You are on page 1of 4

Añ÷åßá ÐáèïëïãéêÞò ÁíáôïìéêÞò 2002, 16(3):132-135

132 Añ÷åßá ÐáèïëïãéêÞò ÁíáôïìéêÞò Ôüìïò 16ïò, Ôåý÷ïò 3ï


Hellenic Archives Pathol 2002, 16(3):132-135

ÁÐÏ ÉÓÔÏÑÉÁ ÔÇÓ


ÔÇÍ
ÐÁÈÏËÏÃÉÊÇÓ ÁÍÁÔÏÌÉÊÇÓ

Íéêüëáïò ÌáãêÜêçò (1911-1990)


¸íáò Ðáèïëïãïáíáôüìïò óôç äßíç ôçò Éóôïñßáò
É. Åõóôñáôßïõ

Ìéá ðñïóùðéêÞ ñåßáò, ôïõ ðñþôïõ ðáíåëëçíßïõ éáôñéêïý óõ-


ìáñôõñßá ôïõ óåâá- íåäñßïõ (1901) êáé ôïõ ÐáíåëëÞíéïõ Éáôñ. Óõë-
óôïý ìïõ äáóêÜ- ëüãïõ (1925-28).
ëïõ, êáèçãçôÞ ê. Ï Íéê. ÌáãêÜêçò óðïýäáóå óôçí ÉáôñéêÞ
ÅõáããÝëïõ Êáæëá- Áèçíþí (1928-34) åíþ ðáñÜëëçëá äéÞëèå üëåò
ñÞ Þôáí ôï Ýíáõóìá ôéò âáèìßäåò óôï óçìáíôéêüôåñï ôüôå Åëëçíéêü
ãéá íá äéåñåõíÞóù Ðáèïëïãïáíáôïìéêü ÅñãáóôÞñéï óôï èåñáðåõ-
ôç æùÞ ôïõ Íéêï- ôÞñéï “Ï Åõáããåëéóìüò”. ¢Áìéóèïò õðïâïçèüò
ëÜïõ ÌáãêÜêç. ôï 1931, â’ âïçèüò ôï 1933 êáé á´ âïçèüò (åðé-
Çôáí ôÝëç ôïõ ìåëçôÞò) ôï ÷ñïíéêü äéÜóôçìá 1935-37. Áðü
1946 êé ï åìöýëéïò óôïé÷åßá ðïõ Ý÷ïõí äéáóùèåß óôá áñ÷åßá ôïõ
ðüëåìïò öïýíôùíå Íïóïêïìåßïõ ãíùñßæïõìå üôé ôï 1933 á´ âïç-
üôáí ï ÌáãêÜêçò èüò Þôáí ï ÁëÝîáíäñïò Óõìåùíßäçò åíþ ìßá
Ï Íéê. ÌáãêÜêçò ðÞãå óôïí Åõáããå- áðü ôïõò 7 õðïâïçèïýò ôïõ Þôáí ç Ìßíá ÃáñÝ-
ôï 1980 ðåñßðïõ. ëéóìü ãéá íá ðÜñåé æïõ, ìåôÝðåéôá ìéêñïâéïëüãïò êáé óýæõãïò ôïõ
ôï ðéóôïðïéçôéêü ÌáãêÜêç. Ôçí ÷ñïíéÜ åêåßíç Ýãéíáí 105 íå-
ðïõ ÷ñåéáæüôáí ãéá íá ìåôáâåß óôï Ðáñßóé. Ï êñïôïìÝò. Óå íåêñïôïìéêü õëéêü (3 ðåñéðôþ-
ðáëéüò ôïõ ÄéåõèõíôÞò, ôáêôéêüò êáèçãçôÞò ôçò óåéò) âáóßóôçêå êáé ï Ì. ãéá ôçí åêðüíçóç
ÐáèïëïãéêÞò Áíáôïìßáò óôï Ðáí/ìéï Áèçíþí ôçò äéäáêôïñéêÞò ôïõ äéáôñéâÞò ìå èÝìá “Óõì-
ÉùÜííçò ÊáôóáñÜò ôïõ ôï Ýäùóå ëÝãïíôáò: “Êáé âïëÞ åéò ôç ìåëÝôç ôçò ïæþäïõò ðåñéáñôçñéßôé-
ôþñá êýñéå ÌáãêÜêç åëðßæù íá äéáêüøåôå ôçí äïò” ðïõ âáèìïëïãÞèçêå ìå Üñéóôá (Éïýíéïò
ðïëéôéêÞ óáò äñÜóç”. Ôüôå ï Ì. Ýãéíå êáôá- 1937). ÅíäåéêôéêÞ ôçò åìâñßèåéáò êáé ôçò ãëùó-
êüêêéíïò êáé ðÜíù óôï èõìü ôïõ Ýóêéóå ôï óïìÜèåéáò ôïõ åßíáé ç ðáñÜèåóç 500 âéâëéï-
÷áñôß êé Ýöõãå. ãñáöéêþí ðáñáðïìðþí.
Ï ÌáãêÜêçò ãåííÞèçêå óôçí ÁèÞíá óôéò Åãñáöå ï ÉùÜííçò ÊáôóáñÜò óå ðéóôïðïéç-
22 Íïåìâñßïõ 1911. Ï ðáôÝñáò ôïõ Ìé÷áÞë ôéêü ìå çìåñïìçíßá 14.7.1937: “èåùñþ áðáñáß-
ÌáãêÜêçò (1868-1954) õðÞñîå äéáðñåðÞò ùôï- ôçôïí üðùò ï ê. Í. ÌáãêÜêçò ðñïò ôÝëåéáí
ñéíïëáñõããïëüãïò ìå êáôáãùãÞ áðü ôç ×éï óõìðëÞñùóéí ôçò åðéóôçìïíéêÞò ôïõ ìïñöþ-
(âë. êáé ó÷åôéêü ëÞììá óôç ÌåãÜëç ÅëëçíéêÞ óåùò ìåôáâÞ åéò ôé ôùí ìåãÜëùí åðéóôçìïíéêþí
Åãêõêëïðáßäåéá Ðõñóüò 1929 ô. ÉÓÔ ó.430). åõñùðáúêþí êÝíôñùí ðñïò ìåôåêðáßäåõóéí, Ý÷ù
Ìåôåêðáéäåýôçêå óôï Ìüíá÷ï, ôï Âåñïëßíï, ôç äå ôçí ðåðïßèçóç üôé åÜí åðéôý÷ç ôïýôï èá
ÂéÝííç êáé ôï Ðáñßóé (1891-94). Å÷ñçìÜôéóå áðïâÞ Üñéóôïò åðéóôÞìùí ÷ñÞóéìïò ôüóï åéò
ãåí. ãñáììáôÝáò ôçò åí ÁèÞíáéò éáôñéêÞò åôáé- ôçí êïéíùíßáí üóï êáé åéò ôçí ÅëëçíéêÞí Éá-

ÄéåõèõíôÞò Ðáè/áíáôïìéêïý Åñãáóôçñßïõ Ã.Ð.Í Ðáðá- YðïâëÞèçêå: 20.11.2002


ãåùñãßïõ Èåó/íßêçò. Åãêñßèçêå: 20.12.2002
Íéêüëáïò ÌáãêÜêçò (1911-1990) 133

ÊëéíéêÞò ï Ì áó÷ïëÞèçêå éäéáßôåñá ìå ôéò


ðáèÞóåéò ôùí áããåßùí êáé Ýêáíå ðåéñáìáôéêÝò
åñãáóßåò ãéá ôçí áëëåñãéêÞ áñôçñéôéäá, ôá áðï-
ôåëÝóìáôá ôùí ïðïßùí áíáêïéíþèçêáí óôçí
Academie Nationale de Medecine. Óôéò 22.4.1948
ôïõ áðåíåìÞèç ï ôßôëïò ôïõ ÎÝíïõ Âïçèïý (As-
sistant Etranger).
O Ì. åðÝóôñåøå óôçí ÅëëÜäá ìÝóá óôç öùôéÜ
ôïõ åìöõëßïõ ðïëÝìïõ êáé êáôåôÜãç óôï Õãåéï-
íïìéêü Óþìá ôïõ Äçìïêñáôéêïý Óôñáôïý Åë-
ëÜäáò (ÄÓÅ). Ï Íþíôáò Óáêåëëáñßïõ áñ÷ßá-
ôñïò ôïõ ÄÓÅ áíáöÝñåôáé äýï öïñÝò óôïí Ì.
óôï âéâëßï ôïõ “Ôï õãåéïíïìéêü ôïõ Äçìïêñá-
ôéêïý Óôñáôïý” (åêä. Áöùí Ôïëßäç, ÁèÞíá). “Óêå-
öôÞêáìå íá ïñãáíþóïõìå ó÷ïëÞ ìåóáßùí õãåéï-
íïìéêþí óôåëå÷þí ìå äéÜñêåéá öïßôçóçò 5
ìÞíåò... åðßóçò ó÷ïëÝò íïóïêüìùí ìå äéÜñ-
êåéá öïßôçóçò 3 ìÞíåò... ÄéåõèõíôÞò ôùí ó÷ï-
ëþí ôïðïèåôÞèçêå ï ãéáôñüò ÌáãêÜêçò Íßêïò
ðáèïëïãïáíáôüìïò, éêáíüôáôïò, åñãáôéêüôáôïò,
áêïýñáóôïò, áêåñáßïõ ÷áñáêôÞñá” (ó. 92).
Ï Íéê. ÌáãêÜêçò óôï Âåñïëßíï ôï 1397 (äå- “Áðïöïßôçóáí áðü ôéò äýï ó÷ïëÝò (óôï Âß-
îéÜ). Ï Êáëïðßóçò óôåíüò ößëïò ôïõ ÌáãêÜêç, ôóé) 152 êáé ïíïìÜóèçêáí áíèõðïëï÷áãïß ôçò
áñãüôåñá Âéï÷çìéêüò óôï Íïóïêïìåßï "Ï ¢Áãéïò õãåéïíïìéêÞò ó÷ïëÞò...”
ÓÜââáò" (óôç ìÝóç). “Ç åðéôõ÷ßá ôùí ó÷ïëþí ïöåßëåôáé óôçí ðñï-
óùðéêüôçôá ôïõ Í. ÌáãêÜêç” (ó. 94).
ÌåôÜ ôç ëÞîç ôïõ åìöõëßïõ ðïëÝìïõ ï Ì.
ôñéêÞí ÅðéóôÞìçí”. åñãÜóôçêå óôï íïóïêïìåßï ôçò íÞóïõ Âïëéí
Áðü ôïí Ïêôþâñéï ôïõ 1937 ìÝ÷ñé êáé ôçí (Wolin) âïñåßùò ôïõ Óôåôßíïõ (Ðïëùíßá) üðïõ
Ýíáñîç ôïõ ´ Ðáãêïóìßïõ ðïëÝìïõ (1.9.1939) ìåôáöÝñèçêáí ðåñßðïõ 2.000 âáñéÜ ôñáõìáôé-
ï Ì. Ýêáíå ìåôáðôõ÷éáêÝò óðïõäÝò óôï Âåñï- óìÝíïé ìá÷çôÝò ôïõ Ä.Ó.Å. Óçìåéþíïõìå üôé ôï
ëßíï. Åêôüò áðü ôçí Ðáè. Áíáôïìßá óôï ïíï- íïóïêïìåßï áõôü ÷ôßóôçêå áð’ ôï íáæéóôéêü êá-
ìáóôü éíóôéôïýôï ôïõ Íïó. Charite (Äéåõè. Êáè. èåóôþò ãéá íá åîõðçñåôÞóåé ôéò áíÜãêåò âÜ-
Roessle) åñãÜóèçêå 6 ìÞíåò óôçí ÐáèïëïãéêÞ óçò ôçò Ðïëåì. Áåñïðïñßáò (Luftwaffe) ðïõ
ÊëéíéêÞ ôïõ íïó. Westend êáé 9 ìÞíåò óå äéÜ- Ýäñåõå óôï íçóß áëëÜ äåí ðñüëáâå íá ëåé-
öïñá ôìÞìáôá ôïõ Robert – Koch- Institut. Óôç ôïõñãÞóåé ðñéí ôç óõíèçêïëüãçóç.
óõíÝ÷åéá ï Ì. õðçñÝôçóå 5 ìÞíåò óôï Á’ Ãå- Óôç óõíÝ÷åéá ï Ì. åãêáôáóôÜèçêå óôçí
íéêü Óôñáôéùôéêü Íïóïêïìåßï Áèçíþí. ÊáôÜ ÐñÜãá ùò ðïëéôéêüò ðñüóöõãáò. ÄéåôÝëåóå åðé-
ôçí äéÜñêåéá ôïõ åëëçíïéôáëéêïý ðïëÝìïõ Þôáí óôçìïíéêüò óõíåñãÜôçò óôï 2ï Ðáèïëïãïáíá-
Ýöåäñïò áíèõðßáôñïò. Óôçí êáôï÷Þ Þôáí ãéá- ôïìéêü ÅñãáóôÞñéï ôïõ Ðáíåðéóôçìßïõ (äéåõè.
ôñüò óôá Êáôáöýãéá Åðåéãïõóçò ÐåñéèÜëøåùò Êáè. Jedlicka). Ôïí Éïýëéï ôïõ 1956 ìåôÝâç óôçí
(Éïýíéïò 1942 - ÍïÝìâñéïò 1943). Ôï 1942 ïñ- ËáéêÞ Äçìïêñáôßá ôçò Ãåñìáíßáò. Áñ÷éêÜ äéå-
ãáíþèçêå óôï ÅÁÌ. Ôïí Áýãïõóôï ôïõ 1943 îÞãáãå Ýñåõíåò óôïí ôïìÝá ðåéñáìáôéêÞò ÷åé-
äéïñßóôçêå åðéìåëçôÞò ôïõ Ðáèïëïãïáíáôïìé- ñïõñãéêÞò êáñäéáããåéáêïý óõóôÞìáôïò óôçí
êïý ôìÞìáôïò ôïõ Íïó. “Ï Áã. ÓÜââáò”, èÝóç Ãåñì. Áêáäçìßá Åðéóôçìþí ôïõ Âåñïëßíïõ (êáè.
ðïõ äéáôÞñçóå ìÝ÷ñé ôïí ÉáíïõÜñéï ôïõ 1945 ÐÝôñïò Êüêêáëçò). Ôï 1958 Ýãéíå åðéì. Á’ (Ober-
üôáí áðåëýèç ãéá ðïëéôéêïýò ëüãïõò. Ìå õðï- arzt) óôï ôìÞìá Éóôïðáèïëïãßáò ôçò ïãêïëïãé-
ôñïößá ôçò ãáëëéêÞò êõâÝñíçóçò Ýöõãå óôï êÞò êëéíéêÞò ôïõ íïó. Charite.
Ðáñßóé ôïí ÉáíïõÜñéï ôïõ 1947 üðïõ êáé ðá- Ôïí ÖåâñïõÜñéï ôïõ 1957 ðÞñå ôïí ôßôëï
ñÝìåéíå ìÝ÷ñé ôïí ÌÜéï ôïõ 1948. Óôï åñãá- ôçò åéäéêüôçôáò ôïõ Ðáèïëïãïáíáôüìïõ áðü ôï
óôÞñéï Ðáè. ÁíáôïìéêÞò ôïõ Ðáíåðéóôçìßïõ ðáíåðéóôÞìéï Humboldt ôïõ Âåñïëßíïõ.
(äéåõè. Êáè. Leroux) êáé óôï éóôïðáèïëïãïá- Ôïí Áðñßëéï ôïõ 1962 Ýãéíå äéåõèõíôÞò óôï
íáôïìéêü åñãáóôÞñéï ôçò ðáí/ìéáêÞò ðáèïë. íïó. ôçò ËáúêÞò Áóôõíïìßáò (Volkspolizei) ôïõ
134 Añ÷åßá ÐáèïëïãéêÞò ÁíáôïìéêÞò Ôüìïò 16ïò, Ôåý÷ïò 3ï

Áíáô. Âåñïëßíïõ*. Ôï 1967 åðÝóôñåøå óôçí Þëèå óôçí ÅëëÜäá Ýðåéôá áðü áðïõóßá 25åôþí.
ïãêïë. ÊëéíéêÞ ôïõ Charite åíþ ðáñÜëëçëá Ôïí ÖåâñïõÜñéï ôïõ 1975 ôïõ ÷ïñçãÞèçêå ç
åðéäüèçêå óôç ìåëÝôç ôùí ìõïåðéèçëéáêþí êõô- åëëçíéêÞ éèáãÝíåéá ðïõ åß÷å áöáéñåèåß ôï 1958.
ôÜñùí ôïõ ìáóôïý. Ïé Ýñåõíåò ôïõ åõïäþèçêáí Ôïí Ìáéï ôïõ 1988 áíáãíùñßóôçêå ùò áãùíé-
ôïí Áðñßëéï ôïõ 1986 ìå ôçí áðïíïìÞ ôïõ ôßô- óôÞò ôçò ÅèíéêÞò Áíôßóôáóçò 1941-44. Ï èÜíá-
ëïõ ôïõ õöçãçôÞ (èÝìá: ÌåëÝôç ïñéóìÝíùí ðá- ôïò ôïí âñÞêå óôï Ìáñïýóé óôéò 13.8.1990.
èïëïãéêþí áëëïéþóåùí ôïõ ìáæéêïý áäÝíá ùò Åé÷å Ýíá ãéï êáé ìéá êüñç.
õðåñðëáóéïãïíùí íïóçìÜôùí åíüò ïñìïíéêþò Ï Í. ÌáãêÜêçò õðÞñîå Ýíáò ðñïéêéóìÝíïò
êáôåõèõíüìåíïõ éóôïóõóôÞìáôïò óõìðåñéëáì- Üíèñùðïò ìå óöáéñéêÞ ãíþóç ôçò ÉáôñéêÞò. Ç
âáíïìåíùí ìïñöïëïãéêþí êáé âéï÷çìéêþí ðá- êáôÜñôéóç ôïõ êáé ôï öéëÝñåõíï ðíåýìá ôïõ
ñáìÝôñùí). Áí ï áêñéâïëüãïò êáé ó÷ïëáóôé- ðñïïéùíéæïíôáí ìéá ëáìðñÞ óôáäéïäñïìßá óôïí
êüò Ì. Ýãéíå ôåëéêÜ õöçãçôÞò óå çëéêßá 75åôþí, ÷þñï ôçò åëëçíéêÞò êáé åõñùðáúêÞò ðáèïëïã.
ôï ïöåéëåé óôéò ðáñïôñýíóåéò ôïõ ôåëåõôáßïõ Áíáôïìßáò. ÂñÝèçêå óôç äßíç ôçò éóôïñßáò êáé
ôïõ äéåõèõíôÞ êáè. Heinz David ðïõ Þôáí êáé áêïëïýèçóå ôç ìïßñá ôùí çôôçìÝíùí. Ðáñüëï
êïóìÞôïñáò ôçò Éáôñ. Ó÷ïëÞò ôïõ ðáíåðéóôç- üôé Ýæçóå ôá ôåëåõôáßá 40 ÷ñüíéá ôçò æùÞò ôïõ
ìßïõ Humbïldt. Ìåôá ôç ìåôáðïëßôåõóç ï Ì. óôçí Áíáô. Ãåñìáíßá äåí äéÝññçîå ðïôÝ ôïõò

*(ÓÞìåñá BUNDESWEHRKRANKENHAUS íïóïêïìåßï ôïõ Ïìïóðïíäéáêïý Óôñáôïý)


Íéêüëáïò ÌáãêÜêçò (1911-1990) 135

äåóìïýò ôïõ ìå ôçí ÅëëÜäá êáé öñüíôéæå ðÜ- óôÝñçóç 13 ÷ñüíùí ïöåßëïõìå ïé óõìðáôñéþ-
íôá ôïõò áóèåíåßò óõìðáôñéþôåò ôïõ êáôÜ ôç ôåò ôïõ íá åðáíïñèþóïõìå.
èçôåßá ôïõ óôçí ïãêïëïãéêÞ êëéíéêÞ ôïõ íïó. Åõ÷áñéóôßåò ãéá ôç âïÞèåéÜ ôïõò óôïí ãéï
Charite. Ôá ãåãïíüôá ôçò ãåñìáíéêÞò åðáíÝíù- ôïõ ê. Ðáýëï ÌáãêÜêç, óôïí Prof. H. David,
óçò, äåí åðÝôñåøáí ôç ÷ñïíéêÞ óôéãìÞ ôïõ èá- ôïí ê. Åõóôñ. ÁíáóôáóéÜäç (Âåñïëßíï) êáé ôïí
íÜôïõ ôïõ ôç äçìïóßåõóç íåêñïëïãßáò óôïí ê. Êáëïðßóç.
ãåñì. åðéóôçìïíéêü ôýðï. Åóôù êáé ìå êáèõ-

Ìangakis Nicolaos 1911-1990


A short biography of a distinguished Greek Pathologist
By J. Efstratiou

ÅÐÉËÏÃÇ ÁÐÏ ÔÉÓ ÄÇÌÏÓÉÅÕÓÅÉÓ ÔÏÕ Í.Ì.


Genese des Fibroadenoms der Mamma als
- Mangakis N, Boewe E, Pikova-Muellerova Zd. hyperplasiogene Geschwulst eines Histosystems
Vorschlag fuer ein erfahrungsgemaess gutes und auf der Basis einer Gegenueberstellung mor-
schnell arbeitendes Trichromverfahren. Zbl allg phologischer und biochemischer Untersuchung-
Path 1963/4; 105: 289-292. (Ðñüôáóç ãéá ìéá sergebnisse. Radiobiol Radiother 1983; 24: 473-
ôñß÷ñùìç ÷ñþóç óõíä. éóôïý- óôá ãåñìáíéêÜ). 499.
- Klug H, Mangakis N. Vergleichende elektronen- - Mangakis N. Betrachtung bestimmter patholo-
mikroskopische Untersuchungen an malignen gischer Veraenderungen der Milchdruese als
Chordomzellen nach OsO4- und KMnO4- Fix- hyperplasiogene Erkrankungen eines hormonell
ierung. Zbl allg Path 1966; 109: 340-348. gesteuerten Histosystems unter Einbeziehung
(ÓõãêñéôéêÞ ìåëÝôç êõôôÜñùí êáê. ÷ïñäþìáôïò morphologischer und biochemischer Parame-
óôï ÇÌ Ýðåéôá áðü ìïíéìïðïßçóç óå ôåôñïîåßäéï ter. Promotion B. Humboldt – Universitaet zu
ïóìßïõ êáé õðåñìáããáíéêü êÜëéï). Berlin. 1986. (Õöçãåóéá).
- Mangakis N, Von Mickwitz CU. Electron mi- - Mangakis N, Sehrt B, Mangakis P, Boewe E,
croscopical investigations on the glycocalyx of Kleemann I. Determining the degree of malig-
cultivated cells after incubation with extracts nancy of individual cases of mammary carci-
from rapidly growing normal and tumour tis- noma on the basis of clinical, morphological
sues. Path Europ 1975; 10: 105-114. and biochemical parameters. Bull Cancer 1990;
- Mangakis N, Sehrt B. Deutung der formalen 77: 235-242.

Corresponding author: Õðåýèõíïò áëëçëïãñáößáò:


J. Efstratiou É. Åõóôñáôßïõ
Pathology Department ÔìÞìá ÐáèïëïãéêÞò ÁíáôïìéêÞò,
"Papanikolaou" Gen. Hospital "Ðáðáãåùñãßïõ" Ãåíéêü Íïóïêïìåßï
56429 Thessaloniki 56429 Èåóóáëïíßêç