You are on page 1of 11

Baøi 8:

KYÕ THUAÄT ÑIEÄN DI

Kyõ thuaät ñieän di ñaõ coù treân 50 naêm, ñöïôc öùng duïng trong nghieân
cöùu caùc hôïp chaát mang ñieän tích, ñöôïc söû duïng trong nghieân cöùu hoùa
sinh hoïc ñeå phaân taùch, laøm saïch caùc hôïp chaát sinh hoïc, nhieàu nhaát laø
protein vaø axit nucleic.

1. Nguyeân taéc cuûa kyõ thuaät ñieän di


Ñieän di (Electrophoresis) laø kyõ thuaät phaân tích caùc thaønh phần trong
hỗn hôïp döïa vaøo vaän toác chuyeån ñoäng khaùc nhau cuûa caùc ion trong
ñieän tröôøng.
Vaän toác chuyeån ñoäng cuûa caùc cation tôùi cathode hay cuûa caùc anion
tôùi anode phuï thuoäc vaøo löïc taùc ñoäng cuûa ñieän tröôøng leân caùc ion
mang ñieän vaø phuï thuoäc vaøo caùc löïc töông taùc giöõa caùc phaân töû,
giöõa phaân töû vôùi moâi tröôøng, maø chuû yeáu laø löïc ma saùt vaø löïc töông
taùc tónh ñieän.

Raát nhieàu hôïp chaát sinh hoïc chöùa caùc nhoùm coù khaû naêng ion hoùa
ví duï nhö axit amin, peptit, protein, nucleotit, cacbohydrat v.v. trong dung dòch
chuùng coù theå toàn taïi ôû daïng tích ñieän, hoaëc laø cation hoaëc anion. Ña
soá caùc phaân töû sinh hoïc laø caùc chaát ñieän ly löôõng cöïc. Daáu ñieän tích
cuûa phaân töû phuï thuoäc vaøo pH. Maët khaùc coù nhieàu chaát maëc duø
mang ñieän tích phaân töû gaàn gioáng nhau hay thaäm chí coù ñieän tích baèng
nhau, nhöng do khaùc nhau veà troïng löôïng phaân töû, neân coù giaù trò töông
quan tyû leä giöõa ñieän tích phaân töû vaø troïng löôïng phaân töû (q/M) khaùc
nhau. Vì vaäy maø vaän toác chuyeån ñoäng trong ñieän tröôøng cuûa moãi
phaân töû tích ñieän laø khoâng gioáng nhau. Ñoù chính laø cô sôû cuûa kyõ
thuaät ñieän di, phaân taùch rieâng caùc caáu töû trong ñieän tröôøng do söï
khaùc bieät veà ñieän tích vaø phaân töû löôïng.

2. Caùc yeáu toá aûnh höôûng ñeán toác ñoä di chuyeån cuûa phaân
töû trong ñieän tröôøng
2.1. Aûnh höôûng cuûa maãu phaân tích :
Tính linh ñoäng cuûa moät phaân töû mang ñieän tích phuï thuoäc vaøo nhieàu
yeáu toá.
Söï di chuyeån cuûa phaân töû trong ñieän tröôøng phuï thuoäc vaøo hình
daïng, kích thöôùc, ñieän tích vaø caáu taïo hoùa hoïc cuûa phaân töû. Toác ñoä
dòch chuyeån cuûa cation veà phía cathode hay anion veà anode phuï thuoäc
vaøo moái töông quan giöõa söùc ñieän ñoäng cuûa ñieän tröôøng taùc duïng leân
caùc ñieän tích vaø löïc töông taùc giöõa caùc phaân töû vôùi moâi tröôøng, maø
chuû yeáu laø löïc ma saùt vaø löïc tónh ñieän.

Toác ñoä di chuyeån cuûa phaân töû trong ñieän tröôøng ñöôïc xaùc ñònh bôûi
coâng thöùc:
Eq
v=
f
Vôùi : v laø vaän toác di chuyeån cuûa phaân töû
E laø ñieän tröôøng, Volts/cm
q laø ñieän tích cuûa phaân töû, Culon
f laø heä soá ma saùt, phuï thuoäc vaøo hình daïng vaø khoái löôïng cuûa
phaân töû

Ngoaøi ra, söï chuyeån ñoäng cuûa moät phaàn töû tích ñieän trong moät
ñieän tröôøng cuõng thöôøng ñöôïc xaùc ñònh bôûi ñoä linh ñoäng µ (mobility)
v Eq q
µ= Hay: µ= =
E Ef f

Baèng thöïc nghieäm coù theå ño ñöôïc v, E vaø töø ñoù tính ñöôïc µ. Veà lyù
thuyeát, neáu ta bieát toång ñieän tích q thì ta coù theå tính ñöôïc f töùc laø xaùc
ñònh tính chaát hình daïng vaø kích thöôùc cuûa phaân töû. Tuy nhieân trong thöïc
teá phöông phaùp ñieän di khoâng duøng ñeå moâ taû chi tieát veà ñaëc ñieåm
hình daïng kích thöùôc cuûa phaân töû maø chæ duøng ñeå xaùc ñònh ñoä saïch
vaø duøng phaùt hieän caùc ñaïi phaân töû sinh hoïc, vì caùc phöông trình treân
chöa xem xeùt löïc töông taùc giöõa caùc phaân töû vôùi moâi tröôøng chaát
mang vaø caùc ion dung dòch ñeäm.
2.1.1. Ñieän tích phaân töû: toác ñoä di chuyeån taêng tyû leä thuaän vôùi
toång ñieän tích, maø ñieän tích cuûa phaân töû thì phuï thuoäc vaøo pH cuûa
moâi tröôøng
2.1.2.Kích thöôùc: so vôùi caùc chaát coù phaân töû löôïng nhoû, caùc ñaïi
phaân töû coù kích thöôùc caøng lôùn thì löïc ma saùt vaø löïc töông taùc tónh
ñieän vôùi moâi tröôøng xung quanh caøng lôùn, vaø do ñoù, tyû leä nghòch vôùi
vaän toác di chuyeån trong ñieän tröôøng.
2.1.3. Hình daïng: caùc phaân töû coù cuøng khoái löôïng nhöng hình daïng
khaùc nhau, thì vaän toác di chuyeån cuõng khaùc nhau do chuùng coù löïc ma
saùt vaø löïc töông taùc tónh ñieän khaùc nhau.
Ví duï nhö so saùnh giöõa protein hình caàu vaø hình sôïi, thì protein hình sôïi
seõ di chuyeån chaäm hôn neáu coù cuøng troïng löôïng vôùi protein hình caàu.
2.2. Aûnh höôûng cuûa ñieän tröôøng
Theo ñònh luaät Oâm thì I = U/R
Vôùi: I - cöôøng ñoä doøng ñieän (Ampe),
U- hieäu ñieän theá (Von)
R -ñieän trôû (Oâm)
Caû 3 yeáu toá naøy cuøng aûnh höôûng ñeán ñoä linh ñoäng cuûa phaân töû.
2.2.1. Cöôøng ñoä doøng ñieän: vì trong dung dòch, doøng ñieän giöõa hai
ñieän cöïc ñöôïc taïo bôûi caùc ion cuûa dung dòch ñeäm vaø cuûa maãu, vaän
toác di chuyeån cuûa chuùng tyû leä thuaän vôùi cöôøng ñoä doøng ñieän.
Khoaûng caùch di chuyeån cuûa ion tyû leä thuaän vôùi thôøi gian ñoùng doøng
ñieän. Ñeå keát quaû phaân taùch toái öu thì trong suoát quaù trình ñieän di,
doøng ñieän phaûi oån ñònh.
2.2.2. Ñieän theá: Ñieän theá töông quan tyû leä thuaän vôi cöôøng ñoä doøng
ñieän vì vaäy vaän toác di chuyeån cuûa phaân töû tyû leä thuaän vôùi ñieän theá
hoaëc gradien ñieän theá, bieåu thò baèng v/cm, tính baèng thöông cuûa ñieän
theá chia cho chieàu daøi cuûa lôùp chaát mang. Trong kyõ thuaät ñieän di, tuøy
tröôøng hôïp maø söû duïng ñieän theá thaáp 100-500V hay ñieän theá cao 500-
1000V töông öùng vôùi gradien ñieän theá töø 20-200V/cm, ñieän theá cao
thöôøng ñöôïc duøng ñeå taùch caùc hôïp chaát phaân töû nhoû.
2.2.3. Ñieän trôû: vaän toác di chuyeån cuûa caùc phaân töû tyû leä nghòch
vôùi ñieän trôû, maø ñieän trôû laïi phuï thuoäc vaøo baûn chaát vaø kích thöôùc
cuûa caùc chaát mang vaø löïc ion cuûa dung dòch ñeäm. Ñieän trôû taêng khi
chieàu daøi lôùp gía theå taêng, giaûm khi chieàu roäng lôùp gía theå taêng hay
khi taêng noàng ñoä caùc ion ñeäm.
Trong quaù trình chaïy ñieän di coù söï toûa nhieät, nhieät löôïng sinh ra trong
moät ñôn vò thôøi gian ñöôïc tính baèng I2R taêng, do ñieän trôû giaûm. Vi trong
khi ñieän di maëc duø ñieän theá khoâng ñoåi nhöng chieàu daøi giaù theå giaûm
ñaõ laøm cho cöôøng ñoä doøng ñieän taêng vaø nhieät löôïng toûa ra taêng laøm
bay hôi dung moâi. Ñeå keát quaû phaân taùch toát, thöôøng phaûi duøng oån
aùp coù theå töï ñoäng ñieàu chænh giöõ oån ñònh ñieän theá vaø cöôøng ñoä
doøng ñieän, trong khi ñieän trôû vaãn bieán ñoåi do taêng nhieät ñoä. Ñeå giaûm
thieåu söï bay hôi dung moâi, phaûi coù naép ñaäy kín vaø trong tröôøng hôïp
ñieän theá cao, ngöôøi ta coøn gaén theâm vaøo thieát bò moät boä phaän laøm
laïnh.
2.3. Aûnh höôûng cuûa dung dòch ñeäm: dung dòch ñeäm ngoaøi taùc duïng
giöõ pH moâi tröôøng chaát mang oån ñònh thì noù coøn aûnh höôûng tôùi vaän
toác di chuyeån cuûa phaân töû trong ñieän tröôøng baèng nhieàu caùch khaùc
nhau.
2.3.1. Thaønh phaàn dung dòch ñeäm: caùc loaïi dung dòch ñeäm thöôøng söû
duïng laø ñeäm formiat, acetate, citrate, voronat, phosphate, Tris, EDTA vaø ñeäm
pyridin. Trong tröôøng hôïp taùch hydratcacbon thöôøng duøng ñeäm borat do noù
coù öu theá laø keát hôïp vôùi hydratcacbon taïo caùc phöùc mang ñieän tích. Vì
dung dòch ñeäm ñoàng thôøi laø dung moâi hoøa tan maãu neân moät phaàn
maãu bò khueách taùn laø taát yeáu, nhaát laø ñoái vôùi caùc chaát coù phaân
töû löôïng nhoû nhö axit amin hoaëc ñöôøng ñôn giaûn. Seõ coù theå giaûm thieåu
söï thaát thoaùt do khueách taùn baèng caùch ñöa vaøo phaân taùch moät löôïng
maãu vöøa phaûi döôùi daïng vaïch moûng vaø heïp, söû duïng ñieän theá cao vaø
thôøi gian ñieän di ngaén. Sau khi tieán haønh ñieän di phaûi laáy ngay maãu
phaân tích ra vaø saáy khoâ caøng nhanh caøng toát.
2.3.2. Noàng ñoä dung dòch ñeäm: cuøng vôùi vieäc taêng löïc ion cuûa dung
dòch ñeäm, doøng ñieän sinh ra bôûi caùc ion ñeäm taêng vaø doøng ñieän do
ñieän tích ion maãu giaûm tyû suaát, vì vaäy vaän toác di chuyeån cuûa maãu
cuõng chaäm hôn. Ôû löïc ion cuûa dung dòch ñeäm cao, toång cöôøng ñoä doøng
cao vaø söï toûa nhieät cuõng taêng.
1
µ=
2
∑Ci qi2 vôùi: µ- laø löïc ion, Ci – laø noàng ñoä ion i, vaø qi- laø ñieän tích
ion i.
Ôû löïc ion thaáp, cöôøng ñoä doøng do caùc ion ñeäm giaûm, vaø tyû suaát
cöôøng ñoä doøng do ion maãu taêng, vì vaäy vaän toác di chuyeån cuûa caùc
phaân töû maãu seõ taêng. Trong dung dòch coù löïc ion thaáp, toång cöôøng ñoä
doøng giaûm vaø söï toûa nhieät cuõng giaûm nhöng söï khueách taùn laïi taêng,
do ñoù khaû naêng phaân taùch keùm hôn trong tröôøng hôïp löïc ion cao. Nhö
vaäy caàn phaûi löïa choïn löïc ion sao cho phuø hôïp. Thoâng thöôøng söû duïng
ñeäm coù noàng ñoä trong khoaûng 0,05 ñeán 0,10M
2.3.3. Aûnh höôûng cuûa pH: Neáu nhö söï phaân ly ion hoaøn toaøn cuûa
moät dung dòch muoái voâ cô khoâng phuï thuoäc vaøo pH, thì ngöôïc laïi, pH laïi
coù aûnh höôûng quyeát ñònh ñeán söï ion hoùa cuûa moät chaát höõu cô. Khi pH
taêng thì söï phaân ly ion cuûa caùc axit höõu cô taêng, vaø söï phaân ly ion cuûa
caùc bazo giaûm vì vaäy tính linh ñoäng ñieän di seõ thay ñoåi khi pH thay ñoåi.
Ñoái vôùi caùc hôïp chaát löôõng tính vöøa coù tính axit, vöøa coù tính bazo, ví duï
nhö axit amin, thì pH coù taùc duïng keùp:

R OH - R OH- R
H3N+ - CH – COOH H3N+ - CH – COO- H2N – CH – COO-
H+ H+

pH aûnh höôûng leân tính chaát phaân ly ion vaø aûnh höôûng tôùi ñieän tích
ion cuûa phaân töû. Trong phaân tích ñieän di coù theå söû duïng pH töø 1 ñeán
11.
2.4. Aûnh höôûng cuûa chaát mang
2.4.1. Tính haáp phuï: tính chaát haáp phuï cuûa chaát mang aûnh höôûng
xaáu ñeán khaû naêng phaân taùch do laøm giaûm vaän toác di chuyeån cuûa
caùc ion vaø taïo neân caùc veät taùch khoâng hoaøn toaøn. Tröôøng hôïp ñieän di
treân giaáy laø ví duï. Ñeå traùnh löïc haáp phuï ngöôøi ta thay giaáy cellulose
baèng giaâyù acetate cellulose
2.4.2. Tính ñieän thaám: söï töông taùc giöõa caùc phaân töû nöôùc vôùi beà
maët chaát mang laøm phaùt sinh caùc ion döông H3O+, trong ñieän tröôøng
chuùng chaïy veà phía cathode laøm gia taêng toác ñoä di chuyeån cuûa caùc
cation trong maãu vaø laøm giaûm vaän toác cuûa caùc anion.
Tính ñieän thaám cuûa acetate cellulose vaø gel polyacrylamid thì thaáp hôn
so vôùi giaáy vaø gel tinh boät.
2.4.3. Tính chaát raây phaân töû: caùc giaù theå laøm töø chaát neàn baùn
raén laø caùc maïng gel coù kích thöôùc loã gel khaùc nhau cho pheùp raây phaân
töû: taùch theo kích thöôùc phaân töû. Caùc chaát coù kích thöôùc caøng lôùn thì
caøng khoù ñi qua caùc loã nhoû.

3. Caùc chaát neàn - tính chaát


3.1. Giaáy:
Phöông phaùp ñieän di giaáy ñôn giaûn nhaát vaø coù khaû naêng öùng duïng
roäng raõi nhaát trong soá caùc phöông phaùp ñieän di. Khoâng coù loaïi giaáy
rieâng ñeå duøng laøm baêng giaáy ñieän di maø giaáy ñieän di thöôøng duøng
laø giaáy saéc kí. Trong soá caùc chaát neàn laøm giaù theå thì giaáy söû duïng
tieän lôïi nhaát do coù saün vaø khoâng caànï chuaån bò tröôùc. Giaáy coøn coù
theå caét ñöôïc thaønh maûnh coù kích thöôùc phuø hôïp theo yeâu caàu. Giaáy
saéc kyù cuõng ñaõ coù thaønh phaàn hoùa hoïc vaø caùc tính chaát xaùc ñònh.
Tính chaát haáp phuï cuûa cuûa giaáy coù theå giaûm khi duøng caùc loaïi dung
dòch ñeäm coù pH cao. Tuy nhieân tính ñieän thaám cuûa giaáy, do aûnh höôûng
cuûa thaønh phaàn hoùa hoïc, luoân theå hieän ôû nhöõng möùc ñoä khaùc nhau.
Hieän nay trong nhieàu tröôøng hôïp phöông phaùp ñieän di giaáy ñaõ ñöôïc
thay theá baèng ñieän di treân gel acetate cellulose, treân gel tinh boät, gel
polyacrylamid… laø nhöõng phöông phaùp cho keát quaû phaân taùch cao hôn.
3.2. Acetate cellulose:
Acetate cellulose coù ôû daïng baûn moûng vôùi kích thöôùc tieâu chuaån.
Tính naêng haáp phuï thaáp, ngay vôùi caû caùc hôïp chaát polyme neân coù theå
duøng laøm chaát mang toát ñoái vôùi ñieän di moät soá chaát. Acetate cellulose
cuõng giöõ ít dung dòch ñeäm hôn giaáy, do ñoù phaàn lôùn doøng ñieän ñöôïc
taïo bôûi caùc ion maãu neân maãu ñöôïc phaân taùch nhanh hôn. Ñieàu naøy
coøn keøm theo moät söï thoaùt ra 1 löôïng nhieät lôùn. Vì vaäy khi laøm vieäc ôû
ñieän theá cao caàn chuù yù ñeà phoøng ñeå caùc maûnh chaát mang acetate
cellulose khoâng bò khoâ ñi vì bay hôi. Tính haáp phuï raát nhoû cuûa acetate
cellulose ñaõ taïo neân khaû naêng phaân tích cao cho pheùp duøng ôû laõnh vöïc
phaân tích maãu ñaùnh daáu ñoàng vò phoùng xaï, phaân giôùi…
3.3. Tinh boät:
Gel tinh boät ñöôïc chuaån bò töø loaïi tinh boät ñaõ thuûy phaân giôùi haïn
baèng caùch hoà hoùa vôùi chaát ñeäm thích hôïp, sau ñoù laøm laïnh. Khi ñoù
caùc maûnh phaân töû phaân nhaùnh ñöôïc ñan laïi vôùi nhau vaø taïo neân
maïng gel coù caáu truùc baùn raén. Chaát ñeäm ñöôïc duøng cho tinh boät
thöôøng ñöôïc choïn theo thöïc nghieäm. Tuøy ñoái töôïng phaân tích, coù theå
taïo maïng gel coù ñoä xoáp khaùc nhau. Chaúng haïn gel xoáp, coù kích thöôùc
loã lôùn coù theå ñieàu cheá baèng caùch theâm vaøo dung dòch ñeäm 2% tinh
boät (theo khoái löôïng) coøn gel ít xoáp töø 8 ñeán 15%. Kích thöôùc loã gel trong
moãi tröôøng hôïp vaãn chöa ñöôïc xaùc ñònh chính xaùc. Gel thöôøng ñöôïc taïo
treân taám nhöïa hoaëc thuûy tinh hình chöõ nhaät coù kích thöôùc tuøy thuoäc
kieåu thieát bò ñieän di ñöùng hay naèm ngang. Chaúng haïn:
- khi ñieän di naèm ngang: taám nhöïa coù kích thöôùc 20x10x0.6 cm
- khi ñieän di thaúng ñöùng: taám nhöïa coù kích thöôùc 25x15x0.6 cm
Tröôùc khi söû duïng taám nhöïa + gel phaûi ñöôïc giöõ ôû 0 ñeán 4 oC. Gel tinh
boät ñöôïc duøng roäng raõi trong ñieän di khi phaân taùch hoãn hôïp coù caáu
truùc phöùc taïp hay nhöõng protein coù hoaït tính sinh hoïc.
3.4. Gel Agar:
Agar laø hoãn hôïp 2 polime cuûa galactose: agarose vaø agaropectin. Noàng
ñoä cuûa gel agar thoâng thöôøng baèng 1%. Do trong gel agar chöùa nhieàu
nöôùc caùc ion trong quaù trình ñieän di chuyeån dòch raát nhanh. Nhôø vaäy
agar raát thích hôïp cho vieäc phaân taùch vaø tìm kieám khaùng nguyeân trong
ñieän di mieãn dòch.
3.5. Gel polyacrylamide:
Gel polyacrylamide coù moät soá tính chaát, ñöôïc öùng duïng coù hieäu quaû
ñaëc bieät khi phaân taùch caùc ñaïi phaân töû sinh hoïc nhö protein, nucleotit. Öu
ñieåm khi söû duïng gel polyacrylamid laø:
- Baèng caùch thay ñoåi noàng ñoä caùc chaát taïo gel, coù theå thay ñoåi
kích thöôùc maïng löôùi loã trong moät phaïm vi roäng
- Coù theå taïo gel ñoàng nhaát trong nhöõng oáng gel ñoàng daïng, vaø
nhaän ñöôïc nhöõng keát quaû laëp laïi.
- Coù theå duøng vôùi nhieàu loaïi dung dòch ñeäm
- Vieäc phaân taùch dieãn ra raát nhanh
- Tính haáp phuï vaø tính ñieän thaåm thaáp
- Khoâng haáp phuï aùnh saùng cöïc tím ôû λ = 270-280nm, do ñoù coù
theå xaùc ñònh vò trí cuûa caùc phaân ñoaïn protein trong gel baèng quang phoå
haáp thu ôû khoaûng böôùc soùng naøy.
- Coù theå nhuoäm maøu vaø ñònh löôïng baèng quang keá
Gel Polyacrylamide nhaân ñöôïc baèng caùch ñoàng truøng hôïp polime hoùa
acrylamide (CH2=CH-CH2) vaø N,N’- Metilendiacrylamide [CH2(NHCOCH=CH2)2]
vôùi söï coù maët cuûa chaát xuùc taùc thích hôïp. Chaát xuùc taùc naøy laø hoãn
hôïp Persulfat amoân 0.1 ñeán 0.3% (khoái löôïng) vaø 0.1 ñeán 0.3% (khoái
löôïng) cuûa β.Dimetyl amino propionitril (DMAP) vaø N,N,N’N’-
Tetrametilenetilendiamin (TMED)

Caùc monome vaø xuùc taùc ñöôïc hoøa troän trong bình. Sau ñoù ñöôïc roùt
vaøo oáng nhöïa (hay thuûy tinh) coù ñöôøng kính φ = 5 ñeán 6 mm vaø chieàu cao
l= 6 ñeán 7 cm. OÁng ñöôïc bít kín ôû döôùi vaø ñaët thaúng ñöùng treân giaù ñôõ.
Quaù trình polime hoaù bò haïn cheá bôûi oxy neân ñeå traùnh ñieàu naøy treân
beà maët gel ñöôïc phuû moät lôùp nöôùc caát vaøi mm, vaø taïo neân moät beà
maët baèng phaúng. (Coù theå taïo lôùp phuû baèng oáng tieâm) coù theå ñieàu
khieån gel vôùi haøm löôïng polyacrylamide töø 3 ñeán 30% (khoái löôïng), kích
thöôùc loã töông öùng töø 0.2 ñeán 0.5 nm. Haøm löôïng acrylamide caøng thaáp
thì kích thöôùc loã caøng lôùn, vaø ít caûn trôû söï dòch chuyeån cuûa nhieàu
phaân töû. Ñeå taùch caùc chaát coù troïng löôïng phaân töû khoaûng 104 Dalton
ngöôøi ta duøng gel 30%, coøn nhöõng chaát coù troïng löôïng phaân töû lôùn 106
Dalton, thì duøng gel 3% (löôïng acrylamide)

3.6. Moät soá chaát mang khaùc:


- Oxid nhoâm
- Oxid silic
Taïo thaønh nhöõng lôùp moûng.

4. Moâ hình thieát bò


Moät heä thoáng thieát bò phaân tích baèng phöông phaùp ñieän di goàm
moät boä nguoàn cung caáp ñieän naêng, doøng ñieän moät chieàu, hieäu theá
cöïc ñaïi laø 450V ñeå taûi doøng cöïc ñaïi laø 450mA.
Hoäp ñieän di daïng ñöùng hoaëc naèm ngang, thieát keá duøng cho phöông
phaùp ñieän di treân giaáy hoaëc ñieän di treân gel.
Chaát caàn phaân tích ñöôïc hoøa tan trong dung moâi, ñeå cho doøng ñieän
lieân tuïc thì dung moâi söû duïng chæ duøng dung dòch ñeäm. Trong dung dòch,
giöõa caùc ñieän cöïc, doøng ñieän ñöôïc hình thaønh bôûi caùc ion cuûa dung
dòch ñeäm vaø cuûa maãu, coøn trong maïch ñieän doøng ñieän ñöôïc taïo thaønh
bôûi caùc ñieän töû. Doøng ñieän trong maïch ñöôïc duy trì nhôø quaù trình ñieän
phaân dieãn ra giöõa hai ñieän cöïc, moãi ñieän cöïc ñöôïc ñaët saâu trong dung
dòch ñeäm. Trong quaù trình ñieän phaân, ôû cathode caùc ion OH - vaø hydro
phaân töû ñöôïc taïo thaønh, coøn ôû anode, laø caùc ion H+ vaø oxy phaân töû.
Cathode: 2 e- + 2 H2O → 2 OH- + H2 ↑
Anode: H2O → 2 H+ + ½ O2 ↑ + 2 e-
Söï taïo thaønh caùc ion OH- ôû cathode laøm taêng möùc ñoä phaân ly cuûa
caùc thaønh phaàn dung dòch ñeäm axit yeáu HA nhôø vaäy maø laøm taêng
löôïng ion A- daãn ñeán taêng doøng ñieän ñeán anode. ÔÛ anode, caùc ion A- laïi
lieân keát vôùi H+ taïo laïi HA coøn caùc ñieän töû laïi gia nhaäp vaøo doøng
ñieän. Caùc bình chöùa dung dòch ñeäm cuûa maùy ñieän di thöôøng coù hai
ngaên thoâng nhau qua moät vaùch ngaên nhieàu loã nhoû hoaëc laø moät baêng
giaáy loïc. Ngaên ngoaøi gaén ñieän cöïc, coøn ngaên kia laø nôi coù moät ñaàu
baêng ñieän di nhuùng trong dung dòch ñeäm. Nhôø coù vaùch ngaên neân
nhöõng bieán ñoåi pH cuûa dung dòch ñeäm xaûy ra ôû ñieän cöïc khoâng laøm
aûnh höôûng tôùi pH chung cuûa phaàn dung dòch ñeäm tieáp xuùc vôùi baêng
ñieän di.
Neáu chuùng ta ngaét doøng ñieän tröôùc khi caùc ion chaïy tôùi ñieän cöïc, thì
khi ñoù caùc caáu töû cuûa hoãn hôïp nghieân cöùu seõ phaân boá treân baêng
ñieän di ôû caùc vò trí khaùc nhau töông öùng vôùi khaû naêng di chuyeån trong
ñieän tröôøng. Nhö vaäy ñieän di laø daïng ñieän ly khoâng hoaøn toaøn. Trong
dung dòch töï do löïc caûn ñoái vôùi chuyeån ñoäng cuûa ion do ma saùt laø nhoû
nhaát neân ion chuyeån ñoäng nhanh nhaát.

4.1. Maùy phaân tích ñieän di treân giaáy

Hình 1: Heä thoáng ñieän di naèm ngang


1- Baêng ñieän di 2-Naép 3-Ñieän cöïc 4-Vaùch ngaên beå chöùa dd ñeäm 5-
Giaù ñôõ

2
Bình dd ñeäm
1 treân

-
3 5
3

4 4

Hình 2: Heä thoáng ñieän di thaúng ñöùng


1-Naép 2-Baêng ñieän di 3-Giaù ñôõ 4- ñieän cöïc 5-Beå chöùa dd ñeäm
vôùi vaùch ngaên
1

4.2. Maùy phaân tích ñieän di treân oáng gel


2

Maã 5
3
4 u
Oáng
gel

Bình dd ñeäm
döôùi

4.3. Maùy phaân tích ñieän di treân baûn gel


laø loaïi thieát bò ñöôïc söû duïng phoå bieán nhaát hieän nay.
- Heä thoáng thieát bò thaúng ñöùng
- Heä thoáng thieát bò naèm ngang

4.3.1. Ñieän di treân gel polyacrylamid (PAGE):


Chuaån bò gel: Gel polyacrylamid khoâng coù saün maø ñöôïc taïo thaønh
baèng caùc phaûn öùng polyme hoùa trong quaù trình chuaån bò. Gel
polyacrylamid ñöôïc taïo thaønh töø caùc ñôn phaân töû laø acrylamid vaø N,N’
Methylenediacrylamid [CH2(NHCOCH=CH2)2] vôùi caùc chaát xuùc taùc thích hôïp
goàm persunfat ammoân vaø TMED (tetrametylenetylendiamin)

4.3.2. Phöông phaùp nhuoäm baûn gel sau khi chaïy ñieän di
Ñaëc ñieåm chung cuûa keát quaû ñieän di laø caùc caáu töû caàn phaân tích
di chuyeån vaø taùch thaønh nhöõng vaïch phaân bieät (treân chaát mang). Sau
ñoù chuùng deã daøng nhaän bieát qua vieäc nhuoäm maøu ñieän di ñoà vaø
baèng caùc phöông phaùp phaân tích khaùc.

Phöông phaùp nhuoäm baûn gel sau khi chaïy ñieän di


Hôïp chaát caàn Phaûn öùng ÖÙng duïng
taùch
Protein Nigrozin trong axit axetic Raát nhaïy
hoaëc axit tricloaxetic
Bromphenol blue- ZnSO4 –axit
axetic Ñònh löôïng
Lixanin gren trong axit axetic Ñònh löôïng
Glucoproteit Oxihoùa bôûi iod khi cho taùc Ñònh löôïng
duïng vôùi thuoác thöû Shiff
Lipoproteit Sudan black trong etanol
60%
Peptit Clo hoùa ClO2 hay NaOCl sau Keát hôïp vôùi
ñoù xöû lyù vôùi dung dòch tinhtaát caû caùc hôïp
boät vôùi KI hoaëc axit
chaát coù nhoùm
benzidinaxetic NH2 töï do
Axit nucleic Methyl gren-pyrol Keát hôïp vôùi
ARN coù maøu
ñoû, vôùi ADN coù
maøu xanh döông
Polysacarit Iod
Mucopolysacait Toluidin blue trong hoãn hôïp
axit methanol-iod

5. Lónh vöïc öùng duïng kyõ thuaät ñieän di

 Phaân tiùch caùc caáu töû mang ñieän tích


 Xaùc ñònh phaân töû löôïng
 Kieåm tra ñoä tinh khieát cuûa cheá phaåm sinh hoïc
 Thu nhaän cheá phaåm

5.1. ÖÙng duïng taùch caùc phaân töû mang ñieän tích
Phöông phaùp ñieän di ñöôïc öùng duïng ñeå phaân tích caùc hôïp chaát mang
ñieän tích töø nhöõng ion voâ cô nhoû beù ñeán caùc ñaïi phaân töû sinh hoïc.
Khaû naêng phaân taùch phuï thuoäc ñaùng keå vaøo tính trô vaø tính ñoàng theå
cuûa chaát mang. Coù nhieàu chaát mang ñöôïc duøng trong ñieän di nhö: baûn
giaáy saéc kyù, acetate cellulose, lôùp moûng oxyt nhoâm, gel tinh boät, gel aga,
gel polyacrylamid… vaø taát caû chuùng ñeàu phaûi baõo hoøa dung dòch ñeäm.
Vieäc choïn löïa chaát mang trong ñieän di phuï thuoäc nhöõng ñieàu kieän phaân
tích cuï theå. Ví duï nhö
axetate cellulose duøng trong y khoa ñeå taùch caùc thaønh phaàn protein
huyeát thanh bao goàm caû glucoprotein, lipoprotein vaø hemoglobin. Ñieän di
baûn moûng ñaëc bieät quan troïng trong vieäc taùch vaø laøm saïch axit amin,
caùc nucleotit, xaùc ñònh phaân töû löôïng protein.
Taùch axit amin, peptit, protein, nucleotit, axit nucleic, moät soá loaïi
cacbohydrat…
Ví duï: Kyõ thuaät ñieän di hai chieàu phaân tích protein O’Farrell (1975)
Chieàu I laø chieàu IEF phaân tích döïa vaøo söï khaùc nhau veà ñieän tích
Chieàu II laø chieàu SDS-PAGE phaân taùch döïa vaøo söï khaùc nhau veà kích
thöôùc phaân töû. Söï keát hôïp cuûa hai phöông phaùp cho pheùp taùch hieäu
quaû moät hoãn hôïp protein phöùc taïp.
O’Farrell ñaõ taùch hoãn hôïp protein cuûa E coli moät chieàu trong oáng gel
IEF, sau ñoù chuyeån sang baûn gel phaân taùch vuoâng goùc theo SDS-PAGE.
Keát quaû ñaõ taùch ñöôïc khoaûng 1000 protein khaùc nhau.

5.2. ÖÙng duïng xaùc ñònh phaân töû löôïng

lg M
Hình 3: Döïng ñöôøng chuaån duøng xaùc
lg Xñònh phaân töû löôïng

Protein marker M.W Lg M X (khoaûng Lg X


caùch di chuyeån
maãu)
Alb. loøng traéng 46000 4,66 61,5 1,79
Alb. huyeát thanh 62000 4,82 56,0 1,75
monome 92000 4,96 53,0 1,72
Alb. loøng traéng dime 136000 5,13 49,0 1,69
Alb. huyeát thanh 204000 5,30 46,0 1,66
dime 272000 5,43 42,0 1,62
Alb. huyeát thanh
trime
Alb. huyeát thanh
tetrame
5.3. ÖÙng duïng kieåm tra ñoä saïch
Phöông phaùp ñieän di laø phöông phaùp hieäu quaû cao ñeå kieåm tra ñoä
saïch cuûa cheá phaåm enzym, protein, trong quaù trình tinh cheá.

5.4. ÖÙng duïng taùch vaø thu nhaän cheá phaåm lieân tuïc.

3
4 _ +

Hình 4: Heä thoáng ñieän di lieân tuïc thu nhaän cheá phaåm

1-khay chöùa dung dòch ñeäm 2- boä phaän naïp maãu lieân tuïc 3-giaáy ñieän
di
4-ñieän cöïc 5-caùc oáng nghieäm thu nhaän caùc phaân ñoaïn.