თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო უნივერსიტეტი

ხელნაწერის უფლებით

მაკა ჯორბენაძე

მოზარდი გოგონების რეპროდუქციული ჯანმრთელობა
ქ. თბილისში

დისერტაცია

მედიცინის მეცნიერებათა კანდიდატის
სამეცნიერო ხარისხის მოსაპოვებლად

14.00.50 _ რეპროდუქტოლოგია

მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი
პროფესორი ჯ. ქრისტესაშვილი

თბილისი
2006

შინაარსი

ნაშრომის ზოგადი დახასიათება.
თავი I. ლიტერატურის მიმოხილვა.
1.1. მოზარდთა რეპროდუქციული ჯანმრთელობა.
1.2. მოზარდი გოგონების რეპროდუქციული
ჯანმრთელობის პრობლემები და პრიორიტეტები.
თავი II. საკუთარი გამოკვლევის შედეგები.
2.1. მასალა და მეთოდები.
2.2. მოზარდ გოგონათა რეპროდუქციული
ჯანმრთელობის მდგომარეობა ქ. თბილისში.
2.2.1. მოზარდი გოგონების ფიზიკური განვითარება.
2.2.2. მოზარდი გოგონების სქესობრივი განვითარება.
2.2.3. რეპროდუქციულ-ენდოკრინული დარღვევების
კლინიკური გამოვლინებები მოზარდ გოგონებში .
2.3. მოზარდთა ინფორმირება-განათლების დონე და
შეხედულებები რეპროდუქციული ჯანმრთელობის
სფეროში.
2.3.1. მოზარდების ზოგადი დემოგრაფიული პორტრეტი.
2.3.2. სქესობრივი ურთიერთობების საკითხები.
2.3.3. სქესობრივი გზით გადამდები ინფექციები.
2.3.4. აბორტი.
2.3.5. კონტრაცეპცია.

2.3.6. სქესობრივ განვითარებასთან დაკავშირებული
პრობლემები.
2.3.7. ძალადობა.

2

თავი III გამოკვლევის შედეგები და მათი განხილვა.
დასკვნები.
პრაქტიკული რეკომენდაციები.
ლიტერატურის სია.

ნაშრომის ზოგადი დახასიათება
პრობლემის აქტუალობა
რეპროდუქციული სისტემის ჩამოყალიბება რთული და ნატიფი პროცესია, რომელზეც
დიდ გავლენას ახდენს ბიოლოგიური, მათ შორის გენეტიკური, სოციალური, ეკონომიკური,
ეთნიკური და სხვა ფაქტორები (Greydanus et al., 2006; idyet et al., 2003; Вовк и соавт., 2005 და
სხვა).

90-იან

წლებში

საქართველოში

განვითარებულმა

პოლიტიკურმა

მოვლენებმა,

სამოქალაქო ომმა და ეთნიკურმა კონფლიქტებმა, უმძიმესმა სოციალურ-ეკონომიკურმა
კრიზისმა, ეკოლოგიური სიტუაციის გაუარესებამ და სხვა მნიშვნელოვანი გავლენა მოახდინა
მოზარდთა

რეპროდუქციული

ფუნქციის

ჩამოყალიბებაზე.

ამასთან

მოსახლეობის

რეპროდუქციული ჯანმრთელობის გაუმჯობესებას საქართველოსთვის აქვს არა მარტო
სამედიცინო, არამედ სოციალური და შესაძლოა პოლიტიკური მნიშვნელობაც, ვინაიდან
ქვეყანა იმყოფება მძიმე დემოგრაფიულ სიტუაციაში. ვინაიდან რეპროდუქციული სისტემა
სწორედ

მოზარდობის

პერიოდში

ყალიბდება,

მნიშვნელოვანია

ამ

პერიოდისთვის

დამახასიათებელი სხადასხვა დარღვევების (ნაადრევი და დაგვიანებული სქესობრივი
განვითარება, ანდროგენიზაცია, მენსტრუაციული ციკლის დარღვევები და სხვა) ადრეულ
სტადიაზე

გამოვლინება

და

დროული

მკურნალობა

დაავადებათა

მძიმე

ფორმების

პროფილაქტიკის მიზნით (Гуркин, 2000; Матыцина 2005 და სხვა). ეს თავისთავად
ითვალისწინებს

რეპროდუქციულ

პერიოდში

უნაყოფობის

პროფილაქტიკას

და

რეპროდუქციული ჯანმრთელობის გაუმჯობესებას საქართველოში.
უნდა

აღინიშნოს,

რომ

რეპროდუქციული

ჯანმრთელობის

გაუმჯობესებაში

მნიშვნელოვანი როლი ენიჭება სწორი რეპროდუქციული ქცევის ჩამოყალიბებას

3

ცნობილია. სოციალური და ფსიქოლოგიური ბარიერების გამო შეზღუდულია ხელმისაწვდომობა რეპროდუქციული ჯანმრთელობის სამსახურისადმი (ხომასურიძე. გაიზარდა არასასურველი ორსულობისა და სქესობრივი გზით გადამდები ინფექციების სიხშირე. Eეკონომიკური. 2005. 2002. F. 2002 და სხვა).. ხელოვნური აბორტი ჯერ კიდევ რჩება ოჯახის დაგეგმვის მეთოდად ახალგაზრდებში(Sedlecki K. Ebling. საყურადღებოა ის ფაქტი. არასასურველი ორსულობა. წინა წლებთან შედარებით. ამასთან. რომ მოზარდები ბოლო ხანებში. მთელ რიგ ქვეყნებში პოპულაციების ჯანმრთელობის მონიტორინგი კლინიკურიეპიდემიოლოგიური კვლევების ჩატარების გზით მიღებულია როგორც მეტად მნიშვნელოვანი ღონისძიება მოსახლეობის ჯანმრთელობის მდგომარეობის დადგენის და ჯანდაცვის შესაბამისი პროგრამების შემუშავების მიზნით(Gri es D. 2005 და სხვა).. Ti er V. A. ეს ბარიერები განსხვავებულია (Senderowitz.(Гарден. გასათვალისწინებელია ისიც.. 2005 და სხვა.). Schulz K. 4 . Kellogg.. რომ ყველა ქვეყანაში კანონმდებლობისა და კულტურულ-ტრადიციული თავისებურებების გამო. 2002. სგგი. მოზარდების სწორი და მიზანმიმართული ინფორმირება და განათლება რეპროდუქციული ჯანმრთელობის და ოჯახის დაგეგმვის საკითხებში. Klein. რომ მოზარდებში აღინიშნება ცოდნის დეფიციტი რეპროდუქციული და სქესობრივი ჯანმრთელობის სფეროში. აივ/შიდსი. ცოდნის დონის და თვით მოზარდთა შეხედულებების და საჭიროებების გათვალისწინებით. განათლების საშუალებით შესაძლებელია რეპროდუქციული ჯანმრთელობის ისეთი პრობლემების თავიდან აცილება სამედიცინო ჩარევას გარეშე როგორებიცაა _ ნაადრევი სქესობრივი აქტივობა. 2003. აბორტები. Уварова Е. ამდენად. 2002. В. Новак. 2000. Ginsberg. 2001. რაც ითვალისწინებს სპეციალური საგანმანათლებო პროგრამების შექმნას რეპროდუქციული ჯანმრთელობის სფეროში მოზარდთა ინფორმირების. 2005 და სხვა). 2005 და სხვა ). უფრო ადრეული ასაკიდან არიან სქესობრივად აქტიურნი. ძალზედ მნიშვნელოვანია.

აღნიშნული მიზნის მისაღწევად დასახული იყო შემდეგი ამოცანები: I. მიმდინარე კლინიკური კვლევის შედეგების შედარება 1984წელს ჩატარებული რეტროსპექტული კვლევის შედეგებთან. შეხედულებების და საჭიროებების შეფასება. მენარხეს ასაკი. 2. რეპროდუქციული სისტემის პათოლოგიებისთვის დამახასიათებელი კლინიკური გამოვლინებების სიხშირისა და ხასიათის დადგენა (ნაადრევი და დაგვიანებული სქესობრივი განვითარება. თბილისში მცხოვრები მოზარდი გოგონების რეპროდუქციული სისტემის მდგომარეობის დადგენა და რეპროდუქციული ჯანმრთელობის სფეროში მათი ინფორმირება-განათლების დონის. 1. კლინიკური კვლევის საფუძველზე მოზარდი გოგონების ფიზიკური განვითარების შეფასება (სიმაღლე. სებორეა. კვლევების ჩატარება მოზარდებში მათი რეპროდუქციული ჯანმრთელობის მდგომარეობის და ინფორმირება-განათლების დონის დადგენის მიზნით მეტად აქტუალურია. კვლევის მიზანი და ამოცანები კვლევის მიზანს წარმოადგენდა ქ. მენსტრუაციული ციკლის დარღვევები). ანამნეზისა და კლინიკური კვლევის შედეგების ანალიზის საფუძველზე მოსწავლეთა სქესობრივი განვითარების შეფასება (მეორადი სასქესო ნიშნების განვითარების ვადები. პათოლოგიური თმიანობა. ხარისხი. სიმსუქნე. წონა.ყოველივე ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე. სხეულის მასის ინდექსი). აკნე. 3. 4. ჰიპოთალამური სტიგმები. თბილისში 10-16წლის მოზარდი გოგონების რეპროდუქციული სისტემის მდგომარეობის დადგენა კლინიკური-ეპიდემიოლოგიური კვლევით. ინსტიტუტის მასალაზე დაყრდნობით მოზარდებში რეპროდუქციული სისტემის 5 . ქ. 5. მენსტრუაციული ციკლის თავისებურებები).

12. მენსტრუაციული ციკლის დარღვევების სიხშირე და დადგენილ იქნა მენარხეს სახეები პუბერტატული განვითარების სტადიების მიხედვით. ჭარბი წონა და ჰიპოთალამური სტიგმები იზოლირებული სახით. რომ სპეციალიზირებულ სამედიცინო დაწესებულებებს მოზარდი პაციენტები მიმართავენ ძირითადად მძიმე. I-თან შედარებით და შეიძლება აიხსნას ასაკის მატებასთან ერთად დაავადების პროგრესირებით. ნაშრომის მეცნიერული სიახლე კლინიკური-ეპიდემიოლოგიური კვლევის საფუძველზე ქ. ხარისხობრივი კვლევის საფუძველზე მოზარდი გოგონების ინფორმირება-განათლების დონის და საჭიროებების დადგენა. დადგინდა ანდროგენიზაციის კლინიკური ნიშნების.4წელი.პათოლოგიათა სტრუქტურის და გამოვლინებების სიმძიმის დადგენა. შედარებით ხანგრძლივად მიმდინარე რეპროდუქციულ-ენდოკრინული დარღვევებით. თბილისში შეფასებულ იქნა მოზარდი გოგონების ფიზიკური და სქესობრივი განვითარება. ასაკი. ადამიანის რეპროდუქციის ს/კ ინსტიტუტის რეპროდუქციული ფუნქციის ჩამოყალიბების განყოფილებაში დიაგნოზთა სტრუქტურის შედარების საფუძველზე დადგინდა. ჰიპოთალამური სტიგმების სიხშირე მოზარდ გოგონებში. პროსპექტული მასალის რეტროსპექტულთან შედარების საფუძველზე დადგინდა. მენტრუაციული ციკლის მდგრადი დარღვევები. 1985წლისთვის 12. ანდროგენიზაციის მკვეთრად გამოხატული კლინიკური გამოვლინებები. მენარხეს საშუალო ასაკი 2005წლისთვის.5წელი). 6 . რომელთა სიხშირე სარწმუნოდ მაღალი აღმოჩნდა პუბერტატის II ფაზაში.05წლით (შესაბამისად. მათი შეხედულებების შეფასება რეპროდუქციული ჯანმრთელობის და ოჯახის დაგეგმვის სფეროში. სპეციალური კითხვარების გამოყენებით. ჭარბი წონის. რომ მენარხეს საშუალო ასაკი დეკადაში შემცირდა 0. II. ან ერთმანეთთან კომბინაციაში შეფასებულ იქნა შესაძლო რეპროდუქციულ-ენდოკრინულ დარღვევებად. პროსპექტული კვლევის შედეგებისა და ი. ჟორდანიას სახ.

დასაცავად გამოტანილი ძირითადი დებულებები 1. მათ შორის დაორსულების. ინფორმირება-განათლების. აბორტის და სგგი-ის მავნე შედეგების. ქ. მათი ცოდნის დონე კონტრაცეპციის სხვადასხვა მეთოდების კორექტული გამოყენების. კვლევის პრაქტიკული ღირებულება რომ კლინიკური-ეპიდემიოლოგიური კვლევა წარმოადგენს ინფორმატიულ მეთოდს მოზარდთა ფიზიკური და სქესობრივი განვითარების შესაფასებლად და რეპროდუქციულ-ენდოკრინული დარღვევების ადრეულ სტადიებზე გამოვლინების საშუალებას იძლევა. არასასურველი ორსულობის თავიდან აცილების. სგგი-ის თავიდან აცილების გზებზე მნიშვნელოვნად ჩამორჩება ინფორმირებულობის დონეს. მათი რეალური მიმართვიანობა სამედიცინო დაწესებულებებში მეტად დაბალია და ხშირად დაგვიანებული. კვლევის შედეგები მეტად მნიშვნელოვანია ჯანდაცვის ორგანიზატორებისათვის. ამასთან. რომ სქესობრივი განვითარების დარღვევებისას უნდა მიმართოს ექიმს. აქტიური გამოვლინება მეტად მნიშვნელოვანია რეპროდუქციულ-ენდოკრინული დარღვევების შორსწასული ფორმების და უნაყოფობის პროფილაქტიკის თვალსაზრისით. აივ/შიდსის შესახებ. შეხედულებებისა და საჭიროებების გათვალისწინებით. ვინაიდან რეპროდუქციული ჯანმრთელობის სფეროში მოზარდებისათვის ადექვატური საგანმანათლებო და სამედიცინო პროგრამების შედგენა შესაძლებელია მხოლოდ ყოველ კონკრეტულ ქვეყანაში მოზარდთა რეპროდუქციული ჯანმრთელობის მდგომარეობის. მიუხედავად იმისა. თბილისში მოზარდი გოგონების ძირითადი უმრავლესობის ფიზიკური და სქესობრივი განვითარება შეესაბამებოდა ასაკობრივ ნორმებს და სქესობრივი განვითარების სტადიებს. მოზარდ გოგონებში სხეულის მასის ინდექსის მომატება 7 . პრაქტიკული თვალსაზრისით რეპროდუქციულ- ენდოკრინული დარღვევების დროული. რასაც დიდი პრაქტიკული ღირებულება გააჩნია. რომ გამოკვლეული მოზარდი გოგონების უმრავლესობა ინფორმირებულია რეპროდუქციული ჯანმრთელობის ძირითად საკითხებში. დადგენილი იქნა.დადგინდა. რომ მოზარდთა უმრავლესობა თვლის.

3. მათი ცოდნის დონე მნიშვნელოვნად ჩამორჩებოდა ინფორმირებულობას. ანდროგენიზაციის მსუბუქად გამოხატული კლინიკური გამოვლინებები სებორეას და აკნეს სახით ხშირია მოზარდ გოგონებში. პუბლიკაციები 1. გვ. ჩოფიკაშვილი) 8 . (208). მოზარდი გოგონების მიმართვიანობა რეპროდუქციული ჯანმრთელობის პრობლემებოს გამო სამედიცინო დაწესებულებებში არის დაბალი და დაგვიანებული. ¹4. ჯ. მენსტრუაციული ციკლის მდგრადი დარღვევები ანდროგენიზაციის ან ჰიპოთალამური სტიგმების და სიმსუქნის ფონზე მიუთითებს რეპროდუქციულ-ენდოკრინული დარღვევების არსებობის შესაძლებლობაზე. ჟორდანიას სახელობის ადამიანის რეპროდუქციის სამეცნიერო კვლევითი ინსტიტუტის განყოფილებათაშორისო გაფართოებულ სხდომაზე. ნაშრომის აპრობაცია დისერტაციის განხილვა შედგა 2006წლის 30 მარტს ი. 2. თბილისში ბოლო 20წლის მანძილზე მნიშვნელოვნად არ შეცვლილა. რომლებიც ძირითადად პუბერტატის ფიზიოლოგიურ თავისებურებებს უკავშირდება. მენსტრუაციული ციკლის დარღვევები პუბერტატის I ფაზაში უფრო ხშირია II ფაზასთან შედარებით. 5. მოზარდი გოგონების უმრავლესობას აღენიშნებოდა ცოდნის დეფიციტი რეპროდუქციული ჯანმრთელობის საკითხებში. მენსტრუაციული ციკლის ყველაზე ხშირ დარღვევებს მოზარდებში წარმოადგენს ოლიგომენორეა და დისმენორეა. “საქართველოს სამედიცინო მოამბე” 2005. 86-89 (თანაავტ. მენარხეს ასაკი ქ. ქრისტესაშვილი ნ. მოზარდი გოგონების ინფორმირება-განათლება და შეხედულებები რეპროდუქციული ჯანმრთელობის სფეროში.უფრო ხშირია მის დაქვეითებასთან შედარებით. 4.

. 23-26 (соавт. 2006წელი. დისერტაციის სტრუქტურა და მოცულობა სადისერტაციო ნაშრომი შესრულებულია ი.) 3. ქრისტესაშვილი. сс. I საერთშორისო კონფერენცია “ახალგაზრდების რეპროდუქციული ჯანმრთელობა” 6-8 მაისი. გამოყენებული ლიტერატურის სია.ხომასურიძე). Тбилиси. Кристесашвили Дж. 9 . დისერტაცია შედგება შემდეგი ნაწილებისაგან: შესავალი. ილუსტრირებულია 6 ცხრილით და 30 დიაგრამით. მოზარდი გოგონების რეპროდუქციული ჯანმრთელობა ქ. ლიტერატურის მიმოხილვა. Кристесашвили Дж. გამოკვლევის შედეგების პრაქტიკაში დანერგვა შრომის შედეგები დანერგილია ქ. Мeнструальная функция у девочек-подростков проживающих в г. Чопикашвили Н. (130). ¹1. ჟორდანიას სახელობის ადამიანის რეპროდუქციის სამეცნიერო-კვლევით ინსტიტუტში.. ი. ჩოფიკაშვილი).) 4. თბილისში. პროფესორი ა. (თანაავტ. ხომასურიძე. ჟორდანიას სახელობის ადამიანის რეპროდუქციის სამეცნიერო-კვლევით ინსტიტუტის ბაზაზე (გენერალური დირექტორი. თბილისის საშუალო სკოლების სამედიცინო კაბინეტებში. ა. საკუთარი კვლევის შედეგები და მათი განხილვა. Тбилиси. ჯ. ნაშრომი მოიცავს 109 ნაბეჭდ გვერდს.2. დასკვნები. პრაქტიკული რეკომენდაციები. 37-41 (соавт.Частота и характер клинических проявлений андрогенизации среди девочек-подростков г. მასალა და გამოკვლევის მეთოდები. “Georgian edical News” 2005. გამოყენებული ლიტერატურის სია შეიცავს 255 წყაროს. ნ. “Georgian edical News” 2006. ¹12(129) сс. Чопикашвили Н.

(17. 187). 165. 19. ფსიქიკურ და რეპროდუქციულ მომწიფებამდე (35. 10 . 118. 48. 38. 128. 114. როგორც ავღნიშნეთ პუბერტატი ტრანზიტორული პერიოდია ბავშვობასა და სქესობრივად მომწიფებულ მოზრდილს შორის. რეპროდუქციული ფუნქციის ჩამოყალიბების პერიოდი ანუ პუბერტატი გარდამავალი პერიოდია სქესობრივად მოუმწიფებელი ბავშვის სქესობრივად მომწიფებულ მოზარდამდე (22. ეთნიკური და აგრეთვე რელიგიური ფაქტორები. ისინი ემოციურები ხდებიან. 186. 87). აქვთ პრობლემები მშობლებთან ურთიერთობაში. პუბერტატული პერიოდი საკმაოდ რთული და კრიტიკული პერიოდია მოზარდის ცხოვრებაში. 39. მოზარდ გოგონათა რეპროდუქციული ჯანმრთელობა რეპროდუქციული ფუნქციის ჩამოყალიბება ხანგრძლივი და რთული პროცესია. ბიოლოგიური. ეს პერიოდია როდესაც მოზარდი ცდილობს დაიმკვიდროს საკუთარი მე საზოგადოებაში. ეკონომიური. 20. ხასიათი. თვითონ სიტყვა პუბერტატი ლათინურიდან მოდის და ნიშნავს pubisთმას. 228). 123. მათ უნვითარდებათ ისეთი თვისებები. სოციალური. რომელზეც დიდ გავლენას ახდენს გენეტიკური. ეცვლებათ ხასიათი. აქედან გამომდინარე თუ როგორი სრულყოფილებით მიმდინარეობს და მთავრდება პუბერტატი. დიდი მნიშვნელობა ენიჭება საბოლოო მდგომარეობას რეპროდუქციული ფუნქციის. 219.1. 188). აქედან მნიშვნელოვანწილად გამომდინარე დამოკიდებულია მოზარდის აღზრდის ხასიათსა და პირობებზე (118. 115. რომელსაც მივყავართ ორგანიზმის ფიზიკურ. 122) რომელიც კონტროლდება კომპლექსური ნეიროენდოკრინული ფაქტორებით რაც განაპირობებს რიგ ფიზიკურ და ფსიქიკურ ცვლილებებს.თავი I ლიტერატურის მიმოხილვა 1. ფერტილობის და შობადობის პროგნოზს მოზარდ გოგონებში (40. 140. ამ პერიოდში გოგონებს საკმაოდ ლაბილური ფსიქიკა აქვთ. ქცევა და მანერები რომლებიც დამახასიათებელია რეპროდუქციული ფუნქციის შესაბამისი ჩამოყალიბება სქესისთვის.

ეს პროცესი ცნობილია ადრენარხეს სახელით და მის გამშვებ მექანიზმში. მნიშვნელოვანი ანდროგენული რეპუბერტატულ პერიოდში 7-10 წლისათვის იწყება პირველი ენდოკრინული ფუნქცია. ჩნდება სასქესო თმიანობა. სქესობრივი მომწიფების პერიოდს: პრეპუბერტატი(მეორადი სასქესო ნიშნების გაჩენიდან მენარხემდე). ახალშობილობის პერიოდს (დაბადებიდან პირველი ათი დღე).რეპროდუქციული ფუნქციის ჩამოყალიბების თვალსაზრისით ინდივიდის ცხოვრებაში განარჩევენ: ანტენატალურ პერიოდს. ყრმობა 18-დან 20წლამდე). მატულობს 11 . მატულობს ზრდის ტემპი. მატულობს იზრდება თირკმელზედა ჯირკვლების დეჰიდროეპიანდროსტერონ-სულფატი. ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის(1977წ. თუმცა გონადოტროპინების და პროლაქტინის დონე ძველებურად უცვლელია. 118). უპირველეს ყოვლისა. კერძოდ. ნეიტრალურ ასაკში როგორც გონადოტროპინების. ამ პერიოდის ბოლოსთვის მატულობს ესტრადიოლის და ტესტოსტერონეს სეკრეცია. აგრეთვე მსოფლიო ჯანდაცვის ორგანიზაციის მონაცემებით: მოზარდი (adolescence-10-19წ) youth—15-24წ young people-10-24 წ (9. ძვრები. მოისაზრება ადრენოკორტიკოტროპული ჰორმონი და ოპოიდური პეპტიდები. 17ალფაოქსიპროგესტერონი. ასევე სასქესო ჰორმონების სეკრეცია დაბალია და ვერ აღწევს რეპროდუქციული ასაკისთვის დამახასიათებელი ბაზალური მაჩვენებლის მინიმუმს.) ექსპერტთა მიერ 10-20წლის ასაკის ინდივიდები განიხილებიან მოზარდებად. ბავშვობის ანუ ნეიტრალურ პერიოდს(ახალშობილობიდან სქესობრივი განვითარების დაწყებამდე). ანდროსტერონი. პუბერტატი (მენანხედან 18წლამდე).

194). პირველი ჰორმონალური ნიშანი პუბერტატული პერიოდის ჩნდება 6-9 წლის ასაკში. მენარხეს (12-13 წელი) პერიოდში. 45). ესტროგენების მომატება სისხლში იწვევს განვითარებას შინაგანი და გარეგანი სასქესო ორგანოების და სარძევე ჯირკვლების. 90. ფოლიკულომასტიმულირებელი ჰორმონის და 12 . 193. 25. 6. მაგრამ იგი არ აღწევს რეპროდუქციული ასაკისათვის დამახასიათებელ რაოდენობას. 14. სომატოტროპული და ფარისებური ჯირკვლის ფუნქცია. 96. 23. მატულობს სასქესო ჰორმონების სეკრეციაც. რიგი ავტორების მონაცემებით. 84. რომელიც განაპირობებს ესტროგენების წინამორბედის ანდროსტენდიოლის სეკრეციას ფოლიკულის თეკა უჯრედებიდან. უფრო ინტენსიურად მიმდინარეობს. გონადოტროპინების სეკრეცია ინტენსიურად მატულობს და 13-14 წლისათვის აღწევს რეპროდუქციული ასაკის ქალისთვის დამახასიათებელ ბაზალურ დონის ქვედა ზღვარს. პროლაქტინის გოგონების სეკრეციაც. რაც ასოცირდება პუბერტატული პერიოდის დადგომასთან(77. ანდროსტენდიოლი გარდაიქმნება ესტრადიოლად ფერმენტ არომატაზის ზემოქმედებით. რომელიც წარმოადენს გონადოტროპულ რილიზინგ ჰორმონის პულსირებულ გადმოსროლას ძილის დროს.გლუკოკორტიკოიდული. იზრდება პროგესტერონის ტიტრიც. თავიდან ჰიპოთალამო-ჰიპოფიზ-საკვერცხის ჯაჭვვში მოქმედებს მხოლოდ უარყოფითი უკუკავშირების სისტემა რაც გამოიხატება იმაში. 2/3-ს. ( 1. 79. თუმცა. 21. ფოლიკულომასტიმულირებელი ჰორმონის მალუთეინიზებურთან შედარებით. 42. ეს პროცესი მიმდინარეობს ასინქრონულად (3. 20. უპირველეს ყოვლისა ესტროგენების. 2. რომ ესტროგენების სეკრეცია აბლოკირებს გონადოტროპინ რილიზინგ ჰორმონის. 19. უმრავლესობას ახასიათებს ზრდა მატულობს 13-14წლისათვის ოვულატორული მენსტრუალური ციკლი. აქტიურდება ხოლო15-17წლისათვის გონადების ფუნქციონირება. 5. ბავშვის ზრდასთან ერთად იზრდება პულსირებული გადმოსროლა გონადოტროპულ რილიზინგ ჰორმონის რაც იწვევს ფოლიკულომასტიმულირებელი და მალუთეინიზირებელი ჰორმონების სეკრეციის ზრდას. 190). საკვერცხეებში ატრეზიულ ფოლიკულებთან ერთად ფიქსირდება განვითარებული ფოლიკულებიც. რაც თავის თავად იწვევს ფოლიკულომასტიმულირებელი და მალუთეინიზირებელი ჰორმონების სეკრეციის გაზრდას ჰიპოფიზის წინა წილიდან. ხოლო პროგესტერონის სეკრეცია უმნიშვნელოა.

173. 168. სქესობრივი მომწიფების პერიოდში ყალიბდება მისი იმპულსური სეკრეცია. (4. 22. რომელიც უზრუნველყოფს ოვულატორულ პიკს მალუთეინიზირებელი ჰორმონის. ცნობილია. 104. 195). ჰორმონალური ცვლილებების მიზეზი. ეს პროცესი მიმდინარეობს ადრენოკორტიკოტროპული ჰორმონის კონტროლით. 74. 116.მალუთეინიზირებელი ჰორმონის გამოყოფას. 19. 33. 220). 172. რომლებიც გამოყოფენ გონადოლიბერინებს. 106. (35. 139. 117. ხოლო პუბერტატულ პერიოდში ყალიბდება დადებითი უკუკავშირები. 111. ეს პროცესი იწყება 8 წლის ასაკში და მთავრდება 25 წლის ასაკში. თავიდან მცირდება მგძნობელობა სასქესო ჰორმონების დაბალი დონის მიმართ (აქვთ მაინჰირებელი მოქმედება). დამახასიათებელი პრეპუბერტატული პერიოდისთვის. 13 . 7. რომ სქესობრივი მომწიფების გამშვები მექანიზმი ცენტრალური ნერვული სისტემაა. 116). რომელიც გამომუშავდება თირკმელზედა ჯირკვლის რეტიკულარული ზონიდან და ესენია: დეგიდროეპიანდროსტერონი. მეორადი სასქესო ნიშნების კერძოდ თმიანობას ბოქვენზე და იღლიის ქვეშ იწვევს არა ესტროგენები არამედ ანდროგენები. რომ ჰოფოთალამო-ჰიპოფიზ-საკვერცხეების სისტემის განვითარება ორ ეტაპად მიმდინარეობს. თირკმელზედა ჯირკვლიდან ანდროგენების გამოყოფას რომელიც იწვევს ტანზე თმიანობის გაჩენას ეწოდება ადრენარხე. შემდეგ კი უფრო მოგვიანებით სქესობრივი განვითარებისას ყალიბდება დადებითი უკუკავშირების სისტემა. 28. 36. თუ როგორ და რატომ ყალიბდაბა გონადოლიბერინების იმპულსური სეკრეცია არ არის ცნობილი. რომელიც ვითარდება სქესობრივი მომწოფების დასაწყისში ჯერ კიდევ არ არის კარგად შესწავლილი. 70. იზრდება ამპლიტუდა და სიხშირე გონადოლიბერინების გადმოსროლის. ავტორთა უმრავლესობა თვლის. რაც განაპირობებს გონადოტროპინების სეკრეციის ზრდას და სასქესო ჰორმონების სეკრეციას. თანამედროვე მონაცემებით ნეიროენდოკრინულ კონტროლს სქესობრივი მომწიფების უზრუნველყოფს ნეირონები. რაც თავის თავად განაპირობებს ოვულაციის სტიმულაციას (99. როდესაც ესტროგენების სეკრეცია ასტიმულირებს ფოლიკულომასტიმულირებელი და მალუთეინირიზილებელი ჰორმონების სეკრეციას. 123. დეგიდროეპიანდროსტერონ-სულფატი და ანდროსტენდიოლი.

ბრტყელი დვრილით.გოგონას რეპროდუქციული სისტემის განვითარებისა და სქესობრივი მომწოფების ხარისხის განსაზღვრის მიზნით ფართოდაა გავრცელებული სხვადასხვა სქემები. გადიდებულუ არეოლებით.3).3) სასქესო თმიანობის განვითარების ხარისხი. დიდი არეოლერბი მკრთალი ი სფერი. 0წელი რომელსაც დვრილთან ერთად კონუსური ფორმა აქვს. ქულები aoAxoPo ნიშნები ასაკი თმიანობის არ არსებობა იღლიასა და ბოქვენზე. 1a2Ax2P2 სარძევე ჯირკვლები კონუსისებური ფორმის. იღლიის ფოსოში (Ax0. ერთეული სწორი თმები ს ფოსოსა და ბოქვენზე. სარძევე 0წლამდე ჯირკვლები არ არის განვითარებული a1Ax1P1 სარძევე კირკვლები შესიებული. საშუალოდ გამოხატული თმიანობა იღლიასა და ბოქვენზე.2. მენსტრუაცია აღინიშნება სიმბოლოთი e. დვრილები ამოწეული.1. ი 14 . გამოხატულია 4წელი ხვეული თმიანობა იღლიასა და ბოქვენზე. 1. (იხ.3). მათ შორის ყველაზე პოპულარულია Tanneris სქემა. არეოლები პიგმენტირებული. ცხრილი). a3Ax3P3 სარძევე ჯირკვლები მრგვალი ფორმის.2. ბოქვენზე (P 0. რომლის მიხედვითაც ფასდება სარძევე ჯირკვლები ( a 0.1.2.

ინფორმაციით სომატური. 236. 240. ეთნიკური ფაქტორი გავლენას ახდენს მეორადი სასქესო ნიშნების გაჩენის რიგითობაზეც. ხოლო 77% აფრიკელ ამერიკელებსა და 32% თეთრკანიან გოგონებს 9წლის ასაკში პებერტატული პერიოდისთვის დამახასიათებელი ორი ნიშანი მაინც არის განვითარებული. (124. ფსიქოლოგიური და სოციალური მომწიფების გათვალისწინებით მოზარდთა ასაკი ითვლება 10-20 წლები. 15 . სქესობრივი მომწიფება იწყება განსაზღვრულ ასაკში და შედგება სხვადასხვა ეტაპებისგან. ზოგი თვლის. რომ ეს 10-19წლებში მიმდინარეობს (198). 22. 234.). ვოზ-ის. ეს არ არის ერთ და იგივე გოგონებსა და ბიჭებში (31. 7(8)-16(18)წლებს (39). 235). კერძოდ 27% აფრიკელ ამერიკელებსა და 7% კავკასიელებს სარძევე ჯირკვლები და ბოქვენზე თმიანობა 7წლის ასაკში აქვთ განვითარებული. რასაც თან მოყვება სარძევე ჯირკვლების გაჯირჯვება-ტელარხე და შემდეგ ბოქვენზე და იღლიის ფოსოში თმიანობის გაჩენა-ადრენარხე. 124. მრავალი აზრი არსებობს გოგონებში რეპროდუქციული ფუნქციის ჩამოყალიბების პერიოდზე. რომ 30% -ში აფრიკელ ამერიკელებში მკერდი და სასქესო თმიანობა აღენიშნებოდა 7წლის ასაკში. თუმცა 15% კავკასიელებში. კავკასიელ გოგონებში კი 15%-ში 8წლის ასაკში და 40%-ში 9წლის ასაკში. როგორც ცნობილია პუბერტატული პერიოდი იწყება სარძევე ჯირკვლების გაჯირჯვებით რასაც მოყვება იღლიასა და ბოქვენზე სასქესო თმიანობოს გაჩენა. 234. მეორადი სასქესო ნიშნების განვითარებაში დიდი მნიშვნელობა ენიჭება ეთნიკურ მხარეს. Her an-giddens მონაცემებით აფრიკელ ამერიკელებში მეორადი სასქესო ნიშნების განვითარება უფრო ადრეულ ასაკში იწყება ვიდრე კავკასიელებში. ხოლო 50%-ში 8წლის ასაკში. 169). 21. პირველი სომატური ცვლილება რომელიც პუბერტატის ინიციატორია არის სხეულის მასის ზრდა. კერძოდ გამოკვლეული 17077ამერიკელი გოგონადან რომელთა შორის იყვნენ როგორც აფრიკელი ამერიკელები ასევე კავკასიელები აღმოჩნდა. 8-14წლებში (19). 19. 35). ზოგი 9-16 წლამდე (35).მეორადი სასქესო ნიშნების ხარისხის შეფასება ხდება ზემოთ მოცემული სქემის მიხედვით(17. ხოლო აფრიკელ-ამერიკელი გოგონების უმრავლეს შემთხვევაში ადრენარხე წინ უსწრებს ტელარხეს (123.

რაც არ უნდა გასაკვირი იყოს სარძევე ჯირკვლების ნაადრევი განვითარების დროს სისხლში ესტროგენების დონე მომატებული არ არის. ავტორთა მონაცემებით განსხვავდება სასქესო 16 .38წელი.5წელი. მკერდის გაჯირჯვებას მოყვება სქესობრივი თმიანობის განვითარება რომელიც დაკავშირებულია თირკმელზედა ჯირკვლის გააქტიურებასთან. (19) სარძევე ჯირკვლების გაჯირჯვების შემდეგ ხდება თმების გაჩენა ბოქვენზე და 1წლის შემდეგ იღლიის ფოსოში. თეთრკანიანებში-9. რომ სხვადასხვა ქვეყნებში და სხვადასხვა რასის წარმომადგენლებში ტელარხეს ასაკი განსხვავებულია. ზოგიერთი ავტორის მონაცემებით შავკანიან გოგონებში ტელარხე ერთი წლით ადრე იწყება ვიდრე თეთრკანიანებში ( შავკანიანებში-8. თუმცა მექანიზმი ცნობილი არ არის. რომლებიც გამომუშავდებიან თირკმელზედა ჯირკვლის რეტიკულური ზონიდან და ესენია: დეჰიდროეპიანდროსტერონი დეჰიდროეპიანდროსტერონ-სულფატი და ანდროსტენდიონი. რომელიც ესტროგენების სეკრეციაზე არის დამოკიდებული.87-9. ისე როგორც მისი განვითარება 8წლის ასაკამდე. თირკმელზედა ჯირკვლის მიერ გამოყოფილი ჰორმონები დეჰიდროეპიალდოსტერონ სულჰატი დეჰიდროეპიალდოსტერონი და ანდროსტენდიონი მონაწილეობენ სქესობრივი თმიანობის განვითარებაში. მექსიკელ-ამერიკელებში- 9. რაც განპირობებულია დიენცეფალურ სტრუქტურებში ოპოიდური პეპტიდების ფიზიოლოგიური მატებით. რომელიც 6-8წლის ასაკიდან იწყება. ის ჩნდება 9-11წლის ასაკში (19). თმიანობის გაჩენას იწვევს ანდროგენები. საყურადღებოა ის ფაქტი. არსებობს მოსაზრება.პირველი ნიშანი სქესობრივი მომწიფების დაწყების არის სარძევე ჯირკვლების გაჯირჯვება. რომ სარძევე ჯირკვლების განვითარებაზე მოქმედებს ტესტოსტერონის რაოდენობა. ადენოკორტიკოტროპული ჰორმონის ზემოქმედებით ეს პროცესი მიმდინარეობს რომელიც იწყება 8წლიდან და მთავრდება 25წლის ასაკში (22. ტელარხეს შემდეგ 4წლის განმავლობაში ხდება სარძევე ჯირკვლების ზრდა და განვითარება. 30). Uუმრავლეს გოგონებში სარძევე ჯირკვლები ბოლომდე ჩამოყალიბებულია 18წლის ასაკში.96-10. თუმცა ორსულობის დროს ხდება ალვეოლური ნაწილის განვითარება. თუ 14წლის ასაკში სარძევე ჯირკვლების განვითარება არ აღინიშნება ეს უკვე ნორმიდან გადახრას ნიშნავს. 26.8წელი) (118). გოგონებში ბოქვენის თმიანობა იწყება უფრო ადრე ვიდრე აქსილარული თმიანობა.

სიმაღლეში ზრდა ძირითადად დამოკიდებულია სომატოტროპულ ჰორმონზე. 163. 161). 134). 43. პუბერტატულ პერიოდში ხდება მილისებური ძვლების ზრდა. მაშინ როცა თეთრკანიანებში ეს მაჩვენებლები არის. 84.თმიანობის დაწყების ასაკი თეთრკანიანებსა და შავკანიან მოსახლეობას შორის. ხოლო ამ პერიოდის ბოლოსთვის იხურება ძვლების ეპიფიზარული ზონები. (70.167) აღმოჩნდა. 137. პრეპუბერტატში გოგონებსა და ბიჭებში სხეულის ცხიმოვანი და არა ცხიმოვანი ქსოვილის მასა ერთი და იგივეა. არსებობს ჰიპოთეზა კრიტიკული მენარხის მასის ანუ ის სხეულის მასა რომელიც აუცილებელია მენარხესთვის. 96. 132. 133. პუბერტატულ პერიოდში გოგონებში ცხიმოვანი ქსოვოლის ჩალაგება ხდება თეძოებსა და დუნდულოებში. 136. თირკმელზედა ჯირკვლებში გამომუშავებული ანდროგენები მცირე ზეგავლენას ახდენენ სიმაღლეში ზრდის პროცესზე. 135 139. ხოლო არაცხიმოვანის 1. ძვლის ასაკი განისაზღვრება მარცხენა ხელის მტევნით. კოკოლინას მონაცემებით.5-ჯერ ნაკლები ვიდრე ბიჭებში (35. 46). როცა პუბერტატში ცხიმოვანი ქსოვილის მასა გოგონებში 12-ჯერ მეტია . 71. 86. 80. კერძოდ შავკანიანებში ბოქვენის თმიანობა იწყება 8. 31. პუბერტატული პერიოდის დროს იცვლება სხეულის აღნაგობაც.8წლის ასაკში. 159. ძვლის ასაკის მიხედვით შეგვიძლია ვიმსჯელოთ სქესობრივი მომწიფების სტადიაზე (124. 155.5წელი და 11. (25. რომ 11-13წლის გოგონებს მენსტრუალური ციკლით აღენიშნებათ სხეულის უფრო დიდი მასა. 168). ცაციას შემთხვევაში პირიქით. ვიდრე იმ გოგონებს რომლებთაც არ აქვთ 17 . აქვე უნდა აღინიშნოს კორელაციური კავშირი სხეულის მასის ინდექსთან და სქესობრივ განვითარებასთან. მენარხეს შემდეგ მათი სიმაღლეში ზრდა შეზღუდულია (48. კერძოდ. მარჯვენა ხელის მტევნით. სწრაფი ზრდა შეინიშნება ადრე პრეპუბერტატში და პიკს აღწევს მენარხეს დროს. გოგონების სიმაღლეში ზრდა დაკავშირებულია სქესობრივი ფუნქციის ჩამოყალიბების სტადიაზე.8წელი ( 25. ინსულინის მსგავს ზრდის ფაქტორ-I-ზე და საკვერცხეების მიერ გამომუშავებულ სასქესო ჰორმონებზე. 145. 93. ნახტომისებური ზრდა სიმაღლეში აღინიშნება 11-12 წლის ასაკისთვის და მერყეობს დაახლოებით 8-11სმ.1წლის ასაკში. ისევე როგორც სიმაღლეში ზრდა წონის მკვეთრი მომატება აღინიშნება 11-12წლის ასაკისთვის დაახლოებით 4-5კგ. აქსილარული კი-10.10. 124). 51. მენარხეს შემდეგ სიმაღლეში ზრდა ნელი ტემპით წელიწადში 2-3 სმ მიმდინარეობს.

217). 203. 110. როგორც სქესობრივი ეს პირველ რიგში არის მდგომარეობა ფიზიკური და ფსიქიური ჯანმრთელობის. 76. რომ თბილისში და გურჯაანში მენარხეს ასაკი იყო 12. 95. საცხოვრებელი ადგილი და აგრეთვე ნათელი დღის პერიოდში გატარებული დროის ხანგრძივობა.2-12. 171. 89. 161. 175). 127. რუსეთის მონაცემებით მენარხეს საშუალო ასაკს შეადგენს 12. 98. 93. 151. კვებითი ფაქტორები. დედებსა და შვილებში და აგრეთვე ერთი ნაციონალობის მქონე ინდივიდებში ( 139.1+0.1წ. აღმოჩნდა. 155. სამხრეთის მხარეში უფრო ადრე ვიდრე ჩრდილოეთში და დაბლობში უფრო ადრე ვიდრე მთაში (35. 129. 79. 51. 1984წელს ი. ხოლო ძალიან გამხთრებში უფრო გვიან (50. 82. კვება. 252. 88. 90. (26. . სხეულის მასის ინდექსი. როგორც ავღნიშნეთ. ჟორდანიას ინსტიტუტის მიერ ჩატარებული მასობრივი კვლევის დროს აღმოჩნდა.2წელი (25. როდესაც წონა ნორმალურზე 30% -ით მეტია მენარხე უფრო ადრეულ ასაკში იწყება. 232).1კგ. თუმცა არსებობს მთელი რიგი ფაქტორებისა რომლებიც მოქმედებს ჩამოყალიბების დაწყების ასევე მისი განვითარების ტემპზე. 26). 225. საშუალო წონა მენარხესი შეადგენს დაახლოებით 46. კერძოდ უსინათლო გოგონებში მენარხე უფრო ადრე ვითარდება.) ( 83. 95. 253). ქალაქში მცხოვრებ გოგონებში სქესობრივი განვითარება უფრო ადრეულ ასაკში იწყება ვიდრე სოფლის მცხოვრებლებში. 92. ასაკი როდესაც იწყება სქესობრივი მომწიფება რა თქმა უნდა დამოკიდებულია გენეტიკურ ფაქტორთან.მენსტრუალური ციკლი.6წელი. 146). 97. დიდ ბრიტანეთში გოგონების 95%-ს. ვიდრე ნორმალური მხედველობის მქონე გოგონებში. ჭარბი წონის შემთხვევაში. 139.6წ. სოციალურ-ეკონომიური. 146. ხოლო რუსეთში-97%-ს 15წლისათვის აქვს მენარხე(19. ხოლო შავკანიანებში-12. მენარხეს ასაკი დამოკიდებულია მთელ რიგ ფაქტორებზე (გენეტიკური და ეთნიკური.2-13. 108. ამერიკაში მენარხეს ასაკი კავკასიელებსა და შავკანიან მოსახლეობას შორის განსხვავდება. 146. 18 . 109. კლიმატო-გეოგრაფიული.3+2.5წელი. 238). კერძოდ თეთრკანიანებში-12. რომ სინათლის შუქი დიდ გავლნას ახდენს მენარხეზე. 214. ხოლო მთიან რაიონებში (მესტია. 102. 20. 130. 146. 117. 130. ამის დამადასტურბელია მენარხეს დამთხვევა დებში. 91. ამბროლაური)_13.

55. 2. წარმოადგენს 19 . 197. 166. რომლის გამოხატულება სხვადასხვა პოპულაციაში კონსტიტუციონალურ (ფენოტიპურ) თავისებურებებზეა დამოკიდებული. 44. 137. 198. ჰიპერანდროგენიის ისეთი გამოვლინება როგორიცაა აკნე ძალიან ხშირად გვხვდება მოზარდებში რაც შეიძლება განპირობებული იყოს პებერტატის პერიოდში მიმდინარე ფიზიოლოგიური ცვლილებებით (თილკმელზედა ჯირკვლის და საკვერცხეების აქტივაცია). სებორეაზეა დაფუძნებული აკნეს განვითარება. ზემოთ აღნიშნული პათოლოგიების მაპროვოცირებელი ხშირ შემთხვევაში არის ფსიქოლოგიური დაძაბულობა და სტრესი რომელიც მოზარდებში საკმაოდ ხშირია (1. ამდენად მათი სეკრეცია განაპირობებს კანის ცხიმოვან ჯირკვლებში ცხიმის ჭარბ წარმოებას. 179). 67. ხოლო სლავებში ჰირსუტული რიცხვი 4-ის ტოლია (7. 182. რომ პუბერტატულ პერიოდში განსაკუთრებით მნიშვნელივანია საზღვრის გავლება ნორმის კონსტიტუციურ ვარიანტებსა და პათოლოგიას შორის (32. 29. აგრეთვე ადრენოგენიტალური სინდრომის რბილი ფორმები უხშირესად ვლინდება პუბერტატში ჰიპერანდროგენიისთვის დამახასიათებელი კლინიკური ნიშნებით როგორიცაა (აკნე. 242). 141. ჯანმრთელი გოგონების ჰირსუტული რიცხვი 6. აკნეთი. ასეთი ხასიათის ცვლილებებს შეიძლება უკავშირდებოდეს ასევე ჰიპერტრიხოზიც. 179. 60. 178. აკნესა და სებორეას განვითარება დაკავშირებულია თირკმელზედა ჯირკვალში წარმოებული სუსტი ანდროგენების დეჰიდროეპიალდოსტერონის და დეჰიდროეპიალდოსტერონის-სულფატის მომატებასთან.67-7-ის ტოლია. ჰირსუტიზმით. ხასიათდება ანდროგენიზაციის ნიშნებით(13. ერთ-ერთ ხშირი პათოლოგია როგორც საკვერცხეების პირველადი პოლიკისტოზია (შტეინ-ლევენტანის სინდრომი) როგორც წესი ვლინდება მენარხეს პერიოდიდან არარეგულარული მენსტრუალური ციკლით. 237). 244). 133. ჰირსუტიზმი და სხვა) (15. 20). სებორეა. 36. 68. 63. მომწიფების პერიოდში ვლინდება ენდოკრინულ-რეპროდუქციული ასე მაგალითად. ასევე ჰიპოთალამური სინდრომის ენდოკრინულ-ცვლითი ფორმა. რომელიც მულტიფაქტორული ჰორმონდამოკიდებული პათოლოგიაა. ამ ჰორმონებს გააჩნია ტროპიზმი კანის ცხიმოვანი ჯირკვლების მიმართ. 191. სებორეით და სხვა (53. რომელიც ხშირად მოზარდების პერიოდში ვლინდება. აქვე უნდა აღინიშნოს. 138).სქესობრივი დარღვევები.

(19. 103.7% 3. 166.8% 21. (4. 131) მოზარდებში როგორც უკვე ავღნიშნეთ აკნე ფიზიოლოგიური ცვლილებებით არის განპირობებული.6% 8. ოლგომენორეა.3% დისმენორეა I ამენორეა 8.3% 20 . 223. ალგომენორეა რომელიც და იუვენილური დაკავშირებულია საშვულოსნოსმიერი რეპროდუქციული მარეგულირებელი ჰორმონების დისბალანსთან.2% 1. სისხლდენები) დარღვევები. აღსანიშნავია. რეპროდუქციული ფუნქციის ჩამოყალიბების თვალსაზრისით სქესობრივი მომწიფების ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი პარამეტრია მენსტრუალური ფუნქცია.ცხიმოვანი ჯირკვლების გამომტანი სადინრების ჰიპერკერატოზისა და ცხიმის შეგუბების შედეგად ფორმირებულ კომედონს. ). 47. რაც იწვევს პაპულის. ცნობილია. 18.3% სისხლდენა 4. ხოლო 12-17%-ში დაკავშირებულია პათოლოგიურ პროცესებთან (44. სისტემის კულაკოვისა და დოლჟენკოს მონაცემებით რუსეთსი გაიზარდა რიცხვი მოზარდების მენსტრუალური ციკლის დარღვევებით 1994 წლიდან-2000 წლამდე.7% 7. აკნეს კორინობაქტერიის ზემოქმედებით გარშემო ქსოვილში ვითარდება პერიფოკალური ანთება. რომ პუბერტატულ პერიოდში ხშირად გვხვდება მენსტრუალური ციკლის სხვადასხვა სახის (ამენორეა. 255). პუსტულის და ცისტის ჩამოყალიბებას. ეკოლოგიური და სხვა მდგომარეობის გაუარესებით(16.9% ოლიგომენორეა 4.3% 2000წელი 24. 22. 27. 207. რაც დაკავშირებულია საყოფაცხოვრებო. მენსტრუალური ციკლის დარღვევები სულ მოზარდი გოგონები 10-დან 17-წლამდე 1994წელი 14. 54. 238. 92. 27). 7. რომ მენსტრუალური ფუნქცია მენარხედან ორ წლამდე პერიოდის განმავლობაში ყალიბდება სრულყოფილი ოვულატორული ციკლის სახით (221. სოციალურ-ეკონომიური. 237). 167.

45. (22. დისფუნქციური საშვილოსნოსმიერი სისხლდენის მანიფესტაციაში მნიშვნელოვანი როლი განეკუთვნება მწვავე და ქრონიკულ ინფექციებს. უპირველეს ყოვლისა მალუთეინიზირებელი ჰორმონის ოვულატორული პიკი. ითრგუნება ისედაც სუსტი გონადოტროპინების სეკრეცია. ან კლიმატის შეცვლას. ფოლიკულის ატრეზიას თან ზდევს ესტროგენების დაბალი. 35. სომატურ დაავადებებს. 27. ამ და სხვა უარყოფითი სტრესული ფაქტორების ზეგავლენით. ორსულობა და ლოკალური დაზიანება. რომ მენსტრუალური ფუნქციის დარღვევა ოლიგომენორეის ტიპით დამახასიათებელია ისეთი პათოლოგიებისთვის როგორიცაა საკვერცხეების პირველადი პოლიკისტოზი. თრომბოზი. უმთავრესად ატრეზიის. რასაც მოჰყვება ჰიპერპლაზირებულ ენდომეტრიუმში სისხლის მიმოქცევის დარღვევა და შეგუბებითი პროცესი. რომელიც არ არის დაკავშირებული ორგანულ პათოლოგიასთან” არის ყველაზე ხშირი ურგენტული გინეკოლოგიური პრობლემა მოზარდებში. იწვევს ენდომეტრიუმის ჰიპერპლაზიას. ხოლო რიგ შემთხვევაში პერსისტენციის სახით. რომელიც პროგესტერონის უკმარისობის ფონზე. 215). განსაკუთრებით ანგინებს. 103) ამ შემთხვევბში პირველ რიგში უნდა გამოირიცხოს სისტემური დაავადებები. დისტროფიული ცვლილებები და ნეკროზული უბნების გაჩენა. მენსტრუალური საშვილოსნოსმიერი ციკლის სისხლდენები დარღვევებს შორის “არანორმალური აღინიშნება დისფუნქციური საშვილოსნოსმიერი სისხლდენები. 92. თუმცა უნდა აღინიშნოს. რაც დაკავშირებულია ჰიპოთალამო-ჰიპოფიზ-საკვერცხის ჯაჭვის უმწიფობით. სქესობრივი განვითარების ანომალიების დროს (42. ირღვევა ფოლიკულის ნორმალური მომწიფება.რეპროდუქციულ პერიოდში ყველაზე ხშირად გვხვდება მენსტრუალური ციკლის დარღვევა ოლიგომენორეის ტიპით. მთელ რიგ შემთხვევებში დაავადების დაწყება ან რეციდივი თანხვდება სეზონურ მერყეობას. ჰიპოთალამური სინდრომის ენდოკრინულიცვლითი ფორმა. ჰიპოვიტამინოზს. მონოტონური და ხანგრძლივი სეკრეცია. ფოლიკულის უკუგანვითარების შედეგად ეცემა სასქესო ჰორმონების დონე სისხლში. 21 . 54. მოზარდთა ჰიპერპროლაქტინემიის. 42. ადრენოგენიტალური სინდრომის მსუბუქი (პუბერტატული) ფორმების.

15% 0-დან 18-წლამდე ასაკის გოგონებზე მოდის. 142).4%-ს (218). 252). უკანასკნელი წლებია მოზარდთა სქესობრივი აქტივობა გაიზარდა. მსოფლიოს მოსახლეობის ექვსიდან ერთი მოზარდია. 2002 წლის მონაცემებით რუსეთის ფედერაციაში მცხოვრებ ქალთა 20. საქართველოს სტატისტიკის სახელმწიფო დეპარტამენტის 2002წლის მონაცემებით 1519წლის მოზარდი გოგონების რაოდენობა 173.56 მილიონი ადამიანი. ხოლო სერბიის მონაცემებით პირველი სქესობრივი კონტაქტი 13-15წლის ასაკში აქვთ გოგონების 10% 16-17წლის ასაკში-55. რომ ყოველწლიურად 100 მილიონამდე 15-19 წლამდე ასაკის მოზარდი ინფიცირდება განკურნებადი სქესობრივი გზით გადამდები დაავადებებით (სგგდ). მათ შორის უნაყოფობას. რაც განაპირობებს ჯანმრთელობის ხანგრძლივ დარღვევებს.7% 10-17 წლის მოზარდი გოგონაა (8. ეს მონაცემები სხვადასხვა ქვეყნებში განსხვავებულია. 120.2. მათ შორის აივ/შიდსის გადაცემის გზებისა და მათი პრევენციის მეთოდებისა. მოზარდთა სქესობრივი აქტიურობა და მათი არასრული ინფორმირება სქესობრივი გზით გადამდები დაავადებების (სგგდ). ცნობილია. ქრონიკულ ტკივილს და 22 . ჯანმრთელობის Bბოლო მონაცემებით. 43). 1. ხოლო მათგან 57. ყაზახეთში 17წლის ასაკისთვის-60%ში (180). 18-19წლის ასაკში კი -34.8 ათასს შეადგენს (9. ზრდის ამ დაავადებების რისკს მოზარდებში. რუმინეთის მონაცემებით სქესობრივი ურთიერთობა აქვთ 11% გოგონების 15წლამდე ასაკში (140).ენდომეტრიუმის არათანაბარი მოცილება. ხოლო გოგონების 80% აქვს სქესობრივი გამოცდილება 18წლამდე ასაკში (125). რაც კლინიკურად გამოიხატება აციკლური საშვილოსნოსმიერი სისხლდენით (247. მათ შორის მაღალია ეს მაჩვენებელი ინგლისში(218). 251. 12). რუსეთის ფედერაციის მონაცემებით ათიდან ერთი მოზარდი სქესობრივად აქტიურია 14წლამდე ასაკში (43. მეტად საყურადღებოა ის ფაქტიც.7%-ში. 10. რომ ევროპის სხვადასხვა ქვეყნებში ცხოვრობს აივ/შიდსით დაავადებული 1. მათგან 85% განვითარებად ქვეყნებში ცხოვრობს. 97. მოზარდთა რეპროდუქციული ჯანმრთელობის პრობლემები და პრიორიტეტები ყველა გაუმჯობესება ქვეყნის მომავლისათვის უმნიშვნელოვანეს მოზარდთა მიმართულებას რეპროდუქციული წარმოადგენს. 249. 250.

შიდსით დასნებოვნების მაღალ რისკს. 213. ინფიცირებულების 40%-ზე მეტი 15-24 წლის ახალგაზრდაა.5% 4. სერბიაში სქესობრივი გზით გადამდები დაავადებების სიხშირე მოზარდებში 30. კერძოდ კონდომის გამოუყენებლობა. 80% თვლის რომ ის საშიშია ჯანმრთელობისთვის.6% 11.4% ქლამიდიოზი 15. 199. 202.3%-ია.7% 0. რომ მოზარდებში 15-24წლამდე ახალგაზრდებში სქესობრივი გზით გადამდები დაავადებების სიხშირე მაღალია (241). 216). 170.7% ტრიქომონიაზი 4. (160. ესტონეთში 2002-2003წლებში ჩატარებულმა გამოკვლევებმა აჩვენა. ინფიცირების უფრო მაღალი რისკი მოზარდ გოგონებში რეპროდუქციული სისტემის უმწიფობის გამო. 183. არსებული მონაცემებით განვითარებად ქვეყნებში ამ დაავადებათა 1/3 13-20 წლის პირებზე მოდის.). ყოველწლიურად 20 მოზარდიდან 1 მოზარდი ავადდება.7% 2. 176. სქესობრვი გზით გადამდები დაავადებების სიხშირე 2002-2003წლებში ესტონეთის მონაცემებით. რუსეთის ფედერაციის მონაცემებით მოზარდთა 99%-ს აქვს გარკვეული ინფორმაცია აივ/შიდსის შესახებ. 185. თუმცა მიიჩნევენ. კონტრაცეპციის. ხოლო აივ/შიდსით დაავადებულთა ნახევარი 25წლის ქვემოთ ახალგაზრდაზე მოდის (UNFPA). რომ ძირითადად რისკის ჯგუფს წარმოადგენენ 23 . მოზარდებში ასევე მომატებულია შიდსის რისკი. 181.7% აივ/შიდსი მოზარდებში სქესობრივი გზით გადამდები დაავადებების მაღალი სიხშირე დაკავშირებულია სქესობრივი გზით გადამდები დაავადებების გავრცელების გზების შესახებ არასათანადო ცოდნასთან. ახალგაზრდებში სგგდ და შიდსის მომატებულ რისკს განსაზღვრავს რამოდენიმე ფაქტორი: დაუგეგმავი სქესობრივი კონტაქტი.(210. სქესობრივი გზით სქესობრივი გზით გადამდები დაავადებების გადამდები სიხშირე 15-24 წლის მოზარდებში დაავადებები 2002წელი გონორეა 2003წელი 1. სქესობრივი გზით გადამდები დაავადებების სიხშირე მოზარდებში საკმაოდ მაღალია.9% 1.

თუმცა ყურადსაღებია ის ფაქტიც. დაავადებად. რომ სქესობრივი გზით გადამდები დაავადებები სერიოზული პრობლემაა დაუცველი სქესობრივი კონტაქტის დროს( 11. დაუცველი სქესობრივი კონტაქტით. 49. როგორიცაა ორსულობა მოუმწიფებელ გოგონებში და არასასურველი ორსულობის შეწყვეტა აბორტის გზით. სისხლდენებით და სხვა. სიფილისი-72.3%. გონორეა-75%. დიმიტროვი. რომ დაავადების გადაცემის რისკი სქესობრივი კონტაქტის დროს ძალიან მცირეა. ტრიქომონიაზი-2. 15%-მა საერთოდ არ იცის სქესობრივი გზით გადამდები დაავადებების გადაცემის გზები და მხოლოდ 3. 78. მკვდრადშობადობის რისკი 1014წლის გოგონებში ხუთჯერ მეტია ვიდრე 15-19წლის გოგონებისთვის. რომ 18 წელზე უმცროს გოგონებში დედათა სიკვდილობის რისკი 2-5 ჯერ უფრო მაღალია. პსკოვი.3% შესახებ. 181). მოზარდთა სქესობრივ აქტიურობას თან ახლავს ისეთი მნიშვნელოვანი პრობლემა. კერძოდ: გენიტალური ჰერპესი5. 28. რომ გოგონების 25% სქესობრივი გზით გადამდებ დაავადებებს არ მიიჩნევს ჯანმრთელობისთვის საშიშად. სერბიის მონაცემებით მოზარდთა ძირითადი ნაწილი ინფორმირებული არიან სქესობრივი გზით გადამდები დაავადებების მხოლოდ სამი სახის შესახებ: აივ/შიდსი-82. 37% თვლის.4% თვლის. რომ 15-19წლის გოგონებისთვის მკვდრადშობადობის რისკი ორჯერ მეტია ვიდრე 24 . გენიტალური მიკოპლაზმა-0. ვიდრე 20 წელზე მეტი ასაკის ქალებში. აღსანიშნავია. გენიტალური კონდილომები-2%. ვიდრე 18-25 წლის ქალებში. ხოლო დანარჩენის შესახებ მხოლოდ მცირე მათგანს სმენია. 24.ჰომოსექსუალი მამაკაცები და ნარკომანები(56. ყოველწლიურად 15 მილიონამდე 15-19 წლის მოზარდი მშობიარობს. რაც განპირობებულია გახანგრძლივებული და გართულებული მშობიარობით. მნიშვნელოვანია.3%.7%. ეს მაჩვენებელი მსოფლიოში აღრიცხული ორსულობათა 10%_ს შეადგენს.(218). 4 მილიონამდე მოზარდი იკეთებს აბორტს.3%. ქლამიდია ტრაქომატის-2. ტაგანროგი) 15-18 წლის მოზარდი გოგონების გამოკითხვამ აჩვენა. 245. ორსულობა და მშობიარობა მოზარდებში უკავშირდება სიკვდილობისა და ავადობის გაცილებით მაღალ რისკს. რუსეთის სხვადასხვა ქალაქებში ( მურმანსკი. რომ მოზარდთა უმრავლესობა არ მიიჩნევს სქესობრივი გზით გადამდებ ინფექციებს ჯანმრთელობისთვის საშიშ დაავადებად და არ იცის რამდენად მაღალია ამ დაავადებების გავრცელების რისკი. 57.3%. 248).

რუმინეთში ჩატარებული კვლევებიდან გამოიკვეთა. აღმოსავლეთ ევროპაში მოზარდებში ორსულობის სიხშირე 15-19წლამდე გოგონებში არის 13-15 შემთხვევა 1000გოგონაზე ( 154. 28.3% ფეხმძიმდება და იკეთებს აბორტს ეს მაჩვენებელია საკმაოდ მაღალია. გახშირდა არასასურველი ორსულობების სიხშირე (50-1000შემთხვევაზე) სერბიაში(218). 600000 კვდება ორსულობისა და მშობიარობის დროს. 150. 18%-ში მშობიარობის. არასასურველი ორსულობების სიხშირის ზრდა მოზარდ გოგონებში ძირითადად დაკავშირებულია დაუგეგმავი სქესობრივი კონტაქტებისა და კონტრაცეპციის მეთოდების გამოუყენებლობაზე. 158. მოზარდი გოგონების 50%-ზე მეტი არ იყენებს კონტრაცეპციის მეთოდებს. 11.20-24წლის დედებისთვის (11. 151). საიდანაც 80% არასასურველი ორსულობაა.6%- 25 . (8. 1. პიკი გოგონების არასასურველი ორსულობების სიხშირის აღინიშნება უკრაინაში-100 შემთხვევა 1000 გოგონაზე(61). განვითარებად ქვეყნებში ჩატარებულმა გამოკვლევებმა აჩვენა. 34. რომ ყველაზე დაბალი სიხშირე 15-19წლის გოგონებში არასასურველი ორსულობების აღინიშნება ნიდერლანდებში 7-1000შემთხვევაში(52). 149. რომ 20 წლის ქვევით ქალების ასაკობრივ ჯგუფში ორსულობათა დაახლოებით 60% არის არადროული და არასასურველი. რომ 7% გოგონებისა ფეხმძიმდება პირველი ერთი წლის მანძილზე სქესობრივი ურთიერთობის დაწყებიდან(148. 14. 64) Alberta Bacci მონაცემებით ყოველწლიურად 180 მილიონი ქალი ორსულდება. სერბიაში მოზარდების გინოკოლოგებთან მიმართვიანობის შემთხვევათა 22%-ში აღინიშნებოდა ორსულობა. 18წლამდე გოგონების 9.4%-ში ერთი აბორტი. 8 მილიონი ქალი არის ორსულობისა და მშობიარობის გართულების მაღალი რისკის ქვეშ. 16%-ში არასასურველი ორსულობა. არასასურველი ორსულობა მოზარდებში ხშირად აბორტებით მთავრდება. 34). აღსანიშნავია ის ფაქტი. 71%-ში არასასურველი ორსულობის და აბორტის(140). 241). ცენტრალურ და აღმოსავლეთ ევროპაში მოზარდთა ორსულობა გახშირდა. აქედან 117000 20 წლამდე ასაკის მოზარდი გოგონაა (58). რომ 15-24 წლის გოგონების 4%-ს აქვთ ერთზე მეტი ორსულობის გამოცდილება. აღსანიშნავია.

ამერიკაში კი 26 . ეს მაჩვენებელი საკმაოდ მაღალია ეკონომიურად განვითარებად ქვეყნებს შორის. რომ 1. 150).ში ორზე მეტი აბორტი(218). აბორტის შეფარდება ორსულობასთან 1:3-თან.7 მოლდოვა 12 ყაზახეთი 14. რუსეთში ეს რისკი 11. ყაზახეთის მონაცემებით 15-19წლის გოგონებში აბორტის სიხშირე არის 8%.6%-ში აღინიშნება ორი და მეტი აბორტის შემთხვევა(218). 112.7% ბელორუსია -58% გერმანია . რომ 50%-ში აბორტი იწვევს ადრეულ და მოგვიანებით გართულებებს რაც ხშირ შემთხვევაში მთავრდება რეპროდუქციული ფუნქციის დარღვევით და უშვილობით.000შემთხვევაზე Iტრიმესტრში. რომ გოგონების 23%-ში აღინიშნება არასასურველი ორსულობები. აღსანიშნავია ისიც.4 რუსეთი 44 ყირგიზეთი 4. ვიდრე ევროპის სხვა ქვეყნებში(85) ბელგია . პირველი კონტაქტიდან ორსულობის სიხშირე 13% (180).5-100.4 მნიშვნელოვანია ის ფაქტი. (43. რუსეთის 2000წლის მონაცემებით სიკვდილიანობის რისკი აბორტის დროს არის 0.6% რუმინეთი -52% ჰოლანდია .8% რუსეთი -62% აბორტები მოზარდებში დიდ რისკს წარმოადგენს სიცოცხლისთვის. აბორტების სიხშირე პოსტსაბჭოთა ქვეყნებში 20 წლის ქვევით მოზარდი გოგონების 1000გოგონაზე (1996წლის მონაცემები)(140). (224) 2000წლისათვის 122ქალი გარდაიცვალა რუსეთში აბორტის დროს.3% ფეხმძიმდება და იკეთებს აბორტს( 107. გასათვალისწინებელია ის ფაქტი. ვიდრე 20წლის ზემოთ. 2004წლისათვის სიკვდილიანობის სიხშირე 8-10% შეადგენდა(148. 2000წლის მონაცემებით ევროპაში 15-18წლის მოზარდი გოგონების 9. ბულგარეთი 32. სერბიაში აბორტის სიხშირე საკმაოდ მაღალია 15-18 წლის გოგონებში (16%).54- 100. 150).000 შეადგენს. რუსეთის ფედერაციაში 14წლამდე ასაკის მოზარდი გოგონების პირველი ორსულობის 94% აბორტით მთავრდება.9 უზბეკეთი 1. 15-18 წლის გოგონების კვლევამ აჩვენა. რომ პოსტსაბჭოთა ქვეყნებში აბორტების სიხშირე მოზარდებში საგრძნობლად მეტია. ხოლო 15-19წლის გოგონების 50%-ში. აბორტის დროს სიკვდილიანობა 20 წლის ქვემოთ გოგონებისთვის უფრო მაღალია.44).

უკანასკნელი მონაცემებით სოციალური კვლევისა 40% მოზარდებისა და ახარგაზრდების არ არიან ინფორმირებული კონტრაცეპციის მეთოდების და ხელოვნურად შეწყვეტილი ორსულობის შედეგების შესახებ(43.4% იყენებს ორალურ კონტრაცეპტივს. 100. რუსეთის ტერიტორიაზე მოზარდ გოგონებში კონტრაცეპციის გამოყენების სიხშირე ძალიან დაბალია. ორალურ კონტრაცეპტივს.0. 2000წლისათვის 15-18 წლის გოგონების მხოლოდ 6. სპერმიციდს0.4% შემდეგი სქესობრივი კავშირების დროს.7% -კონდომს.000შემთხვევაზე (174. 231). მოზარდებში ორსულობის. 148.4. 229. კერძოდ 85% მოზარდების პირველივე სქესობრივი 27 .3%.000შემთხვევაზე. აბორტების რიცხვი დაბალია და მაღალია სიხშირე კონტრაცეპციის გამოყენების მსოფლიოს სხვა ქვეყნებთან შედარებით. პირდაპირ კავშირშია არასასურველი ინფორმააციის ორსულობების გაზრდაზე შემთხვევაში და აბორტების რიცხვის შემცირება პროფილაქტიკური პასუხისმგებლობის ზომების შესახებ აუცილებლობაზე საკუთარი ჯანმრთელობის მიმართ.100. კონდომს იყენებენ გოგონათა 34. სერბიაში კონტრაცეპციის ყველაზე გავრცელებული მეთოდია 54. 44).7%(სედლესკი). კერძოდ 40% გოგონების იყენებს კონდომს. 151). საინტერესოა ის ფაქტი.10.3% შეწყვეტილი სქესობრივი აქტი. მოზარდების უმრავლესობა მსოფლიოში და განსაკუთრებით პოსტსაბჭოთა ქვეყნებში ნაკლებად არიან ინფორმირებული არასასურველი ორსულობის თავიდან აცილების გზების და კონტრაცეპციის სხვადასხვა მეთოდების შესახებ. ნიდერლანდები არის მსოფლიოში ერთ-ერთი საჩვენებელი მოდელი-ქვეყანა სადაც მოზარდები კარგად ინფორმირებული არიან კონტრაცეპციის სხვადასხვა მეთოდების და გამოყენების მეთოდების.7%. (94. 101).100.2% ორალურ კონტრაცეპტივს პირველი სქესობრივი აქტის დროს და 6. 40. მხოლოდ 2. მეორე ტრიმესტრში 21 კვირის ზევით ეს რისკი იმატებს და არის 45. ხოლო 50% საერთოდ არ იყენებს კონტრაცეპციის მეთოდებს (119. 149. რუმინეთში კონდომის გამოყენების სიხშირე მოზარდ გოგონებში 1996წლის მონაცემებით 22%-ია. რომ სხვადასხვა ქვეყნებში კონტპაცეპციის სავადასხვა მეთოდების გამოყენების სიხშირე სხვადასხვაა. სქესობრივი გზით გადამდები ინფექციების შესახებ. Y ყველაზე გავრცელებული მეთოდი მოზარდებში კონტრაცეპციის არის კონდომი(პრეზერვატივი). 150.1.

მნიშვნელოვანია ის ფაქტი. დანარჩენი კი კონტრაცეპციის სხვადასხვა მეთოდს(239).3% 14. (იხ.3% სპერმიციდი 78. ეკონომიური.3% 5% კონტრაცეპცია ცნობილია.კონტაქტის დროს იყენებს კონტრაცეპციის მეთოდებს. ამასთან მნიშვნელოვანია ისიც.კონდომს.7% სშს 93% 28% სტერილიზაცია 38. და სქესობრივი სოციალური და ფსიქოლოგიური ბარიერების გამო შეზღუდულია ხელმისაწვდომობა რეპროდუქციული ჯანმრთელობის სამსახურისადმი.7% 47% დიაფრაგმა 61% 6% პოსტკოიტალური 25. სხვადასხვა საზოგადოებრივი ორგანიზაციების მიერ ჩატარებულმა სქესობრივი განათლების პილოტურმა პროექტებმა. ცხრილი) კონტრაცეპციის მეთოდები კონტრაცეპციის მეთოდების კონტრაცეპციის გამოყენების შესახებ ინფორმაცია შესახებ ინფორმაცია კონდომი 99. რომ ყველა ქვეყანაში კანონმდებლობისა და კულტურულ-ტრადიციული თავისებურებების გამო ეს ბარიერები განსხვავებულია. რომლებიც სხვადასხვა ქვეყნისთვის იყო 28 . რომ მოზარდები ინფორმირებული არიან კონტრაცეპციის სხვადასხვა საშვალებების შესახებ.3% 97. 2002წლის მონაცემებით სერბიაში კონტრაცეპციის საშვალებების მიხედვით და მათი გამოყენების მეთოდების შესახებ ინფორმაცია 15-18წლის მოზარდ გოგონებში (218). ჯანმრთელობის რომ მოზარდებში სფეროში ცოდნის აღინიშნება რეპროდუქციული დეფიციტი. მათგან 75%. თუმცა ნაკლებად იციან მათი გამოყენების გზები. 24%-ორალურ კონტრაცეპტივს.

38%-ში ტელევიზიიდან და რადიოდან. სტატისტიკური გამოკვლევებით დადგინდა.7%. რომ ისინი თვითონ მიიჩნევენ 84% შემთხვევაში საკუთარ განათლებას არა საკმარისად ამ სფეროში და მათ შორის 61% მოზარდებისა სურთ განათლება მიიღონ გამოცდილი სპეციალისტებისგან. პარტნიორებისგან-7. ჯანდაცვის მუშაკებისგან-1. სკოლიდან-10%. ხოლო 33. 33%-ში მეგობრებიდან. (62. რომ ინფორმაციას სგგდ-ის. აგრეთვე აღსანიშნავია. რუსეთის ფედერაციის მონაცემებით დედებს 15%-ში და მამებს 4%-ში აქვთ საუბარი თავიანთ შვილებთან სქესობრივი გზით გადამდებ ინფექციებზე. მოზარდებისთვის რეპროდუქციული ჯანმრთელობის და სქესობრივი განათლების სფეროში ინფორმაციის მიღების წყაროები სხვადასხვა ქვეყნებში განსხვავებულია. ) ყაზახეთის მონაცემებით მოზარდი გოგონების მხოლოდ 115 აღნიშნავს. 35%-ში პარტნიორებიდან. ჟურნალ-გაზეთები.3% თვლის. მასმედია და სხვადასხვა ლიტერატურა-43%(ნუკუშევა). გათვალისწინებით მსოფლიოს სხვადასხვა ორგანიზაციების მიერ შეიქმნა ცოდნა ამის სათანადო 29 .შექმნილი საკმაოდ კარგი შედეგი გამოიღო მოზარდთა რეპროდუქციული ჯანმრთელობის და სქესობრივი განათლების მიზნით. როგორც ზემოთ ავღნიშნეთ არ გააჩნიათ საკმარისი რეპროდუქციული ჯანმრთელობის და სქესობრივი ურთიერთობების შესახებ. 196. 200). მეგობარ-ამხანაგები და სქესობრივი პარტნიორები. 53%-ში ისინი ინფორმაციას იღებენ წიგნებიდან და ჟურნალგაზეთებიდან. რომ ძირითადად (განსაკუთრებით პოსტსაბჭოთა ქვეყნებში) მოზარდები ნაკლებად ინფორმირებულაბი არიან სქესობრივი განათლებისა და რეპროდუქციული ჯანმრთელობის სფეროში.(184. კონტრაცეპციაზე. მასმედიიდან-21. სქესობრივ ურთიერთობებზე და სხვა. დასავლეთ ევროპის მონაცემებით მოზარდები სექსის. მათი ინფორმირების ძირითადი წყაროა მასმედია. (206).7%. მოზარდებს. მშობლებისგან-22%. რომ ეს ინფორმაცია შეიძლება მიიღოს მასმედიის საშუალებით. 65.8%. კონტრაცეპციის და სქესობრივი ურთიერთობების შესახებ იღებენ მშობლებისგან. ძირითადი წყარო ინფორმაციის არის მეგობრები-38. 51%-კონტრაცეპციის შესახებ ინფორმაცია სურთ მიიღონ სკოლაში სპეციალური პროგრამების სახით. 66. კონტრაცეპციის სხვადასხვა მეთოდების და სქესობრივი გზით გადამდები ინფექციების შესახებ იღებენ თანატოლებისგან-37%. 189.6%.

მათი საშუალებით ახლგაზრდები იღებენ სქესობრივი ურთიერთობებისა და კონტრაცეპციის შესახებ პრაქტიკულ ინფორმაციას და იძენენ პრაქტიკულ ჩვევებს. 211). მოზარდთა რეპროდუქციული ჯანმრთელობის პროგრამები განიცდიან ცვლილებებს. 208. რომ განვითარებად ქვეყნებში სასკოლო განათლება ხანმოკლეა. წარმოადგენს ოფიციალური კონსულტაციები. მეტად ეფექტურია რადიო. 205. 201. 222. ნდობის ტელეფონის მუშაობა და სხვა. თუმცა. ხალგაზრდების განათლებისა და მათთან ურთიერთობის მიზნით. 204. ევროპის ბევრ ქვეყანაშიც კი მოზარდები არ არიან უზრუნველყოფილი ინფორმაციითა და სქესობრივი განათლებით. იმის გამო. დღეისათვის სარწმუნო ინფორმაციის წყაროს სექსის. 226). ეს პროგრამები ხშირად ხვდებიან წინააღმდეგობას რელიგიური და პოლიტიკური წრეების მხრიდან. ეს საკითხები შეტანილია განვითარებული ქვეყნების სასკოლო პროგრამებში. ამ თვალსაზრისით მეტად მნიშვნელოვანია როგორც კლინიკებში მიმდინარე განათლების და კონსულტირების პრაქტიკა.სპეციალური საგანმანათლებო პროგრამები რეპროდუქსიული ჯანმრთელობის და სქესობრივი ურთიერთობების საკითხებში შესაბამისი ქვეყნების კანონმდებლობისა და კულტურულ-ტრადიციული შეხედულებების შესაბამისად. საჭიროდ მიიჩნევენ საზოგადოებრივი- საგანმანათლებო დამატებითი პროგრამების შემოღებას. ასევე სასკოლო უკომპლექსური პროგრამები მოიცავს არა მხოლოდ ბიოლოგიურ საკითხებს. ტელეგადაცემებისას სატელეფონო კონტაქტი რადიო და ტელეაუდიტორიებთან. მრავალი გამოკვლევის შედაგად დადგენილია. 147.( 113.(212. რომ მათ ძირითად 30 . პასუხები გაზეთების მკითხველთა შეკითხვებზე. რეპროდუქციული ჯანმრთელობის სფეროში ყველა პროგრამისთვის ძირითადია მოზარდების შესაბამისი ინფორმაციით უზრუნველყოფა. ბავშვის გაჩენის და სქესობრივი გზით გადამდები დაავადებების თავიდან აცილების შესახებ. განვითარებად ქვეყნებში სქესობრივი განათლების სასკოლო პროგრამების არსებობა უფრო იშვიათია ან როგორც წესი. ორსულობის. არსებული პრობლემების გათვალისწინებით. 209. მაგრამ სამწუხაროდ. მათ არ აქვთ საერთო ეროვნული ხასიათი. ღეკომენდებულია. რომ ისინი არ იწვევენ სქესობრივი აქტივობის ზრდას და პირიქით მათი გავლენით ხდება პირველი სქესობრივი კონტაქტის გადავადება და კონტრაცეპციის დანერგვა.

254) სამარაში შემუშავდა საგანმანათლებო პროგრამები მოზარდთა სქესობრივი განათლების. 1956წლიდან სასკოლო პროგრამებში არის სპეციალური კურსი რომელიც ძირითადად პრევენციული ზომების შესწავლას ემსახურება არასასურველი ორსულობების და სქესობრივი გზით გადამდები დაავადებების თავიდან აცილების მიზნით(რებეკა კუკი. 75). სადაც პედაგოგები მოხალისე 15-24წლის ასაკის სტუდენტები იყვნენ. სადაც მუშაობენ 31 .(227. 230. ჰოლანდიაში 1993წლიდან სქესობრივი განათლება 12-15წლის ასაკიდან იწყება სკოლებში. ტრადიციები. ევროპაში EUTEACH-Evropean Training in effective adolescent Care and Health-ის მიერ შემუშავებული ჯანმრთელობის იქნა სპეციალური სფეროში. შედგებოდა სხვადასხვა თემებისგან. მასმედიის ზეგავლენა. მულტიდისციპლინარული კურიკულუმი ითვალისწინებდა პროგრამა მოზარდთა რელევანტურ სწავლებას. შვეციაში დიდი ხნის ტრადიციაა სკოლებში სქესობრივი განათლების მიღების.მიზანს წარმოადგენდეს როგორც მოზარდთა უზრუნველყოფა შესაბამისი ინფორმაციითა და მაღალი დონის სამედიცინო მომსახურებით. კონტრაცეპციის სხვადასხვა მეთოდების და მათი გამოყენების საკითხებზე ( 144. 233. სქესობრივი გზით გადამდები დაავადებების და არასასურველი ორსულობების თავიდან აცილების პრევენციული ზომების საკითხების შესახებ.(239). სქესობრივი გზით გადამდები დაავადებების და აივ/შიდსის გადაცემის გზებისა და პრევენციული მეთოდების. ესტონეთში შეიქმნა სპეციალური კლინიკა მოზარდებისთვის Estonian fa ily planning Association-ის მიერ. რომლებიც თავის მხრივ შედგებოდა მოდულებისგან. ასევე დახმარება გადაწყვეტილების მიღებაში. რომლებიც გავლენას ახდენს არჩევანზე. 233. 192. ეკონომიკური სირთულეები. მოდულები ფოკუსირებული იყო ცოდნის ასამაღლებლად სქესობრივი ურთიერთობების. რომლებიც წინასწარ გადიოდნენ სპეციალურ ტრეინინგებს(73. მხედველობაში უნდა იქნას მიღებული ის ფაქტორები. ასე მაგალითად: კულტურის ნორმები. სქესობრივი განათლების შესახებ საგანი ბიოლოგიის კურიკულუმის ნაწილია და ჰქვია ”Care”.) როგორც უკვე ავღნიშნეთ სხვადასვა ქვეყნებში კანონმდებლობისა და კულტურულტრადიციული შეხედულებების გათვალისწინებით შექმნილია სპეციალური საგანმანათლებო პროექტები რეპროდუქციული ჯანმრთელობის და სქესობრივი განათლების შესახებ. სარა ფოგმარკი). 246.

142.სოციოლოგები. გოგონების კლინიკური კვლევა ითვალისწინებდა სიმაღლის. პიგმენტაცია. 177. 153. კვლევის მასალა და მეთოდები ჩვენს მიერ ქ. მენსტრუაციული ციკლის თავისებურებები (რითმი. 105. ანამნეზური მონაცემებით დგინდებოდა სქესობრივი განვითარების დაწყების ასაკი. პრეპუბერტატი_10წლის ასაკიდან მენარხემდე. სქესობრივი გზით გადამდები დაავადებების და ორსულობის შესახებ(69. 157. თბილისის სკოლებში ჩატარდა 10-16 წლის 675 მოზარდი გოგონას კლინიკური-ეპიდემიოლოგიური კვლევა რეპროდუქციული სისტემის მდგომარეობის შესაფასებლად. სხეულის მასის ინდექსი ისაზღვრებოდა G. მენსტრუაციის ხანგრძლივობა. 121. მასა კილოგრამებში. ჰიპოთალამური სტიგმები: თეთრი. აბორტის. აკნე. ფსიქოლოგები. 126. >25 _ მეტი ჰიპერსთენულ ტიპს.1. 222). 32 . შეფერილი. თავი II საკუთარი გამოკვლევის შედეგები 2.) მიერ მოწოდებული ფორმულით: სხეულის მასა (კგ)/სიმაღლე (მ2). პუბერტატის Iფაზა. სიმაღლე იზომებიდა სანტიმეტრებში. სხეულის მასის ინდექსის ოდენობა < 19 შეესაბამებოდა სხეულის აღნაგობის ასთენურ ტიპს. 125. გამონადენის რაოდენობა. სიმშრალე). ჰირსუტიზმი. რომლებიც კონსულტაციებს უტარებენ მოზარდებს კონტრაცეპციის. 72.მენარხედან 2წლამდე. კანქვეშა ცხიმოვანი ქსოვილის განვითარება და გადანაწილება სხეულზე. 20-25-მდე _ნორმოსთენულს. ამ ფორმულის მიხედვით. 143. 162. დინამიკა (სარძევე ჯირკვლების და სასქესო თმიანობის გაჩენის და განვითარების თანმიმდევრობა). 209. პუბერტატის IIფაზა. მტკივნეულობა). Brey-ის (1978 წ. გინეკოლოგები და სექსოპათოლოგები. სქესობრივი განვითარების ხარისხი. ჰიპერტრიხოზი. მენარხეს ასაკი. კანის საფარის მდგომარეობა ფასდებოდა (სებორეა. Yყველა ამ მონაცემების შეფასება ხდებოდა პუბერტატული განვითარების სტადიების მიხედვით. სხეულის მასის განსაზღვრას და ამის საფუძველზე სხეულის მასის ინდექსის დადგენას.2წელი და მეტი მენარხედან.

ასევე გარეუბნებში. კითხვათა ბლოკები მიმართული იყო ძირითადად მოზარდი 33 . გამოყენებულ იქნა კვლევის თანაბარწარმომადგენლობითი მოდელი. თითოეული მათგანის შეფასებისთვის გამოიყენებოდა განვითარების 4 ხარისხი 0. სტატისტიკურად სარწმუნო მონაცემების მისაღებად და ურთიერთშესადარებლად. რაც ითვალისწინებს სხეულზე გამოყოფილ 11 ანდროგენ-მგრძნობიარე ზონაზე ( ზემო ტუჩი. სულ გამოკითხული იყო ქ. რომლთა გარშემოც უნდა ჩატარებულიყო ჩაღრმავებული ინტერვიუ. შედგენილ იქნა იმ კითხვების ვარიანტები. 3. კანქვეშა ცხიმოვანი ქსოვილის გადანაწილების ტიპი დგინდებოდა წელისა და ბარძაყის გარშემოწერილობათა შეფარდების ინდექსით. აქსილარული თმიანობა. სარძევე ჯირკვლების განვითარება- a. ნიკაპი. მეორადი სასქესო ნიშნები აღინიშნებოდა ლათინური ანბანის ასოებით: ბოქვენის თმიანობა. Galwey (1961წ) მიერ მოწოდებული სქემის საფუძველზე. 1.e. მიუხედავად იმისა. სქესობრივი განვითარება ფასდებოდა Tunner-ის (1955წ) სქემის მიხედვით. ვარჩევდით გინოიდურ (წ/ბ<0.5). შეხედულებების და საჭიროებების შეფასების მიზნით რეპროდუქციული ჯანმრთელობის საკითხებში ჩაღრმავებული ინტერვიუს მეთოდით ჩატარდა 15-17წლის ასაკის მოზარდი გოგონების ხარისხობრივი კვლევა. მენსტრუაცია. ნორმალური მასა(სმი18. კვლევის ძირითადი მიზნებიდან გამომდინარე. მოზარდი გოგონების ინფორმირება-განათლების. ჰირსუტიზმის შეფასება ხდებოდა Ferri an. გამოკითხვა ჩატარდა 2002წლის ოქტომბერი 2003წლის მარტის პერიოდში.8) და ვისცერალურ (წ/ბ>0. 2. ზურგის ქვემო ნახევარი. რომ გამოკვლევა ჩაღრმავებულ ინტერვიუს ითვალისწინებდა. ზურგის ზემო ნახევარი.Ax . ჭარბი წონა(სმი 25-30) ხარისხის მიხედვით. თბილისის სკოლების 315 მოსწავლე გოგონა როგორც ცენტრალურ რაიონებში. მხრები..5-25). მუცლის ქვემო ნახევარი. ზემო და ქვემო კიდურები) 4 ქულიანი სისტემით თმიანობის ინტენსივობის შეფასებას.სხეულის მასის ინდექსის მიხედვით გოგონების განაწილება ხდებოდა შემდეგ ჯგუფებად: სხეულის მასის დეფიციტი(სმი 10-18. აკნეს შეფასება ხდებოდა რაოდენობის და ხარისხის მიხედვით: მსუბუქი. მკერდი. წინამხარი. საშუალო და მძიმე.8).

თბილისში ჩვენს მიერ გამოკვლეულ იქნა ქ. დანართი¹1).2. _ სარწმუნოების კოეფიციენტი. გოგონები დაყოფილი იქნა პუბერტატის განვითარების ფაზების მიხედვით 3 ჯგუფად: 1. თუმცა აღინიშნებოდა სიმაღლის უფრო მაღალი საშუალო მაჩვენებლები ლიტერატურულ მონაცემებთან შედარებით ეს ფაქტი მოზარდთა აქსელერაციაზე მიუთითებს რომელიც უკანასკნელ წლებში სხვადასვა ქვეყნებშიც აღინიშნება (იხ. პრეპუბერტატი (მენარხემდე)-278გოგონა 2. ერთი ინტერვიუს საშუალო ხანგრძლივობა შეადგენდა 40წუთს. აბორტი. 2. რომ მოზარდი გოგონების უმრავლესობის საშუალო სიმაღლე და წონა შეესაბამებოდა ასაკობრივ ნორმებს.გოგონების ინფორმირება-განათლების და დამოკიდებულებების შესასწავლად შემდეგ საკითხებში: სქესობრივი ურთიერთობები. პუბერტატის IIფაზა (მენარხედან>2წლამდე)-154 კლინიკო-ეპიდემიოლოგიური კვლევის საფუძველზე აღმოჩნდა.1. პუბერტატის Iფაზა (მენარხედან<2წლამდე)-243 3. მოზარდი გოგონების ფიზიკური განვითარება ქ. სქესობრივი მომწიფება და მასთან დაკავშირებული დარღვევები. 34 . კონტრაცეპცია.თბილისში 2. სქესობრივი გათალება. _ საშუალო ცდომილება. ჩატარდა კორელაციური ანალიზი სპირმანის და პირსონის ფორმულების გამოყენებით (სანდოობის კოეფიციენტი-99.თბილისის საშუალო სკოლებში 10-16წლის 675 მოზარდი გოგონა. t-სტიუდენტის კრიტერიუმის გამოყენებით (სანდოობის ინტერვალი-95%).2. მიღებული მონაცემები დამუშავდა icrosoft exsel-ის ვარიაციული სტატისტიკის პროგრამით. (იხ.9%) მონაცემები ტექსტსა და ცხრილებში წარმოდგენილია შემდეგი სახით: _ საშუალო არითმეტიკული.ცხრილი№ 1). სქესობრივი გზით გადამდები დაავადებები. მოზარდი გოგონების რეპროდუქციული ჯანმრთელობის მდგომარეობა ქ.

7 41.07+1.8 53.06 45.5დან-16მდე) ასაკობრივ ნორმას შემთხვევათა 1. სხეულის მასის ინდექსის მომატება (სმი მერყეობდა 25დან-35მდე) აღინიშნებოდა 4.8 53.9 16 169+0.9+1.06 34.47+1.12 56.8).47+1. ხოლო 30%-ში (9 შემთხვევა) აღინიშნებოდა ვისცერალური ტიპით (წ/ბ>0.85%-ში (12 შემთხვევა).მოზარდი გოგონების ფიზიკური მონაცემების შედარება ლიტერატურულ მონაცამებთან ცხრილი № 1 ასაკი წლები საკუთარი მონაცემები საშუალო სიმაღლე (სმ) საშუალო მასა (კგ) ლიტერატურული მონაცემები (Коколина В.3%-ში (9 შემთხვევა). მათგან ჭარბი წონა 2.14+0.77 155+1.6+1.45%-ში (30 შემთხვევა).18+0.5 52.76 147+1. 1998) საშუალო სიმაღლე (სმ) 10 147.3+0.99 54.8).70 43. ზრდაში ჩამორჩენა აღინიშნებოდა შემთხვევათა 0.8+1.49 156+1.10 39.8 15 166.0 საშუალო მასა (კგ) განისაზღვრა გამოკვლეული მოზარდი გოგონების სხეულის მასის ინდექსი.44+1.23 164+0.0+1. სიმსუქნე 1.5 11 150. სმი მომატების შემთხვევაში შეფასდა კანქვეშა ცხიმოვანი ქსოვილის გადანაწილება.84+0.6-ში (4 შემთხვევა).8+1.21 162.6 12 157.62 53.52+0.06 44.1+1.3 13 159.4 14 163.5+0.39+0.51 136+0.3+1. შემთხვევათა 70%-ში (21 შემთხვევა) აღინიშნებოდა კანქვეშა ცხიმოვანი ქსოვილის გადანაწილება გინოიდური ტიპით (წ/ბ<0.68 42.08 46.7+0.62+0.81 159+0.7+1.6%-ში (18 შემთხვევა). Ф. სხეულის მასის ინდექსი ჩამორჩებოდა (სხეულის მასის ინდექსის მაჩვენებელი მერყეობდა 12. 35 .

5 1. 12წელი 51.6% 3% 2.5 0 1 მასის დეფიციტი ჭარბი წონა სიმსუქნე გამოკვლევებმა აჩვენა. 13წელი 51. აქვე უნდა აღინიშნოს რომ ნახტომისებურ ზრდას 36 .32. პრეპუბერატი-40.49). 11-13 წლის გოგონების სხეულის მასის საშუალო მაჩვენებელი მაღალი იყო პუბერტატში პრეპუბერტატთან შედარებით(11წელი პუბერტატი51. 45.დიაგრამა № 1 გოგონათა განაწილება სხეულის მასის მიხედვით 2. გამოვლინდა აგრეთვე პირდაპირი კორელაცია სიმაღლესა და მენარხეს შორის. სხეულის სიმაღლე.3% 1 0.5+0.92. მასის ინდექსი).5 1. გამოვლინდა პირდაპირი კორელაციური დამოკიდებულება სხეულის მასასა და მენარხეს შორის.1სმ შედარებით.5+2.5სმ პრეპუბერტატთან-155.8% 2 1.1+0.2+0.76. 11-13წლის გამოკვლეული გოგონების საშუალო სიმაღლე სარწმუნოდ მაღალი იყო პუბერტატში-163.77.7+1. წონა.33.9+1. რომ პრეპუბერტატსა და პუბერტატში ასაკის მიუხედავად განსხვავდებოდა გოგონათა ფიზიკური მონაცემები (სიმაღლე. წონა და მასის ინდექსის მაჩვენებლები მაღალი იყო პუბერტატის ფაზაში პრეპუბერტატთან შედარებით. 43.

95 51.57+0.210+.77 17.28 157.49 17.70 51. თმიანობა იღლიის ფოსოში (r-0.96+0.06 45. პირდაპირი კორელაციური კავშირები გამოვლინდა მასის ინდექსა და მეორადი სასქესო ნიშნების განვითარებას შორის (იხ. ცხრილი № 2).14+0.52+0.37).26 162. 37 .69). თმიანობა ბოქვენზე (r-0.78+0.32 20.5+2.39+0.68 40.76 17.47+1.33 19.71+1.70 43.68 51.7_სანტიმეტრს.0+0.68). რაც ნორმალური ფიზიკური განვითარებისთვის არის დამახასიათებელი ამ ასაკობრივ ჯგუფში (იხ. გოგონათა ფიზიკური მონაცემები პუბერტატის ფაზების მიხედვით ცხრილი №2 ასაკი პრეპუბერტატი სიმაღლე სმ წონა kg პუბერტატი მასის ინდექსი სიმაღლე კგ/კვმ სმ წონა მასის ინდექსი კგ კგ/კვმ 11 150.43 13 159. ცხრილი¹3). აგრეთვე სუსტად გამოხატული პირდაპირი კორელაცია მასის ინდექსა და მენარხეს შორის (r-0.სიმაღლეში ადგილი ჰქონდა გამოკვლეულ გოგონებში 11-დან 13წლამდე და წარმოადგენდა 4.70).71+0.67+0. სარძევე ჯირკვლების განვითარება (r-0.38 გამოვლინდა ძლიერი კორელაციური კავშირები მენარხესა და მეორად სასქესო ნიშნების განვითარებას შორის.65+0.9+21.78+0.46 162.92 19.54+0.9+1.65 12 155.

2 სუსტი კორელაცია 0.7 -0.….2<r≤0.9 0. (x2 . (xn .5 საშუალო კორელაცია 0. y1).7<r≤0.7 ძლიერი კორელაცია ძალზე ძლიერი კორელაცია 0.2<r≤0 პირსონის კორელაციის კოეფიციენტი ვთქვათ მოცემულია ორგანზომილებიან დაკვირვებათა მონაცემები: (x1 .5<r≤0.5<r≤-0.9 -0. y2).5 -0.პირდაპირი კავშირის ინტერპრეტაცია ძალზე სუსტი კორელაცია კორელაციის კოეფიციენტის მნიშვნელობა 0<r≤0.2 -0. yn).9<r≤-0.9<r≤1 შებრუნებული კავშირის ინტერპრეტაცია ძალზე სუსტი კორელაცია სუსტი კორელაცია საშუალო კორელაცია ძლიერი კორელაცია ძალზე ძლიერი კორელაცია კორელაციის კოეფიციენტის მნიშვნელობა -1<r≤-0.7<r≤-0. r= n n i =1 i =1 ∑ ( xi − x )∑ ( y − y ) n i ∑ ( x − x) ( y − y) i =1 2 i 2 i 38 .

(2-ტაილედ) N 675 675 675 ჩორრელატიონ ის სიგნიფიცანტ ატ ტჰე 0.871821046 675 675 1 .399721681 0. მოდიფ.872 675 675 675 0.434226 შიგ. მეორად სასქესო ნიშნებსა და მასის ინდექსს შორის ცხრილი № 3 მენარქე მენარხე წლოვანება Mმასის ინდ.36897 0.77481786 0.682 675 675 675 675 675 675 0. (2-ტაილედ) N Pეარსონ ჩორრელატიონ შიგ.877 675 675 675 675 675 675 0.7282 0.40107 0.77482 1 0.68172 0.944526242 0.73284116 0.70239 0.67 675 675 675 675 675 675 0.67002867 0. (2-ტაილედ) სარძევე ჯირკვალი ** N 675 675 675 Pეარსონ ჩორრელატიონ 0. ბოქვენის თმიანობა იღლიის თმიანობა Pეარსონ ჩორრელატიონ შიგ.399722 0.72820481 0. (2-ტაილედ) N Pეარსონ ჩორრელატიონ შიგ.27752978 1 0.01 ლეველ (2-ტაილედ).70239133 0. (2-ტაილედ) N Pეარსონ ჩორრელატიონ შიგ.732841159 0.94453 1 0.27753 0.68907 0. 39 .401072 1 0. მოდიფ. (2-ტაილედ) N Pეარსონ ჩორრელატიონ წლოვანება მასისინდ.87674 0.კორელაციური კავშირები მენარხეს.36897 0.434 675 675 675 675 675 675 0. 675 შიგ.68907 0. ბოქვენის თმიანობა იღლიის თმიანობა სარძევე ჯირკვალი 1 0.

ეს მაჩვენებელი უმნიშვნელოდ მაღალია.2.4+0. მოზარდი გოგონების სქესობრივი განვითარება მენარხეს ასაკი გამოკვლეულ გოგონებში შემთხვევაში მენარხე აღინიშნებოდა 9წლის ასაკში.5+0. Oორ ერთ შემთხვევაში აღინიშნებოდა მენარხეს არსებობა 7წლის ასაკში. მენარხეს საშუალო ასაკმა შეადგინა 12. მენარხეს ასაკი წლების მიხედვით ცხრილი №4 მენარხეს ასაკი წლების მიხედვით გამოკვლეულთა რაოდენობა <9 1 9 10 11 12 13 14 5 57 148 130 43 2 15 10 16 1 საშუალო 12.29%).2. მერყეობდა 10დან-15წლამდე. ამგვარად.24%) (ცხრილი¹1).43+0.1წლით ნაკლები აღმოჩნდა 1984წელს ი. რაც ჩვენს მიერ შეფასებული იქნა ნაადრევ სქესობრივ მომწიფებად.04) (იხ.05 397 სქესობრივ განვითარებაში ჩამორჩენა აღინიშნებოდა ორ შემთხვევაში( 0.05წლით. რეტპოსპექტული კვლევის შედგად მიღებული მონაცემისაგან (0.. ცხრილი¹4).2. 40 . თბილისში მენარხეს ასაკი დეკადაში შემცირდა 0. რაც 0. დაგვიანებელი მენარხე (16ასაკში) აღენიშნებოდა ერთ მოზარდს. ჟორდანიას სახელობის ადამიანის რეპროდუქციის სამეცნიეროკვლევითი ინსტიტუტის მიერ ჩატარებული ანალოგიური კვლევის შედეგად მიღებული მონაცემისაგან (12.05წ. ქ.

5. სიმსუქნე ს.ი. მეორე შემთხვევაში (16წლის გოგონა) აღინიშნებოდა მენსტრუაციული ციკლის დარღვევა ოლიგომენორეის ტიპით. გამოკვლეულ გოგონებში. e-0.1 0 პროსპექტულ ი რეტროსპექტულ ი ზემოაღნიშნულ ორივე შემთხვევაში აღინიშნებოდა 16 წლის ასაკში მენარხეს არ არსებობა და განუვითარებელი მეორადი სასქესო ნიშნები Ax-1 P-1 a-1. ნაადრევი სქესობრივი მომწიფება იყო სამ შემთხვევაში(0. თუმცა რაიმე სხვა დარღვევებს ადგილი არ ჰქონდა. სიმაღლე მენსტრუაციული ციკლი არარეგულარული (ოლიგომენორეა).3% 0. ბოლო ორი წელია რეგულარული. და მძიმე ხარისხით გამოხატული სებორეა და 41 .2. კარგად e-1. ჰირსუტიზმი. ხოლო მეორე შემთხვევაში-13.-27. ორ შემთხვევაში კი მენარხე 9წლის ასაკში.2.24% 0. აქედან ერთ შემთხვევაში (13წლის გოგონა) სუსტად განვითარებული სასქესო ნიშნები Ax-2 P-3 ჩამორჩება ასაკობრივ ნორმას-147სმ.44%) აქედან ერთს (12წლის გოგონა) აღენიშნებოდა მენარხე 7წლის ასაკში და მეორადი სასქესო ნიშნების განვითარება 6წლიდან. სიმაღლე შეესაბამებოდა ასაკობრივ ნორმას ერთ შემთხვევაში-165სმ. აქვე უნდა აღინიშნოს. სიმაღლე-164სმ.სხეულის მასის ინდექსი შეადგენდა_ ერთ შემთხვევაში-12. მეორადი სასქესო ნიშნების განვითარება 5-6წლიდან. გამოხატული a-3. მეორე შემთხვევაში-171სმ. რომ ამ გოგონებში აღინიშნებოდა წონის დეფიციტი.დიაგრამა №2 სქესობრივ განვითარებაში ჩამორჩენა პროსპექტულ და რეტროსპექტულ მასალაში 0.2 0. აღნიშნავდა თავიდან მენსტრუაციული ციკლის დარღვევას ოლიგო-ამენორეას ტიპით.29% 0.მ. წონა-56კგ.

IIფაზაში კი-2. IIფაზაში-15. II ფაზა-16.26%) აღინიშნებოდა შედარებით იშვიათად.02%) და ამენორეა(2. რეპროდუქციულ-ენდოკრინული დარღვევების კლინიკური გამოვლინებები მოზარდ გოგონებში მენსტრუაციული ფუნქციის დარღვევებიდან პუბერტატში მყოფი გოგონების საერთო ჯგუფში ყველაზე ხშირად აღინიშნებოდა ოლიგომენორეა(32.73% P<0. გამოკვლეულ გოგონებში მენომეტრორაგიის სიხშირე ფაზების მიხედვით სარწმუნოდ არ განსხვავდებოდა. საინტერესოა. მეორადი სასქესო ნიშნები Ax-3 P-3 a-3 e-1. და აგრეთვე თმის ცვენა (ალოპეცია).2%). ხოლო საშვილოსნოსმიერი დისფუნქციური სისხლდენები(3. მენსტრუაციული ციკლის დარღვევა ოლიგომენორეის ტიპით სარწმუნოდ მაღალი იყო პუბერტატის I ფაზაში მეორე ფაზასთან შედარებით (შესაბამისად ფაზების მიხედვით I ფაზა ოლიგომენორეა-43. რაც უკავშირდება მენსტრუაციული ფუნქციის ჩამოყალიბების ფიზიოლოგიურ თავისებურებებით პუბერტატის Iფაზაში (რაც გამოწვეულია ჰიპოთალამოჰიპოფიზ-საკვერცხის ჯაჭვის უმწიფობით). დისმენორეას სიხშირე ფაზების მიხედვით თითქმის არ განსხვავდებოდა (შესაბამისად დისმენორეა I ფაზაში-14. დიაგრამა¹3) 42 . მენსტრუაციული რითმის დარღვევები გამოკვლეულ გოგონებში სარწმუნოდ ხშირი იყო პუბერტატის Iფაზაში II ფაზასთან შედარებით(შესაბამისად Iფაზა-49. (იხ. ვიდრე II ფაზაში (1.58%).6%.05%-ში.აკნე სახეზე.7%) და დისმენორეა(14.3.94%). რომ გოგონას დედას ჰქონდა ანალოგიური პრობლემა პუბერტატულ პერიოდში. ზურგზე და მკერდზე.35%.59%-ში. IIფაზა20.4%. თუმცა აღინიშნებოდა I ფაზაში მისი უფრო მაღალი მაჩვენებელი (3. წონა-60კგ.2.8%). 2.001). სიმაღლე 165სმ. მეორადი ამენორეას სიხშირე Iფაზაში აღინიშნებოდა-2.7%).

001).49% რეტროსპექტულ მასალაში (p<0.8% სარწმუნოდ აღემატებოდა იგივე მაჩვენებელს -1.58 14.59 2.94 2.215.7 1.6 16.დიაგრამა№3 მენსტრუაციული ციკლის დარღვევები მოზარდ გოგონებში 45% 40 35 30 25 20 15 10 5 0 43.05 პუბერტატისIფაზ ა ოლიგომენორეა მენომეტრორაგია პუბერტატის IIფაზა დისმენორეა მეორადი ამენორეა აქვე უნდა აღინიშნოს რომ ჩვენი კვლევის შედეგად მიღებული დისმენორეას მაჩვენებელი 14. 43 .4 3.

მსუბუქად გამოხატული სებორეას და აკნეს ასეთი მაღალი სიხშირე განპირობებული უნდა იყოს პუბერტატული პერიოდის ფიზიოლოგიური თავისებურებებით.49 0 პროსპექტული რეტროსპექტული ჩვენს მიერ შეფასებული იქნა ანდროგენიზაციის კლინიკური ნიშნების გამოვლინების სიხშირე. რომ აქედან მხოლოდ 1.დიაგრამა №4 დისმენორეას სიხშირე პროსპექტულ და რეტროსპექტულ მასალაში 14. ანდროგენიზაციის ნიშნებიდან ყველაზე ხშირი იყო მსუბუქად გამოხატული აკნე და სებორეა. ჰირსუტიზმის სიხშირე სარწმუნოდ არ განსხვავდებოდა სქესობრივი მომწიფების ფაზების მიხედვით. პუბერტატში-5. ჰიპერტრიხოზის გამოვლინების სიხშირე რომელიც ჩვენი ქვეყნის კონსტიტუციონალურ თავისებურებას წარმოადგენს არ განსხვავდებოდა სქესობრივი განვითარების ფაზების მიხედვით და აღინიშნებოდა პრეპუბერტატში-6.58% პუბერატის IIფაზა-20.8 15% 10 5 1.83%-ში. პრეპუბერტატში მათი სიხშირე იგივე პუბერტატულ მაჩვენებელს. ფაზაში სარწმუნოდ (პუბერტატი-20.20.78%). თუმცა მენარხეს შემდეგ აღინიშნებოდა მისი ინტენსივობის 44 .65%.03%-ში (7შემთხვევა) აღინიშნებოდა ძლიერად გამოხატული აკნე და სებორეა.29%-ში(p>0. აღსანიშნავია.20).001).68 % შესაბამისად p<0. თუმცა თვით პუბერტატის ფაზების მიხედვით მისი გამოვლინების სიხშირე პრაქტიკულად არ განსხვავდებოდა(პუბერტატის I ფაზა. აღემატებოდა პრეპუბერტატი-4.

45 .20) (იხ. ჰირსუტიზმის სიხშირე პრეპუბერატში აღინიშნებოდა 1. პუბერტატის IIფაზაში 2. პუბერტატის I ფაზაში 2.47%-ში. ცხრილი№5).გაძლიერება.44%-ში.60%-ში (p>0.

29 ± 1.59 32 20.20 p***>0.პუბერანტი II ფაზა 46 . % პუბერტატის II ფაზა (154 შემთხვევა) ±% რაოდ.86 p*>0.78 ± 3.27 50 20.001 p**<0.58 ± 2.27 82 20.29 ± 1.005 p***>0. (278 % პუბერტატის I ფაზა (243 შემთხვევა) ±% რაოდ.14 7 4.005 p**<0.99 21 5.28 10 2.52 ± 0.12 Hჰიპერტრიხოზი.88 ± 1. ჰირსუტიზმი სებორეა აკნე პრეპუბერტატი . სებორეა აკნე 8 2.02 ± 0. % ±% p p*<0.20 p p p * ** *** ჰირსუტიზმი.43 12 3.20 p***>0.ანდროგენიზაციის გამოვლინების სიხშირე მოზარდ გოგონებში ცხრილი №5 მოზარდ გოგონათა ჯგუფები Pპრეპუბერანტი შემთხვევა) რაოდ.0 7 2.44 ± 0.20 4 1.68 ± 1.78 ± 0.79 p*>0.49 ± 1.60 ± 1.20 p*>0. % პუბერტატის I+II ფაზა (397 შემთხვევა) ±% რაოდ.33 10 6.20 p***>0.96 p*<0.პუბერტატის I ფაზა პრეპუბერანტი .20 p**>0.პუბერანტის ორივე ფაზა პუბერანტი I ფაზა .20 აკნე სებორეა 13 4.51 11 4.72 ± 0.83 ± 1.53 ± 1.07 5 3.25 ± 1.20 p**>0.20 2 0.001 p***>0.88 ± 1.7 6 2.65 ± 2.5 8 3.00 4 2.55 ± 1.68 15 3.03 ჰიპერტრიხოზი 19 6.20 p**>0.47 ± 1.

72%.17 2 1. დიაგრამა №4). რაც ალბათ აიხსნება რეპროდუქციულ-ენდოკრინული დარღვევების პროგრესირებით ასაკთან ერთად.27 1. ძლიერი ინტენსივობით გამოვლენილი აკნე. მართალია ეს მაჩვენებლები სარწმუნოდ არ განსხვავდება ერთმანეთისგან თუმცა აღინიშნება ჰირსუტიზმის გამოვლინების სიხშირის მატების ტენდენცია (იხ.001). ხოლო პროსპექტულ მასალაში.2.27%. თბილისში გამოკვლეულ გოგონებში ჰირსუტიზმის სიხშირემ შეადგინა 1. რეტროსპექტულ მასალაში ქ. p<0.78%.5 პროსპექტული 1 რეტროსპექტული 0. ჟორდანიას სახელობის ადამიანის რეპროდუქციის ს/კ ინსტიტუტის თანამშრომლების მიერ 1984წელს ჩატარებული კვლევის შესაბამის მონაცემებთან. სებორეა და ჰირსუტიზმი აღინიშნებოდა 47 .5% 2. დიაგრამა №5 ჰირსუტიზმის გამოვლინების სიხშირე რეტროსპექტულ და პროსპექტულ მასალაში 2. პუბერტატი_3. პუბერტატში აკნე სარწმუნოდ და ჰირსუტიზმის მაღალი იყო ერთდროული პრეპუბერტატთან შედარებით (შესაბამისად პრეპუბერტატი-0.5 0 პროსპექტული ანდროგენიზაციის გამოვლინების სიხშირე რეტროსპექტული ნიშნების სებორეა.17%.ჩვენს მიერ კვლევის შედეგად მიღებული მონაცემები შედარებული იქნა ი.

დიაგრამა №4). საშუალო ზემოაღნიშნული (6 შემთხვევა) კლინიკური და ძლიერი გამოვლინებები 48 . დიაგრამა №6 ანდროგენიზაციის კლინიკური ნიშნების სიხშირე პრეპუბერტატსა და პუბერტატში 25% 20.78 0. სახეზე და ზურგზე მძიმე ხარისხით გამოვლენილი4შემთხვევაში. ჰირსუტიზმი).აკნე. აკნე და სებორეა მკერდზე. ჰირსუტიზმის ინტენსივობით გამოვლინება (4 აღინიშნებოდა შემთხვევა). 2 შემთხვევაში მეორადი ამენორეის ტიპით.44 2. ფონზე აღენიშნებოდა გამოკვლეულ გოგონათა 2. მხოლოდ სახეზე და ზურგზე ნაკლები ინტენსივობით-3შემთხვევაში.68 5 1. აკნე Hჰირსუტიზმი.72 0 pubertati პრეპუბერტატი sებორეა.პუბერტატის I და IIფაზებში და მათი საერთო სიხშირე შეესაბამებოდა 1. ჰირსუტიზმი მენსტრუაციული ციკლის მდგრადი დარღვევები ანდროგენიზაციის კლინიკური გამოვლინებების (სებორეა.52%-ს (10 შემთხვევა). ჰიპერტრიხოზი სებორეა. აკნე. მათგან 8 შემთხვევაში აღინიშნებოდა მენსტრუაციული ციკლის დარღვევა ოლიგომენორეის ტიპით.52 3.65 20 15 10 4.25%-ს (იხ.

გამოკვლეულ ხუთივე გოგონას სასქესო თმიანობა ბოქვენზე ჰქონდა განვითარებული მამაკაცური ტიპით. აგს-ის და ზოგიერთი სხვა რეპროდუქციულ-ენდოკრინული დარღვევებისათვის.მ. ჰირსუტიზმის ფონზე აღენიშნებოდა გამოკვლეულ გოგონათა 2.8ზე).ი. აღინიშნებოდა მენსტრუაციული ციკლის დარღვევა ოლიგომენორეის (3შემთხვევა) და მეორადი ამენორეის (1შემთხვევა) სახით. აგრეთვე დისფუნქციური საშვილოსნოსმიერი სისხლდენა (2შემთხვევაში).26%-ს (5 შემთხვევა).8-ზე). 25_26. 1 შემთხვევაში გინოიდური ტიპით (წ/ბ <0. ცხიმოვანი ქსოვილის გადანაწილების მიხედვით 4 შემთხვევაში აღინიშნებოდა ვისცერალური ტიპით (წ/ბ >0.9). 27_29.მ. აკნე.51%-ში (6შემთხვევა). მენსტრუაციული ციკლის დარღვევა ოლიგომენორეის(3შემთხვევა) და ამენორეის სახით(2შემთხვევა). მენსტრუაციული ციკლის დარღვევები ჭარბ წონასთან და ჰიპოთალამურ სტიგმების თანაარსებობასთან ერთად აღინიშნებოდა 1. ამრიგად. მენსტრუაციული ციკლის მყარი დარღვევები მკვეთრად გამოხატულ ანდროგენიზაციის ნიშნებთან და ჭარბ წონასთან და ჰიპოთალამურ სტიგმებთან ერთად აღინიშნებოდა 1. კერძოდ სებორეა. მენსტრუაციული ციკლის მყარი დარღვევები მკვეთრად გამოხატულ ანდროგენიზაციის ნიშნებთან და ჭარბ წონასთან და ჰიპოთალამურ სტიგმებთან ერთად აღინიშნებოდა 1. მენსტრუაციული ციკლის მდგრადი დარღვევები ანდროგენიზაციის კლინიკური გამოვლინების.დამახასიათებელია საკვერცხეების პოლიკისტოზის.26%-ში. იზოლირებულად მენსტრუაციული ციკლის მყარი დარღვევები გამოვლინდა შემთხვევათა 1. მათგან 3 შემთხვევაში აღინიშნებოდა ჭარბი წონა (ს. ანდროგენიზაციის ძლიერად გამოხატული არსებობა დაუდგინდა გოგონათა 1. მენსტრუაციული ციკლის დარღვევები ჭარბ წონასთან და ჰიპოთალამურ სტიგმების თანაარსებობასთან ერთად აღინიშნებოდა 1.ი.26%-ში (5 შემთხვევა). სიმსუქნე 2 შემთხვევაში (ს.52%-ს.9).01%-ში (4 შემთხვევა). გამოკვლეულ გოგონებს აღენიშნებოდათ ვარდისფერი სტიგმები. მათგან სებორეა-აკნეს და ჰირსუტიზმის ძლიერი ინტენსივობით გამოვლინება და ალოპეცია აღინიშნებოდა 1შემთხვევაში.01%- 49 .

მენსტრუალური ციკლის დარღვევა მენსტრუაციული ციკლის მყარი იზოლირებული დარღვევები androgenizaciis Zlierad gamoxatuli formebi sul 50 . დიაგრამა №7 სავარაუდო რეპროდუქციულ-ენდოკრინული დარღვევების კლინიკური გამოვლინებების სიხშირე 8% 7 6 5 4 3 2 1 0 7. ჭარბი წონის და ჰიპოთალამური სტიგმების იზოლირებულად ან კომბინირებულად გამოვლინებები ჩვენს მიერ შეფასებული იქნა სავარაუდო რეპროდუქციულ-ენდოკრინულ დარღვევებად.ში. სტრიები. ანდროგენიზაციის ძლიერად გამოხატული ნიშნები 1.6%. (იხ დიაგრამა №7).51 1.26 აკნე.01 1.მენსტრუალური ციკლის დარღვევა akne. ანდროგენიზაციის კლინიკური ნიშნების. ზემოაღნიშნული მდგომარეობები მენსტრუაციული ციკლის მდგრადი დარღვევების. იზოლირებულად მენსტრუაციული ციკლის მყარი დარღვევები აღინიშნებოდა 1.26 1.51%ში. hirsutizmi.26%-ში. რომელთა სიხშირემ შეადგინა 7.52 1.6 2. ჰირსუტიზმი.simsuqne striebimenstrualuri ciklis darRveva სიმსუქნე.

39%. გაანალიზებული იქნა მოზარდების სპეციალიზირებულ კლინიკაში მომართვიანობის სტრუქტურა და შედარედა საკუთარი კვლევის მონაცემებს. ნაადრევი სქესობრივი მომწიფება-0. ი.96%.06%. რომ მოზარდთა წილი კლინიკაში შემოსულ ყველა პაციენტებს შორის შეადგენდა 23.05%.52%-ში.32%.5%(იხ დიაგრამა №8. მოზარდთა მომართვიანობის სტრუქტურაში საკვერცხეების პირველადი ადრენოგენიტალური აღინიშნებოდა სინდრომი-10.8% და სხვა-3.7%-ი ანდროგენიზაციის პრობლემის გადაჭრას კოსმეტოლოგის საშვალებით შეეცადა. ჰიპერპროლაქტინემია-4. ხოლო 1. 15. ჟორდანიას სახელობის ადამიანის რეპროდუქციის ს/კ ინსტიტუტის 2000-2005წლის პაციენტთა მომართვიანობის სტრუქტურის ანალიზის შედეგად დადგინდა. შემთხვევათა ჰიპოთალამური დისფუნქცია-8. დისფუნქცია პოლიკისტოზი საკვერცხეების მენომეტრორაგიის ტიპით-9.მნიშვნელოვანი იყო ის ფაქტი.25%-ს.74%-მა მიმართა ექიმს პუბერტატული პერიოდის დარღვევების შემთხვევაში.07%. საკვერცხის კისტა-2.04%. დიაგრამა №8 მოზარდ გოგონათა მომართვიანობის სტრუქტურა 2000-2005წლებში 51 .87%. საკვერცხეების ვულვოვაგინიტი-9. სქესობრივი განვითარების თანდაყოლილი ანომალიები-4. სინდრომი-31. რომ გოგონათა მხოლოდ 0. ცხრილი №6).

39 4.039 2.05 9.87 5 3.52 15 10.32 30 25 20 15.07 4.96 9.35% 31.5 0.8 0 hipoTalamuri sindromi sakvercxeebis pirveladi adrenogenitaluri sindromi polikistozi menometroragia vulvovaginiti sakvercxeebis disfunqcia hiperprolaqtinemia Tandayolili anomaliebi sakvercxis kista sxva naadrevi sqesobrivi momwifeba მოზარდ პაციენტთა დიაგნოზების სტრუქტურა 2000-2005 წლებში ცხრილი №6 ნოზოლოგია . საკვერცხის ისტოზი პირველადი 200 2 29 2 პაციენტთა რაოდენობა წლების მიხედვით 2 200 200 200 3 33 20 33 სუ 73 52 .06 10 8.

სქესობრივი განვითარების ყოლილი ანომალიები 1. მეტაბოლური სინდრომი 8. ჩვენს 7 9 7 01 59 61 213 114 კლინიკას ციკლის მენომეტრორაგია მომართა 7გოგონამ დარღვევები(ოლიგომენორეა-4 1 შემთხვევა). პაციენტებს ჩაუტარდათ შესაბამისი კლინიკო-ჰორმონული 53 . ადვილად გაღიზიანება. ჰიპოთალამური ვარდისფერი სტიგმები(კანქვეშა ცხიმოვანი ქსოვილის გადანაწილება გინოიდური ტიპით-1 შემთხვევა. ვისცერალური ტიპით-1 შემთხვევა). ჭარბი წონა. 83 მოზარდი ჩივილებით: ამენორეა-2 2 გოგონებიდან მენსტრუაციული შემთხვევა. სებორეა და აკნე. ვულვოვაგინიტი 6 მოზარდი პაციენტები გამოკვლეული სხვადასხვა შემთხვევა. ძლიერი ინტენსივობით გამოვლენილი ჰირსუტიზმი. ადრენოგენიტალური სინდრომი 21 2 2 2 1 3. ნერვული ანორექსია 3 0. საკვერცხეების დისფუნქცია ტრორაგიის ტიპით 5. ჰიპერპროლაქტინემია 5 4 7 7 8 8 49 2 23 2 9 6. თავცის ტკივილები. პუბერტატული პერიოდის ნქციური სისხლდენები ოსნოდან 3.საკვერცხის კისტა 7.2.საკვერცხეების დისფუნქცია 31 12 2 6 7 3 4 9 90 9. ჰიპოთალამური სინდრომი 59 6 6 57 48 57 349 5.ტოტალური ალოპეცია. ჰიპოფიზარული ჰიპოგონადიზმი 3 7 3 2 6 6 2 2 8 5 2 3 12 45 8 3 9 1 3 4 2 2 4 2 8 2 22 9 03 2 9 2 2 9 2 7 32 8 8. რტიციზმი 9. იცენკო-კუშინგის სინდრომი 20. უცნობი გენეზის ჰირსუტიზმი 6. უძილობა. ენდომეტრიოზი 4. ნაადრევი სქესობრივი მომწიფება 3 4.

რომ მოზარდებისა და მათი მშობლებისთვის სირთულეს წარმოადგენს პუბერტატის ფიზიოლოგიური ვარიაციებისა და პათოლოგიების გამიჯვნა. ამრიგად. მნიშვნელოვანია იმის აღნიშვნა. მოზარდთა სფეროში ინფორმირება-განათლებას რეპროდუქციული ჯანმრთელობის მნიშვნელოვანი როლი ენიჭება. ინსულინრეზისტენტული მეტაბოლური სინდრომი საკვერცხეების მეორადი პოლიკისტოზით (1 შემთხვევა). ჰიპერპროლაქტინემია მეორადი ამენორეა (1 შემთხვევა). ი. ანდროგენიზააციის მძიმე ფორმები და სხვა). არამედ იმითაც.გამოკვლევები. რომ მომართვიანობა არის დაგვიანებული (მენომეტრორაგია მძიმე ანემიით. საკვერცხეების დისფუნქცია მენომეტრორაგიის სახით (1 შემთხვევა). დაესვათ დიაგნოზი ჰოპოთალამური სინდრომის ენდოკრინულ-ცვლითი ფორმა (2 შემთხვევა). რაც განპირობებულია არა 54 . ჟორდანიას სახელობის ადამიანის ს/კ ინსტიტუტის მონაცემების გაანალიზებიდან კი ჩანს. რომ როგორც ჩვენს მიერ ჩატარებული კლინიკურეპიდემიოლოგიური კვლევის შედეგებიდან ჩანს მომართვიანობასავარაუდო რეპროდუქციული-ენდოკრინული დარღვევებით სპეციალიზირებულ დაწესებულებებში არის დაბალი. რაც განპირობებულია არა მხოლოდ ეკონომიური ხელმისაწვდომობის შეზღუდულობით. რომ როგორც ზემოთ მოყვანილი მონაცემებიდან ჩანს მიმართვიანობა სავარაუდო რეპროდუქციული-ენდოკრინული დარღვევებით სპეციალიზირებულ დაწესებულებებში არის დაბალი და უხშირესად დაგვიანებული. ამგვარად. რეპროდუქციული ჯანმრთელობის გაუმჯობესებისა და შენარჩუნების თვალსაზრისით. ადრენოგენიტალური სინდრომის პუბერტატული ფორმა (1 შემთხვევა). პაციენტებს დაენიშნათ სათანადო მკურნალობა. ჰიპოთალამური სინდრომის ენდოკრინულ-ცვლითი ფორმა საკვერცხეების მეორადი პოლიკისტოზით (1 შემთხვევა). მნიშვნელოვანია იმის აღნიშვნა. ინფორმაციულ შესაფასებლად კლინიკური-ეპიდემიოლოგიური მეთოდს და მოზარდთა დროულად ფიზიკური კვლევა და წარმოადგენს მაღალ სქესობრივი განვითარების ენდოკრინულ-რეპროდუქციული დარღვევების გამოსავლენად.

რომ 2001წელს 15-19წლის ასაკის გოგონებმა გაიკეთეს 857 ლეგალური აბორტი. რომ ამ ასაკის მოზარდები გოგონებმა ნაკლებად არიან ინფორმირებული კონტრაცეპციის საკითხებში და ნაკლებად იყენებენ კონრაცეპციის მეთოდებს. საქართველოში ბოლო ათწლეულის გამახვილდა ყურადღება მოზარდთა სქესობრივი აქტივობის. 2. შეიძლება ჩაითვალოს. უნდა აღინიშნოს.8 ათასი). მათ შორის გაიზარდა აბორტების სიხშირე არასრულწლოვანთა შორის.4ათასი). სტატისტიკის სახელმწიფო დეპარტამენტის მონაცემებით. რომ 2002წლისათვის საქართველოს მთელ მოსახლეობაში 15-19წლის ასაკის მოზარდების წილი7. საქართველოში 2001წელს 20წლამდე ასაკის 2443 ქალი დაქორწინდა. საყურადღებოა ის ფაქტი. ისე შეფასებითი მონაცემებიდან გამომდინარეობს.1. არამედ იმითაც. ამგვარად. რაც ამ წელს ყველა დაქორწინებულ ქალთა 18. რაც განაპირობებდა არასასურველი ორსულობების და ხელოვნური აბორტების მაღალ სიხშირეს.0ათასს შეადგენდა (აქედან გოგონები-173. რომ აბორტების საერთო რაოდენობიდან 1.მხოლოდ ეკონომიური ხელმისაწვდომობის შეზღუდულობით.8% იყო.7%-მოდის პირველი ორსულობის შემთხვევებში ჩატარებულ აბორტებზე. როგორც სტატისტიკის დეპარტამენტის.3% შეადგენს. მოზარდების ზოგადი დემოგრაფიული პორტრეტი 2002წლისათვის საქართველოს სტატისტიკის სახელმწიფო დეპარტამენტის მონაცემებით. რომ მოზარდებისა და მათი მშობლებისთვის სირთულეს წარმოადგენს პუბერტატის ფიზიოლოგიური ვარიაციებისა და პათოლოგიების გამიჯვნა. საქართველოში 15-19წლის ასაკის მოზარდების რაოდენობა 354. საქართველოში 15-19წლის ასაკის მხოლოდ 310. შეფასებითი მონაცემებით. განსაკუთრებით კი მოზარდები უფრო ადრეული ასაკიდან არიან სქესობრივად აქტიურები 55 . იმავე დროს. ორსულობის და სქესობრივი ჯანმრთელობის საკითხებზე.1 ათასი მოზარდი იყო (გოგონები152.3. მოზარდთა ინფორმირება-განათლება 2.3. სოციალურეკონომიურ და კულტურულ სფეროში მომხდარმი ცვლილებები გამო ახალგაზრდები.

რომლებშიც გოგონები 56 .6 94% 92 90.2 15weli 86 16weli 84 17weli 82 როგორც დიაგრამიდან ჩანს სქესობრივი ურთიერთობების შესახებ ინფორმირებულ რესპოდენტთა საერთო სიხშირე საკმაოდ მაღალია(90.3.3 sul 90 88 86.7 93. 2. ამასთან ინფორმირებულთა წილი იზრდება ასაკთან ერთად. სქესობრივი ურთიერთობების საკითხები მოზარდი გოგონების უმრავლესობას გარკვეული ინფორმაცია აქვს სქესობრივი ურთიერთობების საკითხების შესახებ. ( დიაგრამა №9).2.7%) ამასთან. ამ კონტიგენტში საინტერესო იყო მოზარდთა ინფორმირება-განათლების და ცოდნის დონის შეფასების მიზნით რეპროდუქციული ჯანმრთელობის სფეროში გოგონათა გამოკითხვა ჩაღრმავებული ინტერვიუს მეთოდით. თუმცა 16-17წლის გოგონებს შორის ეს სხვაობა არ არის შესამჩნევი.2%) უფროსი ასაკის გოგონებთან შედარებით. ამრიგად.წინა წლებთან შედარებით. მათ აქვთ კავშირი ქორწინებამდე და გაიზარდა არასასურველი ორსულობის და სგგდ-თა სიხშირე. ამასთან გამოიკვეთა სქესობრივი ურთიერთობებს შორის ისეთი საკითხები. დიაგრამა №9 მოზარდ გოგონათა ინფორმირების სიხშირე სქესობრივი ურთიერთობების სფეროში ასაკის მიხედვით 92. ინფორმირებული 15წლის გოგონების სიხშირე მნიშვნელოვნად დაბალია (86.

4 daorsuleba 2. აღმოჩნდა აგრეთვე. რომ შეასაძლებელია დაორსულება პირველივე სქესობრივი კავშირის დროს. უფრო ნაკლებად არიან ინფორმირებული კონტრაცეპციის და კიდევ უფრო ნაკლებად სგგიის(სქესობრივი გზით გადამდები ინფექციები) თავიდან აცილების და სქესობრივი მოთხოვნის თვითდაკმაყოფილების შესახებ.5 1 0.2%) შემთხვევით სქესობრივი კავშირი მიაჩნიათ საშიშად. მით უფრო მაღალია მოცემულ საკითხზე მიღებული ინფორმაცია. რომ სქესობრივი მოთხოვნილების შემთხვევაში თავშეკავება მავნებელია ორგანიზმისთვის. გოგონათა უმრავლესობა (72. რომ მოზარდი გოგონების უმრავლესობას (88. მეტად საინტერესოა გენდერული დამოკიდებულება ქორწინებამდე სქესობრივი ურთიერთობების შესახებ. რომ მოზარდი გოგონების უმრავლესობა (72.8 kontracepcia 2 1.1 1.უფრო მეტად არიან გარკვეული.9%) სწორად თვლის. რაც მეტია ქულის მნიშვნელობა.8%) დასაშვებად მიიჩნევს ვაჟების 57 . დიაგრამა №10 სქესობრივი ურთიერთობების სხვადასხვა საკითხებში გოგონათა ინფორმირების დონე 2. მაქსიმალური -5].5 2.1% თვლის. კერძოდ დაორსულებისა და ორსულობის შესახებ. მხოლოდ გოგონათა 13. მეტად მნიშველოვანია ის ფაქტი.8 3 2.5 0 sggd da Sidsis Tavidan acilebis Sesaxeb sqesobrivi TviTdakmayofilebis Sesaxeb [შენიშვნა მონაცემები მოყვანილია ქულებში. (დიაგრამა №10). მინიმალური მნიშვნელობა -1.

2% 50% 40 30 17. ხოლო გოგონათა 32.8 ვაჟებისათვის დიაგრამა №12გოგონების შეხედულება ქორწინებამდე გოგონებისათვის სქესობრივი ურთიერთობების დასაშვებობის შესახებ. 80 70 60 50 40 30 20 10 0 72.7 3.8% megobarTan saqmrosTan SeyvarebulTan 20 10 2 8% 0 გოგონებისათვის 58 . დიაგრამა №11 გოგონათა შეხედულება ქორწინებამდე ვაჟების სქესობრივი ურთიერთობების დასაშვებობის შესახებ. (დიაგრამა №11).1% საცოლესთან.1 megobari 32.8 meZavi sacole Seyvarebuli 54.ურთიერთობას მეძავთან და 54.8% მეგობართან. 46.7% შეყვარებულთან და მცირე რაოდენობა 3.

ეს მაჩვენებლები საკმაოდ დაბალია გოგონებისათვის კერძოდ. ქორწინებამდე სქესობრივ ურთიერთობებს დასაშვებად თვლიან ძირათადად საქმროსთან-(46.2 10. ასევე საინტერესო იყო იმის დადგენა.3 42.8 37.5 mosawoni Cveulebrivi ambavi gasakicxi sxva 59 . შეყვარებულთან-(17. მიუხედავად იმისა. დიაგრამა №13 ქორწინებამდე სქესობრივი ურთიერთობების შეფასება მოზარდი გოგონების მიერ 9. ხოლო მეძავთან და მეგობართან ამ დამოკიდებულების ზრდა ნაკლებად არის გამოვლენილი. Uუნდა აღინიშნოს.2%). როგორი იყო მათ მიერ ამ ფაქტის შეფასება.8% (იხ. რომ გოგონებისათვის ქორწინებამდე დასაშვები სქესობრივი ურთიერთობების შესახებ ასაკის მატებასთან ერთად დამოკიდებულების ნაკლებად არის გამოვლენილი.) და იშვიათად მეგობართან-2.8%. რომ დასაშვებად მიაჩნდათ ქორწინებამდე სქესობრივი ურთიერთობა. დიაგრამა¹12) ასაკთან ერთად იზრდება ვაჟებისათვის ქორწინებამდე დასაშვები სქესობრივი ურთიერთობების დასაშვებობის შესახებ შეხედულება შეყვარებულთან და საცოლესთან.

ასევე მნიშვნელოვანი ნაწილი ასეთ ურთიერთობებს უარყოფითად აფასებს.42. დიაგრამა №14 მოზარდების შეხედულება მათი თანატოლების სქესობრივი აქტივობის სიხშირის შესახებ 70% 60. დიაგრამა №14). რომ გამოკითხულთა საკმაოდ დიდი ნაწილი დასაშვებად მიიჩნევს ასეთ ურთიერთობებს.8% თვლიდა. ასაკთან ერთად იზრდებოდა წილი იმ გოგონებისა რომლებიც თვლიან. როგორია სქესობრივი აქტივობა რესპოდენტთა თანატოლებში. ამგვარად. ცენტრალურ რაიონში-60. კერძოდ ისმებოდა კითხვა. რეპროდუქციული ქცევის შესაფასებლად. ამასთან განსხვავებული იყო თბილისის ცენტრალურ რაიონსა და გარეუბანში მცხოვრები გოგონათა აზრი (იხ. გარეუბანში კი39. კერძოდ მოზარდების სქესობრივი აქტივობის დასადგენად გამოყენაბული იქნა გამოკითხვის არაპირდაპირი მეთოდი.3%.2%. რაც ალბათ უნდა აიხსნას ქვეყანაში არსებული ტრადიციული შეხედულებებით(იხ. რომ მათ თანატოლებს ჰქონიათ სქესობრივი ურთიერთობები. რომ მათ თანატოლებს ჰქონიათ სქესობრივი ურთიერთობა.7% 40 30 20 10 0 centraluri raioni gareubani 60 . გოგონათა ნახევარი თვლიდა. მიუხედავად იმისა. გასაკიცხად-37.5%.ქორწინებამდე სქესობრივ ურთიერთობებს ჩვეულებრივ მოვლენად აფასებდა გოგონათა. დიაგრამა¹13). კერძოდ. რომ მათი თანატოლები არიან სქესობრივად აქტიურნი.8%. მოსაწონად-10.8% 60 50 39.

9%. უმრავლესობას კი მიაჩნდა. ან გააჩინოს ბავშვი-11. თუმცა თავის მხრივ არაპირდაპირი გამოკითხვაც შეიძლება შეიცავდეს გარკვეულ ცდომილებას. იმის შესახებ თუ ვის უნდა მიმართოს მათმა თანატოლმა გოგონამ დაორსულების შემთხვევში და რას ურჩევენ მათ ასე შემთხვევაში. რომელთა მხრიდან ინფორმაცია შეიძლება იყოს გადაჭარბებული მათი საზოგადოებაში თვითდამემკვიდრების მიზნით. კერძოდ. რომ შესაძლებელი იყო ნდობის ტელეფონზე დარეკვა რჩევის მისაღებად (იხ. დიაგრამა №15 მოზარდების განაწილება დაორსულების შემთხვევაში 61 . გოგონათა მხოლოდ 1. რომ უნდა მიმართოს ექიმს39.1%.1%.7%. ან მშობლებს-54. რომ მოზარდები შესაძლებელია გულწრფელნი არ ყოფილიყვნენ საკუთარი ქცევის ასახვაში. დიაგრამა №15).არაპირდაპირი გამოკითხვა გამოყენებული იყო იმ მიზნით. მეტად მნიშვნელოვანი იყო რესპოდენტთა შეხედულება. გოგონათა ძალიან მცირე ნაწილი თვლიდა რომ უნდა შეწყვიტოს ორსულობა2. თანატოლებში იგულისხმებოდა ვაჟებიც.2%-მა იცოდა.

2%-კი 20წლის ზევით. რესპოდენტთა მხოლოდ 4.6%-ის აზრით სქესობრივი ურთიერთობების დაწყება დასაშვებია მხოლოდ ქორწონების შემდეგ. 13.1 60 50 39.7 1. ხოლო 5.7% აზრით სქესობრივი ურთიერთობების დაწყება ვაჟებისთვის დასაშვებია ქორწინებამდე 16წლის ასაკში.1 40 30 20 11.შესაძლო ქმედების მიხედვით 54.1% თვლის რომ სქესობრივი ურთიერთობა მხოლოდ ქორწინების შემდეგ არის დასაშვები გოგონებისთვის (იხ.2 0 mimarTos mSobels mimarTos eqims gaaCinos bavSvi Sewyvitos orsulobas darekos ndobis telefonze საინტერესო იყო რესპოდენტთა აზრი იმის შესახებ თუ რა ასაკიდან მიაჩნიათ დასაშვებად სქესობრივი ურთიერთობების დაწყება. განსხვავებულია მონაცემები გოგონებისთვის.3% თვლის დასაშვებად 20 წლის ზევით. მხოლოდ 9. 62 . გოგონათა უმრავლესობა-42. დიაგრამა №16). გოგონათა უმრავლესობის 35.5% თვლის დასაშევებად გოგონებისთვის სქესობრივი ურთიერთობების დაწყებას ქორწინებამდე 16 წლის ასაკში.9 10 2.

2%). თანაკლასელებისგან(22.5 5 0 vajebisTvis gogonebisTvis დადგინდა.7%).2 qorwinebis Semdeg 5. ნათესავების და მასწავლებლების როლი სქესობრივი ურთიერთობების შესახებ ინფორმაციის მიწოდებაში საკმაოდ დაბალია.9%) და გაცილებით ნაკლებად ექიმისგან (4. ჩამოთვლილი ინფორმაციის წყაროები ერთი და იგივეა როგორც თბილისის ცენტრალური ისე გარეუბნების სკოლების მოსწავლეთათვის. რომ სქესობრივი ურთიერთობების შესახებ ინფორმაცია მოზარდებს ძირითადად მიღებული აქვთ მეგობარ-ამხანაგებისგან (59.7 35 30 16weli 25 20 15 10 20weli 9. ამრიგად. ამასთან გამოკითხვის შედეგად 63 .3%).7%) და ტელევიზიით (41.დიაგრამა №16 მოზარდთა განაწილება იმის მიხედვით თუ რა ასაკიდან მიაჩნიათ დასაშვებად სქესობრივი ურთიერთობის დაწყება 45 40 42. უფროსი ასაკის ნაცნობებისგან (16.1 35. მოზარდი გოგონებისთვის სქესობრივი ურთიერთობების შესახებ ძირითად წყაროს მეგობარ-ამხანაგები და ტელევიზია წარმოადგენს.6 4.3 13. ჟურნალ-გაზეთებიდან (16. უფრო ნაკლებად დედისგან (18%).5%). Oოჯახის წევრების.

გამოვლინდა. რომ ინფორმაციის წყაროებს სანდოობის და ხარისხის მიხედვით რესპოდენტები განსხვავებულად აფასებენ კერძოდ.17წლის გოგონების (იხ. დიაგრამა №18). 64 . ამათგან 16წლის ასაკის გოგონების წილი რამდენადმე მეტია.3%) საუბრობს სქესობრივი ურთიერთობების შესახებ. დიაგრამა №17 რესპოდენტთა განაწილება სქესობრივი ურთიერთობების საკითხებზე miRebuli informaciis wyaroebi televizia gazeTebi Jurnal- eqimi megobrebi nacnobebi ufrosi asakis i deda 70 60 50 40 30 20 10 0 Tanaklaseleb ინფორმაციის წყაროების და მათი სანდოობის მიხედვით umjobesi informaciis wyaroebi მოზარდების დიდი წილი (77. დიაგრამა №17). ვიდრე 15. დედისგან და ექიმისგან მიღებულ ინფორმაციას გოგონები უპირატესობას ანიჭებენ და მას უმჯობესად თვლიან(იხ. გოგონების დაახლოებით ნახევარზე მეტი თვლის. რომ მათ თანატოლებში ბიჭებმა მეტი იციან სქესობრივი ურთიერთობების შესახებ ვიდრე გოგონებმა.

8% აზრით- დაუშვებელია(იხ. Uუმრავლესობის აზრით (58. ხოლო უმცირესობის-7.დიაგრამა №18 გოგონათა სხვადასხვა ასაკის ჯგუფების განაწილება სქესობრივ ურთიერთობებზე საუბრების მიხედვით. გოგონათა 33. მოზარდების აზრი იმის შესახებ თუ რამდენად დასაშვებია საუბარი სქესობრივი ურთიერთობების შესახებ. 65 . (დიაგრამა №19) გოგონათა განაწილება სქესობრივი ურთიერთობებზე საუბრისადმი დამოკიდებულების მიხედვით. 84% 82 80 78 76 74 72 70 68 66 sul 15weli 16weli 17weli მნიშვნელოვანია. დიაგრამა №19).4%-ის აზრით სქესობრივ ურთიერთობებზე საუბარი დასაშვებია.8%) ასეთი საუბრები მეტ-ნაკლებად დასაშვებია.

2%) და დედასთან (43. ასაკთან ერთად იზრდება მათი წილი ვისაც სქესობრივ ურთიერთობებზე დასაშვებად მიაჩნია საუბარი ექიმთან. რომ სქესობრივი ურთიერთობებზე საუბარი ძირითადად დასაშვებია მეგობარამხანაგებთან (53. 66 . დიაგრამა №20).4% 40 30 met-naklebad dasaSvebia 7.70% 58.1%).8% 60 50 dasaSvebia 33. შედარებით ნაკლებ წილს კი-ექიმთან (19. ar aris dasaSvebi 20 8% 10 0 ასაკთან ერთად იზრდება იმ მოზარდების წილი რომელთაც დასაშვებად მიაჩნია სქესობრივ ურთიერთობებზე თავისუფალი საუბარი. ამასთან მოზარდების უმრავლესობას მიაჩნია.5%) (იხ.

5%) კლასებში უნდა ისწავლებოდეს. 67 . ამასთან მეტი წილი მიიჩნევს რომ იგი IX(25. რომ აღნიშნული საგანი არ უნდა ისწავლებოდეს სკოლებში (17.5%).9%) უმნიშვნელოა იმ რესპოდენტთა წილი. რომ ეს საგანი უნდა ისწავლებოდეს სკოლებში. ნაკლები VIII კლასიდან (18. რომელიც მოიცავს საკითხებს სქესობრივი ურთიერთობების შესახებ და ვინ უნდა ასწავლიდეს ამ საგანს. ვისთან მიიჩნევენ დასაშვებად საუბარს სქესობრივი ურთიერთობების შესახებ.დიაგრამა №20 მოზარდთა განაწილება იმის მიხედვით. (იხ დიაგრამა¹21).4%) (იხ. ხოლო VIIIკლასამდე-ძალიან მცირე ნაწილი (7. .1%) თვლის. მოზარდთა უმრავლესობა(67. რომელიც თვლის. დიაგრამა №22).3%)-X(24. 60 deda 50 Tanaklaselebi 40 ufrosi asakis nacnobebi 30 Seyvarebuli 20 megobaramxanagebi 10 0 maswavleblebi eqimi საინტერესო იყო მოზარდების აზრი იმის შესახებ უნდა ისწავლებოდეს თუ არა სკოლებში საგანი.

4 20 15.დიაგრამა №21 მოზარდ გოგონათა განაწილება იმის მიხედვით.8 60 50 unda iswavlebodes 40 ar unda iswavlebodes ar vici 30 17.8 10 0 1 დიაგრამა №22 მოზარდთა განაწილება სქესობრივი განათლების დაწყების პერიოდის მიზანშეწონილობის მიხედვით 68 . უნდა ისწავლებოდეს თუ არა სკოლაში საგანი სქესობრივი განათლების შესახებ 70 66.

გოგონების მხოლოდ 5.3 24.9 17.4 XklasSi ar unda iswavlebodes 5 0 გამოკითხულ გოგონათა უმრავლესობა (65.5 VIII klasamde 20 18.8%) თვლის რომ საგანს სქესობრივი ურთიერთობების შესახებ უნდა ასწავლიდეს სპეციალურად მომზადებული ახალგაზრდა პედაგოგი ქალი.6% აზრით . 6. რომ საგანს სქესობრივი განათლების შესახებ უნდა ასწავლიდეს ბიოლოგიის მასწავლებელი(იხ.7%-ის აზრით სკოლის ექიმი.5 VIII klasSi IX klasSi 15 10 7.30% 25 25. დიაგრამა №23 გოგონათა განაწილება იმის მიხედვით. გოგონების 17. თუ ვინ უნდა ასწავლიდეს საგანს სქესობრივი ურთიერთობების შესახებ 69 . დიაგრამა №23).1% თვლის.კლასის დამრიგებელი. 12.

სქესობრივი გზით გადამდები ინფექციები მოზარდების უმრავლესობა (85. ძირითადად IX-Xკლასიდან.6% damrigebeli 65. 2. განსაკუთრებით მაღალია მოზარდთა ინფორმირებულობა აივ/შიდსის შესახებ და ნაკლები.8% specialurad momzadebuli pedagogi ამრიგად.1% 12.5. 70 .3. რომელსაც ასწავლის სპეციალურად მომზადებული ახალგაზრდა პედაგოგი ქალი. რომ აქვს გარკვეული წარმოდგენა სქესობრივი გზით გადამდები ინფექციების და მათ შორის შიდსის შესახებ.8%) თვლის.8%). შედარებით მაღალია ინფორმირებულთა წილი გენიტალური მიკოზების შესახებ (37. ქლამიდიოზის და სხვთა შესახებ.7% biologiis maswavlebeli skolis eqimi 17. მოზარდების უმრავლესობის აზრით სკოლაში უნდა ისწავლებოდეს საგანი სქესობრივი ურთიერთობების შესახებ.3. გონორეის. (იხ. დიაგრამა №24).სიფილისის.

რომ გოგონათა უმრავლესობამ (72. მოზარდთა ძირითად ნაწილს (67.8%) მიზანშეწონილად მიაჩნია სქესობრივი გზით გადამდები დაავადებების არსებობის შემთხვევაში მიმართოს ექიმ-გინეკოლოგს და პერიოდულად ჩაიტაროს გამოკვლევები სქესობრივი გზით გადამდები დაავადებების გამოსავლენად ხოლო 17.4%) არ იცის სქესობრივი გზით გადამდები ინფექციების გადაცემის გზები.დიაგრამა №24 სქესობრივი გზით გადამდები ონფექციების (სგგი) ცალკეული სახეების შესახებ ინფორმირებულ მოზარდთა სიხშირე 100 90 80 70 60 50 40 30 20 10 0 sifilisi gonorea qlamidiozi sokovani daavadebebi triqomoniazi aiv/Sidsi მნიშვნელოვანია ის ფაქტი.7% თვლის. მათთვის დამახასიათებელი ნიშნები და გადადების რისკის შემცირების საშუალებები. რომ 71 .

3.1%) და საშვილოსნოს დაზიანებას (47. თუმცა ისინი ნაკლებად არიან ინფორმირებული იმის შესახებ თუ ჯანმრთელობისთვის რა მავნე შედეგები შეიძლება მოყვეს აბორტს. დიაგრამა №25 მოზარდ გოგონათა განაწილება იმის მიხედვით თუ ვის უნდა მიმართონ სქესობრივი გზით გადამდები ინფექციების არსებობის შემთხვევა 67.9% რეპროდუქციულ კაბინეტს.9%). მხოლო მცირე წილისათვისაა ცნობილი აბორტის ისეთი 72 . რომ იცის რა არის აბორტი.(იხ. აბორტი მოზარდების გოგონების 100% თვლის.4. სისხლდენას (48. რესპოდენტები აბორტის მავნე შედეგებიდან ძირითადად ასახელებდნენ უნაყოფობას (71.9% 1 ginekologs mSobels reproduqtologiur kabinets 2. დიაგრამა №25).7% 2.2%).8% 70% 60 50 40 30 20 10 0 17.უნდა მიმართოს მშობელს და ძალიან მცირე ნაწილი 2.

8%).2 sisxldena 48. როგორიცაა ანთებითი დაავადებები (18.7 17. რომლებმაც იციან არასასურველი ორსულობის თავიდან აცილების 73 .გართულებების შესახებ. დიაგრამა №26) დიაგრამა №26 მოზარდ გოგონათა განაწილება აბორტის სხვადასხვა გართულებების შესახებ ინფორმირების მიხედვით unayofoba 80% 7 0 6 0 50 71.1 saSvilosnos Ddazianeba 47.9 anTebiTi daavadebebi 40 3 0 2 0 10 18.9%) იცის რომ შესაძლებელია არასასურველი ორსულობის თავიდან აცილება. თუმცა ნაკლებია იმ მოზარდების წილი.3.5. (იხ.7%) და ინფიცირება (17. კონტრაცეპცია კვლევის შედეგებიდან გამომდინარე მოზარდების უმრავლესობამ (94.8 infeqciebi 0 2.

დიაგრამა №27). რესპოდენტები ძირითადად ინფორმირებულები არიან კონტრაცეპციის სამი მეთოდის შესახებ.8 60 40 14. სშს (57.5%-14.5%ფარგლებში) (იხ.კონკრეტული მეთოდების შესახებ.9 77. ხოლო სხვა მეთოდების შესახებ ინფორმირებულთა წილი მეტად მცირეა(3.9%). დიაგრამა № 27 კონტრაცეპციის კონკრეტული მეთოდების შესახებ ინფორმირებული მოზარდი გოგონების სიხშირე 94. კერძოდ არ აციან ჰორმონული აბების მიღების 74 .5 20 0 kontracepciis Sesaxeb sul kondomi hormonaluri abebi sSs (spirali) sxva მიუხედავად კონტრაცეპციის იმისა.9 80 57. შესახებ რომ ისინი მოზარდების ნაკლებად უმრავლესობა იცნობენ ინფორმირებულია კონტრაცეპციის კონკრეტული მეთოდების კორექტულ გამოყენების წესებს.9 100 82.8%) და ჰორმონალური აბები (77.9%).კონდომი(82.

დიაგრამა № 28 გოგონების განაწილება კონტრაცეპციის შესახებ ინფორმაციის წყაროების მიხედვით 60% 53. როგორ უნდა მოიქცნენ აბების გამოტოვების შემთხვევაში. აღმოჩნდა.1% და 24. ჟურნალ-გაზეთები და დედა ის ძირითადი წყაროები.1 20 16. რომ მოზარდებში ცოდნის დეფიციტი კონტრაცეპციის სფეროში განაპირობებს მათ ნაკლებად ეფექტურ გამოყენებას და მიუთითებს ამ ცოდნის სრულყოფის აუცილებლობაზე რაც აუცილებელია არასასურველი ორსულობის თავიდან ასაცილებლად.7 11. Oრჯერ მცირეა ზემოხსენებულ წყაროებთან შედარებით.სქემა.5 50 47.6%).8%) (იხ. დიაგრამა № 28). მეგობარ-ამხანაგები. რომ ინფორმაციის უხშირეს წყაროს კონტრაცეპციის შესახებ მოზარდებისათვის ტელევიზია წარმოადგენს (53. ასევე დიდია თავისი მნიშვნელობით. უფროსი ასაკის ნაცნობები. 75 . რომ ჰორმონული აბების მიღებამ შესაძლებელია მომავალში უარყოფითი ზეგავლენა მოახდინოს მათ რეპროდუქციულ ჯანმრთელობაზე. მათ აქვთ შიში.3%).8 30 23. თანაკლასელები. დედისაგან და უფროსი ასაკის ნაცნობებისგან ინფორმაციის მიღების სიხშირე (23.3 0 televizia Tanaklaselebi megobar-amxanagebi Jurnal-gazeTebi ufrosi asakis nacnobebi wignebi deda sxva ამგვარად.3 15.6 40 24. საიდანაც მოზარდები იღებენ ინფორმაციას კონტრაცეპციის შესახებ. მეგობარ-ამხანაგებისგან მიღებული ინფორმაციის სიხშირე (47. ტელევიზია.3 10 7. ნათელია.

9%). ხოლო 25.7%) არ ჰქონიათ რაიმე უხერხულობა სქესობრივ განვითარებასთან დაკავშირებით. ძალადობა 76 .6%) და ექიმს(48. გოგონების უმრავლესობას მიაჩნია საჭიროდ. რომ სქესობრივ განვითარებასთან დაკავშირებული პრობლემების არსებობის შემთხვევაში უნდა მიმართოს ვინმეს (79.3.7. ვიდრე მშობელს(40. გოგონათა თქმით მათ უმრავლესობას (74.2.2% 60% 50.4% აღნიშნას გარკვეულ უხერხულობას.6.3. გამონაყარისა და სიმსუქნისა და სხეულზე დაჭიმულობის ხაზების არსებობისას გაცილებით მეტ წილს მიაჩნია საჭიროდ მიმართოს ექიმს(67. ხოლო ჭარბთმიანობის.5%) (იხ. იმისდა მიხედვით თუ რა კონკრეტულ პრობლემას აქვს ადგილი განსხვავებული იყო იმათი წილი თუ ვისთან უნდა მიემართათ მათ.6% 0 2.5% 50 eqimi 40 30 mSobeli 20 Tanatoli 10 1. დიაგრამა № 29) დიაგრამა № 29 გოგონათა განაწილება იმის მიხედვით თუ ვის უნდამიმართოს სქესობრივი განვითარების პერიოდში არსებულიპრობლემების შემთხვევაში 58.4%). მენსტრუაციის ასაკის და მენსტრუაციის რითმის დარღვევისას გოგონების მეტ წილს მიაჩნია საჭიროდ მიმართოს მშობელს(60. სქესობრივ განვითარებასთან დაკავშირებული პრობლემები საინტერესო იყო მოზარდ გოგონებს ჰქონიათ თუ არა რაიმე უხერხულობა სქესობრივ მომწიფებასთან დაკავშირებოთ და ვის უნდა მიმართონ სქესობრივი მომწიფების პერიოდში არსებული პრობლემების შემთხვევაში.6%).

სგგი-ის.7%. მოზარდი გოგონები საკმაოდ ინფორმირებულები არიან სქესობრივი ურთიერთობების. დიაგრამა № 30 გოგონათა განაწილება ძალადობის ფაქტებთან დაკავშირებით 80% 72.4% 10 4. თუმცა მათი ცოდნის დონე კონტრაცეპციის კონკრეტული მეთოდების გამოყენების.18.4%.1%) აღნიშნავს. რომ ფიზიკური კონფლიქტები არ ჰქონია.7% 0 1 ar hqonia ZmasTan dasTan megobarTan ამრიგად. ისინი ძირითადად ფიზიკურ კონფლიქტებს აღნიშნავენ ძმასთან. მათ შორის აივ/შიდსის შესახებ.4% და ნაკლებად მეგობრებთან_4.1% 70 60 50 40 30 18.გოგონათა უმრავლესობა (72.4% 20 7. დასთან-7. სგგი-ის კონკრეტული გამოვლინებების და მათი თავიდან 77 . აბორტის. არასასურველი ორსულობის თავიდან აცილების.

მასა და მასის ინდექსის მაჩვენებლები მაღალი იყო 78 . Kong.5დან-16მდე) ასაკობრივ ნორმას შემთხვევათა 1.3%-ში (9 შემთხვევა). სიმსუქნე 1. სხეულის მასის ინდექსი). Ф. სხეულის მასის ინდექსი ჩამორჩებოდა (სხეულის მასის ინდექსის მაჩვენებელი მერყეობდა 12. ზრდაში ჩამორჩენა აღინიშნებოდა შემთხვევათა 0. 2004. რომ მოზარდი გოგონების უმრავლესობის საშუალო სიმაღლე და წონა შეესაბამება ასაკობრივ ნორმებს. თბილისში კლინიკო-ეპიდემიოლოგიური კვლევით დადგინდა. სხეულის სიმაღლე.. 2002 და სხვა). 2005 და სხვა). მასა.აცილების შესახებ მნიშვნელოვნად ჩამორჩება ინფორმირებულობის დონეს. მათგან ჭარბი წონა 2.6-ში (4 შემთხვევა).8). Jaiyesi i et al.85%-ში (12 შემთხვევა). ვიდრე დეფიციტი. რომ პრეპუბერტატსა და პუბერტატში ასაკის მიუხედავად განსხვავდებოდა გოგონათა ფიზიკური მონაცემები (სიმაღლე. გამოკვლევის შედეგები და მათი განხილვა ქ. თვით მოზარდები არასაკმარისად მიიჩნევენ ინფორმაციას რეპროდუქციული ჯანმრთელობის სფეროში და მათი უმრავლესობა აღნიშნავს საგანმანათლებო პროგრამების ფუნქციონირების აუცილებლობაზე რეპროდუქციული ჯანმრთელობის სფეროში. (Hank. გულბანი. შემთხვევათა 70%-ში (21 შემთხვევა) აღინიშნებოდა კანქვეშა ცხიმოვანი ქსოვილის გადანაწილება გინოიდური ტიპით (წ/ბ<0. სმი მომატების შემთხვევაში შეფასდა კანქვეშა ცხიმოვანი ქსოვილის გადანაწილება. თუმცა აღინიშნებოდა სიმაღლის უფრო მაღალი საშუალო მაჩვენებლები ლიტერატურულ მონაცემებთან შედარებით ეს ფაქტი მოზარდთა აქსელერაციაზე მიუთითებს რომელიც უკანასკნელ წლებში სხვადასვა ქვეყნებშიც აღინიშნება (Коколина В. ამგვარად სხეულის მასის ინდექსის მატება უფრო ხშირი იყო. სხეულის მასის ინდექსის მომატება (სმი მერყეობდა 25დან-35მდე) აღინიშნებოდა 4. ხოლო 30%-ში (9 შემთხვევა) აღინიშნებოდა ვისცერალური ტიპით (წ/ბ>0. გამოკვლევებმა აჩვენა. 2003.. 1998.45%-ში (30 შემთხვევა).6%-ში (18 შემთხვევა).8). რაც დამახასიათებელია ინსულინრეზისტენტული მეტაბოლური სინდრომისთვის რომელიც დროულ დიაგნისტიკას და მკურნალობას მოითხოვს.

69. 20წლის წინ 1984წელს ი. როგორც ლიტერატურული მონაცემებიდან არის ცნობილი სხეულის მასა კორელირებს მენარხეს დადგომასთან. 1998 და სხვ. რომ ამავე ასაკის გოგონებში პრეპუბერტატულ სტადიაზე სხეულის მასა იყო სარწმუნოდ დაბალი(P<0. 11-13 წლის გოგონების სხეულის მასის საშუალო მაჩვენებელი მაღალი იყო პუბერტატში (51.6კგ). გამოვლინდა პირდაპირი კორელაციური დამოკიდებულება სხეულის მასასა და მენარხეს შორის. რაც მიუთითებს სქესობრივი და ფიზიკური განვითარების მჭიდრო ურთიერთკავშირზე. კერძოდ სქესობრივი განვითარება იწყება სხეულის მასის განვითარების განსაზღვრული კრიტიკული დონის შემდეგ (Sigel E. კერძოდ გოგონათა უმრავლესობას მენარხეს დროს ასაკის მიუხედავად აღენიშნებოდა სხეულის მასა 44-47კგ.1სმ) შედარებით. Ф.1კგ) შედარებით.001) პუბერტატთან შედარებით. (Жуковский.37. მენარხეს საშუალო ასაკმა შეადგინა 12. გამოვლინდა ძლიერი კორელაციური კავშირები მენარხესა და მეორად სასქესო ნიშნების განვითარებას შორის.7_სანტიმეტრს.პუბერტატის ფაზაში პრეპუბერტატთან შედარებით.43+0. აგრეთვე სუსტად გამოხატული პირდაპირი კორელაცია სხეულის მასის ინდექსსა და მენარხეს შორის 0. 2000 და სხვა).05წელი.). J. ხოლო ნახტომისებური ზრდა სიმაღლეში დაკავშირებულია მენარხესთან. 2001.. თმიანობასთან იღლიის ფოსოში-0. ძლიერი პირდაპირი კორელაციური კავშირები სხეულის მასის ინდექსსა და მეორად სასქესო ნიშნების განვითარებას შორის. Гарден. ). 2005. პრეპუბერტატთან (43. 1982. ჟორდანიას სახ.68). 11-13წლის გამოკვლეული გოგონების საშუალო სიმაღლე სარწმუნოდ მაღალი იყო პუბერტატში (163. . ამას ადასტურება ის ფაქტიც. საინტერესო იყო მენარხესა და სხეულის მასას შორის კორელაციური კავშირის დადგენა. სარძევე ჯირკვლების განვითარებასთან-0. Гуркин. (თმიანობასთან ბოქვენზე-0. გამოვლინდა აგრეთვე პირდაპირი კორელაცია სიმაღლესა და მენარხეს შორის. აქვე უნდა აღინიშნოს რომ ნახტომისებურ ზრდას სიმაღლეში ადგილი ჰქონდა გამოკვლეულ გოგონებში 11-დან 13წლამდე და შეესაბამებოდა 4.5სმ) პრეპუბერტატთან (155. Коколина В. 79 . მენარხეს ასაკი გამოკვლეულ გოგონებში მერყეობდა 10დან-15წლამდე.70.

ამრიგად. როგორც გამოხატულების სქესობრივი ხარისხის განვითარებაში ჩამორჩენა. ნაადრევი მენარხე და ნაადრევი სქესობრივი განვითარება აღინიშნებოდა გამოკვლეულ გოგონათა 0..29%-ში (2 შემთხვევა). Blythe . ბელგია). ხომასურიძე. მენარხეს ასაკის ცვლილებებს ძირითადად სხეულის მასის ინდექსის და ცალკეულ კვლევებში ეთნიკური ჯგუფების ხვედრითი წილის ცვლილებით ხსნიან (Pavlova T.24%). ესპანეთი. რომ თბილისში ბოლო 20 წლის მანძილზე მენარხეს საშუალო ასაკი უმნიშვნელოდ დაქვეითდა _ 0. ასეთი შემთხვევები მეორადი სასქესო ნიშნების დაგვიანებული განვითარებისა გათვალისწინებით შეიძლება და არასრულყოფილი განვიხილოთ.სხეულის მასის ინდექსი შეადგენდა_ ერთ შემთხვევაში12. ხოლო მეორე შემთხვევაში-13. რეტროსპექტული კვლევის შედეგად მიღებული მონაცემისაგან (0.29%). G.ადამიანის რეპროდუქციის ს/კ ინსტიტუტის მიერ ჩატარებული კვლევის შედეგად მიღებულმა ანალოგიურმა მონაცემმა შეადგინა 12. რასაც თან ახლდა მეორადი სასქესო ნიშნების განუვითარებლობა შესაბამისი ასაკისათვის და მასის დეფიციტი. Bხოლო ათწლეულის მანძილზე მთელ რიგ ქვეყნებში აღინიშნა მენარხეს ასაკის გამოხატული(აშშ. J. ერთ შემთხვევაში მენარხე აღინიშნებოდა 7წლის ასაკში. აღმოჩნდა. შვედეთი. ზოგ ქვეყანაში კი-უმნიშვნელო დაქვეითება (დიდი ბრიტანეთი.44%-ში (3-შემთხვევა). ცნობილია.5წელი. აღინიშნებოდა მოზარდ გოგონებში 16 წლის ასაკში მენარხეს არ არსებობა და ჩამორჩენა სქესობრივ განვითარებაში (Ax-1 P-1 a-1 e-0) აქვე უნდა აღინიშნოს რომ ამ გოგონებში აღინიშნებოდა მასის დეფიციტი. ჩინეთი). ეთნიკური და კვებითი ფაქტორები.5. 2005. რაც მოითხოვს გამოკვლევას.2. ხოლო ორ შემთხვევაში 9წლის ასაკში. დაგვიანებული მენარხე აღენიშნებოდა 2-გოგონას (0. ეტიოპათოგენეზის დაზუსტებას და დროულ მკურნალობას. მართალია ეს მაჩვენებელი შედარებით მაღალია.).05წლით დეკადაში. 2006 და სხვ. რასაც წინ უსწრებდა მეორადი სასქესო 80 . მთელ რიგ ქვეყნებში აღინიშნება აქსელერაცია და მენარხეს ასაკის დაქვეითება. სქესობრივ განვითარებაში ჩამორჩენა აღინიშნებოდა გამოკვლეულთა 0.. რომ მენარხეს ასაკზე ზეგავლენას ახდენს გენეტიკური.

Долженко И. იზოლირებული სებორეა და აკნე აღინიშნებოდა გამოკვლეულ გოგონათა 14.73% P<0. 2000. პუბერტატის IIფაზასთან შედარებით. მ. ხოლო საშვილოსნოსმიერი დისფუნქციური სისხლდენები (3.. აკნე და სებორეა იყო საკმაოდ ხშირი 19.. С. ვფიქრობ სწორედ ამით არის განპირობებული მენსტრუაციული ციკლის დარღვევების სიხშირის სარწმუნოდ მაღალი მაჩვენებელი პუბერტატის Iფაზაში. 2002 და სხვ. А.8%-ს (245 შემთხვევა) აღენიშნებოდა რეგულარული. 2000. რაც დამახასიათებელია ნაადრევი სქესობრივი მომწიფებისთვის (Гуркин Ю.26%_9შემთხვევა) ვლინდებოდა შედარებით იშვიათად.. შემთხვევებში ანდროგენიზაციის ადრენოგენიტალური სინდრომის კლინიკური არსებობით გამოვლინებები აიხსნას.) მენარხედან ორი წლის განმავლობაში ხდება მენსტრუაციული ციკლის ჩამოყალიბება ანოვულატორული მენსტრუაციული ციკლიდან ოვულატორულ მენსტრუაციულ ციკლად.2%-ს (155 შემთხვევა) მენსტრუაციული ციკლის სხვადასხვა ტიპის დარღვევები.8%_59 შემთხვევა).7%-ში. საბახტარაშვილი მ. И.). ხოლო 38. ხოლო მეორე შემთხვევაში აღინიშნებოდა მენსტრუაციული ციკლის დარღვევა ოლიგომენორეის ტიპით და მძიმე ხარისხით გამოხატული სებორეა და აკნე და აგრეთვე თმის ცვენა (ალოპეცია). რაც ალბათ უკავშირდება მენსტრუაციული ფუნქციის ჩამოყალიბების ფიზიოლოგიურ თავისებურებებს პუბერტატის Iფაზაში (Кулаков В.8%_130 შემთხვევა) და დისმენორეა (14..001). მენსტრუაციული ფუნქციის დარღვევებიდან ყველაზე ხშირად აღინიშნებოდა ოლიგომენორეა (32..).35% IIფაზა-20. მისი იზოლირებულად 81 . Новак Э. რაც ამ შესაძლებელია მოითხოვს შესაბამის გამოკვლევებს და დიაგნოზის დაზუსტებას. А. როგორც ცნობილია ლიტერატურის მონაცემებიდან (Гуркин Ю. გამოკვლეული გოგონების 61. გამოკვლეულ გოგონებში მენსტრუაციული რითმის დარღვევები სარწმუნოდ ხშირი იყო პუბერტატის Iფაზაში II ფაზასთან შედარებით (Iფაზა-49. 2005 და სხვ.ნიშნების განვითარება 5-6წლის ასაკში.5% (132 შემთხვევა).02%_12 შემთხვევა) და ამენორეა(2. მათგან ერთ შემთხვევაში ადგილი ჰქონდა სუსტად გამოხატულ ჰირსუტიზმს.2005 და სხვ. უმტკივნეულო მენსტრუაციული ციკლი.

44% _4 შემთხვევა. ar ol V. რაც დაკავშირებულია იმ დაავადებათა პროგრესირებით (კერძოდ ადრენოგენიტალური სინდრომი. რომელთა სეკრეცია სწორედ პუბერტატში კერძოდ ადრენარხეს პერიოდში იღებს სათავეს. ანდროგენიზაციის ნიშნების სებორეა.72%_2შემთხვევა) 82 . ცნობილია. ჰიპოთალამური სინდრომიო და სხვა (ფხალაძე 2002. პრებუბერტატში ოთხივე შემთხვევაში აღინიშნებოდა ჰირსუტული რიცხვის დაბალი მაჩვენებელი (14-17). აკნე წარმოადგენს ცხიმოვანი ჯირკვლების გამომტანი სადინარების ჰიპერკერატოზისა და ცხიმის შეგუბების შედეგად ფორმირებულ კომედონს.07% (14 შემთხვევა). (Teich ann A. ჰირსუტიზმის სიხშირე სარწმუნოდ არ განსხვავდებოდა სქესობრივი მომწიფების ფაზების მიხედვით. პუბერტატში 2. სებორეაზეა დაფუძნებული აკნეს განვითარება.001) პრეპუბერტატში გამოვლენილ სიხშირეს (4. 2004. რომ აღნიშნული სიმპტომების განვითარება დაკავშირებულია თირკმელზედა ჯირკვალში წარმოებული სუსტი ანდროგენების . კვალიაშვილი 2003)). (პრეპუბერტატში-1. აკნეს კორინობაქტერიის ზემოქმედებით გარშემო ქსოვილზე ვითარდება პერიფოკალური ასეპტიკური ანთება..გამოვლინების სიხშირე პუბერტატში (20. . P. მათი ჰიპერსეკრეცია განაპირობებს კანის ცხიმოვან ჯირკვლებში ცხიმის ჭარბ წარმოებას.68%-13შემთხვევა). რომლის ერთ-ერთ პათოგნომურ სიმპტომს წარმოადგენს ჰირსუტიზმი. 2005 და სხვ. 2005. ჰირსუტული რიცხვი მერყეობდა 14-34 ფარგლებში. სებორეას და აკნეს ასეთი მაღალი სიხშირე განპირობებულია პუბერტატული პერიოდის ფიზიოლოგიური ცვლილებებით. ამ ჰორმონებს გააჩნია ტროპიზმი კანის ცხიმოვანი ჯირკვლების მიმართ. ამდენად.78%_15შემთხვევაში) პრეპუბერტატთან(0.).დჰეა-ს და დჰეა-ს-ის სულფატის მომატებასთან.52% -10 შემთხვევა). სარწმუნოდ აკნე და ჰირსუტიზმის მაღალი იყო ერთდროული გამოვლინების სიხშირე პუბერტატში(3. Gertsen K. Krowchuk D. ხოლო პებერტატში აღინიშნებოდა ჰირსუტული რიცხვის მაღალი მაჩვენებელი(21-34).6%-82შემთხვევა) სარწმუნოდ აღემატებოდა (p<0. ჰირსუტიზმის საერთო სიხშირემ გამოკვლეულ გოგონების საერთო ჯგუფში შეადგინა 2. თუმცა მენარხეს შემდეგ აღინიშნებოდა მისი უფრო ძლიერი ინტენსივობა.

შედარებით(p<0. მენსტრუაციული ციკლის დარღვევები ჭარბ წონასთან და ჰიპოთალამურ სტიგმების თანაარსებობასთან ერთად აღინიშნებოდა 1. ანდროგენიზაციის ძლიერად გამოხატული ნიშნები 1. ცხიმოვანი ქსოვილის გადანაწილების მიხედვით 4 შემთხვევაში აღინიშნებოდა ვისცერალური ტიპით (წ/ბ >0. მათგან 8შემთხვევაში აღინიშნებოდა მენსტრუაციული ციკლის დარღვევა ოლიგომენორეის ტიპით. სახეზე და ზურგზე მძიმე ხარისხით გამოვლენილი-4შემთხვევაში. სებორეა და ჰირსუტიზმის ძლიერი ინტენსივობით გამოვლინება.9).ი. მათგან 3შემთხვევაში აღინიშნებოდა ჭარბი წონა (ს. რაც ალბათ აიხსნება რეპროდუქციულ-ენდოკრინული დარღვევების პროგრესირებით პუბერტატის II ფაზაში I ფაზასთან შედარებით. 1 შემთხვევაში გინოიდური ტიპით (წ/ბ <0. ალოპეცია 1შემთხვევაში.მ.8ზე).51% (6შემთხვევა). 27<29.9).52%-ს (10 შემთხვევა).ი.მ. ჰირსუტიზმის გამოვლინება აღინიშნებოდა საშუალო(6შემთხვევა) და ძლიერი ინტენსივობით(4შემთხვევა).26%-ში (5 შემთხვევა).8-ზე). მენსტრუაციული ციკლის მყარი დარღვევები მკვეთრად გამოხატულ ანდროგენიზაციის ნიშნებთან და ჭარბ წონასთან და ჰიპოთალამურ სტიგმებთან ერთად აღინიშნებოდა 1. მხოლოდ სახეზე და ზურგზე ნაკლები ინტენსივობით-3შემთხვევაში. აკნე.001). იზოლირებულად მენსტრუაციული ციკლის მყარი დარღვევები 1. აკნე. 2შემთხვევაში მეორადი ამენორეის ტიპით. 83 .01%-ში (4 შემთხვევა). გამოკვლეულ გოგონებს აღენიშნებოდათ ვარდისფერი სტიგმები. აგრეთვე დისფუნქციური საშვილოსნოსმიერი სისხლდენა (2შემთხვევაში). მენსტრუაციული ციკლის მდგრადი დარღვევები ანდროგენიზაციის კლინიკური გამოვლინებები სებორეა. აკნე და სებორეა მკერდზე. სიმსუქნე 2 შემთხვევაში (ს. ფონზე აღენიშნებოდა გამოკვლეულ გოგონათა 2. 25<26. მენსტრუაციული ციკლის დარღვევა ოლიგომენორეის(3შემთხვევა) და ამენორეის სახით(2შემთხვევა). ჰირსუტიზმი. აღინიშნებოდა მენსტრუაციული ციკლის დარღვევა ოლიგომენორეის (3შემთხვევა) და მეორადი ამენორეის (1შემთხვევა) სახით.26% (5 შემთხვევა).

74%-მა მიმართა ექიმს პუბერტატული პერიოდის დარღვევების შემთხვევაში. რაც განპირობებულია არა მხოლოდ ეკონომიური ხელმისაწვდომობის შეზღუდულობით. საკვერცხეების დისფუნქცია-8. თავცის ტკივილები. ჰიპოთალამური ვარდისფერი სტიგმები. ნაადრევი სქესობრივი მომწიფება-0. აღნიშნული მდგომარეობები ჩვენს მიერ შეფასებული იქნა როგორც რეპროდუქციულენდოკრინულ დარღვევათა შესაძლო გამოვლინება.2%-ს.3%.0%. ადვილად გაღიზიანება.4%.9% (გამოხატული ანემიით).გამოკვლეულ ხუთივე გოგონას აღენიშნებოდა სასქესო თმიანობა ბოქვენზე მამაკაცური ტიპით. ი. რომ მოზარდებისა და მათი 84 .7%-ი ამ პრობლემის გადაჭრას კოსმეტოლოგის საშუალებით შეეცადა. ვულვოვაგინიტი-9.5%.8% და სხვა-3. ციკლის მენომეტრორაგია დარღვევები(ოლიგომენორეა-4შემთხვევა. ჭარბი წონა. ჰიპერპროლაქტინემია-4. სქესობრივი განვითარების თანდაყოლილი ანომალიები-4. რომ გოგონათა მხოლოდ 0. ამოკვლეული მოზარდი გოგონებიდან ჩვენს კლინიკას მომართა 7გოგონამ სხვადასხვა დარღვევებით: მენსტრუაციული ამენორეა-2შემთხვევა. საკვერცხეების დისფუნქცია მენომეტრორაგიის ტიპით-9. სებორეა და აკნე. გაანალიზებული იქნა მოზარდების სპეციალიზირებულ კლინიკაში მიმართვიანობის სტრუქტურა. ძლიერი ინტენსივობით გამოვლენილი ჰირსუტიზმი.6%.1%. საინტერესო იყო. მათგან საკვერცხეების პირველადი პოლიკისტოზი აღინიშნებოდა შემთხვევათა 15. მნიშვნელოვანია იმის აღნიშვნა. ადრენოგენიტალური სინდრომი-10.1%. ჟორდანიას სახელობის ადამიანის რეპროდუქციის ს/კ ინსტიტუტის 20002005წლის პაციენტთა მომართვიანობის სტრუქტურის გაანალიზების შედეგად დადგინდა. ხოლო 1.9%. რომ მოზარდთა წილმა კლინიკაში შემოსულ ყველა პაციენტს შორის შეადგენდა 23.5%-ში. საკვერცხის კისტა-2. ჰიპოთალამური სინდრომი-31. რომელთა საერთო სიხშირემ შეადგინა 7. 1შემთხვევა). არამედ იმითაც. უძილობა. რომ მიმართვიანობა სავარაუდო რეპროდუქციულიენდოკრინული დარღვევებით სპეციაპიზირებულ დაწესებულებებში არის დაბალი და უხშირესად დაგვიანებული.1%.

ამასთან გამოიკვეთა სქესობრივი ურთიერთობებს შორის ისეთი საკითხები. არაპირდაპირი გამოკითხვა გამოყენებული იყო იმ მიზნით.5%). კერძოდ აქტივობის დასადგენად გამოყენებული იქნა გამოკითხვის არაპირდაპირი მეთოდი. რომ ევროპაში გოგონების 80% აქვს 85 . სქესობრივი ურთიერთობების შესახებ ინფორმირებულ რესპოდენტთა საერთო სიხშირე საკმაოდ მაღალია(90. შეხედულებების და საჭიროებების შესაფასებლად რეპროდუქციული ჯანმრთელობის სფეროში. თანატოლებში იგულისხმებოდა ვაჟებიც. თუმცა 16-17წლის გოგონებს შორის ეს სხვაობა არ არის შესამჩნევი. რეპროდუქციული ამრიგად. ჯანმრთელობის მოზარდთა სფეროში ინფორმირება-განათლებას მნიშვნელოვანი როლი ენიჭება. რომლებშიც გოგონები უფრო მეტად არიან გარკვეული.2%) უფროსი ასაკის გოგონებთან შედარებით(93. ჩვენი კვლევის მეორე ძირითად ამოცანას წარმოადგენდა ხარისხობრივი კვლევის ჩატარება მოზართა ინფორმირება-განათლების დონის. რეპროდუქციული ქცევის შესაფასებლად. ლიტერატურის მონაცემებიდან ცნობილია. რომ მათ თანატოლებს ჰქონიათ სქესობრივი ურთიერთობა.მშობლებისთვის სირთულეს წარმოადგენს პუბერტატის ფიზიოლოგიური ვარიაციებისა და პათოლოგიების გამიჯვნა. ამასთან განსხვავებული იყო თბილისის ცენტრალურ რაიონსა და გარეუბანში მცხოვრები გოგონათა აზრი. აქედან გამომდინარე. რომ მოზარდები შესაძლებელია გულწრფელნი არ ყოფილიყვნენ საკუთარი ქცევის ასახვაში. ინფორმირებული 15წლის გოგონების სიხშირე მნიშვნელოვნად დაბალია (86. რეპროდუქციული ჯანმრთელობის გაუმჯობესებისა და შენარჩუნების თვალსაზრისით. რომელთა მხრიდან ინფორმაცია შეიძლება იყოს გადაჭარბებული მათი საზოგადოებაში თვითდამემკვიდრების მიზნით.7%) ამასთან. უფრო ნაკლებად არიან ინფორმირებული კონტრაცეპციის და კიდევ უფრო ნაკლებად სგგი-ის (სქესობრივი გზით გადამდები ინფექციები) თავიდან აცილების და სქესობრივი მოთხოვნის მოზარდების სქესობრივი თვითდაკმაყოფილების შესახებ. კერძოდ. გოგონათა ნახევარი თვლიდა. თუმცა თავის მხრივ არაპირდაპირი გამოკითხვაც შეიძლება შეიცავდეს გარკვეულ ცდომილებას. კერძოდ დაორსულებისა და ორსულობის შესახებ.

პოლონეთში.1%) და საშვილოსნოს დაზიანებას( 47. რუმინეთში სოციოლოგიური კვლევით მოზარდებისა და ახარგაზრდების 40%-ზე მეტი არ არის ინფორმირებული კონტრაცეპციის მეთოდების და ხელოვნურად შეწყვეტილი ორსულობის შედეგების შესახებ (Schutter de . 2003. В. Hilber . Lucie van ens. მოზარდების უმრავლესობა მსოფლიოში და განსაკუთრებით პოსტსაბჭოთა ქვეყნებში ნაკლებად არიან ინფორმირებული არასასურველი ორსულობის თავიდან აცილების გზების და კონტრაცეპციის სხვადასხვა მეთოდების შესახებ. 24%-ორალურ 86 . რომლებმაც იციან არასასურველი ორსულობის თავიდან აცილების კონკრეტული მეთოდების შესახებ.. მხოლო მცირე წილისათვისაა ცნობილი აბორტის ისეთი გართულებების შესახებ. 2003.9%). თუმცა ნაკლებია იმ მოზარდების წილი.9%) იცის რომ შესაძლებელია არასასურველი ორსულობის თავიდან აცილება.9%) და სშს (57. და სხვ.7%) და ინფიცირება (17.სქესობრივი გამოცდილება 18წლამდე ასაკში( Bacci A. რესპოდენტები ძირითადად ინფორმირებულები არიან კონტრაცეპციის სამი მეთოდის შესახებ. თუმცა ისინი ნაკლებად არიან ინფორმირებული იმის შესახებ თუ ჯანმრთელობისთვის რა მავნე შედეგები შეიძლება მოყვეს აბორტს. სისხლდენას (48. И. Уварова Е.. როგორიცაა ანთებითი დაავადებები (18. ლიტერატურაში არსებული მონაცემებიდანაც ცნობილია რომ მოზარდთა უმრავლესობა კონტრაცეპციის მეთოდებიდან იყენებს კონდომს.8%)... Кулаков В. 2005.9%)..5%ფარგლებში). აბორტების რიცხვის შემცირება პირდაპირ კავშირშია ინფორმააციის გაზრდასთან არასასურველი ორსულობების შემთხვევებში პროფილაქტიკური ზომების შესახებ და პასუხისმგებლობის აუცილებლობაზე საკუთარი ჯანმრთელობის მიმართ.2%).8%). მაგალითად.). 2004 და სხვ.კონდომი(82. კვლევის შედეგებიდან გამომდინარე მოზარდების უმრავლესობამ (94..5%14. ნიდერლანდებში მოზარდთა დიდი ნაწილი (75%) იყენებს კონდომს. რომ იცის რა არის აბორტი..). ბულგარეთში. 2001. Мешкова Н. მოზარდების გოგონების 100% თვლის. М. ჰორმონული აბები (77. უკანასკნელი მონაცემებით რუსეთში. Y რესპოდენტები აბორტის მავნე შედეგებიდან ძირითადად ასახელებდნენ უნაყოფობას (71. ხოლო სხვა მეთოდების შესახებ ინფორმირებულთა წილი მეტად მცირეა (3.

მიუხედავად იმისა. მეტად საინტერესო აღმოჩნდა გენდერული დამოკიდებულება ქორწინებამდე სქესობრივი ურთიერთობების შესახებ. ან მშობლებს-54. თუ როგორი იყო მათ მიერ ამ ფაქტის შეფასება. მოზარდთა სქესობრივი აქტიურობა და მათი არასრული ინფორმირება სქესობრივი გზით გადამდები დაავადებების (სგგდ). 2003 და სხვ. Anke van Da 2004 და სხვ. გოგონებისთვის ქორწინებამდე სქესობრივ ურთიერთობებს რესპოდენტები დასაშვებად თვლიან ძირათადად საქმროსთან(46. რომ ევროპის სხვადასხვა ქვეყნებში ცხოვრობს აივ/შიდსით დაავადებული 1. კერძოდ. ხოლო გოგონათა 32. აღმოჩნდა.8%). რომ სქესობრივი ურთიერთობების შესახებ ინფორმაცია მოზარდებს ძირითადად მიღებული აქვთ მეგობარ- 87 .1%. გოგონათა ძალიან მცირე ნაწილი თვლიდა რომ უნდა დამოუკიდებლად შეწყვიტოს ორსულობა-2.8%) და საცოლესთან (54.8%) და იშვიათად მეგობართან(2. იმის შესახებ თუ ვის უნდა მიმართოს მათმა თანატოლმა გოგონამ დაორსულების შემთხვევში და თუ როგორ უნდა მოიქცეს ასეთ შემთხვევაში. რომ რესპოდენტების გარკვეული ნაწილს დასაშვებად მიაჩნდა ქორწინებამდე სქესობრივი ურთიერთობა. რომ უნდა მიმართოს ექიმს-39. შეყვარებულთან(17. ეს მაჩვენებლები საკმაოდ დაბალია გოგონებთან მიმართებაში.. დანარჩენი კი კონტრაცეპციის სხვადასხვა მეთოდს ( Ti er V.კონტრაცეპტივებს. 2002. გოგონათა უმრავლესობა დასაშვებად მიიჩნევს ვაჟების ურთიერთობას მეძავთან (72.56 მილიონი ადამიანი (karnekov V. მნიშვნელოვანი იყო რესპოდენტთა შეხედულება.7%.1%).7% შეყვარებულთან და მცირე რაოდენობა 3.8% მეგობართან. გარკვეულ ინტერესს წარმოადგენდა იმის დადგენა.1%.9%.).. თუ საიდან იღებენ მოზარდები ინფორმაციას სქესობრივი ურთიერთობების შესახებ.2%). რაც ალბათ უნდა აიხსნას ქვეყანაში არსებული ტრადიციული შეხედულებებით. გამოკითხულთა მნიშვნელოვანი ნაწილი ასეთ ურთიერთობებს უარყოფითად აფასებს. ან გააჩინოს ბავშვი-11.). ზრდის ამ დაავადებების რისკს მოზარდებში. ცნობილია. უმრავლესობას კი მიაჩნდა. მათ შორის აივ/შიდსის გადაცემის გზებისა და მათი პრევენციის მეთოდებისა. საინტერესო იყო იმის დადგენა.

ამხანაგებისგან (59.7%) და ტელევიზიით (41.2%), თანაკლასელებისგან(22.7%), უფრო
ნაკლებად დედისგან (18%), ჟურნალ-გაზეთებიდან (16.5%), უფროსი ასაკის ნაცნობებისგან
(16.9%) და გაცილებით ნაკლებად ექიმისგან (4.3%). ჩამოთვლილი ინფორმაციის წყაროები
ერთი და იგივეა როგორც თბილისის ცენტრალური ისე გარეუბნების სკოლების
მოსწავლეთათვის.Oამგვარად, ოჯახის წევრების, ექიმების და მასწავლებლების როლი
სქესობრივი ურთიერთობების შესახებ ინფორმაციის მიწოდებაში საკმაოდ დაბალია.
გამოკვლევებით დადგინდა, რომ მოზარდები ძირითადად (განსაკუთრებით პოსტსაბჭოთა
ქვეყნებში)

ნაკლებად

ინფორმირებულები

არიან

სქესობრივი

განათლებისა

და

რეპროდუქციული ჯანმრთელობის სფეროში. მათი ინფორმირების ძირითადი წყაროა
მასმედია, ჟურნალ-გაზეთები, მეგობარ-ამხანაგები და სქესობრივი პარტნიორები (Barnekov
V., Stergran M., 2005 და სხვ.)
გამოკითხვის შედეგად გამოვლინდა, რომ ინფორმაციის წყაროებს სანდოობის და
ხარისხის მიხედვით რესპოდენტები განსხვავებულად აფასებენ. კერძოდ, დედისგან და
ექიმისგან მიღებულ ინფორმაციას გოგონები უპირატესობას ანიჭებენ და მას უმჯობესად
თვლიან.
საინტერესო იყო მოზარდების აზრი იმის შესახებ უნდა ისწავლებოდეს თუ არა
სკოლებში საგანი, რომელიც მოიცავს საკითხებს სქესობრივი ურთიერთობების შესახებ და
ვინ უნდა ასწავლიდეს ამ საგანს. მოზარდების უმრავლესობის აზრით სკოლაში უნდა
ისწავლებოდეს საგანი სქესობრივი ურთიერთობების შესახებ, ძირითადად IX-Xკლასიდან
(25%), რომელსაც უნდა ასწავლიდეს სპეციალურად მომზადებული ახალგაზრდა პედაგოგი
ქალი.
მოზარდების უმრავლესობა (85,8%) თვლის, რომ აქვს გარკვეული წარმოდგენა
სქესობრივი გზით გადამდები ინფექციების და მათ შორის შიდსის შესახებ. განსაკუთრებით
მაღალია მოზარდთა

ინფორმირებულობა აივ/შიდსის (90%) შესახებ და ნაკლები-

სიფილისის(28.6%), გონორეის(12.8), ქლამიდიოზის(2.3%) და სხვთა შესახებ.
საინტერესო იყო იმის დადგენა ჰქონიათ თუ არა მოზარდ გოგონებს რაიმე
უხერხულობა

სქესობრივ

მომწიფებასთან

დაკავშირებით

და

როგორო

იყო

მათი

88

შეხედულება, თუ ვის უნდა მიმართონ სქესობრივი მომწიფების პერიოდში არსებული
პრობლემების შემთხვევაში. გოგონათა თქმით, მათ უმრავლესობას (74.7%) არ ჰქონიათ
რაიმე უხერხულობა სქესობრივ განვითარებასთან დაკავშირებით, ხოლო 25.4%-მა აღნიშნა
გარკვეული

უხერხულობა.

გოგონების

უმრავლესობას

მიაჩნია,

რომ

სქესობრივ

განვითარებასთან დაკავშირებული პრობლემების არსებობის შემთხვევაში უნდა მიმართოს
ექიმს, ან მშობელს. ცნობილია, რომ მოზარდებში აღინიშნება რეპროდუქციული და
სქესობრივი ჯანმრთელობის სფეროში ცოდნის დეფიციტი. ეკონომიური, სოციალური და
ფსიქოლოგიური ბარიერების გამო შეზღუდულია ხელმისაწვდომობა რეპროდუქციული
ჯანმრთელობის სამსახურისადმი. ამასთან მნიშვნელოვანია ისიც, რომ ყველა ქვეყანაში
კანონმდებლობისა და კულტურულ-ტრადიციული თავისებურებების გამო ეს ბარიერები
განსხვავებულია.( Rivett D., 2002; Nukusheva S., 2002; Ackerhans M., 2003; Goodson J., 2004 და
სხვ.).
ამრიგად, მოზარდი გოგონები საკმაოდ ინფორმირებულები არიან სქესობრივი
ურთიერთობების, აბორტის, არასასურველი ორსულობის თავიდან აცილების, სგგი-ის, მათ
შორის აივ/შიდსის შესახებ, ზოდაგ საკითხებში, თუმცა მათი ცოდნის დონე კონტრაცეპციის
მეთოდების კორექტული გამოყენების, სგგი-ის კონკრეტული გამოვლინებების, აბორტის
გართულებების

და

მათი

თავიდან

აცილების

შესახებ

მნიშვნელოვნად

ჩამორჩება

ინფორმირებულობის დონეს, თვით მოზარდები არასაკმარისად მიიჩნევენ ინფორმაციას
რეპროდუქციული

ჯანმრთელობის

სფეროში

და

მათი

უმრავლესობა

აღნიშნავს

საგანმანათლებო პროგრამების ფუნქციონირების აუცილებლობაზე რეპროდუქციული
ჯანმრთელობის სფეროში.
დასკვნები
1. ქ. თბილისში კლინიკური ეპიდემიოლოგიური კვლევის საფუძველზე მოზარდი
გოგონების ძირითადი უმრავლესობის ფიზიკური და სქესობრივი განვითარება
შეესაბამებოდა ასაკობრი ნორმებს. სხეულის მასის ინდექსის მატება უფრო
ხშირი იყო, ვიდრე დეფიციტი.სხეულის მასის ინდექსი ჩამორჩებოდა ასაკობრივ
ნორმას შემთხვევათა 1.3 %-ში, სხეულის მასის ინდექსის მომატება

89

აღინიშნებოდა 4.45%-ში, ჭარბი წონა 2.6 %-ში და სიმსუქნე -1.85%-ში.

2. მენარხეს ასაკი გამოკვლეულ გოგონებში მერყეობდა ძირითადად 10-დან-15-წლის
ფარგლებში. მენარხეს საშუალო ასაკმა შეადგინა 12.4 წელი, 20წლის წინ
ანალოგიური კვლევით მიღებული შესაბამისი მონაცემი იყო (12.5წელი). ამრიგად,
დეკადაში მოხდა მენარხეს საშუალო ასაკის 0.05 წლით შემცირება. სქესობრივ
განვითარებაში ჩამორჩენა აღინიშნებოდა მოზარდ გოგონათა 0.29%-ში, ნაადრევი
სქესობრივი მომწიფება აღინიშნებოდა შემთხვევათა 0.44%-ში.

3. მენსტრუაციული რითმის დარღვევები გამოკვლეულ მოზარდებში სარწმუნოდ
ხშირი იყო პუბერტატის I ფაზაში IIფაზასთან შედარებით, რაც უკავშირდება
მენსტრუაციული ფუნქციის ჩამოყალიბების ფიზიოლოგიურ თავისებურებებს.
მენსტრუალური ფუნქციის დარღვევებიდან ყველაზე ხშირად აღინიშნებოდა
ოლიგომენორეა და დისმენორეა, ხოლო საშვილოსნოსმიერი დისფუნქციური
სისხლდენები და ამენორეა იყო შედარებით იშვიათი.

4. ანდროგენიზაციის კლინიკური გამოვლინებებიდან ყველაზე ხშირი იყო მსუბუქი
ხარისხის სებორეა და აკნე (14.07%), რომლებიც პრეპუბერტატში აღინიშნებოდა
სარწმუნოდ დაბალი სიხშირით პუბერტატთან შედარებით. ანდროგენიზაციის
გამოვლინებების სიხშირე (4.74%) ჰირსუტიზმის, აკნეს და სებორეის სახით
სარწმუნოდ არ განსხვავდებოდა პუბერტატის ფაზების მიხედვით, თუმცა II
ფაზაში აღინიშნებოდა მისი ინტენსივობის მომატება.

5. მენსტრუაციული ციკლის მდგრადი დარღვევების, ანდროგენიზაციის კლინიკური
ნიშნების, ჭარბი წონის და ჰიპოთალამური სტიგმების იზოლირებულად ან
კომბინირებულად გამოვლინებები ჩვენს მიერ შეფასებული იქნა სავარაუდო
რეპროდუქციულ-ენდოკრინულ დარღვევებად, რომელთა სიხშირემ შეადგინა 7.6%.

90

კონტრაცეპცია). დაგვიანებული მიმართვიანობა. კონტრაცეპცის შესახებ არ არის საკმარისი და მათი უმრავლესობა(67. კლინიკო-ეპიდემიოლოგიური კვლევები მაღალ ინფორმატიულია. 7.7%) ინფორმირებული აღმოჩნდა რეპროდუქციული ჯანმრთელობის საკითხებში (დაორსულება. კონტრაცეპციის კონკრეტული 91 . კონტრაცეპციის სხვადასხვა მეთოდების კორექტული გამოყენების. პრაქტიკული რეკომენდაციები 1. აივ/შიდსი. რეპროდუქციული ჯანმრთელობის პრობლემების გამო სამედიცინო დაწესებულებებში მოზარდთა არასაკმარისი. 8.4%) მიუთითებს სქესობრივი განათლების საჭიროებაზე საგანმანათლებო დაწესებულებებში. შემდგომში რეპროდუქციული ფუნქციის მძიმე პათოლოგიების და უშვილობის პროფილაქტიკისთვის. რაც მნიშვნელოვანია რეპროდუქციული ფუნქციის დარღვევების ადრეულ სტადიაზე გამოვლინების მიზნით.6. 9. თუმცა მათი ცოდნის დონე აბორტის მავნე შედეგების. სქესობრივი გზით გადამდები ინფექციების და აივ/შიდსის თავიდან აცილების გზების შესახებ მნიშვნელოვნად ჩამორჩება ინფორმირებულობის სიხშირეს. არასასურველი ორსულობის თავიდან აცილება. სქესობრივი გზით გადამდები ინფექციების თავიდან აცილების. მოზარდი გოგონების უმრავლესობა (90. არასასურველი ორსულობის და აივ/შიდსი-ის. უხშირესად მძიმე დარღვევებით მიუთითებს მათი აქტიურად გამოვლინების მიზანშეწონილობაზე. მოზარდი გოგონების არასაკმარისი ცოდნა არასასურველი ორსულობის. სგგი. მოზარდთა აზრით მათი ცოდნა სქესობრივი ურთიერთობების. აივ/შიდსი და სგგი-ის თავიან აცილების გზების. .

მეც. საბახტარაშვილი მ. საჭიროებები და მოთხოვნილებები რეპროდუქციული ჯანმრთელობის სფეროში. მიზანშეწონილია მოზარდთა საგანმანათლებო და ჯანდაცვის პროგრამების შემუშავებისას ჯანდაცვის ორგანიზატორებმა გაითვალისწინონ მოზარდთა კლინიკური-ეპიდემიოლოგიური კვლევის შედეგები. მეტაბოლურ გეგეჭკორი მ. შორსწასული ფორმების პროფილაქტიკის მიზნით. 92 . რეკომენდირებულია მოზარდი გოგონების პერიოდული კლინიკურიეპიდემიოლოგიური კვლევების ჩატარება რეპროდუქციული სისტემის მდგომარეობის დასადგენად. გვ. მათი ინფორმირებაგანათლების დონე. გეგეჭკორი მ. 36გვ.. რეპროდუქციული ფუნქციის დარღვევების მძიმე.. თბილისი 2004. მედ. ჩოფიკაშვილი ნ. ჰიპოთალამური სინდრომი საკვერცხეების მეორადი პოლიკისტოზი.მეთოდების კორექტული გამოყენების შესახებ მიუთითებს ამ სფეროში საგანმანათლებლო პროგრამების აქტიურ ფუნქციონირების მიზანშეწონილობაზე სასწავლო-საგანმანათლებო დაწესებულებებში თვით გოგონათა შეხედულებების. გამოყენებული ლიტერატურის სია 1. საჭიროებების და მოთხოვნილების გათვალისწინებით. ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის სამეცნიერო შრომების კრებული. 93-97. კანდ. 2. ჰიპოთალამურიდან სინდრომამდე ი. თბილისი 2006. 3. 2.

6. ადრენოგენიტალური სინდრომის პოსტპუბერტატული ფორმების კლინიკა და დიაგნოსტიკა. 4. მენსტრუაციისწინა სინდრომი. 33გვ. გვ. 7. 8. 3-11გვ.. ხომასურძე ა. მედ. ცერცვაძე თ.. კლინიკური ლექცია თბილისი 2005. ფხალაძე ლ. ი. ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის სამეცნიერო შრომების კრებული. საბახტარაშვილი მ. 17-21. თბილისი 2006. ცერცვაძე გ.. მარსაგიშვილი ნ. საბახტარაშვილი მ. ავტორეფერატი.. კვალიაშვილი ს. თბილისი 2004. მეც. თბილისი 2006. 9. ხომასურიძე ა. ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის სამეცნიერო შრომების კრებული... 10. ავტორეფერატი მედ... აბორტები და კონტრაცეპცია ახალგაზრდებში. ი. ცინცაძე მ. ახალგაზრდების რეპროდუქციული ჯანმრთელობის პრობლემები და პრიორიტეტები. დისფუნქციური საშვილოსნოსმიერი სისხლდენები. დგებუაძე მ. ავტორეფერატი. 43გვ.3.. მედ. პარკაული მ. თბილისი 2006. 5. კანდ. ცერცვაძე გ. თბილისი 2002. თბილისი 2006. ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის სამეცნიერო შრომების კრებული... აბორტები ხომასურიძე ა. ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის სამეცნიერო შრომების კრებული. ადრენოგენიტალური სინდრომის პუბერტატული ფორმების კლინიკო-ჰორმონული თავისებურებები და მკურნალობა მოზარდ გოგონებში. 32-36გვ. 46გვ. გულბანი საკვერცხეების თ. უსაფრთხო მოზარდებში. მეც. გვ. გვენეტაძე ა. კანდ. პარუნაშვილი ნ. ი. 48გვ. ქრისტესაშვილი ჯ. კანდ. 93 . აივ/შიდსი და სქესობრივი გზით გადამდები ინფექციების პრობლემები მოზარდებსა და ახალგაზრდებში. მეორადი ინსულინრეზისტენტული პოლიკისტოზით მეტაბოლური (კლინიკო-ჰორმონული სინდრომი თავისებურებები). მაღულარია თ. ი. თბილისი 2004. გოჩიტაშვილი ნ. სტვილია ქ. კლინიკური ლექცია. მეც. თბილისი 2003. 11-16 11.. 19გვ.

Артюкова О.С. Клотин П. Москва. 16.428 с. Ф. Эндокринология. «Медицина».. – 287 с. ხომასურიძე ა. 19. с. თბილისი 2003. 4–6. Гинекологическая эндокринология детей и подростков.12. Ф. Богданова Е.48. Кожуховская Т. 2000. Москва... Здоровье женщины 1(21)/2005. გვ. Богданова Е.. 2000. И. Ф.В. Петеркова В. ქრისტესაშვილი ჯ. Таенкова А.. 23.А.286. 7: 6–7. Петербургская В. – 1999. ვასაძე ო. Фадеев В.. Здоровье детей России: научные и организационные приоритеты. Санкт-Петербург. Вирилизм. Баранов А.2002. Вовк И. Коколина В..А. «Фолиант».А. Ю. С.1997. Дедов И. «Знание-М» Москва 2000. Гуркин Ю. Келлер Х. 20. – С. 45. 2001.. 26. Гинекология детей и подростков. Коколина В. Мельниченко Г. М. Гинекологиа подростков.630.. М. 25.В. 14. с. 94 .А. Тонкова–Ямпольская Р. Гарден А.. //Педиатрия.А. 2001. Русский медицинский журнал.Медицинское информационное агентство с. Половое развитие детей: норма и патология. Коколина В. Гинекологическая эндокринология детей и подростков. 24. Современные подходы к лечению аменореи в период полового созревания. Эмоциональный стресс как причина вторичной аменореи у девушек.Москва. Бирюкова М. 18. 17. 332с. 15. – С.112с. Б. Доскин В. Дедов И.В. 13. Акуш и гин 1981. Морфо– функциональные константы детского организма. – 1997. М.. Репродуктивное поведение и контрацептивный выбор подростков и молодежи. – № 3. В.164. М... 21. Ф.№2.. Мураенко Н. А.М. с. კობალაძე ლ. Гипоталамический синдром пубертатного периода // Вестник Российской ассоциации акушеров-гинекологов. 22.575 «Медицина». А.36...: МИА. Медицинское информационное агентство.№5. 50–66.: Медицина. Н. – 2002. том12. 1998. 2000. А. Семичева Т. ათასწლეულის განვითარების მიზნები და საქართველოში მოსახლეობის რეპროდუქციული ჯანმრთელობის პერსპექტივები. Детская и подростковая гинекология.И..

Сметник В. 7-10... .566. Ильин А. 37. Кузнецова И. Е. периода i. Медицинское информационное агентство. javaxiSvilis saxelobis Tbilisis saxelmwifo universitetis samecniero Sromebis krebuli. 35. М. А. 95 . 28. Б. Медицинское информационное агентство с. Корсунский А. 2002.. 2000. Роль гипоталамического синдрома периода полового созревания в патогенезе поликистозных яичников//Акушерство и гинекология. Х. Матыцина Л.. 247с. 38. Курс «Эндокринология». МИА. Москва.. Ф.В. и др. Москва..1996.. 31. М. Стайн Д. Репродуктивное здоровье женщины 3(15) 2003.. 33. 61-68. Репродуктивное здоровье женщины 4(20) 2004. Селимханова Х. Новак Э. Здоровье женшины. Подростковая контрацепция и комбинированные оральные контрацептивы. СтрижаковА.Коколина В.. А. 30. Дейнеко Т. 2002. Пфтщдщгия репродуктивной системы в период ее становленияю Руководство по ендокринной патологии/ Под ред. 481-638сс. 2003. В. Ю. Сергиенко М.. Матыцина Л. Гипертрихоз и гирсутизм.422-530. Служба охраны здоровья матери и ребенка в 2002 году.. Москва. Кузнецова И. 36. Баку. Г. Т.. gv.. Клинические лекции по гинекологической ендокринологии.Медицина. Тумилович Л. 29-30. ГеворкянМ. Клиническая эндокринология.А. Старков Н. – 2002. В. Гиперандрогении у девушек: клинические проявления и коррекция. М.. с.558. Гипоталамо-гипофизарные нарушения в патологии пубертатного периода // Материалы II Российской научно-практической конференции "Актуальные проблемы нейроэндокринологии". Гинекология. Гаврилова Л.№ 2. С. В.Г. Ю. – 83 с. Грембах М. С..С. 2(22)/2005. Семичева Т. Н.. Матыцина Л.с. Г.-С. П. Неоперативная гинекология. Вихляевой М. 2001. 39.М. Комплексная терапия маточных кровотечений пубертатного 27. «Питер». Р. 1-32. А.. 40. Тумилович Л. 29. Санкт-Петербург. 32. Tbilisi 2006.2001.. «Практика». Половое созревание у мальчиков и девочек/Репродуктивная эндокринология. 34. Сергиенко М. 1998. Манухин И.М. Применение препарата Фемостон в качестве заместительной гормональной терапии у девочек-подростков. 2001. М. А. Фаталиева Г.

91 :642 –644 49. . .111 :844 –850 52. Entre-Nous. 2003.-C. Дзадзамия Л. Синдром изолированного пубархе у девочек . Репродуктивное здоровье женшины 2(11)2002. Здоровья 2000. Уварова Е. №2(14). 2004. 610с.В.9-12p . 50. Dallal GE. Ahima RS. 1–19. Шилин Д. /Российский вестник перинатологии и педиатрии. p-6. – 1999.Е. Maturation timing and overweight prevalence in US adolescent population girls. Entre-Nous. 15-17. Чайка В. 1-19pp. 45. No- 55. Диагностика и гормональная коррекция нарушений менструальной функции у подростков в процессе этапной реабилитации. Б. A worrious situation! Sexual and reproductive health services in the Netherlands. В. J Clin Endocrinol Metab 1995. С.. 2003. Health issues of ethnic minority and migrant women. Journal of Clinical Investigation 1998.. 66-73. И. 2001. 15-16pp. Apter D. Репродуктивное здоровье девочек подросткового возраста.1994. A national strategy for sexual health and HIV for England. Матыцина Л. – № 5. Аменорея у девочек-подростков. Yen S.S. Metabolic features of polycystic ovary syndrome are found in adolescent girls with hyperandrogenism. А. No- 51. Уварова Е. – Т. 53. 96 . Влияние пубертатно-юношеского диспитуитаризма родителей на развитие потомства // Педиатрия. Вовк И.-N 3.Терещенко 41. Butzow T. Тучкина И. Gordon-Larsen P. 48. 2001. Entre-Nous. / Руководство для эндокринологов.. Laughlin GA. 44. Pediatrics. . К. К. No-58.В. Adler M.. 46. 2003. 48. Prabakaran D & Flier JS Postnatal leptin surge and regulation of circadian rhythms of leptin by feeding: implications for energy homeostasis and neuroendocrine function. Ackerhans M. М.80:2966– 2973. . Must A.. 47. Am J Public Health. Relative weight and race influence average age at menarche: results from two nationally representative surveys of US girls studied 25 years apart. Anke van Dam. Гиперандрогенные проявления и основные пути их коррекции у девушек-подростков. Anderson SE. 43.101 1020–1027 51. 42. С. С. 2003.8– 9. – С. Репродуктивное здоровье женщины. Adair LS. А.

Babayan K. Babayan K. . No-50.. 995-1007. Azziz R. Hyperandrogenic anovulation (the polycystic ovary syndrome) – back to the ovary? Hum Reprod Update 1998 May–June 4: 3: 296–300. Wilson CA & Yeo TA 1982 Investigation into the hypogonadism of the obese mouse (genotype ob/ob).W. Acta obstetrica et 54. Childrens and adolescents health in Europe... 14- 59. Sex education in Hungary. 14-15pp. R. 57. 2005. 64. Armenia-reducing morbidity due to STDs. 62. . Entre-Nous. No-53. Entre-Nous. Kristner R.1997.. 63. No-54. . 19 21pp. Journal of Reproduction and Fertility 1982. Obstetrice Gynecology 1998 . 1999. .Apter D. 1994. The role of medicine students in the prevention of HIV/AIDS. . Stergran M.. Contraception for adolescents: Parts I and II. Barbieri R.L. The obstetrician-gynecologist role in the practical management of polycystic ovary syndrome. 58. Beach RK. Baird T. Barnekov V. No-59. 22-23pp. 10-11pp.. J Clin Endocrinol Metab 1986. 13-17pp. 2002.. gynecologica Scandinavica. Armenia: Reducing sexually transmitted infections among CSWs. Ryan K. Berga S. No- 60. Pediatrics.. 68.. 2003. 8(suppl):1-8 65. Randall R.. pt2. 6-7pp. Shalev E. R. 66. No-56. 1995. 56. 2001.2002. Wilkinson M. Batt RAL..179.L. 60. p. Belhadj H. Homburg R. Shifting focus to the women: compehensive abortion care 15pp. 67. . 2003. Bacci A. No-42..supp. L.. No-56. 2005. . in central and eastern Europe. 6.. Obstetrics and gynecology. Making pregnancy safer: Issues and chellenges . Entre-Nous..76.. Entre-Nous. Insulin stimulates androgen accumulates in incubations of ovarian stroma obtained from women with hyperandrogenism. 13-16pp.W. Integrating reproductive health in the health reform process in Bosnia and Herzegovina.467.. Entre- Nous. Batar I. Bencevic H. Etre-Nous. The evaluation and management of hirsutism. 55. Gillies G. Entre-Nous. 2003. Falk S. 62: 904–910. Adolescent Health Update. Hyperandrogenism in oligomenorrheic adolescents. Makris A.. 109-113 97 .J.. Daniels G. Ben-Shlomo I.7(suppl):1-10.. Vol. 64 363–371.. 61. Shehu E. Everard DM. Entre-Nous. 101.

F. Entre-Nous. 83. Entre-Nous. Carr S. Ramji S. Srivastava U. 73. 75.69. 98 .Dave K. Gussinye M. Carel J. Yeste D. Lahlou N. et al. MA: MIT Press. Med Clin (Barc). 2001. Winikoff B. 7-9pp. Charlton HM 2004 Neural transplantation in hypogonadal (hpg) mice . The United Kingdom – Chlamydia: A problem for family planning services. Age of menarche and racial comparison n US girls. ..10.. 1995. Implementaing the WHO regional strategy on sexual and reproductive health. Chumlea W. pp. Precocious puberty and statural growth. Hornbeck K. C. 1997. Eds K Wallen & JE Schneider. 275 88–90. 2005. Blondell R. Foster Michael B.. Reproduction 2004 127 3–12. Thornton JE. Entre-Nous. Lu R & Lim ME Early onset of reproductive function in normal female mice treated with leptin. 15-17pp. Bronson FH Puberty and energy reserves: a walk on the wild side. Weigle DS. 18 678–700. Cheung CC. Roche A. Endocrine Reviews 1997. 1999. 07. 4-6pp. Mounzih K. Clifton DK & Steiner RA Leptin is a metabolic gate for the onset of puberty in the female rat. The state of medical abortion in Europe today. 72. adolescent and young adults from Barcelona population. 2000/2001... No-51. Brann DW & Mahesh VB 1997 Excitatory amino acids: evidence for a role in the control of reproduction and anterior pituitary hormone secretion... Carrascosa A.. 111. In Reproduction in Context. No-49. N2 135-147. No-42. Copil A.. Entre-Nous. 2003... . Bhargava SK. D. 110-1113. 2000. Vol. Kuijper JL. 2004.. Roger M. children. Berlin C. Science. M. . Indian Pediatr.123 :445 –451 80.. 78. N1 . Pediatrics 2003. No-59. . 70. 79. .. 138 855–857. Disorders of Puberty American Family Physician. Coping with sexual health: an inductive intervention model. 76. Endocrinology 1997. 81. Secular growth changes. . 74. C. 1999. Growth and sexual maturation of low birth weight children: a 14 year follow up. Chehab FF. 13-14pp.. Bracken H. Brandrup-Lukanow A.Vol. height and body mass index values in infant. Entre-Nous. Health education and theatre for and by people. Bronner G. Weight. 11-12pp. 82. Scubert C. Cambridge.32 :963 –970 71.physiology and neurobiology. . Human reproduction update 2004. No-56. Chussain J. pp 15–33 77.

Shohat M. leonetti R. 87. European Journal of Neuroscience 2004. Tillmann V. Susman EJ & Birch LL Percent body fat at age 5 predicts earlier pubertal development among girls at age 9. 88. Ackard and Carol B. Ann Hum Biol. The resistance to contraceptive use in young women. Chumlea WC & Siervogel RM Serum leptin concentration.Vol. 2000.2004. Bruni V. Hastings MH & Ebling FJP Neurotrophic effects of BDNF on embryonic gonadotropin-releasing hormone (GnRH) neurons. 86.84. and gonadal hormones during puberty. Roberts DF 1993 Menarcheal age in University of Warwick young women. et al.. 23 678–685. Kauschansky A. J Biosoc Sci 25:531–538 89. 2004. J. Demerath EW. J Pediatr Endocrinol Metab.. Cisternino M. 1997. I.. New EU resolution on sexual and reproductive health and rights. Familial central precocious puberty suggests autosomal dominant inheritance. de Muinich Keizer SM. Diann M. Hum Reprod Update. International Journal of Eating Disorders 29(2): 187-194 (March 2001) 99 . Association Between Puberty and Disordered Eating. Cronin AS. 2000 Pediatrics 111 815–823. Clinical Endocrinology 1997.19 338–344. Vicens-Calvet E.. Phillip M.89 :1794 –1800 94.. Claeys V. 4 214-221 95. Hall CM. Peterson. Davison KK. Physiological aspects and clinical sequelae of energy deficiency and hypoestrogenizm in exercising women. Canela J. 93. Gill MS. de la Puente ML. Etiology and age incidence of precocious puberty in girls: a multicentric study. Salleras L. Williams N.. Clayton PE. Spergel DJ. 2002.. 9. No-54. Horan TL. Trends in pubertal development in Europe. 17-18pp. 433-448. Dei M. J Clin Endocrinol Metab. Alvarez J. Human reproduction update 2004. Towne B.13(suppl 1) :695 –701 85. Blanger J. Whatmore AJ & Price DA Serum leptin through childhood and adolescence. #5. 96. Dann TC. Pasquino AM. and Other Psychological Variables. Pasqua A. De Souza M. Body Image. Entre- Nous. 46 727–733. Brooks AN.24 :435 –452 91. de Vries L. body composition. . International Journal of Obesity 1999. Wisemandle W.10. Arrigo T. Mul D. Cross-sectional study of the child and adolescent population of Catalonia (Spain). Balzi D.. 90.7 :287 –291 92. 2001.

Frontiers in Neuroendocrinology 1999. No-40- 41. Pediatric and adolescent gynecology.. 110. 4-th ed. Science 2001. Entre-Nous. Rachman J. . 11 R23–R33. Foster DL & Nagatani S Physiological perspectives on leptin as a regulator of reproduction: role in timing puberty. Kurbatova OL. Jacobs TW & Millar RP repubertal increases in gonadotropin- releasing hormone mRNA.. Fernald RD & White RB Gonadotropin-releasing hormone genes: physiology. 1999.№ 2. Fiala C. 1998. S. 88 1842–1848. Ebling FJP & Cronin AS The neurobiology of reproductive development. Frisch RE & McArthur JW Menstrual cycles: fatness as a determinant of minimum weight for height necessary for their maintenance or onset. . Poston W. . Dzeletovic A. Eramova I. No- 42. 60 205–215. Prokhorovskaya VD. two generations of the Russian population. 105.. Dudas B & Merchenthaler IJ Topography and associations of leu-enkephalin and luteinizing hormone-releasing hormone neuronal systems in the human diencephalon. 108. 2005.Vol. Biology of Reproduction 1999. p. Abortion in Europe: Are the laws and practices patient centred? . Hum Biol 199567:755–767 98. Journal of Clinical Endocrinology and Metabolism 2003. Emans S. Kholod ON. J. p-7.a model for puberty? In Control of the Onset of Puberty III.. 106.263-301. . gonadotropin-releasing hormone precursor. 7-8pp. Yugoslavia – preventing the spread of HIV and STDs. Entre-Nous. and subsequent maturation of precursor processing in male rats. 90 2496–2501. P. Entre-Nous. Foreyt J. 43. NeuroReport 2000. Endokrine abnormalities associated with hirsutism. 100 . 20 224–240. 99. 103. 104.. No-53. 100. 23-25pp. Dzeletovic A. Ebling FJP & Foster DL Seasonal breeding .P. .1998.. Dutlow CM. No-59. 2002. 111-116. Secular growth trend in 97. Obesity: a never-ending cycle?// International Journal of Fertility & Womens Medicine. 102. 2002. 185 949–951. Vulnerability of sex workers in the CIS countries. 1990pp 253–264. structure and functions. 101. 15-17pp. Journal of Clinical Investigation 1992 . 109.Dubrova YE. Yugoslavia – contraceptive use among youg people.. Entre-Nous. 107.

26-28pp.Frontini MG.805. No-55. 113. Srinivasan SR. 1998. 123.. Socoi-cultural aspects of sexual and reproductive health in Kosovo. Entre- Nous. Pediatr Res. A. 140 2280–2287.27 :1398 –1404 112. Glasier A. pp. timing of puberty. Karlberg J. Greidanus D. No-58. Kaplowitz PB. Pediatrics 1997. 119. 2003. 107 562-573 120. Wasserman R. McAnarney ER Contraception in the adolescent: Current concepts for the pediatrician. . Gore AC. Secondary sexual characteristics and menses in young girls. N5. 2004.D. Hagele M. Graham E. 2003. Goodson J. Emergency contraception: the users and the services. Bhapkar MV. Entre-Nous.. Essential adolescent medicine . Prevention and combating HIV in Russia. Haan O.949-950. Frontiers in Neuroendocrinology 1997. Larsen U. 18 209–245. E. Entre-Nous. Longitudinal changes in risk variables 111. 117.. . 14-16pp. 99 505–512. Patel D. Endocrinology 1999.113 :911 –917 124. J Biosoc Sci 1999 31:257–267 118. p-7. Graham MJ.. No-59 2005. BMI in childhood and its association with height gain..McGraw Hill Medicine Publishing Division . Gore AC & Roberts JL Regulation of gonadotropin-releasing hormone gene expression in vivo and in vitro. 116. Pediatrics 2001.2001. 101 . p. 122. Int J Obes. . Pediatrics 1998. Xu X Secular trend in age at menarche in China: a case study of two rural counties in Anhui Province. 49 :244 –251. Herman-Giddens ME. Slora EJ. Greydanus DE. 121. Vol. 6-7pp. He Q.. Koch GG & Hasemeier CM Secondary sexual characteristics and menses in young girls seen in office practise: a study from the pediatric research in office settings network. and final height. Roberts JL & Gibson MJ Mechanisms for the regulation of gonadotropin- releasing hormone gene expression in the developing mouse. Berenson GS.101. Prath H.. phase I. F. 114. Navigating the recent articles on girls' puberty in Pediatrics: what do we know and where do we go from here? Pediatrics 2004. Sexual and reproductive health ahd rignts in the European union. Herman-Giddens ME. Wasserman RC. 115. Entre-Nous. No- 39. underlying metabolic syndrome X from childhood to young adulthood in female subjects with a history of early menarche: the Bogalusa Heart study.R. Bourdony CJ.2005.

Ibáñez L. Ibáñez L. J Clin Endocrinol Metab.125. Exaggerated adrenarche and hyperinsulinism in adolescent girls born small for gestational age. Dunger D. 2004.54 :192 –197 136. J Pediatr. Amin R. J Clin Endocrinol Metab. . Dunger D. Androgen receptor gene CAG repeat polymorphism in the development of ovarian hyperandrogenism. Precocious pubarche. 1999. de Zegher F. Hilber A. de Zegher F... de Zegher F. Potau N. del Rio L. Ong K. de Zegher F. Hindmash P.. Marcos MV. No-50. Francois I. Horm Res. 11-13pp. Potau N. M. Carrascosa A. Ferrer A. 2000. Mongan N. Ibáñez L.. de Zegher F. 126.84 :4739 –4741 135. No-56. Ong K. Ibáñez L. Available at: 129.58 :372 –379 131. Pediatrics.83 :3558 –3662 134. Potau N. 1997. Ong K. 17-18pp. Foster DL. Pediatr Res.. Ibáñez L. de Zegher F.46 :320 –322 133. Saenger P. 2003. Increased bone mineral density and serum leptin in non-obese girls with precocious pubarche: relation to low birthweight and hyperinsulinism. 2003. Oxford Reviews of Reproductive Biology 1990. Entre-Nous.. de Zegher F.13 239–311. 127. Upholding European support for sexual and reproductive health care and rights. Hyperinsulinemia and decreased insulin-like growth factor binding protein-1 are common features in prepubertal and pubertal girls with a history of premature pubarche..144 :23 –29 130. Clin Endocrinol.menarche prevents progression from precocious pubarche to polycystic ovary syndrome. Ibáñez L. Rodriguez Hierro F.. 2003. Riqué S.82 :2283 –2288 102 .88 :3333 –3338 132. Ibáñez L.. 128. 2001. Foxcroft GR & Booth PJ Nutrition and reproduction. Zampolli M.. dyslipidemia and low IGFBP-1 in girls: relation to reduced prenatal growth. Entre-Nous. Precocious pubarche. 2000. J Clin Endocrinol Metab. Fat distribution in non-obese girls with and without precocious pubarche: central adiposity related to insulinemia and androgenemia from pre-puberty to post-menarche.. Ong K. 1999. hyperinsulinism and ovarian hyperandrogenism in girls: relation to reduced fetal growth.106(5) . Marcos MV. Ibáñez L. I’Anson H. et al.. Ibáñez L. Promoting sexual health. Potau N. Marcos MV. 1998. Dunger DB. Insulin sensitization early post. J Clin Endocrinol Metab. Ferrer A. Early puberty: rapid progression and reduced final height in girls with low birthweight. Potau N.

Wasserman. Cairo and beyond: Reproductive right and culture. 149. Dunger D...Why do women stll die of abortion in country where abortion is legal? The case of the Russian federation.. A.. Contraception & reproductive health care. 152. 20-22pp. J Nutr 125(Suppl 4):1090–1096 103 . . No-59. Kaplowitz Paul B. Entre-Nous. No-56. Youth-friendly health services: Why do young people need special services? . No-50. The evaluation of sexual abuse in children. 12-14pp. 10 2005 26-29 144. Virdis R. 24-25pp. Insulin sensitization for girls with precocious pubarche and with risk for polycystic ovary syndrome: effects of prepubertal initiation and postpubertal discontinuation of metformin. 20-23 pp. 347-353 147.. Richard C. Filling the gaps in what we know about the sexual and reproductive health of adolescents and young people in eastern Europe and central Asia. Valls C. Potau N. Ketting E. Ong K. 1992. and Herman-Giddens. p-10. . Ibáñez L. Entre-Nous.. Gynecol. Ibáñez L. Ketting E. 141.. . Pediatrics 116 (2005) 506-512 148. Valls C.74 :254 –257 140. Slora Eric J. 146. .. No-59.30:910-911. Sexual health peer education among youth in Samara. Rivera JA 1995 Age at menarche and nutritional supplementation. .95-97. Hirsutism investigations-What the appropriate? J. Entre-Nous. Potau N. Kelling N. Entre-Nous. 150. Marcos MV. No-52. 2003. 143. Juntunen E. Jejeebhoy S. Entre-Nous. 2004. Nikola Morgan. Karger B. 2001. PEDIATRICS Vol. Entre-Nous. No-58. 2005. No-58.. The case of Russian federation. Vol.89 :4331 –4337 138.. 2002. Schroeder DG.137. 2005. 151. Entre-Nous. the Russian federeition. 2003. Polycystic ovary syndrome after precocious pubarche: ontogeny of the low birthweight effect. Marcia E. Emergency contraceptoin use by Irish teenagers. Marcos MV. .. Earlier Onset of Puberty in Girls: Relation to Increased Body Mass Index and Race . Ibáñez L. J Clin Endocrinol Metab.. pp. 2001.55 :667 –672 139. Jones S. . 2001. Body Composition Assessment in Children and Adolescents. Mikhail Volik. 27-28pp. Ketting E. de Zegher F. 2 August 2001.14 p. 145. J. Khan AD. International Journal of Epidemiology 2001. Clin Endocrinol. Natural history of premature pubarche: an auxological study. Jenny Bluhm.. 108 No. Hills AP. Pediatr. de Zegher F. Ketting E. Jemieson M.. 2003. Being young and in love in Russia. Jürimäe T.8-11pp. J Clin Endocrinol Metab. Martorell R. Adolesc. 142. . et al. Pedlow Steven E.

D. . Escribano Subías J. Abortion in Europe: Ten years after Cairo.. 154. 2004. Acta Paediatr. Entre- Nous. Entre-Nous. Mäkelä Dr. Lise Rosendal Ostegaard. 161. Onset of puberty at eight years of age in girls determines a specific tempo of puberty but does not affect adult height. . Vartanova K.. 160. Endocrinology. Llop-Viñolas D.. No-58. 2003. Look P. 2003. 8-11pp. Kimzeke G. 2004. Harding R. Bjarne B. 1997.. Closa Monasterolo R.. Entre-Nous. Cristensen and Jeffrey Victor Lazarus. Italy. 104 . V. 2005.. 158. Hsueh WA. 26-27pp. . 140 5382–5390.. Li C. No-58. Adolecsent pregnancy: current trend and issues Pediatrics 116 2005 281- 286 155. 163. The need for youth friendly health services in south-east Europe. Kozhukhovskaya T. Sari Puberty onset – influence of nutritional. 16-17pp.. Zoppi G. Entre-Nous. environmental and endogenous regulators? Public release date: 1-Apr-2005 358-2-333-6837 University of Helsinki 166. Minireview: adiposity. 2003. 107121. Nutrition and adolescent SRH. 157. arcuate nucleus neuropeptide Y (NPY) neurons and gonadotropin-releasing hormone neurons and the possible involvement of NPYY1 receptors. Bressan F.9 #2. Teichmann A. No-52.. Martí-Henneberg C. No-58. No-56. Entre-Nous. Confronting HIV/AID: How NGOs can achive greater youth involvement. Contraception and reproductive health care 2005. Peer education in eastern Europe and central Asia-one way to address young peoples vulnerability. No-58. . 2002. 156. Lazarus J. The role of oral contraceptives in the management of acne and seborrhea. . 18-19pp. Fernández- Ballart JD... 4- 159. Chen PL & Smith MS Morphological evidence for direct interaction between 6pp. Knai C..144 :2195 –2200 165. Assessing youth-friendly health services in the Russian Federeation. Vol. Entre-Nous. Luciano A. Marmol V. . Klein J. Lyon CJ. No-59. 2003. Eur J Clin Nutr. Body mass index reference curves for children aged 3– 19 years from Verona. and atherogenesis. Sex does not have to dangerous to your health. Endocrinology 1999. 29-30 pp.93 :874 –879 162.51 :6 –10 164.153. Gertsen K. . Vizmanos B. 12-13pp. Lazdane G. Entre-Nous. V... inflammation. Bloem P. Law RE. 2003.

. Ma D. Martí-Henneberg C. No-40-41. 175. et al. Pitts SL. Variations in the pattern of pubertal changes in girls. Entre-Nous. . Nukusheva S. No- 52. ed The power of the pill. Mesa MS. 1999. Perez-Magdaleno A Trend in menarcheal age in 167. Luepker R. Caraty A & Aparicio SAJR Kisspeptin directly stimulates gonadotropin-releasing hormone release via the G protein-coupled receptor 54.76 :273 –274 179.44 :291 –303 169. Tajikistan – STD survey results. Science 1986. Sinaiko A. Seeburg PH & Stewart TA The hypogonadal mouse: reproductive functions restored by gene therapy. No-42. Endocrinology 1991. 105 . Nikolics K. 1997. Carlton MBL. Muazamma J. 13-14pp. Marshall WA. Szonyi E.. Genotyping steroid 21-hydroxylase deficiency: hormonal reference data. Messager S. Kaplan SL & Grumbach MM Hormone ontogeny in the ovine fetus XXVI. . 178. Mashkilleyson N. 1999.56 :320 –325 180. 1983. Hart CS. 14-15pp.Marrodan MD. . New MI. Tanner JM. Colledge WH. 1999 176. 102 1761–1766. Contraception 1999. No-42. . J Pediatr. . J Clin Endocrinol Metab. Entre-Nous. Mishell DR Jr. 2002. Heyer BW. 177. Arch Dis Child. Sex hormone-binding globulin: a marker for hyperinsulinemia and/or insulin resistance [editorial]? J Clin Endocrinol Metab. R. Oct. Jacobs D. Thresher RR. Nurgazieva J. Spain: rural and urban comparison during a recent period. 181. Tajikistan – social factors determining the development of reproductive health behaviour in adolescents. . Lerner AJ. 14-16pp. Vizmanos B. 1999. Arechiga J. Steinberger J. 174. Lomet D. Nestler JE. 59:1S-42S Moran A. 171. Prineas R. Kyrgyzstan – WHO initiated projects on STD control and prevention. Ann Hum Biol 2000 27:313–319 168. Mesiano S. R. 1998. A sex difference in the effects of castration on the hypothalamo-pituitary gonadotropin unit in the ovine fetus. Jr. Kyrgyzstan – STD management during the syphilis outbreak. The duration of puberty in girls is related to the timing of its onset.. PNAS 2005. Dixon J. Chatzidaki EE. Muhamadieva S. Hendrick AG. Entre-Nous. Entre-Nous. From abortion to contraception in modern Kazakhstan. Wilcox JN. No-42. Zahn D. Insulin Resistance During Puberty Diabetes. 1969. 14-16pp. 1993.. 12-13pp. 234 1372–1378. Entre- Nous. Mason AJ. 129 3073–3079 173. Malinge I..131 :618 –621 170. 172. Lorenzen F. Ching-Ping Hong.

Potau N.150 :747 –755] 191. 10 67–77. PA. 2004. et al. pp.20 :1837 –1843 192. No-56. Slora. PEDIATRICS Vol. et al. 187. Plant TM. 1999. MD. 20-23pp. 7-9pp. Istvan Bater and the members of EUTEACH working group. Opposing influences of prenatal and postnatal weight gain on adrenarche in normal boys and girls. BS . Ahlsson F. and other complex traits. . secular trends. No-56. Kaplowitz. Ostegaard L. and Marcia E. Entre-Nous. Entre-Nous. Hum Reprod. Gay VL. 184. Plant TM & Barker-Gibb ML Neurobiological mechanisms of puberty in higher primates. R. 347-353. No-42. Ong K. 1999. Petry CJ. and changes after migration. 2003. Peer education and HIV/AIDS: How can NGOs achieve greater youth involvement? . Pedersen N. 189. J Clin Endocrinol Metab. Juul A. Entre-Nous. Persson I. Michelmore KF. Molecular Genetics and Metabolism 2003. Entre-Nous. PNAS 1989. 86 2506–2510 106 . 2003. Eric J. 108 No. Bulgaria –STDs. Association of aromatase (CYP 19) gene variation with features of hyperandrogenism in two populations of young women. Endocrine Reviews 2003. Palmert MR & Hirschhorn JN Genetic approaches to stature. 2005.. . 195. DrPH¶ Earlier Onset of Puberty in Girls: Relation to Increased Body Mass Index and Race. Richard C. pubertal timing. 24 668–693 188. Packer C. Entre- Nous. Roma women and public health care..89 :2647 –2651 183. 186. 2003. 2 August 2001. 194.182. Skakkebaek NE. Parent AS. Paul B. 2003.. 16-18pp. Human Reproduction Update 2004. Am J Epidemiol. . Ewald U. IPPF European network: Bush is leading a secret war on women. Marshall GR & Arslan M Puberty in monkeys is triggered by chemical stimulation of the hypothalamus. 14-17pp. Frontiers in Neuroendocrinology 2001. Teilmann GJ. Wasserman Steven E. 193. Plant TM Neurobiological bases underlying the control of the onset of puberty in the rhesus monkey: a representative higher primate. 185. No-55. Pedlow. 8-9pp. Influence of perinatal factors on the onset of puberty in boys and girls: implications for interpretation of link with risk of long term diseases.. Pierre-Andre Michaud. 22 107–139. A European training curriculum in adolescent medicine and health: A resource for professionals working in the field of sexual and reproductive health. Herman-Giddens. Palacio R. No-55. Toppari J & Bourguignon JP The timing of normal puberty and the age limits of sexual precocity: variations around the world. Ong KK. Petry CJ. . 80 1–10. 190. et al.

Dickens. Adolescents reproductive health care. 197. . The work on young people in the WHO regional office for Europe. Smith CW. 205. 6-8pp. Rivertt D. Chang YT.. 2004. Godeau E. Entre-Nous.90-93. 6-8pp. 200. 2002.. .. Sexually transmitted diseases.. M. . 2002. R. Entre-Nous. No-58. 10:87-108 107 . 207. 201. Santelli JS. Slover RS. Miller KS. Obes Res. No-51. 2004. Hirsutism: A growing concern about over-reliance on laboratory evalution.. 8-9pp. Vol. Collins RG. No-53.. No-52. Cook. Robker RL. No-56. 19-20pp. Dias S. Sadik N. 206. 13-16 pp. 9-10pp. . 203.14 p . Pediatr. 1999. . Entre-Nous. unintended pregnancy. The evalution and management of hirsutism. DiClemente RJ. 2001. Sanna L. Promoting sexual and reproductive health services and human rights for youth and adolescents in the Balkans..81 :3961 – 3965 208. 20-23pp. Entre-Nous.2002. Entre-Nous. . Sakkal-Alkaddour H.196. Roque E. Reid L.. Young decision-makers of Europe take up the ICPD. Regional and public policy. No-55. Sannestedt I. STD prevention and care. 210. L. 2003. J. The development and measurement of sexual and reproductive health programmes in health promoting schools.. No-42. 199. Bernard M. Ricardo A. Gynecol.. Mersmann HJ. Rebecca J.findings from the HBSC study. Obstetrics and Gynecology. Adolescent Medicine 1999. Robinson H. Entre-Nous. 2003. Beaudet AL. Zhang L. Entre- Nous. Studies of 3b-hydroxysteroid dehydrogenase genes in infants and children manifesting premature pubarche and increased adrenocorticotropin-stimulated D5-steroid levels. 1996. 209. Riedner G. 101: 995-1007. Entre- Nous. J Clin Endocrinol Metab. Rivett D. Leukocyte migration in adipose tissue of mice null for ICAM-1 and Mac-1 adhesion receptors. 2001. Ross J. Dehne K. 10-12pp. The convention on the rights of the child and rights to sexual and reproductive health. Adolesc. Entre-Nous. 8-10pp. and adolescent health promotion. 202. Bernhardtz V.12 936 – 940Xu 204. Sexual health in young people. 2003. Entre-Nous.2003. . . No-53. 12-13pp. The Barselona conference: One more step in the fight against HIV/AIDS. 198.. No-58. 2003. Kappy M. Yang X.. . No-58.

Aparicio SAJR & Colledge WH The GPR54 gene as a regulator of puberty. Youth friendly services. 219. Sjodahl S. . 2003. 23-26pp. Shahab M. Simondon F Nutritional status and age at menarche of Senegalese adolescents.2 N 1: 3-27. Lucie van Mens. Zhou D & Blum RM Leptin and metabolic control of reproduction. .211. Ojeda SR & Plant TM Increased hypothalamic GPR54 signaling: a potential mechanism for initiation of puberty in primates. Mastronardi C. Best practices in HIV/STI prevention among women in western Europe. Carlton MBL. Dixon J. New health communicators at school: medical students. 4-6pp. 2004. 2003.. 10-11pp. 2003. No-58. PNAS 2005. Adolescent health in Serbia. Shyeehan M.. . 216. Acierno JS. Hormones and Behavior 2000. Chumlea W. Kaiser UB. T.. 110-113. Entre-Nous. . 218. In Reproduction in Context. Saraci O. Kuohung W. 2002. Albania. Entre-Nous. . No-53. 16-17pp.. Pediatrics.. Vol. Simondon KB.. Simon I. Slaugenhaupt SA. 2003. Schutter de M. Schwinof KM. Abortion safety challenged in Sweden. Sedlecki K. pp 34–82 215. 37 306–326. No-52. 222. Chatzidaki EE. No-42. Hendrick AG. pp. Eds K Wallen & JE Schneider. Thresher RR. 108 . Ann Hum Biol 199724:521–532 224. Schneider JE & Wade GN Reproductive inhibition in service of energy balance. 349 1614–1627. Crowley WF.STDs and youth culture. 213. O’Rahilly S. 212. 217. Entre-Nous.. 221. addressing diversity and vulnerability. . 102 2129–2134. Silva U. Vol 111 . I. HIV/AIDS and peace building in the middle East. 223.. Boston: MIT Press. Schenker I. 15-16pp. Entre-Nous. Gusella JF. #-1. 12-14pp.. Crowley WF. Seminara SB. Entre-Nous. 9- 10pp. Entre-Nous. No- 56. Entre-Nous. Zahn D. Bo- Abbas Y. 2002. Schneider JE. 220. . New England Journal of Medicine 2003. No-55. No-59. 2000. Scubert C. 214. 2005. . Polycystic ovarian syndrome: Diagnosis and management. Clinical Medicine and Research. Legins K. Erez A. Schenker I. 1999. Messager S. Shagoury JK. Seminara SB. Age of menarche and racial comparisons in US girls.

Soto N. United Kingdom: Blackwell. 4-6pp. weight. 20-22pp. . Entre-Nous. Jeandel C. Stavrou1. I. 2002.’âge de la puberté et de la ménarche.. 2003. J Clin Endocrinol Metab.. 230. Stratulat P. Takaishi M. Oxford. Dumas R L... 1965. Tsatsoulis1. Schigolev VL. Staugard F. . A. Zielony R. No-56..225.. Bazaes RA. Tamburlini G. 2005. No-60. Assessment of maternity practice in the republic of Moldova.Entre-Nous. Growth at Adolescence. 6-7pp. Ahmedova Z. Lumbroso S.. The Netherlands. Endocrine Reviews 2001. Standards from birth to maturity for height. 2003. Paris F.3 Combined estrogen receptor and estrogen receptor genotypes influence the age of menarche Human Reproduction 2006 21(2):554-557. No-60. How can we assess the impact of health sector reforms on reproductive health care and services in Europe. 2002.41 :613 –635 235. Chatzikyriakidou2. . de Meeus T. Arch Dis Child. 19:409-417 231.. 1... 232. S. 228. Thomas F. 16-18pp. Kimzeke G. Bodirova A. Sultan C. No-52.. Peer education within a frame of theories and models of behavior change. Tanner JM.88 :3645 –3650 226. Entre-Nous. 22- 25pp. 2002.. Entre-Nous. 229. Caraush T. . 1962 236. Rosenberg CH. 2005. Guegan JF International variability of ages at menarche and menopause: patterns and main determinants.. 234. Stepanova R. 5-9pp. Entre-Nous. and Strauss J. Stakic S. Entre-Nous. Stevens-Simon C Providing effective reproductive health care and prescribing contraceptives for adolescents. Zois1. Insulin sensitivity and secretion are related to catch- up growth in small-for-gestational-age infants at age 1 year: results from a prospective cohort. Pediatrics Rev 1998. Part II. Curteanu A. Timmer V. 237. Whitehouse RH. Maternal mortality in Tajikistan. 1986. Ibragimov U. 22 111–151. 109 . Diet and Acne Revisited Arch Dermatol. Renaud F. 138(12): 1591 – 1592 238. et al. Rev Int Pediat 2001 32:9–10 233. Attal G. Terasawa E & Fernandez DL Neurobiological mechanisms of the onset of puberty in primates.. 227. No-54. Benefice E. 2002. Pena V. M. Baltag V. Georgiou2 and A. Promoting equity in reproductive health. height velocity and weight velocity: British children. C. A model country? . 2nd ed. Hum Biol 200173:271–290] 239. Tanner JM. No-53. Thiboutot D.

Frisch RE 1982 Evidence for a secular trend in age of menarche. Bless EP & Schwarting GA Developmental aspect of the gonadotropin- releasing hormone system. Balducci R.2002. 251. 245. Udoeyop EU. Tounian P. 242. No- 58.. Haldre K. Sexually transmitted infection in European region. 247. Vienonen M. Steroids 1998. Troiano RP & Flegal KM Overweight children and adolescents: description. 185 173–184. Weis P. 243. 2002. Dickson N. Entre- Nous. No-55. 249. Toomet K. Wang Y Is obesity associated with early sexual maturation? A comparison of the association in American boys versus girls. Entre-Nous. Endocrinology 1997. Dubern D.112 :1785 –1788 250. epidemiology. . 18-20pp. Pediatrics 1998. Karsch FJ & Lehman MN Evidence for seasonal plasticity in the gonadotrophin-releasing hormone (GnRH) system of the ewe: changes in synaptic inputs onto GnRH neurons. No-53.p-5. 2004.. al.. p. Presence of increased stiffness of the common carotid artery and endothelial dysfunction in severely obese children: a prospective study. . Pediatrics 2002. No-40-41. 308-313. N Engl J Med 306:1033–1035 253.. 2001.240. pp 4-5. Vol 63.. 110 903–910. J Clin Invest. Toscano V. Lancet... 2003.358 :1400 –1404 244. Ekele BA. A decade of youth clinics in Estonia. Aggoun Y. Ulrich Laukamm-Josten. Lancet. . Obesity-induced inflammatory changes in adipose tissue. Entre- Nous. 19-20pp. 359 :580 –581. Wyshak G. 2003. Part K. Early growth.. 248. 101 497–504. Health care reforms in Europe – What about reproductive health? . Tobet SA. et. Hotamisligil GS. Williams S.. and demographics. West Afr J Med 15:170–172 252. 246. Mahgiantini A. Persons living with HIV/AIDS as peer counselors in Argentina. 138 1240–1250. Molecular and Cellular Endocrinology 2001. Otubu JA 1996 Age at menarche amongst school girls in a high altitude Nigerian town. Falasca P. 1998. Xiong JJ. 110 . 241. menarche and adiposity rebound. et al. Hyperandrogenism in adolescent female. Wellen KE. Entre-Nous.

p10. 255.. No- 51. The strategic action plan for the health oe women in Europe. N Engl J Med 1969280:868–875 111 . Yordi I. . Genetic and environmental influences. Entre-Nous. Zacharias L.254. Wurtman RJ Age at menarche. 2001.