You are on page 1of 83
TOÙM TAÉT BAØI GIAÛNG CÔ LÖU CHAÁT FLUID MECHANICS Giaûng vieân: Huøynh coâng Hoaøi –
TOÙM TAÉT BAØI GIAÛNG
CÔ LÖU CHAÁT
FLUID MECHANICS
Giaûng vieân:
Huøynh coâng Hoaøi – ÑH Baùch Khoa Tp HCM
M.E (AIT,Thailand), Ph.D (INPT,Phaùp)
(http://www4.hcmut.edu.vn/~hchoai/baigiang)

Taøi lieäu tham khaûo

1. Baøi gi ng Cô löu Chaát –

lieäu tham khaûo 1. Baøi gi ng Cô löu Chaát – Gíao trình cô löu chaát
lieäu tham khaûo 1. Baøi gi ng Cô löu Chaát – Gíao trình cô löu chaát

Gíao trình cô löu chaát - Boä moân Cô löu Chaát

3. B

4.Thuûy löïc ñaïi cöông – Nguyeãn Taøi, Taï ngoïc Caàu

löïc ñaïi cöông – Nguyeãn Taøi, Taï ngoïc Caàu 5. Thuûy löïc ( Taâp I) Nguyeãn
löïc ñaïi cöông – Nguyeãn Taøi, Taï ngoïc Caàu 5. Thuûy löïc ( Taâp I) Nguyeãn

5.Thuûy löïc ( Taâp I) Nguyeãn vaên Taûo , Nguyeãn caûnh Caàm

6. Theory and application of fluid mechanics. Subramanya.K . Mc.Graw –Hill 1993

7. Fluid mechanics – John Doughlas, Janusz M. Gasiorek , John A. Swaffiield.

Fourth edition, Prentice Hall, 2001

8. E-book : Fundamentals of fluid mechanics –
8. E-book : Fundamentals of fluid mechanics –

9. E-book : Shaum’s interactive Fluid mechanics – Giles R.V et al.

10. Website:

Fluid mechanics – Giles R.V et al. 10. Website : Chean Chin Ngo, Kurt Gramoll Thôøi

Chean Chin Ngo, Kurt Gramoll

Thôøi gian giaûng daïy lyù thuyeát vaø baøi taäp:

Hình thöùc thi: Traéc nghieäm , ñöôïc mang taøi lieäu vaøo phoøng thi Thi giöõa hoïc kyø (20% ñieåm) : 8 caâu lyù thuyeát vaø 4 caâu toaùn (45 phuùt) Thi cuoái hoïc kyø (80% ñieåm ) : 12 caâu lyù thuyeát vaø 8 caâu toaùn (90 phuùt)

42 tieát

Printed with FinePrint - purchase at www.fineprint.com

Toùm taét baøi giaûng Cô löu chaát-TS. Huyønh coâng Hoaøi-ÑHBKtpHCM 1

Chöông 1:

MÔÛ ÑAÀU

I.GIÔÙI THIEÄU MOÂN HOÏC CÔ LÖU CHAÁT

www4.hcmut.edu.vn/~hchoai/baigiang

Ñoái töôïng nghieân cöùu :

Löu chaát :

chaát loûng vaø chaát khí

- Phaïm vi nghieân cöùu :

nghieân cöùu caùc qui luaät cuûa chaát loûng vaø chaát khí khi noù ñöùng yeân vaø chuyeån ñoäng .

Taïi sao phaûi nghieân cöùu cô löu chaát ?

Kieán thöùc cô baûn cuûa moân CLC öùng duïng trong nhieàu lónh vöïc :

- Kyõ thuaät giao thoâng , thieát keá cheá taïo maùy bay, taøu thuûy, xe hôi …

- Xaây döïng thuûy lôïi, caàu ñöôøng , caáp thoaùt nöôùc

- Thieát bò thuûy löïc, bôm, tua bin

- Moâi tröôøng, khí töôïng thuûy vaên

- Y khoa, tim nhaân taïo

+ Nghieân cöùu thieát keá caùc phöông tieän vaän chuyeån : xe hôi, taøu thuûy, maùy bay, hoûa tieån

chuyeån : xe hôi, taøu thuûy, maùy bay, hoûa tieån Nghieân cöùu doøng khi qua xe
chuyeån : xe hôi, taøu thuûy, maùy bay, hoûa tieån Nghieân cöùu doøng khi qua xe

Nghieân cöùu doøng khi qua xe ñang chuyeån ñoäng

Löïc caûn leân taøu thuûy

xe ñang chuyeån ñoäng Löïc caûn leân taøu thuûy Löïc naâng cuûa maùy bay Printed with

Löïc naâng cuûa maùy bay

Printed with FinePrint - purchase at www.fineprint.com

Toùm taét baøi giaûng Cô löu chaát-TS. Huyønh coâng Hoaøi-ÑHBKtpHCM 1

+ ÖÙng duïng trong lónh vöïc xaây döïng nhö caáp, thoaùt nöôùc, coâng trình thuûy lôïi (coáng, ñeâ,

hoà chöùa, nhaø maùy thuûy ñieän

),

tính toaùn thieát keá caàu, nhaø cao taàng

), tính toaùn thieát keá caàu, nhaø cao taàng Nghieân cöùu gioù taùc duïng leân nhaø
), tính toaùn thieát keá caàu, nhaø cao taàng Nghieân cöùu gioù taùc duïng leân nhaø

Nghieân cöùu gioù taùc duïng leân nhaø cao taàng

Nghieân cöùu xoùi lôû trong soâng

nhaø cao taàng Nghieân cöùu xoùi lôû trong soâng Nghieân cöùu doøng chaûy qua daây caùp

Nghieân cöùu doøng chaûy qua daây caùp caàu treo

+ Tính toaùn thieát keá caùc thieát bò thuûy löïc : maùy bôm, tua bin, quaït gioù, maùy neùn

löïc : maùy bôm, tua bin, quaït gioù, maùy neùn Maùy bôm Printed with FinePrint -

Maùy bôm

Printed with FinePrint - purchase at www.fineprint.com

bôm Printed with FinePrint - purchase at www.fineprint.com C o n ñ o ä i Toùm

Con ñoäi

Toùm taét baøi giaûng Cô löu chaát-TS. Huyønh coâng Hoaøi-ÑHBKtpHCM 2

+ ÖÙng duïng trong khí töôïng thuûy vaên : döï baùo baõo, luõ luït ,

töôïng thuûy vaên : döï baùo baõo, luõ luït , Döï baùo baõo Döï baùo baõo

Döï baùo baõo

vaên : döï baùo baõo, luõ luït , Döï baùo baõo Döï baùo baõo Katrina +

Döï baùo baõo Katrina

+ ÖÙng duïng trong y khoa: moâ phoûng tuaàn hoaøn maùu trong cô theå, tính toaùn thieát keá caùc maùy trôï tim nhaân taïo, duïng cuï ño huyeát aùp

maùy trôï tim nhaân taïo , duïng cuï ño huyeát aùp Ño huyeát aùp Printed with

Ño huyeát aùp

Printed with FinePrint - purchase at www.fineprint.com

Toùm taét baøi giaûng Cô löu chaát-TS. Huyønh coâng Hoaøi-ÑHBKtpHCM 3

II. CAÙC TÍNH CHAÁT VAÄT LYÙ CÔ BAÛN CUÛA LÖU CHAÁT:

2.1 KHOÁI LÖÔÏNG – TROÏNG LÖÔÏNG

Khoái löôïng (KL) laø moät ñaïi löôïng khoâng thay ñoåi theo khoâng gian

Troïng löôïng (TL) = KL x g (gia toác troïng tröôøng ) => thay ñoåi theo g

(gia to ác troïng tröôøng ) => thay ñoåi theo g Ñ ô n v ò

Ñôn vò : Khoái löôïng

Kg

Ñôn vò :

Ví duï :

- Khoái löôïng rieâng (ρ)

kg/m 3

ρ nöôùc

: 1000 kg/m 3

ρ khoâng khí : 1,228 kg/m 3

Ví duï :

- Tæ troïng :

δ = ρ /ρ nöôùc

δ nöôùc = 1,

Troïng löôïng

N (kgm/s 2 )

Kgf (9,81 N) (kilogam löïc)

Tf (1000 Kgf) (Taán löïc)

Troïng löôïng rieâng (γ)

γ nöôùc

N/m 3

: 9810 N/m 3

γ khoâng khí : 12,07 N/m 3

= γ /γ nöôùc

δ thuûy ngaân = 13,6

2.2 TÍNH NHÔÙT CUÛA LÖU CHAÁT (Viscosity) Quan saùt moät doøng chaûy :

Coâng th c Newton ( chæ duøng cho doøng chaûy taàng)

th c Newton ( chæ duøng cho doøng chaûy taàng ) Trong ñoù : τ =

Trong ñoù :

τ = μ

duøng cho doøng chaûy taàng ) Trong ñoù : τ = μ τ : öùng suaát
duøng cho doøng chaûy taàng ) Trong ñoù : τ = μ τ : öùng suaát

τ : öùng suaát ma saùt (N/m 2 )

μ : heä soá nhôùt ñoäng löïc

τ
τ

u : vaän toác, phuï thuoäc vaøo y

Ñôn vò cuûa μ :

Ñôn vò chuaån :

Ngoaøi ra :

μ : Ñôn vò chuaån : N g o a ø i r a : P

P a . S Pa.S

vò chuaån : N g o a ø i r a : P a . S

poise ,

1 poise = 0,1

poise , 1 poise = 0,1
 
 

Ngoaøi heä soá ñoäng löïc, ngöôøi ta coøn söû duïng heä soá nhôùt ñoäng hoïc , ñöôïc ñònh nghóa

Ñôn vò :

m 2 /s

υ =

μ

ρ

hay stoke , 1 stoke = 1cm 2 /s = 10 -4 m 2 /s

Printed with FinePrint - purchase at www.fineprint.com

Toùm taét baøi giaûng Cô löu chaát-TS. Huyønh coâng Hoaøi-ÑHBKtpHCM 4

Tính chaát cuûa heä soá nhôùt:

Heä soá nhôùt phuï thuoäc vaøo nhieät ñoä :

Heä soá nhôùt phuï thuoäc vaøo aùp suaát:

Ño heä soá nhôùt

Chaát loûng: khi nhieät ñoä taêng heä soá nhôùt giaûm

Chaát khí: khi nhieät ñoä taêng heä soá nhôùt taêng Chaát loûng: aùp suaát taêng heä soá nhôùt taêng

Chaát khí : heä soá nhôùt khoâng thay ñoåi khi aùp suaát thay ñoåi

nhôùt khoâng thay ñoåi khi aùp suaát thay ñoåi Chaát loûng Newton vaø phi Newton Haàu
nhôùt khoâng thay ñoåi khi aùp suaát thay ñoåi Chaát loûng Newton vaø phi Newton Haàu

Chaát loûng Newton vaø phi Newton

Haàu heát caùc loaïi löu chaát thoâng thöôøng nhö nöôùc, xaêng, daàu … ñeàu thoûa maõn coâng thöùc

Newton (1) , tuy nhieân coù moät soá chaát loûng (haéc ín, nhöïa noùng chaûy, daàu thoâ

tuaân theo coâng thöùc Newton ñöôïc goïi laø chaát loûng phi Newton, hoaëc ñoái vôùi chaát loûng thoâng thöôøng khi chaûy ôû traïng thaùi chaûy roái cuõng khoâng tuaân theo coâng thöùc Newton.

) khoâng

Löu chaát lyù töôûng vaø löu chaát thöïc

Löu chaát lyù töôûng:

Löu chaát lyù th c:

khoâng coù ma saùt

coù ma saùt

Löu chaát lyù th c: khoâng coù ma saùt coù ma saùt 2.3 TÍNH NEÙN CUÛA

2.3 TÍNH NEÙN CUÛA LÖU CHAÁT :

Moduyn ñaøn hoài:

2.3 TÍNH NEÙN CUÛA LÖU CHAÁT : Moduyn ñaøn hoài: = − h a y K

=

NEÙN CUÛA LÖU CHAÁT : Moduyn ñaøn hoài: = − h a y K : moduyn

hay

K : moduyn h i V : th tích ban u
K
: moduyn
h
i
V
: th
tích ban
u
= − h a y K : moduyn h i V : th tích ban u

Ñoái vôùi chaát khí lyù töôûng :

p = ρ RT

Vôùi :

p : aùp suaát tuyeät ñoái (N/m 2 )

ô ù i : p : aùp suaát tuyeät ñoái (N/m 2 ) ( vì =

( vì

= ρ

ρ
ρ

M = ρV => dM = ρdV +Vdρ = 0)

K nöôùc = 2,2 10 9 N/m 2

dV +Vd ρ = 0) K n ö ô ù c = 2,2 10 9 N/m

ρ : khoái löôïng rieâng

R : haèng soá khí, phuï thuoäc vaøo loaïi khí

T : nhieät ñoä tuyeät ñoái ( nhieät ñoä Kelvin , 0 o C = 273 ñoä Kelvin)

- Haàu heát caùc loaïi chaát loûng raát khoù neùn neân ñöôïc xem nhö laø löu chaát khoâng neùn

- Moät doøng khí chuyeån ñoäng vôùi vaän toác nhoû thì söï thay ñoåi khoái löôïng rieâng khoâng ñaùng keå neân vaãn ñöôïc xem laø löu chaát khoâng neùn.

- Khi doøng khí chuyeån ñoäng vôùi vaän toác lôùn hôn 0,3 laàn vaän toác aâm thanh (khoaûng 100 m/s) thi môùi xem laø löu chaát neùn ñöôïc

Töø phöông trình treân

ø p h ö ô n g t r ì n h t r e â

pV = const

p : aùp suaát tuyeät ñoái tích

vaø V : theå

n s t p : aùp suaát tuyeät ñoái tích vaø V : theå Printed with

Printed with FinePrint - purchase at www.fineprint.com

Toùm taét baøi giaûng Cô löu chaát-TS. Huyønh coâng Hoaøi-ÑHBKtpHCM 5

ρ ρ ρ ρ = = = ρ =
ρ
ρ
ρ
ρ
=
=
=
ρ
=
ρ ρ ρ ρ = = = ρ = ρ Δ ρ Δ 2.4 AÙP SUAÁT
ρ
ρ

Δ

ρ Δ
ρ
Δ

2.4 AÙP SUAÁT HÔI BAÕO HOØA:

Trong moät khoâng gian kín, khi caùc phaàn töû chaát loûng boác hôùi ñaït ñeán traïng thaùi baõo hoaø taïo ra moät aùp suaát trong khoaûng khoâng gian kín ñoù ñöôïc goïi laø aùp suaát hôi baõo hoøa.

AÙp suaát hôi baõo hoaø taêng theo nhieät ñoä Ví duï ôû 32,2 0 C, p baõo hoaø cuûa nöôùc laø 0,048at ôû 100 0 C, p baõo hoa cuûa nöôùc laø 1at Khi aùp suaát chaát loûng AÙp suaát hôi baõo hoaø chaát loûng baét ñaàu soâi (hoaù khí). Ví duï coù theå cho nöôùc soâi ôû 32,2 0 C neáu haï aùp suaát xuoáng coøn 0,048at.

Trong moät soá ñieàu kieän cuï theå, hieän töôïng khí thöïc (cavitation) xaûy ra khi aùp suaát chaát loûng nhoû hôn baõo hoaø

Printed with FinePrint - purchase at www.fineprint.com

hoaø Printed with FinePrint - purchase at www.fineprint.com Maët caùnh maùy bôm bò xaâm thöïc do

Maët caùnh maùy bôm bò xaâm thöïc do hieän töôïng khí thöïc xaûy ra

Toùm taét baøi giaûng Cô löu chaát-TS. Huyønh coâng Hoaøi-ÑHBKtpHCM 6

2.5 SÖÙC CAÊNG MAËT NGOAØI VAØ HIEÄN TÖÔÏNG MAO DAÃN

SÖÙC CAÊNG MAËT NGOAØI VAØ HIEÄN TÖÔÏNG MAO DAÃN (Xem taøi lieäu tham khaûo) CAÂU HOÛI
SÖÙC CAÊNG MAËT NGOAØI VAØ HIEÄN TÖÔÏNG MAO DAÃN (Xem taøi lieäu tham khaûo) CAÂU HOÛI

(Xem taøi lieäu tham khaûo)

CAÂU HOÛI TRAÉC NGHIEÄM

Caâu 1. Moät doøng chaûy coù bieåu ñoà phaân boá vaän toác tuyeán tính nhö hình veõ thì öùng suaát ma saùt giöõa caùc phaàn töû treân AB seõ laø:

A

a)

Lôùn nhaát ôû A

b) Lôùn nhaát ôû B

c)

Ñeàu baèng nhau taát caû moïi ñieåm treân AB

c) Ñeàu baèng nhau taát caû moïi ñieåm treân AB B d) Ñeàu baèng khoâng taát

B

d) Ñeàu baèng khoâng taát caû moïi ñieåm treân AB

Caâu 2

Moät doøng chaûy neáu coù bieåu ñoà phaân boá vaän toác ñeàu nhö hình veõ thì öùng suaát

ma saùt giöõa caùc phaàn töû treân AB seõ laø:

a)

Nhoû nhaát ôû A

b) Lôùn nhaát ôû A

c)

Nhôû nhaát ôû B

d) Caû 3 ñieàu sai

A c) Nhôû nhaát ôû B d) Caû 3 ñieàu sai Printed with FinePrint - purchase

Printed with FinePrint - purchase at www.fineprint.com

Toùm taét baøi giaûng Cô löu chaát-TS. Huyønh coâng Hoaøi-ÑHBKtpHCM 7

Caâu 3 . Moät löu chaát coù moâduyn ñaøn hoài nhoû thì:

a ) Khoù neùn

b) Deã neùn

c) Khaû naêng ñaøn hoài keùm

*d) Caû b) vaø c) ñeàu ñuùng

Caâu 4 Moät khoái khí lyù töôûng coù khoái löôïng M o ôû aùp suaát p o . Neáu aùp suaát taêng ñeán p 1 > p o trong ñieàu kieän nhieät ñoä khoâng ñoåi thì khoái löôïng cuûa khoái khí (M 1 ) trong ñieàu kieän aùp suaát p 1 seõ laø :

a) M 1 = M o

b)

M 1 > M o

c)

M 1 < M o

d) Chöa theå bieát vì coøn phuï thuoäc vaøo moduyn ñaøn hoài lôùn hay nhoû

Caâu 5:. Söï ma saùt giöõa caùc phaàn töû chaát loûng khi chuyeån ñoäng phuï thuoäc vaøo:

a) Söï phaân boá vaän toác trong doøng chaûy

b)

Tính chaát cuûa chaát loûng

c) Aùp suaát cuûa doøng chaûy

d) Caû a) vaø b)

Caâu 6 : Moät khoái chaát loûng coù theå tích khoâng ñoåi, khi ñaët ôû treân maët ñaát vaø treân maët traêng thì :

a) Troïng löôïng khoâng ñoåi

b) Troïng löôïng rieâng khoâng ñoåi d) Caû a) vaø b) ñeàu ñuùng

c) Tæ troïng khoâng ñoåi

Caâu 7 Khi giaûm nhieät ñoä thì söï ma saùt giöõa caùc phaàn töû löu chaát ñang chuyeån ñoäng:

a)

*b) Luoân luoân giaûm neáu laø chaát khí

c) Luoân luoân giaûm cho taát caû caùc loaïi löu chaát

d) Caû 3 ñeàu sai

Luoân luoân giaûm neáu laø chaát loûng

3 ñeàu sai Luoân luoân giaûm neáu laø chaát loûng Printed with FinePrint - purchase at

Printed with FinePrint - purchase at www.fineprint.com

Toùm taét baøi giaûng Cô löu chaát-TS. Huyønh coâng Hoaøi-ÑHBKtpHCM 8

Caâu 8 Heä soá nhôùt ñoäng löïc hoïc cuûa moät löu chaát thæ :

a)

Moät soá coù thöù nguyeân

b)

Phuï thuoäc vaøo traïng thaùi chaûy

c)

Phuï thuoäc vaøo nhieät ñoä

d)

Caû a) vaø c) ñeàu ñuùng

 

Caâu 9 Khoái löôïng rieâng cuûa moät chaát khí thì :

a)

Thay ñoåi khi gia toác troïng tröôøng thay ñoåi

b) Seõ taêng khi aùp suaát taêng

c)

Seõ giaûm khi aùp suaát taêng neáu laø chaát khí lyù töôûng

d) Caû a) vaø b) ñeàu ñuùng

Caâu 10 Moät doøng chaûy coù bieåu ñoà phaân boá vaän toác nhö hình beân. ÖÙùng suaát ma saùt (τ) taïi caùc ñieåm A,B,C seõ laø:

a)

c)

τ A < τ B

τ B = τ C

< τ C

b)

τ C < τ A < τ B

< τ A

d)

τ C < τ B < τ A

• • •

Ví duï 1: Moät thang maùy tröôït treân 2 taám phaúng coù kích thöôùc nhö hình veõ. Xaùc ñònh löïc ma khi thang maùy chuyeån ñoäng vôùi vaän toác V o = 0,5 m/s. Bieát daàu boâi trôn coù ñoä nhôùt ñoäng löïc μ =9.10 -2 Ns/m 2

ñoä nhôùt ñoäng löïc μ =9.10 - 2 Ns/m 2 t=0,5cm h = 3 m b=

t=0,5cm

h = 3 m b= 2 m b= 2 m
h = 3 m
b= 2 m
b= 2 m

τ = μ

= = μ
=
= μ
= μ

= μ

= μ
= μ

= μ

= μ

= 9.10 -2 . 0,5/0,005*2*2*3

= 108 N

Printed with FinePrint - purchase at www.fineprint.com

Toùm taét baøi giaûng Cô löu chaát-TS. Huyønh coâng Hoaøi-ÑHBKtpHCM 9

Ví duï 2: Ñöôøng oáng coù ñöôøng kính d, daøi l, daãn daàu vôùi heä soá nhôøn μ, khoái löôïng rieâng ρ. Daàu chuyeån ñoäng theo quy luaät sau:

u=ady-ay 2 (a>0; 0<=y<=d/2). Tìm löïc ma saùt cuûa daàu leân thaønh oáng

Giaûi

Choïn truïc toaï ñoä nhö hình veõ, xeùt lôùp chaát loûng baát kyø coù toaï ñoä y (lôùp chaát loûng naøy coù dieän tích laø dieän tích maët truï coù ñöôøng kính (d-2y)). Ta coù:

τ = μ

τ = μ + = μ −

+

= μ

+ = μ −

Taïi thaønh oáng: y=0; suy ra:

τ = μ

+ = μ − Taïi thaønh oáng: y=0; suy ra: τ = μ Nhö vaäy löïc

Nhö vaäy löïc ma saùt cuûa daàu leân thaønh oáng laø:

= τ τ

= μ π
=
μ
π
saùt cuûa daàu leân thaønh oáng laø: = τ = μ π = πμ y l

= πμ

y l d u max x
y
l
d
u max
x

Ví duï 3 :Moät khoái coù khoái löôïng 10 kg tröôït treân maët nghieâng coù goùc 20 o so vôùi maët phaúng naèm ngang. Xaùc ñònh vaän toác cuûa khoái neáu giöõa khoái vaø maët nghieâng coù boâi moät lôùp daàu coù ñoä nhôùt ñoäng löïc μ = 0,38

Pa.s,

giöõa khoái vaø taám nghieâng laø 0,2 m 2

daày 0,1 mm. Cho dieän tích tieáp xuùc

laø 0,2 m 2 daày 0,1 mm. Cho dieän tích tieáp xuùc Giaûi : W laø

Giaûi :

W laø troïng löôïng cuûa khoái

τ

xuùc Giaûi : W laø troïng löôïng cuûa khoái τ = ⎛ ⎞ ⎛ ⎞ μ

=

⎛ ⎞ ⎛ ⎞ μ ⎜ ⎟ = μ ⎜ ⎟ ⎜ ⎟ ⎝ ⎠
μ
=
μ
=

W sin 20 o = τ o A

⎝ ⎠ = W s i n 2 0 o = τ o A ⎛ ⎞
⎛ ⎞ = μ ⎜ ⎟ ⎝ ⎠
= μ
= μ
=
μ

=

=
=

Printed with FinePrint - purchase at www.fineprint.com

Toùm taét baøi giaûng Cô löu chaát-TS. Huyønh coâng Hoaøi-ÑHBKtpHCM 10

Ví duï 4: Ñoä nhôùt cuûa löu chaát coù theå ño baèng caùch duøng moät xy lanh ño ñoä nhôùt nhö hình veõ. Duïng cuï naày bao goàm moät xy lanh beân ngoaøi coá ñònh vaø xy lanh beân trong quay vôùi vaän toác quay ω. Neáu bieát ngaãu löïc Γ caàn thieát ñeå quay vôùi vaän toác ω thì ñoä nhôùt cuûa chaát loûng ñöôïc naèm giöõa hai xy lanh ñöôïc xaùc ñònh. Haõy thieát laäp moät phöông trình lieân heä giöõa μ, ω, Γ, L vaø R o vaø R l . Boû qua aûnh höôûng ôû ñaùy vaø cho söï phaân boá chaát loûng vaän toác giöõa hai xy lanh laø tuyeán tính. Giaûi :

=
=

ω

Phaân boá vaän toác tuyeán tính :

y= 0 u = 0, y = R o -R i u = U

Xy lanh ngoaøi Chaát Γ loûng L
Xy lanh
ngoaøi
Chaát
Γ
loûng
L
= − U y 0 ω τ = μ = μ R i ° −
=
U
y
0
ω
τ
=
μ
=
μ
R
i
°
ω
ω
=
μ
π
ω
π
ω
Γ =
μ
π
Γ =
μ

Printed with FinePrint - purchase at www.fineprint.com

Toùm taét baøi giaûng Cô löu chaát-TS. Huyønh coâng Hoaøi-ÑHBKtpHCM 11

Maët caùnh maùy bôm bò xaâm thöï c do hieän töôïng khí thöïc xaûy ra

Maët caùnh maùy bôm bò xaâm thöïc do hieän töôïng khí thöïc xaûy ra

bò xaâm thöï c do hieän töôïng khí thöïc xaûy ra Printed with FinePrint - purchase

Printed with FinePrint - purchase at www.fineprint.com

Toùm taét baøi giaûng Cô löu chaát-TS. Huyønh coâng Hoaøi-ÑHBKtpHCM 12

CH·ÖÔNG 2 :

TÓNH HOÏC LÖ·U CHAÁT

www4.hcmut.edu.vn/~hchoai/baigiang

I. KHAÙI NIEÄM -Tónh tuyeät ñoái : caân baèng bôûi duy nhaát laø troïng löïc Tónh töông ñoái: caân baèng bôûi nhieàu löïc (troïng löïc , löïc quaùn tính, löïc ly taâm ….)

II AÙP SUAÁT THUÛY TÓNH

r
r

Δ

Δ
Δ

2.1

AÙp suaát thuûy tónh -Ñònh nghóa

AÙp suaát thuûy tónh trung bình:

AÙp suaát thuûy tónh taïi moät ñieåm

r

Δ F

Δ A

r

Δ F

Δ A

r

p =

r

p

= lim

Δ A

r Δ F Δ A r Δ F Δ A r p = r p =

2.2 Tính chaát

-

-

AÙp suaát thuûy tónh taùc duïng thaúng goùc vôùi dieän tích chòu löïc vaø höôùng vaøo dieän tích aáy

Trò soá aùp suaát khoâng phuï thuoäc vaøo höôùng cuûa dieän tích chòu löïc

2.3

Thöù nguyeân cuûa aùp suaát

Thöù nguyeân cuûa aùp suaát

Ñôn vò cuûa aùp suaát:

N/m 2

− −− == =
−−
==
=

( Pa) : ñôn vò chuaån duøng ñeå tính toaùn

Kgf / cm 2 , at , m nöôùc, mm Hg

1 at = 1Kgf / cm2 = 10m nöôùc = 735 mm Hg

= 9,81.10 4 Pa (N/m 2 )

2.4 AÙp suaát tuyeät ñoái, aùp suaát dö vaø aùp suaát chaân khoâng.

 

Aùp suaát

 

Aùp suaát dö (töông ñoái)

Aùp suaát

tuyeät ñoái

chaân khoâng

98200

N/m 2

 

100 N/m 2

 

Aùp suaát khí trôøi :

 
Aùp suaát khí trôøi :  
Aùp suaát khí trôøi :  

98100

N/m 2

 

98000 N/m 2

 

- 100 N/m 2

100 N/m 2

  Aùp suaát khí trôøi :   98100 N/m 2   98000 N/m 2   -
  Aùp suaát khí trôøi :   98100 N/m 2   98000 N/m 2   -

AÙp suaát tuyeät ñoái laø giaù trò aùp suaát thaät , ví duï aùp suaát cuûa khoâng khí P a = 98100 N/m 2

AÙp suaát dö ( aùp suaát töông ñoái) laø aùp suaát ñöôïc so saùnh vôùi aùp suaát khí trôøi

p d = p tuyetä ñoái

- p a

AÙp suaát chaân khoâng laø aùp suaát coøn thieáu caàn phaûi theâm vaøo cho baèng aùp suaát khí trôøi

p

ck

=

p a - p tuyetä ñoái

= 98100 N/m 2 - p tuyetä ñoái = -p du

Printed with FinePrint - purchase at www.fineprint.com

Toùm taét baøi giaûng Cô löu chaát-TS. Huyønh coâng Hoaøi-ÑHBKtpHCM 1

III. PHÖÔNG TRÌNH VI PHAÂN CÔ BAÛN CUÛA CHAÁT LOÛNG CAÂN BAÈNG

3.1 Phöông trình vi phaân cô baûn:

LOÛNG CAÂN BAÈNG 3.1 Phöông trình vi phaân cô baûn: Khoái ch t l ng vi

Khoái ch t l ng vi phaân , caïnh dx, dy, dz, caân baèng , khoái löôïng rieâng ρ.

Löïc khoái ñôn vò

, khoái löôïng rieâng ρ . Löïc khoái ñôn vò (F x , F y ,

(F x , F y , F z )

Löïc taùc duïng leân khoái hình hoäp theo phöông X laø :

Löïc khoái : ρdx dy dz F x

Löïc maët :

∂

p dy dz – (p+

: ρ dx dy dz F x Löïc maët : ∂ p dy dz – (p+

dx) dy dz

z

D c A B dz ∂ p + ∂ H G dy E dx F
D
c
A
B
dz
p
+
H G
dy
E
dx
F
y

Hình 2.2

Toång löïc phöông X:

ρdx dy dz F x + p dy dz - (p+

∂

phöông X: ρ dx dy dz F x + p dy dz - (p+ ∂ ∂

dx) dy dz = 0

ρF x -

x + p dy dz - (p+ ∂ ∂ dx) dy dz = 0 ρ F

+ p dy dz - (p+ ∂ ∂ dx) dy dz = 0 ρ F x

= 0

phöông y

phöông z

=>

=>

=>

Vieát döôùi daïng vector

F x

-

F y -

F z -

∂ ρ ∂
ρ

= 0

= 0daïng vector F x - F y - F z - ∂ ρ ∂ = 0

ρ

F x - F y - F z - ∂ ρ ∂ = 0 = 0

= 0F x - F y - F z - ∂ ρ ∂ = 0 = 0

ρ

F y - F z - ∂ ρ ∂ = 0 = 0 ρ ∂ =

= ρ

=
=

ρ

(2.3)

(2.4)

(2.5)

(2.6)

x

A. TÓNH TUYEÄT ÑOÁI (Traïng thaùi tónh döôùi aûnh höôûng cuûa troïng löïc)

IV. PHÖÔNG TRÌNH THUÛY TÓNH:

Döôùi aûnh höôûng troïng löïc löïc khoái theo töøng phöông seõ laø:

Fx = Fy = 0 Thay vaøo − ∂ − = ρ∂ ∂ − =
Fx = Fy = 0
Thay vaøo
− =
ρ∂
=
ρ∂
−−
=
ρ∂

Fz = -g

(2.7)

=
=

ρ

=
=

=
=

−− = ρ∂ Fz = -g (2.7) = ρ ∂ = ∂ ∂ = ∂ ∂

= ρ∂ Fz = -g (2.7) = ρ ∂ = ∂ ∂ = ∂ ∂ ∂

= −ρ

Fz = -g (2.7) = ρ ∂ = ∂ ∂ = ∂ ∂ ∂ = −ρ
Fz = -g (2.7) = ρ ∂ = ∂ ∂ = ∂ ∂ ∂ = −ρ

Chaát

khoâng neùn

loûng,

ρ=constant

p = - ρgz + C

p + ρgz = const

+ = γ
+
=
γ

Aùp duïng cho 2 ñieåm A vaø B :

-->

const + = γ Aùp duïng cho 2 ñieåm A vaø B : --> γ suy

γ

suy ra:

γ Aùp duïng cho 2 ñieåm A vaø B : --> γ suy ra: + γ

+γ = +γ

cho 2 ñieåm A vaø B : --> γ suy ra: + γ = + γ
cho 2 ñieåm A vaø B : --> γ suy ra: + γ = + γ

+ γ + γ

−
= +γ
= +γ
A vaø B : --> γ suy ra: + γ = + γ + γ −
A vaø B : --> γ suy ra: + γ = + γ + γ −
A vaø B : --> γ suy ra: + γ = + γ + γ −
A • p A h B • p Z B A γ Z B
A
p
A
h
B
p
Z
B
A
γ
Z
B

Maët chuaån

Baøi taäp : 1) 2.12

2) 2.13

3) 2.14

4) 2.15

5) 2.17

Printed with FinePrint - purchase at www.fineprint.com

Toùm taét baøi giaûng Cô löu chaát-TS. Huyønh coâng Hoaøi-ÑHBKtpHCM 2

Chaát khí, neùn ñöôïc ρ≠ constant
Chaát khí,
neùn ñöôïc
ρ≠ constant

= −ρChaát khí, neùn ñöôïc ρ≠ constant Chaát khí laø khí lyù töôûng: =− ρ= =− =

Chaát khí, neùn ñöôïc ρ≠ constant = −ρ Chaát khí laø khí lyù töôûng: =− ρ=

Chaát khí laø khí lyù töôûng:

=−
=−
ρ= =−
ρ=
=−

= ρ= −ρ Chaát khí laø khí lyù töôûng: =− ρ= =− =− Neáu nhieät ñoä thay

=−
=−

Neáu nhieät ñoä thay ñoåi theo ñoä cao theo ñoä cao: T=T 0 – az; a>0,

T 0 laø nhieät ñoä öùng vôùi ñoä cao z=0 (thoâng thöôøng laø möïc nöôùc bieån yeân laëng):

Tích phaân

laø möïc nöôùc bieån yeân laëng): Tích phaân =− − = −+ Goïi p 0 laø

=−

−
=
=

−+

nöôùc bieån yeân laëng): Tích phaân =− − = −+ Goïi p 0 laø aùp suaát

Goïi p 0 laø aùp suaát öùng vôùi z=0:

= +
=
+

p

Goïi p 0 laø aùp suaát öùng vôùi z=0: = + p = CT g p

= CT

g p aR ⇒ C = g T aR
g
p
aR
⇒ C =
g
T
aR

Phöông trình khí tónh:

p

= p

⎛ T − az ⎜ ⎞ ⎟ ⎜ ⎟ T ⎝ ⎠
⎛ T
az
⎜ ⎞
T
g
g

aR

V. ÖÙNG DUÏNG PHÖÔNG TRÌNH THUÛY TÓNH 5.1 Aùp keá *Aùp keá tuyeät ñoái: Ño aùp suaát tuyeät ñoái

* Aùp keá tuyeät ñoái : Ño aùp suaát tuyeät ñoái = ρ * Aùp keá

=ρ

keá tuyeät ñoái : Ño aùp suaát tuyeät ñoái = ρ * Aùp keá ño cheânh

* Aùp keá ño cheânh.

+ρ ρ

=
=

+ρ

tuyeät ñoái = ρ * Aùp keá ño cheânh . + ρ = + ρ +ρ
tuyeät ñoái = ρ * Aùp keá ño cheânh . + ρ = + ρ +ρ
+ρ = +ρ
+ρ = +ρ

Töø (a) vaø (b) ta suy ra:

( +ρ )(

+ ρ +ρ = +ρ Töø (a) vaø (b) ta suy ra: ( + ρ )(
+ ρ +ρ = +ρ Töø (a) vaø (b) ta suy ra: ( + ρ )(
+ ρ +ρ = +ρ Töø (a) vaø (b) ta suy ra: ( + ρ )(

+ρ )=

+ρ Töø (a) vaø (b) ta suy ra: ( + ρ )( − + ρ )
−

maø p M = p N

⎛ ⎟ ⎟ ⎞ − ⎜ ⎜ ⎛

⎜ ⎜
+ γ

N ⎛ ⎟ ⎟ ⎞ − ⎜ ⎜ ⎛ ⎜ ⎜ ⎝ + γ ⎝ +
+
+

γ

⎠ ⎟

⎟ =

⎜ ⎛ ⎜ ⎜ ⎝ + γ ⎝ + γ ⎠ ⎞ ⎠ ⎟ ⎟ =

+ρ( )

⎝ + γ ⎝ + γ ⎠ ⎞ ⎠ ⎟ ⎟ = + ρ ( −
⎝ + γ ⎝ + γ ⎠ ⎞ ⎠ ⎟ ⎟ = + ρ ( −

* Aùp keá ño cheânh coù 2 chaát loûng

γ γ
γ
γ
− ) * Aùp keá ño cheânh coù 2 chaát loûng γ γ +ρ = +ρ
+ρ = +ρ +ρ = +ρ − =ρ
=
= +ρ
 

+
+

⎟ =

γ γ

γ

⎟ ⎟ ⎠ − ⎜ ⎜ ⎝

γ

− γ
γ

(a), (b), (c) ta suy ra:

⎜ ⎝

+
+
⎠ − γ (a), (b), (c) ta suy ra: ⎛ ⎜ ⎜ ⎝ + Printed with

Printed with FinePrint - purchase at www.fineprint.com

Toùm taét baøi giaûng Cô löu chaát-TS. Huyønh coâng Hoaøi-ÑHBKtpHCM 3

5.2 Ñònh luaät Pascal.

Khi aùp suaát taïi moät ñieåm trong moâi tröôøng chaát loûng thay ñoåi, thì taát caû moïi ñieåm trong moâi tröôøng ñoù cuõng thay ñoåi moät gía trò töông öùng

Aùp duïng ñònh luaät Pascal:

5.3 Bieåu ñoà phaân boá aùp suaát

luaät Pascal: 5.3 Bieåu ñoà phaân boá aùp suaát Nguyeân lyù hoaït ñoäng cuûa con ñoäi

Nguyeân lyù hoaït ñoäng cuûa con ñoäi

aùp suaát Nguyeân lyù hoaït ñoäng cuûa con ñoäi γ γ γ Suy lu n :Duøng
γ γ γ
γ
γ
γ

Suy lu n :Duøng bieåu ñoà phaân boá aùp suaát xaùc ñònh aùp löïc khi dieän tích chòu löïc hình chöõ nhaät coù caïnh ñaùy naèm ngang:

löïc hình chöõ nhaät coù caïnh ñaùy naèm ngang : Hình 2.8b. AÙp l öïc treân
löïc hình chöõ nhaät coù caïnh ñaùy naèm ngang : Hình 2.8b. AÙp l öïc treân
löïc hình chöõ nhaät coù caïnh ñaùy naèm ngang : Hình 2.8b. AÙp l öïc treân

Hình 2.8b. AÙp löïc treân maët beân

naèm ngang : Hình 2.8b. AÙp l öïc treân maët beân Hình 2.8a. AÙp löïc treân
naèm ngang : Hình 2.8b. AÙp l öïc treân maët beân Hình 2.8a. AÙp löïc treân

Hình 2.8a. AÙp löïc treân maët ñaùy F = γh (Lb)

F = γh 2 b/2

Ghi chuù: Aùp löïc taùc duïïng leân maët phaúng chính laø theå tích bieåu ñoà phaân boá aùp suaát, vaø phöông naày söû duïng thuaän lôïi khi maët chòu löïc laø hình chöõ nhaät vaø coù caïïnh song song vôùi maët thoaùng

VI. AÙP LÖÏC THUÛY TÓNH 6.1 Aùp löïc thuûy tónh leân moät maët phaúng Treân dieän tích vi phaân

=leân moät maët phaúng Treân dieän tích vi phaân = ( + γ )( = +

=( +γ)(=

phaúng Treân dieän tích vi phaân = = ( + γ )( = + γ α

+γ γ

phaúng Treân dieän tích vi phaân = = ( + γ )( = + γ α

α)

Treân dieän tích vi phaân = = ( + γ )( = + γ α )

Löïc taùc duïng leân toaøn boä dieän tích

=+ γ α ) Löïc taùc duïng leân toaøn boä dieän tích ∫∫ ( α )

∫∫

(Löïc taùc duïng leân toaøn boä dieän tích = ∫∫ α ) = ∫∫ + γ

α ) = ∫∫
α
)
=
∫∫

+γ

toaøn boä dieän tích = ∫∫ ( α ) = ∫∫ + γ + γ α

+γ α

∫∫

dieän tích = ∫∫ ( α ) = ∫∫ + γ + γ α ∫∫ ∫

A ydA

=

) = ∫∫ + γ + γ α ∫∫ ∫ ∫ A ydA :ø = +γ
) = ∫∫ + γ + γ α ∫∫ ∫ ∫ A ydA :ø = +γ

+γ α

∫∫

+ γ + γ α ∫∫ ∫ ∫ A ydA :ø = +γ α ∫∫ :

: moment tónh cuûa dieän tích A ñoái vôùi truïc OX

∫∫

=
=

Do ñoù

=
=

+γ α

tích A ñoái vôùi truïc OX ∫∫ = Do ñoù = +γ α = ( +γ

=( (

A ñoái vôùi truïc OX ∫∫ = Do ñoù = +γ α = ( +γ )

)

vôùi truïc OX ∫∫ = Do ñoù = +γ α = ( +γ ) = α
=
=
α α •
α
α

Vaäy aùp löïc F taùc duïng leân dieän tích A baèng aùp suaát taïi troïng taâm (p c ) dieän tích A nhaân cho dieän tích ñoù.

Printed with FinePrint - purchase at www.fineprint.com

Toùm taét baøi giaûng Cô löu chaát-TS. Huyønh coâng Hoaøi-ÑHBKtpHCM 4

Ñieåm ñaët

Xaùc ñònh y D

: D ( y D vaø x D ) cuûa F

:

tröôøng hôïp aùp suaát treân maët thoùang p 0 =0

- Moment cuûa F ñoái vôùi truïc OX

M ox = F. y D = (γh c A). y D =

(2.12) x c α x α y c • • (2.14)
(2.12)
x c
α
x
α
y c
(2.14)

α

γy c sin α A. y D

Ngoøai ra: monent cuûa dF treân dA ñoái vôùi truïc OX laø:

dM ox = dF . y = pdA y= (γ hdA)y =

γ

y 2 sin α dA

x = dF . y = pdA y= ( γ hdA)y = γ y 2 sin

Vaäy moment cuûa F ñoái vôùi truïc OX laø :

α dA Vaäy moment cuûa F ñoái vôùi truïc OX laø : = = ∫∫ γ

=

= ∫∫ γ α =γ α
=
∫∫
γ
α
=γ α

∫∫

=γ α

∫∫

: moment quaùn tính cuûa A ñ/v OX

(2.13)

γy c sin α A. y D = γsinα I OX

=
=

/v truïc ox coù theå tính töø /v truïc ñi ngang qua troïng

ox coù theå tính töø /v truïc ñi ngang qua troïng = + (2.12) vaø (2.13)
= +
=
+

(2.12) vaø (2.13) :

Suy ra :

Moment quaùn tính moment quaùn tính

taâm C theo coâng thöùc

+ =
+
=
= +
=
+
− =
=

(2.15)

I c luoân luoân döông, do ñoù

Nghóa laø vò trí D thaáp hôn C= = + − = (2.15) I c luoân luoân döông, do ñoù Toïa ñoä x

Toïa ñoä x D : khoâng caàn xaùc ñònh neáu dieän tích A coù moät truïc ñoái xöùng song song v naèm treân truïc ñoái xöùng ñoù

th
th

D seõ

Suy luaän : Haõy tìm caùch xaùc ñònh ñieåm ñaët aùp löïc trong tröôøng hôïp treân maët thoaùng coù aùp suaát p o 0

Baøi taäp : 1) 2.11

2) 2.22

3) 2.24

4) 2.25

5) 2.26

6) 2.27

Printed with FinePrint - purchase at www.fineprint.com

Toùm taét baøi giaûng Cô löu chaát-TS. Huyønh coâng Hoaøi-ÑHBKtpHCM 5

6.2 AÙp löïc chaát loûng leân maët cong:

Xeùt moät maët cong abc coù caïnh ab song song vôùi truïc oy

α α
α
α

Löïc taùc duïng leân maët cong toång quaùt:

α α Löïc taùc duïng leân maët cong toång quaùt: = + + Tröôøng hôïp ab

=

+ +
+
+

Tröôøng hôïp ab // oy neân F y = 0, tìm F x vaø F z

AÙp löïc dF treân dieän tích vi phaân dA :

Chieáu dF treân phöông ox

Do ñoù

dF = p. dA

dF x = p. dA sin α = p. dA x

F x =

dA dF x = p. dA sin α = p. dA x F x = ∫

Fx : chính laø löïc taùc duïng leân hình chieáu cuûa abc treân phöông thaúng goùc vôùi truïc ox ( phöông thaúng ñöùng) hay noùi caùch khaùc laø löïc treân maët phaúng a’b’c

Töông töï , chieáu dF leân phöông oz:

a’b’c Töông töï , chieáu dF leân phöông oz: α α dF z = p. dA
a’b’c Töông töï , chieáu dF leân phöông oz: α α dF z = p. dA
α α
α
α

dF z = p. dA cos α = p. dA z

do ñoù

F z = ∫∫

= p. dA cos α = p. dA z do ñoù F z = ∫∫ Tröôøng

Tröôøng hôïp aùp suaát treân maët thoaùng baèng khoâng vaø goïi h laø khoaûng caùch thaúng ñöùng töø dieân tích vi phaân dA ñeán maët thoaùng thì :

F z =

∫∫ γ
∫∫
γ
phaân dA ñeán maët thoaùng thì : F z = ∫∫ γ ∫∫ = γ F
∫∫
∫∫

=γ

F z = γ. W

W: ñöôïc goïi laø theå tích vaät aùp löïc ( theå tích abb’c)

Ñònh nghóa VAL: Theå tích vaät aùp l c laø theå tích giôùi haïn bôûi maët cong vaø caùc maët beân thaúng ñöùng töïa vaøo meùp maët cong roàiø keùo daøi leân cho ñeán khi gaëp maët thoaùng hay phaàn noái daøi cuaû maët thoaùng.

Printed with FinePrint - purchase at www.fineprint.com

Toùm taét baøi giaûng Cô löu chaát-TS. Huyønh coâng Hoaøi-ÑHBKtpHCM 6

Baøi taäp : 1) 2.30

2) 2.31

3) 2.33

4) 2.35

5) 2.38

Thí d

: 1) 2.30 2) 2.31 3) 2.33 4) 2.35 5) 2.38 Thí d 2: cho maët

2: cho maët cong nhö hình veõ, coù beà roäng b

• •
• γ γ •
γ
γ

(?) Xem xeùt tröôøng hôïp coù nhieàu loaïi chaát loûng vaø treân maët thoaùng khoâng phaûi aùp suaát khí trôøi .

(?) Xem xeùt tröôøng hôïp moät phaàn taùm quûa caàu trong chaát loûng, xaùc ñònh Fx, F y vaø F z

trong chaát loûng, xaùc ñònh Fx, F y vaø F z Printed with FinePrint - purchase
trong chaát loûng, xaùc ñònh Fx, F y vaø F z Printed with FinePrint - purchase

Printed with FinePrint - purchase at www.fineprint.com

Toùm taét baøi giaûng Cô löu chaát-TS. Huyønh coâng Hoaøi-ÑHBKtpHCM 7

6.3 Löïc ñaåy Archimeøde:

6.3 Löïc ñaåy Archimeøde: γ V A B Moät vaät naèm trong moâi tröôøng chaát loûn
γ V A B
γ
V
A
B

Moät vaät naèm trong moâi tröôøng chaát loûng seõ bò moät löïc ñaåy thaúng ñuùng töø döôùi leân treân vaø baèng troïng löôïng cuûa chaát loûng maø vaät ñoù chieám choã.

VII. SÖÏ CAÂN BAÈNG MOÄT VAÄT TRONG CHAÁT LOÛNG:

7.1 Vaät ngaäp hoaøn toaøn trong chaát loûng :

LOÛNG: 7.1 Vaät ngaäp hoaøn toaøn trong chaát loûng : • • C d i D
• •
C d i D
C d
i D
• •

C treân D

trong chaát loûng : • • C d i D • • C treân D Printed
trong chaát loûng : • • C d i D • • C treân D Printed

Printed with FinePrint - purchase at www.fineprint.com

• •

Caân baèng oån ñ nh

• •

Caân baèng khoâng oån ñònh

Toùm taét baøi giaûng Cô löu chaát-TS. Huyønh coâng Hoaøi-ÑHBKtpHCM 8

7.2 Vaät ngaäp moät phaàn trong chaát loûng :

C : ñieåm ñaët troïng taâm vaät

• •
D : ñieåm ñaët löïc ñaåy Archimede • • • •
D : ñieåm ñaët löïc ñaåy Archimede

C treân D

löïc ñaåy Archimede • • • • C treân D Caân baèng oån ñònh • •

Caân baèng oån ñònh

• •
• • • C treân D Caân baèng oån ñònh • • C treân D MD

C treân D

• C treân D Caân baèng oån ñònh • • C treân D MD ñöôïc xaùc

MD ñöôïc xaùc ñònh :

Caân baèng khoâng oån ñònh

=
=

Taâm ñònh khuynh M naèm ngoaøi CD

•

ñònh khuynh M naèm ngoaøi CD • • • • • Taâm ñònh khuynh M n

Taâm ñònh khuynh M n m trong CD

Iyy: moment quaùn tính cuûa maët noåi ñoái vôùi truïc quay yy

W : Theå tích vaät chìm trong chaát loûng

quay yy W : Theå tích vaät chìm trong chaát loûng VIII. TÓNH HOÏC TÖÔNG ÑOÁI

VIII. TÓNH HOÏC TÖÔNG ÑOÁI :

Baøi taäp: 1) 2.39

2)2.42

8.1- Chaát loûng trong bình chuyeån ñoäng thaúng ngang vôùi gia toác khoâng ñoåi

Xeùt chaát loûng chuyeån ñoäng thaúng vôùi gia toác a, aùp duïng phöông trình vi phaân cô baûn cuûa chaát loûng caân baèng:

r − = ρ ∂ ∂ = ⇒ =− ρ ρ ∂ ∂ ∂ ∂
r
=
ρ
= ⇒ =−
ρ
ρ ∂
= =>
=
− ρ
− −
= => =−
ρ
ρ ∂
=−ρ
=>

− −

vaø töø treân

f = -ρgz +C 1

=> p = -ρax + f(y,z)

=> p = -ρax + f(z)

∂ ∂ = ∂ ∂
=
+ f(y,z) => p = - ρ ax + f (z) ∂ ∂ = ∂ ∂

thay f vaøo

p = -ρax - ρgz + C 1

Phöông trình maët ñaúng aùp:

dp = 0

Thay caùc gía trò

∂ ∂ ∂ ∂ ∂

=>

∂ ∂ ∂ + + = ∂ ∂ ∂
∂ ∂
+
+
=
∂ ∂
∂ ∂ ∂ = > ∂ ∂ ∂ + + = ∂ ∂ ∂ − ρ
∂ ∂ ∂ = > ∂ ∂ ∂ + + = ∂ ∂ ∂ − ρ

ρ ρ =

> ∂ ∂ ∂ + + = ∂ ∂ ∂ − ρ − ρ = =−

=−

∂ ∂ ∂ + + = ∂ ∂ ∂ − ρ − ρ = =− Maët

Maët ñaúng aùp laø nhöõng maët phaúng nghieâng song song vôùi maët thoùang.

=− +
=−
+
Khi xe chuyeån ñoäng vaø chaát loûng khoâng bò traøn ra ngoaøi thì maët thoaùng
Khi xe chuyeån ñoäng vaø chaát loûng khoâng bò traøn ra ngoaøi thì maët thoaùng l
trung ñieåm M c
ñi ngang qua

Printed with FinePrint - purchase at www.fineprint.com

Toùm taét baøi giaûng Cô löu chaát-TS. Huyønh coâng Hoaøi-ÑHBKtpHCM 9

8.2 Chaát loûng trong bình chuyeån ñoäng quay ñeàu quanh truïc thaúng ñöùng Xeùt chaát
8.2 Chaát loûng trong bình chuyeån ñoäng quay ñeàu quanh truïc thaúng ñöùng Xeùt chaát
8.2 Chaát loûng trong bình chuyeån ñoäng quay ñeàu quanh truïc thaúng ñöùng Xeùt chaát
8.2 Chaát loûng trong bình chuyeån ñoäng quay ñeàu quanh truïc thaúng ñöùng Xeùt chaát
8.2 Chaát loûng trong bình chuyeån ñoäng quay ñeàu quanh truïc thaúng ñöùng Xeùt chaát

8.2 Chaát loûng trong bình chuyeån ñoäng quay ñeàu quanh truïc thaúng ñöùng

Xeùt chaát loûng trong bình chuyeån ñoäng quay vôùi goùc ω khoâng ñoåi.

Chaát loûng caân baèng vôùi löïc khoái treân caùc phöông nhö sau:

= ω = ω =−

=ω

= ω = ω =−
= ω = ω =−

=ω

= ω = ω =−
= ω = ω =−

=−

= ω = ω =−
= ω = ω =−

Thay vaøo phöông trình cô baûn vaø vieát laïi treân toïa ñoä truï co:ù

Thay vaøo phöông trình cô baûn vaø vieát laïi treân toïa ñoä truï co:ù

Phöông trình phaân boá aùp suaát

=
=
= ρω − ρ +

ρω ρ +

= ρω − ρ +

Phöông trình maët ñaúng aùp

= ω +
=
ω
+
ω
ω

Maët ñaúng aùp laø nhöõng maët paraboloid troøn xoay

Chuù yù : Do theå tích chaát loûng trong bình tröôùc vaø sau khi quay baèng nhau, neân khoaûng caùch töø maët thoaùng chaát loûng khi bình ñöùng yeân ñeán ñænh vaø chaân cuûa paraboloid baèng nhau.

ñeán ñænh vaø chaân cuûa paraboloid baèng nhau. Printed with FinePrint - purchase at www.fineprint.com Toùm

Printed with FinePrint - purchase at www.fineprint.com

Toùm taét baøi giaûng Cô löu chaát-TS. Huyønh coâng Hoaøi-ÑHBKtpHCM 10

Caâu 1: Haõy cho bieát caùc aùp suaát naøo baèng nhau trong thí nghieäm sau ñaây vaø möïc chaát loûng naøo ngang nhau neáu taát caû caùc oáng ñeàu coù ñöôøng kính gioáng nhau

caû caùc oáng ñeàu coù ñöôøng kính gioáng nhau Ñ T 11 Hình 1.2 Caâu 2
Ñ T 11
Ñ
T
11

Hình 1.2

Caâu 2 Haõy cho bieát bieåu ñoà phaân boá aùp suaát tuyeät ñoái naøo sau ñaây laø ñuùng:

aùp suaát tuyeät ñoái naøo sau ñaây laø ñuùng: a) 1 b) 2 c) 3 d)

a) 1

b) 2 c) 3
b) 2
c) 3
ñoái naøo sau ñaây laø ñuùng: a) 1 b) 2 c) 3 d) 4 Haõy cho

d) 4

ñoái naøo sau ñaây laø ñuùng: a) 1 b) 2 c) 3 d) 4 Haõy cho

Haõy cho bieát bieåu ñoà phaân boá aùp suaát naøo sau ñaây laø ñuùng:

phaân boá aùp suaát dö naøo sau ñaây laø ñuùng: a) 1 b) 2 c) 3
phaân boá aùp suaát dö naøo sau ñaây laø ñuùng: a) 1 b) 2 c) 3
phaân boá aùp suaát dö naøo sau ñaây laø ñuùng: a) 1 b) 2 c) 3

a) 1

b) 2

c) 3

d) 4

dö naøo sau ñaây laø ñuùng: a) 1 b) 2 c) 3 d) 4 Printed with

Printed with FinePrint - purchase at www.fineprint.com

Toùm taét baøi giaûng Cô löu chaát-TS. Huyønh coâng Hoaøi-ÑHBKtpHCM 11

Caâu 3: Caùc thuøng treân hình veõ ñeàu coù ñaùy troøn vaø cuøng ñöôøng kính, chöùa nöôùc vaø daàu. Goïi F 1 , F 2 vaø F 3 laø löïc taùc duïng treân ñaùy thuøng. Ta coù :

a) F 1 > F 2 > F 3

daàu daàu daàu nöôùc nöôùc nöôùc F 1 F F 2 3 b) F 1
daàu
daàu
daàu
nöôùc
nöôùc
nöôùc
F 1
F
F
2
3
b) F 1 < F 2 < F 3
c) F 1 = F 2 = F 3

d) F 1 > F 1 = F 2

Caâu 4. Trong thí nghieäm cuûa Toricelli oâng duøng moät oáng nghieäm uùp treân moät chaäu thuûy ngaân vaø huùt heát khoâng khí trong oáng ra thì thaáy möïc thuûy ngaân daâng leân trong oáng nghieäm 76 cm. Neáu thay thuûy ngaân baèng nöôùc thì möïc nöôùc trong oáng nghieäm seõ laø :

a) Thaáp hôn möïc thuûy ngaân

b) Cao hôn möïc thuûy ngaân

c) Baèng möïc thuûy ngaân

d) Coù theå cao hôn hoaëc thaáp tuyø thuoäc vaøo ñöôøng kính cuûa oáng nghieäm lôùn hay nhoû.

Caâu 5 Haõy tìm hieåu vaät aùp löïc W trong caùc hình sau

p a p dö /γ p dö F z w
p
a
p dö /γ
p dö
F z
w
p ck p F z1 w 1 w 2 F z2
p ck
p
F z1
w 1
w 2
F z2

ck /γ

p a

p a w p ck F z p ck /γ w p a
p a
w
p ck
F z
p
ck /γ
w
p
a
P a P ck P a P du γ w γ w F z F
P a
P ck
P a
P du
γ
w
γ
w
F z
F z

Printed with FinePrint - purchase at www.fineprint.com

p ck p F z w
p ck
p
F
z
w

ck /γ

p a

p a w F z
p a
w
F z
P ck F z γ w P a
P ck
F z
γ
w
P
a

Toùm taét baøi giaûng Cô löu chaát-TS. Huyønh coâng Hoaøi-ÑHBKtpHCM 12

α α ph
α
α
ph

Caâu 8: Moät thuøng chöùa nöôùc coù maët thoùang tieáp xuùc vôùi khí trôøi tröôïc treân moät maët nghieâng coù goùc hôïp vôùi maët phaúng ngang moät goùc α . Choïn chieàu chuyeån ñoäng laø chieàu

döông vaø goïi a laø gia toác cuûa thuøng chöùa thì maët thoùang cuûa chaát loûng seõ naèm ngang khi:

a)

a = 0

b) a = g

c)

a = αg

d) Caû 3 ñeàu sai

Printed with FinePrint - purchase at www.fineprint.com

Toùm taét baøi giaûng Cô löu chaát-TS. Huyønh coâng Hoaøi-ÑHBKtpHCM 13

Caâu 9. Moät thuøng nöôùc coù troïng löôïng Wn vaø moät quûa caàu coù

troïng löôïng Wc . Neáu goïi W laø trò soá ñoïc treân caân khi boû quûa caàu vaøo trong nöôùc thì

a) W < Wn + Wc khi quûa caàu noåi treân maët thoaùng

b) W < Wn + Wc khi quûa caàu noåi chìm lô löõng nhö hình veõ

c) W = Wn + Wc khi quûa caàu chìm xuoáng ñaùy bình

d) Caû 3 ñeàu ñuùng

Caâu 10: Moät oáng hình chöõ U, moät ñaàu bòt kín vaø moät ñaàu ñeå hôû tieáp xuùc vôùi khí trôøi. Khi ñöùng yeân möïc nöôùc trong bình naèm ngang nhö hình veõ. Neáu bình quay troøn qua truïc

thaúng ñöùng ñoái xöùng vôùi vaän toác quay ω thì aùp suaát taïi A so vôùi luùc ñöùng yeân seõ laø :

a)Nhoû hôn

b) Lôùn hôn

c) Khoâng ñoåi

d) Chöa xaùc ñònh coøn phuï thuoäc vaøo vaän toác quay ω

xaùc ñònh coøn phuï thuoäc vaøo vaän toác quay ω Quûa caàu A • ω Printed

Quûa caàu

A • ω
A
ω
thuoäc vaøo vaän toác quay ω Quûa caàu A • ω Printed with FinePrint - purchase

Printed with FinePrint - purchase at www.fineprint.com

Toùm taét baøi giaûng Cô löu chaát-TS. Huyønh coâng Hoaøi-ÑHBKtpHCM 14

aùp
aùp

aùp

aùp
aùp Printed with FinePrint - purchase at www.fineprint.com Toùm taét baøi giaûng Cô löu chaát-TS. Huyønh

Printed with FinePrint - purchase at www.fineprint.com

Toùm taét baøi giaûng Cô löu chaát-TS. Huyønh coâng Hoaøi-ÑHBKtpHCM 15

Ñoàng hoà ño aùp suaát Printed with FinePrint - purchase at www.fineprint.com Toùm taét baøi
Ñoàng hoà ño aùp suaát Printed with FinePrint - purchase at www.fineprint.com Toùm taét baøi
Ñoàng hoà ño aùp suaát Printed with FinePrint - purchase at www.fineprint.com Toùm taét baøi

Ñoàng hoà ño aùp suaát

Printed with FinePrint - purchase at www.fineprint.com

Printed with FinePrint - purchase at www.fineprint.com Toùm taét baøi giaûng Cô löu chaát-TS. Huyønh coâng

Toùm taét baøi giaûng Cô löu chaát-TS. Huyønh coâng Hoaøi-ÑHBKtpHCM 16

VÍ DTÍNH TOÁN XÁC ĐỊNH ÁP LC TRÊN MT PHNG Áp lc sinh ra do áp sut, do đó để xác định áp lc bt buc phi biết áp sut trên bmt đó. Tùy theo bài tóan mà áp dng phương pháp dùng biu đồ phân báp sut hoc dùng công thc tng quát. 1.Khi mt phng có din tích hình chnht và có cnh song song vi mt thóang nên sdng phương pháp biu đồ phân báp sut để xác định lc và đim đặt. Thí d: Tìm áp lc tác dng trên mt hình chnht PQRS cnh a,b và nghiêng mt góc như hình v. Cho a, b, H 1 , H 2 γ.

H 1

H 2

γ P P p b Q b Q Q d α a D• S S
γ
P
P
p
b
Q
b
Q
Q
d
α
a D•
S
S
p R
R
R

Mt PQRS là mt mt phng hình chnht, có cnh PQ song song vi mt thoáng nên ta sdùng phương pháp biu đồ phân báp sut xác định áp lc. Biu đồ phân báp sut trên mt PQRS như hình (b), áp sut ti P và Q là :

p

Q = γH 1 p

F =

p R = γ(H 1 + H 2 )

Q

+

p

R

ab =

γ

(2

H

1

+

H

2

)

 

2

2

Do đó áp lc tác dng :

Đim đặt lc D nm trên trc đối xng và cách đáy mt đon d là :

ab

d =

2 p

Q

+ p

R

a

=

3 H

1

+ H

2 a

p

Q

+ p

R

3

2

H

1

+ 3

H

2

Ghi chú: Phương pháp dùng biu đồ áp sut rt thun li khi bài toán có nhiu yếu tphc tp. Như trên mt thoáng không phi áp sut khí tri mà là áp sut p o và có nhiu loi cht lng γ 1, γ 2 như hình 2. Cách xác định áp lc không có gì thay đổi, chcn tính li áp sut p Q và p R

p Q = p o + γ 1 H 1

F

=

p

Q

+

p

R

ab =

2

p R = p

o

p o + γ 1 H 1 + γ 2 H 2

+ γ +γ

1

1

2

H

2

H

2

ab

2

2

đim đặt D cũng xác định tương t:

d

=

2 p

Q

+

p

R

a

3

p

0

+

3

γ

1

H

1

+

γ

2

H

2 a

=

p

Q

+

p

R

3

2

p

0

+

2

γ

1

H

1

+

γ

2

H

2

3

(N/m 2 )

(N)

(m)

Chú ý: Các trường hp trên đều có thdùng công thc tng quát để xác định áp lc và cho mt kết qunhư nhau.

p o γ H 1 1 P P b p Q b Q Q γ
p
o
γ
H
1
1
P
P
b
p Q
b
Q
Q
γ
d
H
a
2
2
α
D•
S
p
S
R
R
R

2. Khi mt phng không phi là mt ct hình chnht hoc là mt ct hình chnht nhưng có cnh không song song vi mt thoáng, khi đó xác định áp lc nên sdng công thc tng quát. Ví d: Mt mt tròn tâm C bán kính r nm trên mt phng nghiêng mt góc α như hình v. Biết khong cách ttâm C đến mt thoáng H và trng lượng riêng ca cht lng γ. Xác định áp lc tác dng trên mt tròn.

Trục đối xứng // với oy o γ x y c H y D r
Trục đối xứng
// với oy
o
γ
x
y c
H
y D
r
D• •c
α
y

Đối vi mt phng hình dng bt kphi dùng công thc tng quát để xác định áp lc. Áp sut ti trng tâm C ca din tích cn tính lc, trong trường hp ny là mt tròn bán

kính r:

Áp lc tác dng lên mt tròn:

Để xác định đim đim đặt D, cn phi xác định htrc ta độ xoy. Trc ox phi nm ngang vi mt thoáng ( áp sut bng không) và cùng mt phng cha din tích cn tính áp lc. Trc oy thng góc vi ox và cũng nm trong mt phng cha din tích cn tính áp lc. Nói cách khác, mt phng xoy là mt phng cha din tích cn tính áp lc và có trc ox ngang vi mt thoáng. Áp dng công thc xác định vtrí đim đặt D:

p c = γH F = p c A = γH. πr 2

(N/m 2 ) (N)

y

D

=

y

C

+

I

o

H

π

+

(2

r

)

4

/ 64

H

r

2

sin

α

=

=

+

y A

C

sin

α

H

π

r

2

sin

α

4

H

sin

α

Hay đim D nm dưới đim C mt đon là :

y

D

y

C

=

I

o

r

2

sin

α

=

y A

C

4

H

(m)

(m)

Vì hình tròn có trc đối xng song song vi trc oy nên vtrí đim D phi nm trên trc đối xng ny, do đó ddàng xác định đim vtrí D. Chú ý: Trong trường hp mt thoáng có áp sut p o khác không, cn phi qui đổi mt thoáng vvtrí áp sut bng không. Khi p o > 0 tăng vtrí mt thoáng cao thêm mt đon p 0 /γ , và khi p o < 0 gim vtrí mt thoáng xung mt đon p 0 /γ. Lúc đó vtrí ca trc ox và gc O ta độ xoy phi xác định theo vtrí mt thoáng mi. Ví dtrong hình sau vtrí ta độ xoy mi và vtrí mt thoáng qui đổi khi áp sut p o > 0.

p o /γ

Mặt thoáng qui đổi để có áp suất trên mặt thoáng bằng không p o
Mặt thoáng qui đổi để có
áp suất trên mặt thoáng
bằng không
p
o >0
p
o =0
O
x
γ
y
c
y
H
D
r
D• •c
α
y

VÍ DXÁC ĐỊNH ÁP LC TRÊN MT CONG Áp lc trên mt cong thường xác định trên 3 phương Fx, Fy và Fz, tuy nhiên thông thường các mt cong thường gp có đường sinh song song vi trc oy nên Fy = 0, do đó chcn xác định Fx, Fz. Fx = Lc tác dng lên hình chiếu ca mt cong trên phương thng góc vi ox.

Fz = γ V VAL

(V VAL : thtích vt áp lc )

Ví d: Xác định lc tác dng lên mt cong ABCD là mt na mt trbán kính r và dài b như hình v. Trng lượng riêng ca cht lng là γ.

z

o

y
y

x

P o = 0 B B’ H A x A A’ γ • p c
P o = 0
B
B’
H
A x
A
A’
γ
• p c
r
2r
C’
C
b
D’
D

Mt cong ABCD có đường sinh AB song song vi trc oy nên áp lc theo phương Fy = 0. Chcn xác định áp lc Fx và Fz. Để xác định lc Fx cn tìm hình chiếu ca mt cong ABCD lên phương thng góc vi ox ( phương thng đứng). Hình chiếu ca mt cong ABCD lên phương thng góc vi ox là

mt phng hình chnht A’B’C’D’. Lc Fx chính là lc tác dng lên hình chnht ny.

Fx = p c . A x = γ (H+r) b.2r Để xác định lc Fz cn phi tìm thtích vt áp lc ca mt cong ABCD. Trên mt cong ABCD áp sut thay đổi hướng tác dng, tAB đến MN áp sut hướng lên và tMN đến

CD

áp sut hướng xung dưới, do đó phi tách mt cong ra làm 2 phn để xác định vt áp

lc.

Vt

áp lc mt cong ABMN gii hn bi mt cong ABMN và các mt bên thng đứng

ta

vào các cnh ca mt cong AB, BN, NM, MA ri kéo dài lên cho đến khi gp phn

ni

dài ca mt thoáng. Do đó vt áp lc mt cong ABMN bng din tích mt phng

A’M’MA nhân vi b.

V val(AMBN)

= din tích (A’M’MA) .b

Nếu chn chiu dương hướng lên thì vt áp lc ca mt cong ABMN có du dương vì

cht lng dưới và áp sut hướng lên trên. Tương tvt áp lc cho mt cong MNCD là thtích gii hn bi mt cong MNCD và

các

mt bên thng đứng ta vào cnh mt cong MN, NC, CD, DM ri kéo dài lên cho đến

khi

gp phn ni dài ca mt thoáng. Do đó vt áp lc mt cong MNCD bng din tích

mt

phng A’M’MD nhân vi b.

Vì chiu dương hướng lên nên vt áp l