You are on page 1of 6

1)Gi|i thi u chung:

Titan kí hi u Ti, s hi u nguyên t là 22, khi lng nguyên t là 47.88 là mt nguyên t nm  nhóm 4
trong bng h thng tu n hoàn .Phân l|p ngoài cùng là 4s2 và 3d2 và là mt nguyên t chuy
n ti p.C u
hình đi n t là 1s 2s 3s 2p 3d 4s .Titan t n ti trong t nhiên là mt hn hp g m 5 đ ng v bn sau :
s khi 46 47 48 49 50
hàm lng % 7.95 7.75 73.43 5.51 5.34
ngoài ra còn có các đ ng v kém bn sau:
s khi 43 44 45 51
chu kì bán rã 0.58 1000a 3.08 6phút72
0.004s 0.06h + 21d
_Ë     
'ào năm 1791 GREGOR tách ra mt oxyt kim loi t mt loi cát đen có cha st
t ti vùng Manaacan  Cornwell và ông phng đoán rng nó có cha mt kim loi mà cho đ
n lúc đó
cha ai bi t đ
n và đ
n nay ngi ta gi th cát đen y là Malachit(Manaccantnite).'ào năm 1795
KLAPROTH tìm ra mt loi đá đ  vùng Boinik thuc Hungari và khng đnh rng chúng có cha mt
loi khoáng ca kim loi mà cha đc bi t đ
n ông cho rng đó là titan cha trong các mu đá
m.Sau khi tìm ra đc kim loi m|i này là titan thì các hp ch t dng oxyt cha trong các khoáng vt
này gi là Titannit và ilmenít KLAPROTH ch ra rng tìm th y hai loi này trong khoáng manaccanit.Cho
dù vi c nm rõ các phn ng sn xu t titan hi n nay nh hoà tách v|i acid sunfuric, thu phân trong
dung dch lng và hoàn nguyên t dung dch acid đã đc nhân loi bi t đ
n t tr|c nh ng năm
1800, nhng vi c sn xu t đc titan nguyên ch t thì m|i ch thc s đt đc vào năm 1908 và dây
chuyn công ngh hoàn chnh bt đ u đi vào sn xu t năm 1916  Na Uy.Năm 1910 HUNTER sn xu t
đc titan sch 98-99% bng cách hoàn nguyên bng Na . Ái lc ca titan v|i oxy , nit!, và cacbon r t
mnh vì th làm nh hng đ
n vi c sn xu t titan nguyên ch t , vào năm 1922 'AN ARKEL đã hoàn
nguyên Ti bng phn ng giũa Na và KTiF6 trong môi trng áp su t th p.Ngi đ"t nn móng cho
vi c sn xu t titan trên qui mô công nghi p là KROLL͛S khi ông tìm ra ph!ng pháp hoàn nguyên Ti t
TiCl4 bng Mg. WARTMAN mt ngi xu t x t vùng m Bureu đã phát tri
n ph!ng pháp sn xu t
titan xp bng vi c n u chy và tinh ch titan nh lò đi n h quang.
2)Tính ch t lý hc ca titan:
Titan nguyên ch t có màu trng bc d#o đi
m nóng chy là 1668±50°C đi
m sôi 3500°C.Bán kính
nguyen t 0.145nm, s phi v trong mng tinh th
là 6, ɲTi có c u trúc l$c giác sáu ph!ng ging v|i
Mgnhng x p cht h!n theo ph!ng c.Hng s mng ca Ti  nhi t đ phòng là c = 0.469nm, a=
0.2951nm, t s c/a = 1.585 k t qu thu đc qua quan sát trên mu titaniodua. % 882.5°C titan
chuy
n sang dng lp ph!ng th
tâm (ɴTi), nhi t chuy
n bi n là 3.685kJ/mol.T đây cho phép suy
lun rng hng s mng ca ɴTi có s thay đ&i khi ta h nhi t đ xung nhi t đ phòng c$ th
 trên
620°C thì a= 0.3280nm nhng khi  nhi t đ phòng thì a= 0.3269nm nh th cho th y v|i titan có th

dùng ph!ng pháp tôi đ


năng cao c! tính đc,.S gia tăng hàm lng các nguyên t oxy , nito và
cacbon chúng s' hình thành liên k t và xen k' trong mng tinh th
Ti  mt mc đ nh t đnh theo
ph!ng a còn ch y u là theo ph!ng c(đi v|i ɲTi) mà nh hng rõ nh t là ca C còn v|i H thì nh
hng không đáng k
.Hng s mng gi vai trò quan trng quy t đnh xem nguyên t nào có th
k t
hp đc v|i Ti đ
to hp ch t hay không.D|i đây đa ra mt s d ki n quan trng v tính ch t lý
hc ca titan:
- t trng  25°C: 4.5g/cm3 (Ti nguyên ch t), 4.51g/cm3(Ti th!ng ph(m)
- t trng  870°C: 4.35g/cm3 (Ti nguyên ch t)
- t trng  900°C: 4.33g/cm3 (Ti nguyên ch t)
- h s giãn n tuy n tính  25°C là 8.5.10 K
- h s giãn n tuy n tính thc t khi nhi t đ thay đ&i t 20-700°C là(9÷10).10 K
- (n nhi t nóng chy 20.9 kJmol
- (n nhi t thăng hoa là 464.7 kJmol
- (n nhi t hoá h!i là 464.7 kJmol
- nhi t dung riêng:  25°C l à 0.523Jg K
 200°C l à 0.569Jg K
 400°C l à 0.628Jg K

đ dn nhi t  t = 20-25°C l à 0.221 Wcm K (Ti s ch)


l à 0.226-0.201 Wcm K (Ti th!ng ph(m)
sc căng b m"t  1600°C l à 1.7 N/m
h s khu ch tán (h s t khu ch tán)  750°C là 4.10 cm /s (ɲTi)
là 2.4.10 cm /s (ɴTi)
- môdul đàn h i  250°C là 100-110GPa
- hng s nhi t đ l à -0.687GPa/K
- môdul trt  25°C là 411.8-431.5 Gpa
- hng s nhi t đ  là 0.265 GPa/K
- môdul đàn h i th
tích  25°C l à 411.8-431.5 GPa
- h s co ngang l à 0.30  25°C
- đi n tr  25°C l à 42ʅom
- đi n tr  600°C l à 140-150 ʅom
- nhi t đ chuy
n bi n sang vt li u siêu dn (đi v|i tianoiodua TI) là 0.40±0.04K
- đ nhy t ca ɲTi  25°C là 3.2.10 cm /g
- hng s nhi t đ trong khong t -200°C cho đ n 800°C l à 0.0012.10 cm g K
- đ th m t  25°C l à 1.0005.
Nh ta đã th y Ti có r t nhiu tính ch t khác nhau ph$ thuc vào nhi t đ , thành ph n , đ tinh khi t,
các nguyên t hp kim đa vào , y u t nhi t đng và ch đ c! nhi t luy n.S phong phú v đ"c tính
nh tính ch t đi n và đ dn nhi t , tính d#o th
hi n đu chu s chi phi ca mng tinh th
mà c$
th
h!n là các sai l ch mng.Gia công ngui làm tăng đ cng và đ bn do sn sinh ra các khu t tt
mng kèm theo vi c gii phóng các môdul đàn h i qua đó làm gim môdul đàn h i và đ dn đi n do
to ra nhiu h l ch hay c$m l ch.'i c  trong khong nhi t đ t 300-500 đ và  k t tinh li trong
khong nhi t đ t 500-800 đ s' cho phép ph$c h i li các trng thái ban đ u ca vt li u.Môdul đàn
h i trt và môdul đàn h i ct ph$ thuc vào ch đ nhi t luy n.S hi n di n ca các nguyên t khác
trong titan tuy v|i hàm lng th p song cũng có nh hng khá mnh.Nói chung khi đ tinh khi t càng
gim thì đ cng , đ bn và đi n tr càng tăng.
3)C! tính:
Ti sch có ln mt chút iod và titan đi n phân có ln mt lng cc nh các tp ch t có ái lc hoá hc
mnh v|i titan.Trên nhi t đ thng thì đ bn ca Ti gim c$ th
gim 50%  200°C trong khi ng
su t kéo tác d$ng không h thay doi .'i c tăng c) ht làm gim đ bn kéo và đ bn nói chung nhng
li làm tăng đ dãn dài và đ tht t!ng đi.thành ph n và c! tính t!ng ng ca titan sch đc
phân c p theo danh sách trong bng 1:
O N C H Fe Al
Titaniod: 0.021 0.004 0.015 0.005 0.04 begin_of_the_skype_highlighting 004 0.015 0.005
0.04 end_of_the_skype_highlighting
Titan đi n phân: 0.020 0.003 0.009 0.003 0.001
Bn kéo Đ bn trung bình Đ dãn dài khi đt Đ tht tg đi
Titaniod 230 121.5 55 60
Tiâtn đi n phân 229 103.0 55
mu th có chiu dài 25.4mm(1 inches)
thang đ cng Brinell (60-65)
  ,  
so v|i titan sch titan k* thut cha hàm lng các nguyên t tp ch t nh O,N, C, H
cao h!n nên đ bn tăng lên nhng đ dai thì gim đi.Trong đó oxy đc đa vào  mc đ khng
ch giúp tăng đ bn bên cnh các nguyên t tp ch t khác ln vào trong quá trình sn xu t nh Fe và
C.Bng 2 ch ra thành ph n hoá hc và đ bn ca các loi titan k* thut sau  đ ng đu :
S hi u O N C H Bn kéo Bn TB(0.2%) Bn TB(1%) Co tht
3.7025(Ti1) 0.12 0.05 0.06 0.013 290-410 180 20 24
3.7035(Ti2) 0.18 0.05 0.06 0.013 390-540 250 270 22
3.7055(Ti3) 0.25 0.05 0.06 0.013 460-590 320 350 18
3.7065(Ti4) 0.35 0.05 0.06 0.013 540-740 390 410 16
-    là loi titan d#o nh t loi này thích hp v|i gia công ngui , loi này thng đc s
d$ng đ
dp hay kéo ngui, làm nguyên t hp kim trong thép cán mng hay đ
bc ph bng ph!ng
pháp næ cho các chi ti t đòi hi kh năng chng ăn mòn cao nhng li không yêu c u đ bn cao nh
trong k* thut đi n.
-    là loi đc dùng rng rãi nh t trong thc t so v|i titan sch, loi này cũng có kh
năng gia công ngui r t tt vì vy đc dùng đ
ch to các bánh răng chu ti trng khi làm vi c 
nhi t đ lên t|i 250°C.
-   :nhóm này đ"c bi t chuyên dùng đ
ch to các bình cha chu áp lc li thích hp đi
v|i gia công ngui đ"c bi t là kh năng chu áp lc tt h!n hn so v|i titan nhóm khác có cùng chiu
dày và ti t di n.
-   
có đ bn cao nh t và đc s d$ng đ
sn xu t các ph$ tùng, đng ng và trong lp
ráp, ch to máy bay.Sau khi phi hp các nguy ên t hp kim khác nhau cho phép to ra lo i v t li u
c ó kh  ănng l àm vi c t t  nhi t đ  tr ên 300°C.
4) Kh năng chng ăn mòn :
Phn ng th đi n cc ca titan nh sau:
Ti ў Ti + 2e ;th đi n cc ca titan là -1.75'
Kh năng chu ăn mòn ca titan ph$ thuc nhiu vào tính ch t b m"t nh đ dày mng ca l|p oxyt
b m"t, đ sít ch"t ca l|p oxyt và kh năng tái to l|p màng oxyt m|i ngay sau khi l|p màng oxyt cũ
b phá hy bi tác d$ng c! hc hay ca môi trng xung quanh.Titan kém bn ăn mòn trong mt vài
dng môi trng.L|p oxyt bo v titan b phá hy ngay trong môi trng n|c c t, khí clo (m, khí oxy,
acid nit!ric đ"c nóng hay h!i acid nit!ric và mt vài dng môi trng có tính phá hy cao khác, trong
các dung dch trung tính đ"c bi t là dung dch có s hi n di n ca ion clo c! ch ăn mòn là dung dch
th m qua các k' nt ho"c các l r trên b m"t gây ra s ăn mòn theo k' nt.
S th$ đng hóa: Trong dung dch ăn mòn trung tính th đi n cc ca b m"t titan gim theo thi
gian.kh năng th$ đng hóa thng nm trong khong t -0.2 cho đ n -0.5' t l v|i s tăng n ng đ
và nhi t đ, mt đ dòng th$ đng hóa s' tăng nm trong gi|i hn th$ đng trong khi kh năng th$
đng hóa vn không có gì thay đ&i.Tuy th quá trình ăn mòn cũng b gim đôi chút bi các tác đng
này.'i c đa thêm vào mt lng nh các ion kim loi có tính oxy hóa nh Cu , Fe ,Cr ,Au ,Pt là nguyên
do làm gim tính th$ đng ca titan.Cùng v|i s tăng n ng đ acid và nhi t đ n u mun tăng tính th$
đng thì c n tăng n ng đ ch t c ch vi c cho thêm vào các ch t c ch s' to ra mt l|p màng ph
kìm hãm s ăn mòn ant d|i tác d$ng ca môi trng.Ch t cho thêm (ch t tăng cng) kh năng
chng ăn mòn ca titan ban đ u s' đc ci thi n bng vi c cho thêm vào ti thi
u 0.15% Panadi(Pd)
d|i dng hp kim v|i titan nhng li không làm nh hng đ n đ bn ca titan.Theo thng l
ngi ta cho vào khong d|i 1% các nguyên t kim loi hi m đ
tăng kh năng chng ăn mòn ca
titan.'í d$ nh n u cho vào Ti khong 0.8%Ni và 0.3%Mo va làm tăng kh năng chng ăn mòn ca Ti
li va tăng đ bn ca hp kim.
    Í        _   

Titan không d) b phá hy bi ăn mòn theo k' nt mà điu này ch nguy hi khi  nhi t đ cao cùng v|i
s hi n di n ca n ng đ cao các mui halogenua d|i dng ion và c ion sunfat hay là h!i clo
(m.'i c thêm vào Panadi đ
to hp kim v|i titan thì đem li hi u qu bn ăn mòn trông th y.Titan
nhìn chung bn ăn mòn l tr khi có m"t ca ion clo nh t là canxiclorua, nhômclorua hay k'mclorua 
nhi t đ cao.Titan cũng không d) b nt do ăn mòn ng su t ch b khi ti p xúc v|i dung dch acid
nit!ric đ"c nóng cha <1.5% n|c ho"c bi uranisunfat hay dung dch anhyđritmêtanol.
 W  _    _   

S có m"t ca hyđro phát sinh t các phn ng hóa hc hay là sn phÈm ca quá trình ăn mòn hay t
các hp ch t có cha hyđro ho"c là sn ph(m ca quá trình đi n phân trong khi sn xu t Ti sch bng
pp đi n phân, hyđro ln trong Ti là tác nhân gây ra hóa dòn và làm suy y u kh năng chng ăn mòn ca
Titan.Tc đ phá hoi bi hyđro ph$ thuc vào nhi t đ, thi gian và tính ch t ca môi trng mà b
m"t kim loi ti p xúc.L|p oxyt bc bên ngoài s' bo v cho b m"t kim loi khi s bào mòn bi
hyđro, l|p màng oxyt đc to ra bng ph!ng pháp hot hóa kéo dài 2h  nhi t đ thng có chiu
dày 1.7nm và n u ti n hành trong vòng 40 ngày ta s' thu đc l|p màng dày 3.5nm, trong 4 năm s'
thu đc l|p màng dày 25nm.Màu ca l|p màng oxyt này r t đa dng tùy theo chiu dày ca nó và
nhi t đ hình thành thm chí theo hàm lng nguyên t kim loi chính trong hp kim.N u quá trình
đc ti n hành trong khong nhi t đ tăng d n t 200 đ n 500°C cùng v|i s tăng chiu dày ca l|p
màng oxyt thì màu sc l|p màng cũng thay đ&i t màu vàng trang kim sang màu nâu, màu xanh ti,
màu violét và màu xanh sáng.Kèm theo nhi t đ và thi gian duy trì s' làm l|p màng oxyt dày lên do
lng oxy th m vào b m"t kim loi nhiu và vì vy làm tăng đ cng.Bng 3:Hành x ca titan sch
công nghi p trong các loi môi trng:
Môi trng ăn mòn Môi trng ăn mòn t!ng đi Môi trng không ăn mòn
Acid nit!ric Acid sunfuric Flo
Acid Cromic Acid hyđrocloric Khí Clo khô
Acid Sunfuro Acid phtphoric Không khí
Dung dch kim Acid oxalic Acid nitic khan
Dung dch amoni Acid fomíc
N|c clo
Khí clo Èm
Acid axetic
Acid malêic
Anđêhit axetic
N|c mui, n|c bi
n
Carbanate, Đimêtylhyđrazin
Hyđro lng
% nhi t đ trên 500°C s gia tăng khi lng ca titan do to ra oxyt là không đáng k
.Nhi t đ tăng
càng cao đ ng nghĩa v|i vi c tăng nhanh khi lng do có s hòa tan oxy vào titan tuy nhiên điu này
là không đáng k
.Trong môi trng nit! hình thành mt l|p titannitorit.Trên 700°C l|p nit!rit dày lên
và xy ra phn ng gi a titannit!rit v|i oxy to ra l|p titan oxyt .Phn ng gi a titan v|i nit! đ"c bi t
chm h!n phn ng gi a titan v|i oxy chính vì th trong không khí ta không m y khi quan tâm đ n
phn ng gi a titan v|i nit! trong không khí đ"c bi t trong môi trng h!i n|c, hyđro h!i thì phn
ng này còn chm h!n n a.
 W            ! "  _    #  #    

Hành x ca titan th!ng ph(m đc đa ra trong bng 3,trong điu ki n môi trng oxy hóa kèm
theo s có m"t ca các tác nhân oxy hóa làm cho kh năng chu ăn mòn ca Ti gim đi nhiu điu này
xy ra r t mnh khi ta tăng n ng đ các ch t oxy hóa và nhi t đ môi trng.Titan bn ăn mòn trong
môi trng kim lng (Na, K, ͙)cho t|i nhi t đ trên 600°C trong Mg lng cho t|i trên 650°C, trong Ga,
Sn, Pb, hp kim Pb-Bi-Sn cho t|i trên 300°C, và trong thy nhân cho t|i trên 150°C.Titan b ăn mòn xâm
thc bi hn hp mui clorua và mui florua lng.
5)Dng t n ti ca titan trên Trái Đ t:
Titan đc phân b rng khp và khá d i dào.Ngi ta |c tính t&ng lng titan thô chi m khong
0.6% trng lng v trái đ t nó ch đng th 9 sau oxy, sillic, nhôm, st, magiê, canxi, natri và kali.Bng
1/20 so v|i nhôm và 1/10 so v|i st , g p 5-10 l n lng Clo, lu huLjnh, hay pht pho và h!n t t c
tr lng các kim loi hi m còn li trên trái đ t hi n nay.So v|i Cu và Ni g p khong 60 l n so v|i Mo
g p khong 300 l n.' bán kính nguyên t ca titan t!ng đ!ng v|i bán kính các nguyên t ca các
ion kim loi nh (Al ,Fe ,Mg ) mt vài khoáng vt , đá và đ t có cha titan có hàm lng Ti khong trên
1% trng lng nhng cũng có cá bi t mt vài n!i lên đ n 87%Ti.Titan ban đ u xu t hi n trong đá
nóng chy là sn pham to bi các c u t gc acid nn mcma baz! hay các c u t baz! trên nn
mcma acid.Trong trng hp đ u titan xu t hi n d|i dng titannát là thành ph n quan trng ca
khoáng ilmenít(FeTiO3) và perovskite (CaTiO3).Trong trng hp th hai titan hình thành d|i dng
hp ch t oxyt.Dng cui cùng là t n ti d|i dng hp ch t sillcat mà trong đó titan là c u t chính
đóng vai trò là nguyên t baz!('D khoáng Zirconi hay Aluminosillcat) nhng đôi khi Ti thay th cho vai
trò ca nguyên t Sillíc trong các hp ch t này.Ngoài ra còn có dng t n ti trung gian là các mui
sphenne CaTi(SO4)O là thành ph n chính ca đá mc ma.H u h t các dng trên xu t hi n trong đá
Mêtamorphic,mà trong đó TiO2 xu t hi n trong hai loi qu"ng là qu"ng anatase và qu"ng
brookite.Titan còn đc tìm th y nhiu trong qu"ng ilmenít trong cát ilmenít thng  các vùng ven
bi
n và TiO2 trong đ t sét.Ilmenít là mt loi nguyên li u quan trng đ
sn xu t TiO2 làm ch t to
màu hay ch t nhum.Ngoài ra các loi khoáng cha titan quan trng khác là anatase(TiO2);
ilmenít(FeTiO3) cha hàm lng TiO2 trên 53%, leucoxen(qu"ng titan có hàm lng st th p),
perovskite (CaTiO3) , rutin (TiO2), sphenne [CaTi(SiO4)O].Trong s trên ch có ilmenít, leucoxen và rutin
là có giá tr kinh t h!n c do có ph!ng pháp và công ngh sn xu t Ti hay TiO2 t các loi nguyên
li u này đ!n gin và ít tn kém.Còn li qu"ng anatase có  Brazil và qu"ng perovskite có  bang
Colorado (M*) có th
trong t!ng lai g n s' đc đa vào làm nguyên li u đ
sn xu t titan trong
t!ng lai không xa.Loi nguyên li u quan trng dùng ®Ó sn xu t titan và các hp ch t ca nó đó là
qu"ng rutin(TiO2).M"c d u nó hi m h!n ilmenít nhng hàm lng TiO2 li cao h!n.Thng rutin
trong t nhiên có màu nâu đ n đen và cha 90-97% TiO2 bên cnh đó còn có ác tp ch t khác chi m
c) trên d|i 10% ch y u là Si, oxyt st, vanadi, niobi, tantalum và mt chút thi c , crôm, hp ch t ca
Mo.Rutin đc phát hi n đ u tiên  Kragero (Đông Nam Na Uy) còn gi là qu"ng albite cha 25% rutin
và  'irginia (M*).Tuy nhiên tr lng l|n và có giá tr v m"t kinh t thì phi kÓ đ n các n|c và
vùng lãnh th& sau :Brazil,Cam!run, Arkansas(M*), ven bi
n thuc Úc, bang Florida (M*) và phía bc
Tranzvaal (Nam Phi).Toàn b qu"ng rutin và 2/3 qu"ng ilmenít t n tai d|i dng cát ph n còn li ca
qu"ng ilmenít t n ti d|i dng titanomanhêtit và titanohêmatit.Các m rutin  ven bi
n hay các đ$n
cát, va tích t$ có th
đc khai thác n u hàm lng TiO2 trong đó l|n h!n 0.3%.Hàm lng TiO2
trong cát ilmenít ph$ thuc vào mc đ phong hóa, hàm lng này trong các mu qu"ng  Nam Phi là
10-48%,  Úc là 54%, vùng Nam Kerale(+n Đ) và ven bi
n phía Đông ca Srilanka là trên 80% TiO2.Các
m ilmenít titanomanhêtit và ilmenít titanohêmatit có cha 35% TiO2 nm  Canada  M* là 20% TiO2
còn  Na Uy là 18% TiO2 còn li 13% TiO2 là có  Ph n Lan.Titan cũng có trong thành ph n đ t đá các
sao ngoài trái đ t.Tuy vy không d i dào bng  trái đ t điu này đc th y rõ qua xem xét các mu
thiên thch r!i vào trái đ t ngoài ra còn cho bi t mt s thông tin v nguyên t Si.
   $   _Ë     $  

Theo tài li u thng kê tr lng rutin và ilmenít bao g m c hàm lng TiO2 là vào khong 423 cho
đ n 600 tri u t n.Nh ng n!i có tr lng ilmenít nhiu nh t là  Nam Phi, +n Đ, M*, Canada, Na Uy,
Úc, Ukraina, Nga, Kazctan, rutin có nhiu  Brazil.Ngoài ra còn có  Bănglađét, Chilê,Italia, Mexico và
Niudilân