You are on page 1of 7

www.daykemquynhon.ucoz.

com Trung tâm bồi dưỡng kiến thức văn hóa cho học sinh
ĐỊNH LÍ LAGRANGE VÀ ỨNG DỤNG
Chuyên đề:

ĐỊNH LÍ LAGRANGE VÀ ỨNG DỤNG

A. GIỚI THIỆU

Định lí Lagrange được phát biểu như sau: Cho hàm số F(x) liên tục trên [a,b] và có đạo
hàm trong khoảng (a,b) thì luôn tồn tại sao cho:

Chúng ta sẽ đi tìm hiểu 3 bài toán sử dụng định lí Lagrange trong chương trình THPT
như sau:

I. Sử dụng định lí Lagrange chứng minh bất đẳng thức.

II. Sử dụng định lí Lagrange chứng minh phương trình có nghiệm.

III. Sử dụng định lí Lagrange giải phương trình.

B. NỘI DUNG

I. SỬ DỤNG ĐỊNH LÍ LAGRANGE CHỨNG MINH BẤT ĐẲNG THỨC.

* Phương pháp

Từ định lí Lagrange , nếu thì:

Vậy

Từ định lí Lagrange để áp dụng được kết quả trên, điều quan trọng nhất là xác
định được hàm số F(x).

*Ví dụ minh họa

VD1: CMR nếu th×:

Giải

Nguyễn Thanh Tuấn 1000B Trần Hưng Đạo – Tp Quy Nhơn Liên hệ : 0905 77 9594
www.daykemquynhon.ucoz.com Trung tâm bồi dưỡng kiến thức văn hóa cho học sinh

Bất đẳng thức đã cho tương đương với:

Xét hàm số: liên tục trên , và có đạo hàm trong khoảng
. Theo định lí Lagrange luôn tồn tại sao cho:

Ta có:

(đpcm).

NX: Điều quan trọng hơn cả trong bài toán này là chúng ta nhận ra được hàm số F(x) qua
việc biến đổi tương đương BPT đã cho. Ta xét VD 2 …

VD 2: Cho . Chứng minh:

Giải

BĐT đã cho tương đương với:

Đặt với

Ta có:

AD định lí Lagrange đối với hàm số: trên , thì tồn tại
sao cho:

. Từ (1) suy ra:

Suy ra: (đpcm).

NX: Bài này khó hơn bài trên ở chỗ phải tinh ý lấy logaNepe hai vế mới nhận ra đựơc
hàm số f (x).

VD 3: Cho a<b<c. CMR:

Giải

Nguyễn Thanh Tuấn 1000B Trần Hưng Đạo – Tp Quy Nhơn Liên hệ : 0905 77 9594
www.daykemquynhon.ucoz.com Trung tâm bồi dưỡng kiến thức văn hóa cho học sinh

Xét hàm số:

Theo định lí Lagrange tồn tại sao cho:

Ta thấy:

Từ (1)

Do đó, từ . Suy ra:

II. SỬ DỤNG ĐỊNH LÍ LAGRANGE CHỨNG MINH PHƯƠNG TRÌNH CÓ


NGHIỆM.

*Phương pháp:

Từ định lí Lagrange, nếu F(b)-F(a)=0 thì tồn tại sao cho:

phương trình có nghiệm thuộc

Để áp dụng được định lí Lagrange phải nhận ra hàm số F (x) (thực ra nó là


nguyên hàm của hàm số f(x)).

Dạng bài toán này làm theo các bước sau:

Bước 1: Xác định hàm số F(x) liên tục trên [a,b] và có đạo hàm trên (a,b), thoả
mãn:

a. F'(x)=f(x).

b. F(b)-F(a)=0.

Bước 2: Khi đó tồn tại sao cho:

phương trình f(x)= 0 có nghiệm


.

Nguyễn Thanh Tuấn 1000B Trần Hưng Đạo – Tp Quy Nhơn Liên hệ : 0905 77 9594
www.daykemquynhon.ucoz.com Trung tâm bồi dưỡng kiến thức văn hóa cho học sinh
*Ví dụ minh hoạ:

VD1: CMR phương trình:

có nghiệm với mọi a,b,c.

Giải

Xét hàm số:

Dễ dàng nhận thấy:

Khi đó tồn tại sao cho:

Vậy phương trình đã cho có nghiệm thuộc khoảng .

VD 2: Giả sử: . CMR phương trình:

có nghiệm thuộc khoảng (0, 1)

Giải

Xét hàm số: liên tục trên [0,1] và có đạo hàm trong khoảng
(0,1). Ta có:

Khi đó tồn tại sao cho:

Nguyễn Thanh Tuấn 1000B Trần Hưng Đạo – Tp Quy Nhơn Liên hệ : 0905 77 9594
www.daykemquynhon.ucoz.com Trung tâm bồi dưỡng kiến thức văn hóa cho học sinh
Vậy phương trình đã cho có nghiệm thụôc khoảng (0,1).

Từ VD2 ta có thể giải được bài toán sau:

VD3: Giả sử: . CMR phương trình:

có nghiệm thuộc khoảng (0,1).

Giải

Xét hàm số:

Nhận thấy, F(x) liên tục trên [0,1] và có đạo hàm trong khoảng (0,1).

Ta có:

Khi đó tồn tại sao cho:

Vì n ên ta c ó: .

V ậy ph ư ơng tr ình đ ã cho c ó nghi ệm thu ộc kho ảng (0,1).

III. SỬ DỤNG ĐỊNH LÍ LAGRANGE GI ẢI PH Ư ƠNG TR ÌNH.

* Phương pháp:

Đ ể áp d ụng đ ịnh l í Lagrange vào việc giải phương trình ta thực hiện theo các
bước sau đây:

Bước 1: Gọi l à nghi ệm c ủa ph ư ơng tr ình.

Bước 2: Biến đổi phương trình về dạng thích hợp , từ đó chỉ ra hàm
số liên tục trên [a,b] và có đạo hàm trên khoảng (a,b).

Khi đó theo định lí Lagrange tồn tại sao cho:

(*)
Nguyễn Thanh Tuấn 1000B Trần Hưng Đạo – Tp Quy Nhơn Liên hệ : 0905 77 9594
www.daykemquynhon.ucoz.com Trung tâm bồi dưỡng kiến thức văn hóa cho học sinh

Bước 3: Giải (*), ta xác định được .

Bước 4: Thử lại

* Ví dụ minh họa:

VD 1: Giải phương trình: .

Giải

Gọi là nghiệm của phương trình đã cho. Ta được:

(1)

Xét hàm số: . Khi đó:

(1)

Vì F(t) liên tục trên [3,4] và có đạo hàm trong khoảng (3,4), do đó theo định lí
Lagrange tồn tại sao cho:

Thử lại và thấy đúng.

Vậy phương trình có hai nghiệm x=0 và x=1.

VD 2: Giải phương trình:

Giải

Gọi là nghiệm của phương trình đã cho, ta có:

(2).

Xét hàm số: , khi đó:

Vì F(t) liên tục trên [2,3] và có đạo hàm trên (2,3), do đó theo định lí Lagrange
luôn tồn tại sao cho:

Nguyễn Thanh Tuấn 1000B Trần Hưng Đạo – Tp Quy Nhơn Liên hệ : 0905 77 9594
www.daykemquynhon.ucoz.com Trung tâm bồi dưỡng kiến thức văn hóa cho học sinh

Thử lại thấy đúng. vậy phương trình có hai họ nghiệm và .

C. BÀI TẬP ÁP DỤNG

1. CMR nếu x>y> 0 thì


2. CMR phương trình:

3. Giải các phương trình sau:


1.
2.

Nguyễn Thanh Tuấn 1000B Trần Hưng Đạo – Tp Quy Nhơn Liên hệ : 0905 77 9594