Ewa Sabarańska – Steampunk STEAMPUNK to współczesny nurt fantastyki, sięgający do samych korzeni science fiction – do XIX-wiecznej powieści

naukowej (scientific romance), XVIII-wiecznego gotyckiego horroru i pulp fiction z początków XX wieku. Wszystko to, czego Juliusz Verne, H.G. Wells i Sir Arthur Conan Doyle nie zdążyli wymyślić (a może nie odważyli się opublikować) dziś nadrabiają steampunkowcy. Współcześni autorzy doskonale wiedzą, że XIX-wieczne wizje przyszłości okazały się niemal całkowicie chybione – idą więc w tych błędach jeszcze o krok dalej. Wiktoriańska winda na Księżyc. Napędzany parą cyborg. Maszyna różnicowa ze sztuczną inteligencją. Steampunk łączy stare mity z nowymi – spogląda z nostalgią na Wiek Pary (STEAM), ale czyni to z pokręconej perspektywy końca XX i początku XXI wieku (PUNK). Jego nazwa wywodzi się od cyberpunku, futurystycznego szału lat 80 (cyberpunk to mroczna industrialna przyszłość, a steampunk – mroczna industrialna przeszłość), choć dziś niewiele już zostało z tego pokrewieństwa. Dawne podziały przestały obowiązywać. Steampunk, pierwotnie należący do tzw. “twardej” (technologicznej) fantastyki naukowej, coraz chętniej wkracza na terytoria horroru i fantasy, penetruje czasy odległe i nieco nam bliższe. Chętnie wykorzystuje też postacie z XIX-wiecznej fantastyki. Kapitan Nemo, Sherlock Holmes, Dracula, a czasami wszyscy razem, powracają w powieściach, komiksach, filmach i grach, by znów rzucić się w wir przygód. Fragmenty układanki można przecież zestawiać na setki zaskakujących sposobów. Należy jednak podkreślić, że to przenikanie się przeszłości z teraźniejszością może następować w różnych kierunkach. Czym innym jest modny ostatnio w subkulturze Gotów NEO-WIKTORIANIZM, polegający na naśladowaniu atmosfery i estetyki XIX wieku, a czym innym STEAMPUNK, który “nakłada” doskonale nam znane elementy dzisiejszej cywilizacji (idee, popkultura, technika) na realia XIX-wieczne. W miarę jak kolejne dekady przestają być dla nas “historią najnowszą”, stają się przedmiotem zainteresowań steampunku, a właściwie znacznie szerszego nurtu, jakim jest RETROFUTURYZM. Dziś granice wyraźnie przesuwają się ku latom trzydziestym i czterdziestym XX wieku, i oto na naszych oczach powstaje już nowy gatunek – DIESELPUNK, mający znacznie więcej wspólnego z mroczną stylistyką steampunku, niż z przygodową pulp, do jakiej przyzwyczaił nas “Indiana Jones”. Wiek XIX przyniósł wraz z sobą wiele zmian, zarówno w dziedzinie sztuki i literatury, jak i technologii i rozwoju przemysłu. A przede wszystkim w wypadku tych dwóch ostatnich. Tu nastąpiła prawdziwa rewolucja – postęp niespotykany nigdy wcześniej na podobną skalę. Wynalezienie maszyny parowej pozwoliło na produkcję coraz to bardziej zaawansowanych technicznie, a przede wszystkim – pożytecznych człowiekowi maszyn. I tak powstały koleje parowe, lokomobile, wszelakie maszyny rolnicze, parostatki i tak dalej, i tak dalej… Ludzie powoli przestawali wierzyć w granice swoich możliwości, tym samym tworząc coraz śmielsze i niewiarygodne na ówczesne czasy wynalazki. I tu, Panie i Panowie, zaczyna nam się steampunk.

1

a koronnym przykładem jego wykorzystania jest kreskówka “The Flinstones” (wiecie. stonepunk – ciekawa nazwa. W miarę jak kolejne dekady przestają być dla nas “historią najnowszą”. skazane na powolną śmierć – niedługo zapewne już na złomowisku. odkurzacz w postaci słonia. Polska również nie ustępuje pola w tym temacie i posiada tego typu metropolię – jest nią oczywiście Łódź. znane z wielkich hal zakładów włókienniczych. mające miejsce w różnych epokach ludzkości. zniszczone koła zębate i elementy konstrukcji z XIX wieku (sic!). pierwsze pojazdy pseudomechaniczne itd. Fakt. jakim jest 2 . niemniej jednak akcja rozgrywająca się podobnych realiach śmiało mogłaby stanowić alternatywną wizję historii ludzkości. a właściwie znacznie szerszego nurtu. że nurt ten powstał na przełomie lat 80′ i 90′. Obecnie tego typu obiekty i zabytki są masowo niszczone lub skazywane na plądrowanie przez złomiarzy. to na pewno wiecie o co chodzi – gigantyczne machiny wojenne (Kolos z Rodos napędzany na parę i magię. W dieselpunku para i węgiel zostały zastąpione znacznie bardziej wydajnym źródłem energii. że wyobraźnia ludzka nie zna granic. Rzeczywistą kolebką. Z uwagi na osadzenie akcji powieści/gier steampunk’owych w różnych epokach (nie tylko wiktoriańskiej Anglii). iż jego – najbardziej znanymi oczywiście – prekursorami byli…Dedal i Ikar. wyróżniamy między innymi następujące jego podgatunki: tradycyjny steampunk – gdzie akcja zostaje osadzona przeważnie w XIX-wiecznej Anglii. Oczywiście. clockpunk – steampunk osadzony w epoce renesansu. Stare. To właśnie ten człowiek wybiegał myślą o kilkaset lat w przyszłość. jest to raczej wizja postapokaliptyczna. zadziwiającymi jak na jego czasy wizjami.Mimo. świat podążyć miał w zupełnie innym kierunku – i choć podążył według mnie w odpowiednim – to wiemy przecież. tworząc swe nietypowe dzieła i szkice wynalazków.). czy w końcu nawet i podróże w czasie – to wszystko uświadczymy w tym gatunku. monumentalne. której wcześniej nie miałem okazji spotkać – stonepunk osadzony jest w epoce kamienia łupanego. stają się przedmiotem zainteresowań steampunku. wychodzącą właśnie od momentu powstania maszyny parowej. Gigantyczne machiny. Brzmi nieciekawie. niczym zainspirowany odległymi w czasie. wraz z regularną kanalizacją). wypełnione skomplikowaną maszynerią podziemia metropolii i świątyń (podziemia Rzymu w Spartanie. przędzalni i manufaktur. lecz także “człowiekiem steampunku”. to opisuje on alternatywną historię ludzkości. jakim jest ropa naftowa. wykorzystującej dieselpunk jest kilkuletni już komputerowy erpeg “Arcanum: Of Steamworks and Magick Obscura”. jaka postać powinna nasunąć Wam się od razu na myśl? Nie ma wątpliwości – Leonardo da Vinci z całą pewnością powinien zostać okrzyknięty nie tylko “człowiekiem renesansu”. a dziś już tylko pozostałością rewolucji przemysłowej jest miasto Manchester. sandalpunk – podgatunek steampunku odnoszący się do kultury antycznej – jeśli mieliście okazję grać w “God of War” lub “Spartan: Total Warrior”. balisty nie mające prawa istnieć na kilka tysięcy/setek lat przed Chrystusem). pierwsze humanoidalne mechanizmy. To właśnie za pomocą wynalazków opartych na tym odkryciu. timepunk – czyli nazwa jednocząca wszystkie podgatunki. zazwyczaj w otoczeniu gigantycznych fabryk. Gatunek ten poznamy głównie dzięki często towarzyszącemu mu dymowi oraz brudowi. dieselpunk – termin powstały na skutek ewolucji gatunku w stronę industrialu – koronnym przykładem gry (w tym wypadku). na pewno w mig załapiecie klimat. lecz jeśli choć raz mieliście okazję choć raz oglądać “Waterworld” (“Wodny Świat”). Można rzec. czy nawet lochy i zapadnie egipskich piramid – to właśnie jest sandalpunk.

republika.RETROFUTURYZM.com/news/globe/ideas/articles/2007/08/26/the_age_of_steampunk/?page=full 3 . Najbardziej znane w Polsce powieści steampunkowe to: Maszyna różnicowa Bruce’a Sterlinga i Williama Gibsona. Dziś granice wyraźnie przesuwają się ku latom trzydziestym i czterdziestym XX wieku. Bibliografia: www.pl www. mający znacznie więcej wspólnego z mroczną stylistyką steampunku. opartą na komiksie Alana Moore’a o tym samym tytule. do jakiej przyzwyczaił nas “Indiana Jones”. niż z przygodową pulp.steampunk. a także szósta część serii gier jRPG Final Fantasy.boston. Ligę niezwykłych dżentelmenów Stephena Norringtona. Więcej szczegółów w bibliografii. Do filmów reprezentujących gatunek można zaliczyć Bardzo dziki zachód Barry’ego Sonnenfelda. i oto na naszych oczach powstaje już nowy gatunek – DIESELPUNK. czy Ruchomy zamek Hauru Hayao Miyazakiego. Alteracja Kingsleya Amisa czy Dworzec Perdido Chiny Miéville’a.pl www.cytadela. Przykładów jest jeszcze znacznie więcej i można je mnożyć o wiele bardziej wyczerpująco. Grą fabularną osadzoną w realiach steampunku jest Iron Kingdoms oraz komputerowa gra RPG Arcanum.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful