P. 1
kişilik kuramları

kişilik kuramları

|Views: 1,253|Likes:
Published by krtlshsn

More info:

Published by: krtlshsn on Oct 18, 2010
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

03/04/2013

pdf

text

original

ÜNİTE

8

Kişilik Kuramları

Amaçlar
Bu üniteyi çalıştıktan sonra, ■ Kişiliğin tanımını bilecek,
■ ■ ■ ■

Kişilik kuramlarını birbirinden ayırabilecek, Kişilik kuramlarının özelliklerini bilecek, Kişiliği değerlere göre sınıflandırabilecek, Kişiliğin özelliklerini betimleyip ölçme yolu ile değerlendirebileceksiniz.

İçindekiler
■ ■ ■ ■ ■ ■ ■ ■ ■

Kişiliğin Tanımı Kişilik Kuramları Öğrenilmiş Bir Davranış Olarak Kişilik Benlik Kuramları Kişiliği Değerlere Göre Sınıflandırma Kişiliğin Özelliklerini Betimleme ve Ölçme Yolu ile Değerlendirme Özet Değerlendirme Soruları Yararlanılan ve Başvurulabilecek Kaynaklar

Öneriler

Ünitenin girişinde bir uygulama bulunuyor. Bu uygulamayı yaptığınız takdirde, kişiliğinizin üç yönü konusunda bir fikre sahip olacaksınız. Umuyoruz bu uygulama sizde, kişiliğin çeşitli yönlerini tam olarak öğrenme konusunda bir merak uyandıracaktır. Günlük yaşantımızda da çok önem taşıyan kişilik konusunu büyük bir ilgi ve dikkatle inceleyebiliriz artık.

Uygulama 1 Aşağıdaki soruları okuyunuz. Her soruyu okuduktan sonra görüşünüzü "Evet" ya da "Hayır" olarak işaretleyiniz. Evet 1. Herhangi bir hayır kurumuna yardım yapmayı sever misiniz? 2. Dişçiye gitmekten korkar mısınız? 3. Yüksek ağaçlara çıkmaktan korkar mısınız? 4. Arkadaşlarınıza çay, kahve gibi şeyler ikram eder misiniz? 5. Yardım etmeniz teklif edilmediği halde, ailenizden birinin işine yardım eder misiniz? 6. Dar bir dağ yolundan otobüs ya da otomobille geçerken korkar mısınız? 7. Kan gördüğünüzde baygınlık geçirir ya da hasta olur musunuz? ( 8. Sizden başka hiçbir kimsenin yardım edemeyeceği bir anda, bir arkadaşınıza yardım yapar mısınız? 9. Eğer büyük bir elmanız olsa, elmayı çok sevmenize karşın, bu elmayı arkadaşınıza isteyerek verir misiniz? 10. Bir dişçi, dişinizde bir çürük bulsa ve dişinizin sinirlerini uyuşturmadan bu çürüğü oyup yerini dolduracağını söylese, bunu yapmasına izin verir misiniz? 11. Genel olarak bir işi bitirinceye kadar o işe devam eder misiniz? ( 12. Alışverişte paranızın üstü verilirken yanlışlıkla fazla para verirlerse farkında olmadıkları halde bunu geri verir misiniz? 13. Bir dersin sınavında düşük not alsanız, izleyen günlerde bunun etkisi altında kalarak yaşamınızı zehir eder misiniz? 14. Yolda para bulsanız, bu paranın sahibini arar mısınız? 15. Bir sınavda sınav görevlisi dışarıdan çağırılsa, yokluğundan yararlanarak kopya çekmeye kalkışır mıydınız? 16. Bir futbol maçına gitmek isteseniz, fakat paranız olmasa bu parayı çalışarak kazanmayı ister misiniz? 17. Bir ödevi mürekkeple yazarken kağıdınıza mürekkep damlasa, ( ikincisini; yazarken yine mürekkep damlasa, üçüncüsünü yazarken yine damlasa dördüncüsünü yazar mıydınız? 18. Kalabalık bir otobüse bindiğinizde, kalabalığın basıncı ile bilet almadan otobüsün gerisine itilseniz, biletçi farkında olmasa bile biletçiye kadar gidip, biletinizi alır mıydınız? ( ) ( ) ) ( ) ( ) ( ) ( ( ) ) ( ( ) ) ( ) ( ) ( ) ) ( ( ) ) ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) ) ( ( ) ) ( ) ( ) ( ( ( ( ( ) ) ) ) ) Hayır ( ( ( ( ( ) ) ) ) )

- 127 -

Şimdi kağıdınızdaki soru sırasına göre yazdığınız "Evet" ve " Hayır" ları karşılaştırın. 12. 2. duygu. 13. 3. 1. Kişilik kuramlarının özelliklerine değinecek olursak. 6. Kişilik kuramcıları bu- lundukları çağın yenilikçileri olmuşlardır. 7. ve 19. bu paketi bulmak için bütün gezdiğiniz yerlere gider miydiniz? Bu sorular sizin kişiliğinize ilişkin bazı özelliklerinizi tanımak için hazırlanmıştır. Bir sınav sonucunda. KİŞİLİĞİN TANIMI Kişilerden söz ederken "hoş" "canlı" "mutlu" "mutsuz" "iyilik yapan" "güçlü" gibi tanımlamalar kullanırız. inanç gibi değişik yönleri olan karmaşık bir varlıktır. bunu ilgililere söyler miydiniz? 20. dış görünüşünün ve çevresine uyum biçiminin özelliklerini içeren bir terimdir. . kişiliğin kendine özgü ve ahenkli bir bütün olmasıdır. 5.128 - . kişiliğin değişik yönlerine ilişkin büyük bir merak uyandı sizde. 14. Kişilik konusunda araştırma yapan bilim adamlarının görüşlerini inceleyerek daha sağlam bir bilgiye sahip olmak için üniteyi dikkatlice inceleyelim. Bireyin belleği. dış görünüşü. bireyin gösterdiği davranış özellikleridir. düşünce. sorulara verdiğiniz "Evet" cevapları gücünüzü. Bir cumartesi günü alışveriş yapmak için birçok dükkan gezdikten sonra eve döndüğünüzde bir paketinizi yitirdiğinizi ( ) ( ) ( ) ( ) anlasanız. direnme süresi. sesi ve konuşma tarzı. KİŞİLİK KURAMLARI Birey. ve 20. 15. 16. Kişiliğinizin cömertlik. 9. Şimdi bunları inceleyelim. sınavı değerlendirenin size yanlışlıkla fazla not verdiğinin farkında olsanız. sorulara verdiğiniz "Evet" cevapları dürüstlüğünüzü gösterir. tutumlarının. Şimdi. ■ Kişilik kuramları psikoloji tarihi içinde başkaldırıcı bir özellik taşır. konuşma tarzının. 1. sorulara verdiğiniz hayır cevapları cesaretinizi. 8. Burada anlatılmak istenen. 11. 4.19. sorulara verdiğiniz "Evet" cevapları sizin cömertliğinizi. sporculuğu gibi özelliklerinin hepsi o insanın kişiliğini betimlemede önemlidir. bir bireyin tüm ilgilerinin. 2. cesaret ve dürüstlük yönlerine ilişkin bir bilgi edindiniz. 18. Bu nedenle psikologlar bireyleri incelemek için birbirlerinden farklı kişilik kuramları geliştirmişlerdir. yeteneklerinin. Kişilik. 17. Asıl olan. ve 10. tepki hızı.

İd(o): Kişiliğin çekirdeğini oluşturur. Sizin istediğinizi yapmayan kişiye karşı saldırganlık duygularını davet eder. bir dakika bile bekleyemez. bireyin yaşamında ve ruh sağlığında etkili olan faktörlerin belirlenmesi.İd. bekletilmeyi sevmez. gereksinim ve davranışları anlama ve çözmede anahtar rolü olduğuna inanmışlardır. kalıtımsal dürtü ve arzularını içerir. İd. değerlendirilmesi ile ilgilidir. bu dürtüleri erteleme. Freud'a göre bireyin kişiliği id. superego'nun birleşiminden oluşmaktadır. öznel bir yaşantı dünyasıdır. İd. denetleme ya da düzenleme olanağına sahip değildir ve çevresiyle baş edebilme konusunda kendisinin bakımını üstlenen kişilerin egolarına tümden bağımlıdır. Yaşamın ilk günlerinde çocuğun kişilik yapısı. Davranışların yaşam süresince yine birbiri ile bağlantılı olarak geliştiğini vurgulamışlardır. Bireyin en kaba. daha çok. Kişilik kuramcıları ortalama bireyin birey psikolojisi ile ilgili en genel sorunları ve bunların yanıtlarını araştırmışlardır. istek. zevk ilkesine göre işler ve hiç geciktirilmeden bütün isteklerinin yerine getirilmesini bekler. İd nesnel gerçeklerden bağımsız.1. en ilkel.129 - . boşalım arayan içgüdüsel dürtülerle yüklü id’den oluşur. İd. ■ Kişilik kuramcıları insan davranışlarında güdülere önem vermişlerdir. Fazla enerji birikimine katlanamaz ve bu organizmada gerilim yaratır. ■ Kişilik kuramcılarının büyük çoğunluğu insanın doğal ortamında ve doğal davranışları içerisinde ele alınması gerektiğini savunmuşlardır. 2. sonucu ne olursa olsun arzusunun hemen yerine getirilmesini ister.■ Kişilik kuramlarının genel yaklaşımı işlevseldir. Değinilen sorunlar. daha çok bütünü yeniden görme ve birleştirme yoluna gitmişlerdir. Bu dönemde çocuk. ■ Kişilik kuramcıları davranışların çeşitli yönlerini. Bu ilkel kalıtımsal dürtülerden ikisi cinsiyet ve saldırganlıktır. Freud'un Kişilik Kuramı (Yapısal Kuram) Sigmund Freud (1856-1939) kişiliğin gelişimini. bireyin bebeklik ve çocukluk yıllarına bağlamıştır. organiz- manın uyumunda etkili olan faktörlerin araştırılması. Güdülerin. bunların ölçümü. davranışlarımızın altında yatan psikolojik enerjinin kaynağıdır. ego. Bu gerilimden . derinlemesine ele alma ve analiz et- mek yerine.

süperego veya dış dünyaya teslim ederse uyumsuzluk meydana gelir. hapşırma ve göz kırpma örneklerinde olduğu gibi doğuştan var olan otomatik tepkilerdir. buna id’in haz ilkesi denir. Ego’nun görevi uyum sağlamaktır. Süperego. yürürken önümüzdeki insanları iter. Normal insanda birincil sürecin en iyi örneği. Haz prensibi burada geçerli değildir. Kısacası çocuğun sorumluluk ve ahlaki duygularını . kendi istediğini elde etsin. birey toplumun kural ve değerlerinin dışına çıkabilir. Doğuştan varolan ve zamanla gelişen ego insanın biyolojik yapısına ters olan veya gerçeklere uygun düşmeyen eylemleri bilinçaltına bastırır. Ego’da hazlar yerine gerçekler egemendir. Süperego toplumun yasalarını kapsar. Şekil 8. koruyan bizim yerimize karar veren anne-babalarımızın emir ve yasaklarından ibarettir. Ego burda devreye girerek bu sorunlara çözüm yolu bulma çabasındadır ki. bir inanç uğruna herşeyi yapan ego’dur. bir psikolojik tepki biçimidir.130 - . Doğuşta varolmayan ve ancak gelişmeyle beliren süperego içimizdeki yargıçtır. kişiliğin gerçekçi yürütme organıdır. Süperego. Gerilimi boşaltmak için. istediğimiz kişileri döver. Bu kurallar çocukların davranışlarının ödüllendirilmesi veya cezalandırılması yoluyla büyükler tarafından çocuklara anlatılır. zamanla ailelerin ve toplumsal kontrol mekanizmasının yerini alan bir ideal benlik haline gelir. enerji birikimini bir an önce boşaltmak ister. Sevdiği için herşeyi yapan. bizi kollayan. fakat toplumun da düzeni bozulmasın. bizim adımıza düşünen doğru ve yanlışı kararlaştıran. İd bize hakim olsa ve hep onun etkisi altında hareket etsek canımızın çektiği herşeye atılır. bizi engelleyen kim olursa olsun ona saldırırdık. Gücünü id’den alır. çoğu kez isteklerin ve ihtiyaçların anlatım bulduğu rüyalardır. Gördüğünüz gibi ego akılcı ve pratiktir. Ego. Bunun sonucu olarak çocukta zamanla süperego gelişir. Süperego: Temel güdüleri ifade ederken. Ego Bilinç Bilinçaltı İd Freud'un Kişilik Modeli Ego (Ben): İd’i denetleyen yapıya ego denir. acıdan kaçınma ve haz duyabilme amacıyla iki süreçten yararlanır: Refleks eylemler ve birincil süreçler. Bu ilke ile hareket ederken id. Birincil süreç ise.1. Refleks eylemler. önce bunu ortadan kaldıracak objenin ya da kişinin bir imgesini oluşturur. Eğer ego gücünün büyük bir bölümünden vazgeçer veya gücünü id.kurtulabilmek için id. Bu tepkiler insanın Superego gerilimini derhal giderirler. İd ise mantığı hesaba katmaz ve pratik değildir.

Böylece süperegonun bir bölümü bilinç dışına itilir. Bu nedenle ego bazen ide bazen süperegoya yardım eder. İçgüdülerin gelişmesi altı yaşına kadar olduğundan. bilinçaltında bulunan id ve süperego burada sürekli boğuşma halindedir.131 - .oluşturur. İdeal benlik zamanla ego tarafından bilinçaltına doğru itilmeye başlar. İçgüdüler gelişmeyle ayrışır. . Libidonun gelişme dönemlerine psikoseksüel dönem denir. 2. Freud’a göre içgüdüler doğuştan vardır. İçgüdüsel Kuram Libido (içsel enerji) ve gelişimini ele alan kurama içgüdüsel kuram adı verilir. İyi gelişmiş bir süperego otomatik olarak bilinçaltında id’in güdülerini kontrol eder. Çocuk dünyaya geldiğinde libidonun gücüyle davranışta bulunmaya başlar. sürekli olarak bir amaca yönelik davranmasını sağlayan içsel güce denir. Ego da bu boğuşmada denge sağlayıcıdır. Süperegonun temel işlevlerini özetleyecek olursak: ■ İd’den gelen içgüdüsel dürtüleri bastırmak ve yönlendirmek (özellikle hoş karşılanmayan cinsel ve saldırgan dürtüleri) ■ ■ Ego’yu gerçekçi amaçlar yerine törel amaçlara yönelmeye ikna etmek Kusursuz olmaya çaba göstermek. Süperegonun bilinçte kalan parçasına biz vicdan diyoruz. Çocuğun bedeni libidoya doyum sağlayabilecek niteliktedir. Bu doyum bir çok dönem geçirerek toplumsal bir nitelik kazanır.2. Bir canlı türünün öğrenme gerekmeden örgütlü. psikoanalitik görüş kişiliğin temelinin çocuklukta yani üretken olmadan önceki çağda atıldığını savunur.

2. 2. Yani cinsel sapmalar ortaya çıkar. Bunun yerine çok konuşan. kız çocukta elektra karmaşası ortaya çıkar.3. 2. otorite sorunu veya alışagelmiş kadın ve erkek rollerinin reddi gibi saplantılara yol açabilir. çocuğun kendi eğilimleriyle anne babanın eğitimi arasındadır. sigara içmek. altı yaşına kadar geçirilen üç ayrı psikoseksüel aşamadan meydana geldiğini belirtir. Büyükler için bu durum bir sorun olarak kabul edilip çocuklara aşırı baskı yapılırsa bu durum çocuklarda kaygı yaratır.1. ruhsal gelişmenin bir parçasıdır. Bu aşamada ailenin tuvalet eğitimi üzerinde hassaslıkla durması gerekir. açgözlülük. çocuğun zevk aldığı en baskın davranışlardır. . Çocuk bu dönemde emmekten daha fazla dışkılamadan. sakız çiğnemek gibi eğilimler bu çağın ileri yaşlara uzantısıdır. Bu durumda erkekte oedipus. anal uyarılmadan zevk alır. algılamaları ağız bölgesinde odaklanır. bireyde cinsel rahatsızlıklar.2. Bu durum çocukta bir çatışma yaratır. ■ Geç Dönem: Ego oluşmaya başlar. düşünce bozuklukları gibi ruhsal bozuklukların görülebilir. Erken ve geç dönem olmak üzere ikiye ayrılır. suçlayan. Fallik Dönem Dört ile altı yaş arası cinsel gelişim fallik dönem olarak adlandırılır. Burada ilk saldırganlık belirtileri ortaya çıkar. Bu dönemde saplantılar ileri yaşlarda oral karakter adını verdiğimiz. cimrilik ve başkalarına acı vermek. dudaklar ve dildir. Oral Dönem Doğumda başlar. Önceleri kendiliğinden yapılan dışkılama.132 - . toplum ve çevre tarafından büyük ölçüde etki söz konusudur. Yani burda doğum kaynağı ağız.2. Çatışma.2. Oedipus karmaşası. Süperego gelişmediği takdirde. kınayan bir tip oluşur. Bebeğin ihtiyaçları. Bu dönemin saplantılarının sonucunda bireyde inatçılık. Bu dönem süperegonun gelişmesinin son aşamasıdır. bağımlılık pasiflik. gibi bazı sendromların ortaya çıkmasına neden olur. Çocukların dikkati tamamen cinsel organlarına yöneliktir. Anal Dönem Bir buçuk ile üç yaş arasındaki döneme anal dönem denir. ■ Erken Dönem: Emme ve yeme.Freud’a göre yetişkin bireylerin kişilikleri arasında görülen farklılıkların. annenin ve çevrenin uyarması ve eğitim yoluyla denetim altına girer. bu erken dönemdeki saldırganlık belirtileri niteliğini değiştirir. bir buçuk yaşına kadar sürer.2. Çünkü bu konudaki tabular ileride anal saplantılara yol açabilir. eşcinsellik.

Freud'un Kişilik Tipleri Sınıflaması İd. Obsesif. ego ve süperego’ya ilişkin bilgileri edindiniz. “doğru olanı yapmak”. Çizelge 8. “Narsist” kişiliklere uygun olan ve olmayan karakteristik özellikler yer almaktadır. ego ve süperegonun işlevleri ne oluyor. . Kalifornia’da yapılan bir ankette H. İlgili karikatürleri de incelediniz. Düşününüz. Narsist Tiplerin Özellikleri Erotik Tipin Özellikleri Başkaları ile olmayı sever Kalabalığı sever Kendisini ve başkalarını. kişiliği oluşturan İd. Abartmayı sever. Sizin de yer yer başkalarına karşı saldırganlık duygularınız oluyor mu? Bu durumda sizi frenleyen duygularınız nasıl devreye giriyor. Freud’un kişilik tiplemesi konusunda uzmanların fikir birliğinde olduğu kanıtlamıştır. kuramı bilen farklı bireylerden yukarıdaki sözünü ettiğimiz kişilik tiplerine örnek vermelerini istemiştir. Bu olayda id. Uygulama 2 Freud’un kuramına göre.1 de “Erotik”. “Obsesif tip” vicdanıyla mücadele eder. ego ve süperegonun bireyin kişiliğindeki farklı yansımaları psikoanalitik kuramın temelidir. Çizelge 8. “toplumsal baskı” gibi değerlerle ölçer.1: Erotik. Farklı bireylerin ayrı ayrı yapmış oldukları tanım. “Erotik tip” Freud’un tanımıyla “sevgi kaybetme” korkusuyla yaşar ve özellikle kendisinden sevgiyi sakınanlara bağımlı olarak yaşar.3. Bu bulgular.2. Obsesif Tipin Özellikleri Eleştirir. Kendisinden memnundur. “popüler”. şüphecidir Kolay kolay etkilenmez Obsesif ve rasyonel olmakla övünür Basit olayları karmaşık bir biçimde yorumlar Narsist Tipin Özellikleri Kusuru başkalarına atar Başkalarıyla ilişkilerinde kendini beğenir Kendisiyle ilgili endişelerinin farkında değildir. “Obsesif”. oldukça yüksek bir ilişki göstermiştir.133 - .Peskin. Bu üçlüden herhangi birisi daha etkin olduğunda aşağıdaki üç kişilik tipi ortaya çıkar. “Narsist tip” ise kendini yaşatma ve devam ettirme savaşındadır.

■ Düşünen dışa dönük: Dış ve somut dünyaya yönelir. sürekli.3. JUNG'UN KİŞİLİK KURAMI Jung’un ruh kavramı dinamik. Bu sistemi canlı tutan ruhsal enerji libido’dur. Olguları kesinlikle kuramlara yeğler.extravert diye ikiye ayırmıştır. koku. Katı olabilir. Dışa vuran hiçbir heyecan belirtisi yoktur. Dış dünyaya yönelmiştir. Yüzünde umursamazlık maskesi taşır. Bu mühendis veya doktor tipidir. Kapalı. ■ Duygusal içe dönük: Bu kimsenin duygularını kavrayabilmek için büyük bir çaba gerekir. Fakat içi tutkularla dolup taşar. Kişilik gelişiminde ırk ve soya çekim kavramları oldukça önemlidir. Ama her zaman bir tanesi ağır basar. Tepkisi de dış gerçeğe bağlı değilmiş gibidir. İçe dönük tip kendi içine kapanık ve dış dünyanın etkisini kabul etmeyen bir tiptir. Soyut işleri tartışabilir. ■ Duygusal dışa dönük: Son derece toplumcudur. fikirleri içsel olarak izler. . Hava iyi olduğunda kendini iyi hisseden kötü olduğunda ağlayacakmış gibi hisseden bir yapıya sahiptir. Hissetme: Kendisini ve başkasını değerlendirme yeteneğidir. Uyaranları çevreden gelir. ya da dışa dönüktür. Bunlar: ■ ■ ■ ■ Duyuş: Duyu organlarıyla (görme. Duygu ağır basmaktadır. Jung da bireyleri sınıflamaya çalışmış. Somuta yönelebilme gücüne sahip olmasına karşın.134 - . konuları duygu aracılığı ile gözden geçirir. bireyi kendini yenilemeye çalışan ve yaratıcı bir gelişim içinde bulunan bir varlık olarak görür. ■ Düşünen içe dönük: Kendini gözler ve genellikle soyut fikirlerin etkisinde kalır. sakin ve pek kuşkulu bir hali yokmuş gibi gözükür. Jung kişiliğin dört ana işlevini de tanımlamıştır. Kolaylıkla etki altında kalır. Söz konusu olan herşey derinlerde oluşur. Yasa ve ahlak gibi konularda çok sertleşebilir. Düşünme: Mana ve kavrayıştır. Jung bundan hareketle sekiz tür içe ve dışa dönük tip tanımlamıştır. işitme. Her insanda kişilik ya içedönük. algılama. Herhangi bi etkinin onda ne tür bir tepki yaratacağını öngörmek olanaksızdır. Her bireyde bu iki eğilim birarada bulunur. Jung. Dışa dönük tip ise dış dünyaya açık bir kişiliktir. tat) algılamadır. Jung’a göre kadınların çoğu bu gruba girer. hareket halinde olan ve aynı zamanda kendi kendini düzenleyen bir sistemdir. sessiz bir kişiliğe sahiptir. içe dönük-introvert ve dışa dönük. ■ Duyusal içe dönük: Son derece öznel bir tiptir. Sezgi: Bilinçli olarak kavrananın dışında gerçeğin farkedilmesidir.

Bu sistemler sürekli etkileşim halindedir. Bilinç düzeyindeki algılardan. zayıf olanlar geri çevrilir. bir anıyı ya da bir duyguyu seçmedikçe kişi bunların varlığından haberdar olmaz. Bu yaşantılar oldukça güçsüzdür. Ego Ego bilinçli zihin örgütüdür. bir insan dostlarının isimlerini bilir. 3. 3. Kişisel bilinçaltında depolanan yaşantılar rüyalarda da ortaya çıkar. ■ Sezgisel dışa dönük: Sezgiyle doğar ve yaşar. Ego son derece seçicidir.1. Güçlü yaşantılar egonun kapılarını zorlayarak bilince ulaşır.1. politikada başarılı olur. bugün. Egonun seçiciliği sayesinde biz. bir düşünceyi. dünküyle aynı insan olduğumuzu hissederiz.■ Duyusal dışa dönük: Salt bir gerçekliğe ve nesnelliğe sahiptir. Ancak olaylarda. ■ Sezgisel içe dönük: Kendisini rüya aleminde görür. Başkalarını. Bu tür erkek ticarette. Bunu bilinçsizce yapar. Başarmak için herşeyi dener. Ego. Gerçekte egoyla bilinç arasında iki yönlü bir trafik bulunur.2. fikirlerinin güzelliğine inandırma çabası içine girebilir veya kimsenin onu anlamadığına karar verir. Birbirine bağlı olan bu sistemlerin. kişisel bilinaltı. Hiçbirşey için kendini üzmez. kimliğin ve tutarlılığın sürdürebilmesini sağlar. kişiliğin. gerektiğinde oraya gelirler. Bu sistemler ego. Sokaktaki rastladığımız insanların büyük bir bölümü bu gruba girer. duygu. ama bu isimler sürekli olarak bilinç düzeyinde bulunmazlar. düşünce ve duygulardan oluşur. Son olarak da bunların bileşimi olan bütünleşmiş kişiliği oluşturan benlik vardır. içedönüklük-dışadönüklük tutumları. Hayal sınırsızdır. ne giymesi gerektiğini. Kişisel bilinçaltı içeriğinin bazı kısımları. Örneğin.135 - . Bir denemeden diğerine kolayca geçer. borsa oyununda. 3. Ego. . Bu tipteki insan kendisine uygun düşen toplumsal çevreyi.1.3. Burada bilince hiç ulaşamamış ya da ulaştıktan sonra çatışma yarattığı için bastırılmış ve geri gönderilmiş yaşantılar bulunur. Kişisel Bilinçaltı Ego’ya komşu olan bölgedir. nasıl konuşulacağını hissederek bilir. kendilerine gerek duyulduğunda kolayca bilince ulaşırlar. Jung'a Göre Kişilik Yapısı Jung’a göre kişilik birbirleriyle etkileşimde bulunan çok sayıda sistemden oluşur. seziş ve düşünme işlevleri vardır. anılardan. Mistik ve ölümsüz şair tipini canlandırır. kollektif bilinçaltı ve arketiplerdir. güzel kadınlar gibi somut şeyleri görür. iyi cins bir şarap.

Örneğin anne arketipi önce bir anne simgesini oluşturur. insanın yaşamı süresince. Ancak biri diğerinden daha baskın olarak salgılanmaktadır. Kollektif bilinçaltında insanın insan olma evresine ulaşmadan önce geçmişinden getirdigi gizli bellek kalıntıları vardır. Yani kadının erkek arketipidir. İnsanlarla iyi geçinmemizi. Kollektif bilinçaltında bulunan belli başlı arketipler şunlardır: ■ Persona: Persona toplumun onayını sağlamak amacıyla. Erkeğin tam anlamıyla erkek olmadığını ileri sürmek çelişik ve rahatsız edici olabilir. sonra bu kavram gerçek anne ile özdeşleşir. Erkeğin dişi arketipi anima dır. Bu kişinin yaşamını sürdürebilmesi için zorunludur. hatta hoşlanmadığımız kişilerle birlikteyken bile dostça takındığımız tutumlar çıkarlarımızı korumak için takındığımız tutumlar.3. duygusal yönü güçlü. Her iki cinsin hormonları birlikte bulundurur. Arketip. Çocuğun annesiyle olan yaşantısınResim 8. kalıtımla gelen evrensel bir düşünme biçimidir. Arketip. Erkek buna göre seçim yapar. buna örnek gösterilebilir.3. Animus kadınlarda erkeklerdeki animanın karşılığıdır. Deneyimlerden oluşmuştur. Kalıtımsal bir nitelik taşır. . Kadın animusun gücü sayesinde erkeği anlayabilir. Jung’un kollektif bilinçaltı kavramında arketiplere rastlamaktayız. bireyin dış dünyaya karşı taktığı maske ya da takındığı kimliktir. Erkek çocukta animanın ilk yansıdığı kişi anne. kimisine istek duymaz.1. kız çocukta animusun yaşadığı kişi babadır. ■ Anima ve animus: Fizyolojik olarak bir kişi gerçekte iki cinsellidir. Jung'a göre Batman ve Joker Birer Arketiptir ve İyiyle Kötüyü Temsil Ederler dan da etkilenir. semboller ile belli bir biçimde algılama ve bu algılamaya uygun bir biçimde davranmaktadır. hiçbir zaman bilinçte yaşanmamıştır. Kollektif Bilinçaltı ve Arketipler Kollektif bilinçaltının içeriği. Jung’a göre her erkekte doğuştan bir kadın imgesi vardır ve o erkeğin bilinçdışında bazı değerlerin oluşmasına neden olur.2. kimi kadını beğenir.136 - .

kişiliğin temeli ve esası olarak kabul etti. ikincisi de asimilasyondur. Kalıcı olan kişilik. dünya ile ve kendisiyle nasıl bir ilişki kurduğunun incelenmesidir. Birincisi sosyalleşme. Alfred Adler'in Kuramı Adler’e göre insan sosyal bir varlıktır. Birey bilinçli bir varlıktır. Kusursuz bir kişi olmak ister. çaresizlik içindedir. Eric Fromm'un Kişilik Kuramı Kişilik sosyal etkiler sonucu yaşam tecrübeleriyle oluşur.■ Gölge: Jung insanın kendi cinsiyetini temsil eden ve kendi cinsinden olan kişilerle ilişkilerini düzenleyen arketipe gölge adı vermiştir. cinsel içgüdüye daha az önem verdi. Gölgenin reddedilmesi kişiliğin sönük kalmasına neden olur. Her bireyin davranışları diğerlerinden yaşam biçiminin özellikleri ile ayrılır. kişiliğin özgünlüğüne önem verir. bireyin kendisine. davranışın sosyal belirleyicilerinin önemi üzerinde durdu. Kişiliğin emsalsizliğini önemsemedi. diğer insanlara ve topluma karşı geliştirdiği tutumların ürünü olarak gelişir. Kişiliğin merkezi bilinçtir. her insanın varoluşunda bir eksiklik duygusu vardır. Adler. Yaratıcı kendilik kavramını.137 - . Eric Fromm’a göre psikolojinin temel sorunu bireyin toplumla. bilinci. anlam kazandıran bir sistem olarak açıkladı. çevreye olan bağımlılığından ötürü.5. içe çekilmeye ve yıkıcılığa dönüşebilir. Ego ve gölge işbirliği yaptıklarında kişi kendi yaşamını dolu hisseder. 2. Davranışlarının bilincindedir. ancak diğer insanlarla ve sosyal kurumlarla olan ilişkiler bireyin yaşadığı toplum tarafından belirlenir. bireyin fiziksel yapısı ve mizacını oluşturan kalıtsal yönleri ile sosyal ve kültürel etkilerin tümünün ortak ürünüdür. Adler’e göre. bireylerin yaşantılarını yorumlayan. Bu ilişki biçimi.Fromm’a göre bireyin çevre ilişkileri iki yöndedir. Adler. Sürekli üstün olma peşindedir. Yaşamı boyunca da bireyler üzerinde üstünlük kurmak ve gücünü kanıtlamak için çaba gösterir. öğrenme ve toplumsallaşma süreçleri sonunda edinilir. sembiyotik ilişkilere. çeşitli özellikleri ve değerleri ile her bireyin tek ve kendine özgü olduğuna inanır. sosyal dürtüler tarafından güdülenir. Çocukluk dönemindeki yetersizliğinden.6. Sosyal ilgi doğuştan vardır. 2. Gölge ısrarcıdır. Sosyalleşme. Adler kuramına göre kişilik. .

ancak insan bir ya da daha fazla sayıda kişiyle ilişki durumundayken ortaya çıkar. cinsellik gibi pek çok ihtiyaçları feda edebilir. Birey yalnız olmak istemez bir başka kişiye zarar vererek veya bunun tam tersi kendine zarar vererek güvensizliğinden kurtulmaya çabalar.Sembiyotik ilişkiler. “Ben sizin istediğiniz gibiyim” mesajını verir. kişiliğin varsayımsal bir kavram olduğunu ve kişilerarası ilişkilerden ayrı olarak incelenemeyeceğini savunmuştur. Bunlar: ■ ■ Alıcı eğilim: Birey çevresinin ona yardım etmesini bekler. . Üstelik de bunun hakları olduğuna inanırlar. Algılama. Sömürücü eğilim: Bunlar hayatlarını başkalarını sömürmekle geçirirler. ■ Üretici: Bu eğilim olumlu olan tek kişilik türüdür. bireylerarası ilişkilerin ürünüdür. Çeşitli assimilasyon türleri vardır. giyecek. Assimilasyon ise. Korku ve güvenlik aynı temel ihtiyacın iki kutbudur.138 - . Kişilik. Dış dünya onun için tehlikelidir. 2. Bireyin temel amacı. korkudan kaçar. Yıkıcılıkta ise. Kişiliğin yapısal örgütü. ■ İstifleyici: Burada birey toplayıcıdır. İçe çekilmede birey kendi ortamını güvenli bir ortam haline getirmeye çalışır. para. Birey güvenlik arar. Bunlar emniyet duygusu ve doyumdur. Harry S. bireyin toplumsal ilişkilerde başkalarına bağımlı olmasıdır. 2. Ona göre birey. Sullivan'ın Kişilik Kuramı Sullivan. tehlikeden uzak ve emniyet içinde bir yaşam istemesidir. başkalarını sever. bireylerin somut ve soyut bütün “nesneleri” toplama ve kullanma biçimlerini kapsar. Herşeyi başkalarından bekler. İçe çekilme ve yıkıcılık. saldırganlıkla gücünü kanıtlamaya ve güven kazanmaya çaba gösterir. hayal kurma ve tüm diğer süreçler bireyin ilişkilerini içerir. Yapıcılığa ve başkalarına yararlı olma en önemli amacıdır. emniyet ve doyum sağlamak için yiyecek. Üretir. düşünme. toplumsal tutumların pasif ve aktif biçimleridir. Kendini korumak için herşeyi biriktirmek ve saklamak eğilimindedir. Karen Horney'in Kişilik Kuramı Horney’e göre bireyin yaşamında iki temel eğilim kişiliği yönetir. organizmadan kaynaklanan algılardan çok.8. Birey korkmadan yaşamak ister. yaratıcıdır.7. ■ Pazarlayıcı: Birey başarılı olmak için kendini sürekli olarak pazarlama davranışı gösterir. hatırlama.

dikey boyutun üst ucunda nevrotik. Çok konuşur. Güvenilir değillerdir. Bireylerle birlikte bulunmaktan hoşlanırlar. Daha sonra bu puanlar yardımıyla ve faktör analizi yöntemiyle değişik ilişkiler irdelenir. Cattell. Cattell ve Eysenck'in Kişilik Kuramı Bireyin davranışlarının incelenmesinde değişkenlerin veya faktörlerin belirlenmesini savunan bu kuram. yazmak. Yatay boyutunda bir ucunda içe dönüklük. Gennellikle tasasız iyimserdirler. Faktör kuramcıları büyük insan grupları üzerinde çalışırlar ve her birey için çok sayıda boyutun çok sayıda puanlarını saptarlar.Gülmeyi.9. . soru cetvelleri. Bu yöntemlerin önde geleni ise Faktör Analizi dir. çeşitli davranış değişkenleri arasındaki bağların ve bağımlılıkların ölçüldüğü istatiksel bir yöntemdir. Okumak. eğlenmeyi severler. İçe dönük olanlar. Puanlar. Dışa dönük olanlar. Eysenck'e göre kişilik yapısı.2. resim. istatiksel çalışmalar üzerinde durmuştur. anketler veya davranışı değerlendiren diğer kaynaklardan sağlanır. Cattell’e göre kişilik gelişimi yaş dönemleri takip edilerek oluşur hem psikoanalitik kuramı hem de öğrenme kavramını birleştiren bir yaklaşımdır. birbirinden bağımsız.139 - . kişilik gelişimi ve yapısında öğrenmeyi etkilemesi açısından çevrenin son derece önemli olduğunu ve çevre etmenleri içinde de en önemlisinin aile olduğunu vurgulamıştır. test.1. kendi başına kalmak isterler. Saldırgan davranışları çok fazladır. çabuk arkadaş edinirler. İnsanlardan kaçar. Neşeli. Bu değerlendirmeler sayısal yöntemlerle elde edilir. Heyecan veren olaylardan hoşlanırlar. Kendi başlarına kalmaktan. şakadan hoşlanırlar. Zor arkadaş edinirler. iki uçlu yatay ve dikey iki boyut üzerinde değerlendirilmiştir (Şekil 8. Faktör adını verdikleri davranış değişkenleri büyük insan gruplarının çok yönlü ölçümü ve sayısal puanlanması sonucunda belirlenir. alt ucunda normal tipler bulunmaktadır. okumak ve çalışmaktan hoşlanmazlar. müzik gibi uğraşılardan hoşlanırlar. Yaşama bakış açıları karamsardır. Bireylerle ilişki kurmazlar. sessiz. Kurdukları toplumsal ilişkileri sınırlı ve dengeli olarak sürdürürler. kişiliğin bireyin belirli bir ortamda ne yapacağını belirleyen etmenler bütünü olduğunu söylemiştir. Günlük yaşantıları ciddiye alırlar. öteki ucunda da dışa dönüklük.). Eysenck faktör analizi yöntemi ile kişilik boyutlarını saptamıştır. hareketlidir. Faktör Analizi. çevreye karşı kapalıdır. insancıl ve cana yakındırlar. Cattell. Kolay ilişki kurar.

tedirginlik. Nevrotik tipte.Nevrotik Hırçın Kaygılı Katı Temkinli Kötümser Ketum Antisosyal içe dönük Sessiz Pasif Dikkatli Düşünceli Geçimli Kendini kontrol altında tutan Güvenilir Sakin Alıngan Huzursuz Saldırgan Çabuk heyecanlanan Değişebilen Fevri İyimser Atak Sosyal Dışa Açık Konuşkan Sorumluluk alan Kolay geçinebilen Canlı Tasasız Önder Dışa dönük Normal Şekil 8. Eysenck'in Kişilik Boyutları Şekil 8. Sadece bu kavramların bireyin davranışlarında önemli rol . Freud’un ortaya koyduğu kavramlara itiraz etmemişlerdir. 3. alınganlık ve çabuk tepki gibi özellikler bulunur. dengeli ve düzenli duygular güven duygusu. kaygı. ÖĞRENİLMİŞ BİR DAVRANIŞ OLARAK KİŞİLİK Amerikan psikologları kişiliğin “öğrenme tarihçesini yansıtan davranış alışkanlıklar”ından başka bir şey olmadığını söylemişlerdir.1.140 - . düşünceli hareket gibi nitelikler yer alır. alt ucunda normal kişilik yapısı bulunur. Skinner. Miller ve Donald Freud’un koyduğu kişilik kavramlarının öğrenme süreçleri ile açıklanabileceğini vurgulayan ilk Amerikan psikologlardır. Normal tipte. Öğrenme açısından kişiliği açıklayan yaklaşımlar vardır. Bandura ve Rotter’in yaklaşımıdır. aşırı ve değişken duygular. Miller ve Donald.1.'in üst ucunda nevrotik. Bunlar: Miller ve Donald. duyarlılık.

Carl Roger. Benlik acı ve tatlı birçok yaşantılar sonunda öğrenilen ve heran gelişmeye devam eden bir kavramdır. Bu yönden benlik kişiliğin öznel yanını oluşturur. Örneğin çocuk ödül almak istiyor. davranış ortaya çıkmaz. Belirli bir durumda beklenti ya da değerden biri çok düşükse. kendisi için ve kendi başına kararlar verebilir. klasik ve edimsel koşullanmanın kişiliğin temelinde yattığını ifade eder. Kendi dünyasını gerçek olarak görür. Örneğin. doğruyu ve yanlışı en iyi biçimde değerlendirir. Hem biyolojik yapısı hem de çevre tarafından etkilenir. o kişinin o durumdaki davranışını belirler. Bir bireyin benlik bilinci onun kendisiyle ilgili düşüncelerini. Benlik.oynadığını vurgulamışlardır. 4. Bandura’nın gözleme yoluyla öğrenme kuramını destekler sonuçlar vermiştir. çocuk ders çalıştığında kendisine ödül verileceğini biliyorsa. bireyin doğasına iyimser bakan psikologların başında gelir. Her yaşantı her baştan geçen olay benliğe katkıda bulunur. Eğer çocuk alacağı ödülü beğenmiyor ise veya isteksiz ise ders çalışmaz. öğrenmenin sosyal yönüne. Roger benlik bilincine önem verir. Olumlu bir benlik bilinci geliştirebilmemiz için koşulsuz sevgi içinde yetişmemiz gerekir. Benlik bireyin kendi kendini görüş ve kavramasıdır. ■ ■ ■ ■ ■ ■ ■ Özgürdür. Bandura. İç odaklarının etkisinde davranır. Burada en önemli olan birey öğrenmesinin başkalarını gözleme yoluyla oluştuğudur. BENLİK KURAMLARI Kişiliği ve davranışları etkileyen faktörlerden biri de benliktir. Benlik bilinci bizim kendimizi nasıl gördüğümüzü özetler. Televizyonun çocuklar üzerine etkisiyle ilgili deneyler. ama çalışsa bile bu ödülü alamayacağını biliyorsa (düşük beklentisi varsa) o zaman da ders çalışmaz.141 - . kişi doğduğu andan itibaren başından geçen sayısız olaylar ve çevresindeki kişilerin etkisiyle yavaş yavaş oluşur. Roger’a göre birey. özellikle bir kimsenin diğerini gözleyerek taklit etmesine önem vermiştir. Değişme yeteneğine sahiptir. . o istediği ödülü elde etmek için ders çalışır. Rotter daha bilişsel bir yaklaşımla beklenti ve değer kavramlarına önem vermiştir. Bir kimsenin belirli bir durumda bir davranıştan beklediği sonuç ve sonuca verdiği değer. Skinner ise. algılamalarını ve kanaatlarını içerir. Mantıklıdır. Benlik ve kişilik bütünlüğüne sahiptir.

kaygı da o kadar kuvvetli olur.Koşulsuz sevgi. Böyle bir kuram. Kendini gerçekleştirme. Farklılık ne kadar büyükse. KİŞİLİĞİ DEĞERLERE GÖRE SINIFLANDIRMA Kişiliği değerlere göre ayırmak için çeşitli sınıflandırmalar yapılmıştır. Bazı insanlar uzun zaman bu anı yaşayabilirler. Maslow’un kendini gerçekleştirmiş bir kişide gördüğü özellikler şunlardır: ■ ■ ■ ■ ■ ■ ■ ■ ■ ■ ■ ■ ■ Gerçeğin bilinen ve bilinmeyen yönlerini doğru olarak algılar Gerçeği. onun sevgi ve saygıya layık olduğunu kabul eden anlayışın ürünüdür. Sürekli çevresini araştırır ve yeni şeyler dener Savunucu değildir 5.142 - . bireyin kendini aldatmaya başlamasıyla kaygı düzeyinin artacağını ve zamanla bireyin bilincinin temelinden sarsılacağını söyler. Bireyin gösterdiği davranışla benlik bilinci arasında bir farklılık varsa o zaman kaygı ortaya çıkar. insanları altı ideal “Değer Tipi”ne göre sınıflandırmıştır: . Koşulsuz sevgi içinde büyüyen kişilerin benlik anlayışları güçlü ve olumludur. çoğu insan için bir anlık bir yaşantıdır.) Güdüler basamaklı bir yapı gösterir. Roger. Burada ana fikir. kendini ve başkalarını olduğu gibi kabul eder Yaşamın getirdiği olayları tam anlamıyla yaşayarak tadını çıkarma eğilimindedir Kendiliğinden hareket eder Yaratıcı bir biçimde davranabilir Kendine ve yaşama gülebilir İnsanlığa değer verir Son derece yakın birkaç dostu vardır Yaşamı bir çocuğun gözü ve kalbiyle görüp yaşayabilir Gerektiğinde çok çalışır ve sorumluluğun farkındadır Dürüsttür Çevresinin farkındadır. Maslow’un kuramında benlik bilinci önemli bir yer tutar. (Daha önce Maslow’un kuramı güdülenme ünitesinde işlenmişti. Spranger. her bireyin bir bütün olarak kişiliğini biçimlendiren bir hayat felsefesi. birey ne yaparsa yapsın. Bireyler alt basamaktaki ihtiyaçları giderir gidermez üst aşamadaki güdüleri doyurmaya yönelir. baskın değerleri olduğudur. Spranger (1928) tarafından ortaya atılmıştır.

Acaba hangi tip çoğunlukta. Genelde bireyler bu sınıflandırmalarda belirtilen ortak değerlere.2. 5. Dini İnsan Evrende iyi bir yaşama düzeni sağlanması ile ilgilenir. estetikten çok kullanışlılığı sever.6. Başkalarını yönetmeyi çok sever.1. Zengin olma merakı vardır.3. Hayattaki gerçek amacı. Sosyal İnsan Sosyal insan diğer insanlarla ilişkilere önem verir. 5. Uygulama 3 Spranger’ın insanları ayırdığı altı ideal değer tipini okudunuz. gözlemeye ve sonuçlandırmaya ilgi duyar. Estetik İnsan Şekil.5. bilgisini sistematize etmek ve yönetmektir. ahenge karşı ilgilidir. Bunun kendi inanışları yoluyla olabileceğine inanır. Politika veya benzeri etkinliklerde her zaman güçlü ve lider olmayı ister. düzen. Bütün işlerinde bu özellikleri arar.4.5. ortak özelliklere sahiptir. 5. . Sıcak ve insancıl görünümlüdür. Estetiğe önem verir. 5. İnsanları sever. Şimdi bu ölçütlere göre yakın çevrenizdeki insanları değerlendiriniz. Kuramdan çok pratikliği sever.143 - . 5. Kuramsal İnsan Gerçeği keşfetmeye. Başkalarının işleri ile ilgilidir. Politik İnsan Politik insan için güç önemlidir. Çok az kişi bu sınıflandırmalarda belirtilen kalıplara tıpa tıp uyar. Ekonomik İnsan Yararlı olan nesnelere aşırı derecede ilgi gösterir.

görüşme. Psikoanalitik kuramcılar. mürekkep lekesi testeleri gibi. ilgili ihtiyaçlar ve problemler kısa maddeler halinde envanterlerde yer alır. kişiden hayat hikayesini bildiği gibi yazması istenir. cümle tamamlama. KİŞİLİĞİN ÖZELLİKLERİNİ BETİMLEME VE ÖLÇME YOLU İLE DEĞERLENDİRME Kişiliğin değerlendirilmesinde sınıflandırma kuramlarının yanısıra. gözlem. anket ve envanter. kişiliği ölçmede. Kişilik özellikleri. Birey kendisine en uygun düşen maddeyi işaretler. çeşitli özelliklerini çözümleyip ölçme yoluna da gidilmiştir. Anket ve envanterler de kişilik özelliklerini belirlemede pratik ve ekonomik metodlardır. Bazen tek başına bazen bir kaç görşüşmeci ile birlikte. bireyin değişik davranış biçimlerini inceleme. bu özellikleri ölçmek için gözlem. Bu yolla bireyi tanıyan bir kişi.6. bunlardan bir bölümü.144 - . alışkanlık ve kişilikle ilişkili belli sorunların açık seçik olarak yanıtlanması istenir. Böylece kişiliğe ilişkin özellikler açığa çıkarılır. Görüşme. iki yönlü olarak sıralanabilir. Son yıllarda kişiliği değerlendiren bir çok anket ve envanter geliştirilmiştir. görüşme ve derecelendirme ölçeklerini tercih etmişlerdir. derecelendirme ölçekleri ve çeşitli projektif metodlardır. daha önce dikkatle hazırlanmış soru listelerine göre yapılır. Derecelendirme ölçekleri. insan kişiliğini. Genel olarak kişiliği nitelendiren özellikler. kişilik özelliklerini ölçen bu araçları inceleyelim: Bu araçlar. resim yorumlama. ilişkin bazı bilgiler elde . Anket yoluyla yeteneklerin. bireyle konuşulur. Otobiyografi metodunda. Bu hayat hikayesinden kişilik özellikleri kestirilir. Bireylere bu belirtilerden hangilerini ne ölçüde kendilerinde hissettikleri sorulur. Şimdi. Görüşme samimi bir hava içinde. onu çeşitli özellikleri bakımından derecelendirir. otobiyografi. Gözlem. Bunun sonunda kişilikle ilgili ipuçları elde edilir. Kişiliğin sosyal etkisine önem verenler. bireyin kişilik özellikleri hakkında bilgi edinmek için onunla konuşarak bilgi edinme yoludur. projektif metodlar geliştirmişlerdir. bireyi doğal durumda gözleyerek kişilik özelliklerine etmektir. Bu arada davranışçılar da kişilik özelliklerini daha çok test ve envanterler ile ölçme yoluna gitmişlerdir. değişik şikayetleri ve nevrotik kişilik belirtilerini gösteren listelerdir. başkaları üzerinde bıraktığı etkilere göre değerlendirmeye önem verenlerin en çok kullandıkları araçlardır.

eksik veya yarım kalmış cümlecikler verilir veya hikayeler söylenir ve kendisinden bunları fazla düşünmeden aklına gelen ilk biçimde. beşi de renklidir. Bu testle kişiye bir seri. sosyo-kültürel durumu ortaya çıkar. yorumlanması en kolay olan cümle ve hikaye tamamlama testidir. Burada kişiye bir seri resim gösterilir. Burada gördüğünüz mürkekkep lekesine bakınız. Test yorumlanırken bireyin ilgileri. Daha sonra yorumlar yapılır. Fincanda görünen lekelerle ilgili yorum yaparken kendi iç dünyaları da bu yorumlara yansır. Resim yorumlama testi. Uygulayan kişi bu resimler üzerine soru sorar. Mürekkep lekelerinde meydana getirilmiş 10 karttan ibarettir. tutum ve tercihleri ortaya çıkar. Gördüğünüz şekille ilgili düşüncelerinizi bir kağıda yazınız. arzu ettiği gibi tamamlaması istenir. Bunlardan beşi siyah ve beyaz. kartlar teker teker deneğe gösterilir ve bunların ne olduğu sorulur. ihtiyaçları. istekleri.145 - . . Bunlardan biri de mürekkep lekesi testidir. Morgan ve Murray tarafından geliştirilmiştir. Sonra başkalarına da göstererek neye benzediğini öğrenip onların yorumlarını da kağıda not ediniz. bir çağrışım tekniğidir. Bu soruların yanıtını teşkil edecek anlamlı bir hikaye meydana getirirken bilinçli ve bilinçsiz bütün yaşantı sonuçlarından yararlanır. Uygulama 3: Kişilik özellikleri ölçme konusunda çeşitli yöntemler inceledik. geçmiş yaşantıları. Deneğin hayata karşı amaçları. Biz şimdi birlikte bir uygulama yapalım.Projektif metodlardan en çok kullanılanı. Rorschach Mürekkep Testi. Göreceksiniz ki herkes iç dünyasını yansıtıcı yorumlar yapmaktadır. Kahve falına bakanlar da aynı şeyi yaparlar.

bireyin yaşamında iki temel eğilim üzerinde durur. anal. konuşma tarzının. kişiliğin gelişimini. yeteneklerinin. istatiksel çalışmalar üzerinde durur. Jung kişiliğin. dış görünüşünün ve çevresine uyum biçiminin özelliklerini içeren bir terimdir. Freud. Bunlar doğuştan vardır. kişilik sosyal etkiler sonucu yaşam tecrübeleriyle oluşur. ego ve superegodan oluşur. Bu aşamalar: Oral. Faktör kuramları. Alfred Adler’e göre birey sosyal bir varlıktır. Bunlar sekiz türe ayırmıştır: Bunlar: Düşünen içe dönük-düşünen dışa dönük. birbiriyle etkileşimde bulunan çok sayıda sistemden oluştuğunu söyler. Cartell kişiliğin kişinin kendisine özel yapısı olduğunu belirtmiştir. İd kişiliğin çekirdeğini oluşturur. Freud kişilikleri tiplerine göre de sınıflandırır. Kişilik karmaşık bir süreçtir.146 - . diğer insanlara ve topluma karşı geliştirdiği tutumların ürünü olarak gelişir. kollektif bilinçaltı. büyük insan grupları üzerinde çalışma yapılır ve her birey için çok sayıda boyutun çok sayıda puanları saptanır. Emniyet ve doyum kişiliği yönetir. bireyin bebeklik ve çocukluk yıllarına bağlar. kişiliğin varsayımsal bir kavram olduğunu ve kişilerarası ilişkilerden ayrı olarak incelenemeyeceğini savunur. . Bunun içinde birbirinden farklı kişilikler için kuramlar geliştirmişlerdir. Bunlar emniyet ve doyumdur. Eric Fromm kuramına göre. Cartell’e göre kişilik gelişimi yaş dönemleri takip edilerek oluşur. duygusal içe dönük-duygusal dışa dönük. Bu hem psikoanalitik kuramı hem de öğrenme kavramını birleştiren bir yaklaşımdır. Freud’a göre bireyin kişiliği id. idi denetleyen ve bilinçdışı kılan yapıya sahiptir. bireyin fiziksel yapısı ve mizacını oluşturan kalıtsal yönleri ile sosyal ve kültürel etkilerin tümünü oluşturur. duyusal dışa dönük-duyusal içe dönük ve sezgisel dışa dönük-sezgisel içe dönüktür. Harriy Sullivan. tutumlarının. Jung’un kişilik kuramında ise. ve arketiplerdir. Bu sistemler ego. Faktör analizi yöntemi ile. bireylerin kendisine. fallik dönemleridir. bireyler içe-dönük ya da dışa-dönük olarak vurgulanmıştır. kişisel bilinçaltı. Bireyin sosyal yönüne ağırlık verir. Adler kuramına göre kişilik. sosyal dürtüler tarafından güdülenir. Karen Horney kuramı. Kalıcı olan kişilik. Daha sonra bu puanların birbirleriyle olan ilişkisi belirlenir. Superego ise toplumun yasalarını kapsar ve içimizdeki yargıçtır. Ego. Freud’a göre yetişkin bireylerin kişilikleri arasında görülen farklılıklar altı yaşına kadar geçirilen üç ayrı psikoseksüel aşamadan geçer.Özet Kişilik bir bireyin tüm ilgilerinin. Bu özellikler faktör analizi ile saptanır.

Değerlendirme Soruları Aşağıdaki sorunların cevaplarını bulunuz. Psikoanalitik kuramcılar cümle tamamlama. anket ve envanter ile ölçme yolunu seçmişlerdir. Bandura ve Rotter. alt ucunda normal tipler bulunmaktadır.147 - . görüşme ve derecelendirme ölçeklerini kullanmışlardır. psikologları her kişiliği o insanda mevcut kendine özgü özellikleri ölçme yoluyla değerlendirmeye sevk etmiştir. mürekkep lekesi testleri gibi kişiliği ölçmede projektif (iç hayatı. resim yorumlama. Miller. Davranışçılar kişilik özelliklerini otobiyografiler. kişiliğin öğrenme tarihçesi yansıtan davranış alışkanlıklarından başka bir şey olmadığını vurgulamışlardır. dışa yansıtıcı) metodlar geliştirmiştir.Eysenck faktör analizi yöntemi ile kişilik boyutlarını saptamıştır. Cevaplandıramadığınız sorularla ilgili bölümleritekrar okuyunuz. Carl Roger ve Maslow benlik bilincine önem verir. Donald. gözlem. Benlik bilinci bizim kendimizi nasıl gördüğümüzü özetler. Freud’a göre aşağıdakilerden hangisi kişiliğin temelini oluşturur? A) İd B) Ego C) Superego D) Libido E) Haz . Kişilik yapısı birbirinden bağımsız. Yatay boyutun bir ucunda içe dönük öteki ucunda da dışadönüklük. dikey boyutunun üst ucunda nevrotik. Kişiliğin sosyal etkisine önem verenler. iki uçlu yatay ve dikey iki boyut üzerinde değerlendirmiştir. Skinner. İnsanlar arasında bireysel ayrılıkların olması. Benlik kişiliğin öznel yanını oluşturur. Spranger kişileri “değer”lere göre sınıflandırmıştır. 1.

Aşağıdakilerden hangisi estetik insanın özelliklerinden biridir? A) Zengin olma merakı vardır B) Başkalarını yönetmeyi sever C) İyi bir yaşama düzeni sağlama ile ilgilenir D) Şekil. Çocuğun doğumdan. İd’i denetleyen ve bilinçdışı kılan yapıya ne ad verilir? A) İd B)Ego C) Superego D) Libido E) Haz 3.148 - .2. düzen. bir buçuk yaşına kadar olan psikoseksuel dönemine ne ad verilir? A) Oral B) Anal C) Fallik D) Latent E) Genital 4. Aşağıdakilerden hangisi erotik tipin özelliklerinden değildir? A) Kalabalığı sever B) Abartmayı sever C) Eleştirir D) Başkaları ile olmayı sever E) Kendisini ve başkalarını değerlerle ölçer 5. ahenge karşı ilgilidir E) İnsanları sever .

Aşağıdaki bilim adamlarından hangisi “kişilik. sosyal etkiler sonucu yaşam tecrübeleriyle oluşur” görüşüne sahiptir? A) Jung B) Fromm C) Miller D) Roger E) Bandura .149 - .6. Aşağıdakilerden hangisi bir çağrışım tekniğidir? A) Gözlem B) Anket C) Dereceleme D) Rorschach mürekkep testi E) Görüşme 8. Toplumun onayını sağlamak amacıyla. bireyin dış dünyaya karşı taktığı maskeye ne ad verilir? A) Anima B) Kişilik C) Sezgi D) Gölge E) Persona 9. Aşağıdaki bilim adamlarından hangisi benlik bilincine önem verir? A) Freud B) Jung C) Marray D) Spranger E) Roger 7.

İnsan Davranışı.Ethem. Editör. İ. Kaygıdan Mutluluğa Kişilik. 1. New York 1997. McGraw-Hill Comp. Atkinson. 1991 Baymur. R.Baskı. Essentials of Understanding Psychology. 1987. Florida. 1982. Ayhan Hakan. Enver ve Diğerleri. 1973. Brace Publishing. Genel Psikoloji. Smith . Cüceloğlu. Kişilik Kuramları. 1991.10. Sirel Karataş) Meteksan Ltd. Davranış Bilimlerien Giriş. Morgan. Psikoloji. Özcan. Harcourt. Yanbastı.150 - . AÖF Yayınları No:75. 3. Ed. Feldman. Clifford T. 2. yazarın da yararlandığı aşağıdaki kaynaklara başvurabilirsiniz.. İstanbul. İzmir. 3rd ed.Introduction to Psychology. Ege Üniversitesi Yayınları. Eylül 1981. Atın Kitaplar Yayınevi. Ankara. Anadolu Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi Yayınları No:238. 9th ed. Eskişehir. Feriha. Şti. Remzi Kitabevi. Inc. Köknel. Doğan. R. Başaran. Baskı. İstanbul. Atkinson. 1992. 1990. Anadolu Üniversitesi Yayın No:173. . Ankara.S. İnkilap ve Aka Kitabevleri. Eskişehir. Bireyin davranışlarının incelenmesinde değişkenlerin veya faktörlerin belirlenmesini savunan bilim adamı kimdir? A) Cattell B) Fromm C) Miller D) Roger E) Jung Yararlanılan ve Başvurulabilecek Kaynaklar Daha geniş bilgi edinmek isterseniz. Psikolojinin Temel Kavramları. Baskı. Gülgün. r.H. Özkalp. Psikolojiye Giriş Ders Kitabı (çev.

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->