BAB 6 PERANTI ELEKTRONIK KUASA 6.

0 Pengenalan

Peranti elektronik kuasa adalah peranti elektronik yang bertindak sebagai suis dan boleh dikendalikan pada kadaran kuasa yang tinggi. Antara peranti-peranti yang akan dibincangkan dalam bab ini ialah seperti:Penerus terkawal silikon (Silicon controlled Rectifier) Triak GTO-SCR ( Gate Turn-Off SCR) Diod Kuasa dan Transistor Kuasa

6.1

Penerus Terkawal Silikon (SCR)

Rajah 6.1 menunjukkan struktur binaan dan rupabentuk fizikal Tiristor yang lazim digunakan. Manakala rajah 6.2 merupakan rajah simbol Tiristor.
Anod

P N G et P N

K a to d

Rajah 6.1 : Struktur binaan dan bentuk fizikal SCR

Arus mengalir dari arah yang bertentangan.1 Struktur dan Simbol SCR SCR adalah peranti separa pengalir empat lapis seperti ditunjukkan di Rajah 6. operasi akan terhenti apabila bekalan utama bertukar kutub. SCR ini boleh dihentikan beroperasi dengan salah satu cara berikut: a. Katod dan Get. Get merupakan terminal yang akan menerima voltan picuan. Terdapat tiga terminal yang dipanggil Anod. Picuan ini akan menyebabkan arus pincang hadapan mengalir dari anod ke katod.1 dan Rajah 6.1. 6.2 : Simbol SCR 6. Arus yang mengalir kehadapan dikurangkan dari nilai arus pegang peranti( Ih Iholding) yang boleh didapati dari helaian data pembuat.2 Pemicuan SCR SCR hanya akan dihidupkan apabila satu denyut arus positif dikenakan di terminal getnya. Apabila ini berlaku SCR berada dalam keadaan pengaliran arus pincang hadapan yang mengalir dari anod ke katod berterusan sehingga arus arus pincang hadapan tidak dibekalkan lagi. Pintaskan anod dan katod. Anod adalah terminal positif peranti manakala katod adalah terminal negatif peranti. .Rajah 6.Jika SCR digunakan dengan arus ulangalik.1. c. Peranti ini adalah peranti satu arah yang mana ia akan membenarkan arus mengalir pada satu arah sahaja. b. *Nota --.2.

Mematikan SCR dengan cara memintaskan terminal A-K. Dengan ini tiada arus akan mengalir dari anod ke katod. Pada keadaan normal SCR tidak akan hidup jika arus mengalir dari katod atau pada arah yang bertentangan. Rajah 6. Apabila suis S1 ditutup maka terminal get akan menerima arus picuan dan memicu SCR.. Apabila suis S1 dibuka arus masih mengalir ke beban atau lampu masih menyala. Apabila suis S2 dibuka maka tiada arus dapat mengalir dari anod ke katod atau arus pincang hadapan adalah sifar iaitu kurang daripada Ih. Rajah 6.5.5.4 Rajah 6.3 Ketika S1 dibuka tiada arus yang mengalir pada beban R L(lampu) seperti yang ditunjukkan di Rajah 6. Rajah 6. Mematikan SCR dengan cara memutuskan arus IA.Rajah 6. Untuk menghidupkan SCR ini maka kedua-dua suis S1 dan S2 perlu ditutup.4 menunjukkan bagaimana SCR dimatikan dengan cara memintaskan anod dengan katod.5 Rajah 6. Kaedah lain untuk mematikan SCR adalah dengan meletakkan suis S2 seperti Rajah 6. Picuan ini menyebabkan arus mengalir dari anod ke katod SCR dan lampu akan menyala.3. .4.

Dengan hanya satu denyut lazimnya hanya satu mikrosaat hingga dua mikrosaat pada get ia dapat menghidupkan SCR.4 Kegunaan SCR Peranti ini sangat popular digunakan dalam pensuisan kuasa dan dalam sistem pengawal kuasa tinggi. Ia juga berfungsi untuk mengawal magnitud-magnitud gelombang keluaran ini. Jika VR terlalu tinggi sehingga ke takat voltan pecahtebat songsang.6 (IG2). Ia boleh beroperasi dengan voltan yang bernilai sehingga 1000 volt dan beroperasi pada nilai arus sehingga kepada 1000 Amp. Selain daripada itu SCR adalah sebagai peranti pensuisan yang laju.1.3 Ciri-Ciri SCR Rajah 6. SCR akan berfungsi seperti diod biasa Sewaktu SCR dipincang belakang (VR). Takat VBRF boleh direndahkan lagi dengan menambah nilai IG. 6. voltan pecahtebat hadapan akan berlaku lebih awal (lihat VBRF2).Kebaikan SCR yang nyata adalah dengan arus picuan yang kecil ia dapat mengawal arus beban yang tinggi. Arus Pegang (Holding current) ialah paras dimana arus SCR berpindah daripada keadaan tersekat kepada keadaan pengaliran. jika dibandingkan dengan peranti diod biasa.6 Lengkung ciri SCR Dengan mengalirnya IG iaitu arus yang disebabkan oleh voltan positif pada get seperti Rajah 6. 6. SCR juga membolehkan pensuisan voltan dan arus beban yang besar dari sumber arus dan voltan pensuisan yang .1. SCR akan bertindak seperti diod biasa. SCR tidak akan mengalirkan arus kecuali sedikit arus bocor (arus sekat songsang). Begitulah seterusnya sehingga IG dilaras kepada satu nilai yang cukup tinggi. Oleh kerana ia dinamakan penerus terkawal silikon maka ia banyak terlibat dalam penukaran voltan dan arus au kepada voltan dan arus at.

Susun atur bahan empat dan get (G).2. Jika salah satu suis terbuka SCR akan dihidupkan dan jika beban adalah mentol maka ia akan menyala. Contoh penggunaannya adalah seperti Litar Kawalan Statik yang boleh digunakan dalam Litar Sistem Amaran Penceroboh seperti yang ditunjukkan pada Rajah 6.kecil. 6. .8.2 TRIAK Triak merupakan peranti dwi arah iaitu ia boleh beroperasi ketika masukan positif mahupun negatif. Apabila S1 atau S2 ditutup semula SCR masih berfungsi.7 : Litar Kawalan Statik Suis-suis S1 dan S2 adalah suis yang sentiasa tertutup.1 Struktur Dan Simbol Triak mempunyai lapisan NPNP selari dengan lapisan PNPN. Triak adalah peranti tiga terminal dan boleh dianggapkan dua SCR yang disambung depan belakang.7. simbol triak mengandungi dua diod yang bersemuka dalam arah yang berlawanan seperti yang ditunjukkan dalam Rajah 6. Oleh kerana triak boleh mengalirkan arus dalam kedua-dua hala. Jika keseluruhan struktur PN triak diteliti. arus dilihat boleh melalui lapisan PNPN atau NPNP. 6. Untuk mematikan SCR suis RESET perlu dibuka semula ini menyebabkan arus yang mengalir dari anod ke katod kurang dari Ih. Rajah 6.

Arus yang kecil ini ialah arus bocor.2. Graf ciri volt-ampiar untuk triak . Perhatikan voltan telah jatuh melintangi triak.3.2.9. SCR adalah merupakan peranti satu arah sahaja oleh itu ia hanya boleh beroperasi bagi separuh kitar positif sahaja manakala Triak boleh beroperasi dalam kedua-dua kitar iaitu pada kitar positif dan kita negatif.U. Apabila voltan mara bertambah. 6. arus kecil mengalir dalam triak. Voltan ini dibekalkan kepada beban Rajah 6.Rajah 6.10 menunjukkan salah satu contoh sambungan litar penggunaan Triak .2 Ciri-ciri Triak Graf dalam Rajah 6.8 : Struktur dan simbol Triak 6. Rajah 6. Apabila voltan mara mencapai titk pecah lampau.9 mewakili pengendalian triak yang lazim tanpa pembekalan arus get. arus pada triak mula mengalir. Aplikasi Triak Triak sesuai digunakan untuk mengawal litar yang menggunakan arus A.

Triak akan dipicukan bagi setengah kitar pertama. C1 akan mengecas perlahan-lahan. 6. Triak akan terhenti beroperasi apabila arus ulangalik menghampiri sifar (arus bekalan).11 : Simbol GTO-SCR . Apabila R2 ditambah. Kawalan fasa akan naik dengan melaraskan R2.5 pula menunjukkan lengkung ciri I-V nya.3.3 GTO-SCR ( Gate Turn-Off SCR) GTO-SCR adalah satu peranti elektronik kuasa uni-kutub.Rajah 6.10 : Litar Penggunaan Triak Kapasitor C1 akan mengecas dalam arah berbeza sehingga titik pecah lampau. 6. Dengan pengurangan ini menyebabkan tenaga yang dibekalkan kepada beban bertambah. seterusnya memicukan Triak yang pertama. Apabila R2 dikurangkan. Apabila terminal get dikenakan isyarat picuan negatif ia akan bertukar kepada keadaan “OFF”. Ia memerlukan picuan positif pada terminal get untuk “ON”.1 Simbol dan Ciri-Ciri GTO-SCR Rajah 6. Sifat ini merupakan satu kelebihan bagi GTO-SCR berbanding dengan SCR. Nilai arus litar akan menurun sehingga kurang daripada arus pegang (Ih). seterusnya memicukan Triak yang kedua. C1 akan mengecas dengan cepat. Rajah 6.11 menunjukkan simbol GTO-SCR dan rajah 16. Dengan penambahan ini menyebabkan tenaga yang dibekalkan kepada beban berkurangan.

Terangkan bagaimana Triak boleh dipicukan.2 Aplikasi GTO-SCR GTO juga berfungsi seperti SCR yang digunakan dalam pensuisan kuasa dan dalam sistem pengawal kuasa tinggi. Ia mempunyai beberapa kelebihan jika dibandingkan dengan SCR.3. Keadaan ini boleh dilihat pada ciri-ciri i-v dalam Rajah 6. arus pada anod mula mengalami kejatuhan manakala voltan. Apakah kegunaan GTO-SCR. GTO boleh dimatikan dengan memberikan denyut negatif kepada kaki get dan ini menyebabkan Ig negatif mengalir dalam jumlah yang banyak. 5. 6. Lakarkan graf lengkuk ciri bagi Triak. 3. 2. 4.12 : Ciri-ciri i-v GTO GTO boleh dihidupkan dengan memberikan denyut positif kepada kaki get. GTO akan terus berfungsi walaupun tanpa denyut positif. LATIHAN 1. Lukiskan struktur binaan bagi Triak. Lakarkan lengkung ciri i-v bagi GTO. 7.Rajah 6. Ig negatif ini akan mengalir dalam beberapa mikrosaat sahaja. Lukiskan simbol triak. VAK yang melalui peranti ini mula meningkat. Apabila Ig mencapai nilai maksimun.12. Kedua-dua keadaan ini dikawal oleh arus get ( Ig). Lukiskan simbol bagi GTO-SCR serta jelaskan struktur binaannya. 6. .

jelaskan aplikasi triak. 13. Lukiskan litar kawalan statik dan terangkan kegunaannya. 16. 11. Lakarkan graf lengkuk cirri-ciri SCR. 15. Terangkan 2 kegunaan SCR. Lukiskan struktur binaan bagi tiristor ( SCR ).8. 14. 12. . Nyatakan perbezaan simbol di antara Triak dengan GTO-SCR dengan melukiskan gambarajah bagi kedua-dua peranti tersebut. 17. Nyatakan tiga cara untuk menghentikan pengoperasian SCR. 10. Terangkan dengan jelas bagaimana SCR boleh dipicukan. Lakarkan simbol bagi SCR. 9. Dengan bantuan gambarajah. Terangkan ciri-ciri GTO-SCR.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful