You are on page 1of 8

‫‪The Quarterly Journal of‬‬ ‫ﻓﺼﻞ ﻧﺎﻣﻪ اﺻﻮل ﺑﻬﺪاﺷﺖ رواﻧﯽ‪،‬‬

‫‪Fundamentals of Mental Health‬‬


‫ﺳﺎل دﻫﻢ‪ ،‬ﺑﻬﺎر‪،1387‬‬
‫‪Vol. 10, Spring, 2008‬‬
‫‪No. 37, P. 25-32‬‬ ‫ﺷﻤﺎره ﺳﯽ و ﻫﻔﺘﻢ‪ ،‬ﺻﻔﺤﻪ ‪25-32‬‬

‫ﺷﯿﻮع ﻣﻨﺎﺑﻊ و ﻋﻼﯾﻢ اﺳﺘﺮس در اﺳﺘﺎدان داﻧﺸﮕﺎه آزاد اﺳﻼﻣﯽ واﺣﺪ ﻫﻤﺪان‬

‫‪1‬‬
‫دﮐﺘﺮ ﻣﻨﯿﮋه ﮐﺮﺑﺎﺳﯽ‬
‫‪1‬اﺳﺘﺎدﯾﺎر روان ﺷﻨﺎﺳﯽ داﻧﺸﮕﺎه آزاد ﻫﻤﺪان‬
‫ﺧﻼﺻﻪ‬
‫ﻣﻘﺪﻣﻪ‪ :‬اﮔﺮ ﭼﻪ ﺗﺪرﯾﺲ ﺑﻪ دﻟﯿﻞ ﺗﻮﺳﻌﻪی ﻣﻨﺎﺑﻊ اﻧﺴﺎﻧﯽ اﻣﺮی ﺑﺴﯿﺎر ﭘﺎداش دﻫﻨﺪه اﺳﺖ اﻣﺎ ﻓﺸﺎر ﻫﺎی رواﻧﯽ وﯾﮋه ای را اﯾﺠﺎد ﻣﯽ ﮐﻨﺪ ﮐﻪ در ﮐﻤﺘﺮ‬
‫ﺣﺮﻓﻪ ای ﻧﻈﯿﺮ آن را ﻣﯽ ﺗﻮان ﯾﺎﻓﺖ‪ .‬ﭘﮋوﻫﺶ ﺣﺎﺿﺮ ﺑﺎ ﻫﺪف ﺗﻌﯿﯿﻦ ﻣﯿﺰان ﺷﯿﻮع‪ ،‬ﻣﻨﺎﺑﻊ و ﻋﻼﯾﻢ اﺳﺘﺮس اﺳﺘﺎدان داﻧﺸﮕﺎه آزاد اﺳﻼﻣﯽ واﺣﺪ ﻫﻤﺪان‬
‫ﺻﻮرت ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳﺖ‪.‬‬
‫روش ﮐﺎر‪ :‬اﯾﻦ ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﺑﻪ روش ﭘﯿﻤﺎﯾﺸﯽ ﺑﺮ روی ‪ 168‬ﻧﻔﺮ از اﻋﻀﺎی ﻫﯿﺄت ﻋﻠﻤﯽ داﻧﺸﮕﺎه اﻧﺠﺎم ﺷﺪه اﺳﺖ‪ .‬اﺑﺰار ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﭘﺮﺳﺶ ﻧﺎﻣﻪ اﺳﺘﺮس ﻣﻌﻠﻢ‬
‫ﮐﯿﺮﯾﺎﮐﻮ‪ -‬ﺳﺎﺗﮑﻠﯿﻒ )‪ (1978‬ﺑﻮد‪ .‬ﺗﺤﻠﯿﻞ داده ﻫﺎ ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از آزﻣﻮن آﻣﺎری ‪ t‬ﺑﺮای ﮔـﺮوه ﻫـﺎی ﻣـﺴﺘﻘﻞ‪ ،‬ﺗﺤﻠﯿـﻞ وارﯾـﺎﻧﺲ ﯾـﮏ راﻫـﻪ‪ ،‬آزﻣـﻮن‬
‫ﺗﻌﻘﯿﺒﯽ ﺗﻮﮐﯽ و ﺿﺮﯾﺐ ﻫﻤﺒﺴﺘﮕﯽ ﭘﯿﺮﺳﻮن اﻧﺠﺎم ﮔﺮﻓﺖ‪.‬‬
‫ﻧﺘﺎﯾﺞ‪ :‬ﯾﺎﻓﺘﻪ ﻫﺎ ﻧﺸﺎن داد ﮐﻪ‪ 17/90‬درﺻﺪ از اﺳﺘﺎدان دارای اﺳﺘﺮس زﯾﺎد ﯾﺎ ﺧﯿﻠﯽ زﯾﺎد‪ 29/1 ،‬درﺻﺪ ﻣﺘﻮﺳﻂ و ‪ 53‬درﺻﺪ ﻓﺎﻗﺪ اﺳﺘﺮس و ﯾـﺎ دارای‬
‫اﺳﺘﺮس ﮐﻢ ﺑﻮدﻧﺪ‪ .‬در ﺑﯿﻦ ﻣﻨﺎﺑﻊ اﺳﺘﺮس‪ ،‬درس ﻧﺨﻮاﻧﺪن داﻧﺸﺠﻮﯾﺎن‪ ،‬ﺗﻌﺪاد زﯾﺎد اﯾﺸﺎن در ﮐﻼس و ﮐﻢ اﻧﮕﯿﺰﮔﯽ ﺷﺎن در رأس ﻗﺮار داﺷﺖ‪ .‬از ﻧﻈﺮ‬
‫ﻣﺘﻐﯿﺮ ﻫﺎی ﺟﻤﻌﯿﺖ ﺷﻨﺎﺧﺘﯽ و ﺣﺮﻓﻪ ای‪ ،‬ﺗﻨﻬﺎ ﻣﯿﺰان اﺳﺘﺮس اﺳﺘﺎداﻧﯽ ﮐﻪ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻫﻢ زﻣﺎن در ﺳﺎزﻣﺎن ﻫﺎی دﯾﮕﺮ ﺑﻪ ﮐﺎر اﺷﺘﻐﺎل داﺷﺘﻨﺪ ﮐﻤﺘﺮ ﺑﻮد‬
‫)‪ (p=0/013‬و ﮐﻠﯿﻪ ی ﻋﻼﯾﻢ اﺳﺘﺮس ﻧﯿﺰ ﻫﻤﺒﺴﺘﮕﯽ ﻣﺜﺒﺖ ﻣﻌﻨﯽ داری را ﺑﺎ اﺳﺘﺮس ﮐﻠﯽ اﺳﺘﺎدان ﻧﺸﺎن دادﻧﺪ‪.‬‬
‫ﺑﺤﺚ‪ :‬ﺑﯽ ﻋﻼﻗﮕﯽ داﻧﺸﺠﻮ ﺑﻪ رﺷﺘﻪ ی ﺗﺤﺼﯿﻠﯽ‪ ،‬ﺑﺎﻻ ﺑﻮدن ﻧﺴﺒﺖ داﻧﺸﺠﻮ ﺑﻪ اﺳﺘﺎد و ﺑﯿﮑﺎری ﭘﺲ از ﺗﺤﺼﯿﻞ داﻧﺶ آﻣﻮﺧﺘﮕﺎن ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﺪ از دﻻﯾـﻞ‬
‫ﻋﻤﺪه ی اﺳﺘﺮس اﺳﺘﺎدان ﺑﺎﺷﺪ‪.‬‬
‫واژه ﻫﺎی ﮐﻠﯿﺪی‪ :‬اﺳﺘﺮس ﺷﻐﻠﯽ‪ ،‬ﻣﻨﺎﺑﻊ اﺳﺘﺮس‪ ،‬ﻋﻼﯾﻢ اﺳﺘﺮس‪ ،‬اﺳﺘﺎد‪ ،‬داﻧﺸﮕﺎه آزاد اﺳﻼﻣﯽ‬

‫ﻣﻘﺪﻣﻪ‬
‫ﮐﯿﺮﯾــﺎﮐﻮ )‪ (1987‬ﻧﯿــﺰ اﺳــﺘﺮس ﻣﻌﻠــﻢ را ﺑــﻪ ﺻــﻮرت »ﺗﺠﺮﺑـﻪ ی‬ ‫روﯾﮑﺮد ﺻﺎﺣﺒﻨﻈﺮان ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ اﺳﺘﺮس ﻣﺘﻔﺎوت ﺑـﻮده و در ﮐـﻞ‬
‫ﻧﺎﻣﻄﻠﻮب ﻋﺎﻃﻔﯽ ﻣﺎﻧﻨـﺪ ﺗـﻨﺶ‪ ،‬ﻣﺤﺮوﻣﯿـﺖ‪ ،‬اﺿـﻄﺮاب‪ ،‬ﺧـﺸﻢ و‬ ‫ﻣﯽ ﺗﻮان آن ﻫﺎ را در ﺳﻪ ﮔﺮوه‪) :‬اﻟﻒ( اﺳﺘﺮس ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﺤﺮک‬
‫اﻓﺴﺮدﮔﯽ‪ ،‬ﮐـﻪ در ﻧﺘﯿﺠـﻪ ی ﺟﻨﺒـﻪ ﻫـﺎی ﻣﺨﺘﻠـﻒ ﮐـﺎری اﯾﺠـﺎد‬ ‫)‪) ،(1‬ب( اﺳﺘﺮس ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﭘﺎﺳﺦ )‪ (2‬و )ج( اﺳﺘﺮس ﺑـﻪ ﻋﻨـﻮان‬
‫ﻣﯽ ﺷﻮد« ﺗﻌﺮﯾﻒ ﮐﺮده اﺳﺖ )‪.(5‬‬ ‫ﻋﺎﻣﻞ ﻣﺘﺄﺛﺮ از ﺗﻌﺎﻣﻞ ﻓﺮد و ﻣﺤﯿﻂ ﯾﺎ ادراک ﻓﺮد از ﻣﻮﻗﻌﯿﺖ )‪،(3‬‬
‫اﺳﺘﺮس ﻧﺎﺷﯽ از ﺷﻐﻞ‪ ،‬ﺑﻪ ﻟﺤﺎظ ﺗﺄﺛﯿﺮ ﺑـﺮ ﻗـﺸﺮ ﻣﻮﻟـﺪ ﺟﺎﻣﻌـﻪ از‬ ‫ﻃﺒﻘﻪ ﺑﻨﺪی ﻧﻤﻮد‪ .‬ﺗﻌﺮﯾﻒ ﺑﯿﺮ و ﻧﯿﻮﻣﻦ‪ (1993)1‬از اﺳﺘﺮس ﺷـﻐﻠﯽ‬
‫اﻫﻤﯿـﺖ وﯾــﮋه ای ﺑﺮﺧـﻮردار ﺷــﺪه و ﺗﻮﺟــﻪ ﺧﺎﺻـﯽ را ﺑــﻪ ﺧــﻮد‬ ‫در ﮔﺮوه اﺧﯿﺮ ﻗﺮار ﻣﯽ ﮔﯿﺮد ﮐـﻪ ﻋﺒـﺎرت اﺳـﺖ از ﺗـﺄﺛﯿﺮ و ﺗـﺄﺛﺮ‬
‫اﺧﺘﺼﺎص داده اﺳﺖ‪ .‬از ﺣﺪود ﯾﮏ و ﻧﯿﻢ ﻗـﺮن ﭘـﯿﺶ ﺗـﺎ ﮐﻨـﻮن‬ ‫اﻓﺮاد ﺑﺎ ﻣﺸﺎﻏﻞ ﺧﻮد ﮐﻪ ﻣﻨﺠﺮ ﺑﻪ ﺑﺮوز ﺗﻐﯿﯿـﺮات دروﻧـﯽ و ﻧﻬﺎﯾﺘـﺎً‬
‫ﭘﺰﺷﮑﺎن ﻣﺘﺨﺼﺺ ﮐﺎر و ﺑﻬﺪاﺷﺖ ﻣﺤﯿﻂ‪ ،‬ﺷﺮاﯾﻂ و ﺟﻮ ﮐـﺎر را‬ ‫اﻧﺤﺮاف آﻧﺎن از ﮐﻨﺶ ﻣﻌﻤﻮل ﺧﻮد ﻣﯽ ﺷﻮد )‪.(4‬‬
‫ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻋﻮاﻣﻞ اﺳﺘﺮس زا ﻣﻮرد ﺑﺮرﺳﯽ ﻗﺮار داده اﻧﺪ )‪.(1‬‬ ‫آدرس ﻣﺆﻟﻒ ﻣﺴﺌﻮل‪ :‬ﻫﻤﺪان ﺳﯽ ﻣﺘﺮی ﺳﻌﺪﯾﻪ‪ -‬ﮐﻮی ﻣﺘﺨﺼﺼﯿﻦ‪-‬ﺧﯿﺎﺑﺎن ﻋﻨﺪﻟﯿﺐ‪-‬‬
‫ﺷﻤﺎره ‪89‬‬
‫ﺗﻠﻔﻦ ﺗﻤﺎس‪0811-8223754 :‬‬
‫‪Email: drmkarbasi@yahoo.com‬‬
‫ﺗﺎرﯾﺦ ﺗﺎﯾﯿﺪ‪86/11/27 :‬‬ ‫ﺗﺎرﯾﺦ وﺻﻮل‪86 /5/10 :‬‬

‫‪1‬‬
‫‪. Beehr and Newman‬‬
‫دﮐﺘﺮ ﻣﻨﯿﮋه ﮐﺮﺑﺎﺳﯽ‬ ‫ﺷﯿﻮع ﻣﻨﺎﺑﻊ و ﻋﻼﯾﻢ اﺳﺘﺮس در اﺳﺘﺎدان داﻧﺸﮕﺎه آزاد اﺳﻼﻣﯽ واﺣﺪ ﻫﻤﺪان‬

‫ﻧﻤﻮده و در ﯾﮏ ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﻣﻠﯽ در آﻣﺮﯾﮑﺎ ﺑـﻪ دو ﺑﺮاﺑـﺮ ﺷـﺪن ﻣﯿـﺰان‬ ‫ﻣﻮﺿــﻮع اﺳــﺘﺮس ﻣﻌﻠﻤــﺎن ﻧﯿــﺰ از دﻫ ـﻪ ی ‪ 1930‬ﺑــﺎ ﻧﮕــﺎرش‬
‫اﺳﺘﺮس ﺷﻐﻠﯽ ﺗﻌﺪادی از اﺳﺘﺎدان در ﺑﯿﻦ ﺳﺎل ﻫﺎی ‪ 1985‬و ‪1990‬‬ ‫ﻣﻘﺎﻻﺗﯽ درﺑﺎره ﺳﻼﻣﺖ و ﺷﺎدی آﻧﺎن در ﻣﺠﻠﻪ ﻫﺎی ﺗﺮﺑﯿﺘﯽ ﻣﻮرد‬
‫اﺷﺎره ﺷﺪه اﺳﺖ )‪ .(9‬در ﮔﺰارﺷﯽ دﯾﮕﺮ در ﻫﻤﯿﻦ ﮐﺸﻮر ﻣﺸﺨﺺ‬ ‫ﺗﻮﺟﻪ واﻗﻊ ﮔﺮدﯾﺪه اﺳﺖ )‪.(3‬‬
‫ﺷﺪه اﺳﺖ ﮐﻪ ‪ 66‬درﺻـﺪ از ﻣﺮﺑﯿـﺎن در ‪ 50‬درﺻـﺪ ﻣﻮاﻗـﻊ‪ ،‬ﺳـﻄﺢ‬ ‫اﮔﺮ ﭼﻪ ﻫﺮ ﺷﻐﻠﯽ اﺳﺘﺮس ﻫﺎی ﺧﺎص ﺧﻮد را دارد‪ ،‬اﻣﺎ ﻣﻌﻠﻤـﺎن‬
‫اﺳﺘﺮس زﯾﺎدی را در ﺣﺮﻓﻪ ی ﺧﻮد ﺗﺠﺮﺑﻪ ﻣﯽ ﮐﻨﻨﺪ )‪ .(10‬ﻋﻮاﻣـﻞ‬ ‫ﻓﺸﺎرﻫﺎی وﯾﮋه ای را ﻣﺘﺤﻤﻞ ﻣﯽ ﺷـﻮﻧﺪ ﮐـﻪ در ﮐﻤﺘـﺮ ﺣﺮﻓـﻪ ای‬
‫اﺻﻠﯽ اﯾﺠﺎد اﺳﺘﺮس‪ ،‬ﻣﻨﺎﺑﻊ ﻣﺤﺪود و ﮐﻤﺒﻮد وﻗﺖ ﺑﻮده و ﻋـﻮاﻣﻠﯽ‬ ‫ﻧﻈﯿﺮآن را ﻣﯽ ﺗﻮان ﯾﺎﻓـﺖ‪ .‬ﺑﺮﻧﺎﻣـﻪ رﯾـﺰی ﺑـﺮای ﺗـﺪرﯾﺲ دروس‬
‫ﭼﻮن ﭘﯿﺸﺮﻓﺖ ﮐُﻨﺪ در ﺣﺮﻓﻪ‪ ،‬ارﺗﺒـﺎط ﮐـﻢ ﺑـﺎ ﻫﻤﮑـﺎران و درآﻣـﺪ‬ ‫ﻣﺘﻨﻮع‪ ،‬ﺣﺠﻢ زﯾﺎد ﮐﺎر و ﻓﺸﺎر زﻣﺎن‪ ،‬ارزﺷﯿﺎﺑﯽ‪ ،‬ﺳـﺎﺧﺘﺎر ﻓـﻀﺎی‬
‫ﻧﺎﮐﺎﻓﯽ در ﻣﺮﺗﺒﻪ ی ﺑﻌﺪی ﻗﺮار داﺷﺘﻪ اﻧﺪ )‪.(11‬‬ ‫آﻣﻮزﺷﯽ‪ ،‬آﯾﻨﺪه ی ﻣﺒﻬﻢ ﺷـﻐﻠﯽ‪ ،‬ﺑﺮﻗـﺮاری اﻧـﻀﺒﺎط در ﮐـﻼس‪،‬‬
‫ﭘﮋوﻫﺶ ﻫﺎی اﻧﺠﺎم ﺷﺪه رﺿﺎﯾﺖ ﺷﻐﻠﯽ زﻧﺎن را ﮐﻢ ﺗﺮ از ﻣﺮدان‬ ‫وﺟﻮد ﻓﺮاﮔﯿﺮان دﺷﻮار‪ ،‬درآﻣﺪ ﻧﺎﮐـﺎﻓﯽ‪ ،‬ﺗﻌـﺎرض ﺑـﺎ ﻫﻤﮑـﺎران‪،‬‬
‫)‪ (13 ،12‬و اﺳﺘﺮس آﻧﺎن را ﻣﻌﻤﻮﻻً ﺑﯿﺸﺘﺮ از اﯾﺸﺎن ﻧﺸﺎن داده اﺳﺖ‬ ‫ﺷﺮاﯾﻂ ﻧﺎﻣﺴﺎﻋﺪ ﮐﺎری و ﻓﺸﺎر ﺑـﺮای ارﺗﻘـﺎ ﺑـﻪ ﻋﻨـﻮان ﺑﺨـﺸﯽ از‬
‫)‪ .(15،14‬اﺳﺘﺎدان دارای ﺳﺎﺑﻘﻪ ی ﮐـﻢ ﺗـﺮ از ‪ 10‬ﺳـﺎل‪ ،‬ﻧـﺴﺒﺖ ﺑـﻪ‬ ‫ﻣﻨﺎﺑﻊ اﺳﺘﺮس ﻣﻌﻠﻤﺎن ﻓﻬﺮﺳﺖ ﺷﺪه اﻧـﺪ )‪ (6‬ﮐـﻪ ﻫﻤـﺮاه ﺑـﺎ ﻓـﺸﺎر‬
‫دارﻧﺪﮔﺎن ﺑﯿـﺸﺘﺮ از ‪ 20‬ﺳـﺎل )‪ (16‬و اﻋـﻀﺎی ﻗـﺮار دادی ﺑﯿـﺸﺘﺮ از‬ ‫ﻫﺎی ﻧﺎﺷﯽ از زﻧﺪﮔﯽ ﺷﺨﺼﯽ‪ ،‬ﺧﺎﻧﻮادﮔﯽ و اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﻣﻨﺠـﺮ ﺑـﻪ‬
‫رﺳﻤﯽ اﺳﺘﺮس ﺷﻐﻠﯽ داﺷﺘﻪ اﻧﺪ )‪ .(17‬در داﻧﺸﮕﺎه ﻫﺎی ﻧﯿﺠﺮﯾﻪ ﻧﯿـﺰ‬ ‫اﯾﺠﺎد اﺣﺴﺎس ﻓﺮﺳﻮدﮔﯽ در آﻧﺎن ﻣﯽ ﺷﻮد‪ .‬ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﻣـﯽ ﺗﻮاﻧـﺪ‬
‫ﺳﻄﺢ اﺳﺘﺮس ﺷﻐﻠﯽ ﻣﺮﺑﯿﺎن ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻗﺎﺑـﻞ ﻣﻼﺣﻈـﻪ ای ﺑـﺎﻻﺗﺮ از‬ ‫اﺛﺮات ﻧﺎﻣﻄﻠﻮﺑﯽ ﺑﺮ رواﺑﻂ ﻣﻌﻠـﻢ ﺑـﺎ ﺷـﺎﮔﺮد‪ ،‬ﮐﯿﻔﯿـﺖ ﺗـﺪرﯾﺲ و‬
‫ﻣﯿﺎﻧﮕﯿﻦ ﺑﻮده و اﯾﻦ اﻣﺮ رﺑﻄﯽ ﺑﻪ ﺟﻨﺴﯿﺖ‪ ،‬ﺑﻮﻣﯽ ﺑـﻮدن و وﺿـﻌﯿﺖ‬ ‫اﯾﻔﺎی ﺗﻌﻬﺪات داﺷﺘﻪ )‪ (5‬و ﻣﻨﺠﺮ ﺑﻪ ﮔﺮﯾـﺰ از ﮐـﺎر‪ ،‬ﻏﯿﺒـﺖ ﻫـﺎی‬
‫ﺗﺄﻫﻞ ﻧﺪاﺷﺘﻪ اﻣﺎ ﺑﺎ ﺳﻮاﺑﻖ ﺧﺪﻣﺖ و ﺳﻦ ﻣـﺮﺗﺒﻂ ﺑـﻮده اﺳـﺖ )‪.(18‬‬ ‫ﻣﮑﺮر‪ ،‬ﺗﻌـﻮﯾﺾ ﺷـﻐﻞ‪ ،‬ﻧـﺎآراﻣﯽ در ﻣﺤـﯿﻂ ﮐـﺎر‪ ،‬ﻧـﺎاﻣﻨﯽ ﺷـﻐﻠﯽ‬
‫ﺛﺒﺖ ﻧﺎم ﺗﻌﺪاد زﯾﺎد داﻧﺸﺠﻮ و ﻋﺪم ﺗﻨﺎﺳﺐ اﻓﺰاﯾﺶ اﻋـﻀﺎی ﻫﯿـﺄت‬ ‫و ﺑﯿﮑﺎری ﮔﺮدد‪.‬‬
‫ﻋﻠﻤﯽ ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ آن ﻧﯿﺰ ﺑﻪ ﻋﻨﻮان ﻣﻨﺎﺑﻊ اﺳـﺘﺮس ﻣﻄـﺮح ﺷـﺪه اﺳـﺖ‬ ‫اﺳﺘﺎدان داﻧﺸﮕﺎه ﺑﻪ دﻟﯿﻞ راﺑﻄﻪ ﺑﺎ ﻗﺸﺮ ﺟـﻮان‪ -‬ﮐـﻪ ﺧـﻮد وارد‬
‫)‪ .(19‬ﻣﻘﺎﯾﺴﻪ ی ﺗﻌﺪاد داﻧﺸﺠﻮﯾﺎن ﭘﺬﯾﺮﻓﺘﻪ ﺷﺪه در داﻧـﺸﮕﺎه ﻫـﺎی‬ ‫ﻣﺮﺣﻠﻪ ﺗﺎزه ای از ﺳـﺎزﮔﺎری ﺑـﺎ اﻟﮕـﻮ ﻫـﺎی ﺟﺪﯾـﺪ زﻧـﺪﮔﯽ و‬
‫اﯾﺮان در ﭼﻨﺪ ﺳﺎل اﺧﯿﺮ ﻧﯿﺰ اﻓﺰاﯾﺶ ﭼﻨﺪ ﺑﺮاﺑﺮی را ﻧﺸﺎن ﻣﯽ دﻫـﺪ‪.‬‬ ‫اﻧﺘﻈﺎرات اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ و ﺗـﻨﺶ ﻫـﺎی ﻋـﺎﻃﻔﯽ ﻣـﯽ ﺷـﻮﻧﺪ‪ -‬اﺳـﺘﺮس‬
‫در ﯾﮏ ﭘﮋوﻫﺶ اﻧﺠﺎم ﺷﺪه در ﺑﺎره ی ﻋﻮاﻣﻞ ﻓﺸﺎر آﻓـﺮﯾﻦ ﺷـﻐﻠﯽ‬ ‫ﻣﻀﺎﻋﻔﯽ را ﺗﺤﻤﻞ ﻣﯽ ﮐﻨﻨﺪ‪ .‬وﯾﻨﻔﯿﻠﺪ‪ (2000) ١‬ﻧـﺸﺎن داده اﺳـﺖ‬
‫در ‪ 87‬ﻧﻔﺮ از اﻋﻀﺎی ﻫﯿﺄت ﻋﻠﻤـﯽ داﻧـﺸﮕﺎه اﻟﺰﻫـﺮا )س(‪ ،‬ﻋﻤـﺪه‬ ‫ﮐﻪ ﺷﯿﻮع اﺳﺘﺮس ﺷﻐﻠﯽ در ﺑﯿﻦ اﻋﻀﺎی ﻫﯿﺄت ﻋﻠﻤﯽ داﻧﺸﮕﺎه ﻫﺎ‬
‫ﺗﺮﯾﻦ ﻋﻮاﻣﻞ اﺳﺘﺮس ﺷﻐﻠﯽ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﮐﻤﺒﻮد وﻗﺖ ﺑـﺮای آﺷـﻨﺎﯾﯽ‬ ‫در ﺳﺮاﺳﺮ ﺟﻬﺎن‪ ،‬ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻫﺸﺪار دﻫﻨﺪه ای ﮔـﺴﺘﺮده و رو ﺑـﻪ‬
‫ﺑﺎ ﯾﺎﻓﺘﻪ ﻫﺎی ﺟﺪﯾﺪ ﭘﮋوﻫـﺸﯽ‪ ،‬ﻧﺪاﺷـﺘﻦ ﭘﯿـﺸﺮﻓﺖ ﮐـﺎﻓﯽ در ﺷـﻐﻞ‪،‬‬ ‫اﻓﺰاﯾﺶ اﺳﺖ )‪ .(7‬ﺑﻮﯾﺪ و واﯾﻠﯽ‪ (1994) 2‬ﯾﺎﻓﺘﻪ اﻧـﺪ ﮐـﻪ ﻧﯿﻤـﯽ از‬
‫ﻓﻘﺪان ﺗﺴﻬﯿﻼت ﻻزم و ﺣﻘـﻮق ﮐـﺎﻓﯽ ﻣﻄـﺮح ﺷـﺪه اﺳـﺖ )‪.(20‬‬ ‫ﮔﺮوه ﻧﻤﻮﻧﻪ ﻣﻮرد ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ آﻧﺎن در ﻧﯿﻮزﯾﻠﻨﺪ ﮐـﺎر ﺧـﻮد را »ﺗﻘﺮﯾﺒـﺎً‬
‫ﭘﮋوﻫﺶ ﻫﺎی اﻧﺠﺎم ﺷـﺪه در ﻧﻘـﺎط ﻣﺨﺘﻠـﻒ دﻧﯿـﺎ ﺣﮑﺎﯾـﺖ از ﺑـﺎﻻ‬ ‫ﻫﻤﯿــﺸﻪ اﺳــﺘﺮس زا« داﻧــﺴﺘﻪ و ‪ 80‬درﺻــﺪ ﺷــﮑﺎﯾﺖ از اﻓــﺰاﯾﺶ‬
‫رﻓــﺘﻦ ﺳــﻄﺢ اﺳــﺘﺮس ﺷــﻐﻠﯽ اﺳــﺘﺎدان در ﺳــﺎل ﻫــﺎی اﺧﯿــﺮ دارد‪.‬‬ ‫ﺣﺠﻢ ﮐﺎری ﺧﻮد در ﺳﺎل ﻫﺎی اﺧﯿﺮ داﺷﺘﻪ اﻧﺪ‪ .‬ﺣﺘﯽ ‪ 46‬درﺻـﺪ‬
‫از آن ﺟﺎ ﭘﮋوﻫﺶ اﻧﺪﮐﯽ در راﺑﻄـﻪ ﺑـﺎ اﺳـﺘﺮس ﺷـﻐﻠﯽ اﺳـﺘﺎدن در‬ ‫ﻧﯿﺰ اﻧﺘﻈﺎر اﻓﺰاﯾﺶ آن را در ﺳﺎل ﻫﺎی آﺗﯽ داﺷﺘﻪ اﻧﺪ )‪ .(8‬اﻧﺠﻤﻦ‬
‫داﻧﺸﮕﺎه ﻫﺎی اﯾﺮان اﻧﺠﺎم ﺷﺪه ﭘﮋوﻫﺶ ﺣﺎﺿﺮ در ﻧﻈﺮ داﺷﺘﻪ اﺳﺖ‬ ‫اﺳﺘﺎدان داﻧﺸﮕﺎه در ﺑﺮﯾﺘﺎﻧﯿﺎ‪ (1990) 3‬ﻧﯿﺰ ﮔﺰارش ﻣﺸﺎﺑﻬﯽ را اراﺋﻪ‬
‫ﺗــﺎ ﻣﯿــﺰان ﺷــﯿﻮع‪ ،‬ﻣﻨــﺎﺑﻊ و ﻋﻼﯾــﻢ اﺳــﺘﺮس اﺳــﺘﺎدان را در ﯾﮑــﯽ از‬
‫‪1‬‬
‫‪. Winfield‬‬
‫ﻣﺮﮐﺰ آﻣﻮزﺷﯽ ﻋﺎﻟﯽ ﯾﻌﻨﯽ داﻧـﺸﮕﺎه آزاد اﺳـﻼﻣﯽ واﺣـﺪ ﻫﻤـﺪان‬ ‫‪2‬‬
‫‪. Boyd and Wylie‬‬
‫‪3‬‬
‫ﻣﺸﺨﺺ ﻧﻤﺎﯾﺪ‪.‬‬ ‫‪. The United Kingdom Association of University‬‬
‫‪Teachers‬‬

‫‪26‬‬
‫ﺑﻬﺎر ‪ ،87‬ﺷﻤﺎره‬ ‫ﻓﺼﻞ ﻧﺎﻣﻪ اﺻﻮل ﺑﻬﺪاﺷﺖ رواﻧﯽ‬

‫اﻋﺘﺒﺎر ﭘﺮﺳﺶ ﻧﺎﻣﻪ در اﯾﺮان ﻧﯿﺰ ﺑﺮ روی آﻣﻮزﮔﺎران دﺑﺴﺘﺎن ﻫـﺎ و‬ ‫روش اﺟﺮای ﭘﮋوﻫﺶ‬
‫دﺑﯿﺮان دﺑﯿﺮﺳﺘﺎن ﻫﺎی ﺷﯿﺮاز ﺑﻪ ﺗﺄﯾﯿﺪ رﺳـﯿﺪه اﺳـﺖ )‪ .(22‬رواﯾـﯽ‬ ‫روش اﯾﻦ ﭘﮋوﻫﺶ ﺗﻮﺻﯿﻔﯽ از ﻧﻮع زﻣﯿﻨﻪ ﯾﺎﺑﯽ ﺑﻮده و ﺟﺎﻣﻌـﻪ ی‬
‫ﮔﻮﯾﻪ ﻫﺎ و ﺗﻨﺎﺳﺐ آن ﻫﺎ ﺑﺎ ﻣﻨـﺎﺑﻊ اﺳـﺘﺮس از ﻃﺮﯾـﻖ ﻣـﺼﺎﺣﺒﻪ ﺑـﺎ‬ ‫آﻣﺎری آن را ﮐﻠﯿﻪ ی اﺳﺘﺎدان داﻧﺸﮕﺎه آزاد اﺳﻼﻣﯽ واﺣﺪ ﻫﻤـﺪان‬
‫ﻫﻤﮑﺎران از رﺷﺘﻪ ﻫﺎی ﻣﺨﺘﻠـﻒ ﻧﯿـﺰ ﻣـﻮرد ﺗﺄﯾﯿـﺪ ﻗـﺮار ﮔﺮﻓـﺖ‪.‬‬ ‫ﻣﺸﺘﻤﻞ ﺑﺮ ‪ 304‬ﻧﻔﺮ در اوﻟﯿﻦ ﻧﯿﻢ ﺳﺎل ﺗﺤﺼﯿﻠﯽ ‪ 1384-85‬ﺗﺸﮑﯿﻞ‬
‫ﺿﺮﯾﺐ اﻋﺘﺒﺎر ﭘﺮﺳﺸﻨﺎﻣﻪ از ﻃﺮﯾﻖ روش ﺑﺎزآزﻣﺎﯾﯽ و ﺑﻪ ﻓﺎﺻـﻠﻪی‬ ‫داده اﻧﺪ‪ .‬ﺣﺠﻢ ﻧﻤﻮﻧﻪ ﺑﺮ اﺳﺎس ﺟﺪول ﮐﺮﺟﺴﯽ و ﻣﻮرﮔﺎن‪،(21) ١‬‬
‫ﺳﻪ ﻫﻔﺘﻪ ﺑﺮ روی ‪ 20‬ﻧﻔﺮ از ﻫﻤﮑﺎران در اﺳﺘﺮس ﮐﻠـﯽ ‪ ،0/88‬در‬ ‫‪ 170‬ﻧﻔﺮ ﺗﻌﯿﯿﻦ و ﻧﻤﻮﻧﻪ ﺑﺮداری ﺑﻪ روش ﻃﺒﻘﻪ ای ﻧﺴﺒﯽ ﺑـﺮ ﺣـﺴﺐ‬
‫ﻣﻨﺎﺑﻊ اﺳـﺘﺮس ‪ ،0/84‬در ﻋﻼﯾـﻢ اﺳـﺘﺮس‪ 0/86‬و ﺑـﻪ ﻃـﻮر ﮐﻠـﯽ‬ ‫ﺟﻨﺴﯿﺖ‪ ،‬ﮔﺮوه آﻣﻮزﺷﯽ‪ ،‬ﻧﻮع اﺳﺘﺨﺪام و ﻣﺪرک ﺗﺤﺼﯿﻠﯽ اﻧﺠـﺎم‬
‫‪ 0/87‬ﺑﻪ دﺳﺖ آﻣﺪ‪ .‬ﭘﺮﺳﺶ ﻧﺎﻣﻪ ﻫﺎ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻓﺮدی ﺑﻪ اﺳﺘﺎداﻧﯽ‬
‫ﺷــﺪ‪ .‬ﺟﻬــﺖ ﺗﺤﻠﯿــﻞ داده ﻫــﺎ از آزﻣــﻮن ﻫــﺎی آﻣــﺎری ‪ t‬ﺑــﺮای‬
‫ﮐﻪ از ﻫﺮ ﮔﺮوه آﻣﻮزﺷﯽ ﺑﻪ روش ﺗﺼﺎدﻓﯽ ﻣﻨﻈﻢ اﻧﺘﺨـﺎب ﺷـﺪه‬
‫ﮔﺮوه ﻫﺎی ﻣﺴﺘﻘﻞ‪ ،‬ﺗﺤﻠﯿﻞ وارﯾـﺎﻧﺲ ﯾـﮏ راﻫـﻪ‪ ،‬آزﻣـﻮن ﺗﻌﻘﯿﺒـﯽ‬
‫ﺑﻮدﻧﺪ اراﺋﻪ ﺷﺪ و ‪ 168‬ﭘﺮﺳﺶ ﻧﺎﻣﻪ ی ﮐﺎﻣﻞ و ﻗﺎﺑﻞ ﺗﺤﻠﯿﻞ ﮐﻪ ﺑـﻪ‬
‫ﺗﻮﮐﯽ و ﺿـﺮﯾﺐ ﻫﻤﺒـﺴﺘﮕﯽ و ﺑـﺎ اﺳـﺘﻔﺎده از ﻧـﺮم اﻓـﺰار راﯾﺎﻧـﻪ ای‬
‫ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ ی ﭘﺮﺳﺶ ﻫﺎ ﺑﻪ ﺻـﻮرت ﯾـﮏ ﺟـﺎ و ﺑـﺎ رﻏﺒـﺖ ﭘﺎﺳـﺦ‬
‫ﮔﻔﺘﻪ ﺑﻮدﻧﺪ ﺟﻤﻊ آوری و ﻣﻮرد ﺗﺠﺰﯾﻪ و ﺗﺤﻠﯿﻞ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺖ‪.‬‬ ‫‪ SPSS‬ﺑﺮ ﺣﺴﺐ ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده ﺷﺪ‪.‬‬
‫اﺑﺰار ﺳﻨﺠﺶ ﭘﺮﺳـﺶ ﻧﺎﻣـﻪ ی ﻣﻨـﺎﺑﻊ اﺳـﺘﺮس ﻣﻌﻠـﻢ ﮐﯿﺮﯾـﺎﮐﻮ و‬
‫ﯾﺎﻓﺘﻪ ﻫﺎ‬
‫ﺳﺎﺗﮑﻠﯿﻒ )‪ (1978‬ﺑﻮد ﮐﻪ اﺑﺘﺪا در اﻧﮕﻠﺴﺘﺎن و ﺳـﭙﺲ ﺳـﺎﯾﺮ ﻧﻘـﺎط‬
‫ﻧﺘــﺎﯾﺞ ﻧــﺸﺎن داده اﺳــﺖ ﮐــﻪ‪ 17/90‬درﺻــﺪ از اﺳــﺘﺎدان دارای‬
‫اﺳﺘﺮس زﯾـﺎد و ﺧﯿﻠـﯽ زﯾـﺎد‪ 29/ 1 ،‬درﺻـﺪ اﺳـﺘﺮس ﻣﺘﻮﺳـﻂ و‬ ‫دﻧﯿﺎ ﺑﺮای ﺳﻨﺠﺶ اﺳﺘﺮس ﻣﻌﻠﻤﺎن ﻣﻮرد اﺳﺘﻔﺎده ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪ اﺳـﺖ‪.‬‬
‫‪ 53‬درﺻﺪ ﻓﺎﻗﺪ اﺳﺘﺮس ﺑﻮده اﻧﺪ‪ .‬ﻣﯿـﺰان ﻓـﺸﺎرزاﯾﯽ ﻫـﺮ ﯾـﮏ از‬ ‫ﭘﺮﺳﺶ ﻫﺎی آن ﻣﺸﺘﻤﻞ ﺑﺮ ﯾﮏ ﺳﺌﻮال در ﺑـﺎره ی اﺳـﺘﺮس ﮐﻠـﯽ‪،‬‬
‫ﻣﻨﺎﺑﻊ اﺳﺘﺮس ﺑﺮای اﺳﺘﺎدان و ﻫﻤﺒﺴﺘﮕﯽ آن ﻫﺎ ﺑـﺎ اﺳـﺘﺮس ﮐﻠـﯽ‬ ‫ﺳﺌﻮال دﯾﮕﺮ در ﺑﺎره ی ﻣﻨﺎﺑﻊ اﺳﺘﺮس )ﺷﺎﻣﻞ ‪ 50‬ﮔﻮﯾـﻪ( و ﺳـﻮﻣﯿﻦ‬
‫اﯾــﺸﺎن ﻣــﺸﺨﺺ ﺳــﺎﺧﺘﻪ اﺳــﺖ ﮐــﻪ از ﺑــﯿﻦ ‪ 10‬ﻣﻨﺒــﻊ ﻧﺨــﺴﺘﯿﻦ‬ ‫ﺳﺆال در ﺑﺎره ی ﻋﻼﯾﻢ اﺣﺴﺎس ﺷﺪه )ﺷﺎﻣﻞ ‪ 15‬ﮔﻮﯾﻪ( و ﻣﺠﻤﻮﻋﺎً‬
‫اﺳﺘﺮس زا ‪ 5 ،‬ﻣﻮرد در ارﺗﺒﺎط ﺑﺎ داﻧﺸﺠﻮﯾﺎن ﺑﻮده اﺳـﺖ‪ .‬ﻣﯿـﺰان‬ ‫‪ 66‬ﺳﺌﻮال ﺑﻮد ﮐﻪ ﻫﻤﺮاه ﺑﺎ اﻃﻼﻋﺎت ﻫﻮﯾﺘﯽ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻣﻘﺪﻣﺎﺗﯽ و‬
‫ﻓﺸﺎرزاﯾﯽ ﻫﺮ ﯾﮏ از ﻣﻨﺎﺑﻊ اﺳﺘﺮس ﺑﻪ ﺗﺮﺗﯿـﺐ در ﺟـﺪول ﺷـﻤﺎره‬ ‫در ﺟﻬﺖ رﻓﻊ اﺷﮑﺎﻻت اﺣﺘﻤﺎﻟﯽ ﺑﻪ ﭼﻨﺪ ﻧﻔﺮ از اﺳﺘﺎدان اراﺋـﻪ ﺷـﺪ‪.‬‬
‫)‪(1‬آﻣﺪه اﺳﺖ‪ .‬ﺑﺮرﺳﯽ ﺷﯿﻮع ﻫﺮ ﯾﮏ از ﻋﻼﯾﻢ اﺳـﺘﺮس‪ ،‬ﻣﯿـﺰان‬
‫ﻧﻤﺮه ﮔﺬاری در ﯾﮏ ﻣﻘﯿـﺎس ﭘـﻨﺞ درﺟـﻪ ای )ﺑـﻪ ﻫـﯿﭻ وﺟـﻪ‪ ،‬ﺑـﻪ‬
‫ﺷﺪت و راﺑﻄﻪ ی آن ﺑﺎ اﺳﺘﺮس ﮐﻠﯽ اﺳـﺘﺎدان ﻧـﺸﺎن داده اﺳـﺖ‬
‫ﻣﯿﺰان ﮐﻢ‪ ،‬در ﺣﺪ ﻣﺘﻮﺳﻂ‪ ،‬زﯾﺎد و ﺧﯿﻠﯽ زﯾـﺎد( از ‪ 1‬ﺗـﺎ ‪ 5‬ﺑـﺎ ﺗﻐﯿﯿـﺮ‬
‫ﮐﻪ ﺧﺴﺘﮕﯽ ﻣﻔﺮط‪ ،‬ﻧﮕﺮاﻧﯽ‪ ،‬ﻋﺼﺒﺎﻧﯿﺖ و ﻧﺎﮐﺎﻣﯽ ﻣﻬﻤﺘﺮﯾﻦ ﻋﻼﯾﻢ‬
‫اﻟﻔﺎظ ﻣﻌﻠﻢ و داﻧﺶ آﻣﻮز ﺑﻪ اﺳﺘﺎد و داﻧﺸﺠﻮ ﺑـﻮد‪ .‬اﻋﺘﺒـﺎر ﭘﺮﺳـﺶ‬
‫اﺳﺘﺮس اﺳﺘﺎدان ﺑﻮده اﻧﺪ وﺳـﺎﯾﺮ ﻋﻼﯾـﻢ ﯾﻌﻨـﯽ ﺳـﺮدرد‪ ،‬ﮔـﺮﻓﺘﻦ‬
‫ﺻﺪا‪ ،‬ﺗﺮﺷﺢ اﺳﯿﺪ ﻣﻌﺪه‪ ،‬اﺣﺴﺎس ﺗﻨﺶ‪ ،‬اﻓـﺰاﯾﺶ ﺿـﺮﺑﺎن ﻗﻠـﺐ‪،‬‬ ‫ﻧﺎﻣﻪ در ﭘﮋوﻫﺶ ﻫـﺎی ﻣﺘﻌـﺪدی ﺗﺄﯾﯿـﺪ ﺷـﺪه و ﺑﺨـﺶ اول آن ﻧﯿـﺰ‬
‫اﻓﺴﺮدﮔﯽ‪ ،‬از دﺳﺖ دادن اﺣﺴﺎس ﮐﻨﺘﺮل‪ ،‬ﻋـﺮق ﺳـﺮد‪ ،‬اﻓـﺰاﯾﺶ‬ ‫ﺑﯿــﺸﺘﺮﯾﻦ اﻋﺘﺒــﺎر را داﺷــﺘﻪ اﺳــﺖ‪ .‬ﮐﯿﺮﯾــﺎﮐﻮ و ﺳــﺎﺗﮑﻠﯿﻒ )‪(1978‬‬
‫ﻓﺸﺎر ﺧﻮن‪ ،‬ﺣﺎﻟﺖ ﮔﺮﯾﻪ و ﺗـﺮس ﺷـﺪﯾﺪ ﻧﯿـﺰ ﻫﻤﮕـﯽ ﻫﻤﺒـﺴﺘﮕﯽ‬ ‫راﺑﻄﻪ ی ﻫﻤﺒﺴﺘﮕﯽ ﻣﺜﺒﺖ و ﻣﻌﻨﯽ داری ﺑﯿﻦ ﮐﻠﯿﻪ ی ﻣﻨﺎﺑﻊ و ﻋﻼﯾﻢ‬
‫ﻣﺜﺒــﺖ ﻣﻌﻨــﯽ داری را ﺑــﺎ اﺳــﺘﺮس ﮐﻠــﯽ اﺳــﺘﺎدان داﺷــﺘﻪ اﻧــﺪ و‬ ‫اﺳﺘﺮس ﺑﺎ اﺳﺘﺮس ﮐﻠـﯽ ﻣﻌﻠﻤـﺎن و ﮐﺎﭘـﻞ‪ (1987) 2‬ﺑـﺎ ﻓﺮﺳـﻮدﮔﯽ‬
‫ﺳﺮاﻧﺠﺎم‪ ،‬ﯾﺎﻓﺘﻪ ﻫﺎی ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ وﺟﻮد ﺗﻔـﺎوت در ﻣﯿـﺰان اﺳـﺘﺮس‬ ‫رواﻧﯽ ﻣﻌﻠﻤﺎن ﯾﺎﻓﺘﻪ اﻧﺪ‪ .‬ﻫﻤﺒﺴﺘﮕﯽ ﺑـﺎﻻی اﯾـﻦ ﭘﺮﺳـﺶ ﻧﺎﻣـﻪ ﺑـﺎ دو‬
‫اﺳــﺘﺎدان ﺑــﺎ ﺗﻮﺟــﻪ ﺑــﻪ ﻣﺘﻐﯿﺮﻫــﺎی ﺟﻤﻌﯿــﺖ ﺷــﻨﺎﺧﺘﯽ و ﺣﺮﻓــﻪ ای‬ ‫ﭘﺮﺳﺶ ﻧﺎﻣﻪ ی ﻓﺮﺳﻮدﮔﯽ رواﻧﯽ ﻣﺴﻠﺶ ‪٣‬و ﭘﺮﺳﺶ ﻧﺎﻣﻪ روﺗﺮ ﻧﯿـﺰ‬
‫ﻣﺸﺨﺺ ﺳﺎﺧﺘﻪ اﺳـﺖ ﮐـﻪ ﺑـﯿﻦ اﺳـﺘﺎدان داﻧـﺸﮕﺎه آزاد اﺳـﻼﻣﯽ‬
‫دﻟﯿﻞ دﯾﮕﺮی ﺑﺮ اﻋﺘﺒﺎر اﯾﻦ ﭘﺮﺳﺶ ﻧﺎﻣﻪ اﺳﺖ‪.‬‬
‫واﺣﺪ ﻫﻤﺪان از ﻧﻈﺮ ﺷﺪت اﺳﺘﺮس ﺟﺰ در ﯾـﮏ ﻣـﻮرد )اﺷـﺘﻐﺎل‬
‫ﺑــﻪ ﮐــﺎر در ﺳــﺎزﻣﺎن دﯾﮕــﺮ( ﺗﻔــﺎوت ﻣﻌﻨــﯽ داری وﺟــﻮد ﻧــﺪارد‬ ‫‪1‬‬
‫‪. Krejcie and Morgan‬‬
‫‪2‬‬
‫)‪ (t= -2 /518 ،P= 0/013‬ﺑﻪ ﻃﻮری ﮐﻪ ﻣﯿﺰان اﺳﺘﺮس ﺷﺎﻏﻼن‬ ‫‪. Cappel‬‬
‫‪3‬‬
‫‪. Maslach and Jackson‬‬
‫ﻫﻢ زﻣﺎن ﺑﻪ ﮐﺎر درﺳﺎزﻣﺎن ﻫﺎی دﯾﮕﺮ ﮐﻤﺘﺮ اﺳﺖ‪.‬‬

‫‪27‬‬
‫دﮐﺘﺮ ﻣﻨﯿﮋه ﮐﺮﺑﺎﺳﯽ‬ ‫ﺷﯿﻮع ﻣﻨﺎﺑﻊ و ﻋﻼﯾﻢ اﺳﺘﺮس در اﺳﺘﺎدان داﻧﺸﮕﺎه آزاد اﺳﻼﻣﯽ واﺣﺪ ﻫﻤﺪان‬

‫ﺟﺪول ‪ -1‬ﻣﯿﺎﻧﮕﯿﻦ ﻫﺮ ﯾﮏ از ﻣﻨﺎﺑﻊ اﺳﺘﺮس زا و ﻫﻤﺒﺴﺘﮕﯽ آن ﺑﺎ اﺳﺘﺮس ﮐﻠﯽ اﺳﺘﺎدان در داﻧﺸﮕﺎه آزاد اﺳﻼﻣﯽ واﺣﺪ ﻫﻤﺪان‬
‫ﻫﻤﺒﺴﺘﮕﯽ ﺑﺎ‬ ‫ﻣﯿﺎﻧﮕﯿﻦ‬ ‫ﻣﻨﺎﺑﻊ اﺳﺘﺮس‬ ‫ﻫﻤﺒﺴﺘﮕﯽ ﺑﺎ‬ ‫ﻣﯿﺎﻧﮕﯿﻦ‬ ‫ﻣﻨﺎﺑﻊ اﺳﺘﺮس‬
‫اﺳﺘﺮس ﮐﻠﯽ‬ ‫اﺳﺘﺮس ﮐﻠﯽ‬
‫**‪0/240‬‬ ‫‪2/875‬‬ ‫ﮐﻮﭼﮏ ﺑﻮدن ﻓﻀﺎی ﮐﻼس‬ ‫‪0/118‬‬ ‫‪3/905‬‬ ‫درس ﻧﺨﻮاﻧﺪن داﻧﺸﺠﻮﯾﺎن‬
‫**‪0/269‬‬ ‫‪2/850‬‬ ‫ﭘﺎﯾﯿﻦ ﺑﻮدن وﺟﻬﻪ ﺷﻐﻠﯽ اﺳﺘﺎدی‬ ‫‪0/126‬‬ ‫‪3/726‬‬ ‫ﺗﻌﺪاد زﯾﺎد داﻧﺸﺠﻮﯾﺎن در ﮐﻼس‬
‫ﻧﺪاﺷﺘﻦ وﻗﺖ ﮐﺎﻓﯽ ﺑﺮای ﮐﺎرﻫﺎی ﺧﺎرج از‬
‫*‪0/164‬‬ ‫‪2/838‬‬ ‫**‪0/251‬‬ ‫‪3/725‬‬ ‫اﻧﮕﯿﺰه ﭘﺎﯾﯿﻦ داﻧﺸﺠﻮﯾﺎن‬
‫داﻧﺸﮕﺎه‬
‫‪0/055‬‬ ‫‪2/816‬‬ ‫ﮐﺎرﻫﺎی اداری و اﺟﺮاﯾﯽ‬ ‫**‪0/242‬‬ ‫‪3/677‬‬ ‫ﺣﻘﻮق ﻧﺎﮐﺎﻓﯽ‬

‫ﻋﺪم وﺟﻮد اﻣﮑﺎﻧﺎت رﻓﺎﻫﯽ ﺑﺮای اﺳﺘﺎد در‬


‫‪0/142‬‬ ‫‪2/810‬‬ ‫ﺗﺪرﯾﺲ دروﺳﯽ ﮐﻪ ﺑﻪ آن ﻫﺎ ﺑﯽ ﻋﻼﻗﻪ اﻧﺪ‬ ‫**‪0/309‬‬ ‫‪3/635‬‬
‫داﻧﺸﮕﺎه‬
‫‪0/109‬‬ ‫‪2/798‬‬ ‫وﺟﻮد ﺗﻔﺎوت ﻫﺎی ﻓﺮدی ﺑﯿﻦ داﻧﺸﺠﻮﯾﺎن‬ ‫‪0/112‬‬ ‫‪3/593‬‬ ‫اﺣﺴﺎس ﻣﺴﺌﻮﻟﯿﺖ در ﻗﺒﺎل داﻧﺸﺠﻮﯾﺎن‬
‫‪0/096‬‬ ‫‪2/780‬‬ ‫ﺑﯽ ﺗﻮﺟﻬﯽ واﻟﺪﯾﻦ ﺑﻪ ﻣﺴﺎﯾﻞ داﻧﺸﺠﻮﯾﺎن‬ ‫**‪0/234‬‬ ‫‪3/461‬‬ ‫ﮐﻤﺒﻮد وﺳﺎﯾﻞ آﻣﻮزﺷﯽ و ﮐﻤﮏ آﻣﻮزﺷﯽ‬
‫‪0/112‬‬ ‫‪2/778‬‬ ‫ﻋﺪم وﺟﻮد ﻣﺤﯿﻂ دوﺳﺘﺎﻧﻪ در ﺑﯿﻦ اﺳﺘﺎدان‬ ‫*‪0/158‬‬ ‫‪3/458‬‬ ‫ﭘﺎﯾﯿﻦ ﺑﻮدن ﺳﻄﺢ ﺗﻮاﻧﺎﯾﯽ داﻧﺸﺠﻮﯾﺎن‬
‫‪0/086‬‬ ‫‪2/743‬‬ ‫ﻧﺪاﺷﺘﻦ وﻗﺖ ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ‬ ‫**‪0/259‬‬ ‫‪3/455‬‬ ‫ﻋﺪم ﻗﺪرﺷﻨﺎﺳﯽ ﻣﺴﺆوﻻن از اﺳﺘﺎد‬
‫‪0/046‬‬ ‫‪2/714‬‬ ‫ﻋﺪم وﺟﻮ ﺗﺴﻠﻂ ﮐﺎﻓﯽ ﺑﺮ دروس‬ ‫**‪0/247‬‬ ‫‪3/377‬‬ ‫ﻋﺪم اﻣﮑﺎن ﭘﯿﺸﺮﻓﺖ و ﺗﺮﻓﯿﻊ در ﺣﺮﻓﻪ اﺳﺘﺎدی‬
‫‪0/089‬‬ ‫‪2/708‬‬ ‫ﻧﺪاﺷﺘﻦ ﻣﺴﮑﻦ‬ ‫**‪0/286‬‬ ‫‪3/347‬‬ ‫ﻣﺴﺎﯾﻞ و ﻣﺸﮑﻼت ﻣﺎﻟﯽ‬
‫*‪0/160‬‬ ‫‪2/677‬‬ ‫اﺗﻔﺎﻗﺎت ﻏﯿﺮ ﻗﺎﺑﻞ ﮐﻨﺘﺮل ﺗﻮﺳﻂ اﺳﺘﺎد‬ ‫**‪0/252‬‬ ‫‪3/287‬‬ ‫ﻋﺪم اﻣﻨﯿﺖ ﺷﻐﻠﯽ و ﺗﺮس از آﯾﻨﺪه‬
‫‪0/113‬‬ ‫‪2/667‬‬ ‫ﺳﺎﻋﺎت زﯾﺎد ﺗﺪرﯾﺲ در ﯾﮏ روز‬ ‫‪0/146‬‬ ‫‪3/210‬‬ ‫ﮐﻤﺒﻮد اﻣﮑﺎﻧﺎت ﮐﺎﻓﯽ داﻧﺸﺠﻮﯾﺎن‬
‫ﺣﺴﺎب ﻧﺒﺮدن داﻧﺸﺠﻮﯾﺎن از اﺳﺘﺎد‬ ‫ﻋﺪم وﺟﻮد ﻣﺰاﯾﺎ ﺑﺮای ﮐﺎرﻫﺎی ﻓﻮق اﻟﻌﺎده‬
‫‪0/093‬‬ ‫‪2/653‬‬ ‫‪0/138‬‬ ‫‪3/222‬‬
‫اﺳﺘﺎدان‬
‫ﻧﺪاﺷﺘﻦ ﻓﺮﺻﺖ ﮐﺎﻓﯽ ﺑﺮای اﺳﺘﺮاﺣﺖ در‬
‫*‪0/161‬‬ ‫‪2/629‬‬ ‫*‪0/153‬‬ ‫‪3/185‬‬ ‫ﮐﻤﺒﻮد اﻣﮑﺎﻧﺎت رﻓﺖ و آﻣﺪ ﺑﻪ داﻧﺸﮕﺎه‬
‫ﺑﯿﻦ ﮐﻼس ﻫﺎ‬
‫‪0/146‬‬ ‫‪2/611‬‬ ‫ﺑﺪ رﻓﺘﺎری ﻋﻤﻮﻣﯽ داﻧﺸﺠﻮﯾﺎن‬ ‫‪0/132‬‬ ‫‪3/161‬‬ ‫اﺧﺘﻼﻻت رﻓﺘﺎری داﻧﺸﺠﻮﯾﺎن‬
‫‪0/138‬‬ ‫‪2/610‬‬ ‫ﮐﻮﭼﮏ ﺑﻮدن ﻓﻀﺎی داﻧﺸﮕﺎه‬ ‫*‪0/189‬‬ ‫‪3/108‬‬ ‫ﻋﺪم ﺗﺴﺎوی ﺣﻘﻮق اﺳﺘﺎدان ﺑﺎ ﮐﺎرﮐﻨﺎن ﻣﺸﺎﺑﻪ‬
‫‪0/109‬‬ ‫‪2/533‬‬ ‫ﻧﮕﺮش و رﻓﺘﺎر ﺳﺎﯾﺮ اﺳﺘﺎدان‬ ‫**‪0/226‬‬ ‫‪3/054‬‬ ‫ﻋﺪم وﺟﻮد ﻣﺸﺎوره ﻣﺆﺛﺮ در داﻧﺸﮕﺎه‬
‫ﻧﺪاﺷﺘﻦ وﻗﺖ ﮐﺎﻓﯽ ﺑﺮای ﺗﺼﺤﯿﺢ اوراق‬
‫*‪0/161‬‬ ‫‪2/473‬‬ ‫*‪0/187‬‬ ‫‪3/036‬‬ ‫ﺷﺮﮐﺖ ﻧﺪاﺷﺘﻦ در ﺗﺼﻤﯿﻢ ﮔﯿﺮی ﻫﺎی داﻧﺸﮕﺎه‬
‫اﻣﺘﺤﺎﻧﯽ‬
‫‪0/051‬‬ ‫‪2/258‬‬ ‫ﻧﺎﺗﻮاﻧﯽ از اﻧﮕﯿﺰه دادن ﺑﻪ داﻧﺸﺠﻮﯾﺎن‬ ‫‪0/072‬‬ ‫‪2/994‬‬ ‫ﺷﻠﻮﻏﯽ و ﺳﺮوﺻﺪای داﻧﺸﺠﻮﯾﺎن‬
‫‪0/029‬‬ ‫‪2/228‬‬ ‫وﻇﺎﯾﻒ ﻓﻮق ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ‬ ‫‪0/143‬‬ ‫‪2/970‬‬ ‫ﺗﻌﺪاد زﯾﺎد داﻧﺸﺠﻮﯾﺎن در داﻧﺸﮕﺎه‬
‫ﻧﺪاﺷﺘﻦ وﻗﺖ ﮐﺎﻓﯽ ﺟﻬﺖ آﻣﺎده ﺷﺪن‬
‫‪0/115‬‬ ‫‪2/226‬‬ ‫*‪0/193‬‬ ‫‪2/958‬‬ ‫ﻧﮕﺮش و رﻓﺘﺎر رﯾﺎﺳﺖ داﻧﺸﮕﺎه‬
‫ﺑﺮای ﺗﺪرﯾﺲ‬
‫‪0/021‬‬ ‫‪2/060‬‬ ‫ﻣﺴﺎﯾﻞ و ﻣﺸﮑﻼت ﺧﺎﻧﻮادﮔﯽ‬ ‫*‪0/191‬‬ ‫‪2/934‬‬ ‫ﺑﺪ رﻓﺘﺎری ﺑﻌﻀﯽ از داﻧﺸﺠﻮﯾﺎن‬
‫‪0/133‬‬ ‫‪2/048‬‬ ‫ﺳﺎل ﻫﺎی ﻣﺘﻤﺎدی ﺗﺪرﯾﺲ‬ ‫**‪0/202‬‬ ‫‪2/910‬‬ ‫ﻧﺪاﺷﺘﻦ وﻗﺖ ﺻﺤﺒﺖ ﺑﺎ داﻧﺸﺠﻮﯾﺎن‬
‫*‬
‫در ﺳﻄﺢ ‪ p< 0/05‬ﻣﻌﻨﯽ دار اﺳﺖ ** در ﺳﻄﺢ ‪ p< 0/01‬ﻣﻌﻨﯽ دار اﺳﺖ‬

‫ﺳﺎﯾﺮﯾﻦ‪ ،‬ﺷﺎﻏﻼن ﺑﻪ ﺗـﺪرﯾﺲ ﻋﻨـﺎوﯾﻦ ﺑﯿـﺸﺘﺮ دروس و ﺳـﺎﻋﺎت‬ ‫ﮔﺮﭼﻪ ﻣﯿﺎﻧﮕﯿﻦ اﺳﺘﺮس زﻧﺎن ﺑﯿﺸﺘﺮ از ﻣﺮدان‪ ،‬ﺟﻮان ﺗﺮ ﻫﺎ ﺑﯿﺸﺘﺮ‬
‫ﺑﯿـﺸﺘﺮ ﺗـﺪرﯾﺲ ﺑﯿـﺸﺘﺮ از ﺑﻘﯿـﻪ‪ ،‬ﺳـﺎﮐﻦ در ﻏﯿـﺮ ﻫﻤـﺪان ﺑﯿــﺸﺘﺮ از‬ ‫از ﻣﺴﻦ ﺗـﺮ ﻫـﺎ‪ ،‬دارﻧـﺪﮔﺎن ﻣـﺪرک ﮐﺎرﺷﻨﺎﺳـﯽ ارﺷـﺪ ﺑﯿـﺸﺘﺮ از‬
‫ﻫﻤﺪان و ﻋﻠﻮم ﭘﺎﯾﻪ ﺑﯿﺸﺘﺮ از ﺳﺎﯾﺮ رﺷـﺘﻪ ﻫـﺎ ﺑـﻮده اﺳـﺖ‪ .‬ﺟـﺪول‬ ‫دﮐﺘﺮی‪ ،‬دارﻧﺪﮔﺎن ﺳـﺎﺑﻘﻪ ی ﺗـﺪرﯾﺲ ﻣﺘﻮﺳـﻂ ﺑﯿـﺸﺘﺮ از ﮐـﻢ ﯾـﺎ‬
‫ﺷﻤﺎره ی )‪ (2‬ﺑﯿﺎﻧﮕﺮ ﻣﻄﺎﻟﺐ ﻓﻮق اﺳﺖ‪.‬‬ ‫زﯾﺎد‪ ،‬ﻧﯿﻤﻪ وﻗﺖ ﺑﯿﺸﺘﺮ از ﺗﻤﺎم وﻗﺖ و ﺣﻖ اﻟﺘﺪرﯾﺴﯽ ﮐﻤﺘﺮ از‬

‫‪28‬‬
‫ﺑﻬﺎر ‪ ،87‬ﺷﻤﺎره‬ ‫ﻓﺼﻞ ﻧﺎﻣﻪ اﺻﻮل ﺑﻬﺪاﺷﺖ رواﻧﯽ‬

‫ﺟﺪول ‪ -2‬ﻣﻘﺎﯾﺴﻪ ی ﻣﯿﺰان اﺳﺘﺮس اﺳﺘﺎدان داﻧﺸﮕﺎه آزاد اﺳﻼﻣﯽ واﺣﺪ ﻫﻤﺪان ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﻣﺘﻐﯿﺮ ﻫﺎی ﺟﻤﻌﯿﺖ ﺷﻨﺎﺧﺘﯽ و ﺣﺮﻓﻪ ای‬
‫‪p‬‬ ‫ﻣﯿﺎﻧﮕﯿﻦ‬ ‫درﺻﺪ‬ ‫ﺗﻌﺪاد‬ ‫ﻣﺠﻤﻮع‬ ‫ﻣﺘﻐﯿﺮ ﻫﺎ‬
‫‪2/567‬‬ ‫‪18/05‬‬ ‫‪31‬‬ ‫زن‬
‫‪0/84‬‬ ‫ﺟﻨﺴﯿﺖ‬
‫‪2/526‬‬ ‫‪81/50‬‬ ‫‪137‬‬ ‫ﻣﺮد‬
‫‪2/680‬‬ ‫‪30/4‬‬ ‫‪51‬‬ ‫ﮐﻤﺘﺮ از ‪ 30‬ﺳﺎل‬
‫‪0/55‬‬ ‫‪2/460‬‬ ‫‪53‬‬ ‫‪89‬‬ ‫ﺑﯿﻦ ‪ 31‬ﺗﺎ ‪ 45‬ﺳﺎل‬ ‫ﺳﻦ‬
‫‪2/500‬‬ ‫‪16/6‬‬ ‫‪28‬‬ ‫ﺑﯿﺸﺘﺮ از ‪ 46‬ﺳﺎل‬
‫‪2/564‬‬ ‫‪89/3‬‬ ‫‪150‬‬ ‫ﮐﺎرﺷﻨﺎﺳﯽ ارﺷﺪ‬
‫‪0/25‬‬ ‫ﻣﯿﺰان ﺗﺤﺼﯿﻼت‬
‫‪2/278‬‬ ‫‪10/7‬‬ ‫‪18‬‬ ‫دﮐﺘﺮا‬
‫‪2/535‬‬ ‫‪70/8‬‬ ‫‪119‬‬ ‫ﺑﯿﻦ ‪ 1‬ﺗﺎ ‪ 10‬ﺳﺎل‬
‫‪2/633‬‬ ‫‪20/2‬‬ ‫‪34‬‬ ‫ﺑﯿﻦ ‪ 11‬ﺗﺎ ‪ 20‬ﺳﺎل‬
‫‪0/61‬‬ ‫ﺳﺎﺑﻘﻪ ﺗﺪرﯾﺲ‬
‫‪2/727‬‬ ‫‪6/5‬‬ ‫‪11‬‬ ‫ﺑﯿﻦ ‪ 21‬ﺗﺎ ‪ 30‬ﺳﺎل‬
‫‪2/000‬‬ ‫‪2/4‬‬ ‫‪4‬‬ ‫‪ 31‬ﺳﺎل و ﺑﯿﺸﺘﺮ‬
‫‪2/616‬‬ ‫‪38/1‬‬ ‫‪64‬‬ ‫ﺗﻤﺎم وﻗﺖ‬
‫‪0/59‬‬ ‫‪2/750‬‬ ‫‪8/9‬‬ ‫‪15‬‬ ‫ﻧﯿﻤﻪ وﻗﺖ‬ ‫ﻧﻮع اﺳﺘﺨﺪام‬
‫‪2/442‬‬ ‫‪53‬‬ ‫‪89‬‬ ‫ﻣﺪﻋﻮ‬
‫‪2/315‬‬ ‫‪44‬‬ ‫‪74‬‬ ‫دارد‬
‫‪*./.13‬‬ ‫اﺷﺘﻐﺎل ﺑﻪ ﮐﺎر در ﺳﺎزﻣﺎن دﯾﮕﺮ‬
‫‪2/708‬‬ ‫‪56‬‬ ‫‪94‬‬ ‫ﻧﺪارد‬
‫‪2/429‬‬ ‫‪58/9‬‬ ‫‪99‬‬ ‫‪ 1‬ﺗﺎ ‪ 5‬درس‬
‫‪0/46‬‬ ‫‪2/659‬‬ ‫‪31/1‬‬ ‫‪54‬‬ ‫‪ 6‬ﺗﺎ ‪ 10‬درس‬ ‫ﺗﻌﺪاد دروس ﻣﻮرد ﺗﺪرﯾﺲ‬
‫‪2/750‬‬ ‫‪8/9‬‬ ‫‪15‬‬ ‫‪ 11‬ﺗﺎ درس‪15‬‬
‫‪2/407‬‬ ‫‪36/9‬‬ ‫‪62‬‬ ‫ﮐﻤﺘﺮ از ‪ 15‬ﺳﺎﻋﺖ‬

‫‪2/618‬‬ ‫‪56/50‬‬ ‫‪95‬‬ ‫ﺑﯿﻦ ‪ 16‬ﺗﺎ ‪ 30‬ﺳﺎﻋﺖ‬


‫‪0/64‬‬ ‫ﺗﻌﺪاد ﺳﺎﻋﺎت ﺗﺪرﯾﺲ‬
‫‪2/625‬‬ ‫‪4/8‬‬ ‫‪8‬‬ ‫ﺑﯿﻦ ‪ 31‬ﺗﺎ ‪ 45‬ﺳﺎﻋﺖ‬
‫‪2/667‬‬ ‫‪1/8‬‬ ‫‪3‬‬ ‫ﺑﯿﻦ ‪ 46‬ﺗﺎ ‪ 60‬ﺳﺎﻋﺖ‬
‫‪2/523‬‬ ‫‪90/50‬‬ ‫‪152‬‬ ‫ﻫﻤﺪان‬
‫‪0/67‬‬ ‫ﻣﺤﻞ ﺳﮑﻮﻧﺖ‬
‫‪2/643‬‬ ‫‪9/50‬‬ ‫‪16‬‬ ‫ﺟﺰ ﻫﻤﺪان‬
‫‪2/580‬‬ ‫‪48/8‬‬ ‫‪82‬‬ ‫ﻋﻠﻮم اﻧﺴﺎﻧﯽ‬
‫‪2/750‬‬ ‫‪13/1‬‬ ‫‪22‬‬ ‫ﻋﻠﻮم ﭘﺎﯾﻪ‬
‫‪0/61‬‬ ‫ﮔﺮوه آﻣﻮزﺷﯽ‬
‫‪2/460‬‬ ‫‪32/7‬‬ ‫‪55‬‬ ‫ﻓﻨﯽ‪-‬ﻣﻬﻨﺪﺳﯽ‬
‫‪2/286‬‬ ‫‪5/4‬‬ ‫‪9‬‬ ‫ﭘﺮﺳﺘﺎری‬
‫* در ﺳﻄﺢ ‪ p< 0/05‬ﻣﻌﻨﯽ دار اﺳﺖ‬
‫ﺑﺤﺚ‬
‫ﺑﻮﯾﺪ و واﯾﻠﯽ )‪ (1994‬در ﻧﯿﻮزﯾﻠﻨﺪ )‪ ،(8‬اﻧﺠﻤﻦ اﺳﺘﺎدان داﻧـﺸﮕﺎه‬ ‫ﭘﮋوﻫﺶ ﺣﺎﺿﺮ ﻧﺸﺎن داده اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﯿﺰان اﺳﺘﺮس ﺣﺪود ﻧﯿﻤـﯽ‬
‫در ﺑﺮﯾﺘﺎﻧﯿﺎ )‪ (10‬و اﺳﺘﺎدان داﻧﺸﮕﺎه در ﻧﯿﺠﺮﯾﻪ )‪ (18‬ﻣﻮاﻓﻖ اﺳﺖ‪.‬‬ ‫)‪ 47‬درﺻﺪ( از اﺳﺘﺎدان داﻧﺸﮕﺎه ﺑﯿﺸﺘﺮ از ﻣﺘﻮﺳﻂ ﺑﻮده و ﻧﺰدﯾﮏ‬
‫ﺑﻪ ﯾﮏ ﭘﻨﺠﻢ اﺳﺘﺮس زﯾﺎد ﯾﺎ ﺧﯿﻠﯽ زﯾﺎد داﺷﺘﻪ اﻧﺪ ﮐﻪ ﺑﺎ ﮔﺰارش‬

‫‪29‬‬
‫دﮐﺘﺮ ﻣﻨﯿﮋه ﮐﺮﺑﺎﺳﯽ‬ ‫ﺷﯿﻮع ﻣﻨﺎﺑﻊ و ﻋﻼﯾﻢ اﺳﺘﺮس در اﺳﺘﺎدان داﻧﺸﮕﺎه آزاد اﺳﻼﻣﯽ واﺣﺪ ﻫﻤﺪان‬

‫ﺳﺎزﻣﺎن ﻫﺎی دﯾﮕﺮ ﮐﺎر ﻣـﯽ ﮐﻨﻨـﺪ و اﺳـﺘﺮس ﮐـﻢ ﺗـﺮی دارﻧـﺪ‪،‬‬ ‫ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﻣﺸﺨﺺ ﺳﺎﺧﺘﻪ اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﯿﺎﻧﮕﯿﻦ اﺳﺘﺮس اﺳﺘﺎدان در‬
‫ﺗﻔﺎوﺗﯽ در ﻣﯿﺰان اﺳـﺘﺮس اﺳـﺘﺎدان وﺟـﻮد ﻧـﺪارد‪ .‬ﺻـﺮف وﻗـﺖ‬ ‫‪ 19‬ﻣﻨﺒﻊ از ‪ 50‬ﻣﻨﺒﻊ ﻓﺸﺎر زا ﺑﺎﻻﺗﺮ از ‪ 3‬ﺑﻮده و ‪ 10‬ﻣﻮرد ﻧﺨـﺴﺖ‬
‫ﺑﯿــﺸﺘﺮ در اﻣــﺮ ﺗــﺪرﯾﺲ‪ ،‬اﺣــﺴﺎس ﻣــﺴﺆوﻟﯿﺖ ﺑﯿــﺸﺘﺮ در ﻗﺒــﺎل‬ ‫آن ﻋﺒــﺎرت ﺑــﻮده اﻧــﺪ از‪ (1) :‬درس ﻧﺨﻮاﻧــﺪن داﻧــﺸﺠﻮﯾﺎن‪(2) ،‬‬
‫داﻧﺸﺠﻮﯾﺎن و اﻧﺘﻈﺎر ﭘﯿﺸﺮﻓﺖ از اﺳﺘﺎداﻧﯽ ﮐﻪ ﺑﻪ ﻃﻮر ﺗﻤـﺎم وﻗـﺖ‬ ‫ﺗﻌـﺪاد زﯾــﺎد آﻧــﺎن در ﮐــﻼس‪ (3) ،‬اﻧﮕﯿــﺰه ی ﭘــﺎﯾﯿﻦ اﯾــﺸﺎن‪(4) ،‬‬
‫در ﺧﺪﻣﺖ داﻧﺸﮕﺎه ﻫﺴﺘﻨﺪ ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﺪ دﻟﯿﻞ اﯾﻦ اﻣﺮ ﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ ﻣﻮرد‬ ‫ﺣﻘﻮق ﻧﺎﮐﺎﻓﯽ‪ (5) ،‬اﺣﺴﺎس ﻣﺴﺌﻮﻟﯿﺖ در ﻗﺒـﺎل داﻧـﺸﺠﻮﯾﺎن‪(6) ،‬‬
‫ﺗﺄﯾﯿﺪ ﭘﮋوﻫﺸﮕﺮان ﻧﯿﺰ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘـﻪ اﺳـﺖ )‪ .(25‬در ﺑـﺎره ی ﻋـﺪم‬ ‫ﻋﺪم وﺟـﻮد اﻣﮑﺎﻧـﺎت رﻓـﺎﻫﯽ در داﻧـﺸﮕﺎه‪ (7) ،‬ﮐﻤﺒـﻮد وﺳـﺎﯾﻞ‬
‫ﺗﻔﺎوت در ﻣﻮرد ﺟﻨﺴﯿﺖ‪ ،‬ﺑﻮﻣﯽ ﺑﻮدن و وﺿﻌﯿﺖ ﺗﺄﻫﻞ‪ ،‬ﻧﺘﺎﯾﺞ ﺑـﺎ‬ ‫آﻣﻮزﺷﯽ و ﮐﻤـﮏ آﻣﻮزﺷـﯽ‪ (8) ،‬ﭘـﺎﯾﯿﻦ ﺑـﻮدن ﺳـﻄﺢ ﺗﻮاﻧـﺎﯾﯽ‬
‫‪5‬‬
‫ﯾﺎﻓﺘﻪ ﻫﺎی آوﭘﮕﺒﺎ )‪ (2001‬ﺳﺎزﮔﺎر اﺳﺖ )‪ (18‬و ﺑﺮوﺋـﺮ و ﻣـﮏ‬ ‫داﻧﺸﺠﻮﯾﺎن‪ (9) ،‬ﻋﺪم ﻗﺪرﺷﻨﺎﺳﯽ ﻣﺴﺌﻮﻻن از اﺳﺘﺎد و )‪ (10‬ﻋـﺪم‬
‫ﻣﺎﻫـــﺎن )‪ (2003‬ﻧﯿـــﺰ ﺻـــﺮﻓﺎً ‪ 20‬درﺻـــﺪ از وارﯾـــﺎﻧﺲ را ﺑـــﻪ‬ ‫اﻣﮑﺎن ﭘﯿـﺸﺮﻓﺖ و ﺗﺮﻓﯿـﻊ در ﺣﺮﻓـﻪ‪ .‬اﯾـﻦ ﯾﺎﻓﺘـﻪ ﻫـﺎ ﺗﻮﺳـﻂ ﺳـﺎﯾﺮ‬
‫وﯾﮋﮔﯽ ﻫـﺎی ﺟﻤﻌﯿـﺖ ﺷـﻨﺎﺧﺘﯽ ﻧـﺴﺒﺖ داده اﻧـﺪ)‪ .(17‬رﺿـﺎﯾﯽ‬ ‫ﭘﮋوﻫﺸﮕﺮان ﻣﻮرد ﺗﺄﯾﯿﺪ ﻗﺮار ﮔﺮﻓﺘﻪ و ﺑﻪ ﻋﻨـﻮان ﻣﺜـﺎل ﺑﻠـﯿﮑﺲ و‬
‫)‪ (1368‬ﻧﯿﺰ ﻧـﺸﺎن داده اﺳـﺖ ﮐـﻪ ﻋﻮاﻣـﻞ ﺳـﻦ‪ ،‬ﻣﯿـﺰان ﺗﺠﺮﺑـﻪ و‬ ‫دﯾﮕﺮان )‪ (1994‬ﺑﻪ ﺗﻌﺎﻣﻞ ﺑﺎ داﻧﺸﺠﻮﯾﺎن‪ ،‬ﺣﺠﻢ زﯾﺎد ﮐﺎر‪ ،‬درآﻣﺪ‬
‫درآﻣﺪ‪ ،‬ﺑﺎ اﺳﺘﺮس آﻣﻮزﮔﺎران و دﺑﯿﺮان ارﺗﺒﺎﻃﯽ ﻧﺪارﻧﺪ )‪.(22‬‬ ‫ﻧﺎﮐﺎﻓﯽ‪ ،‬ﻋﺪم وﺟﻮد ﺑﻮدﺟﻪ و اﻣﮑﺎﻧﺎت ﻻزم‪ ،‬ﻋـﺪم ﻣـﺸﺎرﮐﺖ در‬
‫‪4‬‬
‫ﻣﺤﺪودﯾﺖ ﻫﺎ‬ ‫اﻣــﻮر‪ ،‬ﻓﻘــﺪان اﻣﮑــﺎن ﭘﯿــﺸﺮﻓﺖ و ﻧــﺎاﯾﻤﻨﯽ ﺷــﻐﻠﯽ)‪،(10‬آوﭘﮕﺒــﺎ‬
‫از ﺟﻤﻠﻪ ﻣﺤﺪودﯾﺖ ﻫﺎی اﯾﻦ ﭘﮋوﻫﺶ اﺳﺘﻔﺎده از ﭘﺮﺳﺶ ﻧﺎﻣﻪ ی‬ ‫)‪ (2001‬ﺑﻪ ﺗﻌﺪاد زﯾﺎد داﻧﺸﺠﻮ در ﮐﻼس )‪ (18‬ﮐﻪ ﻟﻮﯾﯿﺰ )‪(1999‬‬
‫‪ 66‬ﺳﺆاﻟﯽ ﺑﺴﺘﻪ ﺑﻮد ﮐﻪ ﺗﻨﻬﺎ اﻣﮑﺎن ﭘﺎﺳـﺨﮕﻮﯾﯽ ﺑـﻪ ﮔﺰﯾﻨـﻪ ﻫـﺎی‬ ‫آن را ﻣﻮﺟﺐ ﺑﯽ اﻧﻀﺒﺎﻃﯽ و ﻣﻮرﺗﻮن و دﯾﮕﺮان )‪ (1997‬دوﻣـﯿﻦ‬
‫ﻣﻮﺟﻮد را ﻣﯽ داد و ﺑﻪ ﺳﺎﯾﺮ ﻣﻮارد اﺣﺘﻤﺎﻟﯽ ﺑﯽ ﺗﻮﺟﻪ ﻣﺎﻧﺪه ﺑـﻮد‪.‬‬ ‫ﻣﻨﺒﻊ ﻓﺸﺎرزا داﻧﺴﺘﻪ اﻧﺪ )‪ (6‬و ﺧـﺴﺮوی )‪ (1383‬ﻧﯿـﺰ در داﻧـﺸﮕﺎه‬
‫ﻫﻤﭽﻨـــﯿﻦ دﯾـــﺪﮔﺎه اﺳـــﺘﺎدان را در راﺑﻄـــﻪ ﺑـــﺎ ﺷـــﺮاﯾﻄﯽ ﮐـــﻪ‬ ‫اﻟﺰﻫﺮا )س( ﺑﻪ ﮐﻤﺒﻮد وﻗﺖ ﺑﺮای آﺷـﻨﺎﯾﯽ ﺑـﺎ ﯾﺎﻓﺘـﻪ ﻫـﺎی ﺟﺪﯾـﺪ‬
‫ﻣــﯽ ﺗﻮاﻧــﺴﺖ اﺳــﺘﺮس را ﮐــﺎﻫﺶ دﻫ ـﺪ ﺟﻮﯾــﺎ ﻧــﺸﺪه و اﻣﮑــﺎن‬ ‫ﭘﮋوﻫﺸﯽ‪ ،‬ﻧﺪاﺷـﺘﻦ ﭘﯿـﺸﺮﻓﺖ ﮐـﺎﻓﯽ در ﺷـﻐﻞ‪ ،‬ﺗـﺴﻬﯿﻼت ﻻزم و‬
‫ﻣﻘﺎﯾﺴﻪ ی اﺳﺘﺎدان اﯾﻦ داﻧﺸﮕﺎه را ﺑﺎ اﺳﺘﺎدان داﻧﺸﮕﺎه ﻫﺎی دوﻟﺘﯽ‬ ‫ﺣﻘﻮق ﮐﺎﻓﯽ اﺷﺎره ﮐﺮده اﻧﺪ )‪.(19‬‬
‫ﻧﯿﺰ ﻓﺮاﻫﻢ ﻧﺴﺎﺧﺘﻪ ﺑﻮد‪.‬‬ ‫ﺑﺮرﺳﯽ ﻋﻼﯾﻢ اﺳﺘﺮس‪ ،‬ﺷﺪت و راﺑﻄﻪ ی ﻫﺮ ﯾـﮏ ﺑـﺎ اﺳـﺘﺮس‬
‫ﮐﻠﯽ اﺳﺘﺎدان ﻧﯿـﺰ ﻣـﺸﺨﺺ ﺳـﺎﺧﺘﻪ اﺳـﺖ ﮐـﻪ ﺧـﺴﺘﮕﯽ ﻣﻔـﺮط‪،‬‬
‫ﺗﻮﺻﯿﻪ ﻫﺎی ﮐﺎرﺑﺮدی‬
‫ﻧﮕﺮاﻧﯽ و ﻋﺼﺒﺎﻧﯿﺖ‪ ،‬ﺷﺪﯾﺪ ﺗﺮﯾﻦ ﻋﻼﯾﻢ ﺑﻮده و ﺳـﺎﯾﺮ ﻋﻼﯾـﻢ ﻧﯿـﺰ‬
‫ﺑﺎ ﺗﻮﺟـﻪ ﺑـﻪ ﻧﺘـﺎﯾﺞ ﺣﺎﺻـﻞ از اﯾـﻦ ﻣﻄﺎﻟﻌـﻪ و ﻣﻄﺎﻟﻌـﺎت ﻣـﺸﺎﺑﻪ‬
‫راﺑﻄﻪ ی ﻣﺜﺒﺖ ﻣﻌﻨﯽ داری را ﺑﺎ اﺳﺘﺮس ﮐﻠﯽ اﯾـﺸﺎن داﺷـﺘﻪ اﻧـﺪ‪.‬‬
‫ﻣﯽ ﺗﻮان ﻧﺘﯿﺠﻪ ﮔﺮﻓﺖ ﮐﻪ اﺳﺘﺎدان داﻧـﺸﮕﺎه‪ ،‬ﻓـﺸﺎر ﻫـﺎی رواﻧـﯽ‬
‫رﺿ ـﺎﯾﯽ )‪ (1368‬ﯾﺎﻓﺘ ـﻪ ی ﻣــﺸﺎﺑﻬﯽ را در ﻣﻌﻠﻤــﺎن دﺑــﺴﺘﺎن ﻫــﺎ و‬
‫ﻧﺴﺒﺘﺎً زﯾﺎدی را ﺗﺤﻤﻞ ﻣﯽ ﮐﻨﻨﺪ‪ .‬ﺣﺠﻢ زﯾﺎد ﮐﺎر ﮐـﻪ ﻋﻤـﺪﺗﺎً ﻫـﻢ‬
‫دﺑﯿﺮﺳﺘﺎن ﻫﺎی ﺷﯿﺮاز ﮔﺰارش ﮐﺮده اﺳﺖ )‪ .(22‬ﺗﺪاوم ﺧـﺴﺘﮕﯽ‬
‫ﻧﺎﺷﯽ از اﻣﺮ ﺗﺪرﯾﺲ اﺳﺖ‪ ،‬ﻣﺎﻧﻊ ﺻـﺮف وﻗـﺖ در ﻓﻌﺎﻟﯿـﺖ ﻫـﺎی‬
‫ﻣﯽ ﺗﻮاﻧﺪ ﻣﻨﺠﺮ ﺑﻪ ﺑﺮوز ﻓﺮﺳﻮدﮔﯽ رواﻧﯽ در اﺳﺘﺎدان ﺷـﺪه )‪(23‬‬
‫ﭘﮋوﻫــﺸﯽ‪ ،‬ﺗــﺪوﯾﻦ ﻣﻘﺎﻟــﻪ و ﮐﺘــﺎب ﺷــﺪه و ﻣــﺎﻧﻌﯽ ﺟــﺪی ﺑــﺮای‬
‫و ﭼﻨﺎن ﮐﻪ ﺷﺎرﭘﺮﻟﯽ و دﯾﮕـﺮان )‪ (1994‬ﻣـﯽ ﮔﻮﯾﻨـﺪ ﻣـﺸﮑﻼت‬
‫ﭘﯿﺸﺮﻓﺖ و ارﺗﻘﺎی اﯾﺸﺎن ﺑﻪ ﺣﺴﺎب ﻣﯽ آﯾﺪ‪ .‬اﯾﻦ اﻣﺮ ﻣﻨﺤـﺼﺮ ﺑـﻪ‬
‫ﺟﺪی در ﺳﻼﻣﺖ آﻧﺎن ﺑﻪ وﺟﻮد آورد )‪ .(24‬ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ی اﺳـﺘﺮس‬
‫داﻧﺸﮕﺎه آزاد اﺳﻼﻣﯽ ﻧﯿﺴﺖ و ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﻣﯽ رﺳﺪ ﮐﻪ ﺗﺮﺑﯿﺖ ﺗﻌـﺪاد‬
‫اﺳﺘﺎدان ﺑﺮﺣﺴﺐ ﻣﺘﻐﯿﺮ ﻫﺎی ﺟﻤﻌﯿﺖ ﺷـﻨﺎﺧﺘﯽ و ﺣﺮﻓـﻪ ای ﻧـﺸﺎن‬
‫ﺑﯿﺸﺘﺮ اﻋﻀﺎی ﻫﯿﺄت ﻋﻠﻤﯽ‪ ،‬ﺑﺘﻮاﻧﺪ ﻣﻮﺟﺐ ﮐﺎﻫﺶ ﻧﺴﺒﺖ داﻧﺸﺠﻮ‬
‫داده اﺳﺖ ﮐﻪ ﺟﺰدر ﻣﻮرد اﺳﺘﺎداﻧﯽ ﮐﻪ ﺑﻪ ﺻﻮرت ﻫﻢ زﻣﺎن در‬
‫ﺑﻪ اﺳﺘﺎد و در ﻧﺘﯿﺠﻪ ﮐﺎﻫﺶ اﺳﺘﺮس اﺳﺘﺎدان ﺷﻮد‪.‬‬

‫‪30‬‬
‫ ﺷﻤﺎره‬،87 ‫ﺑﻬﺎر‬ ‫ﻓﺼﻞ ﻧﺎﻣﻪ اﺻﻮل ﺑﻬﺪاﺷﺖ رواﻧﯽ‬

‫ﺗﺸﮑﺮ و ﻗﺪرداﻧﯽ‬ ‫ ﺗﻮﺟـﻪ ﺑـﻪ ﻧﯿـﺎز ﻫـﺎی‬،‫ﮔﺴﺘﺮش داﻧﺸﮕﺎه ﺑﺮﺣﺴﺐ اﻣﮑﺎﻧﺎت ﻣﻨﻄﻘﻪ‬
‫از ﻣﻌﺎوﻧﺖ ﻣﺤﺘﺮم آﻣﻮزﺷﯽ ﺑﻪ ﺧﺎﻃﺮ اﺟﺎزه ی اﻧﺠﺎم ﭘـﮋوﻫﺶ و‬ ،‫آن و ﭘﺮﻫﯿﺰ از اﯾﺠﺎد رﺷﺘﻪ ﻫﺎی ﻣﺸﺎﺑﻪ ﺑـﺎ داﻧـﺸﮕﺎه ﻫـﺎی دوﻟﺘـﯽ‬
‫ ﺳﺮﮐﺎر ﺧﺎﻧﻢ ﺳـﻠﯿﻤﯽ رﯾﺎﺳـﺖ ﮐـﺎرﮔﺰﯾﻨﯽ ﻫﯿـﺄت‬،‫ﺣﻤﺎﯾﺖ ﻣﺎﻟﯽ‬ ‫ﻣﯽ ﺗﻮاﻧـﺪ اﻣﮑـﺎن اﺷـﺘﻐﺎل داﻧـﺶ آﻣﻮﺧﺘﮕـﺎن را ﻓـﺮاﻫﻢ آورده و‬
‫ﻋﻠﻤﯽ ﺑﻪ ﺳﺒﺐ در اﺧﺘﯿﺎر ﮔﺬاﺷﻦ اﻃﻼﻋـﺎت و ﻫﻤﮑـﺎران ﻣﺤﺘـﺮم‬ ‫ ﻣــﺎﻧﻊ‬،‫ﺿــﻤﻦ اﯾﺠــﺎد اﻧﮕﯿــﺰه ی ﺗﺤــﺼﯿﻠﯽ ﺑﯿــﺸﺘﺮ در داﻧــﺸﺠﻮﯾﺎن‬
‫اﻋﻀﺎی ﻫﯿﺄت ﻋﻠﻤﯽ ﺑﻪ ﺟﻬﺖ ﻫﻤﮑﺎری ﺻﻤﯿﻤﺎﻧﻪ در ﭘﺎﺳﺨﮕﻮﯾﯽ‬ ‫ ﺟﻬﺖ ﮐﺎﻫﺶ‬.‫اﺣﺴﺎس ﺑﯽ ﮐﻔﺎﯾﺘﯽ اﺳﺘﺎدان و اﺳﺘﺮس اﯾﺸﺎن ﺷﻮد‬
.‫ﺑﻪ ﺳﺌﻮاﻻت ﮐﻤﺎل ﺗﺸﮑﺮ را دارﯾﻢ‬ ‫اﺳﺘﺮس اﺳﺘﺎدان در ﺷﺮاﯾﻂ ﺣﺎﺿﺮ ﻧﯿﺰ ﻻزم اﺳﺖ ﺗـﺎ اﺑﺘـﺪا ﺣـﻮزه‬
‫ﻫــﺎی ﻣــﺴﺌﻠﻪ آﻓــﺮﯾﻦ دﻗﯿﻘ ـﺎً ﻣــﺸﺨﺺ ﺷــﺪه و ﺳــﭙﺲ ﺑــﺎ ﺗــﺸﮑﯿﻞ‬
‫ ﺑـﻪ اﯾـﺸﺎن در‬،‫ﮐﺎرﮔﺎه ﻫﺎی آﻣﻮزش ﻣﻬـﺎرت ﻫـﺎی ﺧـﻮد ﯾـﺎری‬
.‫زﻣﯿﻨﻪ ی ﮐﺎﻫﺶ اﺳﺘﺮس ﮐﻤﮏ ﺷﻮد‬

░░░░░░░░░░░░░░░░░░░░░░
‫ﻣﻨﺎﺑﻊ‬
.15 :1377 ،‫ اﻧﺘﺸﺎرات رﺷﺪ‬.‫ ﺗﻬﺮان‬،‫ ﺗﺮﺟﻤﻪ ﭘﺮﯾﺮخ دادﺳﺘﺎن‬، ‫ ﺗﻨﯿﺪﮔﯽ ﯾﺎ اﺳﺘﺮس‬.‫ اﺳﺘﻮرا ژان‬-1
.19 :‫ اﻧﺘﺸﺎرات رﺷﺪ‬،‫ ﺗﻬﺮان‬.‫ ﺗﺮﺟﻤﻪ ﺳﯿﺮوس ﻣﺒﯿﻨﯽ‬،‫ آﻣﻮزش اﯾﻤﻦ ﺳﺎزی در ﻣﻘﺎﺑﻞ اﺳﺘﺮس‬.‫ ﻣﺎﯾﮑﻨﺒﺎم دوﻧﺎﻟﺪ‬- 2
3. Lazarus RS. Theory-based stress measurement. Psychological Inquiry. 1990; 1 (1): 3-13.
4. Beehr Terry A‫ و‬Newman John E. Job stress, employee health, and organizational effectiveness: A
factor analysis, model, and a literature review. Personnel Psychology. 1978; 31: 665-99.
5. Kyriacou C, Sutcliffe J. Teacher stress: A review. Educational Review, 1987; 29(4): 299-306.
6. Jarvis M. Teacher stress: A critical review of recent findings and suggestions for future research
directions. Stress News: The UK Journal of the International Stress Management Association. 2002;
14(1): 12-16.
7. Winfield AH. Stress in academic: Some recent research findings. In DT. Kenny, JG. Cardson, FG.
McGuigan and JL. Shepard (Eds). Stress and health: Research and clinical applications; Sydney:
Harwood, 2000:437-446.
8. Gillespie NA, Walsh M, Winfield AH, Dua J. Stogh C. Occupational stress in universities: Staff
perceptions of the causes, consequences and moderators of stress. Work & Stress, 2001, 15 (1): 53-72.
9. Spielberger CD, Reheiser EC. The job stress survey: Measuring gender differences in occupational
stress. Journal of Social Behavior and Personality. 1994; 9: 199-218.
10. Blix AG, Cruise RJ, Mitchell BM, Blix GG. Occupational stress among university teachers.
Educational Research, 1994; 36:157- 169.
11. Barnes LLB, Agago MO, Coombs WT. Effects of job-related stress on faculty intention to leave
academia. Research in Higher Education.1998; 39: 457-469.
12. Fiorentino LM. Job satisfaction among faculty in higher education. Doctoral dissertation, State
University of New York at Buffalo, Dissertation Abstracts International, 1999; 60: 138.
13. Hagedorn LS. Implications to postsecondary faculty of alternative calculation methods of gender-
based wage differentials. Research in Higher Education, 1998; 39:143-162.
14. Blackburn RT, Bently RJ. Faculty research productivity: Some moderators of associated stressors.
Research in Higher Education, 1993; 34, 725-745.
15. Doyle C, Hind P. Occupational stress, burnout and job status in female academics, Gender, Work
and Organization. 1998; 5: 67-82.
16. Blix AG, Cruise RJ, Mitchell BM, Blix GG. Occupational stress among university teachers.
Educational Research. 1994; 36: 157- 169.
17. Brewer WE, McMahan J. Job stress and burnout among industrial and technical teacher educators.
Journal of Vocational Education Research. 2003; 28(2): 125-140.

31
‫دﮐﺘﺮ ﻣﻨﯿﮋه ﮐﺮﺑﺎﺳﯽ‬ ‫ﺷﯿﻮع ﻣﻨﺎﺑﻊ و ﻋﻼﯾﻢ اﺳﺘﺮس در اﺳﺘﺎدان داﻧﺸﮕﺎه آزاد اﺳﻼﻣﯽ واﺣﺪ ﻫﻤﺪان‬

18. Afoegbu F, Nwadiani M. Level of perceived stress among lectures in Nigerian universities. Journal
of Instructional Psychology. 2006; 33 (1): 66-74.
19. Awopegba PO. “Human Capital Development in Nigeria: A Socio- Economic Analysis”. Nigerian
Journal of Clinical and Counseling Psychology, 2001; 7, 2, 135-156.
،4 ‫ و‬3 ،‫ ﻣﺠﻠﻪ ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت روان ﺷﻨﺎﺧﺘﯽ‬.(‫ راﺑﻄﻪ ﻣﻨﺒﻊ ﻣﻬﺎر ﺷﻐﻠﯽ و ﮔﺬﺷﺖ ﺑﺎ رﺿﺎﯾﺖ ﺷﻐﻠﯽ در ﮐﺎرﮐﻨﺎن داﻧﺸﮕﺎه اﻟﺰﻫﺮا )س‬.‫ زﻧﺪی ﭘﻮرﻃﯿﺒﻪ‬.20
.107-93 :1385
21. Krejcie RV, Morgan DV. Determining sample size for research activities. Educational and
Psychological Measurement.1970; 30: 607-610.
‫ ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ ﻣﻘﺎﻻت اوﻟﯿﻦ ﺳﻤﯿﻨﺎر اﺳﺘﺮس و ﺑﯿﻤﺎری ﻫﺎی‬.‫ ﻣﻨﺎﺑﻊ و ﻋﻼﯾﻢ ﺗﻨﯿﺪﮔﯽ در ﻣﯿﺎن ﻣﻌﻠﻤﺎن اﯾﺮاﻧﯽ‬،‫ ﺑﺮرﺳﯽ ﻣﯿﺰان ﺷﯿﻮع‬.‫ رﺿﺎﯾﯽ ﻋﻠﯽ رﺿﺎ‬.22
.91-73 :1368 ،‫ داﻧﺸﮑﺪه روان ﺷﻨﺎﺳﯽ و ﻋﻠﻮم ﺗﺮﺑﯿﺘﯽ داﻧﺸﮕﺎه ﻋﻼﻣﻪ ﻃﺒﺎﻃﺒﺎﯾﯽ‬.‫رواﻧﯽ‬
23. Maslach C, Jackson SE. The measurement of experienced burnout. Journal of Occupational
Behavior, 1981; 2, 99-113.
24. Sharpley CF, Reynolds R, Acosta A, Dua JK. The presence, nature and effects of job stress on
physical and psychological health at a large Australian University. Journal of Educational
Administration, 1996; 34, 73- 86.
25. Gmelch WH, Wilke PK, Lovrich NP. Dimensions of stress among university faculty: Factor-
analytic results from a national study. Research-in- Higher-Education, 1986; 24, 266-286.

░░░░░░░░░░░░░░░░░░░░░░
Abstract
A study of the prevelance, source and symptoms of stress among teachers in
Azad Islamic University at Hamadan
Karbasi M. Ph.D

I ntroduction: Although teaching due to its manpower resources development is very rewarding
but it produces special stress which could not be found in any other professions. The present study
examines the prevalence, sources and symptoms of stress among teachers in Azad Islamic University
at Hamadan Branch as its objective.
Methods and Materials: This survey study was done on 168 university teachers. The instrument of
the study was Kyriacou- Sutcliff (1978) teacher stress questionnaire. Data were analyzed through t-test
for independent groups, ANOVA, Tukey test and Pearson corrolation coefficient.
Results: The results revealed that %17.9 of teachers showed high or very high stress, %29 moderate
and %53 had no stress or low stress. Most important source of their stress were lack of students
unwillingness to study, high number of them in class and low motivation. There were no significant
differences in regard of demographic and proffessional characteristics unless those working
concurrently at another organization who had lower stress (p=0/013) and all symptoms of stress
showed a positive meaningful correlation with the general stress of teachers.
Conclusion: Amomg the basic reasons of teachers stress were lack of students interests in field of
study, high ratio of student- teacher and unemployment of students after graduation.
Keywords: job stress, stress resources, symptoms of stress, university teachers, Azad Islamic University.

32