You are on page 1of 8

Κ Υ Π Ρ ΟΣ 19 74

Η χαµένη νίκη
του Ελληνισµού
Κύπρος, γη ελληνική εδώ και 4.000 τουλάχιστον χρόνια. Γη Ελλήνων
ηρώων, γη του Αυξεντίου, του Καραολή, του Δηµητρίου, του Παληκαρίδη,
αλλά και του Ισαάκ και του Σολωµού. Το παρόν άρθρο δεν είναι παρά
ένα µικρό, ταπεινό προσκύνηµα µνήµης στο οχυρό αυτό του ελληνισµού
και τους ανθρώπους του, µε την ευκαιρία της συµπλήρωσης 32 χρόνων
από το µοιραίο Ιούλιο του 1974, όταν το µιαρό πόδι των Τούρκων
«ειρηνευτών» βεβήλωσε τα άγια χώµατα της Μεγαλονήσου.

ΤΟΥ ΠΑΝΤΕΛΗ ∆. ΚΑΡΥΚΑ διατείνονται. Ο Ισαάκ και ο Σολωµός λογία, όπως επρόκειτο να συµβεί εν
είναι άλλωστε οι περιπτώσεις που επι- πολλοίς και σήµερα εάν εφαρµοζόταν

Α
ΠΟ ΤΟΥΣ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΟΥΣ χρόνους, βεβαιώνουν την αλλαγή, θα τολµούσαµε το σχέδιο Ανάν. Από την άλλη πλευ-
η Κύπρος αποτέλεσε αναπό- να συµπληρώσουµε. ρά, η συνθήκη περί των τριών εγγυη-
σπαστο τµήµα του ελληνικού Το 1878 οι Τούρκοι πούλησαν το τριών δυνάµεων άφηνε λευκή επιταγή
χώρου. Ακόµα και µετά την κατάκτη- νησί στους Βρετανούς, οι οποίοι το δι- επέµβασης σε όποιον το επιθυµούσε,
σή της από τους Φράγκους της Τρίτης ατήρησαν έως το 1959, οπότε κηρύχτη- σε χρονική στιγµή της επιλογής του. Η
Σταυροφορίας, η Μεγαλόνησος συνέ- κε ανεξάρτητο κράτος, λες και όλοι οι χρεοκοπία της συνθήκης Ζυρίχης-Λον-
χισε να αποτελεί το φάρο του ελληνι- ήρωες της ΕΟΚΑ δεν πέθαναν για την δίνου ήταν πλέον έκδηλη, όταν το 1963-
σµού στην άκρη της Ανατολικής Μεσο- ένωση µε την Ελλάδα. Το 1959 είναι και 64 διεξήχθησαν µάχες Ελληνοκύπριων
γείου, µέχρι το 1571 που κατακτήθηκε το µοιραίο έτος για την Κύπρο. Από τότε και Τουρκοκύπριων. Η Τουρκία επενέβη
από τους Τούρκους. Οι ∆υτικοί τότε, µε ουσιαστικά τέθηκαν οι υποδοµές για τότε στρατιωτικά, βοµβαρδίζοντας ελ-
πρωταγωνιστές τους Ενετούς, γνώρισαν τον Αττίλα Ι και ΙΙ. Το κρατικό µόρφωµα ληνοκυπριακούς στόχους στην Κύπρο.
από πρώτο χέρι τον τουρκικό πολιτισµό που προέκυψε από τις γνωστές, αισχρές Ακολούθως η Ελλάδα έστειλε µια µε-
– ο Ενετός διοικητής της Αµµοχώστου συνθήκες Ζυρίχης και Λονδίνου ήταν ραρχία πεζικού στην Κύπρο, διασφα-
γδάρθηκε και πριονίστηκε ζωντανός, αδύνατον να λειτουργήσει, εξαιτίας των λίζοντας την ανεξαρτησία του νησιού.
παρά τη συµφωνία που είχε υπογρά- υπερβολικών προνοµίων που απολάµ- Το 1964 κατατέθηκε και το περίφηµο
ψει µε τους Τούρκους. Από τότε βέβαια βαναν οι Τουρκοκύπριοι –εξισλαµισµέ- σχέδιο Άτσενσον, βάσει του οποίου η
έχουν περάσει αιώνες. Οι ∆υτικοί ξέχα- νοι Έλληνες στην πραγµατικότητα– σε Κύπρος θα ενωνόταν µε την Ελλάδα,
σαν. Οι Τούρκοι έχουν πλέον αλλάξει, σχέση µε την πληθυσµιακή τους ανα- εκτός ενός µικρού τµήµατος της Καρπα-

26 ΠΟΛΕΜΟΣ & ΙΣΤΟΡΙΑ, Ιούλιος-Αύγουστος 2006


ΚΥΠΡΟΣ 1974

Εθνοφρουροί προελαύνουν υπό την κάλυψη άρµατος Τ-34/85. Ο άντρας δεξιά είναι οπλισµένος µε βρετανικό επαναληπτικό τυφέκιο Λι Ένφιλντ.

σίας που θα ετίθετο υπό τουρκική διοί- κάτι που, παρά τα περί του αντιθέτου λε- Μακάριου απέναντι στο ΝΑΤΟ – οι Αµε-
κηση. Το συµφέρον για τον ελληνισµό γόµενα, ισχύει σε µεγάλο βαθµό έως και ρικανοί ονόµαζαν τον Μακάριο «Φιντέλ
αυτό σχέδιο ναυάγησε µε υπαιτιότητα σήµερα, ειδικά την τελευταία δεκαετία. Κάστρο της Μεσογείου».
της τότε κυπριακής κυβέρνησης. Λίγο Κορυφαία απόδειξη της διχόνοιας που
αργότερα, στην Ελλάδα επιβλήθηκε το ενυπάρχει εδώ και αιώνες στον ελληνι- Οι βάρβαροι προ των πυλών
καθεστώς των Συνταγµαταρχών, και σµό, όπως αυτή εκφράστηκε τότε, ήταν Η απόφαση των Τούρκων να εισβά-
το Κυπριακό πρόβληµα µπήκε σε νέα το οργανωµένο από την Αθήνα πραξικό- λουν στην Κύπρο είχε ληφθεί πολύ πριν
φάση. Σκηνοθετηµένα επεισόδια µετα- πηµα κατά του Μακαρίου. Οι συνέπειες το πραξικόπηµα κατά του Μακάριου. Οι
ξύ των δύο κοινοτήτων οδήγησαν στην της αψυχολόγητης εκείνης κίνησης του Τούρκοι, µε τη γνωστή ανατολίτικη πο-
άσκηση πιέσεων στην Αθήνα για την τότε ισχυρού άντρα της χούντας, ταξί- νηριά τους, απλώς περίµεναν τις κατάλ-
αποµάκρυνση της ελληνικής µεραρχίας αρχου Ιωαννίδη, ήταν το έναυσµα για ληλες συνθήκες, τις οποίες τους είχαν
από το νησί. Η στρατιωτική κυβέρνηση την έναρξη της διαδικασίας που οδήγη- υποσχεθεί ότι θα δηµιουργήσουν οι
υπέκυψε στις έξωθεν πιέσεις και απέσυ- σε στην τουρκική εισβολή. Το πραξικό- «µεγάλοι» φίλοι τους. Εκµεταλλευόµενοι
ρε τα ελληνικά στρατεύµατα, αφήνοντας πηµα κατά του Μακαρίου ήταν φυσικά την ανοησία και την ευπιστία του Ιωαν-
ανοιχτό πεδίο στους Τούρκους. Το γεγο- ξενικής έµπνευσης και αποσκοπούσε νίδη και των συν αυτώ, αλλά και τα µε-
νός αυτό επιδείνωσε τις έτσι και αλλιώς ακριβώς στην κατάληψη της µισής Κύ- γάλα πολιτικά σφάλµατα που είχαν δια-
άσχηµες ελληνοκυπριακές σχέσεις – οι πρου από τους Τούρκους. Σχετιζόταν πραχθεί από τους Έλληνες πολιτικούς
οποίες, δυστυχώς για τον Ελληνισµό, επίσης άµεσα µε τους προηγηθέντες πρωτύτερα, οι µεγάλοι µας «σύµµαχοι»
δεν υπήρξαν σχεδόν ποτέ εγκάρδιες, αραβοϊσραηλινούς πολέµους του 1967 έστησαν το σκηνικό της καταστροφής.
σε επίπεδο πολιτικών ηγεσιών φυσικά, και του 1973, αλλά και µε τη στάση του Οι Τούρκοι γνώριζαν τις ελληνικές αδυ-

ΠΟΛΕΜΟΣ & ΙΣΤΟΡΙΑ, Ιούλιος-Αύγουστος 2006 27


ΚΥΠΡΟΣ 1974

ναµίες από πρώτο χέρι και τις εκµεταλ- και έθετε υπό τουρκικό έλεγχο τη ση-
λεύτηκαν στο έπακρο. Για την επιχείρη- µαντικότατη διάβαση του Αγ. Ιλαρίωνα.
ση κατάληψης της Κύπρου, στην οποία Η ΤΟΥΡ∆ΥΚ µε 1.200 άντρες στάθµευε
έδωσαν το προφητικό κωδικό όνοµα στο Κιόνελι.
«Αττίλας», οι Τούρκοι συγκέντρωσαν τις Από την άλλη πλευρά, οι ελληνικές
εξής δυνάµεις: δυνάµεις ήταν το στρατηγείο Γενικού
1) Το στρατηγείο του 6ου Σώµατος Στρα- Επιτελείου Εθνικής Φρουράς (ΓΕΕΦ),
τού, υπό τον αντιστράτηγο Νουρεντίν υπό τον ταξίαρχο Μιχαήλ Γεωργίτση:
Εσκίν, µε έδρα τα Άδανα. 1) 15 ενεργά τάγµατα πεζικού, εξαιρετι-
2) Την 39η Μεραρχία Πεζικού (ΜΠ) κά µειωµένης όµως δύναµης, λόγω της
µε τα 14ο, 49ο, 50ο Σύνταγµα Πεζικού µείωσης της θητείας στην οποία είχε
(ΣΠ), στη Μερσίνα (υποστράτηγος Μπε- προχωρήσει η κυπριακή κυβέρνηση τις
τρετίν Ντεµιρέλ). παραµονές του πραξικοπήµατος.
3) Την 28η ΜΠ µε τα 23ο, 61ο, 13ο ΣΠ. 2) 19 επιστρατευόµενα τάγµατα πεζικού,
4) Την Ταξιαρχία Αλεξιπτωτιστών στην από τα οποία ελάχιστα συγκροτήθηκαν.
Καισαρεία (µε 2 τάγµατα αλεξιπτωτιστών 3) Η ΕΛ∆ΥΚ µε δύναµη 900 περίπου
και ένα τάγµα πεζικού). αντρών
5) Την 39η Ταξιαρχία Καταδροµών µε 4) Τρεις ενεργές µοίρες και µια επιστρα-
δύο τάγµατα καταδροµών. τευόµενη µοίρα καταδροµών.
1 6) Την 5η Τεθωρακισµένη Ταξιαρχία. 5) Μια επιλαρχία αρµάτων εξοπλισµένη
7) Το 6ο Τάγµα Πεζοναυτών. µε 15 άρµατα Τ34/85, αποµεινάρια του
2 Την εισβολή θα υποστήριζαν σοβαρές Β΄ Παγκοσµίου Πολέµου.
αεροπορικές δυνάµεις, αποστολή των 6) Μια επιλαρχία αναγνώρισης µε ελα-
οποίων θα ήταν αρχικά η εξασφάλιση φρά θωρακισµένα οχήµατα.
αεροπορικής υπεροχής και εν συνεχεία 7) 8 µοίρες πυροβολικού και 4 ανε-
η στενή υποστήριξη των χερσαίων τµη- ξάρτητες πυροβολαρχίες διαφόρων δι-
µάτων. Φαίνεται πως οι Τούρκοι, αντί- αµετρηµάτων και 1 λόχος όλµων 4,2
θετα µε ορισµένους Έλληνες στρατιω- ιντσών.
τικούς και πολιτικούς, πίστευαν πως η 8) Μικρό αριθµό µονάδων µηχανικού,
Κύπρος δεν βρισκόταν και τόσο µακριά διαβιβάσεων και διοικητικής µέριµνας.
από την Ελλάδα. Αεροπορία δεν υφίστατο και, βάσει
Ως πρώτο κλιµάκιο εφόδου, τα απο- των υπαρχόντων σχεδίων, την κάλυψη
βατικά στρατεύµατα συγκροτήθηκαν από των χερσαίων τµηµάτων θα αναλάµβανε
το 5ο ΣΠ, το 6ο ΤΠΝ και από µια ίλη η ελληνική Πολεµική Αεροπορία. Όσον
αρµάτων, υπό τον ταξίαρχο Σουλεϊµάν αφορά δε τις ναυτικές δυνάµεις, αυτές
Τουρσέλ. Το κλιµάκιο αυτό ονοµάστη- περιοριζόταν σε 5 τορπιλακάτους και
κε Ταξιαρχία Τσακµάκ, και είχε δύναµη µια ακταιωρό. Η συνολική δύναµη των
3.500 αντρών. ελληνικών δυνάµεων δεν ξεπερνούσε
Συνολικά, οι Τούρκοι έριξαν στη τους 11.000 άντρες.
µάχη 40.000 άντρες, 180-200 άρµα- Από την ανωτέρω παράθεση των
τα Μ47-Μ48. Υποστηρίχτηκαν από 75 δυνάµεων είναι φανερό ότι από τη
µαχητικά και 55 µεταγωγικά αεροσκά- στιγµή που οι Τούρκοι θα επιτύγχαναν
φη, 43 ελικόπτερα και πολλές µονάδες προγεφύρωµα στο νησί, η κατάσταση
ναυτικού. Στις δυνάµεις αυτές πρέπει θα εξελισσόταν δυσµενώς για τις ελλη-
επιπλέον να προστεθούν οι δυνάµεις νικές δυνάµεις εφόσον ο εχθρός υπε-
της ΤΟΥΡ∆ΥΚ και των Τουρκοκυπρίων, ρείχε συντριπτικά αριθµητικά (περίπου
συνολικής δύναµης περίπου 20.000 6:1 στο πεζικό και 18:1 στα άρµατα
αντρών. Αξίζει να σηµειωθεί ότι η τουρ- µάχης) και σε ποιότητα υλικού. Ωστό-
1. Τούρκοι αλεξιπτωτιστές στην Κύπρο, οπλισµένοι
µε τυφέκιο εφόδου. Οι Τούρκοι ενίσχυσαν µε αερο- κοκυπριακή «πολιτοφυλακή» δρούσε επί σο η ύπαρξη στο νησί περίπου 20.000
µεταφερόµενες δυνάµεις τους τουρκοκυπριακούς χρόνια πριν την εισβολή ανενόχλητη Τούρκων και Τουρκοκύπριων ενόπλων,
θύλακες στην Κύπρο, ώστε να δεσµεύσουν έναντι και είχε καταστήσει τους τουρκοκυπρι- πριν την εισβολή, απέτρεπε εκ προοιµί-
αυτών σηµαντικές ελληνικές δυνάµεις. Χάρη στην ακούς θύλακες στο νησί απόρθητα οχυ- ου την ικανότητα του ΓΕΕΦ να επιτύχει
παντελή αδράνεια της Αθήνας, τα τουρκικά σχέδια
πέτυχαν, και έως σήµερα ο ελληνισµός γεύεται το ρά, που διέθεταν µέχρι και πολυβολεία στρατηγική συγκέντρωση. Πολύ απλά
αποτέλεσµα. από ενισχυµένο σκυρόδεµα! Ιδιαίτερα οι ελληνικές δυνάµεις δεν επαρκούσαν
ο θύλακας Λευκωσίας (Λευκωσία-Κιό- για να επιτηρήσουν τις ακτές απόβασης
2. Η τουρκική άποψη για την εισβολή. Μαζί µε τη νελι-Αγύρτα-Αγ. Ιλαρίων µέχρι το χω- και να εξουδετερώσουν τους οχυρωµέ-
σηµαία του, ο «ειρηνευτής» Τούρκος κρατά κλαδί
ελιάς υπό τα όµµατα του τότε πρωθυπουργού ριό Τέµπλος) διέθετε οχυρώσεις από νους τουρκοκυπριακούς θύλακες. Σε
Μπουλέν Ετσεβίτ. σκυρόδεµα, διάδροµους στην Αγύρτα περίπτωση εισβολής, η κυπριακή άµυνα

28 ΠΟΛΕΜΟΣ & ΙΣΤΟΡΙΑ, Ιούλιος-Αύγουστος 2006


ΚΥΠΡΟΣ 1974

έπρεπε να ενισχυθεί άµεσα µε ελλαδίτι- ακτές της Κύπρου, αναπτύγµατος 342 απόκρουση της απόβασης και δευτε-
κα τµήµατα. Σε διαφορετική περίπτωση, χλµ. σχηµατίζουν αρκετούς κόλπους ρεύουσα, την εκκαθάριση των τουρκι-
όλοι γνώριζαν ότι, αργά ή γρήγορα, θα και προσφέρουν πολλούς αιγιαλούς κών θυλάκων. Για το χρόνο εκκαθάρι-
κατέρρεε. Χάρη στον ηρωισµό των Ελλή- απόβασης. Οι πιο αξιόλογοι βρίσκονται σης των θυλάκων απαιτούνταν πολιτι-
νων µαχητών, κατέρρευσε τελικά αργό- στις πόλεις Αµµοχώστου, Λάρνακας και κή απόφαση, ενώ η απόφαση για την
τερα από το αναµενόµενο. Επίσης, βάσει Κερύνειας Λεµεσού. απόκρουση της αποβατικής ενέργειας
πάντα του προβλεπόµενου σχεδίου, τυ- Το τουρκικό σχέδιο επιχειρήσεων ήταν στην αρµοδιότητα του αρχηγού
χόν απόπειρα απόβασης των Τούρκων προέβλεπε συνδυασµένη αποβατική του ΓΕΕΦ, αµέσως µόλις παραβιάζονταν
στην Κύπρο θα σηµατοδοτούσε το άµε- και αεραποβατική ενέργεια για τη δι- τα χωρικά ύδατα της Κύπρου (12 ν.µ.).
σο ξέσπασµα ελληνοτουρκικού πολέ- χοτόµηση της Κύπρου σε δύο φάσεις, Η ΕΛ∆ΥΚ προβλεπόταν να διατεθεί στο
µου. Με αυτό ως δεδοµένο, οι Τούρκοι εκµεταλλευόµενο ακριβώς τη µορφολο- ΓΕΕΦ, όπως και αριθµός πολεµικών αε-
θα ήταν υποχρεωµένοι να δεσµεύσουν γία του κυπριακού εδάφους. Κατά την ροσκαφών και πλοίων των ελληνικών
το συντριπτικό όγκο των δυνάµεών τους πρώτη φάση, θα πραγµατοποιούνταν Ενόπλων ∆υνάµεων.
στη Θράκη και τα µικρασιατικά παράλια. απόβαση στην ακτή Πεντεµίλι δυτικά
Έτσι, θα ανακουφιζόταν η κυπριακή της Κερύνειας µε σκοπό τη δηµιουργία Αττίλας Ι
άµυνα. Επίσης, δύο ακόµα δεδοµένα προγεφυρώµατος µε ταυτόχρονη αερα- Το Σάββατο 20 Ιουλίου, στις 04.50,
λειτουργούσαν τότε υπέρ της ελληνι- πόβαση στο θύλακα της Λευκωσίας προς 11 πολεµικά σκάφη παραβίασαν τα χω-
κής πλευράς: η απόλυτη υπεροπλία του ενίσχυση των Τουρκοκυπρίων και της ρικά ύδατα της Κύπρου και ανέκοψαν
ελληνικού Πολεµικού Ναυτικού και της ΤΟΥΡ∆ΥΚ. Στη συνέχεια προβλεπόταν η την κίνησή τους 10-11 χλµ. από τις
Πολεµικής Αεροπορίας έναντι των αντι- σταδιακή επέκταση του προγεφυρώµα- ακτές της Κερύνειας. Από τις 05.15 η
στοίχων τουρκικών. Στην πράξη όµως τος και η συνένωσή του µε το θύλακα Τουρκική Αεροπορία άρχισε σφοδρό
η υπεροπλία αυτή έµεινε αναξιοποίη- Λευκωσίας. Κατά τη δεύτερη φάση, και βοµβαρδισµό στρατιωτικών αλλά και
τη. Στα χαρτιά έµεινε και η σχεδιαζό- αναλόγως της εξέλιξης της πρώτης φά- πολιτικών στόχων κυρίως στην περιοχή
µενη ελληνική αντεπίθεση στη Θράκη, σης, θα συνεχίζονταν οι επιχειρήσεις της Κερύνειας-Λευκωσίας. Στις 06.00
η οποία θα ήταν κατά πάσα πιθανότητα για την επίτευξη των πολιτικών στόχων άρχισε η ρίψη αλεξιπτωτιστών προς ενί-
απολύτως επιτυχής, τουλάχιστον µέχρι της Τουρκίας. Η πρώτη φάση θα συνδυ- σχυση του θύλακα Λευκωσίας (Κιόνελι).
την Αδριανούπολη. Η διαταγή επίθε- αζόταν µε την παραπλανητική ενέργεια Την ίδια ώρα, Τούρκοι καταδροµείς µε-
σης όµως δεν έφτασε ποτέ στα πάνοπλα κατά της Αµµοχώστου. Οι δύο φάσεις ταφέρονταν στην Αγύρτα µε ελικόπτερα,
ελληνικά τµήµατα που στάθµευαν στον πήραν την κωδική ονοµασία «Αττίλας» Ι τα οποία, σύµφωνα µε µαρτυρίες, ανε-
Έβρο, µε ποσοστό επάνδρωσης της τά- και ΙΙ αντίστοιχα. φοδιάστηκαν στο βρετανικό αεροπλανο-
ξης του 110 % και άνω! Το Σχέδιο Άµυνας του ΓΕΕΦ, µε την φόρο «Ερµής», που, εντελώς τυχαία, πε-
Το νησί της Κύπρου διασχίζουν κωδική ονοµασία «Αφροδίτη», προέβλε- ριπολούσε εκείνο το πρωινό στα ανοιχτά
δύο παράλληλες οροσειρές µε κατεύ- πε εξασφάλιση της Κύπρου από τουρ- της Κύπρου. Η τουρκικές αεραποβάσεις
θυνση δυτικά προς ανατολικά: ο Όλυ- κική απειλή, µε κύρια προσπάθεια την συνεχίστηκαν καθ’ όλη τη διάρκεια της
µπος (ή Τρόοδος) στα κεντροδυτικά µε
υψηλότερη κορυφή το Τρόοδος (1.952
µ.) και ο Πενταδάκτυλος στα βόρεια µε
υψηλότερη κορυφή το Κυπαρισσόβου-
νο (1.023 µ.). Και οι δύο οροσειρές εί-
ναι δασώδεις, δύσβατες και αποτελούν
αντιαρµατικό έδαφος. Ανάµεσά τους,
σχηµατίζονται οι πεδιάδες της Μόρφου,
της Μεσαορίας και της Αµµοχώστου,
µε µεγαλύτερη εκείνη της Μεσαορίας,
όπου βρίσκεται και η πρωτεύουσα Λευ-
κωσία. Μεταξύ των βόρειων ακτών της
Κύπρου και του Τροόδος σχηµατίζεται η
στενή πεδινή λωρίδα της επαρχίας της
Κερύνειας, µε την οµώνυµη πόλη που
είναι πρωτεύουσά της. Η λωρίδα αυτή
επικοινωνεί µε τη Μεσαορία µόνο µέσω
των διαβάσεων του Πενταδάκτυλου. Η
κυριότερη διάβαση είναι του Αγίου Ιλα-
ρίωνα, από την οποία διέρχεται η κύρια
οδός Κερύνειας-Λευκωσίας. Άλλες ση-
µαντικές διαβάσεις είναι της Πανάγρας
Κυριευµένο τουρκικό άρµα Μ 47. Παρά τη συντριπτική υπεροχή σε αριθµό και σε µέσα, οι Τούρκοι δεν
στα δυτικά, του Αγ. Παύλου, του Μπέλα θα επικρατούσαν ποτέ, αν δεν είχαν σύµµαχό τους την Αθήνα.
Παΐς κ.α., επί του Πενταδάκτυλου. Οι

ΠΟΛΕΜΟΣ & ΙΣΤΟΡΙΑ, Ιούλιος-Αύγουστος 2006 29


ΚΥΠΡΟΣ 1974

του επίστρατου 316 ΤΠ αναγνώρισε το


τουρκικό προγεφύρωµα από τα δυτικά.
Το ΓΕΕΦ –που δεν είχε ακριβείς πλη-
ροφορίες για την κατάσταση– κίνησε
µε το πρώτο φως το 286 Μηχανοκί-
νητο Τάγµα Πεζικού (ΜΤΠ) και το 281
ΤΠ, από την περιοχή Λευκωσίας, για
να ενισχύσει τον αγώνα στο Πεντε-
µίλι. Τις πρωινές ώρες, στο ύψος του
Κοντεµένου, τα τάγµατα δέχθηκαν αλ-
λεπάλληλες επιθέσεις της Αεροπορίας,
µε αποτέλεσµα να αποδεκατιστούν. Το
ΓΕΕΦ, µε τα υπολείµµατα των µονάδων
αυτών και µε καταρρακωµένο το ηθικό
των αντρών τους (ο διοικητής 286 ΜΤΠ
είχε τραυµατιστεί θανάσιµα), σχεδία-
σε σπασµωδικά αντεπίθεση τη νύχτα
20/21, χωρίς τη στοιχειώδη προετοιµα-
σία και χωρίς πυρά υποστήριξης, µια
αντεπίθεση που ήταν καταδικασµένη
σε πλήρη αποτυχία. Η ΕΛ∆ΥΚ, η οποία
Η εκκλησιά του Αγ. Γεωργίου στη Λευκωσία. Πυρπολήθηκε από Τούρκους «ειρηνευτές» στις 30 Αυγού- θα µπορούσε να χρησιµοποιηθεί κατά
στου 1974, 22 µέρες δηλαδή µετά την κατάπαυση του πυρός. του προγεφυρώµατος, ανέλαβε την
αποστολή να εκκαθαρίσει, χωρίς υπο-
ηµέρας. Στην επιλεγείσα ακτή απόβα- αεροσκαφών F-4 Phantom ΙΙ, που εκεί- στήριξη, το θύλακα του Κιόνελι. Όπως
σης, στο Πεντεµίλι, πριν τις 06.00 έγινε νη την εποχή ήταν ό,τι πιο εξελιγµένο ήταν φυσικό, απέτυχε απέναντι στη
έλεγχος από Τούρκους βατραχανθρώ- χρησιµοποιούνταν στην ανατολική Με- συντριπτική αριθµητική υπεροχή των
πους για ύπαρξη θαλάσσιων κωλυµάτων σόγειο. Το παράδειγµα του Μπονάνου Τούρκων. Έτσι, και οι λίγες δυνάµεις
και ναρκοπεδίων. Αφού διαπίστωσαν πάντως ακολούθησε και η µετέπειτα πο- που διέθετε το ΓΕΕΦ κατασπαταλήθη-
ότι στο βυθό και την ακτή δεν υπήρχαν λιτική κυβέρνηση. καν σε ασυντόνιστες επιθέσεις, αφού
εµπόδια, επέστρεψαν. Λίγα λεπτά αργό- Ο Μπονάνος µόλις στις 08.40 συ- δεν εφαρµόστηκε η αρχή της συγκέ-
τερα, άρχισαν πυκνά πυρά από τα τουρ- νειδητοποίησε τι συνέβαινε –όταν ντρωσης των δυνάµεων. Την ίδια τύχη
κικά πολεµικά και στις 07.15 το 6ο ΤΠΝ ήταν πλέον πολύ αργά– και διέταξε είχε και η επίθεση των µονάδων κατα-
άρχισε να αποβιβάζεται δηµιουργώντας την εφαρµογή των σχεδίων. Στις 10.00 δροµών στη διάβαση Αγ. Ιλαρίωνα. Οι
ένα µικρό προγεφύρωµα. Στις 09.00 αε- –σχεδόν 3 ώρες µετά την εισβολή– δύο ενέργειες της ΕΛ∆ΥΚ και των καταδρο-
ροκίνητα τµήµατα ενίσχυσαν το µικρό µειωµένης σύνθεσης λόχοι του 251 µέων ήταν καταδικασµένες, γιατί, εκτός
προγεφύρωµα και απέκοψαν την οδό Τάγµατος Πεζικού (ΤΠ), ενισχυµένοι µε από τις πολύ υπέρτερες δυνάµεις των
Κερύνειας-Πανάγρων. Η πρώτη αντίδρα- 4 άρµατα, περιέσφιξαν το προγεφύρω- Τουρκοκυπρίων, ο θύλακας Λευκωσίας
ση κατά των Τούρκων σηµειώθηκε από µα από τα ανατολικά και τα νότια, και είχε ενισχυθεί ήδη µε ισχυρές δυνά-
τις ηρωικές κυπριακές τορπιλακάτους, στις 10.00 άρχισαν έναν καταιγισµό µεις αλεξιπτωτιστών και καταδροµέων.
οι οποίες θυσιάστηκαν προσπαθώντας πυρών, που µετέβαλε σε κόλαση την Μέχρι να νυχτώσει, οι Τούρκοι εί-
µάταια να πλήξουν τα τουρκικά πολεµι- ακτή. Η διεύρυνση του προγεφυρώ- χαν επιτύχει να ενισχύσουν το προγε-
κά. Το ΓΕΕΦ µόλις στις 07.00 έθεσε τις µατος σταµάτησε, και η ενίσχυσή του φύρωµα µε το σύνολο του 5ου ΣΠ. Μέ-
δυνάµεις του σε συναγερµό, αν και ήδη γινόταν πλέον υπό τα δραστικά πυρά χρι τότε όµως δεν είχαν κατορθώσει να
είχε πληροφορίες για την προσέγγιση των λίγων αµυνόµενων. Τα πυρά του αποβιβάσουν και άρµατα µάχης. Ήταν
της τουρκικής νηοποµπής, ειδοποιηµέ- ελληνικού πυροβολικού από την άλλη η χρυσή ευκαιρία των Ελλήνων να τους
νο από τους σταθµούς παρατήρησης του ήταν σποραδικά και άστοχα, από την πνίξουν στη θάλασσα. ∆υστυχώς εκείνη
Αγ. Ανδρέα και του Κορµακίτη. Ο αρ- έλλειψη προκεχωρηµένων αξιωµατι- τη στιγµή γύρω από το προγεφύρωµα
χηγός Ενόπλων ∆υνάµεων της Ελλάδας, κών παρατήρησης στο 251 ΤΠ. Το Τάγ- υπήρχαν ουσιαστικά δυνάµεις ισοδύνα-
στράτηγος Μπονάνος, είχε καλλιεργή- µα, βάσει των σχεδίων, θα έπρεπε να µες µε 4 λόχους πεζικού, και αυτούς όχι
σει την εντύπωση ότι οι Τούρκοι έκαναν ενισχυθεί άµεσα από το επιστρατευό- πλήρεις, απέναντι σε τρία τουρκικά τάγ-
απλώς επίδειξη ισχύος. Αργότερα έγινε µενο 3ο Τακτικό Συγκτρότηµα (306 και µατα. Παρ’ όλα αυτά η µέρα θα µπορού-
λόγος και για τουρκική άσκηση. Ο ίδιος 316 επιστρατευόµενα τάγµατα πεζικού). σε να χαρακτηριστεί ως καλή, αφού οι
άλλωστε ευθύνεται και για την απόσυρ- Στις κρίσιµες αυτές ώρες, το 3ο Τα- Τούρκοι απέτυχαν σε όλους τους αντι-
ση από τα κυπριακά ύδατα των υπερ- κτικό Συγκρότηµα, δεν κατόρθωσε να κειµενικούς τους σκοπούς, που ήταν η
σύγχρονων τότε υποβρυχίων «Γλαύκος» ενισχύσει το µαχόµενο 215 ΤΟ, γιατί κατάληψη της Κερύνειας και η συνένω-
και «Νηρεύς», καθώς και για τη µη απο- δεν επιτεύχθηκε η συγκρότηση των ση του προγεφυρώµατος µε το θύλακα
στολή των σταθµεύοντων στην Κρήτη 306 και 316. Στις13.00, µια διλοχία Λευκωσίας. Μετά το τελευταίο φως, οι

30 ΠΟΛΕΜΟΣ & ΙΣΤΟΡΙΑ, Ιούλιος-Αύγουστος 2006


ΚΥΠΡΟΣ 1974

Τούρκοι σταµάτησαν να ενεργούν. Και τις 16.00 της ηµέρας αυτής που άρχιζε 23-30 Ιουλίου κατέλαβαν τα Άνω και
πάλι η τουρκική αδράνεια έδινε στην ελ- κατάπαυση του πυρός µε απόφαση του Κάτω ∆ίκωµο, Συχαρί, Βουνό, Αγ. Επί-
ληνική διοίκηση µια θαυµάσια ευκαιρία ΟΗΕ. Στις 11.00 περίπου κάµφθηκε η κτητο, Γερόλακο, Μύρτου Αγριδάκι, Αγ.
να εξαλείψει το τουρκικό προγεφύρωµα επική αντίσταση του 251 ΤΠ. Από τότε Ερµόλαο και τις διαβάσεις του Πεντα-
εκείνη τη νύχτα, καθώς οι Τούρκοι δεν παραµένει αγνοούµενος ο ήρωας διοι- δάκτυλου Συχαρί και Αγ. Παύλο, στις
θα µπορούσαν να υποστηριχθούν ούτε κητής του, Αντισυνταγµατάρχης Παύλος 6 και 7 Αυγούστου τα χωριά Καραβάς
από την αεροπορία τους. Και πάλι όµως Κουρούπης. Οι Τούρκοι στη συνέχεια και Λάπηθος. Σύµφωνα µε τον ταξίαρχο
δεν κατέστη δυνατή η συγκέντρωση των κατέλαβαν την Κερύνεια και τη διά- ε.α. ∆ηµήτριο Χάντζο, διοικητή του 361
απαραίτητων δυνάµεων στον κρίσιµο βαση του Αγ. Ιλαρίωνα. Το ίδιο βράδυ ΤΠ τότε οι µονάδες των κυανόκρανων,
τοµέα του Πεντεµιλίου. καταλήφθηκαν οι βόρειες συνοικίες της ειδικά οι βρετανικές, βοήθησαν ποικι-
Το ξηµέρωµα της εποµένης, το Λευκωσίας, Νεάπολη, Οµορφίτα, Καϊµα- λοτρόπως τους Τούρκους στην επίτευξη
τουρκικό προγεφύρωµα ενισχύθηκε µε κλί. των αντικειµενικών τους σκοπών. Ακό-
νέες δυνάµεις πεζικού και µε µια ίλη Τις µεταµεσονύχτιες ώρες προσγει- µα και υπό αυτές τις συνθήκες πάντως
αρµάτων, έναντι στα οποία οι αµυνόµε- ώθηκε στη Λευκωσία η Α΄ Μοίρα Κα- οι Τούρκοι δεν είχαν κατορθώσει να
νοι ελάχιστα είχαν να αντιπαρατάξουν, ταδροµών (Επιχείρηση «Νίκη») και ενί- καταλάβουν παρά το 11% περίπου του
εκτός από την ελληνική τους ψυχή. Οι σχυσε την άµυνα της κυπριακής πρω- κυπριακού εδάφους.
Τούρκοι, µε σκληρό αγώνα, διεύρυναν τεύουσας. Η κατάπαυση του πυρός επε- Στο µεταξύ στην Ελλάδα σηµειώνο-
το προγεφύρωµα, υποστηριζόµενοι τώρα τεύχθη –θεωρητικά– εκείνο το βράδυ. νταν ραγδαίες πολιτικές εξελίξεις. Οι
και από δεκάδες αεροσκάφη τους. ∆εν Οι Τούρκοι, καταπατώντας, όπως πάντα, στρατιωτικοί κάλεσαν τον αυτοεξόριστο
κατόρθωσαν παρ’ όλα αυτά να διασπά- τις συµφωνίες που πριν λίγες ώρες εί- στη Γαλλία Κωνσταντίνο Καραµανλή να
σουν την ελληνική αµυντική περίµετρο χαν υπογράψει, συνέχισαν τις επιχει- επανέλθει στη χώρα και να σχηµατίσει
και να κινηθούν προς τη Λευκωσία. Σε ρήσεις. Σε πρώτη φάση αποβίβασαν το κυβέρνηση. Η νέα ελληνική κυβέρνη-
αυτό συνέβαλε και η ενίσχυση των ελ- σύνολο των δυνάµεων του 6ου Σώµατος ση επίσης δεν έπραξε το παραµικρό για
ληνικών δυνάµεων µε µια διλοχία του Στρατού στην Κύπρο και στη συνέχεια, να ενισχύσει την αγωνιζόµενη Κύπρο.
επιστρατευόµενου 326 ΤΟ. µε βάση το θύλακα της Λευκωσίας, επι- Περιορίστηκε να συµµετάσχει στις ει-
Στο θύλακα Λευκωσίας συνέχισαν τέθηκαν µε σκοπό να καταλάβουν την ρηνευτικές συνοµιλίες στη Γενεύη. Οι
ακατάπαυστα να καταφθάνουν ενισχύ- πόλη. Τούρκοι συµµετείχαν στις συνοµιλίες,
σεις, αλεξιπτωτιστές και καταδροµείς. Ο Στις 11.00 της 23ης Ιουλίου µε ισχυ- αποδεχόµενοι και πάλι θεωρητικά, την
θύλακας απέκτησε, έτσι, επιθετικές δυ- ρές δυνάµεις πεζικού, ενισχυµένες µε νέα κατάπαυση πυρός. Το πόση αξία
νατότητες. πολυάριθµα άρµατα, επιτέθηκαν κατά είχε βέβαια η υπογραφή των Τούρκων
Οι Τούρκοι, και κατά τις επιχειρήσεις του αεροδροµίου Λευκωσίας. Αποκρού- καταδείχθηκε λίγες ώρες µετά.
της δεύτερης µέρας, δεν πέτυχαν να
προωθηθούν προς Κερύνεια-Αγ. Ιλα-
ρίωνα. Αυτό τους ανησύχησε ιδιαίτερα.
Εκείνη δε την ηµέρα σηµειώθηκε και το
κωµικοτραγικό γεγονός της προσβολής
τριών τουρκικών αντιτορπιλικών από
την Τουρκική Αεροπορία! Τα τουρκικά
αεροσκάφη κατόρθωσαν να βυθίσουν
το αντιτορπιλικό «Κοτζάτεπε» και να
προξενήσουν σοβαρές ζηµιές στα άλλα
δύο. Από την πλευρά του, το Τουρκικό
Ναυτικό µπορούσε να περηφανευτεί για
την κατάρριψη 5 τουρκικών µαχητικών!
Το συµβάν αυτό είναι από µόνο του
ικανό να καταδείξει τι είδους αντίπαλο
αντιµετωπίσαµε - και ενδεχοµένως θα
αντιµετωπίσουµε στο µέλλον!
Το επόµενο πρωί το προγεφύρωµα
είχε διευρυνθεί αρκετά ώστε να µπορεί
να αποβιβαστεί ολόκληρη η τουρκική
39η ΜΠ. Ο διοικητής της, υποστρά-
τηγος Μπετρετίν Ντεµιρέλ, συγκρότησε
ένα ταχυκίνητο τακτικό συγκρότηµα µε στηκαν χάρη στην ηρωική αντίσταση Παρέλαση της ΕΛΔΥΚ στη Λευ-
ειδικές δυνάµεις, άρµατα και ισχυρό της Α΄ Μοίρας Καταδροµών. Έξι ώρες κωσία. Λίγους µήνες αργότερα
πυροβολικό και επιτέθηκε προς την Κε- αργότερα το αεροδρόµιο παραδόθηκε οι εικονιζόµενοι άντρες έµελλε
να γράψουν νέες σελίδες δόξας,
ρύνεια. Οι Τούρκοι επείγονταν να συνε- στους κυανόκρανους του ΟΗΕ. Οι Τούρ- µαχόµενοι ηρωικά, έστω και προ-
νωθούν µε το θύλακα Λευκωσίας µέχρι κοι όµως δεν σταµάτησαν εκεί. Μεταξύ δοµένοι, κατά των Τούρκων.

ΠΟΛΕΜΟΣ & ΙΣΤΟΡΙΑ, Ιούλιος-Αύγουστος 2006 31


ΚΥΠΡΟΣ 1974

Αττίλας ΙΙ (14-16 Αυγούστου)


Στις 14 Αυγούστου οι Τούρκοι επα-
νέλαβαν τις επιχειρήσεις τους µε την
υποστήριξη της αεροπορίας. Επρόκειτο
για τη δεύτερη φάση των επιχειρήσεων,
τον Αττίλα ΙΙ. Ο από 1η Αυγούστου νέος
αρχηγός του ΓΕΕΦ, αντιστράτηγος Κα-
ραγιάννης, λαµβάνοντας υπόψη τη συ-
ντριπτική υπεροχή του εχθρού σε άρ-
µατα, πυροβολικό και αεροπορία και την
κατάσταση των ελληνικών δυνάµεων,
κατάλαβε ότι δεν ήταν σε θέση να εµπο-
δίσει την τουρκική προέλαση, η οποία
εξελίχθηκε σε στρατιωτικό περίπατο που
είχε σκοπό την κατάληψη όσο το δυνα-
τόν περισσότερου κυπριακού εδάφους.
Στις 14 Αυγούστου, οι Τούρκοι ανέτρε-
ψαν την ελληνική γραµµή ανάσχεσης
Λευκωσία-Μια Μηλιά-Κουτσοβέντης, Υπολοχαγός Κοµίνης κής εισβολής. Ο Μερκούρης κλήθηκε
όπου ήταν γραµµικά διατεταγµένα τρία Στις 27 Ιουλίου 1974 ο υπολοχαγός στο σταθµό διοίκησης του Τάγµατος
ΤΠ της ΕΦ µειωµένης µαχητικής αξίας, Κοµίνης του 361 Τάγµατος Πεζικού δι- και ενηµερώθηκε για την αποστολή
και προέλασαν κατά του άξονα Λευκω- ατάχθηκε να ενεργήσει περιπολία. Με αυτοκτονίας που όφειλε να φέρει σε
σία-Λεµεσός. 17 στρατιώτες και έναν ανθυπολοχα- πέρας αυτός και οι άντρες του. Ο νεα-
Μέχρι το βράδυ της µέρας αυτής γό, ο Κοµίνης άφησε τις γραµµές του ρός έφεδρος αξιωµατικός περιορίστηκε
συνενώθηκαν µε το θύλακα Τζιάου. Την τάγµατος και κινήθηκε προς τη νεκρή να απαντήσει: «Κύριε διοικητά, θα το
εποµένη εισήλθαν στον τουρκοκυπρια- ζώνη. Κινούµενοι προσεκτικά, οι Έλλη- πάρω το ύψωµα». Ο -κατ΄ ευφηµισµόν-
κό τοµέα της Αµµοχώστου. Με το πρώτο νες µαχητές αντιλήφθηκαν περισσότε- λόχος του Μερκούρη αναπτύχθηκε
φως της 16ης Αυγούστου συνέχισαν να ρους από 200 Τούρκους να κινούνται και, µόλις έπεσε το σκοτάδι, άρχισε να
ενεργούν προς τα δυτικά και µέχρι το απέναντί τους. Αµέσως αναπτύχθηκαν κινείται όσο το δυνατόν πιο αθόρυβα
βράδυ συνενώθηκαν µε το θύλακα του σε θέσεις µάχης και άνοιξαν καταιγιστι- προς τις τουρκικές θέσεις. Οι Έλληνες
Λιµνίτη. Η Τουρκία µετά τη νέα κατά- κό πυρ, παρά το γεγονός ότι οι Τούρκοι µε συνεχή άλµατα κατάφεραν να πλη-
παυση του πυρός, στις 18.00 της 16ης ήταν δεκαπλάσιοί τους. ∆ιεξήχθη τότε σιάσουν σε απόσταση εφόδου από τα
Αυγούστου, έλεγχε πια το 37-38% του σφοδρή µάχη «εκ συναντήσεως». Ο Κο- τουρκικά πολυβολεία. Εκείνη τη στιγµή
κυπριακού εδάφους. µίνης τραυµατίστηκε, αλλά δεν εγκατέ- ένα εχθρικό βλήµα τραυµάτισε σοβαρά
λειψε τον αγώνα. Ο ανθυπολοχαγός του τον Μερκούρη στον ώµο. Ο ανθυπολο-
σκοτώθηκε, µαζί µε 7 στρατιώτες. Άλλοι χαγός απέκρυψε το τραύµα του, συναι-
7 στρατιώτες τραυµατίστηκαν. Μόνο τότε σθανόµενος το ηθικό αντίκτυπο που
ο Κοµίνης διέταξε την περίπολο να απο- αυτό θα είχε στους άντρες του την κρί-
συρθεί. Στο µεταξύ το πεδίο είχε γεµίσει σιµη εκείνη στιγµή, και συνέχισε κανο-
µε πτώµατα Τούρκων. Υπολογίζεται ότι ο νικά τον αγώνα σαν να µην είχε συµβεί
Κοµίνης και οι άντρες του έθεσαν εκτός τίποτε. Η ιαχή «Αέρα» αντήχησε ξανά,
µάχης τουλάχιστον 100 Τούρκους! και σε λίγα λεπτά το ύψωµα βρισκόταν
σε ελληνικά χέρια. Αµέσως οι άντρες
Έφεδρος ανθυπολοχαγός του Μερκούρη άρχισαν να βελτιώνουν
Ιωάννης Μερκούρης τις θέσεις τους επί του υψώµατος, ανα-
Τη νύχτα της 20 προς 21η Ιουλίου µένοντας την τουρκική αντεπίθεση.
1974 το 361 Τάγµα Πεζικού έλαβε δια- Όλο αυτό το διάστηµα, ο ανθυπολοχα-
ταγή να καταλάβει το ύψωµα Σιαµπάν, γός Μερκούρης παρέµεινε δίπλα τους.
στην περιοχή Κιόνελι-Αγύρτας. Η Το ξηµέρωµα της εποµένης, οι Τούρ-
µόνη διαθέσιµη δύναµη του Τάγµατος κοι άρχισαν βοµβαρδίζουν το ύψωµα.
ήταν ο 3ος του Λόχος, δυνάµεως 40 Ένα βλήµα όλµου τραυµάτισε βαριά την
µόλις αντρών, µε επικεφαλής τον έφε- κοιλιακή χώρα του ανθυπολοχαγού.
δρο ανθυπολοχαγό Ιωάννη Μερκούρη. Εκείνος όµως και πάλι αρνήθηκε να
Το ύψωµα φυλασσόταν από πολυάριθ- εγκαταλείψει τους άντρες του. Τελικά
Νεκροί στα ερείπια του µους Τούρκους και Τουρκοκύπριους, η διοίκηση του τάγµατος υποχρεώθηκε
βοµβαρδισµένου από τους
«ειρηνευτές» νοσοκοµείου της οι οποίοι είχαν οργανώσει το έδαφος να τον µεταφέρει βιαίως στο νοσοκο-
Αµµοχώστου. πολύ πριν την εκδήλωση της τουρκι- µείο για να του σώσει τη ζωή.

32 ΠΟΛΕΜΟΣ & ΙΣΤΟΡΙΑ, Ιούλιος-Αύγουστος 2006


ΚΥΠΡΟΣ 1974

Το αρµαταγωγό «Λέσβος» κική επίθεση. Ακολούθησε νέα επίθε- ναι στον κατάλογο των 1.619 αγνοου-
Στη µάχη της Πάφου σηµειώθηκε ση, αποτυχηµένη και αυτή, και ύστερα µένων. Ο Σταυριανάκος ήταν ανάµεσα
και η µόνη συµµετοχή του ελληνικού από αυτή και άλλη, που πάλι απέτυχε. στους πεσόντες.
Πολεµικού Ναυτικού στον πόλεµο της Την επόµενη µέρα επαναλήφθηκε το
Κύπρου. Την Παρασκευή 19 Ιουλίου ίδιο σκηνικό. Οι Τούρκοι µε την άµε- Επιχείρηση «ΝΙΚΗ»
1974 το αρµαταγωγό «Λέσβος» είχε ση υποστήριξη αρµάτων επιτέθηκαν και Η επιχείρηση µε την κωδική ονοµα-
αποβιβάσει στο λιµάνι της Αµµοχώστου πάλι µαζικά. Ένα από τα άρµατά τους σία «Νίκη» αποτέλεσε την µόνη απόπει-
500 άντρες της ΕΛ∆ΥΚ, παραλαµβάνο- χτυπήθηκε και καταστράφηκε. Τα υπό- ρα της Ελλάδας να ενισχύσει τα µαχό-
ντας ισάριθµους, µετατιθέµενους. Το λοιπα ανεστράφησαν. Τότε συνέβη ένα µενα τµήµατα στην Κύπρο. Προέβλεπε
πρωί της 20ης Ιουλίου βρήκε το ελλη- περιστατικό στο οποίο µόνο Έλληνες θα την αεροπορική µεταφορά της Α΄ Μοί-
νικό πλοίο να πλέει νότια της Λεµεσού. µπορούσαν να πρωταγωνιστήσουν. Ο ρας Καταδροµών από την Κρήτη στην
Εκεί ο πλοίαρχός του, πλωτάρχης τότε, Σταυριανάκος άρχισε να φωνάζει στους Κύπρο. Η επιχείρηση είχε προβλεφθεί
Ελευθέριος Χανδρινός, έλαβε σήµα που στρατιώτες του: «Είστε άντρες, ρε;» να διεξαχθεί το βράδυ της 21ης Ιου-
τον ενηµέρωνε για την τουρκική από- «Ναι», απάντησαν µε µια φωνή όλοι. λίου 1974. Σύµφωνα µε το σχέδιο, 17
βαση και τον διέταζε να αποβιβάσει «Τότε, έφοδος», διέταξε ο λοχαγός. Με µεταγωγικά αεροσκάφη Noratlas θα µε-
τους άντρες που µετέφερε στην Πάφο. επικεφαλής τον λοχαγό Σωτήρη Σταυ- τέφεραν τους Έλληνες καταδροµείς στη
Αµέσως το «Λέσβος» εκτέλεσε την εντο- ριανάκο, τριάντα τρεις Έλληνες στρα- Λευκωσία. Από αυτά, 15 αεροσκάφη
λή. Ο πλωτάρχης Χανδρινός όµως δεν τιώτες έβαλαν τις ξιφολόγχες στα τυφέ- πράγµατι απογειώθηκαν από τη βάση
αρκέστηκε σε αυτό, αλλά παρέµεινε κια και µε την ιαχή «Αέρα» εξόρµησαν της 115 Πτέρυγας Μάχης της Σούδας.
στην περιοχή, και µε τα πυροβόλα του κατά των πανικόβλητων Τούρκων. Τρι- Πέταξαν όµως ανεξάρτητα προς την
πλοίου –αντιαεροπορικά Μπόφορς των άντα τρεις στρατιώτες! Παρά τον ηρωι- Κύπρο. Όταν έφτασαν στη Λευκωσία
40 χλστ.– άρχισε να σαρώνει τις θέσεις σµό των Ελλήνων, η µάχη ήταν άνιση αντιµετώπισαν τα πυκνά αντιαεροπο-
των Τουρκοκυπρίων. Με την υποστήρι- και έληξε µε την κατάληψη του στρατο- ρικά πυρά της Εθνικής Φρουράς. Από
ξη του «Λέσβος», οι ελληνικές δυνάµεις πέδου από τους Τούρκους. Οι απώλειές λάθος που έγινε στο Γενικό Επιτελείο
υπερίσχυσαν άµεσα και οι Τουρκοκύ- τους ήταν όµως τόσο βαριές που και Εθνικής Φρουράς, η πληροφορία περί
πριοι άρχισαν να παραδίδονται κατά δε- οι ίδιοι ακόµα έφριξαν. Φτηνή εκδίκη- της έλευσης των ελληνικών αεροσκα-
κάδες. Αµέσως µετά ο Χανδρινός απέ- σή τους ήταν η σκύλευση των ηρώων φών δεν έφτασε ποτέ στους Κύπριους
πλευσε µε πορεία νότια, για να βρεθεί Ελλήνων νεκρών. Πολλοί άντρες της πυροβολητές, οι οποίοι µέχρι εκείνη τη
το συντοµότερο δυνατόν εκτός ακτίνας ΕΛ∆ΥΚ, ήρωες της µάχης εκείνης εί- στιγµή έβλεπαν µόνο τουρκικά αερο-
δράσης των τουρκικών µαχητικών. Σε σκάφη από πάνω τους. Εκλαµβάνοντας,
αναζήτηση της «ελληνικής νηοποµπής», µέσα στο σκοτάδι, τα ελληνικά Noratlas
δηλαδή του «Λέσβος», εξόρµησαν τα για τουρκικά, και µην έχοντας λάβει τις
τουρκικά µαχητικά που βύθισαν τελικά κατάλληλες διαταγές, άρχισαν να βά-
το «Κοτζάτεπε». λουν εναντίον τους. Έτσι, τα Noratlas,
που πήγαιναν να προσγειωθούν εκεί,
Η µάχη της ΕΛΔΥΚ δέχονταν τα πυκνά πυρά όχι µόνο των
Μια από τις πλέον ηρωικές στιγµές αντιαεροπορικών πυροβόλων, αλλά και
του πολέµου του 1974 –για να λέµε επι- των φορητών όπλων των αντρών της
τέλους τα πράγµατα µε το όνοµά τους– Εθνικής Φρουράς που βρίσκονταν στο
ήταν η αντίσταση που πρόβαλαν οι σηµείο. Το τραγικό αποτέλεσµα της
άντρες της ΕΛ∆ΥΚ στο στρατόπεδό τους προκληθείσας σύγχυσης ήταν να κα-
στη Λευκωσία κατά τον «Αττίλα» ΙΙ, στη ταρριφθεί ένα αεροπλάνο και να χτυ-
φάση ακριβώς που οι Τούρκοι συνοµι- πηθούν µερικά άλλα. Από το καταρρι-
λούσαν για «ειρήνη». Το πρωί της 14ης φθέν Noratlas σκοτώθηκαν όλοι, πλην
Αυγούστου ισχυρές τουρκικές δυνά- ενός καταδροµέα, ενώ νεκροί υπήρξαν
µεις, υποστηριζόµενες από άρµατα Μ 48 και σε ένα ακόµα από τα αεροπλάνα
επιτέθηκαν κατά του στρατοπέδου της που είχαν πληγεί. Τελικά στη Λευκω-
ΕΛ∆ΥΚ. Της επίθεσης είχε προηγηθεί σία προσγειώθηκαν 12 αεροσκάφη. Η
ισχυρή προπαρασκευή πυροβολικού και Ένας από τους ήρωες της µάχης της Κύπρου, επιχείρηση «Νίκη» θεωρήθηκε πάντως
αεροπορικός βοµβαρδισµός. Οι Τούρκοι ο λοχαγός της ΕΛΔΥΚ Σωτήριος Σταυριανάκος. επιτυχής παρά τις απώλειες. Υπήρξε
έρχονταν σε πυκνούς σχηµατισµούς, σε Με εφ’ όπλου λόγχη και µε την ιαχή «Αέρα», η µόνη βοήθεια που στάλθηκε στην
«µπουλούκια», κατά το κοινώς λεγόµε- εκτέλεσε µε 33 άντρες σφοδρή αντεπίθεση κατά Κύπρο κατά τη διάρκεια των επιχειρή-
των τουρκικών στιφών, τρέποντάς τα σε άτακτη
νο, καθιστώντας εαυτούς εξαιρετικούς φυγή, στις 15 Αυγούστου 1974. Λίγες ώρες αρ- σεων. Οι Έλληνες καταδροµείς της Α΄
στόχους για τους Έλληνες στρατιώτες. γότερα έπεσε νεκρός. Η Κυπριακή Δηµοκρατία, Μοίρας, αν και λίγοι και παρά το σοκ
Οι ελληνικές θέσεις σαρώθηκαν από τα αντίθετα µε την Ελληνική, τιµώντας τον ηρωισµό που υπέστησαν, πολέµησαν ηρωικά
του, ανέγειρε µνηµείο προς τιµήν του έξω από το
εχθρικά πυρά. Παρ’ όλα αυτά οι Έλλη- στρατόπεδο της ΕΛΔΥΚ.
στη Λευκωσία, σώζοντας την πόλη από
νες αντιµετώπισαν µε θάρρος της τουρ- τα χέρια των Τούρκων.

ΠΟΛΕΜΟΣ & ΙΣΤΟΡΙΑ, Ιούλιος-Αύγουστος 2006 33