์สิน เช่น ชายหญิงอย่้กินกันโดยไม่จดทะเบียนสมรส
ทรัพย์สน
ิ ที่ไดุมาในระหว่างอย่้กินดุวยกันจึงเป็ นกรรมสิทธิร์ วมของทั้งสอง ฝ่ าย ชายและหญิงจึงมี
ส่วนแบ่งในทรัพย์สินที่ทำามาหาไดุร่วมกันนั้น ไม่ถือว่าเป็ นหุุนส่วนกัน
(๓.๒) เพื่อประสงค์จะแบ่งกำาไรไม่ไดุแบ่งรายไดุ เช่น ขายทรัพย์สินมาแลุวนำามาแบ่งกันโดยไม่ไดุ
หักตุนทุนเพื่อคิดคำานวณกำาไรมา แบ่งปั น ไม่ถือว่าเป็ นหุุนส่วนกัน
(๓.๓) ตุองเพื่อประสงค์แบ่งกำาไรจากกิจการที่ทำาถุาแบ่งกำาไรอื่นนอกจากกิจการที่ทำาก็ไม่ถือว่าเป็ น
หุุนส่วนกัน
๔. หุุนส่วนหมดทุกคนตุองรับผิดร่วมกันเพื่อหนี้ ท้ังปวงของหุุนส่วนโดยไม่มีจำากัด
การที่จะวินิจฉัยว่าบุคคลใดเป็ นหุุนส่วนหรือไม่ มีหลักเกณฑ์พจ
ิ ารณาอย่้ ๒ ประการ คือ
(๑) บุคคลนั้นตุองกระทำากิจการร่วมกัน และ
(๒) มีสิทธิจะไดุรับส่วนกำาไรอันเกิดจากกิจการนั้น
ขุอสังเกต
(๑) ถุาไม่มีขุอเท็จจริงที่แสดงว่ามีการดำาเนิ นกิจการร่วมกันไม่ถือว่าเป็ น หุน
ุ ส่วน เช่น กิจการหนึ่ งมี
การตกลงกันโดยชัดแจุงว่าไม่ใหุผุ้ท่ีนำาเงินมาร่วมลงหุุนเขุาไป ย่ง
ุ เกี่ยวกับกิจการของหุาง คอยรับ
ส่วนแบ่งผลกำาไรเพียงอย่างเดียวเท่านั้น เช่นนี้ เจุาของเงินไม่ใช่หุนส่วนในกิจการนั้น
(๒) ถุาผุ้เขุามาร่วมในกิจการไม่ไดุเขุามาร่วมในฐานะหุุนส่วนแต่อย่้ในฐานะอื่น เช่น ฐานะล้กจุาง
ฐานะที่ปรึกษาหรือผุ้มีประสบการณ์ ไม่ใช่หุนส่วน
(๓) ใหุกุ้ยืมเงินไปทำาการคุาแลุวผุ้กต
ุ้ กลงแบ่งผลกำาไรใหุ ผุ้ใหุกุ้ไม่ถือว่าเป็ นหุุนส่วนกัน
(๔) ถุาหุน
ุ ส่วนไดุมีการตกลงกันใหุบค
ุ คลใดในหุุนส่วนไม่ตุองรับผิดชอบเมื่อมีการ ขาดทุน การ
ตกลงดังกล่าวผ้กพันใชุบังคับเฉพาะกับหุน
ุ ส่วนดุวยกัน แต่จะใชุบง
ั คับกับบุคคลภายนอกผุส
้ ุจริตไม่
ไดุ
การลงหุุนดุวยทรัพย์สน

ทรัพย์สน
ิ ที่จะนำาเขุามาเป็ นทุนในหุางหุุนส่วนแยกวิธก
ี ารใหุเป็ น ๒ วิธี คือ
๑. โอนกรรมสิทธิใ์ นทรัพย์สินนั้นใหุเป็ นของหุาง
๒. ไม่โอนกรรมสิทธิใ์ นทรัพย์สน
ิ นั้นใหุหุาง แต่ใหุทรัพย์สินนั้นเพื่อใหุหุางยืมใชุประโยชน์เท่านั้น
การลงหุุนดุวยแรงงาน
ถุา ผุ้เป็ นหุุนส่วนคนใดไดุลงแต่แรงงานของตนเขุาเป็ นหุุน และในสัญญาเขุาหุุนส่วนมิไดุตีราคา
ค่าแรงไวุ ใหุคำานวณส่วนกำาไรของผุ้ท่ีเป็ นหุุนส่วนดุวยลงแรงงานเช่นนั้น เสมอดุวยส่วนถัวเฉลี่ย
ของผุ้เป็ นหุน
ุ ส่วนซึ่งไดุลงเงินหรือลงทรัพย์สิเขุา หุน
ุ ในการนั้น (มาตรา ๑๐๒๘)
ขุอสังเกต ถุาเป็ นหุุนส่วนจำากัดความรับผิด จะลงหุุนเป็ นแรงงานตามมาตรา ๑๐๒๘ ไม่ไดุ ตุองลง
เป็ นเงินหรือทรัพย์สินเท่านั้นตามมาตรา ๑๐๘๓
หุุนส่วนมีสิทธิบังคับใหุผุ้เป็ นหุุนส่วนปฏิบัตต
ิ ามสัญญา
ถุา ผุ้เป็ นหุุนส่วนคนใดละเลยไม่สง
่ มอบส่วนลงหุุนของตนเสียเลย ตุองส่งคำาบอกกล่าวเป็ นจดหมาย
จดทะเบียนไปรษณีย์ไปยังผุ้เป็ นหุุนส่วนคนนั้น ใหุส่งมอบส่วนลงหุุนของตนมาภายในเวลาอัน
สมควร มิฉะนั้นผุ้เป็ นหุุนส่วนคนอื่น ๆ จะลงเนื้ อเห็นพรุอมกัน หรือโดยเสียงขุางมากดุวยกันสุดแต่
ขุอสัญญา ใหุเอาผุ้เป็ นหุุนส่วนคนนั้นออกเสียไดุ (มาตรา ๑๐๓๑)
ขุอสังเกต
(๑) กรณีลงหุุนดุวยทรัพย์สินโดยไม่ไดุตีราคาค่าหุุนไวุ หากมีขุอสงสัยใหุสน
ั นิ ษฐานไวุก่อนว่าสิ่งซึ่ง
นำามาลงหุุนดุวยกันนั้นมีค่า เท่ากัน (มาตรา ๑๐๒๗)
(๒) กรณีผุ้เป็ นหุุนส่วนคนใดลงแรงงานของตนเขุาเป็ นหุุน และในสัญญาเขุาหุุนส่วนมิไดุตีราคา
ค่าแรงไวุ ใหุคำานวณส่วนกำาไรของผุ้ท่ีเป็ นหุุนส่วนดุวยลงแรงงานเช่นนั้น เสมอดุวยส่วนถัวเฉลี่ย
ของผุ้เป็ นหุน
ุ ส่วนซึ่งไดุลงเงินหรือลงทรัพย์สินเขุา หุน
ุ ในการนั้น (มาตรา ๑๐๒๘)
ความเกี่ยวพันระหว่างหุุนส่วนเกี่ยวกับกำาไรขาดทุน
โดย ปกติถุาผุ้เป็ นหุุนส่วนกันไดุตกลงในการคิดกำาไรขาดทุนไวุอย่างไรก็ย่อมเป็ นไป ตามนั้น แต่
ทั้งนี้ ใชุบังคับไดุเฉพาะกับหุุนส่วนไดุกันเท่านั้น แต่จะใชุบง
ั คับกับบุคคลภายนอกผุก
้ ระทำาโดยสุจริต
ไม่ไดุ แต่ถุาไม่ไดุมีการตกลงกันไวุในเรื่องกำาไรขาดทุน กฎหมายกำาหนดไวุว่าอันส่วนกำาไรก็ดี ส่วน
ขาดทุนก็ดี ของผุ้เป็ นหุน
ุ ส่วนทุก ๆ คนนั้น ย่อมเป็ นไปตามส่วนที่ลงหุุนตามมาตรา ๑๐๔๔ และถุา
หุุนส่วนของผุ้ใดไดุกำาหนดไวุแต่เพียงขุางฝ่ ายกำาไรว่าจะแบ่งเอาเท่าไร หรือกำาหนดแต่เพียงขุาง
ขาดทุนว่าจะยอมขาดเท่าไรฉะนี้ ใหุสันนิ ษฐานไวุก่อนว่า หุน
ุ ส่วนของผุ้น้ันมีสว
่ นกำาไรและส่วน
ขาดทุนเป็ นอย่างเดียวกันตามมาตรา ๑๐๔๕
ความเกี่ยวพันของหุุนส่วนเกี่ยวกับการจัดการงานของหุาง
สิทธิของหุุนส่วน
๑. หุน
ุ ส่วนทุกคนมีสิทธิร่วมกันในทรัพย์สินของหุาง
๒. หุน
ุ ส่วนทุกคนมีสิทธิท่ีจะไดุรับส่วนแบ่งผลกำาไรและทรัพย์สินของหุางเมื่อหุางเลิก
๓. หุางหุุนส่วนทุกคนมีสิทธิในการจัดการงานและควบคุมด้แลกิจการของหุาง
ขุอสังเกต การโอนหุุนใหุหุนส่วนดุวยกันเอง เป็ นสิทธิเฉพาะตัว หุุนส่วนอื่นไม่มีสิทธิจะมาคัดคุาน
เวุนแต่จะมีขุอตกลงไวุเป็ นอย่างอื่น
๔. ถุาชื่อของผุ้เป็ นหุน
ุ ส่วนซึง
่ ออกจากหุุนส่วนไปแลุวยังคงใชุเรียกเป็ นชื่อ หุางอย่้ ผุ้เป็ นหุุนส่วนนั้น
ชอบที่จะเรียกใหุงดใชุช่ ือของตนเสียไดุ (มาตรา ๑๐๔๗)
๕. ผุ้เป็ นหุุนส่วนคนหนึ่ งจะเรียกเอาส่วนของตนจากหุุนส่วนอื่น ๆ แมุในกิจการคุาขายอันใดซึ่งไม่
ปรากฏชื่อของตนก็ไดุ (มาตรา ๑๐๔๘)
ขุอสังเกต
(๑) คลุายกับเรื่องตัวการซึ่งไม่เปิ ดเผยชื่อเขุาแสดงตนใหุปรากฏเขุารับเอาสัญญาใดๆ ซึ่งตัวแทนไดุ
ทำาไวุแทนตนตามมาตรา ๘๐๖
(๒) มาตรา ๑๐๔๘ ใชุกับเรื่องหุางหุุนส่วนสามัญที่ไม่ไดุจดทะเบียนเท่านั้น
ขุอหุามและหนุาที่ของหุุนส่วน
๑. หุามมิใหุชักนำาเอาบุคคลผุ้อ่ ืนเขุามาเป็ นหุุนส่วนในหุางหุุนส่วน โดยมิไดุรับความยินยอมของผุ้
เป็ นหุุนส่วนหมดดุวยกันทุกคน เวุนแต่จะไดุตกลงกันไวุเป็ นอย่างอื่น(มาตรา ๑๐๔๐)
๒. ถุาผุ้เป็ นหุุนส่วนคนใดคนหนึ่ งโอนส่วนกำาไรของตนในหุางหุน
ุ ส่วนทั้งหมดก็ดี หรือแต่บางส่วนก็
ดีใหุแก่บค
ุ คลภายนอกโดยมิไดุรับความยินยอมของผุ้เป็ น หุุนส่วนที่เหลือบุคคลภายนอกนั้นจะเขุา
เป็ นหุุนส่วนไม่ไดุ (มาตรา ๑๐๔๑)
๓. หุามมิใหุเปลี่ยนแปลงขุอสัญญาเดิมแห่งหุางหุน
ุ ส่วนหรือประเภทแห่งกิจการ นอกจากดุวยความ
ยินยอมของผุ้เป็ นหุุนส่วนหมดดุวยกันทุกคน เวุนแต่จะมีขุอตกลงกันไวุเป็ นอย่างอื่น (มาตรา
๑๐๓๒)
๔. หุามมิใหุผุ้เป็ นหุน
ุ ส่วนประกอบกิจการอย่างหนึ่ งอย่างใดซึ่งมีสภาพเช่น เดียวกัน และเป็ นการ
แข่งขันกับกิจการของหุางหุน
ุ ส่วนนั้นไม่ว่าทำาเพื่อประโยชน์ตนหรือ ประโยชน์ผุ้อ่ ืน โดยมิไดุรับ
ความยินยอมของผุ้เป็ นหุุนส่วนคนอื่น ๆ ถุาผุ้เป็ นหุุนส่วนคนใดทำาการฝ่ าฝื นผุ้เป็ นหุน
ุ ส่วนคนอื่น ๆ
ชอบที่จะเรียกเอาผลกำาไรซึ่งผุ้น้ันหาไดุท้ังหมด หรือเรียกเอาค่าสินไหมทดแทนเพื่อการที่หุางหุุน
ส่วนไดุรับความเสียหายเพราะ เหตุน้ัน แต่หุามมิใหุฟุองเรียกเมื่อพุนเวลา ๑ ปี นับแต่วันทำาการ
ฝ่ าฝื น (มาตรา ๑๐๓๘)
๕. ถุาชื่อของผุ้เป็ นหุน
ุ ส่วนซึง
่ ออกจากหุุนส่วนไปแลุวยังคงใชุเรียกเป็ นชื่อ หุางอย่้ ผุ้เป็ นหุุนส่วนนั้น
ชอบที่จะเรียกใหุงดใชุช่ ือของตนเสียไดุ (มาตรา ๑๐๔๗)
ความเกี่ยวพันระหว่างหุุนส่วนกับบุคคลภายนอก
๑. ความเกี่ยวพันในเรื่องสัญญา
๑.๑ หุน
ุ ส่วนคนหนึ่ งไปทำาสัญญากับบุคคลภายนอก หุุนส่วนคนอื่นแมุไม่ไดุทำาสัญญาดุวยก็ตุอง
รับผิดดุวย (ตามหลักตัวแทน)
๑.๒ หุน
ุ ส่วนที่ไปทำาสัญญาตาม ๑.๑ นั้น จะตุองทำาสัญญาภายในขอบวัตถุประสงค์ของหุางหรือ
ไดุจัดทำาไปในทางที่เป็ นธรรมดา การคุาขายของหุางนั้น หุน
ุ ส่วนทุกคนจึงจะตุองรับผิดในหนี้ น้ัน
ทั้งหมด
มาตรา ๑๐๕๐ การใด ๆ อันผุ้เป็ นหุุนส่วนคนใดคนหนึ่ งไดุจัดทำาไปในทางที่เป็ นธรรมดาการคุาขาย
ของ หุางหุน
ุ ส่วนนั้น ท่านว่าผุ้เป็ นหุุนส่วนหมดทุกคนย่อมมีความผ้กพันในการนั้น ๆ ดุวย และจะ
ตุองรับผิดร่วมกันโดยไม่จำากัดจำานวนในการชำาระหนี้ อันไดุก่อใหุเกิดขึ้นเพราะจัดการไปเช่นนั้น
หลักเกณฑ์ตามมาตรา ๑๐๕๐
๑. การกระทำานั้นเป็ นทางธรรมดาการคุาขายของหุาง
๒. หุน
ุ ส่วนผุ้กระทำาตุองกระทำาในฐานะหุุนส่วนไม่ใช่ในฐานะส่วนตัว
ขุอสังเกต
(๑) หุน
ุ ส่วนทำาสัญญาภายในขอบวัตถุประสงค์หรือไม่ ตุองด้วัตถุประสงค์ของหุางที่ต้ง
ั ขึ้นมา ถุาทำา
ภายในกรอบก็ผก
้ พันหุุนส่วนทุกคน แต่ถุาไดุกระทำาไปนอกกรอบวัตถุประสงค์ของหุางแต่ปรากฏ
พฤติการณ์ว่าหุางไดุมี การถือเอาประโยชน์จากสัญญานั้นหรือไดุมีการใหุสต
ั ยาบันในสัญญานั้น
เช่นนี้ สัญญาแมุทำานอกขอบวัตถุประสงค์ก็ผ้กพันหุางไดุเช่นกัน
(๒) การจัดทำาไปในทางที่เป็ นธรรมดาการคุาขายของหุาง คือ การกระทำาซึ่งเกี่ยวเนื่ องกับ
วัตถุประสงค์ของหุางหรือมีความจำาเป็ นในการ ดำาเนิ นกิจการของหุาง โดยพิจารณาจากสภาพแห่ง
ธุรกิจของหุางนั้นและประเพณีโดยทั่วไปที่หุางซึ่งมี ลักษณะเดียวกันเขุาปฏิบัตก
ิ ัน
(๓) มาตรา ๑๐๕๐ เป็ นกฎหมายปิ ดปากหุน
ุ ส่วนไม่ใหุยกขึ้นต่อสุ้บุคคลภายนอกผุ้สจ
ุ ริตว่าตนไม่
ตุองรับผิดในสัญญานั้น ดังนั้น แมุจะเป็ นการจัดทำาไปในทางที่เป็ นธรรมดาการคุาขายของหุางแต่
บุคคลภายนอกไม่ สุจริต หุน
ุ ส่วนสามารถยกขุอต่อสุ้ไดุว่าตนไม่ตุองรับผิดเพราะไม่เขุามาตรา
๑๐๕๐
ความรับผิดของผุ้แสดงออกว่าเป็ นหุุนส่วน
บุคคลใดแสดงตนว่าเป็ น หุุนส่วนดุวยวาจาก็ดี ดุวยลายลักษณ์อักษรก็ดี ดุวยกิริยาก็ดี ดุวยยินยอม
ใหุเขาใชุช่ ือตนเป็ นชื่อหุางก็ดี หรือรุ้แลุวไม่คัดคุานปล่อยใหุเขาแสดงว่าตนเป็ นหุุนส่วนก็ดี บุคคล
นั้นย่อมตุองรับผิดต่อบุคคลภายนอกในบรรดาหนี้ ของหุางหุุนส่วนเสมือน เป็ นหุุนส่วน (ผุ้ท่ีไม่ใช่หน

ส่วนแสดงตน) (มาตรา ๑๐๕๔ วรรคแรก)
หุุนส่วนตายแลุวยังใชุช่ ือหุน
ุ ส่วนนั้นอย่้
ถุา ผุ้เป็ นหุุนส่วนคนหนึ่ งคนใดตายไปแลุว และหุางนั้นยังคงคุาต่อไปในชื่อเดิมของหุาง หรือใชุช่ ือ
ของหุุนส่วนผุ้ตายควบอย่้ดุวยก็ดี ไม่ทำาใหุกองมรดกของผุ้ตายตุองรับผิดในหนี้ ใด ๆ อันหุางหุุนส่วน
ไดุก่อใหุเกิดขึ้นภายหลังมรณะนั้น (มาตรา ๑๐๕๔ วรรคสอง)
๒. ความเกี่ยวพันในเรื่องละเมิด
ผุ้ เป็ นหุุนส่วนในหุางหุุนส่วนสามัญไม่จดทะเบียน จะตุองรับผิดในผลของละเมิดต่อบุคคลภายนอก
เช่นเดียวกับตัวการตัวแทน ซึง
่ โยงไปใชุในเรื่องนายจุางล้กจุาง ดังนั้น หากหุน
ุ ส่วนที่มีอำานาจ
จัดการไปทำาละเมิดกับบุคคลภายนอก หุน
ุ ส่วนอื่นถึงแมุไม่ไดุทำาละเมิดก็จำาตุองร่วมรับผิดในผล
แห่งหนี้ ละเมิดที่ เกิดขึ้นนั้นดุวย แต่การกระทำาละเมิดดังกล่าวจะตุองกระทำาภายในขอบ
วัตถุประสงค์หรือขอบแห่ง กิจการงานของหุางหรือเป็ นการกระทำาในทางธรรมดาการคุาของหุาง
ขอบเขตของสิทธิและความรับผิดของหุน
ุ ส่วนที่มต
ี ่อบุคคลภายนอก
๑. สิทธิของผุ้เป็ นหุุนส่วนต่อบุคคลภายนอก
กรณี หุางหุน
ุ ส่วนสามัญที่ยง
ั ไม่จดทะเบียน หุุนส่วนคนหนึ่ งที่ไม่มีช่ ือเป็ นค่ส
้ ัญญาในสัญญาที่หน

ส่วนคนหนึ่ งไปทำาต่อ บุคคลภายนอกกฎหมายกำาหนดใหุหุนส่วนที่ไม่ไดุทำาสัญญาหรือไม่มีช่ ือใน
สัญญา สามารถจะเรียกเอาประโยชน์จากสัญญานั้นกับหุุนส่วนดุวยกันเองไดุตามมาตรา ๑๐๔๘
แต่จะไปเรียกรุองใหุบค
ุ คลภายนอกเขารับผิดตามสัญญาโดยอุางสิทธิว่าตนเองเป็ น หุน
ุ ส่วนโดยที่
ไม่ไดุมีช่ ือในสัญญานั้นเรียกไม่ไดุตามมาตรา ๑๐๔๙ แต่หากเป็ นกรณีหุางที่เป็ นนิ ติบุคคล หุน
ุ ส่วน
อุางสิทธิเอาแก่บค
ุ คลภายนอกไดุดุวย แมุสัญญานั้นจะไม่ปรากฏชื่อของหุุนส่วนอย่้กต
็ าม (มมาตรา
๑๐๖๕)
ขุอสังเกต ถุาหุุนส่วนผุ้ไม่มีช่ ือในสัญญามาเรียกรุองตามสัญญาเอาจากบุคคลภายนอกโดย อุางว่า
เป็ นตัวการไม่เปิ ดเผยชื่อตามมาตรา ๘๐๖ จะทำาไดุหรือไม่ ตรงนี้ มค
ี วามเห็นอย่้ ๒ ความเห็นคือ
(๑) อุางไดุ
(๒) อุางไม่ไดุ (ความเห็นอาจารย์สุประดิษฐ์ บุตะสิงห์) เพราะหลักในเรื่องตัวการตัวแทนจะนำามาใชุ
ในเรื่องหุางหุุนส่วนตุองเป็ นกรณี ที่กฎหมายหุน
ุ ส่วนไม่ไดุกำาหนดไวุ แต่เมื่อในกฎหมายหุุนส่วนมี
มาตรา ๑๐๔๙ บัญญัติไวุชัดแจุงแลุวว่าจะถือประโยชน์จากบุคคลภานอกไม่ไดุ จึงไม่นำาเอา
กฎหมายเรื่องตัวการตัวแทนมาใชุใหุขัดแยุงกับมาตรา ๑๐๔๙ ไดุ
ความ รับผิดของหุน
ุ ส่วนต่อบุคคลภายนอกจะรับผิดไม่จำากัดในหนี้ ของหุางที่เกิดขึ้น ภายใน
วัตถุประสงค์หรือทางธรรมดาการคุาของหุาง ลักษณะของการไม่จำากัดความรับผิดนั้นหุุนส่วนทุก
คนจะตุองรับผิดในหนี้ ท่ีเกิด ขึ้นทุกประเภทไม่ว่าจะเป็ นหนี้ ท่ีเกิดจากสัญญา ละเมิดหรือเหตุอ่ ืน โดย
เจุาหนี้ จะฟุ องล้กหนี้ คนใดคนหนึ่ งหรือทั้งหมดใหุรับผิดก็ไดุ หุน
ุ ส่วนที่ถ้กฟุ องใหุชำาระหนี้ จะเกี่ยงใหุ
เจุาหนี้ บังคับเอาจากคนอื่นก่อน ไม่ไดุ
ความรับผิดของผุ้เป็ นหุุนส่วนที่ไดุออกไปจากหุุนส่วนไปแลุว
“มาตรา ๑๐๕๑ ผุ้เป็ นหุุนส่วนซึ่งออกจากหุุนส่วนไปแลุวยังคงตุองรับผิดในหนี้ ซึ่งหุางหุุนส่วนไดุก่อ
ใหุเกิดขึ้นที่ตนไดุออกจากหุุนส่วนไป”
ดังนั้น เมื่อหุุนส่วนไดุออกจากหุน
ุ ส่วนไปแลุว หนี้ ท่ีก่อใหุเกิดขึ้นหลังจากนั้น หุุนส่วนที่ออกย่อมไม่
ตุองรับผิดไม่ว่าจะเป็ นหนี้ จากสัญญา หนี้ จากละเมิดก็ตาม เวุนแต่ หุน
ุ ส่วนที่ออกไปนั้นไดุยอมใหุ
หุางใชุช่ ือตนเป็ นชื่อของหุางอย่้ ทำาใหุบค
ุ คลภายนอกเขุาใจผิด ก็อาจจะตุองรับผิดในหนี้ ของหุางไดุ
ตามมาตรา ๑๐๕๔
ความรับผิดของผุ้เป็ นหุุนส่วนใหม่
บุคคล ผุ้เขุาเป็ นหุน
ุ ส่วนในหุางหุุนส่วนย่อมตุองรับผิดในหนี้ ใดๆ ซึ่งหุางหุุนส่วนไดุก่อใหุเกิดขึ้นก่อน
ที่ตนเขุามาเป็ นหุุนส่วนดุวย (มาตรา ๑๐๕๒) กล่าคือ หุน
ุ ส่วนใหม่ตุองรับผิดไปในหนี้ ของหุางทั้งหนี้
ที่เกิดขึ้นก่อนและที่เกิด ขึ้นภายหลังที่ตนไดุเขุามาเป็ นหุุนส่วน
ขุอจำากัดอำานาจของผุ้เป็ นหุน
ุ ส่วนไม่ผ้กพันบุคคลภายนอก
หุุนส่วน จะมีการตกลงกันจำากัดอำานาจหรือจำากัดความรับผิดต่างๆ ไวุอย่างไรก็ไดุ เป็ นไปตาม
สัญญาในการจัดตั้งหุางหุุนส่วนนั้น แต่ท้ังนี้ ก็มีผลเพียงเฉพาะกับหุุนส่วนดุวยกันเท่านั้น จะอุางขอ
ตกลงนั้นขึ้นยันบุคคลภายนอกผุ้กระทำาโดยสุจริตไม่ไดุตามมาตรา ๑๐๕๓ ดังนั้น หากบุคคล
ภายนอกรุ้ขุอจำากัดของหุุนส่วนนั้นแลุวยังไปทำาสัญญาก็ถือว่าบุคคล ภายนอกนั้นไม่สุจริต จะยกเอา
มาตรา ๑๐๕๓ ขึ้นอุางไม่ไดุ
การเลิกและชำาระบัญชีหุางหุน
ุ ส่วนสามัญ
การ เลิกหุางหุุนส่วนสามัญ กฎหมายไม่ยอมใหุมีการเลิกหุางไดุโดยง่ายเหมือนสัญญาโดยทั่วไป
โดยจะตุองมีเหตุแห่งการเลิกอย่างใดอย่างหนึ่ งก่อนตามกฎหมายจึงจะเลิกหุางกัน ไดุ แต่อย่างไร
เสียหุางหุน
ุ ส่วนก็เป็ นเรื่องของสัญญาดังนั้นหากว่าไดุมีการตกลง กันไวุเกี่ยวกับการเลิกหุางชัดเจน
ตั้งแต่เริ่มตุนว่าจะเลิกหุางกันเมื่อใด หรือจะเลิกกันอย่างใด การเลิกหุางก็ตุองเป็ นไปตามที่ไดุตกลง
กันไวุ
หลักเกณฑ์การเลิกหุางตามมาตรา ๑๐๕๕
๑. การเลิกหุางโดยขุอสัญญา
(๑.๑) ถุาในสัญญาทำาไวุมีกำาหนดกรณีอันใดเป็ นเหตุท่ีจะเลิกกัน เมื่อมีกรณีน้ัน
(๑.๒) ถุาสัญญาทำาไวุเฉพาะกำาหนดกาลใด เมื่อสิ้นกำาหนดกาลนั้น
(๑.๓) ถุาสัญญาทำาไวุเฉพาะเพื่อทำากิจการอย่างหนึ่ งอย่างใดแต่อย่างเดียว เมื่อเสร็จการนั้น
ขุอสังเกต ถุาในตอนเริ่มตุนหุางไม่ไดุมีการตกลงกันไวุ หุน
ุ ส่วนทุกคนอาจตกลงกันใหุมก
ี าร
เปลี่ยนแปลงขุอสัญญาเดิมแห่งหุางหุุนส่วน หรือประเภทแห่งกิจการไดุ เวุนแต่จะมีขุอตกลงกันไวุ
เป็ นอย่างอื่นตามมาตรา ๑๐๓๒ ดังนั้น ภายหลังจากมีหุางหุุนส่วนแลุวแมุจะไม่มีขุอตกลงในเรื่องดัง
กล่าวไวุเลย ก็สามารถมีการตกลงกันไดุ แต่ตุองเป็ นหุุนส่วนทุกคนใหุความเห็นชอบตามมาตรา
๑๐๓๒
๒. การเลิกหุางหุุนส่วนโดยบทบัญญัติของกฎหมาย
(๒.๑) เมื่อผุ้เป็ นหุุนส่วนคนใดคนหนึ่ งใหุคำาบอกกล่าวแก่ผุ้เป็ นหุุนส่วนคนอื่น ๆ
เมื่อ สิ้นรอบปี ในทางบัญชีเงินของหุางหุุนส่วนนั้น และผุ้เป็ นหุน
ุ ส่วนนั้นไดุบอกกล่าวความจำานงจะ
เลิกล่วงหนุาไม่นุอยกว่า ๖ เดือน ตามมาตรา ๑๐๕๖
(๒.๒) เมื่อผุ้เป็ นหุุนส่วนคนใดคนหนึ่ งตาย หรือลุมละลาย หรือตกเป็ นผุ้ไรุความสามารถ
ขุอสังเกต
ก. ความเป็ นหุุนส่วนนั้นเป็ นสิทธิเฉพาะตัว ดังนั้นเมื่อผุ้เป็ นหุุนส่วนคนใดคนหนึ่ งตาย หรือลุม
ละลาย หรือตกเป็ นผุ้ไรุความสามารถ โดยหลักแลุวจึงไม่สามารถถ่ายโอนกันไดุ กฎหมายจึง
กำาหนดใหุหุางตุองเลิกกัน
ข. ขุอยกเวุนที่หุางหุุนส่วนไม่เลิกกันเป็ นไปตามมาตรา ๑๐๖๐ กล่าวคือ ในกรณีอย่างใดอย่างหนึ่ ง
ซึ่งกล่าวไวุใน (๒.๑) หรือ (๒.๒) นั้น ถุาผุ้เป็ นหุุนส่วนที่ยง
ั อย่้รับซื้อหุุนของผุ้ท่ีออกจากหุุนส่วนไป
สัญญาหุน
ุ ส่วนนั้นก็ยังคงใชุไดุต่อไปในระหว่างผุ้เป็ นหุุนส่วนที่ยังอย่้ ดุวยกัน
หลักเกณฑ์การเลิกหุางโดยคำาสั่งศาล (มาตรา ๑๐๕๗)
ถุาผุ้เป็ นหุุนส่วนคนใดรุองขอเมื่อมีกรณีอย่างใดอย่างหนึ่ งดังจะกล่าวต่อไปนี้ ศาลอาจสั่งใหุหุางหุุน
ส่วนสามัญเลิกกันเสียก็ไดุ คือ
๑. เมื่อผุ้เป็ นหุน
ุ ส่วนคนใดคนหนึ่ งนอกจากผุ้รุองฟุ องนั้น ล่วงละเมิดบทบังคับใด ๆ อันเป็ นขุอสาระ
สำาคัญซึ่งสัญญาหุุนส่วนกำาหนดไวุแก่ตน โดยจงใจหรือเลินเล่ออย่างรุายแรง
๒. เมื่อกิจการของหุางหุุนส่วนนั้นจะทำาไปก็มีแต่ขาดทุนอย่างเดียวและไม่มีหวังจะกลับฟื้ นตัวไดุอีก
๓. เมื่อมีเหตุอ่ ืนใด ๆ ทำาใหุหุางหุุนส่วนนั้นเหลือวิสย
ั ที่จะดำารงคงอย่้ต่อไปไดุ
ขุอสังเกต
(๑) ตัวอย่างตามแนวคำาพิพากษาของศาลฎีกาที่มองว่าเป็ นเหตุอ่ ืนใดๆ ที่ทำาใหุหุางหุน
ุ ส่วนนั้นเหลือ
วิสย
ั ที่จะดำารงคงอย่้ต่อไปไดุ
(๑.๑) หุุนส่วนทะเลาะเบาะแวุงกัน ทำารุายร่างกายกัน ฆ่ากัน แตกแยกกัน พ้ดกันไม่รุ้เรื่อง ไม่มีทาง
ปรองดองกันเลย
(๑.๒) ผุ้เป็ นหุุนส่วนเขุามาแย่งกันจัดการงานของหุางก่อใหุเกิดการทะเลาะวิวาท การบังคับบัญชา
ในหุางไม่มี ล้กจุางไม่รุ้จะฟั งคำาสั่งใคร หรือเขุาขัดขวางไม่ใหุหุนส่วนอีกคนเขุามาจัดการในหุาง
(๑.๓) เกิดพการทุจริตยักยอกทรัพย์ของหุางหุุนส่วน
(๑.๔) การที่หน
ุ ส่วนบางคนไปประกอบกิจการคุาขายแข่งกับหุางจนหุางขาดทุน เอาความลับหุาง
ไปขาย หรือตั้งหุางอื่นขึ้นมาแข่งกับหุาง เอาประโยชน์ของตัวเองเขุากระเป๋ าทำาใหุหุางหุน
ุ ส่วน
ขาดทุนเสียหายมาก
(๒) การเลิกหุางตามคำาพิพากษาของศาลนี้ ไม่จำาเป็ นตุองบอกกล่าวล่วงหนุา เมื่อเกิดเหตุการณ์ใด
ขึ้นสามารถฟุ องไดุเลย
การกำาจัดผุ้เป็ นหุน
ุ ส่วนออกจากหุาง
เมื่อ เหตุอันใดอันหนึ่ งเกิดขึ้นเกี่ยวดุวยผุ้เป็ นหุุนส่วนคนหนึ่ ง ซึ่งตามความในมาตรา ๑๐๕๗ หรือ
มาตรา ๑๐๖๗ เป็ นเหตุใหุผุ้เป็ นหุุนส่วนทั้งหลายนอกนั้นมีสิทธิจะเรียกใหุเลิกหุาง หุน
ุ ส่วนไดุ ในเมื่อ
ผุ้เป็ นหุุนส่วนเหล่านั้นยื่นคำารุอง ศาลจะสั่งใหุกำาจัดหุุนส่วนผุต
้ ุนเหตุคนนั้นออกเสียจากหุางหุน
ุ ส่วน
แทนสั่ง ใหุเลิกหุางหุุนส่วนก็ไดุ ในการแบ่งทรัพย์สินระหว่างหุางหุุนส่วนกับผุ้เป็ นหุุนส่วนซึ่งถ้ก
กำาจัดนั้น ใหุตีราคาทรัพย์สินของหุางหุุนส่วนตามราคาที่เป็ นอย่ใ้ นเวลาแรกยื่นคำารุองขอ ใหุกำาจัด
(มาตรา ๑๐๕๘)
การชำาระบัญชีหุางหุุนส่วนสามัญ (มาตรา ๑๐๖๑)
๑. เมื่อหุางหุุนส่วนเลิกกันแลุวก็ใหุจัดการชำาระบัญชี เวุนแต่จะไดุตกลงกันใหุจัดการทรัพย์สน
ิ โดย
วิธีอ่ ืนในระหว่างผุ้เป็ นหุุนส่วน ดุวยกัน หรือว่าหุางหุุนส่วนนั้นศาลไดุพพ
ิ ากษาใหุลุมละลาย
๒. ถุาการเลิกหุางหุุนส่วนนั้นเกิดจากเจุาหนี้ เฉพาะตัวของผุ้เป็ นหุุนส่วนคนใด คนหนึ่ งไดุใหุคำาบอก
กล่าวก็ดี หรือโดยที่ผุ้เป็ นหุุนส่วนคนใดคนหนึ่ งลุมละลายก็ดี จะงดการชำาระบัญชีก็ไดุเมื่อเจุาหนี้ คน
นั้น หรือเจุาพนักงานรักษาทรัพย์ยน
ิ ยอมดุวย
๓. การชำาระบัญชีน้ัน ใหุผุ้เป็ นหุน
ุ ส่วนทั้งหมดดุวยกันจัดทำาหรือใหุบค
ุ คลอื่นซึ่งผุ้
เป็ นหุุนส่วนไดุต้ง
ั แต่งขึ้นนั้นเป็ นผุ้จัดทำา
๔. การแต่งตั้งผุ้ชำาระบัญชี ใหุวินิจฉัยชี้ขาดโดยคะแนนเสียงขุางมากของผุ้เป็ นหุุนส่วน
ดังนั้น เมื่อมีการบอกเลิกหุางหุุนส่วนแลุว ตุองมีการดำาเนิ นการอย่างใดอย่างหนึ่ ง ดังต่อไปนี้ (วิธีใด
วิธีหนึ่ งก็ไดุ) มิฉะนั้น หุน
ุ ส่วนจะฟุ องเกี่ยวกับเงินต่างๆ ของหุางไม่ไดุ เช่น เงินปั นผลหรือเงินค่าหุุน
วิธีท่ี ๑ ใหุมีการชำาระบัญชี การชำาระบัญชี เป็ นการรวบรวมทรัพย์สน
ิ ทั้งหมดของหุางหุุนส่วนมา
เพื่อชำาระหนี้ คืนค่าหุุนใหุ แก่หน
ุ ส่วน ถุามีเงินเหลือก็แบ่งเป็ นกำาไรแก่ผุ้เป็ นหุุนส่วน หากรวบรวม
ทรัพย์สน
ิ ไดุไม่พอชำาระหนี้ หรือไม่พอใชุคืนค่าหุุนก็ใหุผุ้เป็ น หุน
ุ ส่วนช่วยกันออกส่วนที่ขาดทุนตาม
ส่วน
วิธีท่ี ๒ ตกลงใหุจัดการทรัพย์สน
ิ โดยวิธีอ่ ืน
ขุอสังเกต
(๑) กรณีหน
ุ ส่วนนั้นถ้กฟุ องลุมละลายก็จะเขุาตามมาตรา ๑๐๖๑ ตอนทุาย ซึ่งจะทำาใหุหุนส่วนทั้ง
หลายจะมาตกลงกันจัดการทรัพย์สินโดยวิธีอ่ ืนไม่ไดุ แลุว เพราะกฎหมายลุมละลายกำาหนดใหุเจุา
พนักงานพิทักษ์ทรัพย์มีหนุาที่ในการชำาระ บัญชี ตุองไดุรับความยินยอมจากเจุาพนักงานพิทก
ั ษ์
ทรัพย์ก่อน
(๒) กรณีเลิกหุางเนื่ องจากเจุาหนี้ เฉพาะตัวของผุ้เป็ นหุุนส่วนคนใดคนหนึ่ งมา บังคับชำาระหนี้ เอา
จากทรัพย์สินของหุางซึ่งหุุนส่วนคนนั้นมีสว
่ นร่วมอย่้ดุวย ผุ้เป็ นหุุนส่วนในหุางนั้นจะตกลงแบ่ง
ทรัพย์สน
ิ กันโดยวิธีอ่ ืนนอกจากการชำาระ บัญชีไม่ไดุ จนกว่าเจุาหนี้ น้ันจะใหุความยินยอม
ผุ้ชำาระบัญชีหุางหุุนส่วนสามัญไม่จดทะเบียน
๑. ผุ้ชำาระบัญชี คือ ผุแ
้ ทนของหุุนส่วนทุกคนที่มีหนุาที่ในการชำาระบัญชีแทนหุน
ุ ส่วนทุกคน
เนื่ องจากหุน
ุ ส่วนทุกคนไม่สามารถจะชำาระบัญชีไดุ
๒. ผุ้ชำาระบัญชีมีอำานาจในการรวบรวมทรัพย์สินของหุางมาจำาหน่ ายและชดใชุหนี้ สน
ิ และเรียกรุอง
หนี้ สินของหุาง
๓. ผุ้ชำาระบัญชีทำางานไม่ดี หุน
ุ ส่วนจะถอดถอนเสียเมื่อไหร่ก็ไดุ เวุนแต่ผุ้ชำาระบัญชีท่ีศาลตั้ง
๔. ผุ้ชำาระบัญชีทำาบัญชีทรัพย์สินต่างๆ ขึ้นมา หากหุุนส่วนไม่เห็นชอบจะบอกปั ดใหุไปทำาใหม่หรือ
แกุไขเพิ่มเติมก็ไดุ โดยไม่จำาเป็ นตุองมาฟุ องศาลขอใหุทำาลายรายงานของผุ้ชำาระบัญชีแต่อย่างใด
๕. บัญชีท่ีผุ้ชำาระบัญชีทำาขึ้นและหุุนส่วนรับรองแลุว ศาลตุองถือตาม จะสั่งใหุคิดใหม่โดยไม่มี
เหตุผลอะไรไม่ไดุ
๖. การฟุ องคดีของผุ้ชำาระบัญชี จะตุองไดุรับมอบอำานาจจากผุ้เป็ นหุุนส่วนทั้งหลายดุวย จะฟุ องใน
นามตนเองไม่ไดุ (เฉพาะหุน
ุ ส่วนสามัญไม่จดทะเบียนเท่านั้น)
คำา พิพากษาฎีกาที่ ๒๐๖๑/๒๔๙๒ การชำาระบัญชีหุางหุุนส่วนสามัญที่มิไดุจดทะเบียนนั้นกฎหมาย
มิไดุใหุอำานาจผุ้ ชำาระบัญชีมีอำานาจฟุ องคดีดังเช่นผุ้ชำาระบัญชีหุางหุุนส่วนสามัญจดทะเบียน ผุ้
ชำาระบัญชีหุางหุุนส่วนสามัญที่มิไดุจดทะเบียนจะฟุ องคดีโดยลำาพังไม่ไดุ นอกจากผุ้เป็ นหุุนส่วนจะ
มอบอำานาจใหุฟุอง
กรณีท่ีผุ้ชำาระบัญชีหุาง หุน
ุ ส่วนสามัญที่มิไดุจดทะเบียนฟุ องคดี จะตุองกล่าวมาพรุอมกับฟุ องว่า มี
อำานาจฟุ องคดีอย่างใด จะมากล่าวอุางขึ้นในภายหลังไม่ไดุ
รายงานการประชุมของผุ้เป็ นหุุนส่วนที่มอบใหุผุ้ชำาระบัญชีมีอำานาจฟุ องนั้น ไม่ใช่ใบมอบอำานาจ
ลำาดับของการชำาระบัญชี (มาตรา ๑๐๖๒)
(๑) ใหุชำาระหนี้ ท้ง
ั หลายซึ่งคุางชำาระแก่บค
ุ คลภายนอก
(๒) ใหุชดใชุเงินทดรองและค่าใชุจ่ายซึ่งผุ้เป็ นหุุนส่วนไดุออกของตนไปเพื่อจัดการคุาของหุาง
(๓) ใหุคืนทุนทรัพย์ซึ่งผุ้เป็ นหุุนส่วนแต่ละคนไดุลงเป็ นหุน

ถุายังมีทรัพย์เหลืออย่้อีกเท่าไร ก็ใหุเฉลี่ยแจกเป็ นกำาไรในระหว่างผุ้เป็ นหุุนส่วน
ขุอสังเกต หุน
ุ ส่วนที่ลงแต่เฉพาะแรงงาน ตามปกติจะไม่มีการคืนเงินลงทุนใหุ เพราะไม่ไดุมีอะไรมา
ลงทุน เวุนแต่หุนส่วนจะตกลงกันไวุแลุวว่าใหุคืนไดุ
การฟุ องคดีระหว่างผุ้เป็ นหุน
ุ ส่วนดุวยกัน
๑. หุน
ุ ส่วนทุกคนร่วมกันฟุ องบุคคลภายนอกแทนหุางไดุ (ไม่ใช่กรณีฟุองหุุนส่วนดุวยกันเอง)
๒. หุน
ุ ส่วนคนใดคนหนึ่ งฟุ องคดีแทนหุางเมื่อมีผุ้มาทำาละเมิดกับหุางไดุ
๓. หุุนส่วนซึ่งเป็ นค่้สัญญากับบุคคลภายนอกฟุ องแทนหุางไดุ (หุน
ุ ส่วนที่ไม่ใช่เป็ นค่้สัญญาฟุ องไม่
ไดุ)
๔. ในกรณีท่ีหุนส่วนเพียงบางคนฟุ องคดี คำาฟุ องตุองระบุชัดเจนว่าเป็ นการฟุ องแทน หรือฟุ องใน
นามของหุาง หรือในนามของผุ้แทนหุุนส่วนทุกคน มิใช่เป็ นการฟุ องโดยส่วนตัว
๕. มื่อเลิกหุางแลุว หุน
ุ ส่วนคนเดียวจะมาฟุ องเรียกหนี้ สินในฐานะส่วนตัวหรือในฐานะผุ้ชำาระบัญชี
จะ ตุองไดุรับมอบอำานาจจากหุน
ุ ส่วนอื่นทุกคนจึงจะฟุ องไดุ
๖. ถุาหุางยังไม่เลิกหุน
ุ ส่วนจะฟุ องขอแบ่งทรัพย์สินของหุางหรือขอคืนค่าทุนหาไดุไม่
แนวคำาวินิจฉัยของศาลฎีกาที่ยกเวุนไม่ตุองมีการชำาระบัญชี (เฉพาะกรณีหุางหุุนส่วนสามัญไม่จด
ทะเบียนเท่านั้น)
๑. ไม่มีความจำาเป็ นตุองชำาระบัญชีเพราะไม่มีบุคคลภายนอกเขุามาเกี่ยวขุอง ไม่มีความยุ่งยาก
เกี่ยวกับทรัพย์สิน
๒. การชำาระบัญชีไม่มีความจำาเป็ นแต่อย่างใด จึงใหุแบ่งทรัพย์สินระหว่างหุุนส่วนกันไปไดุ
ขุอสังเกต กรณีหน
ุ ส่วนดุวยกันเองฟุ องหุน
ุ ส่วนอีกคนหนึ่ งว่าผิดสัญญาโดยไม่ไดุมีการ ฟุ องเลิกหุาง
ดังนี้ ไม่จำาเป็ นตุองมีการชำาระบัญชีเขุามาเกี่ยวขุอง
หุางหุุนส่วนสามัญจดทะเบียน
เมื่อ หุางหุุนส่วนสามัญไดุมีการจดทะเบียนแลุว หุางนั้นก็จะกลายเป็ นนิ ติบุคคล กล่าวคือ เป็ น
บุคคลอีกคนหนึ่ งต่างหากจากผุ้เป็ นหุุนส่วน สามารถจะถือกรรมสิทธิ ์ ฟุ องคดี หรือต่อสุ้คดีเองไดุ
หลักเกณฑ์การจด ทะเบียนนั้น หุางหุน
ุ ส่วนสามัญที่จะจดทะเบียนจะตุองมีคำาขอที่ระบุรายการครบ
ถุวนตามมาตรา ๑๐๖๔ โดยการลงทะเบียนจะตุองลงลายมือชื่อของผุ้เป็ นหุน
ุ ส่วนทุกคนและตุอง
ประทับตรา ของหุางดุวย จากนั้นพนักงานทะเบียนจะทำาใบสำาคัญแสดงการจดทะเบียนส่งมอบใหุ
แก่หุางหุุนส่วน ไวุ ๑ ฉบับ นอกจากนี้ เมื่อไดุพิมพ์โฆษณาแลุว ก็ถือว่าเอกสารและขุอความซึ่งลง
ทะเบียนในย่อรายการนั้น เป็ นอันรุ้แก่บุคคลทั่วไปตามมาตรา ๑๐๒๒
ผุ้เป็ นหุุนส่วนก็ดี หุางหุุนส่วนก็ดี หรือบริษท
ั ก็ดี จะถือเอาประโยชน์แก่บุคคลภายนอกเพราะเหตุท่ีมี
สัญญาหรือเอกสาร หรือขุอความอันบังคับใหุจดทะเบียนตามลักษณะนี้ ยังไม่ไดุ จนกว่าจะไดุจด
ทะเบียนแลุว แต่ฝ่ายบุคคลภายนอกจะถือเอาประโยชน์เช่นว่านั้นไดุ แต่ถง
ึ กระนั้นก็ดี ผุ้เป็ นหุุน
ส่วน ผุ้ถือหุุน หุางหุุนส่วน หรือบริษท
ั ซึ่งไดุรับชำาระหนี้ ก่อนจดทะเบียนนั้นย่อมไม่จำาตุองคืน
(มาตรา ๑๐๒๓)
หุางหุุนส่วนหรือบริษท
ั จะยกมาตรา ๑๐๒๓ ขึ้นต่อสุ้บุคคลภายนอกผุส
้ ุจริตเพื่อไม่ใหุตุองรับผิดโดย
อุางว่าผุ้เป็ น หุน
ุ ส่วน หุางหุุนส่วน บริษท
ั หรือกรรมการไม่มีอำานาจกระทำาการมิไดุ (มาตรา
๑๐๒๓/๑)
ผลของการจดทะเบียนหุางหุุนส่วนสามัญ
๑. หุางหุน
ุ ส่วนและตัวผ็เป็ นหุุนส่วนตุองผ้กพันตามขุอที่จดทะเบียนไวุ ถุาโฆษณาในราชกิจจา
นุเบกษาแลุว บุคคลภายนอกก็ถก
้ ปิ ดปากเกี่ยวกับขุอที่จดทะเบียนไวุตามมาตรา ๑๐๒๒ และ ๑๐๒๓
๒. การควบคุมการดำาเนิ นกิจการและมาตรฐานการสอบบัญชีเขุมงวดมากกว่ากรณีเป็ นหุางหุน

ส่วนไม่จดทะเบียน
๓. เมื่อหุางจดทะเบียนก็จะมีฐานะเป็ นนิ ติบค
ุ คลแยกต่างหากจากผุ้เป็ นหุน
ุ ส่วนไม่ จดทะเบียน เมื่อ
หุางหุุนส่วนไม่จดทะเบียนก็ไม่มีฐานะเป็ นนิ ติบุคคลตามมาตรา ๑๐๑๕
๔. หุางหุุนส่วนที่จดทะเบียนตุองรับผิดในการกระทำาของผุ้เป็ นหุุนส่วนต่างหากจากผุ้เป็ นหุน
ุ ส่วน
ดุวย
๕. ถุาหุางหุุนส่วนซึ่งจดทะเบียนยังมิไดุเลิกกัน เจุาหนี้ ของผุ้เป็ นหุุนส่วนเฉพาะตัวย่อมใชุสิทธิไดุแต่
เพียงในผลกำาไรหรือ เงินซึ่งหุางหุน
ุ ส่วนคุางชำาระแก่ผุ้เป็ นหุุนส่วนคนนั้นเท่านั้น เมื่อหุางหุุนส่วน
นั้นเลิกกันแลุวเจุาหนี้ ย่อมใชุสิทธิไดุตลอดจนถึงหุุนของ ผุ้เป็ นหุุนส่วนคนนั้นอันมีในสินทรัพย์ของ
หุางหุุนส่วน (มาตรา ๑๐๗๒)
๖. ถุาผุ้จัดการหุางไดุกระทำาไปนอกเหนื อวัตถุประสงค์ของหุางย่อมไม่ผ้กพันหุาง และหุางสามารถ
ที่จะอุางยันต่อบุคคลภายนอกว่าไม่ผ้กพันหุางไดุ แต่ถุาหุางไดุใหุสต
ั ยาบันหรือถือเอาประโยชน์จาก
การกระทำานั้นก็จะยกขึ้นอุาง ต่อบุคคลภายนอกไม่ไดุ
๗. ผุ้เป็ นหุน
ุ ส่วนอาจถือเอาประโยชน์แก่บุคคลภายนอกในบรรดาสิทธิอันหุาง หุน
ุ ส่วนจดทะเบียน
นั้นไดุมา แมุในกิจการซึ่งไม่ปรากฏชื่อของตน (มาตรา ๑๐๖๕)
๘. หุามมิใหุผุ้เป็ นหุน
ุ ส่วนคนหนึ่ งคนใดในหุางหุุนส่วนจดทะเบียนประกอบกิจการ อย่างหนึ่ งอย่าง
ใดอันมีสภาพเป็ นอย่างเดียวกัน และเป็ นการแข่งขันกับกิจการของหุางหุน
ุ ส่วนนั้น ไม่ว่าทำาเพื่อ
ประโยชน์ตนหรือเพื่อประโยชน์ผุ้อ่ ืน หรือไปเขุาเป็ นหุุนส่วนไม่จำากัดความรับผิดในหุางหุุนส่วนอื่น
ซึ่งประกอบกิจการอันมีสภาพเป็ นอย่างเดียวกัน และแข่งขันกับกิจการของหุางหุุนส่วนจดทะเบียน
นั้น เวุนไวุแต่จะไดุรับคำายินยอมของผุ้เป็ นหุุนส่วนอื่นทั้งหมด แต่ขุอหุามนี้ ไม่นำามาใชุไดุ ถุาหากผุ้
เป็ นหุุนส่วนทั้งหลายไดุรุ้อย่้แลุวในเวลาเมื่อลงทะเบียนหุาง หุน
ุ ส่วนนั้นว่า ผุ้เป็ นหุุนส่วนคนหนึ่ งไดุ
ทำากิจการ หรือเขุาเป็ นหุุนส่วนอย่้ในหุางหุุนส่วนอื่นอันมีวัตถุท่ีประสงค์อย่าง เดียวกัน และใน
สัญญาเขุาหุุนส่วนที่ทำาไวุต่อกันนั้นก็ไม่ไดุบังคับใหุถอนตัวออก (มาตรา ๑๐๖๖)
๙. ความรับผิดของผุ้เป็ นหุุนส่วนในหุางหุุนส่วนจดทะเบียนอันเกี่ยวแก่หนี้ ซึ่ง หุางหุุนส่วนไดุก่อใหุ
เกิดขึ้นก่อนที่ตนออกจากหุุนส่วนนั้น ย่อมมีจำากัดเพียง ๒ ปี นับแต่เมื่อออกจากหุน
ุ ส่วน (มาตรา
๑๐๖๘)
๑๐. หุางหุุนส่วนสามัญซึ่งจดทะเบียนผิดนัดชำาระหนี้ หุุนส่วนมีความรับผิดในลักษณะเดียวกับผุค
้ ้ ำา
ประกัน
หุางหุุนส่วน คำ้าประกัน
มาตรา ๑๐๗๐ เมื่อใดหุางหุุนส่วนซึง
่ จดทะเบียนผิดนัดชำาระหนี้ เมื่อนั้นเจุาหนี้ ของหุางหุุนส่วนนั้น
ชอบที่จะเรียกใหุชำาระหนี้ เอาแต่ผุ้ เป็ นหุุนส่วนคนใดคนหนึ่ งก็ไดุ มาตรา ๖๘๖ ล้กหนี้ ผิดนัดลงเมื่อ
ใด ท่านว่าเจุาหนี้ ชอบที่จะเรียกใหุผุ้ค้ ำาประกัน
ชำาระหนี้ ไดุแต่น้ัน
มาตรา ๑๐๗๑ ในกรณีท่ีกล่าวไวุในมาตรา๑๐๗๐ นั้น ถุาผุ้เป็ นหุุนส่วนนำาพิส้จน์ไดุว่า
(๑) สินทรัพย์ของหุางหุุนส่วนยังมีพอที่จะชำาระหนี้ ไดุท้ังหมดหรือบางส่วน และ
(๒) การที่จะบังคับเอาแก่หุางหุุนส่วนนั้นไม่เป็ นการยากฉะนี้ ไซรุ
ศาลจะบังคับใหุเอาสินทรัพย์ของหุางหุุนส่วนนั้นชำาระหนี้ ก่อนก็ไดุ สุดแต่ศาลจะ
เห็น สมควร มาตรา ๖๘๙ ถึงแมุจะไดุเรียกใหุลก
้ หนี้ ชำาระหนี้ ด่ังกล่าวมาในมาตราก่อนนั้นแลุว
ก็ตาม ถุาผุ้ค้ ำาประกันพิส้จน์ไดุว่าล้กหนี้ น้ันมีทางที่จะชำาระหนี้ ไดุ และการที่จะบังคับใหุล้กหนี้
ชำาระหนี้ น้ันจะไม่เป็ นการยากไซรุ ท่านว่าเจุาหนี้ จะตุองบังคับการชำาระหนี้ รายนั้นเอาจากทรัพย์สิน
ของล้กหนี้ ก่อน

ขุอสังเกต หุางหุน
ุ ส่วนจดทะเบียนแมุจะพิส้จน์ไดุตามมาตรา ๑๐๗๑ ศาลจะมีดล
ุ พินิจในการที่จะ
บังคับเอาจากใครก็ไดุ แต่ในเรื่องคำ้าประกันตามมาตรา ๖๘๙ ศาลไม่มีดุลพินิจ ถุาผุค
้ ้ ำาประกัน
พิส้จน์ไดุว่าล้กหนี้ ช้น
ั ตุนยังมีทรัพย์อย่แ
้ ละการบังคับเอา ทรัพย์น้ันไม่ยาก ตุองไปไปบังคับเอากับ
ล้กหนี้ ช้น
ั ตุนก่อน แต่ในหุางหุน
ุ ส่วนจดทะเบียนนั้นใหุศาลใชุดุลพินิจไดุ
สิทธิของผุ้เป็ นหุน
ุ ส่วนในทรัพย์สินของหุาง
เมื่อ มีการจดทะเบียนแลุว หุุนส่วนกับหุางซึง
่ เป็ นคนละคนกัน ทรัพย์สินจึงเป็ นของหุางไม่ใช่ของหุุน
ส่วน ดังนั้น หุุนส่วนมีเพียงสิทธิท่ีจะไดุรับแบ่งกำาไรตามสัญญาจัดตั้งหุางหุุนส่วน หรือไดุรับทุนหรือ
ค่าหุน
ุ คืนเมื่อเลิกหุาง ก่อนที่จะมีสิทธิไดุรับทุนหรือหุุนคืนตุองมีการชำาระบัญชีก่อน เพราะฉะนั้นเจุา
หนี้ ส่วนตัวของผุ้เป็ นหุุนส่วนย่อมไม่มีสิทธิในทรัพย์สินของ หุาง
ความรับผิดของหุางหรือผุ้เป็ นหุน
ุ ส่วนในการกระทำาของหุุนส่วนต่อบุคคลภายนอก
หุาง ที่จดทะเบียนนั้นตุองจดทะเบียนวัตถุประสงค์ไวุดว
ุ ย เพราะฉะนั้นถุาหุุนส่วนหรือผุ้จัดการ
กระทำาการนอกวัตถุประสงค์หรือกระทำาการ ที่ไม่ไดุเกี่ยวกับวัตถุประสงค์อย่างนี้ หุางไม่ตุองรับผิด
แต่ถุาจดทะเบียนแลุวใชุคำาว่าวัตถุประสงค์ของหุาง ศาลฎีกาวินิจฉัยขยายออกไปว่าเป็ นกิจการที่
เกี่ยวเนื่ องกับวัตถุประสงค์ของ หุางก็ตุองรับผิดดุวย เช่น เล่นแชร์เปี ยหวยเพื่อหาเงินเขุามาใชุใน
กิจการของหุาง หรือกุ้เงินมาใชุจ่ายในหุาง เป็ นตุน
การควบหุางหุน
ุ ส่วนจดทะเบียน (มาตรา ๑๐๗๓-๑๐๗๕)
การ ควบหุางหุน
ุ ส่วนจดทะเบียนมีหลักคือ ตุองเป็ นหุางหุน
ุ ส่วนที่จดทะเบียนหรือหุางหุน
ุ ส่วนจำากัด
จึงจะควบเขุากันไดุ และการควบเขุากันนี้ จะตุองไดุรับความยินยอมของหุุนส่วนทุกคนของทั้ง ๒
หุาง จึงจะควบไดุ และถุามีเจุาหนี้ ของหุาง การควบหุางหุุนส่วนดุวยกันเจุาหนี้ จะตุองไม่คัดคุาน
และเมื่อควบกันแลุวตุองจดทะเบียนเป็ นหุางใหม่
เมื่อมีการควบหุางหุุนส่วนกันแลุว หุุนส่วนที่ควบกันใหม่รับไปทั้งสิทธิและหนุาที่ของหุางเดิม
ขุอสังเกต กรณีการควบหุางหุุนส่วนจดทะเบียนนี้ ไม่ไดุเป็ นการเลิกหุางจึงไม่จำาเป็ นตุอง มีการชำาระ
บัญชี ผลของการควบหุางคือตุองรับไปทั้งสิทธิและหนุาที่ของหุางทั้งสองนั้น

หุางหุุนส่วนจำากัด
มาตรา ๑๐๗๗ อันหุางหุุนส่วนจำากัดนั้น คือหุางหุน
ุ ส่วนประเภทหนึ่ ง ซึง
่ มีผุ้เป็ นหุุนส่วนสองจำาพวก
ดั่งจะกล่าวต่อไปนี้ คือ
(๑) ผุ้เป็ นหุน
ุ ส่วนคนเดียวหรือหลายคนซึ่งมีจำากัดความรับผิดเพียงไม่เกินจำานวนเงินที่ตนรับจะลง
หุุนในหุางหุุนส่วนนั้นจำาพวกหนึ่ ง และ
(๒) ผุ้เป็ นหุน
ุ ส่วนคนเดียวหรือหลายคนซึ่งตุองรับผิดร่วมกันในบรรดาหนี้ ของหุางหุน
ุ ส่วนไม่มีจำากัด
จำานวนอีกจำาพวกหนึ่ ง
กรณีหุางหุน
ุ ส่วนจำากัดยังไม่ไดุจดทะเบียน (มาตรา ๑๐๗๙)
หุาง หุน
ุ ส่วนจำากัดที่ยังไม่ไดุจดทะเบียน ถือว่าเป็ นหุางหุุนส่วนสามัญซึ่งจะตุองนำาหลักในเรื่องหุาง
หุุนส่วนสามัญมา บังคับใชุ แต่เมื่อไดุมีการจดทะเบียนแลุวความเป็ นนิ ติบค
ุ คลของหุางหุุนส่วน
จำากัดเริ่ม ขึ้นนับแต่วน
ั จดทะเบียน หุางหุุนส่วนจำากัดจึงรับมาทั้งสิทธิและหนุาที่ของหุางหุน
ุ ส่วน
สามัญที่ไดุทำา ไวุก่อนที่จะจดทะเบียน แต่ถุาหากว่าไม่ไดุทำาภายในขอบวัตถุประสงค์ของหุางห็ดี ทำา
เปุ นเรื่องส่วนตัวก็ดี กรณีน้ี หุางที่จดทะเบียนแลุวไม่ตุองรับมา เวุนแต่หุางจะไปรับเอาผลประโยชนื
มาหรือใหุสัตยาบันในการนั้น จึงตุองรับไปทั้งสิทิและหนุาที่มาดุวย
นำาบทบัญญัติของหุางหุุนส่วนสามัญมาใชุบง
ั คับกับหุางหุุนส่วนจำากัด
มาตรา ๑๐๘๐ บทบัญญัตว
ิ ่าดุวยหุางหุุนส่วนสามัญขุอใด ๆ หากมิไดุยกเวุนหรือแกุไขเปลี่ยนแปลง
ไปโดยบทบัญญัติแห่งหมวด ๓ นี้ ท่านใหุนำามาใชุบง
ั คับแก่หุางหุน
ุ ส่วนจำากัดดุวย
ถุาผุ้เป็ นหุุนส่วนจำาพวก ไม่จำากัดความรับผิดนั้นมีอย่ห
้ ลายคนดุวยกัน ท่านใหุใชุบทบัญญัติสำาหรับ
หุางหุุนส่วนสามัญเป็ นวิธีบง
ั คับในความเกี่ยวพัน ระหว่างคนเหล่านั้นเอง และความเกี่ยวพัน
ระหว่างผุ้เป็ นหุน
ุ ส่วนเหล่านั้นกับหุางหุุนส่วน
ขุอสังเกต
(๑) หุางหุน
ุ ส่วนจำากัดมีบทบัญญัติเกี่ยวกับสิทธิหนุาที่และความรับผิดของ หุุนส่วนประเภทจำากัด
ความรับผิดแลุว จึงไม่จำาเป็ นตุองนำาบทบัญญัติของหุางหุุนส่วนสามัญมาใชุบง
ั คับ
(๒) เมื่อหุางหุุนส่วนจำากัดเลิกกันจะตุองมีการชำาระบัญชีเสมอ จะปตกลงกันใหุจัดการทรัพย์สน
ิ เปุ
นอย่างอื่นนอกจากการชำาระบัญชีเช่นเดียวกับ บทบัญญัติของหุางหุน
ุ ส่วนสามัญไม่ไดุ
(๓) หุุนส่วนจำาพวกจำากัดความรับผิดไม่ถก
้ บังคับหุามคุาขายแข่งขันกับหุาง เพราะฉะนั้นหุน
ุ ส่วน
จำาพวกจำากัดความรับผิดนี้ เขุาไปคุาขายแข่งกับหุางไดุ จึงไม่นำาบทบัญญัติของหุางหุุนส่วนสามัญ
มาใชุบังคับ
(๔) หุุนส่วนในหุางหุุนส่วนจำากัดอาจถือประโยชน์จากบุคคลภายนอกในบรรดาสิทธิอัน หุางไดุมา
แมุกจ
ิ การนั้นไม่ปรากฏชื่อหุุนส่วนนั้นก็ตาม แต่ในหุางหุน
ุ ส่วนสามัญกฎหมายหุามไม่ใหุเป็ นหุุน
ส่วนถือสิทธิใดๆ แก่บค
ุ คลภายนอกในกิจการคุาขายซึ่งปรากฏชื่อของตนมาใชุบง
ั คับไม่ไดุ
(๕) หุุนส่วนประเภทจำากัดความรับผิดไม่มีสิทธิจัดการหุาง เพราะฉะนั้นการลงหุุนจะลงไดุเฉพาะ
เงินหรือทรัพย์สน
ิ เท่านั้น จึงไม่นำาเรื่องหุุนส่วนสามัญมาใชุเพราะหุน
ุ ส่วนสามารถลงแรงงานไดุดุวย
(๖) หุน
ุ ส่วนจำาพวกจำากัดความรับผิดสามารถโอนหุน
ุ ไดุโดยเสรี แต่ในหุางหุุนส่วนสามัญนั้นหุุนส่วน
จะชักนำาบุคคลภายนอกมาเป็ นหุุนส่วนหรือ โอนหุุนโดยไม่ไดุรับความยินยอมจากหุน
ุ ส่วนอื่นไม่ไดุ
จึงไม่นำาเรื่องหุน
ุ ส่วนสามัญมาใชุบังคับกับหุางหุุนส่วนจำากัดเฉพาะหุน
ุ ส่วน จำาพวกจำากัดความรับ
ผิด
สิทธิและความรับผิดของหุุนส่วนในหุางหุุนส่วนจำากัด
๑. หุน
ุ ส่วนจำาพวกจำากัดความรับผิด เมื่อชำาระค่าหุุนครบแลุวไม่ตุองรับผิดอะไรอีก และการเป็ นหุุน
ส่วนไม่ใช่เป็ นสิทธิเฉพาะตัว จึงโอนและตกทอดทางมรดกไดุ
กรณีท่ีไม่เป็ นการเฉพาะตัว
(๑) ผุ้เป็ นหุน
ุ ส่วนจำาพวกจำากัดความรับผิดจะโอนหุุนของตนปราศจากความยินยอมของผุ้เป็ นหุุน
ส่วนอื่น ๆ ก็โอนไดุ (มาตรา ๑๐๙๑)
(๒) การที่ผุ้เป็ นหุุนส่วนจำาพวกจำากัดความรับผิดตายก็ดี ลุมละลายหรือตกเป็ นคนไรุความสามารถ
ก็ดี หาเป็ นเหตุใหุหุางหุุนส่วนจำากัดตุองเลิกกันไม่ เวุนแต่จะไดุมีขุอสัญญากันไวุเป็ นอย่างอื่น
(มาตรา ๑๐๙๒)
(๓) ถุาผุ้เป็ นหุุนส่วนจำาพวกจำากัดความรับผิดผุ้ใดตาย ทายาทของผุ้น้ันย่อมเขุาเป็ นหุุนส่วนแทนที่ผุ้
ตาย เวุนแต่จะไดุมีขุอสัญญากันไวุเป็ นอย่างอื่น (มาตรา ๑๐๙๓)
สิทธิและความรับผิดของผุ้เป็ นหุุนส่วนจำาพวกจำากัดความรับผิด
๑. สิทธิเกี่ยวกับการควบคุมการจัดการ
หุุนส่วน ประเภทไม่จำากัดความรับผิดเท่านั้นที่มีสิทธิจัดการหุางหุุนส่วนจำากัด หุุนส่วนประเภท
จำากัดความรับผิดไม่มีสิทธิจัดการหุางหุุนส่วนจำากัดแต่มีสิทธิ ควบคุมการจัดการโดยควบคุม
คลุายๆ กับผุ้ถือหุน
ุ คือ มีสิทธิท่ีจะสอบถามกิจการหรือมีสิทธิในการที่จะตรวจสอบสมุดบัญชี
เอกสารของ หุาง แต่ไม่มีสิทธิเขุาไปสั่งการใหุกระทำาการอย่างใดๆ ไดุ (มาตรา ๑๐๘๐ ประกอบ
มาตรา ๑๐๓๗)
๒. เป็ นผุ้ชำาระบัญชีของหุางหุุนส่วนไดุ (มาตรา ๑๐๘๙)
๓. ดำาเนิ นการคุาแข่งกับหุางหุุนส่วนจำากัดไดุ (มาตรา ๑๐๙๐)
๔. ถุาสัญญาจัดตั้งหุางระบุไวุใหุหุนส่วนประเภทจำากัดความรับผิดมีสิทธิท่ีจะ ใหุคำาแนะนำา ออก
ความเห็น หรือแต่งตั้งหรือถอดถอนผุ้จัดการไดุ ดังนี้ ไม่ถือว่าเป็ นการสอดเขุาไปจัดการตามมาตรา
๑๐๘๘ วรรคหนึ่ ง
๕. ผุ้เปุ นหุุนส่วนจำาพวกจำากัดความรับผิดที่สอดเขุาไปเกี่ยวขุองจัดการงานของ หุาง หุุนส่วนผุ้น้ัน
ตุองรับผิดร่วมกันในบรรดาหนี้ ท้ง
ั หลายของหุางหุุนส่วนนั้น โดยไม่จำากัดจำานวนตามมาตรา ๑๐๘๘
วรรคสอง (รับผิดเฉพาะหนี้ ท้ังหลายที่ไดุสอดเขุาไปจัดกิจการเท่านั้น)
ขุอสังเกต
(๑) การสอดเขุาไปจะตุองถึงขนาดที่จะเขุาไปย่ง
ุ เกี่ยวสอดแทรกในการจัดการหุาง ไม่ใช่ในฐานะ
เป็ นเพียงล้กจุางของหุางเขุาไปทำาหนุาที่หรือเป็ นพนักงานของหุาง เขุาไปทำาหนุาที่ตามอำานาจ
หนุาที่หรือตามสัญญาจุางเท่านั้น
(๒) มาตรา ๑๐๘๘ ใชุบง
ั คับเฉพาะหุุนส่วนประเภทจำากัดความรับผิดเท่านั้น ถุาคนที่ไม่ใช่หุนส่วน
สอดเขุาไปจัดกิจการของหุางก็ไม่เขุามาตรานี้
๖. หุน
ุ ส่วนประเภทจำากัดความรับผิดยอมใหุเขาเอาชื่อของตนระคนเป็ นชื่อหุาง หุุนส่วนนั้นตุองรับ
ผิดต่อบุคคลภายนอกที่สจ
ุ ริตเสมือนดังว่าเป็ นหุุนส่วน จำาพวกไม่จำากัดความรับผิด (มาตรา ๑๐๘๑
และ ๑๐๘๒)
๗. หุน
ุ ส่วนประเภทจำากัดความรับผิดจะลงหุน
ุ ดุวยแรงงานไม่ไดุตุองลงเป็ นเงินหรือทรัพย์สน
ิ อย่า
งอื่นๆ เท่านั้น (มาตรา ๑๐๘๓)
๘. หุุนส่วนประเภทจำากัดความรับผิดจะไม่ไดุรับแบ่งเงินปั นผลหรือดอกเบี้ยจนกว่าหุางจะไดุกำาไร
(มาตรา ๑๐๘๔)
ขุอสังเกต มาตรานี้ ไม่ใช่บทบัญญัติเกี่ยวกับความสงบเรียบรุอยของประชาชนจะตกลงยกเวุนใหุ
ผิดแผกแตกต่างไปจากมาตรา ๑๐๘๔ ก็ไดุ
๙. รับผิดโดยไม่จำากัดในหนี้ ของหุางที่เกิดขึ้นก่อนจดทะเบียนเนื่ องจากหากยังไม่ ไดุจดทะเบียนเป็ น
หุางหุุนส่วนจำากัด มาตรา ๑๐๗๙ ใหุถือว่าเป็ นหุางหุุนส่วนสามัญ ทำาใหุหน
ุ ส่วนทุกคนตุองรับผิด
โดยไม่จำากัดจำานวนจนกว่าจะไดุมีการจดทะเบียน
๑๐. ผุ้เป็ นหุุนส่วนจำาพวกจำากัดความรับผิดไดุแสดงดุวยจดหมายหรือใบแจุงความหรือ ดุวยวิธีอย่าง
อื่นใหุบค
ุ คลภายนอกทราบว่าตนไดุลงหุุนไวุมากกว่าจำานวนซึ่งไดุ จดทะเบียน ผุ้น้ันจะตุองรับผิด
เท่าถึงจำานวนที่ไดุแสดงนั้น (มาตรา ๑๐๘๕)
๑๑. ขุอซึ่งตกลงกันในระหว่างผุ้เป็ นหุน
ุ ส่วนทั้งหลาย เพื่อจะเปลี่ยนแปลงประเภททรัพย์สินที่ลงหุุน
หรือเพื่อจะลดจำานวนลงหุน
ุ แห่งผุ้เป็ นหุน
ุ ส่วนจำาพวกจำากัดความรับผิดคนหนึ่ งคน ใดนั้น ยังไม่เป็ น
ผลแก่บุคคลภายนอกจนกว่าจะไดุจดทะเบียน เมื่อไดุจดทะเบียนแลุว ขุอตกลงนั้น ๆ ก็ย่อมมีผลแต่
เพียงเฉพาะแก่หนี้ อันหุางหุุนส่วนไดุก่อใหุเกิดขึ้นภายหลัง เวลาที่ไดุจดทะเบียนแลุวเท่านั้น (มาตรา
๑๐๘๖)
ถุาหุน
ุ ส่วนจำาพวกจำากัด ความรับผิดถ้กฟุ องใหุรับผิดตามมาตรา ๑๐๗๙ , ๑๐๘๒ , ๑๐๘๕ , ๑๐๘๖
และ ๑๐๘๘ หุุนส่วนจำาพวกจำากัดความรับผิดมีสิทธิท่ีจะเกี่ยงใหุเจุาหนี้ เอาชำาระหนี้ จาก ทรัพย์สน

ของหุางก่อนไดุตามมาตรา ๑๐๗๐ กับ ๑๐๗๑
หุุนส่วนจำาพวกจำากัดความ รับผิดไม่ตุองรับผิดจนกว่าหุางจะเลิก และเจุาหนี้ มส
ี ิทธิฟุองรุองผุ้เป็ น
หุุนส่วนจำาพวกจำากัดความรับผิดไดุเพียง จำานวนดังนี้ คือ (มาตรา ๑๐๙๕)
(๑) จำานวนลงหุุนของผุ้เป็ นหุุนส่วนเท่าที่ยังคุางส่งแก่หุางหุุนส่วน
(๒) จำานวนลงหุุนเท่าที่ผุ้เป็ นหุุนส่วนไดุถอนไปจากสินทรัพย์ของหุางหุน
ุ ส่วน
(๓) จำานวนเงินปั นผลและดอกเบี้ยซึง
่ ผุ้เป็ นหุุนส่วนไดุรับไปแลุวโดยทุจริตและฝ่ าฝื นต่อบทมาตรา
๑๐๘๔
ขุอสังเกต มาตรา ๑๐๙๕ ไม่นำามาใชุในกรณีท่ีผุ้เป็ นหุุนส่วนจำาพวกจำากัดความรับผิดตุองรับผิดโดย
ไม่ จำากัดจำานวน เพราะกรณีเช่นนี้ ผุ้เป็ นหุุนส่วนจำาพวกจำากัดความรับผิด ตุองรับผิดไม่จำากัดเช่น
เดียวกับผุ้เป็ นหุุนส่วนจำาพวกไม่จำากัดความรับผิด เจุาหนี้ จึงฟุ องใหุรับผิดไดุโดยไม่ตุองขอใหุหุาง
เลิก
สิทธิและความรับผิดของหุุนส่วนจำาพวกไม่จำากัดความรับผิด
๑. คุณสมบัติของหุุนส่วนจำาพวกไม่จำากัดความรับผิดถือเป็ นสาระสำาคัญ เมื่อหุุนส่วนตาย ลุมละลาย
หรือไรุความสามารถ หุางหุน
ุ ส่วนจำากัดตุองเลิกตามมาตรา ๑๐๕๕ (๕) และ ๑๐๘๐
๒. สิทธิจัดกิจการของหุุนส่วนจำาพวกไม่จำากัดความรับผิดทำาการผ้กพันหุางทำานองเดียวกับหุางหุน

ส่วนสามัญ (มาตรา ๑๐๓๓)
๓. หุุนส่วนประเภทไม่จำากัดความรับผิดตุองรับผิดในหนี้ ของหุางนั้นโดยไม่จำากัดจำานวน
๔. แมุหุางหุุนส่วนจำากัดยังไม่เลิกหุาง หุน
ุ ส่วนจำาพวกไม่จำากัดความรับผิดก็ตุองรับผิด

บริษท
ั จำากัด
มาตรา ๑๐๙๗ บุคคลใด ๆ ตั้งแต่สามคนขึ้นไปจะเริ่มก่อการและตั้งเป็ นบริษท
ั จำากัดก็ไดุ โดยเขุาชื่อ
กันทำาหนังสือบริคณห์สนธิ และกระทำาการอย่างอื่นตามบทบัญญัตแ
ิ ห่งประมวลกฎหมายนี้
ลักษณะสำาคัญของบริษท
ั จำากัด มี ๖ ประการ คือ
๑. มีการร่วมกัน
๒. มีวต
ั ถุประสงค์ประกอบธุรกิจแบ่งกำาไร
๓. คงอย่้ตลอดไป (ไม่มีอายุความ)
๔. มีการรวมการจัดการไวุท่ีส่วนกลาง
๕. ความรับผิดของบริษท
ั อย่้เฉพาะทรัพย์สินที่บริษท
ั มีอย่้
๖. การโอนหุุนหรือโอนผลประโยชน์ทำากันไดุโดยง่าย
บริษท
ั ตุองจดทะเบียน ถุานังไม่มีการจดทะเบียนบริษท
ั จำากัดกับนายทะเบียนกระทรวงพาณิชย์
บริษท
ั นั้นยังไม่เป็ นบริษท
ั จำากัดจนกว่าจะไดุมีการจดทะเบียน
การจัดตั้ง บริษท
ั จะตุองมีการจัดทำาหนังสือบริคณห์สนธิและนำาหนังสือบริคณห์สนธิไปจด ทะเบียน
โดยตุองมีผุ้ก่อการ ๓ คน เป็ นผุ้จด
ั ทำา โดยร่างขั้นตอนตามความมุ่งหมายแห่งวัตถุประสงค์ในการ
จัดตั้งบริษท
ั ดังกล่าว
หนังสือบริคณห์สนธิจะตุองกำาหนดกรอบวัตถุประสงค์ของบริษท
ั ทุนเรือนหุุน ผุ้เริ่มก่อการมีใคร
บุาง สำานักงานใหญ่ต้ง
ั ขึ้นที่ไหน
นอกจากจะตุองไปจดทะเบียนหนังสือบริคณห์สนธิแลุว จะตุองมีการร่างขุอบังคับขึ้นมาแลุวนำาไป
จดทะเบียนต่อนายทะเบียนเหมือนกัน
รายการของหนังสือบริคณห์สน
ิ ธิมีบัญญัติอย่้ในมาตรา ๑๐๙๘
การ ประชุมตั้งบริษท
ั ผุ้เริ่มก่อการหรือผุ้ถือหุุนตุองมาประชุมร่วมกัน โดยมีกิจการที่จะประชุมกัน
ในการตั้งบริษท
ั คือ จะตุองใหุสต
ั ยาบันหรือรับรองสัญญาที่ผุ้เริ่มก่อการนั้น ทำาเอาไวุเพื่อประโยชน์
ของบริษท
ั และมีการเลือกกรรมการชุดแรกและผุ้ชำาระบัญชี ดุวย
ขุอสังเกต เหตุท่ีตุองใหุสต
ั ยาบันการกระทำาของผุ้เริ่มก่อการ เพราะมิฉะนั้นผุ้เริ่มก่อการจะตุองรับ
ผิดร่วมกันไม่จำากัดจำานวนทั้งๆ ที่เป็ นกิจการซึ่งเป็ นไปเพื่อประโยชน์ของบริษท
ั จะอุางว่าเป็ นการ
ทำาแทนบริษท
ั ไม่ไดุเพราะบริษท
ั ยังไม่ไดุจดทะเบียน หรือจะอุางว่าเป็ นตัวแทนก็ไม่ไดุเพราะตัวการ
ยังไม่มีเนื่ องจากบริษท
ั ยังไม่ ไดุจดทะเบียน
การเปลี่ยนแปลงขุอบังคับ หนังสือบริคณห์สนธิจะทำาไดุต่อเมื่อมีมติพิเศษ และตุองนำาไปจดทะเบียน
ต่อนายทะเบียน
ผลของการจดทะเบียนบริษท

หุาง หุน
ุ ส่วนหรือบริษท
ั เมื่อไดุจดทะเบียนตามกฎหมายแลุว ก็จะมีฐานะเป็ นนิ ติบุคคลต่างหากจาก
ผุ้เป็ นหุุนส่วนหรือผุ้ถือหุุนทั้งหลาย ซึง
่ รวมเขุากันเป็ นหุุนส่วนหรือบริษท
ั นั้น (มาตรา ๑๐๑๕)
การขอเพิกถอนการเขุาชื่อซื้อหุุน
เมื่อ บริษท
ั ไดุจดทะเบียนแลุว ผุ้เขุาชื่อซื้อหุน
ุ จะรุองฟุ องขอใหุศาลเพิกถอนการที่ตนไดุเขุาชื่อซื้อ
โดยยกเหตุว่าสำาคัญผิดหรือตุองข่มข่้ หรือถ้กลวงล่อฉุอฉลนั้น ไม่ไดุ (มาตรา ๑๑๑๔)
ขุอสังเกต
(๑) หากบริษท
ั ยังไม่ไดุจดทะเบียน ไม่ตุองหุามตามมาตรานี้ สามารถบอกลุางไดุ
(๒) หุามเฉพาะเรื่อโมฆียะกรรมเท่านั้น ไม่หุามฟุ องเรียกค่าเสียหายทางแพ่งหรือฟุ องคดีอาญา
หนี้ ต่างๆ ที่เกิดขึ้นก่อนบริษท
ั จดทะเบียน ผุ้เริ่มก่อการตุองรับผิดเป็ นส่วนตัวในฐานะล้กหนี้ ร่วมกัน
โดยไม่จำากัดจำานวน แต่เมื่อมีการประชุมตั้งบริษท
ั จดทะเบียน ที่ประชุมตั้งบริษท
ั อนุมัติหนี้ ใด ใหุ
สัตยาบันหนี้ ใดก็ทำาใหุผุ้เริ่มก่อการพุนจากความรับผิดในหนี้ น้ัน แต่ยังไม่พุนความรับผิดจนกระทั่ง
บริษท
ั ไดุจดทะเบียนสมบ้รณ์แลุว ผุ้เริ่มก่อการจึงจะพุนความรับผิด แต่ถุาที่ประชุมตั้งบริษท
ั ไม่ไดุ
อนุมัติ ผุ้เริ่มก่อการทุกคนตุองรับผิดร่วมกันเป็ นล้กหนี้ ร่วมโดยไม่จำากัดจำานวนใน บรรดาหนี้ และ
ค่าใชุจ่ายที่ไดุกระทำาไปดังกล่าวตามมาตรา ๑๑๑๓
กรณีท่ีผุ้ เริ่มก่อการไม่ไดุทำาไปในนามบริษท
ั แต่ระบุช่ ือตัวเองลงไปในสัญญา ผุ้เริ่มก่อการก็ยังคง
ตุองรับผิดแมุว่าบริษท
ั จะจดทะเบียนนั้นและอนุมัติ สัญญานั้นเขุามาเป็ นของบริษท
ั แลุวก็ตาม ผุ้เริ่ม
ก่อการก็ยง
ั คงตุองรับผิดในฐานะส่วนตัวคือเปุ นค่้สัญญา
หุุนตุอง ชำาระดุวยเงินจนเต็มม้ลค่า จะไปหักหนี้ กับบริษท
ั ไม่ไดุตามมาตรา ๑๑๑๙ โดยเงินส่งใชุค่า
หุุนคราวแรกนั้น ตุองไม่นอ
ุ ยกว่ารุอยละ ๒๐ แห่งม้ลค่าของหุน
ุ ที่ต้ังไวุ
การโอนหุุน
๑. หุน
ุ ชนิ ดผุถ
้ ือ โอนไดุดุวยการส่งมอบเช่นเดียวกับตราสารเปลี่ยนมือโดยทั่วไป
๒. หุน
ุ ชนิ ดระบุช่ ือ โอนไดุโดยทำาเป็ นหนังสือและลงลายมือชื่อของผุโ้ อนกับผุ้รับโอน มีพยานคน
หนึ่ งเป็ นอย่างนุอยลงชื่อรับรองลายมือนั้น ๆ หากฝ่ าฝื นการโอนนั้นเป็ นโมฆะ และตุองแถลงเลข
หมายของหุุนซึ่งโอนกันนั้นดุวย

_____________จบ____________