QSAR - QSPR

Quantitative structure-activity relationship Quantitative structure-property relationship

ço u organik olan ilaç moleküllerinin sentezi. ilaç olabilecek yeni bile iklere ula mada. böylece bu geli meleri daha iyi ifade eden medisinal kimya ad farmasötik kimya yerine ve gittikçe daha yayg n olarak kullan lmaya ba lanm t r. lgilenilen molekül ilaç molekülü oldu und an. moleküler biyoloji ve teknolojideki h zl geli melerden derinden etkilenmi ve ilaç geli tirme yöntemlerinde önemli nitel ve nicel geli meler olmu tur. . ilac n kimyasal yap s ile aktivitesi aras nda ili kiler kurmaya çal an bir bilim dal d r. yan etki ve toksisiteleri minimuma indirilmi yeni moleküller geli tirebilmek için de. biyokimya. ancak bu amaca ula mak üzere kulland klar yollar n geni likleri.Medisinal Kimya ‡ ‡ ‡ Tan m ve Kapsam Farmasötik kimya. farmakolojik etkileri bilinen moleküllerin modifikasyonundan yararlanan farmasötik kimya. daha aktif. Ba lang çta. Konusu. ayn zamanda. 20. yeni terapötik bile iklerin tasar m ve bu bile iklerin yararl ilaçlar haline getirilmesiyle ilgilenen ve bunun için ilaç etkisinin mekanizmas n anlamaya ve aç klamaya. yüzy l n ikinci yar s ndan sonra. genellikle. ilaç olabilecek yeni bile iklerin sentezi ve ilaçlar n analizi olan bu bilim dal . kimya ve biyolojik bilimlerle yak ndan ili kilidir. Buna göre medisinal kimya. kelime anlam yla eczac l k kimyas d r. laç tasar m daha çok ilac n aktivitesinde temel olan biyokimyasal prensiplere ve moleküler farmakoloji esaslar na dayand r lmaya. Görüldü ü gibi farmasötik kimya ve medisinal kimyan n amaçlar ayn d r. farmakoloji ve moleküler biyoloji bilgilerine gereksinim duyar.Farmasötik Kimya . yap lar n n ayd nlat lmas ve analizi için iyi bir organik ve analitik kimya. medisinal kimyac . ilaçlar n etki mekanizmalar n anlayabilmek. yolun yap m nda kullan lan malzeme ve hedefe ula mak üzere kullan lan araçlar farkl d r.

moleküler biyoloji ve genetik bilimlerindeki geli melerden pay n alm . Geli meler. rasyonel ilaç tasar m da ürünlerini vermeye ba lam t r. yan etkileri minimuma indirilmi ve daha az toksik moleküller bulma olas l n da art rmaktad r. zaman-emek-para aç s ndan önemli yararlar sa lad kadar. Terzinin elbise dikmesi gibi. sistematik ve rasyonel bir esasa dayand r lmaya çal lmaktad r. . biyoteknoloji. Bir grup bilim adam . rutin biyolojik aktivite tarama programlar .medisinal kimyac lar n gerçekle mesi güç rüyalar ndan biridir. ilgi spektrumunu ve dolay s yla da kapsam n son derece geli tirmi tir. metabolizma çal malar ve klinik gözlemlerden (örne in yan etkiler) yola ç kma gibi konvansiyonel ilaç tasar m yöntemlerinin yan s ra. yüzy l n ilk basamaklar n t rmand m z bu y llarda. Öncü ilaç moleküllerinin bulunmas nda do al bile ikler. Art k günümüzde ilaç olabilecek yeni moleküllerin geli tirilmesi rastgele yap larak ansa b rak lmamakta. ilaç moleküllerinin tasarlanmas olan rasyonel ilaç tasar m . sonunda bunun bir fantazi olmad n savunanlar n ba ar l olaca n göstermektedir! Daha önceden belirlenmi yap aktivite ili kilerinden yararlanarak yap lan moleküler modifikasyonlar ve mekanizmas ayd nlat lm bir aktivite ve topolojisi ç kar lm bir reseptör için yap lan tasar mlarla yeni ilaç moleküllerinin geli tirilmesi. Moleküler modifikasyonlar daha bilinçli yap lmakta ve önceden geli tirilmi yap -aktivite ili kilerine dayand r lmaktad r. daha önceden ölçüleri al nm hedef moleküller (reseptörler) için. daha aktif.‡ 21. bunun bir fantazi oldu unu dü ünürken. medisinal kimya bilgisayar teknolojisi. di er bir grup ise bu konu üzerinde yo un bir ekilde çal makta ve bu dü ü gerçe e çevirme e u ra maktad r.

medisinal kimyac lar n çal ma alanlar öyle s ralanabilir: · laçla tedavisi henüz ba ar lamam veya hala sorunlu olan hastal klar . · Çe itli spektral yöntemlerle yap lar n kan tlamak. hedef molekülün yap s hakk nda var olan bilgilerden yola ç karak etki gücü. · laç-reseptör etkile me modellerini aç klamak üzere çal malar yapmak. farmakokinetik. süresi. spektrumu. bir ba ka deyi le güncel olan bir farmakolojik aktiviteyi seçmek. · Teorik ve pratik çal malar sonucu en uygun sentez yöntemlerini ve artlar n saptayarak. benzer ilaçlar n etki mekanizmalar ndan. tasarlanan moleküllerin sentezlerini yapmak. · Çe itli in vitro / in vivo deneylerle saptanan biyolojik aktiviteler ile fizikokimyasal ve yap sal parametreler aras nda nitel veya nicel korelasyonlar kurmak. organoleptik özellikleri ve stabilitesi optimize edilmi .‡ ‡ ‡ ‡ ‡ ‡ ‡ ‡ ‡ Medisinal kimyan n bu tan m ndan sonra. · Yap -aktivite ili kilerinden. · Gerekli fizikokimyasal ve yap sal parametreleri deneysel olarak tayin etmek veya ampirik olarak hesaplamak. . toksisitesi ve yan etkileri minimuma indirilmi yeni moleküllerin tasar m n yapmak. elde edilen ürünü analiz ve biyolojik aktivite tayinlerine yetecek derecede safla t rmak. · Bile i in biyolojik sistemlerdeki farmakokinetik özelliklerini ve metabolitlerini incelemek.

Atropin ve skopolamin içeren Atropa belladonna ve Datura stramonium. ilk kez 1250 y l nda kay tlara geçmesine ra men. bitkilerle ilgili yakla k 5000 y l önceye ait kay tlar ndaki. bitkinin kay tlara geçi inden 200 y l sonra izole edilmi ve tan mlanm t r.S. Antimalaryal etkili kinin.Ö. 1800 lü y llara kadar uzanan.‡ ‡ ‡ ‡ Tarihsel Geli im nsanlar n hastal klar n çe itli ekillerde tedavi etme çabalar muhtemelen insanl k tarihi kadar eskidir. laç ve ilaçla tedavinin geli mesi. birçok yazar taraf ndan bilim öncesi dönem olarak olarak kabul edilmektedir. yaprak gibi) tozlar n n. Çin mparatoru Shen Nung un. yüzy l) ve Galen (M. esas olarak bitkilerin çe itli k s mlar n n (kök. yüzy lla birlikte mümkün olmu tur. 3000 y llar ndan ba layarak. rezerpin içeren Rauwolfia serpentina. spanyol gemicilerle birlikte gitti i Amerika dan dönü te bir rahip taraf ndan Avrupa ya tan t lan ve 1633 y l nda kay tlara geçen bu bitki. fiziksel güç ve dayan kl l klar n art rmak amac yla stimülan ve öforik coca yapraklar n çi nerler. psikotrop ve halusinojen maddeler içeren çe itli mantarlar yerlerdi. Ephedra sinica bitkisinin ise kalbi güçlendirmek ve öksürük kesmek için kullan lmas ilk yaz l örneklerdir. Modern tedavinin ilk ad mlar ndan say labilecek bir di er örnek de.Ö. lk farmakopenin haz rlan (16. Hipokrat (M. ekstrelerinin ve baz hayvansal ürünlerin kullan ld ilk dönem. Bu dönemin en önemli bitkilerinden biri de Güney Amerika yerlilerinin kulland Chinchona a açlar n n gövde ve dal kabuklar d r (cortex chinea). bilimin s çrama yapt 19. yüzy l) da bu dönemin önemli olaylar ndand r. ate dü ürmede ve malarya tedavisinde kullan lmaktayd . t p ve tedavi konusunda en önemli ve etkileri 15002000 y l kadar devam etmi isimleridir. 5. . binlerce y l öncesine dayanmaktad r. ancak. Çe itli bitkilerin hastal klar n tedavisi için kullan ld klar na ait yaz l bilgiler. M.Bugünkü anlamda medisinal kimyay ve ilaçla tedaviyi çe itli a amalarda dü ünmek mümkündür. çok sonralar antimalaryal özellikleri tan mlanan Dichroa febrifuga köklerinin ate dü ürmek üzere. 131-200) bu dönemin. nka posta ta y c lar ve gümü madencileri. 1785 de konjestif kalp yetmezli inde kullan lmaya ba lanan digoksin ve dijitoksin içeren Digitalis purpurea ve Digitalis lanata bitkilerinin ekstreleridir. kol isin içeren Colchicum autumnale. morfin ve kodein içeren Papaver somniferum bu dönemin önemli bitkilerine örneklerdir.

öncelikle anestezik. hücre boyanmas . Anilinin hidroksilasyon ve konjugasyon ürünü olan fenasetinin bulunu u da 19. Çe itli amaçlarla kullan lan pek çok bitkinin aktif bile enleri (özellikle de alkaloitleri) tan mlanm . izolasyonlar yap lm ve yap lar ayd nlat lm t r. Long. 1884 de ise kokain lokal anestezik olarak tedaviye girmi tir. 19. Frankfurt ta Deneysel Tedavi Enstitüsü ba kanl na atanmas yla. nedenleri ve ilaçlar n etki mekanizmalar üzerindeki çal malar ilaçla tedavide önemli geli melere neden olmu tur. s tma gibi birçok bula c hastal n radikal tedavisi de. fizik ve astronomideki geli meler kimya. ilaç rezistans gibi önemli biyolojik kavramlar ilk kez Ehrlich ve arkada lar taraf ndan ortaya at lm t r. ilaç etki modelleri ve kemoterapiyle ilgili olarak geli tirdi i teori ve önerilerdir. yüzy l n ba lar na rastlayan döneme Paul Ehrlich (1854-1915) damgas n vurmu tur. inaktif bitkisel ve hayvansal droglar n eliminasyonu da bu dönemin ba lar nda olmu tur.T. Bu yüzy lda matematik. Emil Fisher in enzim spesifikli i ve anahtar-kilit teorileri de bu döneme rastlar. Hastal klar n s n fland r lmas . Ehrlich in. yüzy l n sonlar nda olmu tur. 20. hipnotik ve daha sonralar da analjezikler üzerinde yo unla m . W.‡ Bilimsel dönem. Morton) ve kloroformun (J. Memeli hücrelerinde reseptörlerin var oldu u. kemoterapi. Sentetik organik maddelerin ilk t bbi kullan l da. Kullan lmalar anlams z. birçok sentetik analjezik. Simpson) anestezik olarak kullan lmas yla. penisilin ve di er baz antibiyotik ve antibakteriyel bile iklerle gerçekle mi tir. yüzy l n ilk yar s nda bulunan antimalaryal ilaçlar. Böylece sentetik ilaçlar bulunmas yolundaki çal malar. çok say da sentetik ilac n piyasaya sürülmesinden belki de daha önemli katk s . sülfanilamitler. yüzy l n ilk yar s nda olmu tur. 1869 da kloralhidrat ve 1882 de paraldehit hipnotik. sifilis. daha ampirik ve gözlemsel niteli e dönü tü ü 19.G. Pek çok medisinal bile i in geli tirildi i ve tedaviye girdi i 20. bilimin mant a ba ml l ktan kurtulup. Modern kemoterapinin babas olarak bilinen Ehrlich in.Y. eter (C.W. 1899 y l nda. anatomi ve fizyoloji bilimlerinde önemli geli melere neden olmu tur. yüzy lda ba lam t r. . nsanl n korkulu rüyas haline gelen kolera. anestezik ve antipiretik bile i in Alman kimya endüstrisi taraf ndan piyasaya sürüldü ü bir dönem ba lam t r.

safla t r lmalar .‡ 20. Free ve Wilson bu döneme imzalar n atan ara t rmac lar olmu lard r. bilgisayar teknolojisindeki geli meler. Yüzy l n ikinci yar s ndan sonraki dönem. izolasyonlar . ‡ Önümüzdeki dönem. ön ilaç. reseptör-ilaç etkile meleri. Matematiksel yöntemleri medisinal kimyaya uygulayan ve kantitatif yap -aktivite ili kilerini (QSAR) geli tiren Hansch ve Fujita. Enzimler ve reaksiyonlar . reseptörlerde sinyal iletimi kuramlar gibi geli meler bugünkü medisinal kimyaya gelmede önemli yap ta lar d r. hesaplamalardaki limitlerin kalkmas ve in silico (hesaplamal ) öngörü yöntemlerinin geli mesi. yap -aktivite ili kileri ilaç tasar m nda birinci plana ç km t r. Bu dönemde ilaç tasar m biyokimyasal temellere oturtulmu . Bu a amada fizikokimya. spektroskopi ve kromatografi tekniklerindeki geli melerin katk s da büyüktür. modern dönem olarak kabul edilir. üç boyutlu yap lar n n belirlenmesi. . biyoizosteri. internet ile bilginin h zla yay lmas gibi nedenlerle enformasyon (bilgi) dönemi olmak yolundad r.

edu.inonu.tr/?web=farmasotikkimya &mw=3160 .Kaynaklar ‡ http://iys.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful