1

İÇİNDEKİLER

A. DIŞ TİCARET UYGULAMALARINDA KARŞILAŞILAN SORUNLAR ...................... 5 A.1. GÜMRÜKLERDE KARŞILAŞILAN SORUNLAR .................................................................. 5 1. Gümrüklerde Mesai Dışı Saatlerdeki Fazla Çalışma Ücreti ..................................... 5 2. Gümrüklerde İşlem Yavaşlığı ............................................................................................. 6 3. Gıda Ürünleri Taşıyan TIR’ların Gümrüklerde Uzun Süre Bekletilmesi .............. 6 4. Deniz Nakliyesinde Konteynırlar Liman Sahasına Girmeden İşlemlerin Başlatılamaması ........................................................................................................................... 6 5. Gümrük Kapılarındaki Yığılma ........................................................................................... 7 6. Gümrükler Arasında Farklı Uygulamalar........................................................................ 7 7. Parsiyel Yüklemelerdeki Sorunlar..................................................................................... 7 8. ÖTV ve KDV İstisnası Tanınan Gümrük Sahalarına Doğu Karadeniz Bölge Limanlarının Dahil Edilmemesi................................................................................................ 8 9. KDV İadesine Mesnet Olacak Gümrük Beyannamesi Nüshasının Geç Elde Edilmesi ........................................................................................................................................... 8 10. Geri Gelen Eşya veya Tamir Amaçlı Geri Gelen Eşya............................................. 8 11. İç Gümrüklere 100 km’den Yakın Olan Sınır Kapılarının Gümrüklerin İşlemlerinin İç Gümrüklerde Yapılması ............................................................................... 9 12. Gümrüklerden Gelen Kıymet Araştırma Talepleri.................................................... 9 13. Gümrük İdarelerinde Eleman Yetersizliği ................................................................. 10 14. Gümrük Personelinin Yabancı Dil Yetersizliği .......................................................... 10 15. Basitleştirilmiş Usul........................................................................................................... 10 16. İptal Edilen Beyannameler için Usulsüzlük Cezası ................................................ 10 17. Teyit Nüshalarının Gecikmesi ........................................................................................ 11 18. Beyannamelerdeki Hataların Usulsüzlük Olarak Kabul Edilmesi...................... 11 A.2. DAHİLDE İŞLEME REJİMİNDE YAŞANAN SORUNLAR................................................ 12 19. Dahilde İşleme Rejimi Otomasyon Projesinde Dahilde İşleme İzin Belgesi Kopyası .......................................................................................................................................... 12 20. Dahilde İşleme Rejimi Otomasyon Projesinde Bilge Sistemi............................. 12 21. TEV Tablosunun Oluşturulması..................................................................................... 13 22. Taahhüt Hesaplarının Kapatılması............................................................................... 13 23. Hammadde Sarfiyat Tablosu ......................................................................................... 13 24. Altın İhracatında Fire Oranının Dikkate Alınmaması............................................. 14 25. Dahilde İşleme İzin Belgelerinin Yazılamayan Miktarları .................................... 14 26. Dahilde İşleme Rejimi Otomasyon Konusunda Bilgi Eksikliği ........................... 14 27. Haklı Sebep Hallerinin İspatı ve Uygulanması ........................................................ 15 28. Dahilde İşleme izin Belgesi Süresinin Yetersizliği ve Kapatmanın Zorluğu . 15 29. Dahilde İşleme İzni Kapsamında Ekspertiz/Ayniyat Tespiti............................... 16 30. Dahilde İşleme İzni Kapsamında İndirimli Teminattan Yararlanma Zorluğu16 31. Dahilde İşleme izin Belgesi Olan Mallarda Fiyat Araştırması ............................ 16 32. Gümrük Muayenesi Sırasında Malın GTİP’lerinin Değişmesi.............................. 17 33. Dahilde İşleme İzni Kapsamında Aksesuar İthalatında Aşırı Maliyetler ........ 17 34. İhraç Edilen Malın Geri Gelmesi ................................................................................... 18 35. Dahilde İşleme izin Belgesi Kapsamına Bazı Kuru Yemiş Türlerinin İlave Edilmesi ......................................................................................................................................... 18 37. İthal Edilen Ürünlerin İhracatındaki Vergi ................................................................ 19 38. Dahilde İşleme izin Belgesi Kapsamındaki Kesintiler ........................................... 20 39. Dahilde İşleme izin Belgesi İşlemlerinde İndirimli Teminat Uygulaması ...... 20 40. Mevcut Dahilde İşleme Rejimi İthal Girdi Kullanımı Teşvik Ediyor ................. 21 A.3. UYGULAMADA KARŞILAŞILAN DİĞER SORUNLAR..................................................... 22

2
41. Enerji Piyasası Denetleme Kurumu’ndan Alınan İzinlerde İşlemlerin Çok Uzun Sürmesi.............................................................................................................................. 22 42. Borsa Tescil İşlemleri ....................................................................................................... 22 43. Tebliğ ve Genelgelerde Kullanılan Dil......................................................................... 22 44. TSE Prosedürü..................................................................................................................... 23 45. KDV İadelerinde Noter Tasdiki...................................................................................... 23 46. Geçici İhracat İşlemlerinde Darphane Ayar Tespiti............................................... 23 47. Otomotiv İhracatında Nisbi Aidat................................................................................. 24 48. Damga Resmi ...................................................................................................................... 24 49. Yabancı Plakalı Araçlara Sınırlı Sayıda Giriş İzni Verilmesi ................................ 24 50. Form A Menşe Belgelerinde Mesai Saatleri Sınırlaması....................................... 25 51. Dışarıda Ürettirilmiş El Halısında Referans Fiyat Uygulaması ........................... 26 52. İhracat Belgelerini Onaylayan Kurumların Mekansal Dağılımı.......................... 26 53. Mobilya Sektörünün Tek Elden Yürütülmesi ............................................................ 26 54. Meşe Palamudu Hülasasının Ağaç Mamulleri ve Orman Ürünleri İhracatçıları Birliği Kapsamına Alınması..................................................................................................... 27 55. Tarımsal Ürünlerde Mahsup Sistemi Tebliği ............................................................ 27 56. Türk Akreditasyon Kurumu’na İşlerlik Kazandırılması ......................................... 27 57. Özel Faturaların İhracat Kayıtlarında Görünmemesi ............................................ 28 58. CE Uygunluk Belgesinde Makineler İçin Yerli Onaylanmış Kuruluş Yokluğu 28 59. Fındık Üzerine Ar-Ge......................................................................................................... 29 60. Tarım ve Köyişleri Bakanlığı Laboratuarlarında Yaşanan Analiz Sorunları... 29 61. Tahsil Edilemeyen İhracat Alacakları ......................................................................... 30 62. Sahte Bal Sorunu............................................................................................................... 30 63. Tütünlerde İlaç Kalıntısı................................................................................................... 31 64. Kuru İncir İhracatında Uzak Doğu Ülkelerinin Şart Koştuğu Kimyasalların Piyasada Bulunmaması............................................................................................................ 32 65. Sanayinin İhtiyacı Olan Teknik Ara Eleman Yetersizliği ...................................... 32 66. Mükerrer Analiz .................................................................................................................. 33 B. VERGİ VE TEŞVİKLERE İLİŞKİN SORUNLAR.............................................................. 34 67. İşgücü Maliyetini Arttıran Yüksek Vergi Oranları ................................................... 34 68. İhracata ve Yatırıma Yönelik Teşviklerde Bölgesel Farklılaştırma ................... 34 69. Taze ve Dondurulmuş Su Ürünlerinin Tarımsal İhracat İadesi Kapsamına Alınması......................................................................................................................................... 35 70. Halı Desen Faturalarında KDV Oranının Yüksekliği ............................................... 35 71. KDV’nin %8’e Çekilmesinden Doğan Sorunlar........................................................ 36 72. Kültür Balıkçılığında ÖTV’siz Mazot Desteği............................................................. 36 73. Taze ve Dondurulmuş Balıkların Tarımsal Ürünlerde İhracat İadesi Kapsamına Alınması.................................................................................................................. 37 74. Taze Soğutulmuş Balıkların İhracatında Devlet Teşviki ...................................... 37 75. Orkinos Üreticilerinin Su Ürünleri Yetiştiricileri Desteğinden Yararlanması. 38 76. Tavukçuluğa Teşvik İhtiyacı........................................................................................... 38 77. Yem Maliyetlerinin Yüksekliği Nedeniyle Vergi İndirimi ...................................... 39 78. Türk Tütününün Pahalı Hale Gelmesi ......................................................................... 40 79. Biberiye’de KDV İndirimi................................................................................................. 40 80. Yabancı Sermayenin Teşviki .......................................................................................... 40 81. Makine Organize Sanayi Bölgelerinin Oluşturulması İçin Yer Tahsisi ............ 41 82. Organize Tarım Bölgeleri Oluşturulması İçin Yer Tahsisi.................................... 41 83. Fide ve Tohumlardaki KDV Çeşitliliği.......................................................................... 42 84. Sistemlerin Müsaade Ettiği Teşviklerin Sağlanması.............................................. 42 85. 5084 Sayılı Yasa ile Sağlanan Desteklerin Sona Ermesi..................................... 42 86. Fındığın Tümünün İhraç Edilememesi Nedeniyle Destek İhtiyacı.................... 43 87. Hazırlanan Çevre Yönetmelikleri Çerçevesinde Su Ürünleri Üreticilerine Yeni Potansiyel Alanlar Belirlenmesi ............................................................................................ 43 C. LOJİSTİK VE NAKLİYE SORUNLARI ................................................................................ 45

3
88. İç Nakliye ve Liman Masrafları...................................................................................... 45 89. Kota Uygulaması ................................................................................................................ 45 90. Pilotaj ve Romorkaj Masrafları...................................................................................... 46 91. Schengen Vize Süresi....................................................................................................... 46 92. Eur–1 Belgesi ...................................................................................................................... 46 93. Rusya’da Geçiş Sorunları ................................................................................................ 47 94. Liman-Demiryolu Bağlantıları........................................................................................ 47 95. Alternatif Ulaşım Yollarının Yetersizliği ...................................................................... 47 96. Nakliye Maliyetleri ............................................................................................................. 48 97. Bazı Limanlarımızdaki Ekipman Yetersizliği ............................................................. 48 98. Taşımacılığımızın Balık Ürünleri Açısından Yetersizliği......................................... 49 99. Orkinos Balıklarının Nakliyelerinde Kabotaj Kanunu Engeli............................... 50 100. THY’nin Taşımacılıkta Diğer Ülkelere Oranla Pahalılığı...................................... 51 101. THY’nin Soğuk Hava Depo Ücreti .............................................................................. 51 102. Mermer Bloğu İhracatında Tonaj Ayarlaması...................................................... 52 103. Geçiş Belgelerinin Yetersizliği ve Dağıtımındaki Denge Sorunu .................... 52 D. MALİYETLERE İLİŞKİN SORUNLAR................................................................................. 53 104. Enerji Maliyetleri.............................................................................................................. 53 105. Genel İstihdam Maliyeti ................................................................................................ 53 106. Vasıfsız İşçi Maliyeti ....................................................................................................... 53 107. Aşırı Değerli YTL............................................................................................................... 54 108. Bağkur Primi Kesintilerinde Müteselsil Sorumluluk ............................................ 54 109. Doğal Arı Balı Analiz Belgesinin Yüksek Maliyeti ................................................. 55 110. Vadeli İthalatta Kaynak Kullanımını Destekleme Fonu (KKDF) Uygulaması .......................................................................................................................................................... 55 111. Çözücüler (Solvent) İçin ÖTV Alınması.................................................................. 56 E. İHRACATIN FİNANSMANINA İLİŞKİN SORUNLAR................................................. 57 112. Eximbank Kredileri.......................................................................................................... 57 113. Tarımsal İade Destekleri............................................................................................... 57 114. İhracat İadesi Alacakları............................................................................................... 58 115. Bankacılık Sisteminin Geliştirilmiş Kredi Enstrümanları Sağlayamaması .. 58 116. Su Ürünleri İhracatındaki Riskler .............................................................................. 59 117. İhracat İadelerinin Mahsubun Giderleri Düşük Olduğunda Atıl Bir Halde Bekletilmesi.................................................................................................................................. 60 118. Eximbank Kredilerinin Cazipleştirilmesi .................................................................. 60 119. Ar-Ge Harcamalarının Fonlanması ............................................................................ 61 F. TANITIM VE FUARLARA İLİŞKİN SORUNLAR ............................................................ 62 120. 121. 122. 123. 124. 125. 126. 127. 128. Bireysel Katılımı Özendirilmesi................................................................................... 62 Fuar Teşvikleri Destek Oranları.................................................................................. 62 Teşvikli Fuarların Geç Açıklanması ........................................................................... 62 Fındık Tanıtımı .................................................................................................................. 62 BDT’de Türk Malı İmajının Yenilenmesi .................................................................. 63 Markalaşma ....................................................................................................................... 63 Fuarların Tanıtımı ............................................................................................................ 64 Serbest Bölgelerde Fuar Desteği Uygulanmaması ............................................ 64 Zeytinyağı Tüketiminde Öncü Ülkelerde Türk Zeytinyağının Tanıtımı ........ 64

G. HEDEF PAZARLARA GİRİŞTE YAŞANAN SORUNLAR ............................................. 65 129. Bazı Ülkelerde Bedel Ödenmeden Vesaik Mukabili Gönderilen Malın Çekilmesi....................................................................................................................................... 65 130. Kuş Gribi Karantinasının Karar Dışı Sürdürülmesi............................................. 65 131. Ambalajlı Zeytinyağı İhracatında AB Ülkelerinin Yüksek Vergi Oranları..... 66 132. Aflatoksin Kontrolü ......................................................................................................... 66 133. Rusya ve Gürcistan’a İhracatta Ödenen Gümrük Tarifeleri............................. 67

4
134. 135. 136. 137. Ortadoğu Ülkeleri Tarafından İstenilen Belgelerin Çokluğu ............................ 67 Polonya’da Transit Geçişlerdeki Zorluk ................................................................... 68 AB Uyumunda Plansızlık ............................................................................................... 68 Vize Sorunu ....................................................................................................................... 69

5 A. DIŞ TİCARET SORUNLAR UYGULAMALARINDA KARŞILAŞILAN

A.1. GÜMRÜKLERDE KARŞILAŞILAN SORUNLAR

1. Gümrüklerde Mesai Dışı Saatlerdeki Fazla Çalışma Ücreti

Gümrük İdarelerince mesai saatleri dışında yapılan işlemler için 4458 sayılı Gümrük Kanununun 220 ve 221 inci maddeleri ile Gümrük Yönetmeliği’nin “Fazla Çalışma Ücretleri” işlemleri ile ilgili 683’üncü maddesi (a) ve (b) bentleri gereği her türlü ihracat için alınan fazla çalışma ücretleri, maliyet artırıcı unsur olarak

ihracatçılarımızın karşısına çıkmakta ve ihracatçıların elinde olmayan nedenler dolayısıyla varış ülkesi çalışma saatlerine göre mesai saati sonrası hareket etmek zorunda olan Ro-Ro ve gemilerin mesai saatleri dışında kalkması nedeniyle her gün için ihracatçının fazla mesai ücreti ödemek zorunda kalmaktadırlar. Bu fazla çalışma ücretinin hem ihracatçıdan hem de nakliyeci acente firmasından ayrı ayrı tahsil edilmesi büyük bir maliyetin ortaya çıkmasına neden olmaktadır. Ayrıca, fazla mesai ücreti olarak Gümrük Müsteşarlığınca tahsil edilen ücretlerin % 50’sinin Maliye Bakanlığına aktarılarak bütçeye irat olarak kaydedilmesi de, elde ettiği kazanç üzerinden her yıl düzenli olarak vergisini ödeyen ihracatçıdan ikinci kez dolaylı verginin tahsil edilmesi olarak karşımıza çıkmaktadır. Bunun yanında, ülkemizde her kurum fazla çalıştırdığı personelin mesaisini kendi bütçesinden öder iken, Gümrük İdarelerinde fazla çalışma ücretinin ihracatçıdan tahsil edilmesi de en çok şikayet edilen konuların başında yer almaktadır. Çözüm Önerisi: İhracatın teşviki amacıyla ihracat işlemlerinden alınan bu fazla çalışma ücretlerinin kaldırılması veya daha makül düzeylere çekilmesi veya Maliye Bakanlığına aktarılan % 50’lik tutarın kaldırılarak, bu sayede fazla çalışma ücretlerinde % 50 oranında indirim sağlanması yararlı olacaktır.1

1

DKİB, İMMİB tarafından önerilmiştir.

6
2. Gümrüklerde İşlem Yavaşlığı

Gümrük işlemleri yavaş yürümekte ve gümrük sistemlerinde sık sık oluşan arızalardan dolayı mesai uygulanmakta ve firmalardan çok yüksek tutarlarda mesai ücreti alınmaktadır. Çözüm Önerisi: Mesai sisteminde “vardiya” uygulanmalı ve mesai ücretleri düşürülmelidir.2

3. Gıda Ürünleri Taşıyan TIR’ların Gümrüklerde Uzun Süre Bekletilmesi

Gıda ürünleri taşıyan TIR'lar, bazı gümrüklerde, özellikle Sarp Gümrük Kapısında uzun süre beklemek zorunda bırakılmakta, bazan bu süre 3–4 günü bulmaktadır. Bu da hem maliyeti artırıcı bir unsur olarak ortaya çıkmakta, hem de taahhütler zamanında gerçekleştirilememektedir. Çözüm Önerisi: Piliç eti ve yumurta gibi gıda ürünleri taşıyan frigofrik TIR’lara tüm gümrüklerde geçiş önceliği tanınmalıdır.3

4. Deniz Nakliyesinde Konteynırlar Liman Sahasına Girmeden İşlemlerin Başlatılamaması

Deniz nakliyesi ile yapılacak ihracatlarda konteynerlar liman sahasına girmeden işlemlerin başlatılmaması, fazla mesai ödenmek zorunda kalınmasına yol açmakta ve ihracatçılar üzerine ek maliyet getirmektedir. Çözüm Önerisi: Kara nakliyesi işlemlerinde olduğu gibi deniz nakliyesi işlemlerinde de konteyner liman sahasına girmeden önce beyanname açma işlemine izin verilmesinin sağlanması gerekmektedir.4

2 3

İTKİB tarafından önerilmiştir. İİB tarafından önerilmiştir. 4 EİB tarafından önerilmiştir.

7
5. Gümrük Kapılarındaki Yığılma

Kara Gümrük Kapılarında yaşanmakta olan yığılmaların özellikle Irak'a yapılan çimento nakliyesinde olumsuz etkisi yapmaktadır. Demiryolu ağının da yetersiz olması, ihracatta yaşanan taşımacılık sorununu artırmaktadır. Çözüm Önerisi: Gümrük kapılarındaki geçişleri hızlandıracak mekanizmaların devreye sokulması gerekmektedir.5

6. Gümrükler Arasında Farklı Uygulamalar

Gümrükler arasında zaman zaman farklı uygulamalara şahit olunmaktadır. Örneğin borsa tescil belgesi Gemlik’te istenirken, İzmir’de istenmeyebilmektedir. Çözüm Önerisi: Tüm gümrüklerde aynı
6

şekilde

uygulanacak

belli

bir

standardizasyon oluşturulması yararlı olacaktır.

7. Parsiyel Yüklemelerdeki Sorunlar

Parsiyel Yüklemelerde, nakliyeci firmanın gümrükleme işlemini Serbest Bölgelerde yapmasının ardından, tırın Serbest Bölgeler Gümrüğünde tekrar açtırılamaması nedeniyle Serbest Bölge üzerinden ihracat yapmak zorlaşmaktadır. Çözüm Önerisi: Parsiyel Yüklemelerdeki bu sorunun giderilmesi gerekmektedir. 7

5 6

OAİB tarafından önerilmiştir. İMMİB, UİB tarafından önerilmiştir. 7 DETKİB, İTKİB tarafından önerilmiştir.

8
8. ÖTV ve KDV İstisnası Tanınan Gümrük Sahalarına Doğu Karadeniz Bölge Limanlarının Dahil Edilmemesi

26249 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren 2006/10784 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile sadece Ambarlı, Pendik, İpsala, Tekirdağ, Kapıkule, Hamzabeyli ve Çeşme sınır kapılarındaki gümrüklü sahaları bahse konu yasa kapsamına alınmış, ancak Doğu Karadeniz Bölgesindeki çıkış kapılarının hiç biri anılan yasa kapsamına dahil edilmemiştir. Çözüm Önerisi: Mevcut yasanın, ihracatçılara daha fazla katkı sağlaması için bölgelerin ve çıkış gümrük kapılarının fiziki şartları gözönünde bulundurularak revize edilmesi gerekmekte olup, yıllık ortalama 20.000 adedin üzerinde aracın çıkış yaptığı Bölgemizdeki Trabzon Limanı, Rize Limanı ve Sarp Sınır kapılarının da anılan yasa kapsamına alınması talep edilmektedir.8

9. KDV İadesine Mesnet Olacak Gümrük Beyannamesi Nüshasının Geç Elde Edilmesi

Gümrükler arasındaki KDV nüshalarının teyitlerinde gecikme olması nedeniyle beyannamelerin vergi dairesine zamanında verilememesi ve KDV iadelerinin geç alınması sorunları yaşanmaktadır. Çözüm Önerisi: KDV belgelerinde işlemlerin çabuklaştırılarak otomasyon sistemine geçilmesi yararlı olacaktır.9

10. Geri Gelen Eşya veya Tamir Amaçlı Geri Gelen Eşya

Tamir edilip tekrar gönderilmek veya iade dolayısıyla yurda geri getirilen eşyalarla ilgili uygulamada prosedürün fazla olması gecikmelere neden olmakta, malların aylarca antrepolarda beklemesine ve yüksek ardiye bedelleri ödenmesine yol açmaktadır. Tamir amacıyla geri getirilen eşyalarda yoğun bürokrasi ve maliyet ihracatçının müşterisi ile ilişkilerinin bozulmasına yol açmaktadır. Çözüm Önerisi: Bu işlemlerin hızlandırılması gerekmektedir.10
8 9

DKİB tarafından önerilmiştir. İTKİB tarafından önerilmiştir.

9

11. İç Gümrüklere 100 km’den Yakın Olan Sınır Kapılarının Gümrüklerin İşlemlerinin İç Gümrüklerde Yapılması

24.03.2006 tarih 26118 sayılı Resmi Gazete’de yayımlan 2006/11 sayılı Başbakanlık Genelgesi ile ihracat ve ithalata ilişkin gümrük işlemlerini kolaylaştırmak ve kara sınır kapılarında yaşanan yoğunluk ve gecikmeleri önlemek amacıyla alınan tedbirler arasındaki “En yakın iç gümrüğe uzaklığı 100 km’ den fazla olan sınır kapılarında ihracat ve ithalata ilişkin gümrük işlemlerinin 31.12.2006 tarihine kadar devam edeceği, bu tarihten sonra ise gümrük işlemlerinin iç gümrüklerde yapılacağı", söz konusu genelgenin bu şekliyle yürürlüğe konulmasının ihracatçıyı ve ihracatımızı büyük sorunlarla karşı karşıya getirecektir. Yıl sonundan itibaren sınır kapılarında gümrükleme işlemi yapılmamasının özellikle Edirne’den çıkış yapan taze balık ihracatçısı firmaların, çıkış işlemlerini Tekirdağ Gümrüğü’nden yapmak zorunda kalacakları bunun da ihracatçının zaman ve maliyet açısından zararına olacağı anlaşılmaktadır. Çözüm Önerisi: Halen yürürlükte bulunan uygulamanın imkan dahilinde tüm ürünleri kapsaması, ya da taze veya bozulabilir ürünler için devam ettirilmesine imkan tanınması ve özellikle İpsala Çıkış Gümrük Müdürlüğü’nün bu uygulamadan muaf tutulması faydalı olacaktır.11

12. Gümrüklerden Gelen Kıymet Araştırma Talepleri

Gümrük Müdürlükleri tarafından İhracatçı Birliklerine gönderilen ihraç ürünlerinin Kıymet Bedellerinin araştırılmasına ilişkin prosedür ihracatçıları mağdur etmektedir. Çözüm Önerisi: Gümrük memurları, evraklarda anlaşılamayan bir durum

gördüklerinde, konuyu kısa bir araştırma ile anlamak ya da çözmek yerine eşyayı muayene veya kıymet tespitine göndermekte, bu durum ihracatçı firmaları sıkıntıya sokmaktadır. Bu sorunların Gümrük memurları tarafından çözümlenmesi faydalı olacaktır.12

10 11

İMMİB, İTKİB tarafından önerilmiştir. İİB tarafından önerilmiştir. 12 OAİB tarafından önerilmiştir.

10
13. Gümrük İdarelerinde Eleman Yetersizliği

Trabzon Gümrük ve Muhafaza Başmüdürlüğüne bağlı Trabzon ve Rize Gümrük Müdürlüklerinde yaşanan eleman eksikliği sorunu ihracat işlemlerinin aksamasına sebebiyet vermektedir. Çözüm Önerisi: Bu durumun telafisi açısından Gümrük idaresinin işlem hacmine paralel olarak personel sayısının da yeterli hale getirilmesi gerekmektedir.13

14. Gümrük Personelinin Yabancı Dil Yetersizliği Gümrük Personelinin yabancı dil eksikliği gümrük süreçlerini yavaşlatmaktadır. Çözüm Önerisi: Söz konusu eksikliğin giderilmesi veya yeni personelin istihdam edilmesi işlemleri oldukça hızlandıracaktır.14

15. Basitleştirilmiş Usul İhracatta halen Basitleştirilmiş Usulden yararlanılamamakta ve de Kayıt Yoluyla İhracat İşlemleri uygulanamamaktadır. Çözüm Önerisi: Özellikle aktarma beyannamelerinin Basitleştirilmiş Kontrol (mavi hat) kriterine benzer bir muayene şekli ile işleme alınması yararlı olacaktır.15

16. İptal Edilen Beyannameler için Usulsüzlük Cezası İptal edilen beyannameler için Gümrük idareleri söz konusu ihracat gerçekleşmediği gerekçesiyle usulsüzlük cezası ile birlikte Damga Resmi de tahsil etmektedir. Çözüm Önerisi: Oysa böyle durumlarda ihracata konu fatura iptal olmamakta, bir başka beyanname ile tescil edilerek aynı mallar yine ihraç edilmektedir. Dolayısıyla ceza gerektiren bir durum oluşmadığı için, ceza kesilmemelidir.16
13 14

DKİB tarafından önerilmiştir. İMMİB tarafından önerilmiştir. 15 UİB tarafından önerilmiştir.

11

17. Teyit Nüshalarının Gecikmesi Teyit Nüshalarının Gümrüklerden, özellikle Çıkış Kapılarından cok geç olarak gelmesi tescili yapılan Gümrükle Çıkış kapıları arasındaki eksik iletişim ve ağır işleyen bürokrasi nüshaların geç ulaşmasına ve KDV İstisnasından yararanılacak tutarın düşük kalmasına neden olmaktadır. Yine beyan tescili kapama işlemleri de ağır bir şekilde işlemektedir. Çözüm Önerisi: Teyit nüshaları on-line olarak sisteme düşebilmesinin sağlanması ve ilgili prosedürün sadeleştirilmesi gerekmektedir.17

18. Beyannamelerdeki Hataların Usulsüzlük Olarak Kabul Edilmesi

Gümrük

Beyannamesinde

beyan

edilen

miktar/değer

ile

gümrük

muayene

esnasında tespit edilen miktar/değer arasında %10’u aşmayan beyan farklılıklarına veya beyanname üzerinde hatalı yazılan alanların değiştirilmesine her defasında Gümrük Kanunu’nun 241’nci maddesi hükmü gereği usulsüzlük cezası tatbik edilmesi maliyet arttırıcı unsur olarak ihracatçıların mağduriyetine neden olmaktadır. Çözüm Önerisi: Bu nedenle, kaçakçılık fiilleri hariç olmak üzere, ürüne bağlı doğal firelere bağlı olarak veya ürün özelliğinden kaynaklanan durumlar ile kasıt olmayan durumlarda beyan farklılıklarına cezai işlem uygulanmaması yönünde, Gümrük Kanununda gerekli uyarlamanın yapılması gerekmekte olup, Gümrük İdarelerince; fiili ihracattan önce Gümrük Beyannamesi üzerinde ihracatçılar tarafından sehven yapılabilecek hataların düzeltilmesinde, tevsik edici belgelere istinaden ve sehven yapıldığı anlaşılan hataların, herhangi bir Usulsüzlük cezası uygulanmadan sonuçlandırılması ihracatçılarımızın ihraç maliyetlerinde azalmaya neden olacaktır.18

16 17

UİB, EİB tarafından önerilmiştir. UİB tarafından önerilmiştir. 18 DKİB, İTKİB, EİB, İMMİB tarafından önerilmiştir.

12

A.2. DAHİLDE İŞLEME REJİMİNDE YAŞANAN SORUNLAR

19. Dahilde İşleme Rejimi Otomasyon Projesinde Dahilde İşleme İzin Belgesi Kopyası

Dahilde İşleme Rejimi otomasyon projesi devreye girdiği halde, her beyannameye Dahilde İşleme izin Belgesi kopyasının eklenmesi zaruri tutulmaktadır. Çözüm Önerisi: Tüm gümrüklere, Dahilde İşleme İzin Belgesi kopyasının

istenmemesi yönünde tasarruflu yazı yazılması işlemleri oldukça kolaylaştıracaktır.19

20. Dahilde İşleme Rejimi Otomasyon Projesinde Bilge Sistemi

Dış Ticaret Müsteşarlığı-Gümrük bağlantısındaki sorun 2 saatten fazla sürdüğünde Gümrük “Bilge” sisteminin tescile izin vereceği ve Birliklere beyanname bilgileri ulaştırılırsa Dahilde İşleme Rejimi Otomasyonuyla ilgili problem yaşanmayacağı belirtilmiştir. Ancak yapılan denemelerde Dış Ticaret Müsteşarlığı gümrük bağlantısı kesikken, Bilge sisteminin de Dahilde İşleme İzin Belgesi kapsamında tescile kesinlikle izin vermediği görülmüştür. Çözüm Önerisi: İhracat ve ithalat işlemlerinin aksamaması için herhangi bir sebeple Dış Ticaret Müsteşarlığı-Gümrük bağlantısı kesildiğinde Bilge sistemi tescile izin vermeli, beyannamelerin ihracatçı Birliklerine ulaştırılmasıyla sistemden gerekli düşümlerin yapılması sağlanmalıdır.20

19 20

UİB tarafından önerilmiştir. UİB tarafından önerilmiştir.

13
21. TEV Tablosunun Oluşturulması Dahilde İşleme İzin Belgesinin kullanımı bittiğinde, tüm belge için oluşan Telafi Edici Vergi (TEV) tablosunun oluşturulması ve TEV’in hesaplanması uzun süren bir uğraştır. Çözüm Önerisi: Dahilde İşleme Rejimi otomasyon projesi çerçevesinde, elektronik ortamda TEV tablosunun oluşturulup TEV hesaplamasının yapılabilmesi için gerekli alt yapının Dış Ticaret Müsteşarlığı bilgi işlem tarafından oluşturulması faydalı olacaktır.21

22. Taahhüt Hesaplarının Kapatılması Dahilde İşleme İzin Belgelerinin taahhüt hesaplarının kapatılması elektronik ortamda gerçekleştirilemediğinden, tüm ithalat ve ihracat beyannameleri halen İhracatçı Birliklerine gönderilmektedir. Çözüm Önerisi: Taahhüt hesabını kapatma işleminin Dahilde İşleme Rejimi Otomasyon sürecine en kısa sürede dahil edilmesi gerekmektedir.22

23. Hammadde Sarfiyat Tablosu Dahilde İşleme Rejimi otomasyonu çerçevesinde, Elektronik ortamda oluşturulan Hammadde Sarfiyat Tablosunun formatı kullanıcıyı zorlamaktadır. Çözüm Önerisi: Kullanıcı için kullanımı daha kolay Sarfiyat tablosunun Dış Ticaret Müsteşarlığı Bilgi İşlem tarafından hazırlanması yararlı olacaktır.23

21 22

UİB tarafından önerilmiştir. UİB tarafından önerilmiştir. 23 UİB tarafından önerilmiştir.

14

24. Altın İhracatında Fire Oranının Dikkate Alınmaması Gümrük idareleri tarafından, dahilde işleme izni kapsamında ithal edilen altının has gramı miktarınca ihracat yapılması istenmekte, fire oranı dikkate alınmamaktadır. Çözüm Önerisi: Altın işlemeciliğinde de fire mevcuttur ve İstanbul Ticaret Odası ekpertiz raporlarına göre %2 - %10 aralığındadır. Söz konusu oranın Dahilde İşleme Rejimi çerçevesinde dikkate alınması gerekmektedir.24

25. Dahilde İşleme İzin Belgelerinin Yazılamayan Miktarları Dahilde İşleme İzin Belgelerinin Gümrük Beyannamelerinin üzerine yazılması zorunluluğu nedeniyle, çeşitli sebeplerden dolayı yazılmayan miktarlar Dahilde İşleme İzin Belgesi’ne saydırılamamaktadır. Çözüm Önerisi: Eksik miktarların, aynı süreye ilişkin başka Dahilde İşleme İzin Belgesine kaydırılması
25

suretiyle

ihracatın

tamamının

kullanılabilmesi

sağlanmalıdır.

26. Dahilde İşleme Rejimi Otomasyon Konusunda Bilgi Eksikliği Dahilde İşleme Rejimi otomasyon sisteminde belge kapanması usul ve esasları konusunda sağlıklı bilgilendirme yapılmamıştır. Hangi süreçlerden geçeceği anlaşılmamıştır. Çözüm Önerisi: Gerekli bilgilendirme yapılmalıdır. 26

24 25

İMMİB tarafından önerilmiştir. İMMİB tarafından önerilmiştir. 26 İTKİB tarafından önerilmiştir.

15

27. Haklı Sebep Hallerinin İspatı ve Uygulanması Mevzuatta yer alan haklı sebepler dolayısıyla Dahilde İşleme izin Belgesi

taahhüdünü yerine getiremeyen firmaların haklı sebeplerini ispat ederken çıkartılan çeşitli zorluklar bulunmaktadır. Çözüm Önerisi: Dahilde İşleme İzin Belgelerine 2005/1 sayılı tebliğin 23. ve 24. maddesine istinaden haklı sebebe istinaden verilecek ek sürelerde sipariş iptallerine ilişkin alıcı firma yazılarının maruz Büyükelçilikler bünyesinde bu görevli yazıları Dış Ticaret Müsteşarlığı temsilcisi veya Konsolosluktan tasdikinin istenmesi ve alıcı firmaların tazminat davasına kalacakları düşüncesiyle vermekten çekinmeleri nedeniyle firma yazılarına istinaden işlem yapılabilmesine imkan tanınması veya gerekli onayın Dış Ticaret Müsteşarlığı veya Birliklerce yapılması ve ayrıca verilecek makul bir ek sürenin süre bitiş tarihi değil de, firmanın başvuru tarihinden sonrasını kapsayacak şekilde verilmesi ve o güne kadar ihracat rejimine göre yapılan ihracatların da bu eski belgelerin taahhütlerine (firma beyanına) göre Dahilde İşleme izin Belgesi taahhüt hesaplarına sayılması faydalı olacaktır.27

28. Dahilde İşleme izin Belgesi Süresinin Yetersizliği ve Kapatmanın Zorluğu Dahilde İşleme izin Belgesi kapatma sürelerinin uzunluğu, Dahilde İşleme İzin Belgesi geçerlilik süresinin kısa olması, ek süre alma şartlarının ağırlığı, kapama işlemlerinde gramaj sorunu, malın alım satım ölçü cinsinden kapatılması gerekirken başka birimlerden kapatma zorunluluğu ihracatçılara ek yükler getirmektedir. Çözüm Önerisi: Dahilde İşleme izin Belgesine ilişkin prosedürlerin kolaylaştırılması faydalı olacaktır.28

27 28

İTKİB tarafından önerilmiştir. İTKİB tarafından önerilmiştir.

16
29. Dahilde İşleme İzni Kapsamında Ekspertiz/Ayniyat Tespiti Gümrükler Genel Müdürlüğü tarafından yayınlanan Genelge ile; Dahilde İşleme İzin Belgesi ve Dahile İşleme İzni kapsamında ithal edilecek her türlü malın bir şekilde ayniyat tespiti yapılmadan ithaline izin verilmemektedir. Bu durum, ihracatçının etiket, kumaş, tela, boya, kimyevi maddeler vs ham ve ara mallarını getirmesi durumunda ayniyat tespitlerinde çok zaman kaybetmesine neden olacaktır. Mal işlenerek geri gönderilmesinde de gümrük kapılarının farklı olması nedeniyle sorunlar çıkmaktadır. Çözüm Önerisi: Ayniyat tespitlerinde farklı mal gruplarına göre çeşitli uygulamalar getirilebilir.29

30. Dahilde İşleme İzni Kapsamında İndirimli Teminattan Yararlanma Zorluğu Dahilde işleme izni kapsamında yapılan ithalatta, ihracatçılara Dahilde İşleme izin Belgesi de tanınan avantajların bir kısmı etkin olarak sağlanamamaktadır. Özellikle teminat mektubunun %10 oranında verilmesi Dahilde İşleme izin Belgesi’ne göre oldukça meşakkatli ve zaman kaybettiricidir. Çözüm Önerisi: Dahilde işleme izni kapsamında yapılan ithalatta da indirimli teminat uygulaması kolaylaştırılmalıdır.30

31. Dahilde İşleme izin Belgesi Olan Mallarda Fiyat Araştırması Dahilde İşleme İzin Belgesi kapsamında yapılan ihracatlarda, belge ile ihracattaki fiyat farkından dolayı fiyat araştırması mekanizmasının işletilmesi, işlemleri geciktirerek zaman kaybına sebep olmaktadır. Çözüm Önerisi: İşlemlerin daha hızlı olmasını sağlayacak bir yol bulunması faydalı olacaktır.31

29 30

İTKİB tarafından önerilmiştir. İTKİB tarafından önerilmiştir. 31 İTKİB tarafından önerilmiştir.

17
32. Gümrük Muayenesi Sırasında Malın GTİP’lerinin Değişmesi Gümrüklerden çıkışlarda gümrük muayene memurlarınca yapılan fiziki muayene sırasında beyannamede yer alandan farklı, ihraç konusu malla hiç bir şekilde bağdaşmayan GTİP’lerin verilmesi, Dahilde İşleme izin Belgesi kapatmasında sorunlara neden olmaktadır. Muayene dolayısıyla, özellikle parsiyel yüklemelerde aracın komple bekletilmesi zaman ve para kaybına sebep olmaktadır. Çözüm Önerisi: Bu tespitlerde daha hassas davranılmasını teminen tedbir alınması, ihracatçıların menfaatine olacaktır.32

33. Dahilde İşleme İzni Kapsamında Aksesuar İthalatında Aşırı Maliyetler Fermuar, çıt çıt, tela, kayış gibi aksesuar ithalatında gereğinden fazla prosedür mevcut olup, bu durum yüksek maliyetler oluşturmaktadır. Örneğin Etiketin kati ithalatına Gümrük Kanunu’nun 56/2. maddesi gereğince izin verilmemektedir. Bu nedenle, ancak bir üründe kullanıp ihraç etmek kaydıyla ithal edilebilmektedir. Fakat ithalatçı firma, yabancı firmanın Türkiye distribütörü veya ortağı ise kati ithalat yapabilir. Örneğin, Tofaş Fiat’ın etiketini ithal edebilmektedir. Etiket ithalatına, Türkiye’de üretilip ihraç edilecek ürünlerin üretiminde kullanılmak kaydıyla Dahilde İşleme İzin Belgesi veya Dahilde İşleme İzni kapsamında izin verilmektedir. Bu belgeler kapsamında, çok kalemden biri olarak etiket ithal edilirse, toplam işlem maliyetleri içinde etiket ithal etmenin aşırı bir maliyeti yoktur. Ancak, ithalat konusu ürün sadece etiket veya benzeri bir aksesuar ise (%90 üzerinde etiketler uçakla ve müstakilen gelmektedir), o zaman küçük partiler için bile aşağıdaki maliyetler söz konusu olmaktadır. Bu maliyetlerin dökümü aşağıdaki gibidir: 1- Etiketler çok büyük bir oranda (%90 üzerinde ) uçakla gelmektedir. Bunun için 120 YTL ordino ücreti; 2- 65 YTL Ardiye ücreti; 3- Beyanname için 150 YTL; 4- Fatura bedelinin %18’i (KDV) teminat olarak;

32

İTKİB tarafından önerilmiştir.

18
5- Üçüncü bir ülkeden ithal edildiyse %8 gümrük vergisi (kağıt etiket için gümrük vergisi alınmamaktadır); 6- Gümrükleme firmasına yapılan hizmet bedeli (ortalama 130 YTL düzeyindedir). 7- Gümrük idarelerinde; tereddüt olması durumunda laboratuar tahlil ücreti. Bir parti etiket ithal edildiğinde teminat hariç toplam maliyeti: 120+65+150+130 :465 YTL. Çözüm Önerisi: Söz konusu maliyetlerin aşağı çekilmesi gerekmektedir.33

34. İhraç Edilen Malın Geri Gelmesi Yurt dışında bir marka üreticisine mal üretmek için markaya ilişkin tüm aksesuarlar Dahilde İşleme izni kapsamında ithal edilmekte ve nihai ürün ihraç edilerek taahhüt hesabı kapatılmaktadır. Ancak üretim hatası nedeni ile yurt dışı edilen markalı ürünlerin alıcı tarafından iadesi durumunda, markaya haiz tüm aksesuarların ürün üzerinden çıkartılması şartı ile yurda girmesine izin verilmektedir. Bu da, ürünün zarar görmesine sebep olmaktadır. Çözüm Önerisi: Markalı ürünlerin mahrece iadeleri sırasında, Gümrük İdarelerince şartlı olarak malın Türkiye'ye sokulmasına izin verilmesi ve üretim yapan firma tarafından aksesuarların sökülerek yeniden satışa hazır hale getirilmesi faydalı olacaktır.34

35. Dahilde İşleme izin Belgesi Kapsamına Bazı Kuru Yemiş Türlerinin İlave Edilmesi Dahilde İşleme İzin Belgesi kapsamına yerfıstığı gibi diğer kuru yemiş türlerinin ilave edilememesi nedeniyle küçük paket bazındaki kuru yemiş ihracatının çok sınırlı kalmaktadır. Çözüm Önerisi: Dış Ticaret Müsteşarlığı bünyesinde sektör temsilcilerinden görüş alınarak mevcut mevzuatın bu doğrultuda değiştirilmesi gerekmektedir.35

33 34

İTKİB tarafından önerilmiştir. İTKİB tarafından önerilmiştir. 35 EİB tarafından önerilmiştir.

19

36. Tütüne Dahilde İşleme Rejimi Olanağı Sağlanmaması Ülkemizin önemli ihraç ürünlerinden olan ve en modern tesislerde işlenerek ihraç edilen tütünlerimizin, işleme yerlerine tesliminden sonra işlenme süresinin toplam 3-4 ay gibi bir sürede tamamlanması ve bu tesislerin yılın geriye kalan aylarında atıl durarak istihdam ve vergi geliri kayıplarına neden olmaktadır. Oysa tütünün Dahilde İşleme Rejimi kapsamına alınmasıyla sağlanacak ek işler hem istihdam hem de vergi gelirleri bağlamında ülkemiz için olumlu sonuçlar sağlayacaktır. Bundan başka tütün işletmelerinin Dahilde İşleme Rejimi ile tütün getirip işleyebilmeleri, ülkemize yatırım çekecek ve Yunanistan, Bulgaristan gibi ülkelerle rekabet edebilmemizi sağlayacaktır. Son olarak Dahilde İşleme Rejimi kapsamında getirilecek tütünün Türk tütüncülüğüne hiçbir olumsuz etkisi olmayacaktır zira bu tütünlerin tamamı işlenmelerinden sonra ihraç edilecektir. Çözüm Önerisi: Bu çerçevede, tütün işletmelerinin yılın her ayında tam kapasite ile çalışmalarının önünü tıkayan yürürlükteki 4733 sayılı Kanunun 6. maddesinin 5. paragrafının “İşlendikten sonra ihraç amacıyla olsa dahi tütün ithali, ancak üretim ihtiyaçlarıyla sınırlı olarak bu maddenin ikinci fıkrasında belirtilen tütün mamülleri üretenler tarafından yapılabilir” hükmü değiştirilerek, gerekli kapasiteye sahip yaprak tütün işletmesi olan firmalarca da yapılabilmesine olanak verecek şekilde yeniden düzenlenmesi halinde ülkemize ve sektörümüze büyük katkılar sağlanacaktır.36

37. İthal Edilen Ürünlerin İhracatındaki Vergi Üçüncü ülkelerden ithal edilen ve AB ülkelerine ihraç edilen ürünlerde ödenmesi gereken telafi edici verginin fiyatı üzerinden beyanname açıldığı için verginin bu bedel üzerinden ödenmesi karışıklık yaratmaktadır. Çözüm Önerisi: Dahilde İşleme Rejimi kapsamında yapılan ithalatların her türlü gözetim ve kısıtlamadan muaf olduğuna ilişkin olarak Gümrük Müsteşarlığı tarafından ilgili gümrüklere yazı yazılarak konunun netleştirilmesi gerekmektedir.37

36 37

EİB tarafından önerilmiştir. EİB tarafından önerilmiştir.

20

38. Dahilde İşleme izin Belgesi Kapsamındaki Kesintiler Sektör ihracatında ağır rekabet şartları altında sürdürülebilir bir ihracat artışının temini için Orman İşletme Müdürlüklerinden yapılan Dahilde İşleme İzin Belgesi kapsamındaki yurtiçi alımlar esnasında, Orman İşletme Müdürlüklerine Karar Pulu, Ağaçlandırma Fonu, Dellaliye, Şartname Pulu, Dosya Bedeli ve İlan Gideri adı altında ödenen kesintiler ihracatçının üzerine ek yükler getirmektedir. Çözüm Önerisi: Söz konusu kesintilerin, özellikle Dahilde İşleme İzin Belgesi kapsamında yapılan ihracatta maliyetleri arttırdığı, ithalatta ise bu bedellerin ödenmediği görülmektedir. Orman Bakanlığınca tahsil edilen bu bedellerin istisna kapsamına alınması yerinde olacaktır.38

39. Dahilde İşleme izin Belgesi İşlemlerinde İndirimli Teminat Uygulaması Dahilde İşleme izin Belgesi sahibi firmaların %10 indirimli teminat hakkı olmasına rağmen, yurtiçi alım kapsamında Türkiye Şeker Fabrikaları Genel Müdürlüğüne bağlı şeker fabrikalarından yaptıkları alımlarda %10 indirimli teminat hakkının kullandırılmaması firmaların mağduriyetine sebebiyet vermektedir. Çözüm Önerisi: Bundan önceki uygulamalarda olduğu gibi, Dahilde İşleme Tebliğinin 9’uncu maddesi hükmü kapsamında yurtiçi alım kapsamında Türkiye Şeker Kurumunca tespit edilecek şeker fabrikalarından yapılacak alımlarda tekrar %10 indirimli teminat hakkının tanınması yararlı olacaktır.39

38 39

EİB tarafından önerilmiştir. DKİB tarafından önerilmiştir.

21
40. Mevcut Dahilde İşleme Rejimi İthal Girdi Kullanımı Teşvik Ediyor Mevcut Dahilde İşleme Rejimi, iplik ve kumaş ithalatını teşvik etmektedir. Bu durumda, yerli üretim azalmakta, ülke ekonomisi de zarar görmektedir. Çözüm Önerisi: İhracatçının ara ve/veya ana malları Türkiye’den temin etmeye özendirmek için devlet tarafından destek verilmeli ve teşvik edilmesi. Bunun neticesinde, ithalat azalırken, yerli üretim daha çok artacak ve ülke ekonomisine olumlu katkıda bulunulacaktır. Belli oranlarda arttırılarak verilecek destekler, bu tip malların Türkiye’den daha çok temin edilmesini sağlayacaktır.40

40

İTKİB tarafından önerilmiştir.

22
A.3. UYGULAMADA KARŞILAŞILAN DİĞER SORUNLAR

41. Enerji Piyasası Denetleme Kurumu’ndan Alınan İzinlerde İşlemlerin Çok Uzun Sürmesi Hammadde olarak çok yaygın şekilde kullanılan ve genel olarak solvent adıyla anılan muhtelif çözücülerin temininde Enerji Piyasası Denetleme Kurumu’ndan alınan izinler uzun zamanlar gerektirmektedir. Çözüm Önerisi: Bahse konu izinlerin daha kısa sürede verilmelidir.41

42. Borsa Tescil İşlemleri Borsa tescil işlemleri ve özellikle gümrüklerin mamul mal ihracı sırasında istemiş olduğu “borsa tescil belgesi” ihracatçılarımıza büyük zaman kaybettirmektedir. Çözüm Önerisi: Ticaret Borsalarınca yapılan kotasyon işlemlerinin tatbikatta Ticaret Borsalarına gelir sağlamaktan başka bir işlevi bulunmamaktadır. Bu nedenle, işlenmiş tarım ürünleri ve buğday unu gibi ürünlerin ihracatında zorunlu olan borsa tescil zorunluluğunun kaldırılarak, tescilin ihtiyari hale getirilmesi ihracatta bürokratik işlemleri azaltacağı gibi ihraç maliyetlerinde önemli oranda da indirim sağlayacaktır.42

43. Tebliğ ve Genelgelerde Kullanılan Dil Tebliğlerde ve genelgelerde kullanılan dil oldukça karışık olduğundan, farklı yorumlara yol açabilmektedir. Çözüm Önerisi: Bu tür belgelerde kullanıla dil sadeleştirilmelidir.43

41 42

İMMİB tarafından önerilmiştir. DKİB, UİB, EİB tarafından önerilmiştir. 43 UİB tarafından önerilmiştir.

23
44. TSE Prosedürü İhracat amacıyla yapılan imalatta kullanılan ithal girdilerden denetime tabi olanları için uygulanan TSE prosedürü finansman yükü ve zaman kaybına sebebiyet vererek maliyetlerin artmasına neden olmaktadır. Çözüm Önerisi: Mevzuat dahilinde getirilecek bir istisna ile ihracatçının sahip olduğu akredite belgelendirmenin kabul edilerek başka bir denetime gerek olmadığı yönünde bir düzenlemeye gidilmelidir.44

45. KDV İadelerinde Noter Tasdiki KDV İadelerinde Gümrük İdarelerinden alınan belgeler notere tasdik ettirilerek Vergi Dairelerine verilmektedir. Çözüm Önerisi: Gümrük İdarelerinden alınan belgelerin yeniden Noter tarafından tasdik edilmesi para ve zaman kaybına neden olmaktadır.45

46. Geçici İhracat İşlemlerinde Darphane Ayar Tespiti Geçici ithalat ve ihracat işlemlerinde, Darphane ayar tespitleri yapılmakta ve Darphane her numune başına 24 YTL almaktadır. Bu durum ithalatta ve ihracatta hem maliyeti yükseltmekte, hem de zaman kaybına yol açmaktadır. Çözüm Önerisi: Geçici ithalat ve ihracat işlemlerinde, Darphane
46

onayının

aranmaması ve firma beyanlarının yeterli olmasının sağlanmalıdır.

44 45

UİB tarafından önerilmiştir. UİB tarafından önerilmiştir. 46 İMMİB tarafından önerilmiştir.

24
47. Otomotiv İhracatında Nisbi Aidat UİB’e ödenen Nisbi Aidat oranı, taşıt araçları için binde 0,5 tutarındadır. Çözüm Önerisi: Nisbi Aidat oranı Türkiye’nin otomotiv ihracatının önemli ölçüde artmasına paralel olarak toplam gelir düşmeyecek biçimde indirilmeli; diğer bir deyişle nisbi aidat oranının alt sınırının aşağı çekilmesi gerekmektedir.47

48. Damga Resmi Geçici çıkış beyannamelerinden geçici çıkışın normal ihracat olmadığı ve çıkarılan emtianın geri geleceği halde Damga Resmi alınmaktadır. Çözüm Önerisi: Bu durumda yurt dışına ihracat gerçekleştirilmemiş olduğu için Damga Resminin tahsil edilmemesi gerekmektedir.48

49. Yabancı Plakalı Araçlara Sınırlı Sayıda Giriş İzni Verilmesi Ulaştırma Bakanlığınca, Ülkemize giriş yapacak yabancı plakalı otomobil, minibüs ve kamyonet gibi hususi olarak tescil ettirilmiş taşıtlara haftada bir kez ve ayda da toplam olarak dört seferden fazla Bu yurda durum giriş yapmalarına hemen müsaade sınır edilmemesi olan uygulamasının başlatılması özellikle Doğu Karadeniz Bölgemiz ihracatını olumsuz etkilemektedir. bölgemizin komşusu Gürcistan’dan Ülkemize piyasa ihtiyaçları doğrultusunda günübirlik alışveriş yapmak üzere gelen kesimin başka ülkelere yönelmelerine neden olmuş ve sonuçta da bu durumdan ihracatımız büyük oranda olumsuz olarak etkilenmiştir. Çözüm Önerisi: Doğu Karadeniz Bölgemizin en önemli potansiyel ihraç

pazarlarından olan ve sınır komşumuz olması hasebiyle de piyasalarında ihtiyaç duyulan ürünlerin büyük bir kısmını Ülkemizden temin eden Gürcistan'a yönelik bu şekilde bir kısıtlama getirilmesi iki ülke arasındaki ticari ilişkilerin gelişmesini olumsuz olarak etkilemektedir. İddia edildiği gibi Gürcü plakalı taşıtlar Bölgemizde gayrı resmi ticaret yapmamakta, belli bir miktarın üzerinde akaryakıt yurda sokulması yasak olması ve Gürcistan’da da istenilen düzeyde akaryakıt olmaması

47 48

UİB tarafından önerilmiştir. UİB tarafından önerilmiştir.

25
nedeniyle de akaryakıt ticareti yapılmamaktadır. Bu nedenle hiçbir ülkede örneği görülmeyen bu tür uygulamanın Ulaştırma Bakanlığınca kaldırılarak, Bölgemizin hemen sınır komşusu olan Gürcistan’dan Bölgemize mal almak üzere gelen gürcü plakalı taşıtlara getirilen haftada 1 ve ayda 4 defadan fazla giriş yasağı uygulamasının kaldırılması gerekmektedir.49

50. Form A Menşe Belgelerinde Mesai Saatleri Sınırlaması Rusya Federasyonu’na yönelik ihracatımızda Genelleştirilmiş Preferanslar sistemi kapsamındaki ürünler için Menşe Şehadetnamesi yerine düzenlenen FORM A Belgeleri, Dış Ticaret Müsteşarlığımız Bölge Müdürlüklerince de onaylanması gerekmektedir. onaylamadıkları Ticaret Ancak, ve bu Dış Ticaret Müsteşarlığı da Bölge ihracatla Müdürlüklerinin ilişkili bütün Genel kamu Müdürlükleri talimatlarına istinaden mesai saatleri sonrası ve hafta sonları belgeleri durum karşısında kurumlarının zorunlu hallerde mesai saatleri sonrası hizmet vermesine rağmen, Dış Müsteşarlığı Bölge Müdürlüklerince işlem yapılmaması ihracatçıların mağduriyetine neden olmaktadır. Çözüm Önerisi: Form A Belgesi onay işlemlerinin İhracatçı Birliklerine

devredilmesi, bunun mümkün olmaması halinde ise istisnai olarak mesai saatleri sonrası da anılan Bölge Müdürlüklerinin ihracatçılara yönelik hizmet vermelerinin sağlanması veya sadece belge üzerinde belgeyi düzenleyen Ticaret ve Sanayi Odaları ile Gümrük Müdürlüklerinin onayının yeterli kabul edilmesi konusunda ilgili ülke yetkili makamları nezdinde girişimlerde bulunulması bu konuda yaşanan mağduriyetleri önleyecektir.50

49 50

DKİB tarafından önerilmiştir. DKİB tarafından önerilmiştir.

26
51. Dışarıda Ürettirilmiş El Halısında Referans Fiyat Uygulaması Yurtdışında üretimi yaptırılarak ülkemize getirilip tekrar ihracatı yapılan halılar için referans fiyat uygulanmaktadır. Bu durumda firmalar ürünleri Türkiye’ye getirmeden, vergilerini diğer AB ülkelerine ödeyerek dağıtım yapma yolunu seçmekte ve Türk KOBİ’leri bu sektörden çekilmek zorunda kalmaktadırlar. Çözüm Önerisi: Yurt dışında üretimi yaptırılarak ülkemize getirilip tekrar ihracatı yapılan halılar için referans fiyat uygulanmamalıdır.51

52. İhracat Belgelerini Onaylayan Kurumların Mekansal Dağılımı İhracat işlemlerinde gerekli belgelerin kontrolü ve onaylanması için yetkili mercilerin İstanbul’un farklı ilçelerinde olması zaman ve emek kaybına yol açmaktadır. Örneğin Zirai Karantina Müdürlüğü Halkalı'’dayken, Tarım İl Müdürlüğü Erenköy'de bulunmaktadır. Çözüm Önerisi: Bu mercilerin tek bir yerde toplanması zaman ve düzenlilik açısından oldukça kazançlı olacaktır. (Örneğin; Dış Ticaret Kompleksi)52

53. Mobilya Sektörünün Tek Elden Yürütülmesi Kimyevi Maddeler ve Mamulleri İhracatçı Birlikleri ile Demir ve Demirdışı Metaller İhracatçı Birlikleri iştigal alanında yer alan plastik ve metal mobilyaların, Ağaç Mamulleri ve Orman Ürünleri İhracatçıları Birliği iştigal alanına da dahil edildiği, ancak, önceki duruma göre uygulamada hiçbir farklılık olmadığı gözlenmektedir. Çözüm Önerisi: Mobilya Sektörü’nün tek elden yürütülmesi ve takip edilmesini teminen, söz konusu maddelerin, adı geçen Birliklerin iştigal sahasından tamamen çıkartılması ve sadece Ağaç Mamulleri ve Orman Ürünleri İhracatçıları Birliği’nden işlem görmesi çok daha yararlı olacaktır.53

51 52

İTKİB tarafından önerilmiştir. EİB tarafından önerilmiştir. 53 İİB tarafından önerilmiştir.

27
54. Meşe Palamudu Hülasasının Ağaç Mamulleri ve Orman Ürünleri İhracatçıları Birliği Kapsamına Alınması 1404.10.00.90.14 G.T.İ.P.li meşe palamudunun Ağaç Mamulleri ve Orman Ürünleri İhracatçıları Birliği’nin iştigal sahasında bırakılmasına karşın, 3201.90.20.00.12 G.T.İ.P.de yer alan meşe palamudu hülasasının, bu Birliğin uğraşı konusundan çıkarılarak, Kimyevi Maddeler ve Mamulleri İhracatçıları Birliği iştigal sahasına dahil edilmiştir. Çözüm Önerisi: Meşe palamudu gibi meşe palamudu hülasasının da, daha önceden olduğu gibi yine Ağaç Mamulleri ve Orman Ürünleri İhracatçıları Birliği uğraşı alanına dahil edilmesi daha faydalı olacaktır.54

55. Tarımsal Ürünlerde Mahsup Sistemi Tebliği Para-Kredi ve Koordinasyon Kurulunun Kararına istinaden çıkarılan Tarımsal Ürünlerde Mahsup Sistemine ilişkin Tebliğinin zamanında çıkarılması sektör için büyük önem taşımaktadır. Mahsup oranları yıl içinde kullanılan mahsup kalemi girdilerin yarısını bile karşılayamaz duruma gelmiştir. Ayrıca anlaşmalı tarımda çiftçi alacağını almak için malın ihracatını beklemekte, bu da bazen 12 ayı bulmaktadır. Çözüm Önerisi: Mahsup miktarları kaybolan rekabet gücünü karşılayacak şekilde arttırılmalı. Çiftçiden hammaddeyi alan ihracatçı malın ihraç edileceğine dair taahhütname vermeli ve bununla çiftçiye ödeme yapılmalıdır.55

56. Türk Akreditasyon Kurumu’na İşlerlik Kazandırılması Büyük çabalar sonucunda oluşturulan ve Avrupa Akreditasyon Birliği (AE) tarafından da tam üyelik başvurusu onaylanan, Türk Akreditasyon Kurumu’na en kısa zamanda işlerlik kazandırılması, test ve belgelendirme kurumlarının sektörel beklentiyi karşılayacak düzeyde arttırılması ve Türk Akreditasyon Kurumu’nun işleyebilmesi için bir uygulama yönetmeliğinin hazırlanması ihracatımız için büyük önem taşımaktadır. Çözüm Önerisi:
56

Türk

Akreditasyon

Kurumuna

işlerlik

kazandırılması

gerekmektedir.
54 55

İİB tarafından önerilmiştir. UİB tarafından önerilmiştir.

28

57. Özel Faturaların İhracat Kayıtlarında Görünmemesi Özel fatura kapsamında yapılan ihracatın resmi ihracat rakamlarına yansıtılması konusunda bir mecburiyet bulunmamaktadır. Bu yüzden firmalar ihracatlarını ilgili ihracatçı birliklerine beyan etmemektedir. Bu durum ise Türkiye’nin ne kadar deri ihracatı yaptığının tam olarak bilinememesine yol açmaktadır. Rakamların tam gerçeği yansıtamıyor oluşu, sektör politikalarının oluşturulmasında zorluk yaratmaktadır. Çözüm Önerisi: Firmaların özel fatura kapsamında yaptıkları ihracatın resmi ihracat rakamlarına yansıtmalarının sağlanması faydalı olacaktır.57

58. CE Uygunluk Belgesinde Makineler İçin Yerli Onaylanmış Kuruluş Yokluğu CE uygunluk normunu belgelendiren onaylı bir akredite kurumumuzun olmayışının yarattığı maliyetli belgelendirme yöntemleri sanayici üzerinde bir külfet yaratmaktadır. (TSE ve Türk Loydu dışında makine alt sektörlerine yönelik yeterli sayıda onaylanmış kuruluş bulunmamaktadır.) Çözüm Önerisi: AB’nin Türk makine imalatçılarına, üçüncü dünya ülkelerine uyguladığı denetimleri uygulamak istemesi, yüksek riskli ürünler listesi dışında kalan ürünlerde “Self Declaration”nın yeterli olduğu bilindiği halde, bu bildirimin kabul edilmeyerek, üreticiden “akredite laboratuardan alınan test raporu” talebi gibi dayatmaların tek taraflı bir teknik engel olarak uygulamaya konmasına resmi makamlarımızca hukuki prosedürler uygulanarak engel olunmasının sağlanması ve ihracatçılarımıza sahip çıkılması gerekmektedir.58

56 57

UİB tarafından önerilmiştir. İTKİB tarafından önerilmiştir. 58 OAİB tarafından önerilmiştir.

29
59. Fındık Üzerine Ar-Ge Fındık ile ilgili olarak bugüne kadar yeterli seviyede Ar-Ge çalışması bulunmamakta olup, fındığın yetiştirilmesi, geliştirilmesi ve özellikle kalitesinin belirli bir standartta tutulması konusunda geniş çaplı bir araştırmaya ihtiyaç duyulmaktadır. Çözüm Önerisi: Bu çerçevede, aflatoksin, mycotoksin, gizli ur (cimiciato) gibi konularda çalışmalar yapılmalı, fındıkta kaliteyi geliştirme programı başlatılmalı, kaliteyi etkileyen sorunlar tespit edilmeli, konu ile ilgili uygulama elemanları ve üreticiler eğitilmelidir. Bu konuda AB ile müşterek bir çalışma da yapılabilir ve AB’den bu program için finansal destek talep edilebilir.59

60. Tarım Sorunları

ve

Köyişleri

Bakanlığı

Laboratuarlarında

Yaşanan

Analiz

Rusya Federasyonu’na yönelik yaş meyve sebze ihracatında, Tarım ve Köyişleri Bakanlığınca yürütülen laboratuar analizlerinin sağlıklı bir prosedüre oturtulamaması, ürünün yetişme aşamalarında etkin kontrol yerine toplandıktan ve ihracatçı tarafından satın alındıktan sonra analize tabi tutulması, analizlerle ilgili Tarım İl Müdürlüklerince döner sermaye ve analiz ücretleri adı altında alınan yüksek ücretler ihracatçılarımızın büyük mağduriyetlerine neden olmaktadır. Bu nedenle, analiz sisteminin sağlıklı bir sisteme kavuşturulması ve analiz ücretlerinin de makul düzeylere düşürülmesi konusunun Tarım ve Köyişleri Bakanlığına intikal ettirilmesi faydalı olacaktır. Çözüm Önerisi: Yaş meyve sebze ürünlerinin en büyük ihraç pazarı konumunda olan Rusya Federasyonu’na yönelik ihracatımızın sekteye uğramamsı ve sağlıklı bir prosedüre oturtulması büyük önem ihtiva etmektedir. Bu nedenle, analiz sisteminin sağlıklı bir sisteme kavuşturulması ve analiz ücretlerinin de makul düzeylere düşürülmesi kalıntı yanında, görülen kalıntı analizlerinde önceden kontrollerin ihracatçıya üretim aşamasında ve gerekli başlatılarak tarla ve seralarda da Tarım Bakanlığınca gerekli kontroller yapılarak sorunu alanların bildirilmesi önlemlerin yapılması, ilaçlama ve hasat kurallarına uymayan üreticilerin ürünlerinin ihracatçıya tesliminin önlenmesi konusunda Tarım ve Köyişleri Bakanlığınca ivedi çalışmaların yapılması bu konuda yaşanan sorunları ortadan kaldıracaktır. Ayrıca,
59

KİB tarafından önerilmiştir.

30
Rusya Federasyonu ile Bitki Karantina sisteminin de müzakere edilerek, kalıntı konusunda sıfır tolerans yerine Avrupa Birliği ülkelerinde olduğu gibi belli bir limite kadar ülkemize tolerans tanımasının sağlanmasına ihtiyaç duyulmaktadır.60

61. Tahsil Edilemeyen İhracat Alacakları Ülkemizde özellikle KOBİ’ler yabancılarla sözleşme yapma konusunda henüz istenilen yeterli düzeyde bulunmamaktadırlar. Bu yüzden sıklıkla ihracattan doğan alacaklarını tahsil edememe sorunu ile karşılaşmaktadırlar. Bunun yanı sıra büyük firmalar da zaman zaman alacak tahsil sorunu ile karşılaşmaktadır. Çözüm Önerisi: Türk Eximbank’ın Kredi Sigortası Sistemi’nin geliştirilmesinin alacak tahsil edememe sorununa önemli bir çözüm olacağı düşünülmektedir. Özellikle sigorta şirketi ve avukatlar tarafından takibe uğrayacağını hisseden yabancı alıcılar satın aldıkları ürünlerin bedelini ödememeye cesaret edemeyecektir. Ayrıca riskli alıcılara mal kaptırma oranı da düşecektir. Eximbank’ın sigorta etmediği alıcılar piyasadan silinecektir.61

62. Sahte Bal Sorunu Ülkemiz balının esas sorunları üretimden kaynaklanmakla birlikte ihracatçı

üretimden kaynaklanan problemlerle karşı karşıya bırakılmaktadır. Bal doğal ve saf bir gıda maddesidir. Üretiminde 22 Ekim 2000 tarih ve 24208 sayılı Resmi Gazetede yayınlanarak yürürlüğe giren "Türk Gıda Kodeksi 2000/39 sayılı Bal Tebliği" hükümlerine uyulmalıdır. Yapay ve hileli bal üretimi (kısaca tağşiş), genellikle bala göre daha ucuz olan şeker türevleri früktoz, glikoz kullanılarak yapılmaktadır. Yapay şekerlerin sahte bal yapımında kullanıldığı veya bunun doğal bala karıştırıldığı bilinen bir gerçektir. Ülkemizden doğal olmayan, ancak doğal bal GTİP ve etiketi kullanılarak yapılan bal ihracatının gerçekleştirilmesi dolayısıyla da ülkemizin kalite imajı yok edilmiş durumdadır. Diğer yandan arı sağlığını korumak amacıyla kullanılan ilaçların balda kalıntı bırakması Türkiye’nin bal ihracatı şansını azaltmaktadır.
60 61

DKİB tarafından önerilmiştir. İTKİB tarafından önerilmiştir.

31

Çözüm Önerisi: Ülkemizde fruktoz ve glukoz satışı denetlenmeli, doğal arı balı üretimi yapılan işletmelerde sahte bal imalatında kullanılan şeker türevleri olan früktoz ve glikoz kullanılmasına ve bulundurulmasına kesinlikle izin verilmemelidir. Piyasadaki arı ilaçlarının etkinlikleri araştırılmalı, Türk Gıda Kodeksi uyarınca balda kalıntı bıraktığı için yasaklanan tüm ürünlerin üretimi ve satışı yasaklanmalıdır. Bilinçsiz ve gereksiz ilaç kullanılmamalıdır. Bal kaplarında arıcı kimlik bilgilerinin yer alması ve Türk Gıda Kodeksi Bal Tebliği’nde belirtilen kriterlerin uygulanması sağlanmalıdır. Böylece üretimden kaynaklanan problemlerden dolayı ihracatçı yerine üreticinin sorumlu olması sağlanmış olur. Ülkemizde özellikle bilinçsizce kullanılan antibiyotikler, arılara verdiği zarar yanında balda kalıntı bırakmakta ve insan sağlığına zarar vermektedir. Bunlar, uzman denetiminde ve tavsiyeleri doğrultusunda kullanılmalıdır. Boş peteklerin saklanması sırasında petek güvesi zararına karşı kullanılan naftalin uygulamasından kesinlikle vazgeçilmelidir.62

63. Tütünlerde İlaç Kalıntısı Ülkemizde satın alımlardan önce yapılan analizler sonucu, tütünlerinde yüksek miktarda ilaç kalıntısı saptanan üreticilerin tütünleri satın alınmamaktadır. Ancak satın alınmayan bu tütünler, bir süre sonra üreticisinden çeşitli aracılar tarafından yok pahasına satın alınmakta ve çeşitli yöntemlerle bir süre sonra bir şekilde ihracatçılara satılmaktadır. İlaç kalıntısı bulunan tütünlerin bu şekilde elden çıkarılıyor olması, tütüncülüğümüzü içinden çıkılamaz sorunların içerisine çekebilir. Çözüm Önerisi: İlaç kalıntısı nedeniyle üreticisinin elinde kalan tütünün, Tütün Kurumu tarafından satın alınarak imha edilmesi gerekmektedir.63

62 63

İİB tarafından önerilmiştir. EİB tarafından önerilmiştir.

32
64. Kuru İncir İhracatında Uzak Kimyasalların Piyasada Bulunmaması Doğu Ülkelerinin Şart Koştuğu

Kuru incir ihracatında halen Avustralya ve bazı Uzakdoğu ülkeleri tarafından Metil Bromid ile fumigasyon şartı aranmakta ancak söz konusu maddenin piyasada bulunması mümkün olmamaktadır. Çözüm Önerisi: Firmalarımızın sıkıntı yaşamaması için, 2007 yılında kuru incir ihracatımız için gerekli olan 1,5 librelik ambalajda yaklaşık 8’er (sekiz) belirlenen fiyatlardan satılması için gerekirse bu ürünlerin Zirai ton Metil Karantina Bromid tahsisatının yapılmasını ve piyasada Tarım ve Köyişleri Bakanlığı’nca Müdürlükleri vasıtasıyla da ihracatçılara dağıtımının sağlanması, bu sayede Metil Bromidin karaborsaya düşmesinin önlenmesi gerekmektedir.64

65. Sanayinin İhtiyacı Olan Teknik Ara Eleman Yetersizliği Meslek liseleri, Meslek Yüksek Okulları ve Üniversitelerden yetişen iş gücü sanayimizin ihtiyacını karşılamaktan uzaktır. Sanayici istihdam amacı ile bu okullardan aldığı işgücünü mesleğe adapte edebilmek için tekrar eğitim verme yükünü de üstlenir hale gelmiştir. Çözüm Önerisi: Sektörle barışık yaygın eğitimin dizaynı en kısa sürede hayata geçirilmelidir. Meslek Liseleri, MYO ve Üniversitelerin müfredatlarının Türk Makine Sektörü ihtiyaçlarına uygun olarak şekillendirilmesi, geçmiş teknolojilere dayanan bilgilendirmelerin ayıklanarak temel dersler ve son 5 yıl içerisinde uygulamaya geçilen teknolojilerle donatılmış bir müfredatın uygulamaya alınması ve bu bilgi akışının sürdürülebilir kılınması sektörümüzdeki atılımın desteklenmesi için hayati önem arz etmektedir. OSB’lerin içinde barındırdıkları sanayi kollarına yönelik eğitim verecek meslek liseleri ve yüksekokulların bulundurulması için yaptırım uygulanmalı yada yüksek oranlı teşvikler devreye sokulmalıdır. Bu radikal değişikliklerin zamanında ve planlı devreye alınması halinde Türk Makine İmalat Sektöründe zincirleme bir şekilde diğer sektörlere rekabet üstünlüğü sağlayacak özel makine tasarımı ve imalatı gücü oluşturulabilecektir.65

64 65

EİB tarafından önerilmiştir. OAİB tarafından önerilmiştir.

33

66. Mükerrer Analiz Tarım Bakanlığı’nca kontroller yapılarak ihraç edilen malların herhangi bir nedenle yurda geri dönmesi durumunda, tekrar aynı şekilde analiz yapılması istenmekte, sonuca göre de yurda girişine izin verilmemektedir. Çözüm Önerisi: Yurda geri dönen malların iyileştirilerek ekonomiye geri

kazandırılabilmesini teminen mükerrer analize tabi tutulmadan ihracatçısına iade edilmesi sağlanmalıdır.66

66

KİB tarafından önerilmiştir.

34 B. VERGİ VE TEŞVİKLERE İLİŞKİN SORUNLAR

67. İşgücü Maliyetini Arttıran Yüksek Vergi Oranları Türkiye işgücü maliyetinde, küresel rekabette rekabet ettiği ülkeler arasında en yüksek vergi ve prim yükünü taşıyan ülke konumundadır. Çözüm Önerisi: Verimli ve etkin bir sosyal güvenlik sistemi ancak primlerin makul seviyelere inmesiyle mümkün olacaktır. Kayıt dışılığa uygulanacak yaptırımların ağırlaşması ile kayıt dışındaki istihdam frenlenmeli ve haksız rekabetin ortadan kaldırılması sağlanabilmelidir. Aynı şekilde vergi oranlarını makul seviyelere çekerek vergi tabanını genişletmek ve kayıt dışı faaliyetlerle kayıtlı işletmeler aleyhine oluşan haksız rekabeti önlemek gerekmektedir.67

68. İhracata ve Yatırıma Yönelik Teşviklerde Bölgesel Farklılaştırma Ülkemizde Bölgeler arası gelişmişlik farkından dolayı yatırım ve ihraç maliyetleri de Bölgelere göre farklılık arz etmektedir. Doğu Karadeniz Bölgemizin gelişmişlik endeks değeri en alt seviyedeki bölgeler arasındadır ve bölge ekonomisi büyük oranda ihracata dayanmaktadır. Üretim merkezlerine uzaklığı, nakliye maliyetlerinin yüksek oluşu, tedarik zincirinin yüksek maliyetle kurulması ve bölge gayrisafi yurt içi hasıla düzeyi diğer bölgelerin büyük oranda altında oluşu ihracat ve yatırım maliyetlerini arttırmakta ve bu yöndeki yeni yatırımların fiiliyata geçirilmesini ve cazibesini önlemektedir. Çözüm Önerisi: İhracata veya yatırıma yönelik verilen teşviklerin de Bölge gelişmişlik kriterlerine göre düzenlenmesi ve bunun içinde Avrupa Birliği'nin bölgesel düzeyde uyguladığı müktesebata uyum çerçevesinde belirlenen İstatistikî Bölge Birimleri Sınıflandırmasının esas alınmasının faydalı olacağı ve bölgeler arası gelişmişlik farkının daralmasına katkıda bulunacağı düşünülmektedir. Ayrıca, Ülkemizde yatırım ikliminin Anadolu’ya yayılmasını sağlayacak ve Bölgelerarası gelişmişlik farklarını asgariye indirecek açıklanan ölçütlere uygun yeni bir yatırım teşvik yasasına acil ihtiyaç duyulmaktadır.68

67 68

OAİB, İTKİB, DETKİB, EİB tarafından önerilmiştir. DKİB tarafından önerilmiştir.

35

69. Taze ve Dondurulmuş Kapsamına Alınması

Su

Ürünlerinin

Tarımsal

İhracat

İadesi

Ülkemiz su ürünleri üretimi yönünden önemli bir potansiyele sahip olunmasına rağmen, üretim maliyetlerinin ve nakliye maliyetlerinin yüksekliği nedeniyle deniz ve iç sularda avlanan ve yetiştirilen balıkların yurtdışı piyasalara sunumunda ve pazarlamasında sorunlar yaşanmaktadır. Hazırlanmış ve konserve edilmiş işlenmiş balıkların teşvik sistemi kapsamında olmasına rağmen, taze ve dondurulmuş balıkların tarımsal ürünlerde ihracat iadesi kapsamına alınmaması üretici ve ihracatçıların yurtdışı piyasalarda rekabet etmesini ve rakipleri eşdeğerde fiyattan piyasaya ürün sunmalarını engellemektedir. Çözüm Önerisi: Su ürünleri imalatçı ve ihracatçılarının yurtdışı piyasalardan daha fazla pay alabilmeleri ve rakipleri eşdeğerinde fiyattan piyasaya ürün sunabilmelerinin sağlanası amacıyla, taze ve dondurulmuş balıklar ile diğer yumuşakçaların da tarımsal ürünlerde ihracat iadesi kapsamına alınarak, Avrupa Birliği destekleme miktarı eşdeğerinde ihracat iadesi ödenmesinin sağlanması gerekmektedir.69

70. Halı Desen Faturalarında KDV Oranının Yüksekliği Halı desen faturalarında KDV oranının yüksek olmasından dolayı özellikle freelance desinatörlük yeterince gelişememektedir. Çözüm Önerisi: Freelance desinatörlüğün desteklenmesi için desen faturalarında KDV’nin %1’e düşürülmesi ve dolayısıyla desinatörlerin vergi mükellefiyetlerinin azaltılması sağlanması yararlı olacaktır.70

69 70

DKİB tarafından önerilmiştir. İTKİB tarafından önerilmiştir.

36

71. KDV’nin %8’e Çekilmesinden Doğan Sorunlar Petrol ve petrokimya ürünü niteliğindeki hammaddeler %18 KDV ile ithal edildiği halde, iplik satışları %8 KDV ile yapılmaktadır. Aradaki %10’luk kısmın 2–3 ay sonra tahsil edilebilmesi nedeniyle aradaki fark firmalara ciddi bir finansman yükü oluşturmaktadır. Çözüm Önerisi: Bu farklılığın giderilmesi firmalar üzerinden önemli bir finansman yükünü kaldıracaktır.71

72. Kültür Balıkçılığında ÖTV’siz Mazot Desteği Halen kültür balıkçılığında uygulanmakta olan ve teknelere günlük 5 – 6 saat üzerinden verilmekte olan ÖTV’siz mazot desteğinin fiili duruma uyarlanarak günde 12 saate çıkarılmasının gerektiği, açık deniz kültür balıkçılığı işletmelerinde kullanılmakta olan teknelerin her sabah 07.00’de göreve başladıkları ve akşam yeminin verildiği 20.00 saatlerine kadar aralıksız çalıştıkları, bu konuda yetkinin Maliye Bakanlığı ile Denizcilik Müsteşarlığı’ndan oluşan 7 kişilik bir komisyonda olduğu, 01.01.2006 tarihinden itibaren kültür balıkçılığı ile iştigal eden gemi ve teknelere günde 5 saatten aylık 25 saat ve 11 ay kriterlerinin esas alındığı, hâlbuki balıkların haftanın 7 günü yemlendiği ve bu faaliyetin yılın 365 günü devam ettiği ifade edilmiştir. Çözüm Önerisi: ÖTV.’siz mazot desteği hesaplarının mutlaka revize edilerek, günlük 10 saat haftada 70 saat aylık 300 saat ve 12 ay üzerinden belirlenmesi gerekmektedir.72

71 72

İTKİB tarafından önerilmiştir. İİB tarafından önerilmiştir.

37
73. Taze ve Dondurulmuş Balıkların Tarımsal Ürünlerde İhracat İadesi Kapsamına Alınması Ülkemiz su ürünleri üretimi yönünden önemli bir potansiyele sahip olmasına rağmen, üretim maliyetlerinin ve nakliye maliyetlerinin yüksekliği nedeniyle deniz ve iç sularda avlanan ve yetiştirilen balıkların yurtdışı piyasalara sunumunda ve pazarlamasında sorunlar yaşamaktadır. Hazırlanmış ve konserve edilmiş işlenmiş balıkların teşvik sistemi kapsamında olmasına rağmen, taze ve dondurulmuş balıkların tarımsal ürünlerde ihracat iadesi kapsamına alınmaması üretici ve ihracatçıların yurtdışı piyasalarda rekabet etmesini ve rakipleri eşdeğerde fiyattan piyasaya ürün sunmalarını engellemektedir. Çözüm Önerisi: Su ürünleri imalatçı ve ihracatçılarının yurtdışı piyasalardan daha fazla pay alabilmeleri ve rakipleri eşdeğerinde fiyattan piyasaya ürün sunabilmelerinin sağlanması amacıyla, taze ve dondurulmuş balıklar ile diğer yumuşakçalarında tarımsal ürünlerde ihracat iadesi kapsamına alınarak, Avrupa Birliği destekleme miktarı eşdeğerinde ihracat iadesi ödenmesinin sağlanması gerekmektedir.73

74. Taze Soğutulmuş Balıkların İhracatında Devlet Teşviki Taze soğutulmuş olarak ihraç edilen balıklarda, tüketici tercihleri göz önüne alınarak gerçekleştirilen karın temizleme, fleto çıkarma ve bunları isteğe göre ambalajlama gibi katma değer yaratıcı çalışmalar, üretici ve ihracatçı için beraberinde karlılığı ve rekabet gücünü de getirmektedir. Ancak bu işlemler, AB FVO yetkilileri tarafından denetlenerek Onay Numarası verilen tesislerde yoğun emek ve teknoloji kullanılarak yapılabilmektedir. Dolayısıyla bu tip faaliyetler yeni yatırım ve emek gerektirmektedir. Zaten zarar ederek ihracata devam eden su ürünleri yetiştiricileri, yatırım yapmaktan korkar hale gelmiş ve devletten de destek göremedikleri için bu çalışmalara ve yatırımlara ağırlık vermemişlerdir. Devlet desteği olması halinde yeni ürünler ile ilgili yatırım yapılabilecek, ülkemiz daha güçlü bir ihracat portföyüne sahip olabilecektir. Çözüm Önerisi: Karnı temizlenmiş ve /veya fileto edilmiş, taze veya donmuş şekilde ihraç edilecek çipura, levrek, alabalık ve orkinos gibi yetiştiricilik ürünlerinin ihracatında, firmalara ton başına dolaylı veya direkt teşvik uygulanmalıdır.74

73 74

İİB tarafından önerilmiştir. İİB tarafından önerilmiştir.

38
75. Orkinos Yararlanması Üreticilerinin Su Ürünleri Yetiştiricileri Desteğinden

Orkinos üreticileri, Tarım ve Köyişleri Bakanlığı tarafından su ürünleri yetiştiriciliğine yönelik verilen desteklerden yararlandırılmamaktadırlar. 2005/8503 sayılı Hayvancılığın Desteklenmesi Hakkındaki Bakanlar Kurulu Kararı uyarınca; Su Ürünleri Destekleme esasları yıllık olarak uygulamaya koyulmakta ve bu şekilde üreticiler Ülkemizde desteklenerek 2002 yurtdışı piyasalardaki faaliyet rekabet gücü olan artırılmaktadır. olan orkinos Yılından itibaren göstermekte

yetiştiriciliği sektörü; 2002–2004 yılları arasında, sektör temsilcisi sivil toplum kuruluşu olan OYİD’in de katıldığı bir görüş olan “kar marjının yeterli olması” nedeniyle bu destekten faydalanmamıştır. Ancak 2004 yılından itibaren; 1. Akdeniz’deki Orkinos Çiftliği sayısındaki süratli artış nedeniyle arz-talep dengesi arz aleyhinde bozulmuş ve satış fiyatları %40 oranında düşmüştür. 2. Türkiye’ye ICCAT tarafından tahsis edilmiş olan haksız/yetersiz kota nedeniyle Türk Orkinos Çiftlikleri yurdışından kota temin etmek zorunda kaldıklarından üretim maliyetleri kg. başına 1–1,5 € artmıştır. 3. Tüm bu olumsuz koşullara ilaveten, 2005 Yılı ICCAT toplantısında Japon Heyetinin Türkiye’nin fazla orkinos yakaladığı yönündeki iddiaları ile WWF-Japonya’nın bu konudaki menfi basın açıklamaları Japon kamuoyunu etkilemiş olup, Türk orkinosunun fiyatında ikinci bir düşüş yaşanmıştır. Çözüm Önerisi: Belirtilen nedenlerle orkinos yetiştiriciliği sektörü ciddi mali/pazar sıkıntıları yaşamakta olup, bu sıkıntıların aşılması ve yurtdışı piyasalardaki rekabet gücünün artırılabilmesi maksadıyla; Orkinos Balığı Yetiştiriciliğinin Su Ürünleri Desteklemeleri içerisinde “Yeni Türler” kapsamına alınması talep edilmektedir.75

76. Tavukçuluğa Teşvik İhtiyacı Ülkemizin tavuk eti üretiminde rakip ülkelere oranla maliyetlerinin oldukça yüksek olması bu sektördeki ihracat gücümüzü azaltmaktadır. Çözüm Önerisi: ABD piliç eti ihracatına ton başına 600 $, AB ise 430 € ihracat desteği uygulamaktadır. Türkiye’nin uyguladığı ihracat iadesinin söz konusu ülkelerle mukayese edildiğinde ne kadar yetersiz olduğu açıklıkla görülmektedir. Rakibimiz konumundaki ülkelerde kanatlı eti ihracatına yüksek teşvikler verilmesine karşın Türkiye’nin teşviklerinin düşük olması, sektör ihracatının rekabet gücünü
75

İİB tarafından önerilmiştir.

39
azaltmaktadır. Kuş Gribi nedeniyle tüketimin düşmesi sonucu oluşan stokların eritilebilmesi, iç pazar arz talep dengelerinin korunabilmesi ve sektörün dünyadaki durumunu koruyabilmesi ve geliştirebilmesi için aşağıdaki miktarlarda destek verilmesi sektörü rekabetçi kılacaktır. Kanatlı Eti Tavukayağı Civciv Kuluçkalık Yumurta Sofralık Yumurta --- 305 $/ton --- 150 $/ton --- 25 $/1000 adet ----20 $/1000 adet 10 $/1000 adet

2007 yılı için verilecek ihracat iadesinin, 5 yıl süreyle her yıl dış pazar koşulları ve üretim maliyetlerindeki değişiklikler tekrar gözden geçirilmek suretiyle %10 azaltılarak devam etmesinin sağlanması sektörün devamlılığı açısından son derece etkili olacaktır. 76

77. Yem Maliyetlerinin Yüksekliği Nedeniyle Vergi İndirimi Hayvancılık sektöründe yem ana maddesi olarak kullanılan Soya fasulyesi ve Soya Küspesi ithalatında uygulanan vergi yem maliyetlerini artırmakta ve sektörün küresel rekabet gücünü azaltmaktadır. Çözüm Önerisi: Yem sanayine yönelik soya fasulyesi ve soya küspesi ithalatında uygun vergi oranlarına gidilmelidir. Yerli mısır üretimimizin iç piyasaya yeterli olduğu, ithalata gerek olmadığı düşünülmektedir. Fakat bu gerçekçi değildir. Kuş gribi nedeniyle firmaların mısır kullanımı azaldığından bu yargıya varılmaktadır. Sektör, çıkış noktası olarak mısır yerine buğday ve arpa kullanmıştır. Ülkemizdeki toplam mısır üretiminin geçen seneye göre %20–29 civarında düşük olacağı tahmin edilmektedir. Ayrıca Dünya piyasalarında daha önce 90–100 $/ton olan mısır fiyatları, göz aşağıdaki alırsak, grafikte TMO'nun görülen bir an sebep önce üzerine şimdiden 135 $/ton'a fayda yükselmiştir. Sektörün karma yem üretimi için ihtiyacı olan 3,15 milyon ton ihtiyacı önüne politikasını belirlemesinde görülmektedir. İthalat kararında geç kalınmaması hatta ithalatın 2007’nin ilk çeyreğinden itibaren gerçekleştirilmesi yem maliyetlerini ve kanatlı eti maliyetlerini ihracat açısından rekabetçi kılacaktır.77

76 77

İİB tarafından önerilmiştir. İİB tarafından önerilmiştir.

40
78. Türk Tütününün Pahalı Hale Gelmesi Özellikle son yıllarda değerlenen Türk Lirası ile alım yapan ihracatçının girdi maliyetleri de doğal olarak yükselmekte, bunun sonucunda da birim ihraç fiyatları eski yıllara oranla artış göstermektedir. İhraç fiyatının yükselmesi kısa vadede ihracatçının lehine gibi görünse de, ileriki günlerde yabancı alıcının Türk tütününün fiyatının yüksekliğini gerekçe göstererek alımlarını azaltması, ondan da öte şark tipi tütün üreten ve fiyatı bize göre daha uygun olan rakip ülkelere yönelmesi kaçınılmaz olacaktır. Bunun sonucunda birkaç yıl içerisinde tütün üretiminde ve ihracatında önemli daralmalar meydana gelecektir. Çözüm Önerisi: Bu itibarla uzun vadede kazanılmış olan bu pazarların

kaybedilmemesi ve rakip ülkelere kaptırılmaması için, Türk tütün üreticisinin desteklenmesi gerekmektedir.78

79. Biberiye’de KDV İndirimi Baharatlar arasında Defne Yaprağı, Sumak, Mahlep, Kekik ve Ada Çayında KDV oranları % 1 iken, Biberiye’de bu oran % 18’dir ve bu durum ihracatımızı olumsuz yönde etkilemektedir. Çözüm Önerisi: Biberiye üzerindeki KDV oranının diğer ürünlerde olduğu gibi % 1’e çekilmesi faydalı olacaktır.79

80. Yabancı Sermayenin Teşviki Makine sanayinde yerli üretimde ara malı olarak çok kullanılan Servo Motor Sistemleri, PLC kontrol üniteleri, Doğrusal Yataklama Sistemleri, AC Motor Sürücüleri gibi teknolojik bileşenler, yurt içinde üretimi yapılmaması sebebiyle ithal edilmek zorunda kalınmakta ve bu durum ülkemize önemli oranda döviz kaybettirmektedir.

78 79

EİB tarafından önerilmiştir. EİB tarafından önerilmiştir.

41
Çözüm Önerisi: Bu ürünlerin teknolojilerini Türkiye’ye getirecek olan yabancı sermayeye özel teşvik verilmesi suretiyle söz konusu fabrikaların kurulmasının sağlanması gerekmektedir. Söz konusu teknoloji ve yatırımların Türkiye’ye gelmesini sağlayana kadar ise, bu tarz bileşenlerdeki KDV oranını düşürerek makine fiyatlarını iç piyasanın karşı koyamayacağı seviyelere çekmek, makine sektöründe yerli üretimi arttırarak fabrikaların verimini ve ihracatta rekabet gücünü yükseltmek mümkün olabilecektir.80

81. Makine Organize Sanayi Bölgelerinin Oluşturulması İçin Yer Tahsisi Yatırım ortamının makine sektörü lehine iyileştirilmesi bu günkü teşvik

mekanizmalarıyla son derece zordur. Teknoloji üretebilme kapasitesine sahip bu sektör lojistik destek, kalifiye eleman gereksinimi ve yan sanayi açısından muhakkak kalmaktadır. Çözüm Önerisi: Sektörde arzu edilen gelişmenin sağlanmasını takiben yan sanayileri ile birlikte bulunacağı Organize Sanayi Bölgeleri üretilerek makine üreticilerinin makul sürelerde bu bölgelere intikali sağlanmalıdır. Organize Sanayi Bölgeleri günümüz itibariyle rant merkezleri haline gelmiştir. Bu nedenle Makine İmalatçılarının yoğunlaştığı 6–7 il özelinde makine üreticilerinin bir araya toplanacağı Makine Organize Sanayi Bölgeleri oluşturularak buralardan makine üreticilerine bedelsiz ya da düşük ücretli, uzun vadeli yer tahsisi yapılabilmelidir.81 gelişmiş yörelerde barınabilmekte ve gelişimini sağlayabilmekte dolayısıyla, en ağır arazi bedelleriyle, en yüksek işçilik maliyetleriyle karşı karşıya

82. Organize Tarım Bölgeleri Oluşturulması İçin Yer Tahsisi Çeşitli kurumlar tarafından Organize Tarım Bölgeleri oluşturulmasına yönelik çalışmalar yapılmasına karşın yer tahsisi sağlanamadığından bir ilerleme kaydedilememektedir. Bu durum tarımsal üretimi ve tarım ürünleri ihracatımızı olumsuz etkilemektedir.

80 81

OAİB tarafından önerilmiştir. OAİB tarafından önerilmiştir.

42
Çözüm Önerisi: Sektörde büyük ölçekli modern sera yatırımlarının

desteklenmesine ihtiyaç duyulmaktadır. Bu çerçevede, üretici ile ihracatçıları bir araya getirecek bir Organize Tarım Bölgesi kurulması ile yatırım maliyetleri azaltılabilecek bölgelerinin ve üretimde verimlilik artışı ve sağlanacaktır. tarım
82

Organize bölgesi

tarım

kuruluşunun

desteklenmesi

Organize

kuruluşu

projelerine yer tahsisinin kolaylaştırılması gerekmektedir.

83. Fide ve Tohumlardaki KDV Çeşitliliği Sebze fide ve tohumlarında uygulanan KDV oranı % 8 iken, süs bitkileri üretiminin ana maddesi olan fide ve tohumlarının KDV oranları % 18’dir. Bu durum süs bitkileri üretim maliyetlerinde arttırıcı bir etki yapmaktadır. Çözüm Önerisi: Süs bitkilerinin fide ve tohumlarının KDV oranlarının % 8’e çekilmesi faydalı olacaktır.83

84. Sistemlerin Müsaade Ettiği Teşviklerin Sağlanması İhracatta sistemlerin müsaade ettiği tüm teşviklerin sağlanmamakta ve verilmiş olanların teşviklerin bazılarının da gerekleri yerine getirilmemektedir. Çözüm Önerisi: Dahilde İşleme Rejim Belgesinde üçüncü ülke ithalatında, AB‘ye İhracatta Telafi Edici Vergi uygulamasında fazla faiz ödenmesinin önüne geçilmelidir. Ayrıca Ar-Ge teşviklerindeki desteklemelerde firmalara para iadeleri bürokrasiden dolayı çok uzun vadelerde yapılmakta, süre kısaltılmalıdır.84

85. 5084 Sayılı Yasa ile Sağlanan Desteklerin Sona Ermesi 5084 sayılı yasa kapsamında sağlanan maliyet düşürücü desteklerin enerji, gelir vergisi ve SSK primi ile ilgili olanların 2008 yılı sonu itibari ile kaldırılacak olması ihracatımızı olumsuz yönde etkileyecektir.
82 83

AİB tarafından önerilmiştir. AİB tarafından önerilmiştir. 84 UİB tarafından önerilmiştir.

43

Çözüm Önerisi: 5084 sayılı yasa kapsamındaki teşviklerin süresi 5 yıl daha uzatılmalıdır.85

86. Fındığın Tümünün İhraç Edilememesi Nedeniyle Destek İhtiyacı Fındıkta en önemli sorunu üretim fazlası teşkil etmektedir. Ülkemiz ve diğer ülkeler rekolte miktarına göre değişmekle birlikte, hemen her yıl fındıkta önemli bir miktar üretim fazlası elimizde kalmaktadır.

Çözüm Önerisi: Fındık % 90’ı ihraç edilen bir ürün olması bakımından üretim fazlasının ihracat yoluyla ortadan kaldırılabilmesi için Devlet fiyatlara müdahalede bulunmaması, fiyatların serbest piyasa ekonomisi kurallarına göre oluşması sağlanması, ancak sosyal bakımdan gerekli görülürse, geçimini fındıktan sağlayan üretici; üretim alanının bulunduğu bölge, bahçe büyüklüğü, elde edilen gelir ve maliyetler göz önünde bulundurulacak şekilde Doğrudan Gelir Desteği ile desteklenmesi yararlı olacaktır. Bu şekilde oluşacak piyasa fiyatları belli bir geçiş döneminde düşük gerçekleşebilecek ancak, gerek bu politikanın bir sonucu olarak dünyada tüketimin artması gerekse rakip ülkelerden alacağımız pazar payı ile fiyatlar üreticiyi tatmin eder konuma gelecek ve hatta yeni dikim alanlarına ihtiyaç duyulabilecektir.86

87. Hazırlanan Çevre Yönetmelikleri Çerçevesinde Su Ürünleri Üreticilerine Yeni Potansiyel Alanlar Belirlenmesi Çevre Kanunu Yönetmeliklerinin yakın bir gelecekte hazırlanacağı, bu aşamada mevcut işletmelere yer gösterilerek taşınmasının sağlanması ve mutlaka yeni potansiyel alanlar belirlenmesi, aksi halde birçok işletmenin kapanacağı ve işsizler ordusuna binlerce üreticinin katılacağı, su ürünleri ihracatımızın bel kemiği olan kültür balıkçılığının yok edilmesi sonucunda ihracat gelirimizin azalacağı görülmektedir.

85 86

İTKİB tarafından önerilmiştir. KİB tarafından önerilmiştir.

44
Çözüm Önerisi: Söz konusu Yönetmeliklerin çıkarılması aşamasında Çevre Bakanlığı’nca mutlaka Birliklerimiz görüşünün almasının sağlanması ve anılan yasa teklifi yürürlüğe konulmadan önce, yer gösterilmesi ve bunun bir takvime bağlanması gerekmektedir.87

87

İİB tarafından önerilmiştir.

45

C. LOJİSTİK VE NAKLİYE SORUNLARI

88. İç Nakliye ve Liman Masrafları 150 km gibi kısa mesafelerde bile iç nakliye ve liman masrafları özellikle Avrupa gibi yakın limanlara yapılan ihracatlarda deniz navlununu geçmiştir. Liman ücretlerinde yükleme indirme, bindirme maliyetleri çok yüksek, bu nedenle çoğu Devlet Liman İşletmeleri tarafından tahsil edilen bu ücretler tek bir konteyner için 250–350 doları bulmaktadır. Bu yüzden İtalya ve İspanya gibi ülkelerde deniz yolu yeterince sık kullanılamamaktadır. Çözüm Önerisi: İhraç konteynerleri iç taşımasında teşvikli mazot verilmesi ve liman hizmet tarifelerinin ihracatı destekleyici yönde uygun düzeye getirilmesinin sağlanması yararlı olacaktır.88

89. Kota Uygulaması Avrupa Birliği 2001 yılından itibaren, kendi taşımacılık sistemini korumak amacıyla üçüncü ülke TIR’larına kota uygulayarak, yıllık belirli miktarlarda geçiş hakkı sağlamaktadır. AB ile Gümrük Birliği Anlaşması olmasına rağmen Türkiye’ye kota uygulanması, ihracatı ve nakliye potansiyelini olumsuz yönde etkilemektedir. Çözüm Önerisi: Avrupa Birliği’ne, Gümrük Birliği Anlaşması imzaladığı Türkiye’ye uyguladığı kotaları kaldırması yönünde gerekli baskının yapılması olumsuzluğun giderilmesinde yardımcı olacaktır.89

88 89

UİB, İTKİB, EİB tarafından önerilmiştir. UİB tarafından önerilmiştir.

46

90. Pilotaj ve Romorkaj Masrafları Yeniköy iskelesinde pilotaj ve romorkaj masrafları Avrupa limanlarına göre 2–2.5 kat daha pahalıdır. Bu durum, Türk ihracatçılarının maliyetlerini artırarak, rekabet gücünü azaltmaktadır. Ayrıca, Avrupa limanlarında sağlık resmi ücreti ödenmemekte ya da çok cüzi bir miktar ödenmektedir. Türkiye’de ise, 2004 yılından bu yana birim navlunda yüzde 20 artış yaşanmıştır. Körfez limanlarında toplam tüm liman hizmetlerinin ihraç araçlarda araba başına tutarı 12 Euroyken Avrupa limanlarında aynı hizmetlerin ortalama tutarı araç başına 6 Eurodur. Çözüm Önerisi: Türkiye Limanlarındaki pilotaj, Römorkaj Masraflarının ve sağlık resmi ücretinin, Avrupa’daki muadillerinin seviyelerine çekilmesi gerekmektedir.90

91. Schengen Vize Süresi Türk tır şoförlerine uygulanan Schengen vizesi süresinin 90 günden 45 güne düşürülmesi ilave maliyet, zaman kaybı ve işlem zorluğu getirmektedir. Çözüm Önerisi: Vize süresinin yine eskisi gibi 90 güne çıkartılmasının sağlanması oldukça yararlı olacaktır.91

92. Eur–1 Belgesi Kamyon ihracatında en çok kullanılan yöntem olan sürülerek götürülmesi esnasında Ulaştırma Bakanlığı nakliyecilerden Eur–1 belgesi ile birlikte araç ve plaka bilgilerini faksla alarak izin verme sürecini başlatmaktadır. Eur–1 belgesi gümrük işlemlerinin tamamlanmasından sonra tanzim edilebilmesi sebebiyle hazır olan bir araç 3–4 gün beklemektedir. Çözüm Önerisi: Eur–1 belgesine gerek kalmaksızın şasi numaraları (fatura üzerinde gösterilecek) bazında izin alınabilmesinin sağlanması yararlı olacaktır.92
90 91

UİB tarafından önerilmiştir. UİB tarafından önerilmiştir. 92 UİB tarafından önerilmiştir.

47

93. Rusya’da Geçiş Sorunları Rusya'ya giden araçlarda, güzergâh ülkelerle ilgili geçiş güvenliği sorunları yaşanmaktadır. Çözüm Önerisi: Söz konusu ülkenin yetkili makamlarıyla görüşülerek sorunun giderilmesi yararlı olacaktır. 93

94. Liman-Demiryolu Bağlantıları Limanlarımızın demiryollarıyla tam anlamıyla entegre olmamış olması taşımacılıkta çeşitli zorluklara neden olmaktadır. Çözüm Önerisi: Limanlarımızın demiryollarımızla entegre edilmesi gerekmektedir.
94

95. Alternatif Ulaşım Yollarının Yetersizliği Doğu Karadeniz Bölgemizin Rusya Federasyonu, diğer BDT ülkeleri ve Türk Cumhuriyetleri ile demiryolu bağlantısının bulunmaması nedeniyle, ihracatçılarımız taşımacılıkta büyük sıkıntılarla karşılaşmakta ve ödenen yüksek nakliye ücretleri nedeniyle de rekabet imkânları azalmaktadır. Bölgemiz bulunduğu coğrafi konum itibariyle dış ticaret açısından çok önemli bir stratejik üstünlüğe sahip olmasına rağmen, alternatif ulaşım yollarının yetersizliği nedeniyle bu potansiyelden yeterli düzeyde faydalanılamamaktadır. Bu nedenle, kısa vadede Ülkemizi Bağımsız Devletler Topluluğu ülkelerine bağlayacak olan 38 Km mesafeli Gürcistan/Batum demiryolunun Sarp Sınır Kapısına ve Hopa Limanına bağlanması, bu coğrafyaya yönelik ihracatımızın gelişmesine büyük katkı sağlayacaktır. Çözüm Önerisi: Hopa Limanına sadece 38 Km mesafede bulunan ve Ulaştırma Bakanlığınca 2000 yılında etüdü yapılarak fizibıl bulunan ancak kaynak yetersizliği gerekçesiyle Devlet Planlama Teşkilatınca yatırım programlarına alınmayan Gürcistan/Batum-Hopa demiryolu projesinin; Kars-Tiflis demiryolu projesine oranla
93 94

DETKİB tarafından önerilmiştir. DETKİB tarafından önerilmiştir.

48
daha düşük maliyetle ve kısa sürede tamamlanma imkânının bulunması, politik engellemeler ve riskler içermemesi nedeniyle kısa sürede yapılabilirlik imkanları ile Ülkemizi Bağımsız Devletler Topluluğu, Türk Cumhuriyetleri ve Orta Asya ülkelerine bağlayacak olması gibi stratejik üstünlükleri dikkate alınarak, hayata geçirilmesinin sağlanması gerekmektedir.95 projelendirilerek

96. Nakliye Maliyetleri Ülkemizde nakliye maliyetlerinin rakip ülkelere oranla çok yüksek olması, nakliye maliyetleri yönünden özellikle İran ve Suriye gibi rakip ülkelerin ihracatçılarını sübvanse etmesi, bu ülkelerde akaryakıt fiyatlarının Ülkemize nazaran çok düşük olması, olumsuz yurtdışı piyasalarda ve özellikle başta Rusya Federasyonu olmak üzere yönde etkilemektedir. Nakliye maliyetlerinin yüksekliğinden dolayı Bağımsız Devletler Topluluğu Ülkelerinde ihracatçılarımızın rekabet imkânlarını Bölgemizin en önemli ihraç pazarları konumda bulunan başta Rusya Federasyonu, Gürcistan ve Azerbaycan olmak üzere BDT Ülkeleri ve Türk Cumhuriyetlerine yönelik ihracatımız ve bu Ülkelerin dış ticaretindeki payımız azalarak rakip Ülkelerin eline geçmektedir. Çözüm Önerisi: İhraç malı taşıyan taşıtlara yurda girişlerinde ihraç malını alacak oldukları Bölgelere kadar ulaşmalarını sağlayacak miktarda, KDV ve ÖTV'den muaf akaryakıt verilmesi nakliye maliyetlerinin rakip ülke eşdeğerine düşürülmesinde büyük katkısı olacaktır.96

97. Bazı Limanlarımızdaki Ekipman Yetersizliği Antalya limanında ekipman, teçhizat yetersizliği bir an önce giderilmelidir. Liman imkânlarının yetersizliği nedeni ile çoğu zaman İzmir limanından yükleme yapılmakta ve gereksiz taşıma ücreti ödenmektedir. Yine Liman yüklemelerinde uygulanan tarifeler, mermer gibi yükte ağır ürünler için yükleme maliyetlerini önemli ölçüde arttırmakta ve blok mermer ihracatı esnasında, özellikle konteynera yükleme yapılması aşamasında, limanlardaki forklift, vinç ve yüklemede kullanılacak diğer araçlar yetersiz kalmakta, zaman kaybına neden olmaktadır. İhracat yapılan

95 96

DKİB tarafından önerilmiştir. DKİB tarafından önerilmiştir.

49
limanlardaki hizmetlerde farklı fiyat uygulanması, maden ürünlerinin farklı

aktarmalara dayalı (demiryolu, karayolu) yurtiçi nakliyesinin yapılması sırasında veya ihracat aşamasında gemiye yükleme, gemide taşıma ve gemiden boşaltma safhalarında, ürünlerin kimyasal ve fiziksel niteliklerinde yaşanan manipülasyona bağlı olarak bozulması, taşımacılık esnasında ürünlerin muhteviyatına çeşitli nedenlerle farklı bazı materyallerin karışması, sorun teşkil etmektedir.

Çözüm Önerisi: Bir an önce tüm limanlarımız çağımızın gerekliliklerine göre donatılmalıdır.97

98. Taşımacılığımızın Balık Ürünleri Açısından Yetersizliği Özellikle havayolu taşımacılığı olmak üzere, ürünün pazara sevk edilmesinde çeşitli sorunlar yaşanmaktadır. Avrupa’da Yunanistan’dan sonra en büyük yetiştiricilik kapasitesi ve büyüme potansiyeline ülkemiz sahiptir. Denizlerimizde yetiştirilen çipura, levrek ve iç sularda alabalığın en büyük tüketicisi başta İtalya, İspanya ve Fransa olmak üzere Akdeniz ülkeleridir. Yunanistan, pazarın içinde olması ve her türlü lojistik olanaklara sahip olması nedeniyle aynı ürünü bu ülkelerde yaklaşık %10 daha yüksek fiyat ile satabilmektedir. Çünkü ürün müşteriye yaklaşık 1 gün önce ulaşmakta ve daha taze pisikolojisi ile daha kolay satılabilmektedir. Bu nedenle, özellikle Avrupa’nın en büyük distribütör ülkesi İtalya’da Türk balığının satış fiyatları zarar seviyelerine kadar inmiş ve şu anda benzer durum İspanya’da da yaşanmaktadır. Diğer taraftan, daha kısıtlı miktarlarda tüketimleri olmasına rağmen, diğer AB ülkelerinde de ürünlerimize talep mevcut olup, bu ülkelerin taleplerini bizden aldığı balıklar ile İtalya karşılamaktadır. Ancak bu ülkelerin taleplerine ne yazık ki olması gereken şekilde cevap verilememektedir. Parsiyel frigorifik karayolu taşımacılığı ve özellikle Havayolu Kargo taşımacılık fiyatlarının çok yüksek oluşu nedeniyle bu ülkelere gereken şekilde cevap verilememekte ve pazarlarımızı rakiplerimize kaptırmak durumunda kalmaktayız. Örneğin İngiltere’ye 1 kg balığın havayolu taşıma fiyatı 1.80 Euro olup, bu tutar neredeyse 1 kg balık fiyatının %50’si kadarıdır. Ayrıca, THY dışındaki diğer havayolu firmaları bu ürünleri taşımamakta; ancak önceden rezervasyon ile 500 kg ile maksimum 1 ton arasında bir yükleme yapılabilmektedir. Yüksek nakliye fiyatları bakımından, parsiyel karayolu taşımacılığında da durum hemen hemen aynıdır. Diğer bir nakliye sorunu da,
97

İMMİB, İTKİB tarafından önerilmiştir.

50
Avrupa’da yaşanmaktadır. Avrupa’ya mal götüren TIR’lar, Yunanistan’da topluluğa giriş yapmakta ve Yunanistan’dan feribota binerek Bari veya Ancona’ya geçmektedirler. Bu durum ciddi zaman kayıplarına yol açmakta ve nakliye maliyetlerini arttırmaktadır. Ayrıca ürünlerimizin rakibimiz olan bir ülkeden giriş yapması başka riskleri de beraberinde getirmektedir.

Çözüm

Önerisi:

Ürünlerimizi

AB

ülkelerine

zamanında

ve

uygun

fiyatla

ulaştırabilmemiz durumunda daha fazla ürün, daha iyi fiyat ile satılabilecek ve Yunanistan ile daha uygun koşullarda rekabet edebileceğimiz bir ortam oluşacaktır. Bu itibarla, su ürünleri veya tarım ürünlerinin havayolu ile ihracatında, başta THY olmak üzere havayolu firmalarının taşıma fiyatlarında bir indirim uygulaması veya navlun farklarının ihracatçıya dolaylı teşvik olarak yansıtılması sağlanmalıdır. Çanakkale veya İzmir’den İtalya’nın Bari veya Ancona Limanlarına direkt feribot seferleri konulabilir veya başlatılan çalışmalar ile Birindizi’ye yapılması planlanan seferler için yetkililer ile konuşularak bu limanda bir veterinerin görevlendirilmesi sağlanmalıdır.98

99. Orkinos Balıklarının Nakliyelerinde Kabotaj Kanunu Engeli Hasatı yapılarak ihracat işlemi tamamlanmış olan orkinos balıklarının yabancı bandıralı orkinos işleme gemilerinden nakliye gemilerine transferine 815 sayılı Kabotaj Kanunu gereğince müsaade edilmemekte ve bu nedenle de zaman ve döviz kaybına sebep olunmaktadır. Çözüm Önerisi: Ülkemizde mevcut orkinos çiftliklerinde yetiştirilen orkinos balıkları, zamanı geldiğinde hasat edilerek çiftliğe gelen Japon işleme gemilerine (Türkiye’de bu tip bir işleme gemisi mevcut değildir) verilmekte ve bu gemilerde eksi 65 derecede dondurularak gemilerin azami kapasiteleri kadar stoklanmaktadırlar. Kapasitesi dolan gemi dondurmuş olduğu yükünü uygun bir limanda “Super Freezer Container”lere yükledikten sonra çiftliğin bulunduğu yere dönerek işleme ve dondurma işlemine devam etmektedir. Ancak bu yük transferi işlemi çiftliğin bulunduğu yere yakın bir limanda gerçekleştiğinden, dondurulmuş olan balıkların çiftlik alanından limana transferi yapılması gerekmekte ve bu işlemin 815 sayılı Kabotaj Kanununun 1.nci maddesine uygun olmadığı mütalaa edilmektedir. Bu nedenle, işleme gemisi yükünü başka ülkelerin (Malta, Yunanistan

98

İİB tarafından önerilmiştir.

51
gibi) limanına taşımakta ve transferi burada gerçekleştirmektedir. Bu uygulama hem zaman kaybına sebep olmakta, hem ülkemiz limanlarının kazanacağı tahmil tahliye ücretleri başka ülkelere gitmekte, hem de söz konusu transfer işleminin maliyeti Türk orkinos üreticilerinin satış fiyatının düşmesine sebep olmaktadır. Kabotaj Kanununun ilgili maddesinin, Türk ticaret gemilerinin Türk Limanları arasındaki taşımacılık haklarını koruma esasına dayandığı ancak Türk Siciline kayıtlı herhangi bir “Orkinos İşleme Gemisi” olmadığı, ayrıca söz konusu transfer işleminin bir taşımacılık değil, ihracatı tamamlanmış olan transit malları nihai varış noktası olan yurt dışına göndermek üzere transit konumunda olan bir eşyanın gemi ve kap değişikliğinden başkaca bir işlem olmadığı hususu göz önüne alınarak zaman ve döviz kaybına mani olmak üzere yukarıda açıklanan transfer işleminin yapılabilmesi için gerekli yasal düzenlemenin yapılması talep edilmektedir.99

100. THY’nin Taşımacılıkta Diğer Ülkelere Oranla Pahalılığı Sektörün pazar ülkelerine düzenli seferleri olan THY, rakip ülke havayollarına göre yüksek tarife uygulamaktadır. THY kargo fiyatlarının yüksek olması nedeniyle, ağırlıklı olarak karayolu ile taşınmaktadır. Bu durum, çiçeğin kalitesinde ve vazo ömründe kayıplara neden olmaktadır. Çözüm Önerisi: Havayolu taşımacılığının yaygın kullanılmasını sağlamak için THY kargo ücretlerinin düşürülmesi veya desteklenmesi gerekmektedir. 1990’lı yıllarda uygulamada olduğu gibi kesme çiçek kargosu için genel kargo fiyatının altında bir fiyat uygulanabilir100.

101. THY’nin Soğuk Hava Depo Ücreti İthalat yapılan ürünlerde belli analizler yaptırılması için havaalanında birkaç günlük bir bekleme süresi gerekmektedir. İthal edilen bu mallar bozulabilir ürün sınıfına girdiği için bu süre içerisinde soğuk hava deposunda bekletilmesi gerekmektedir. THY’nin Antalya’da soğuk hava deposu bulunmaması nedeniyle söz konusu ürünler antrepoda bekletilmektedir. Ancak THY tarafından antrepoda bekletilen ürünlerden alınan ücret normalde 0,25 $ /kg iken, bozulabilir ürün olması nedeniyle çiçeklerden

99

100

İİB tarafından önerilmiştir. AİB tarafından önerilmiştir.

52
soğuk havada bekletilmemesine rağmen soğuk hava deposu için uygulanan 3 $/kg’ lık ücret alınmaktadır. THY’nin ihracatçı firmalarımızın ürünlerini soğuk hava deposunda bekletmediği halde soğuk hava deposu ücretlerini uygulaması ihracatçı firmalarımız üzerinde ağır bir yük oluşturmaktadır. Çözüm Önerisi: THY tarafından alınan ücretlerde gerekli düzeltmenin yapılması gerekmektedir.101

102. Mermer Bloğu İhracatında Tonaj Ayarlaması İhraç edilecek mermer bloklar büyük ebatlı bloklar olduğundan tonaj ayarlaması yapılamamaktadır. Karayolları Genel Müdürlüğü, Bölge Trafik Denetleme, Jandarma Komutanlıkları ve Maliye Bakanlığı Denetmenleri gibi kurum ve kuruluşlar ile bu tonajdan dolayı büyük bir sorun yaşanmaktadır. Çözüm Önerisi: Mermer blok nakliyelerinin özelliğinden (blok ebatlarının dünya standartları ile belirlenmesinden) dolayı özel taşıma römorklarının taşıyabileceği yük miktarının arttırılması hususunun Karayolları Genel Müdürlüğüne, tonaj limitine belli oranda marj koyulması konusunun da Maliye Bakanlığına iletilmesinin uygun olacağı düşünülmektedir.102

103. Geçiş Belgelerinin Yetersizliği ve Dağıtımındaki Denge Sorunu Ulaştırma Bakanlığınca TOBB kanalıyla dağıtılan geçiş belgeleri yetersiz olup, çıkış kapılarına göre adil ve dengeli bir şekilde dağıtılmaması ihracatımızı engelleyici unsur olarak karşımıza çıkmaktadır. Çözüm Önerisi: Ulaştırma Bakanlığınca yapılan geçiş belgesi dağıtımlarının kapıların çıkış istatistikleri ve ihracat rakamları ile orantılı bir şekilde dağıtılmasının sağlanması gerekmektedir. Bu kapsamda, özellikle büyük sıkıntının yaşandığı başta Rusya Federasyonu olmak üzere Rusya Federasyonu ve Gürcistan’a yönelik geçiş belgesi sayısı arttırılarak, Bölgemiz illerine (Trabzon, Rize, Artvin) yeteri kadar geçiş belgesinin tahsis edilmesinin sağlanması önem arz etmektedir.103

101 102

AİB tarafından önerilmiştir. İMMİB tarafından önerilmiştir. 103 DKİB tarafından önerilmiştir.

53 D. MALİYETLERE İLİŞKİN SORUNLAR
104. Enerji Maliyetleri Tüm OECD ülkeleri arasında en yüksek enerji maliyetleri Türkiye’de bulunmaktadır. Bu durum üretimin ana girdisi olan enerjinin yüksek maliyetinin, üretilen ürünlere yansımasına neden olmakta ve küresel rekabette ülkemizi zor duruma düşürmektedir. Çözüm Önerisi:
104

Fiyatların

daha

düşük

seviyelere

çekilmesinin

sağlanması

gerekmektedir.

105. Genel İstihdam Maliyeti İstihdam üzerindeki vergi yükü bakımından Türkiye, OECD ortalamalarının üzerinde yer almaktadır. İhracatın artırılmasına ilişkin olarak ÖTV yükünün ve istihdamdaki vergi yükünün ihracat girdi maliyetlerinden arındırılması önem taşımaktadır. Ülkemiz ihracatçısı bu maliyetlerle fiyat tutturmada sorun yaşamakta olup, bu husus ihracatın daha fazla arttırılamamasının temel nedenlerinden birisini oluşturmaktadır. Çözüm Önerisi: Bu maliyetlerin aşağı çekilmesi gerekmektedir. 105

106. Vasıfsız İşçi Maliyeti Vasıfsız işçi maliyetlerinin (SSK, Gelir Vergisi) yüksek olması, uluslararası rekabet gücümüzü zayıflatmaktadır. Çözüm Önerisi: Makineli işlerde
106

çalışmayan

işçilere

tarım

işçisi

statüsü

uygulanması yoluna gidilebilir.

104 105

UİB, DETKİB, İTKİB, OAİB tarafından önerilmiştir. DETKİB, İTKİB tarafından önerilmiştir. 106 OAİB, UİB, İTKİB tarafından önerilmiştir.

54
107. Aşırı Değerli YTL Son üç yılda YTL’nin aşırı değerlemesi ve döviz kurlarında yaşanan istikrarsızlık imalata yönelik ara malı kullanan sektörleri ithal malı kullanmaya bağımlı hale getirdiği gibi, ithalatın hızlı bir şekilde yükselmesine ve sonuçta da cari açığın her geçen gün büyümesine sebebiyet vermesi, ülke ekonomisini kırılgan noktaya taşımakta ve yaşanan bu istikrarsız ortamda ihracat yapmaya çalışan sektörlerin karlılık ve rekabet imkânlarını yok etmektedir. Çözüm Önerisi: Merkez Bankasınca döviz kurları üzerindeki baskı kaldırılarak, döviz kurlarının ithalatı kısıtlayıcı ve ihracatı teşvik edici bir dengede oluşmasının sağlanması, kur riskinden kaynaklanan zararların telafisi açısından da ülkemizde kur riski sigorta sisteminin kurulmasını sağlayacak bir sistemin tesis edilmesi faydalı olacaktır.107

108. Bağkur Primi Kesintilerinde Müteselsil Sorumluluk Yaş meyve sebze ürünlerinin müstahsil makbuzu ile üreticiden alımında % 2 stopaj kesintisi yanında üretici adına Bağ-Kur primi kesintisi yapılması ve bu kesintilerden de ürünü satın alan ihracatçının müteselsil sorumlu olması, maliyet artırıcı unsur olarak ihracatçının karşısına çıkmakta ve pratikte de bu kesinti ve primler üreticiye yansıtılamamakta ve ihracatçı tarafından ödenmesi nedeniyle de ihraç maliyetlerini artırmaktadır. Çözüm Önerisi: Yaş meyve sebze sektöründe ihraç edilen ürünler üreticilerden müstahsil makbuzu eşliğinde satın alınması nedeniyle, % 2 gelir vergisi stopajı yanında, üreticinin ödemesi gereken Bağ-Kur primi kesintisi yapılarak, bu kesintiden dolayı ihracatçının müteselsil sorumlu olması, pratikte üretici yerine ihracatçı tarafından ödenen bu primler dolayısıyla ihraç maliyetleri artmakta ve ihracatçıların mağduriyetine neden olmaktadır. Bu nedenle, yeni uygulamaya girecek Sosyal Güvenlik mevzuatında bu durum düzeltilerek, ödenmesi gereken primlerden sadece üreticinin sorumlu tutulması yararlı olacaktır.108

107 108

DKİB, İTKİB, EİB tarafından önerilmiştir. DKİB tarafından önerilmiştir.

55
109. Doğal Arı Balı Analiz Belgesinin Yüksek Maliyeti Devlet Bakanlığı Makamı’nın 03.02.2005 tarihli onayı çerçevesinde ülkemizden ihraç edilecek her parti balda doğal arı balı uygunluk analizleri Avrupa Birliği Gıda Monitoring Kuralları, Avrupa Birliği Bal Yönergesi ve Türk Gıda Kodeksi Bal Tebliği ile paralellik sağlayacak şekilde ARGEFAR tarafından yapılmaktadır. ARGEFAR tarafından verilecek Doğal Arı Balı Analiz Belgesi’nin gümrük beyannamesinin ilgili İhracatçı Birlikleri Genel Sekreterliği tarafından kayıt meşruhatı düşülerek onaylanması esnasında ibrazı zorunlu olup, analiz sonucu olumsuz olanların ihracına izin verilmemektedir. Ancak, bu analizlerin maliyeti oldukça yüksektir. Çözüm Önerisi: ARGEFAR’ın analiz fiyatları diğer laboratuvarlara oranla oldukça düşük olmakla birlikte bir partiyi oluşturan 20.000 kg balın, ortalama olarak 4 üreticiden satın alındığı dikkate alınırsa analiz maliyetinin yüksekliği daha iyi anlaşılabilir. Balda, üreticiden numune bazında alım aşamasından itibaren ihracat aşamasına kadar 4–5 defa analiz yapılmaktadır. Böylece tahmini olarak bir parti balın analiz maliyeti toplam 3.000–4.000-YTL’yi bulmaktadır. İhracatçı firmalara analiz desteği sağlanması halinde ülkemiz balının yurtdışı piyasalarda rekabet gücü artacak, böylece daha fazla ihracat şansı doğacaktır.109

110. Vadeli İthalatta Kaynak Kullanımını Destekleme Fonu Uygulaması Vadeli Akreditifle ve Peşin İthalatta %3 KKDF alınmaya devam etmekte. KKDF’nin iki türlü olumsuz etkisi bulunmaktadır. 1-Firmalarımızı peşin alıma zorlayarak, yabancıların sunduğu finansman imkânından mahrum etmektedir. 2- İlave bir maliyet getirmektedir. KKDF uygulamasında vadeli alımlarda alınan % 3 lük bir pay üretim maliyetlerini arttırarak sektörel bazda nakit sıkıntısına neden olmaktadır. Çözüm Önerisi: Bu fonun imalatçı ihracatçılarda kaldırılması ihracat açısından yararlı olacaktır.110

109 110

İİB, EİB tarafından önerilmiştir. UİB, İTKİB tarafından önerilmiştir.

56
111. Çözücüler (Solvent) İçin ÖTV Alınması Yurt içinde üretilen solventler için ÖTV ödenmekte, buna karşın aynı ürünün bitmiş hali Türkiye’ye ithal edildiğinde bu ÖTV alınmamakta, bu durumdan dolayı yerli üretim yabancı üretimlere karşı yüksek maliyetlere ulaşmaktadır. Çözüm Önerisi: Yurtiçinde üretilen solventler için ÖTV uygulamasından

vazgeçilmesi.111

111

İMMİB tarafından önerilmiştir.

57

E. İHRACATIN FİNANSMANINA İLİŞKİN SORUNLAR

112. Eximbank Kredileri Birçok banka halen Eximbank kaynaklarını grup şirketlerine kullandırmakta ve ne yazık ki ihracatçılarımız bu fondan yeterince faydalanamamaktadır. Eximbank firmalara teminat mektubu karşılığında kredi vermelidir. Bu kredileri de mektubu veren bankanın limiti ile bağdaştırmamalıdır. Gerekli kaynak yoksa banka limitlerinden kesinti yapılarak münferit firmaların kullanılacağı bir limit grubu açılmalıdır. Çözüm Önerisi: Bu limitlet münferit firmalara açılmalı ve bankalara aracılık ettikleri Eximbank kredilerinin belli bir yüzdesi kadar münferit bankalara teminat mektubu verme mecburiyeti konmalıdır.112

113. Tarımsal İade Destekleri Zeytinyağı: Zeytinyağında şu anda 0 ile 5 kg arasında ton başına 100 USD; markalı 0 ile 1 kg arasında ton başına 350 USD, 1 ile 2 kg arasında ton başına 200 USD, 2 ile 5 kg arasında ton başına 150 USD destek verilmektedir. Ancak bu destek AB ile kıyaslandığında yetersiz kalmaktadır. Her yıl zeytinyağı için AB Bütçesinden 2.25– 2,5 milyar Euro ayrılmaktadır. Bu tutarın %90'ı üretim desteklerine ayrılmaktadır. Ayrıca AB zeytinyağının tonuna 1320 Euro üretim yardımı vermektedir. Zeytin: Sofralık zeytinde şu anda 0 ile 18 kg arasında ton başına 68 USD; markalı 0 ile 1 kg arasında ton başına 150 USD, 1 ile 2 kg arasında ton başına 125 USD, 2 ile 5 kg arasında ton başına 100 USD destek verilmektedir. Ancak bu destek AB ile kıyaslandığında yetersiz kalmaktadır.

Çözüm Önerisi: Yapılan tarımsal iade desteklerinin arttırılması gerekmektedir.113

112 113

UİB tarafından önerilmiştir. EİB, DKİB tarafından önerilmiştir.

58

114. İhracat İadesi Alacakları Ülkemizde tarımsal ürünlere ödenen ihracat iadeleri, Avrupa Birliği Ülkeleri eşdeğerinde olmaması nedeniyle, Avrupa Birliği üyesi ülke firmaları ile ihracatçılarımızın özellikle BDT ülkesi piyasalarında rekabet etmesi imkânsız hale gelmekte ve pazar payımız işlenmiş tarım ürünleri sektörlerinde Avrupa Birliği üyesi ülkelerin eline geçmektedir. Çözüm Önerisi: İhracatçılarımıza büyük bir finansman imkânı sağlayacak mahsup edilemeyen ve Merkez Bankası nezdinde bekleyen bu hak edişlerin 1 yıllık dönem sonunda ihracatçılara nakit olarak ödenmesinin sağlanması finansman sıkıntısı içinde olan ihracatçılara önemli oranda finansman imkânı sağlayacağı gibi rekabet imkânlarının da gelişmesine büyük katkısı olacaktır. Bu nedenle, İhracatçılara finansman yönünden bir rahatlama sağlaması açısından, bütün kamu kurumlarına borcu olmadığını belgeleyen firmaların mahsup edilemeyen ve Merkez Bankası nezdinde bekleyen bu hak edişlerin 1 yıllık dönem sonunda ihracatçılara nakit olarak ödenmesi veya mahsup imkânının genişletilerek bu alacakların Eximbank’tan kullanılacak kredi anapara ve faiz ödemelerine de mahsup edilebilme imkânının sağlanması yararlı olacaktır.114

115. Bankacılık Sağlayamaması

Sisteminin

Geliştirilmiş

Kredi

Enstrümanları

Ülkemizde bankacılık sektörü, bugüne kadar ihracatçılarımıza yeterli şekilde destek olmamış, sadece yurtiçi bireysel tüketimi teşvik edici enstrümanlarla faaliyetini sürdürür duruma gelmiştir. Ayrıca, ihracatçıdan sağladığı fon ve katkıları yine aynı sektöre aktarması gerekirken, bilakis ihracatçıdan aldığı katma değeri tüketim sektörlerine aktarmaktadır. Çözüm Önerisi: Bankacılık yasasında gerekli değişiklik yapılarak, bankaların bugün konut kredilerinde yaptıkları faiz rekabeti gibi toplamış oldukları fonları veya yıllık kredi hacimlerinin bir kısmını en azından Eximbank kredi maliyetleri eşdeğerinde ihracatçıya olacaktır.115
114 115

kullandırmalarının

zorunlu

hale

getirilmesinin

sağlanması

faydalı

DKİB tarafından önerilmiştir. DKİB tarafından önerilmiştir.

59

116. Su Ürünleri İhracatındaki Riskler İhracatının neredeyse tamamına yakın kısmı mal mukabili olarak yapılan su ürünleri sigortalanmalı ve kredilendirilmelidir. Genel kabul görmüş bir sistem olarak ne yazık ki su ürünleri ihracatı herhangi bir ödeme aracına bağlı olmaksızın mal mukabili yapılabilmektedir. Bu durum karşısında ihracatçı çok büyük bir risk altına girmektedir. İhracatlarımız ancak Eximbank sigorta sistemi ile garanti altına alınabilmekte ve özel sigorta sistemleri ihtiyaca gerçek anlamda cevap verememektedir. Ancak Eximbank’ın araştırma ve değerlendirme süreci oldukça uzun zaman almakta, bu süreç sonunda ya müşteri kaybedilmekte ya da sigorta yapılamamaktadır. Hatta Eximbank’dan onay almış bazı müşterilere yapılan satışlarda dahi başlangıçta güncel bir enformasyona sahip olunamamasından dolayı pek çok kayıp yaşanabilmektedir. Ne yazık ki bilgiler, ilgili ülke Ticaret Müşavirliklerinden alındığı için bazen güncel olamamakta, dolayısıyla sistem doğru çalışamamaktadır. Tazmin durumunda ise başka sıkıntılar yaşanabilmektedir. Çözüm Önerisi: Sigorta, ihracatçıyı risklere karşı korumak amacıyla kurulmuş bir sistemdir. Fiili ihracatın gerçekleşmiş olması ve vadesinde bu bedelin ödenmemesi, ihracatçının yazılmamışsa kusurundan kaşelenip veya ürünün bir tanımına sorun uymaması ve koşulundan alıcıdan kaynaklanmıyorsa ki bu durum varsa taşıma senedinin üzerine zaten yazılır, imzalanmışsa yoktur sadece kaynaklanan bir nedenle ödemeden imtina etmesi söz konusudur. İhracatçının koşulları yerine getirmesi ve ithalatçının koşulları yerine getirmemesi anlamındadır ve tazminatı doğurur. Bu durumda ihracatçının tazminatı yerine getirilir ve ondan sonra Eximbank’ın bu parayı nasıl tahsil edeceği, kimin haklı kimin haksız olduğu gibi konular değerlendirilir. Eğer ihracatçı tevsik ettiği tüm ihracat vesaiklerine rağmen bu süreç sonunda haksız bulunur ise bu sefer ihracatçıdan faizi ile birlikte bu para geri istenebilir. Böylece ihracatçı sahip olduğu kıt kaynakları kaybedip bekleme sürecini yaşayıp daha fazla mağdur olmamış olur.116

116

İİB tarafından önerilmiştir.

60
117. İhracat İadelerinin Mahsubun Giderleri Düşük Olduğunda Atıl Bir Halde Bekletilmesi İhracatçı firmalara mahsup sistemi olarak tarımsal ürünlerde ihracat iadesi kapsamında ödenen iadelerin, mahsubunun yapılabileceği giderlerin düşük olması nedeniyle Merkez Bankası Firmaların hesaplarında kanuni bu iadeler birikmekte ve mahsup dolayı, edilememektedir. mükellefiyetlerinin düşüklüğünden

Merkez Bankası nezdinde biriken alacaklar yıldan yıla devir olması nedeniyle, işletmelerin bilânçolarında her yıl gelir olarak vergiye tabi tutulmakta ve bu alacaklar Merkez Bankası nezdinde atıl olarak bekletilmektedir. Çözüm Önerisi: İhracatçılara finansman yönünden bir rahatlama sağlaması açısından, bütün kamu kurumlarına borcu olmadığını belgeleyen firmaların mahsup edilemeyen ve Merkez Bankası nezdinde bekleyen bu hak edişlerin 1 yıllık dönem sonunda ihracatçılara nakit olarak ödenmesi veya mahsup imkânının genişletilerek bu alacakların Eximbank’tan kullanılacak kredi anapara ve faiz ödemelerine de mahsup edilebilme imkânının sağlanması faydalı olacaktır.117

118. Eximbank Kredilerinin Cazipleştirilmesi Hızla artan hammadde fiyatları ve zorlanarak yapılan uzun vadeli ihracat ve iç piyasa satışları nedeniyle üreticilerin finansman ihtiyaçlarında önemli artış olmuştur. Buna karşılık destek olarak verilen Eximbank kredilerinin, diğer banka kredilerine göre hiçbir cazibesinin olmadığı da dikkate alınırsa ve diğer ülkelerin sağladığı desteklerde dikkate alınırsa, rekabetçiliğimizin geliştirilmesine yeteri kadar destek olunamadığı görülmektedir. Eximbank kredilerinin temini çok zordur ve faizleri cazip değildir. Çözüm Önerisi: Bu kredilerin daha uygun temini için gerekli düzenlemeler yapılmalıdır.118

117 118

EİB tarafından önerilmiştir. UİB, DKİB, EİB tarafından önerilmiştir.

61
119. Ar-Ge Harcamalarının Fonlanması Sanayi üretiminde teknolojinin geliştirilmesi ve ürün geliştirme için Ar-Ge

harcamalarına fon ayrılması gerçeği küçük işletmeleri zorlamaktadır. Sektördeki çoğu firma fason üretim yapmakta veya yaptığı ürünleri taşeron firma sıfatıyla dağıtıma sokmaktadır. Bu firmalar düşük kar marjı ile çalıştıklarından uzun vadeli plan yapamamakta ve Ar-Ge çalışmalarına esas olan alt yapı kurulamamaktadır. Çözüm Önerisi: Sektördeki firmaların tek tek Ar-Ge çalışmalarına cirolarından pay ayırmaları ve bunu Ar-Ge alt yapısını kurmakta harcamaları oldukça zordur. Ancak, makine imalat sanayiiinin alt sektörleri içinde sinerji yaratarak, ilişkin projeler geliştirilmesi öncelikle ele alınmalıdır.119 içinde Ar-Ge çalışmalarının da yer alacağı ortak bir Merkez kurulması ve mamule, imalat sürecine

119

İMMİB, OAİB tarafından önerilmiştir.

62 F. TANITIM VE FUARLARA İLİŞKİN SORUNLAR

120. Bireysel Katılımı Özendirilmesi Bireysel fuar teşviklerinde milli katılımı özendirecek bireysel katılımı sınırlandıracak uygulamalar bulunmaktadır. Bu durum fuarlara katılımı oldukça sınırlandırmaktadır. Çözüm Önerisi: Teşviklerin arttırılarak ihracatçılara daha fazla destek sağlanması gerekmektedir.120

121. Fuar Teşvikleri Destek Oranları Fuar teşvikleri destek oranları 1 Ocak 2006 tarihi itibariyle %50'ye indirilmiştir. Fuar destek oranının düşmesi, firmaların fuarlara katılımını olumsuz etkilemektedir. Çözüm Önerisi: Fuar desteklerinin genişletilmesi yararlı olacaktır.121 eski oranlara çekilmesi ve kapsamının

122. Teşvikli Fuarların Geç Açıklanması Teşvikli fuarlar listesi geç açıklanmaktadır. Çözüm Önerisi: Yıl sonu açıklanan teşvikli fuarlar listesinin daha erken bir tarihte açıklanması gereklidir.122

123. Fındık Tanıtımı Fındığın tanıtımı yeterli değildir. İhracatımızın tek pazara olan bağımlılığının riskleri ve pazar çeşitliliğinin gerekliliği göz önünde bulundurularak, yeni pazarlarda yer edinilmesi büyük önem taşımaktadır.

120 121

UİB tarafından önerilmiştir. DETKİB, DKİB, İTKİB, EİB, İMMİB tarafından önerilmiştir. 122 İMMİB tarafından önerilmiştir.

63
Çözüm Önerisi: Tanıtım faaliyetleri, halen Fındık Tanıtım Grubunun kısıtlı imkânlarıyla yürütülmekte olup, reklâm ve tanıtım faaliyetlerinin daha geniş kapsamlı olarak sürdürülmesi, aynı zamanda daha fazla ülkede tanıtım yapılabilmesi için Fındık Tanıtım Grubu gelirlerinin artırılabilmesi gerekir. Fındık ihracatından tahsil edilmekte olan DFİF kesintisinin belirli bir kısmının da fındık tanıtımında kullanılması sağlanmalıdır.
123

124. BDT’de Türk Malı İmajının Yenilenmesi Özellikle bavul ticareti yoluyla Rusya ve bazı BDT ülkelerine geçmiş yıllarda giden bir takım kalitesiz ürünler, Türk ürünlerinin tümüne gölge düşürmüş ve bu bölgede kalitesiz Türk Malı imajı bir önyargı konusu olmaya yüz tutmuştur. Anılan bölgede kaliteli ürün pazarlamak isteyen ihracatçılarımız bu önyargıyla sık sık karşılaştıklarını ve anlaşma yapmakta zorlandıklarını, kendi malımızdan çok daha düşük spektlerde olan diğer rakip ülke ürünlerinin dahi daha fazla rağbet gördüğünü ifade edilerek, özellikle Rusya Federasyonu ve Gürcistan piyasalarında bu kötü imajın silinmesi amacıyla işlenmiş gıda ürünlerinde yapılacak bir program dahilinde yoğun reklam ve tanıtım faaliyetlerinin yapılması talep edilmektedir. Çözüm Önerisi: İşlenmiş tarım ürünlerinde özellikle Rusya Federasyonu ve Gürcistan piyasalarında geçmiş yıllarda oluşan ve etkileri halen kısmen de olsa devam eden kötü Türk Malı imajının bir an önce ortadan kaldırılması ve Türk malı imajını olumluya çevrilmelidir. Bu anlamda fuar, sergi ve diğer tanıtım faaliyetlerine ağırlık verilmesi, bu amaca yönelik yapılacak bir çalışma kapsamında etkin tanıtım ve reklâm faaliyetleri sürdürülmesi büyük önem arz etmektedir.124

125. Markalaşma Firmaların rekabet güçlerinin artırılması ve devamlılığının sağlanmasının bir yolu markalaşmadır. Ancak, dünya çapında bir marka olmanın hem maliyeti yüksek hem de uzun zaman almaktadır. Ayakta kalma çabası içinde olan firmalar markalaşmaya yeterli kaynağı ayıramamaktadır.

123 124

KİB tarafından önerilmiştir. DKİB tarafından önerilmiştir.

64
Çözüm Önerisi: Markalaşmaya yatırım yapan firmaların özellikle de KOBİ’lerin teşvik ve sübvansiyonlarla desteklenmesi gerekmektedir.125

126. Fuarların Tanıtımı Uluslararası düzeyde yapılan fuarlarımızın tanıtımı yeterince iyi yapılamamaktadır. Çözüm Önerisi: Bu konuda daha etkin bir tanıtım politikası izlenmelidir.126

127. Serbest Bölgelerde Fuar Desteği Uygulanmaması Yurtdışı fuar desteklerinden serbest bölgelerde faaliyet gösteren firmalar

yararlandırılmamaktadır. Çözüm Önerisi: Yurtdışı fuar desteklerinden serbest bölgelerde faaliyet gösteren firmaların da yararlandırılması yararlı olacaktır.127

128. Zeytinyağı Tüketiminde Öncü Ülkelerde Türk Zeytinyağının Tanıtımı Başta Rusya olmak üzere, A.B.D., Japonya, Kanada gibi, özellikle tüketici ülkelerde hedef pazarlar görülerek, bu ülkelerde ülkemiz zeytinyağı tanıtımının yapılması ve ülkemiz zeytinyağı imajının yerleştirilmesi önem arz etmektedir. Bununla birlikte ülkemiz siyah zeytin ihracatının yaklaşık %50’si Romanya’ya yapıldığı dikkate alınarak, bu pazarda kaliteye önem verilerek pazardaki payımızı korumakla birlikte hem siyah hem de yeşil sofralık zeytin de ihraç pazarlarımızın çeşitlendirilmesi sektörün geleceği açısından büyük önem taşımaktadır. Çözüm Önerisi:
128

Yurtdışındaki

tanıtım

faaliyetlerinin

arttırılmasına

ihtiyaç

duyulmaktadır.

125 126

OAİB, İTKİB tarafından önerilmiştir. İTKİB tarafından önerilmiştir. 127 İTKİB tarafından önerilmiştir. 128 EİB tarafından önerilmiştir.

65 G. HEDEF PAZARLARA GİRİŞTE YAŞANAN SORUNLAR

129. Bazı Ülkelerde Bedel Ödenmeden Vesaik Mukabili Gönderilen Malın Çekilmesi Avusturya, Ukrayna ve Rusya’da kayıt dışı işlemlerle ve bedel ödemeden malın çekilmesi durumuyla karşılaşılmaktadır. Çözüm Önerisi: Söz konusu ülkelerin yetkili makamlarıyla görüşülerek bu sorunun giderilmesine ihtiyaç duyulmaktadır. 129

130. Kuş Gribi Karantinasının Karar Dışı Sürdürülmesi Ülkemizde görülen kuş gribi (Avian Influenza) salgını sonucunda uygulanan karantina, Tarım ve Köyişleri Bakanlığı’nca alınan önlemlerin ardından kaldırılmış, son kuş gribi vakası ise 2006 Mart ayında görülmüştür. OIE (World Organisation for Animal Health/Organisation Mondiale de la Santénimale) kurallarına göre ise, son vakanın görüldüğü tarihten itibaren 3 ay içerisinde vaka görülmemesi üzerine karantina kaldırılmakta, buna göre ülkemizde 31 Mart 2006’dan sonra geçen 3 ay içerisinde herhangi bir bulguya rastlanmaması üzerine, Tarım ve Köyişleri Bakanlığı’nın da başvurusu üzerine OIE’nin karantina 15 Ağustos 2006 tarihi itibariyle kaldırılmıştır. OIE ve WHO’nun (World Health Organization) ülkemizden tavuk eti ve yumurta ithalatının yasaklanmasına yönelik bir kararı olmadığı halde, bazı ülkeler Türkiye'den kanatlı hayvan ve eti ithalatı yasağını sürdürmektedir. Makedonya piliç eti ve yumurta taşıyan TIR’lara transit geçiş izni dahi vermemektedir. Çözüm Önerisi: Ülkemiz menşeli kanatlı eti ürünlerine ithalatçı ülkelerce

uygulanan yasağın kalkması için,

karantinanın kalkmış olduğunun bu ülkelere

resmi olarak bildirilmesi gerekmektedir. Karantina yasağının kalkması halinde bazı ülkelere kanatlı eti ihracatının gerçekleştirilmesi mümkündür. Bu ülkelerin başında Çin, Bulgaristan, Makedonya, Arnavutluk, Sırbistan, Ürdün, Birleşik Arap Emirlikleri, Lübnan, Mısır ve Karadağ gelmektedir. Konu, potansiyel arz eden ülkelerle olan ikili ilişkilerde gündeme getirilmeli, ayrıca adı geçen ülkelerdeki Ticaret Müşavirliklerimiz

129

İTKİB tarafından önerilmiştir.

66
aracılığı ile bu ülkelerin resmi makamları nezdinde girişimlerde bulunulmalı; diğer yandan, Tarım ve Köyişleri Bakanlığı tarafından ithalat yasağının kaldırıldığının bu ülkelerin resmi makamlarına iletilmesi gerekmektedir.130

131. Ambalajlı Zeytinyağı İhracatında AB Ülkelerinin Yüksek Vergi Oranları AB ülkelerine ambalajlı zeytinyağı ihracatında yüksek vergi oranı karşılaşılmaktadır. AB'ye yapılan ambalajlı zeytinyağı ihracatında ton başına oldukça yüksek bir miktarda gümrük vergisi alınmaktadır. Bu ülkemizin ambalajlı zeytinyağı ihracatın rekabet gücünü önemli ölçüde düşürmektedir. Çözüm Önerisi: AB'ye aday üyelik sürecinde, Gümrük Vergisi olmadan ihracat yapabilmek için kota alınmasına ihtiyaç duyulmaktadır.131

132. Aflatoksin Kontrolü AB’ ye fındık ihracatında yaşanan en büyük sorunlardan biri de aflatoksindir. 01 Mart 2002 tarihinden itibaren uygulamaya konan zorunlu aflatoksin kontrolleri nedeniyle gümrük kapılarında TIR’lar bazen on beş güne kadar varan uzun sürelerce bekletilmekte ve ihracatlar aksamaktadır. Ayrıca, “Gıda Maddelerinde Resmi Kontroller” isimli Konsey Direktifinde bulunmasına ve AB Komisyonu tarafından hazırlanarak üyesi bulunan ülkelerin ilgili gümrük birimlerine iletilen kılavuzda yer almasına rağmen, ilk ölçümün yüksek çıkması halinde devreye girmesi gereken ikinci analiz hakkı da kimi zaman kullandırılmamaktadır. Çözüm Önerisi: AB mevzuatında yer alan ve mevcut 4 bbp olan aflatoksin limitinin 15 bbp’ ye yükseltilmesi çalışmaları son aşamasına gelmek üzeredir. Kodeks Alimentarius nezdinde karar resmileşinceye kadar siyasi girişimler devam etmelidir. Yurtiçinde yapılan aflatoksin analizlerinde her bir laboratuardan elde edilen sonuçlar farklı çıkabilmektedir. Laboratuarlar arasında standardizasyonun sağlanması doğrultusunda çalışma yapılması için Tarım Bakanlığı Koruma Kontrol Genel Müdürlüğü’nün nezdinde gerekli girişimlerin yapılması sağlanmalıdır.132

130 131

İİB tarafından önerilmiştir. EİB tarafından önerilmiştir. 132 KİB tarafından önerilmiştir.

67
133. Rusya ve Gürcistan’a İhracatta Ödenen Gümrük Tarifeleri Başta Rusya Federasyonu ve Gürcistan olmak üzere, BDT ülkelerinde halen Gümrük Tarifelerinin yüksekliği ihracatımızı olumsuz olarak etkilemektedir. Bu ülkelerin kendi aralarında imzalamış oldukları gümrük birliği anlaşması çerçevesinde gümrük vergilerini sıfırlamaları, fiyat avantajına yol açması nedeniyle ülkeleri arasında mal dolaşımı hızlanmakta ve bu durumda her geçen gün pazar payımızın azalmasına neden olmaktadır. Çözüm Önerisi: Bölgemize olan coğrafi yakınlık gibi çok önemli potansiyele sahip olduğumuz başta Rusya Federasyonu ve Gürcistan olmak üzere, bu ülkelerle gümrük tarifelerinin düşürülmesi ve tarife dışı engellerin ortadan kaldırılmasını sağlayacak serbest ticaret anlaşması türü ikili anlaşmaların bir an önce yapılması ihracatımızın artmasına büyük katkısı olacaktır. Ayrıca, Rusya Federasyonu’ndan alınan doğalgaz bedelinin bir kısmının malla geri ödenmesini sağlayacak sistemin de devreye konulması veya doğalgaz alımı karşılığında belli bir miktar tarife indirimi sağlanması da ihracatımıza olumlu katkı sağlayacaktır.133

134. Ortadoğu Ülkeleri Tarafından İstenilen Belgelerin Çokluğu Suudi Arabistan başta olmak üzere çeşitli Ortadoğu ülkeleri tarafından istenilen evrak, ihracat belgesi onay işlemleri zaman almakta ve istenilen ücretler ihracatçılar için ilave bir mali yük getirmektedir. Çözüm Önerisi: Söz konusu belgelerde kolaylık sağlanmasına ilişkin olarak ilgili ülkelerin temsilcileriyle görüşülmesine ihtiyaç duyulmaktadır.134

133 134

DKİB tarafından önerilmiştir. İMMİB tarafından önerilmiştir.

68
135. Polonya’da Transit Geçişlerdeki Zorluk Polonya gümrüklerinde ülkemiz gümrüklerinden onaylanmış geçiş belgeleri

konusunda sorunlar yaşanmaktadır. İhracatçılarımız, onaylanmış A.TR Dolaşım belgelerinin üzerindeki kaşelerin bahane dilerek kimi zaman, bir kaç kez yeniden kaşe vurulması talep edildiği için malların teslim tarihinde gecikmeler yaşandığı belirtilmiştir. İhracatçılarımız bu durumun kasıtlı olarak yapıldığını ifade etmektedir. Çözüm Önerisi: Polonya yetkili makamları görüşmeler yapılarak, mevcut durumun değiştirilmesi faydalı olacaktır.135

136. AB Uyumunda Plansızlık Önümüzdeki AB uyum sürecinde altyapı olarak hazır olmadığımız bazı konular mevcuttur. Bunlardan en önemlisi, AB’nin; elektrikli ve elektronik eşya üreticilerinin, pazara sundukları ürünlerden kaynaklanan atıkları toplayarak geri dönüştürmesi yükümlülüğünü getiren WEEE (Waste Electrical and Electronic Equipment) direktifidir. Pek çok AB ülkesinin yürürlüğe girişini ertelediği bu direktif, Çevre Bakanlığı gündemine alınmış ve 2006’da yayımlanması hedeflenmiştir. Ancak söz konusu direktifin ülkemize yıllık yaklaşık 100 milyon Euro civarında bir maliyet getireceği düşünülmektedir. Bununla birlikte, konuya ilişkin olarak sektörde altyapı eksiklileri bulunmaktadır. Üreticiler atıklar konusunda yeterli teknik bilgiye sahip değildir. Ayrıca elektrikli ve elektronik eşya kullanım oranlarının düşüklüğü de söz konusu direktif açısından ciddi bir engel teşkil etmektedir. Çözüm Önerisi: Müzakereler esnasında maliyet konusu ortaya konulmalıdır. AB için de çok yeni olan söz konusu WEEE direktifinin uyumu çalışmaları başlatılmadan önce, müzakerelerde tüm boyutlarıyla görüşülmelidir. Ayrıca ülkemizdeki mecburi yürürlülük tarihi en erken 2010 olmak üzere müzakere edilmelidir.136

135 136

İTKİB tarafından önerilmiştir. İMMİB tarafından önerilmiştir.

69
137. Vize Sorunu Birçok ülke tarafından uygulanan vize zorunluluğu ve işadamlarımızın vize alma konusunda karşılaştıkları sıkıntılar, ihracatta pazarlama çalışmalarını engellemekte ve bu durum ihracatımızı olumsuz yönde etkilemektedir. (Özellikle Almanya, Fransa, İtalya) Çözüm Önerisi: Söz konusu ülkelerin yetkili makamlarıyla görüşülerek bu sorunun giderilmesine ihtiyaç duyulmaktadır. 137

137

DETKİB, DKİB tarafından önerilmiştir.

Related Interests