P. 1
yüks- ind

yüks- ind

|Views: 27|Likes:
Published by özgür Turgut

More info:

Published by: özgür Turgut on Oct 21, 2010
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PPT, PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

10/21/2010

pdf

text

original

ORTAÖ RET M K MYA 11 5.

BÖLÜM: YÜKSELTGENME ± ND RGENME REAKS YONLARI

AKT FL K
‡ Elementlerin bile ik olu turabilme kabiliyetlerine aktiflik denir. ‡ Kimyasal reaksiyonlarda, elektron veren element yükseltgenirken, elektron alan element indirgenir. Elektron veren (yükseltgenen) elemente indirgen, elektron alan (indirgenen) elemente yükseltgen denir. ‡ Reaktifler aras nda elektron al veri i olan reaksiyonlar redoks reaksiyonudur.

ELEMENTLER N AKT FL K SIRASI
‡ METALLER N AKT FL K (YÜKSELTGENME) E L MLER I. Li K Ba Sr Ca Na III. Co Ni Sn Pb H II. Mg Al Mn Zn Cr Cd Fe IV. Cu Hg Ag Pt Au L MLER

‡ ANYONLARIN ND RGENME E

S±2 Br± Cl± I± O±2 OH± CO3±2 NO3± SO4±2 F±

ND RGENME ± YÜKSELTGENME REAKS YONLARI (Redoks Reaksiyonlar )
Do al Redoks Tepkimeleri (Kendili inden gerçekle ir.) P LLER Yapay Redoks Tepkimeleri (Elektrik enerjisi ile gerçekle ir.) ELEKTROL Z

YÜKSELTGENME YARI P L POTANS YEL
‡ Elementlerin aktifli inin kar la t r lmas n n bir di er yolu da yükseltgenme yar pil potansiyelidir. Bir elementin yükseltgenme yar pil potansiyeli de eri ne kadar büyükse elektron verebilme kabiliyeti (aktifli i) o kadar büyüktür.

ND RGENME YARI P L POTANS YEL ‡ Yükseltgenme yar pil potansiyeli de erinin ters çevrilmi hâlidir. .

.YARI P L POTANS YEL DE ERLER NE ANLAM TA IR? ‡ Yükseltgenme yar pil potansiyeli veya indirgenme yar pil potansiyeli de erlerinin s f rdan büyük (+) olmas . s f rdan küçük (±) olmas ise gösterilen denklemin istemsiz oldu unu gösterir. gösterilen denklemin istemli oldu unu. Say sal de erin büyüklü ü veya küçüklü ü ise olay n ne derece istemli veya istemsiz oldu unu gösterir.

Redoks Reaksiyonlar n n Gerilimi ndirgenme yar reaksiyonunun gerilimi Yükseltgenme yar reaksiyonunun gerilimi Redoks reaksiyonunun gerilimi .

. Redoks Reaksiyonlar n n Gerilimi S f r¶dan Küçük se Elektrik Enerjisi le Gerçekle ir.Redoks Reaksiyonlar n n Gerilimi S f r¶dan Büyük se Tepkime Kendili inden Gerçekle ir.

STANDART H DROJEN YARI P L ‡ Hidrojenin yükseltgenme ve indirgenme yar pil potansiyeli oda artlar nda (25° C ve 1 atm) 0. .00 Volt 2H+ + 2e H2(g) E° = 0. H2(g) 2H+ + 2e E° = 0.00 Volt ‡ Di er maddelerin yükseltgenme yar pil potansiyelleri standart hidrojen yar pilinden yararlan larak bulunur.00 Volt kabul edilmi tir.

Pile yap lan etkilerle sistem ürünler lehine kayarsa gerilim artar.DE KONSANTRASYON MES N N P L GER L M NE ETK S ‡ Pillerde denge olay vard r. girenler lehine kayarsa gerilim azal r. pilin ömrünün k salmas demektir. Gerilimin artt r lmas . Pil kullan ld kça. Gerilimin azalmas ise. . Gerilim 0 volta dü ünce pil tükenmi tir. pilin ömrünün uzamas demektir. gerilim azal r.

P LLER. Aktif metal yükseltgendi ise kendili inden olu mu tur. kendili inden Bütün piller kendili inden gerçekle en tepkimedir. Ekzotermik tepkime ise kendili inden gerçekle mi tir.gerçekle en redoks tepkimeleridir. . Reaksiyonlar n Kendili inden Gerçekle ip Gerçekle medi inin Tahmin Edilebilmesi Ürünler daha k ymetli ise kendili inden gerçekle mi tir. E0redoks > 0 ise kendili inden olu mu tur.

KEND L NDEN GERÇEKLE EN REDOKS TEPK MELER N N KULLANIMI Piller Do al Kaplama Nitel ve Nicel Analiz Metotlar .

kendi kendine oluyor demek de ildir. nsan iradesinin kar t i lere göre çok daha mükemmel oldu unu belirtmek içindir.KEND L NDEN GERÇEKLE EN TEPK MELER Kendili inden. nsan iradesi kar madan oldu unu ifade için denmi tir. .

‡ 2) Yükseltgenme ya da indirgenme yar reaksiyonlar ters çevrilirse pil potansiyeli i aret de i tirir. .ELEKTROK MYASAL TEPK MELERDE HESS PRENS B N N UYGULANMASI ‡ 1) Bir elektrokimyasal pil tepkimesinde reaksiyon bir say ile çarp l rsa pil potansiyeli ( E°) bu say ile çarp lmaz.

‡ 3) Pil tepkimesi iki ya da daha fazla pil reaksiyonunun toplam ndan elde ediliyorsa. . bu tepkimenin pil potansiyeli di er reaksiyonlar n pil potansiyelleri toplam na e it olur.

Örne in.ndirgenme yar reaksiyonun gerilimi ile yükseltgenme yar reaksiyonun gerilimi birbirinin ters i aretlisidir.44 .44 Fe+2 E0 = +0.2e V Fe0 E0 = -0. Fe+2 + 2e V Fe0 .

80 V 2Ag0 E0 = +0. Ag+1 + 1e 2Ag+1 + 2e Ag0 E0 = +0.80 V . geni letilmez. 0 Örne in.Yar tepkime geni letilince E de eri aynen kal r.

AgNO3 çözeltisi demir kapta saklanabilir mi? 2Ag+1 + 2e Fe0 .24 E 0 redoks > 0 oldu undan .2e V 2Ag++Fe0 V 2Ag0 E0indirgenme = +0.80 V Fe+2 E0yükseltgenme = +0.44 2Ag0+Fe+2 E0redoks = +1.

8e +0.4e V 4Fe0 .EH R EBEKE SULARINDAN PAS AKMASI NORMALD R 4Fe+2 .77 4Fe+2 E0yükseltgenme = E0indirgenme = +1.44 V 3O2 + 12e V 0 4Fe+3 E0yükseltgenme = -0.23 0 6O-2 .

. ya l boya. pozitif say sal de erdir. oksijenin indirgenme yar reaksiyonu tam yaz ld nda ürünlerde su ç kmaktad r. ‡ Fe2O3 past r. ‡ Paslanmayan borular kullan lmad müddetçe. ‡ Rutubetli ortam oto katalizördür. hava oksijeniyle paslanmas na ait reaksiyon denkleminin toplam gerilimi. yollarla paslanmaya kar korunmas önemlidir. paslanmaz çelik üretimi vb. ‡ Demirin.‡ Metalik demirin. Çünkü. sulardan pas akacakt r.

Al(NO3)3 çözeltisi Zn ka k ile kar t r labilir mi? Al+3 ¶ün Al0 ¶a indirgenme gerilimi = -1.66 V Zn0 ¶ n Zn+2 ¶ye yükseltgenme gerilimi = +0.90 V E 0 redoks < 0 oldu undan kar t r labilir. . Çünkü reaksiyon olmaz.76 V Redoks tepkimesinin gerilimi = -0.

Asit Ya murunun Çinko Oluklar A nd rmas P LDEN BA KA KEND L NDEN GERÇEKLE EN YA AMIMIZDAK REDOKS TEPK MELER NE BAZI ÖRNEKLER Demirin Alt nla ve Gümü le Kaplanmas .

Asit Ya murunun Çinko Oluklar A nd rmas Zn + H2SO4 ZnSO4 + H2 Demirin Alt nla ve Gümü le Kaplanmas Fe + 3AuNO3 Fe + 3AgNO3 Fe(NO3)3 + 3Au Fe(NO3)3 + 3Ag .

Do al ifal sularla tedavi ve hijyen .DO AL TEDAV DE VE KORUYUCU HEK ML KTE (H JYEN) BA LICA K YOL VE REDOKS 1. Bitkilerle tedavi ve hijyen 2.

kurumaz. . yaz n çok iddetli s cakl kta bile aylarca ya kal r. Fotosentezde ve fotosentezin devam nda yaprak gereklidir. Tedavide ve hijyende bitki yapraklar önemlidir.B TK LERLE TEDAV VE H JYEN ‡ Fotosentez olay olan redoks reaksiyonu ile bitkiler olu ur. Sigara ka d gibi ince ye il yapraklar.

DO AL FALI SULARLA TEDAV ‡ Yeralt ndan gelen sular kar la t klar sert ta . +2 hâline geçer. demir. elementel demir (s f r de erlikli demir) içeren bir kayayla su temas edince. Örne in. . kaya ve topra a çarpt nda elektron aktar m olur. S f r de erlikli demir suda çözünmez. Demir +2 ise az çözünür.

‡ Köklerin ipek gibi yumu ak damarlar n n sert ta lar delmesi an nda da benzer redoks reaksiyonlar gerçekle ir. .‡ Bu redoks tepkimeleri sonucunda yeryüzüne ç kan kaynak sular ve ifal sular az veya eser miktarda onlarca farkl minerali içerir. Ülkemizde Keçiborlu suyu. ifal sulara örnektir.

.K MYA LABORATUVARLARINDAK LAVABO VE P S SU BORULARI LE KEND L NDEN OLU AN TEPK ME L K S ‡ Lavabolar çelik olmaz. Asitlerle tepkimeye girer.

baz ve baz çözeltilerle tepkimeye girer. Bak r asitlerle tepkimeye girer. ço u çözelti ile tepkimeye girer ve leke kal r.‡ Lavabolar ve çal ma tezgahlar laminant da olmaz. . ‡ Pis su borular bak r ve çinko da olmaz. Çinko ise asit. Çünkü.

Günümüzde büyük çapta hem üretimi hem de evlerde kullan m terk edilmi tir. Kap kullan lamaz hâle gelir. Çinko kap (emaye kap). Emaye kaplar buna örnektir.SANAY DE YANLI B R UYGULAMA. . DEM R N Ç NKO LE KAPLANMASI Yanl olarak elektrolizle olur. demirin üstünün çinko ile elektroliz sonucu kaplanmas yla üretilmi tir. K sa sürede çinko (s r) kalkar.

Demir daha k ymetli metaldir. Demirin üstü elektrolizle kromla kapland ktan sonra krom hemen kalkar. Kromun üzeri demirle kendili inden kaplan r. DEM R N KROM LE KAPLANMASI Kaplama ancak elektrolizle olur. . kendili inden olmaz. Do rusu budur.ENDÜSTR DE YAPILAN B R HATA.

Krom kapl musluklarda buna rastlan r. Kromaj kapl et k yma makinelerinde ise alttaki demir pasland ndan k yma makinesinde sabahlar ilk çekilen k ymalar pasl olur. .Hem kromun ele batma tehlikesi vard r hem de alttaki demir paslan r.

buna ra men y llar sonra bile a nmaz. ‡ ndirgenme gerilimi en büyük olan. Soy metal iyonu içeren bir çözelti (alt n suyu) içine örne in bir demir yüzük dald r l rsa yüzük alt nla kaplan r. Do al kaplama ince olur.DO AL METAL KAPLAMA ‡ Kaplama esnas ndaki kimyasal reaksiyon kendili inden gerçekle iyorsa buna do al kaplama denir. . soy metallerdir.

DO AL METAL KAPLAMANIN UYGULANDI I YERLER ‡ Sanayide demir metalinin nikel ile kaplanmas ‡ De ersiz metalden yap lm süs e yalar n n gümü ile kaplanmas ‡ De ersiz metalden yap lm tak lar n alt n ve gümü ile kaplanmas .

Fe+2 ihtiyac m z elma ve nisan ya muru ile kar lamam z gerekir. G dalardaki ve ilaçlardaki demir iyonu ise Fe+3¶tür.REDOKS TEPK MES VE ELMA Elma 1 sene boyunca ihtiyac m z n oldu u bir meyvedir. Veyahut elma çekirde i yemelidir. her mevsim turfanda elma bulunur. Fe+2 kan m zdaki hemoglobinin temel maddesidir. .

Elma çekirde i 1 taneden fazla yenmemelidir. . Günde 1 tane elma ile beraber 1 tane de elma çekirde i yenmelidir.Kans zl k için al nan Fe+3 preparatlar ba rsaklar tahrip eder ve genelde faydas görülemez. Çünkü ilaç olarak veya g dalarla ald m z Fe+3 vücudumuzda ancak elma çekirde iyle indirgenerek Fe+2¶ye dönü ebilir.

Elmada Fe+2 zaten vard r. insan n günlük Fe+2 ihtiyac kadard r. Zira böyle bir redoks tepkimesinin gerçekle mesi kimyac lar n yapamad zor bir kimyasal i lemdir. K rm z renkli Fe+2¶nin günümüzde laboratuarlarda elde edilmesi mümkün de ildir.1 adet elmada bulunan Fe+2. Elma a ac . kökleri vas tas yla topraktan ald Fe+3¶ü indirgeyerek Fe+2 hâline getirir ve meyvesinde depolar. .

YERYÜZÜNDEK BULUNAN DO AL ELEMENTLER VE DO AL B LE KLER HANG LER D R? .

METALLER N SERBEST YA DA B LE K OLARAK DO ADA BULUNMASIDAK KURAL ‡ ndirgenme yar pil gerilimi listesinde. ‡ Soy metaller do ada yaln z elementel hâlde bulunur. indirgenme potansiyeli hidrojenden yüksek olan elementler. . c va) metallerdir. gümü ) metaller ve yar soy (bak r. platin. bile ikleri hâlinde bulunmaz. soy (alt n.

Alt n di dolgusu da vard r. platin. ‡ Amalgam di dolgular. Platin metali ise. S f r de erliklidir. Bütün bu kullan mlarda alt n. gümü ve c va. ‡ Bak r ve c va da soy metaller gibi genelde do ada serbest hâlde bulunur.‡ Yar soy metaller ise hem elementel hâlde hem de bile i i hâlinde bulunur. protezlerde kullan l r. c va ve gümü içerir. Bu nedenle de sa l a zararlar yoktur. aynen do adaki gibi metalik hâldedir. .

yar soy metal denmesinin sebebi. ‡ Bu 5 element d ndaki bütün metaller. do ada do al bile iklerinin de olmas d r. hiçbiri serbest hâlde bulunmaz. CaCO3 (mermer). . Ca. Al yoktur. ‡ Örne in do ada Na.‡ Bak r ve c va metallerine. yakla k 70 metal do ada yaln z bile ikleri hâlinde bulunur. NaCl (yemek tuzu). Al2O3 (alüminyum metalinin elektroliz yöntemiyle elde edildi i boksit cevheri) vard r.

‡ Demir ve nikelin indirgenme potansiyeli hidrojenden az olmas na ra men. yerkürenin merkezinde erimi elementel hâlde de bulunurlar. suda çözünmeyenler ise yerin üstündedir. ‡ Genellikle kaya tuzu gibi suda çözünenler yerin derinliklerinde.‡ Tabiatta bulunan ve suda çözünmeyen do al metal bile iklerine cevher (filiz) denir. .

evrende hangi do al element ve bile ik varsa. insanda numunesi vard r. Zemin yüzündeki do al element ve do al bile iklerin çok faydal görevleri vard r. Özellikle de insan n hizmetine ko maktad rlar. .‡ ‡ nsan evrenin küçültülmü bir örne i oldu undan.

‡ Tabloda bunlar örneklerle gösterilmi tir: . tabiatta bulunmaz.AMETALLER N SERBEST YA DA B LE K OLARAK DO ADA BULUNMASIDAK KURAL ‡ F2 gaz ve Cl2 gaz . hem elementel hâlde hem de bile i i hâlinde bulunur. ‡ F2 gaz ve Cl2 gaz ndan ba ka bütün ametaller. do ada. Do ada florür bile ikleri ve klorür bile ikleri vard r.

AMETAL N DO AL SEMBOLÜ ELEMENTEL AMETAL N FORMÜLÜ C H O N S Si C (KÖMÜR) H2 (H DROJEN) AMETAL ÇEREN DO AL B LE N FORMÜLÜ CO2 H2 O 02 (OKS JEN) CaCO3 (ALÇI) N2 (AZOT) PROTE N S (KÜKÜRT TOZU) CaSO4 (MERMER) Si (AK K TA I) SiO2 (KUM) .

kaplar bir tuz köprüsü ile ve elektrotlar da iletken tel ile ba land nda devreden ak m geçti i görülür. Kimyasal pillerde yükseltgenme ve indirgenme yar reaksiyonlar ayr kaplarda gerçekle tirilir. .ELEKTROK MYASAL P LLER ‡ Kimyasal enerjiyi elektrik enerjisine çeviren sistemler pil olarak adland r l r.

‡ Bir kimyasal pilde tuz köprüsü. NaNO3. içerisinde suda çok çözünen KNO3. kaplar aras ndaki yük dengesini sa lamak için kullan l r. . NH4Cl gibi tuzlar n çözeltisi olup U borusu eklindedir. KCl. Kaplara ters olarak yerle tirilir. Tuz köprüsünde katyonlar katoda anyonlar anoda göç ederler. Dökülmemesi için uçlar pamukla veya bir tamponla kapat l r.

indirgenmenin oldu u elektrota katot denir. Yükseltgenmenin oldu u elektrota anot. Anot ve katotta gerçekle en reaksiyonlar n toplam pil reaksiyonudur.‡ Bir kimyasal pildeki yükseltgenmenin ve indirgenmenin oldu u çubuklar elektrottur. .

.KONSANTRASYON FARKINDAN DOLAYI ÇALI AN P LLER (DER M P L ) ‡ Ayn cins elektrotlardan olu an pillerde pil çözeltileri aras nda konsantrasyon fark varsa bu tür piller de çal r.

‡ 2) Elektronlar n d devreden iletken tel yard m yla ak sa lanmal d r. .REDOKS REAKS YONUNUN P L OLAB LMES Ç N GEREKL ARTLAR ‡ 1) Yükseltgenme ve indirgenme reaksiyonlar ayr kaplarda gerçekle tirilmelidir. ‡ 3) Çözeltiler tuz köprüsü ile birle tirilmelidir.

.‡ 4) Bir kimyasal pilin çal abilmesi için pil çiftleri aras nda ya konsantrasyon ya da aktiflik fark olmal d r.

.ELEKTROL Z OLAYININ TANIMI ‡ çerisinde anyon ve katyonlar n bulundu u bir kar mdan elektrik ak m uygulamak suretiyle iyonlar n nötrlenmesidir.

‡ Ortamda birden fazla katyon varsa katotta indirgenme yar pil potansiyeli büyük olan önce indirgenir. katyonlar katotta aç a ç kar.ELEKTROL Z OLAYINDA BA LICA N TEL KURALLAR ‡ Anyonlar anotta. ‡ Ortamda birden fazla anyon varsa yükseltgenme yar pil potansiyeli büyük olan anotta önce yükseltgenir. .

1 Faraday = 1 mol elektron = 96500 coulomb (kulon) . Bir elektroliz devresinden 1 Faradayl k ak m geçirilirse anot ya da katotta 1 e de er gram madde toplan r ya da çözünür.ELEKTROL Z OLAYINDA FARADAY PRENS PLER ‡ 1. Elektroliz devresinden geçen ak m miktar ile katot ve anotta toplanan ya da çözünen madde miktar do ru orant l d r. ‡ 2.

Seri ba l elektroliz kaplar ndan ayn ak m geçti inde birinin katodunda ya da anodunda toplanan ya da çözünen madde miktar bilinirse di er kaplar n katot ya da anotlar nda toplanan ya da çözünen madde miktarlar hesaplanabilir.Q = It Q : Elektrik yükü (coulomb) I : Ak m iddeti (amper) t : Zaman (saniye) ‡ 3. .

Yanl uygulamalard r. bak r n nikel ile kaplanmas buna örnektir.ELEKTROL ZLE METAL KAPLAMA VE BA LICA UYGULANDI I YERLER ‡ Kendili inden gerçekle meyen kimyasal reaksiyonlarda kaplama i leminin elektrolizle olmas artt r. Demirin krom ve çinko ile kaplanmas . .

. Demirin nikel ile kaplanmas buna örnektir. nikel kaplamaya nikelaj denir. ‡ Krom kaplamaya kromaj.‡ Kendili inden gerçekle en kimyasal reaksiyonlarda kaplaman n daha kal n olmas için elektroliz yöntemi kullan labilir.

ENDÜSTR DE ELEKTROL Z ‡ ‡ ‡ ‡ 2Al2O3 4Al + 3O2 2ZnSO4 + 2H2O 2Zn + O2+ 2H2SO4 2NaCl + 2H2O 2NaOH + H2 + Cl2 2NaCl 2Na + Cl2 .

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->