You are on page 1of 5

เอกสารแนะแนวทางที่ 3 - 14 - สาระการเรียนรู้คณิตศาสตร์เพิ่มเติม 2

เอกสารแนะแนวทางที่ 3 เรื่องเมทริกซ์บางชนิด
ประกอบแผนการจัดการเรียนรู้ที่ 3 ชื่อ ห้อง เลขที่
จุดประสงค์การเรียนรู้
นักเรียนสามารถจาแนกความแตกต่างของเมทริกซ์ชนิดต่างๆ ได้
เมทริกซ์บางชนิด
เมทริกซ์จัตุรัส
บทนิยาม 3.1 เมทริกซ์ A = [aij]m  n จะเป็นเมทริกซ์จัตุรสั ก็ต่อเมื่อ m = n
แสดงว่าเมทริกซ์จัตรุ ัส คือเมริกซ์ที่มจี านวนแถวเท่ากับจานวนหลัก
ถ้า A = [aij]m  n เป็นเมทริกซ์จตั ุรสั แล้วเส้นทแยงมุมที่ลากจากมุมบนซ้าย มายังมุมล่างขวา
จะผ่านสมาชิก a11, a22, a33, a44, …, ann เส้นทแยงมุมนีเ้ รียกว่าเส้นทแยงมุมหลัก
 a11 a12 a13  a1n 
 a21 a22 a23  a2 n 
A =  a31 a32 a33  a3 n 
     
 an1 an 2 an3  ann 
เส้นทแยงมุมหลัก
จะพบว่า สมาชิกที่อยู่เหนือเส้นทแยงมุมหลักทุกตัว คือ aij เมื่อ i < j
สมาชิกที่อยู่บนเส้นทแยงมุมหลักทุกตัว คือ aij เมื่อ i = j
สมาชิกที่อยู่ใต้เส้นทแยงมุมหลักทุกตัว คือ aij เมื่อ i > j
ตัวอย่างเมทริกซ์จตั ุรสั ได้แก่
[ -5 ] มีมิติ 1  1
 1 2 มีมิติ 2  2
 2 1
 1 2 3
 2  4 0 มีมิติ 3  3 เป็นต้น
 1 3 1

เมทริกซ์ศูนย์
บทนิยาม 3.2 ถ้า A = [aij]m  n เราจะเรียก A ว่าเป็นเมทริกซ์ศูนย์ ก็ต่อเมื่อ aij = 0
เมื่อ i = 1, 2, …, m และ j = 1, 2, …, n
กล่าวอย่างง่าย ๆ ก็คือ เมทริกซ์ศนู ย์คือเมทริกซ์ที่มีสมาชิกทุกตัวเป็น 0 เช่น

บอกข้าพเจ้าว่าคนไหนคือเพื่อนของคุณ ข้าพเจ้าก็จะสามารถบอกได้ว่า คุณเป็นคนอย่างไร มิเกล เดอ แซร์วองเตส


เอกสารแนะแนวทางที่ 3 - 15 - สาระการเรียนรู้คณิตศาสตร์เพิ่มเติม 2

[0] เป็นเมทริกซ์ศนู ย์ที่มีมติ ิ 1  1


0 0
เป็นเมทริกซ์ศนู ย์ที่มีมติ ิ 2  2
0 0
0 0 0
เป็นเมทริกซ์ศนู ย์ที่มีมติ ิ 2  3
0 0 0
สัญลักษณ์ ถ้า A เป็นเมทริกซ์ศูนย์ที่มีมติ ิ m  n เราจะใช้สญ
ั ลักษณ์แทน A ดังนี้
A = 0m  n หรือ A = 0

เมทริกซ์สามเหลี่ยมด้านบน
บทนิยาม 3.3 ถ้า A = [aij]n  n เป็นเมทริกซ์จตั ุรัส แล้วเราจะเรียก A ว่าเป็นเมทริกซ์สามเหลี่ยม
ด้านบนก็ต่อเมื่อ aij = 0 เมื่อ i > j
จากบทนิยาม 3.3 อาจกล่าวได้ว่า เมทริกซ์จัตุรสั ใดก็ตามที่จะเป็นเมทริกซ์สามเหลี่ยม
ด้านบนได้ก็ต่อเมื่อสมาชิกทุกตัวของ A ที่อยู่ใต้เส้นทแยงหลักทุกตัวมีค่าเท่ากับ 0 ส่วนสมาชิกที่อยู่
เหนือเส้นทแยงมุมหลักหรืออยู่บนเส้นทแยงมุมหลักจะมีค่าเท่าใดก็ได้
ตัวอย่างเมทริกซ์สามเหลี่ยมด้านบน เช่น
 1 0  5
 2 3 0 4
 1 2 ,  0 0 2 ,  0  1 6  2
0 5  0 0 6  0 0 4 5
   0 0 0 1

เมทริกซ์สามเหลี่ยมด้านล่าง
บทนิยาม 3.4 ถ้า A = [aij]n  n เป็นเมทริกซ์จตั ุรัส แล้วเราจะเรียก A ว่าเป็นเมทริกซ์สามเหลี่ยม
ด้านล่างก็ต่อเมื่อ aij = 0 เมื่อ i < j
จากบทนิยาม 3.4 อาจกล่าวได้ว่า เมทริกซ์จัตุรสั ใดก็ตามที่จะเป็นเมทริกซ์สามเหลี่ยม
ด้านล่างได้ก็ต่อเมื่อสมาชิกทุกตัวของ A ที่อยู่เหนือเส้นทแยงหลักมีค่าเท่ากับ 0 ส่วนสมาชิกที่อยู่ใต้
เส้นทแยงมุมหลักหรืออยู่บนเส้นทแยงมุมหลักจะมีค่าเท่าใดก็ได้
ตัวอย่างเมทริกซ์สามเหลี่ยมด้านล่าง เช่น
1 0 0  2 0 0 0
 1 0 ,  1 3 0 ,  3 2 0 0
 1 5  2 0 6  4 0 1 0
   1 3  1 2
บทนิยาม 3.5 ถ้า A = [aij]n  n เป็นเมทริกซ์จตั ุรัส แล้วเราจะเรียก A ว่าเป็นเมทริกซ์สามเหลี่ยม
ก็ต่อเมื่อ A เป็นเมทริกซ์สามเหลี่ยมด้านบนหรือสามเหลีย่ มด้านล่าง (อย่างใดอย่าง
หนึ่ง หรือทัง้ สองอย่าง)

บอกข้าพเจ้าว่าคนไหนคือเพื่อนของคุณ ข้าพเจ้าก็จะสามารถบอกได้ว่า คุณเป็นคนอย่างไร มิเกล เดอ แซร์วองเตส


เอกสารแนะแนวทางที่ 3 - 16 - สาระการเรียนรู้คณิตศาสตร์เพิ่มเติม 2

เมทริกซ์ทแยงมุม
บทนิยาม 3.6 ถ้า A = [aij]n  n เป็นเมทริกซ์จตั ุรัส แล้วเราจะเรียก A ว่าเป็นเมทริกซ์ทแยงมุม
ก็ต่อเมื่อ aij = 0 เมื่อ i  j
หรือกล่าวว่า A จะเป็นเมทริกซ์ทแยงมุมก็ต่อเมื่อสมาชิกทุกตัวของ A ที่ไม่อยู่บนเส้นทแยง
มุมหลักมีค่าเท่ากับ 0 หรือ A เป็นทั้งเมทริกซ์สามเหลี่ยมด้านบนและเมทริกซ์สามเหลี่ยมด้านล่าง
ตัวอย่างของเมทริกซ์ทแยงมุม เช่น
1 0 0 2 0 0 0 0 0 0
 1 0 ,  0 3 0 , 0 2 0 0 , 0 0 0
0 5  0 0 6 0 0 1 0 0 0 0
  0 0 0 2  
สัญลักษณ์ ถ้า A = [aij]m  n เป็นเมทริกซ์ทแยงมุมเราจะเขียนว่า
A = diag (a11, a22, …, ann)
เมทริกซ์สเกลาร์
บทนิยาม 3.7 ถ้า A = [aij]n  n เป็นเมทริกซ์จตั ุรัสแล้ว เราจะเรียก A ว่าเป็นเมทริกซ์สเกลาร์
ก็ต่อเมื่อ
1) A เป็นเมทริกซ์ทแยงมุม และ
2) สมาชิกทุกตัวบนเส้นทแยงมุมหลักมีค่าเท่ากัน
ตัวอย่างเช่น
2 0 0 0
3 0 0  3 0 0 0 2 0 0
 1 0 , 0 3 0 ,  0  3 0 , 0 0 2 0
0 1 0 0 3  0 0  3 0 0 0 2
 
ข้อสังเกต 1) ถ้า A เป็นเมทริกซ์สเกลาร์แล้ว A เป็นเมทริกซ์ทแยงมุม (บทกลับไม่จริง)
2) ถ้า A เป็นเมทริกซ์สเกลาร์แล้ว A เป็นเมทริกซ์สามเหลี่ยม (บทกลับไม่จริง)
เมทริกซ์เอกลักษณ์
บทนิยาม 3.8 ถ้า A = [aij]n  n เป็นเมทริกซ์จตั ุรัสแล้ว เราจะเรียก A ว่าเป็นเมทริกซ์เอกลักษณ์
ก็ต่อเมื่อ
1) A เป็นเมทริกซ์สเกลาร์ และ
2) สมาชิกทุกตัวบนเส้นทแยงมุมหลักมีค่าเท่ากับ 1
ตัวอย่างเช่น

บอกข้าพเจ้าว่าคนไหนคือเพื่อนของคุณ ข้าพเจ้าก็จะสามารถบอกได้ว่า คุณเป็นคนอย่างไร มิเกล เดอ แซร์วองเตส


เอกสารแนะแนวทางที่ 3 - 17 - สาระการเรียนรู้คณิตศาสตร์เพิ่มเติม 2

1 0 0 0
1 0 0 0 1 0 0
 1 0 , 0 1 0 , 0 0 1 0
0 1 0 0 1 0 0 0 1
 
ข้อสังเกต 1) ถ้า A เป็นเมทริกซ์เอกลักษณ์แล้ว A เป็นเมทริกซ์สเกลาร์ (บทกลับไม่จริง)
2) ถ้า A เป็นเมทริกซ์เอกลักษณ์แล้ว A เป็นเมทริกซ์ทแยงมุม (บทกลับไม่จริง)
3) ถ้า A เป็นเมทริกซ์เอกลักษณ์แล้ว A เป็นเมทริกซ์สามเหลี่ยม (บทกลับไม่จริง)

เมทริกซ์แบบแถว
บทนิยาม 3.9 เมทริกซ์แบบแถว หมายถึง เมทริกซ์ที่มมี ิติ 1  n
หรือกล่าวว่าเมทริกซ์แบบแถวคือเมทริกซ์ที่มีเพียงแถวเดียว ตัวอย่างเช่น
[1 2 1] มีมิติ 1  3
[0 1 2 0 -2] มีมิติ 1  5
[1] มีมิติ 1  1 เป็นต้น
เมทริกซ์แบบหลัก
บทนิยาม 3.10 เมทริกซ์แบบหลัก หมายถึง เมทริกซ์ที่มีมติ ิ n  1
หรือกล่าวว่าเมทริกซ์แบบหลักคือเมทริกซ์ที่มีเพียงหลักเดียว แต่จะมีกี่แถวก็ได้ ตัวอย่างเช่น
1 ,  01 , , [2]
2   2 
 

เอกสารฝึกหัดที่ 3 เรื่องเมทริกซ์บางชนิด
ประกอบแผนการจัดการเรียนรู้ที่ 3 ชื่อ ห้อง เลขที่
1. จงพิจารณาว่าข้อความต่อไปนี้ถูกต้องหรือไม่
1) เมทริกซ์ศนู ย์เป็นเมทริกซ์สามเหลี่ยม ( )
2) เมทริกซ์ศนู ย์เป็นเมทริกซ์ทแยงมุม ( )
3) มีเมทริกซ์สเกลาร์บางเมทริกซ์ไม่เป็นเมทริกซ์ทแยงมุม ( )
4) มีเมทริกซ์แบบแถวบางเมทริกซ์ซึ่งเป็นเมทริกซ์จัตุรสั ( )
5) เมทริกซ์แบบหลักทุกเมทริกซ์ไม่เป็นเมทริกซ์จตั ุรสั ( )
6) มีเมทริกซ์สามเหลี่ยมด้านบนบางเมทริกซ์ที่เป็นเมทริกซ์สามเหลี่ยมด้านล่าง ( )
7) เมทริกซ์เอกลักษณ์เป็นเมทริกซ์สเกลาร์ ( )
8) เมทริกซ์สเกลาร์ไม่เป็นเมทริกซ์เอกลักษณ์ ( )

บอกข้าพเจ้าว่าคนไหนคือเพื่อนของคุณ ข้าพเจ้าก็จะสามารถบอกได้ว่า คุณเป็นคนอย่างไร มิเกล เดอ แซร์วองเตส


เอกสารแนะแนวทางที่ 3 - 18 - สาระการเรียนรู้คณิตศาสตร์เพิ่มเติม 2

2. จงบอกชนิดของเมทริกซ์ที่กาหนดให้

เมทริกซ์สามเหลี่ยมด้านล่าง
เมทริกซ์สามเหลี่ยมด้านบน

เมทริกซ์เอกลักษณ์

เมทริกซ์แบบหลัก
เมทริกซ์แบบแถว
เมทริกซ์ทแยงมุม

เมทริกซ์สเกลาร์
เมทริกซ์ศนู ย์
เมทริกซ์จตั ุรสั
1 5
1. 2 0

0 0
2. 0 0

0 2
3.  2 0

0 5
4. 0 4

1 0 0
5. 0 3 0
0 0 2
0 0 1
6. 0 3 0
2 0 0
6 0 0
7. 0 6 0
0 0 6
1 0 0
8. 0 1 0 ]
0 0 1
9. [0 0 0 0]
0
10. 2
0

บอกข้าพเจ้าว่าคนไหนคือเพื่อนของคุณ ข้าพเจ้าก็จะสามารถบอกได้ว่า คุณเป็นคนอย่างไร มิเกล เดอ แซร์วองเตส