IFUGAO

Inihanda nina: Carlos Azucena Kristia Alcantara Alec Tan Dani Riña Freddie Montes IV - ELECTRON

Kasaysayan ng mga Ifugao Ang salitang Ifugao ay galing sa kataga na ³Ipugo´ na nangangahulugang ³galing sa bundok´. . Ayon naman sa mitolohiya ng mga Ifugao. Itong bigas na ito ay nililinang pa rin ng mga Ifugao hanggang sa kasulukuyang panahon. ang Ifugao ay galing sa katagang ³Ipugo´ na tumutukoy sa mga butil ng bigas na bigay sa kanila ng diyos na si Matungulan.

Mamaya sa ang 1900's.aaral na si Trinidad H Pardo de Tavera. ang salita Ygolote ay nagmula sa Tagalog na salitang golot na ang kahulugan ay "bundok" at ang prefix "I" ibig sabihin "tao ng mga. o Igorrote ay ginamit sa pamamagitan ng Espanyol conquistadores at missionaries sa kanilang pagsusulat tungkol sa lahat ng mga iba't-ibang mga tao na bundok. Ayon sa tanyag na Pilipinong mag. ang Amerikanong manunulat ay nagpasikat sa pangalan na Igorot.Ang pangkaraniwang pangalan Ygolote." . Igolot.

Mayroong 154 barangay. Lagawe. Ang lugar ay sumasakop ng 1.Ang mga Ifugao ay tumira sa pinakabulubunduking bahagi ng bansa. sa silangan ang mga Gaddang.500 m. Hungduan. May 10 munisipyo sa probinsiya: Banaue. at sa timog ang Ikalahan at Iwak. .5 km sq. isang sanga ng ilog ng Cagayan River. Kiangan. Ang kanilang mga kapitbahay sa hilaga ay ang Bontoc. sa kanluran at Kankanay Ibaloy. na ang taas ay mula 1. Lamut. Hingyan at Tinoc.. at binubuhay ng tubig ng Ilog Magat. Potia. na ang Lagawe ang sentro ng bayan ng lalawigan..942. Mayoyao.000-1. sa taas ng Central Cordillera sa hilagang Luzon.

Ang mga relihiyosong paniniwala ng mga Ifugao ay naipapakita sa mga mitolohiya nila kung saan may mga diyos at diyosa na kaugnay na higit sa karaniwan tao'y. tabi mula sa pagiging makadiyos. kanilang mga ninuno at ang mga pwersa ng kalikasan. Ang Ifugaos. . ay sumasamba rin sa kalikasan at sa kanilang mga ninuno.

. sa pamamagitan ng mga naroroon) ay malinaw na tinukoy sa Ifugao tradisyon. Ang mga tao ay naniniwala na dahil ang ilang mga diyos ay sanhi ng pagkakasakit. ay sinadya upang "lagyan" o ibribe ang mga diyos at manalo ng kanilang mga pabor. gayon paggawa ito kailangan upang nag-aalok ng sakripisyo sa ilang mga gods nababahala.Ritwal: Ang mga invocations. Si Liddum ay itinuturing bilang ang punong tagapamagitan sa pagitan ng tao at ang iba pang mga diyos. siyempre. Ang eksaktong panalangin ay sinasabi ng mombaki at ang bilang ng mga chickens o pigs na maging sacrificed (at mamaya tiyan. ang sakit ay maaari lamang mapagaling sa pamamagitan ng pagkakaroon ng iba pang mga deities na mamamagitan para sa mga hindi balido. na palaging sinasamahan ng mga hayop at nag-aalok ng pag-inom ng alak.

Tulad ng alam natin. Sila ay inaalok sa mga sakripisyo. . kung saan lumaki nang lumaki ang mga sumali sa panahon ng unang bahagi ng 1960's bilang isang resulta ng trabaho na sinimulan ng Belgian CICM missionaries sa 1907. Karamihan sa mga Ifugaos. lalo na ang may pinag-aralan. Sa kasalukuyan. ay napalaya mula sa pagkaalipin ito. at sumamba daan-daan ng mga pangunahing at menor de edad gods at iba pang mga espiritu kabilang ang kanilang mga antesedente. Sila ay yumakap sa Kristiyanong pananampalataya. tanging ang mga non-Ifugaos Christian pa rin ilagay ang kanilang sarili sa habag ng mga deities. ang mga Ifugaos ay pagans ng ilang siglo.

PANITIKAN NG MGA IFUGAO .

EPIKO NG MGA IFUGAO A)HUDHUD B) ALIM .

Hudhud ni Aliguyon .

Nang mag-binata si Aliguyon. isang sanggol na lalaki ang isinilang sa mag-asawang Amtalao at Dumulao. Ang pangalan niya ay Aliguyon. Siya ay matalino at masipag matuto ng iba¶t ibang bagay. kagila-gilalas. sa nayon ng Hannanga. . Kaya kahit nuong bata pa. Binaliktad din niya at ipinukol uli kay Pumbakhayon. magic spells). at paano umawit ng mga mahiwagang gayuma (encantos. Ang humarap sa kanya ay ang mabangis na anak nito. Umiwas din si Aliguyon at sinalo rin ng isang kamay sa hangin ang humahagibis na sibat. Natuto siya kung paano makipag-bakbakan nang mahusay. ang napag-aralan niyang mahahalaga mula sa mga kasaysayan at pangaral ng kanyang ama ay marami. Subalit ang sumagot sa kanyang hamon (reto.ISANG ARAW nuong Unang Panahon. challenge) ay hindi si Panga-iwan. umiktad si Pumbakhayon upang iwasan ang sibat at. Hindi naaling. sa nayon ng Daligdigan. tiningala na siya bilang pinuno. Kasing bilis ng kidlat. pinukol ni Aliguyon ng sibat si Pumbakhayon. sinalo sa hangin ang sibat ng isa niyang kamay! Wala pang isang kurap ng mata. ipinasiya niyang sagupain si Panga-iwan. Katunayan. marunong ng hiwaga at bihasa rin sa bakbakan tulad ni Aliguyon. ang kaaway ng kanyang ama. binaligtad ni Pumbakhayon ang sibat at hinagis pabalik kay Aliguyon. at hanga ang mga tao sa kanya. si Pumbakhayon.

Subalit sa bangis at dahas ng kanilang paghahamok. Buong lugod na sumang-ayon lahat ng tao sa 2 nayon. Biglang bigla. at pagkaraan ng 3 taong bakbakan. . Inalagaan niya sa bahay si Bugan hanggang lumaki itong napaka-gandang dalaga. naghagisan at nagsaluhan ng sibat si Aliguyon at Pumbakhayon hanggang umabot ng 3 taon. hindi pa rin tumigil ang bakbakan. Sa paglawak ng katahimikan. ang bakbakan. at ipinagdiwang nila ang kampihan ng 2 bayani. kapwa sila humanga sa giting at husay ng kalaban. at walang nagpakita ng pagod o pagsuko. Ang pilining asawa naman ni Pumbakhayon ay ang kapatid na babae ni Aliguyon. Ang 2 familia nila ay yumaman at iginalang ng lahat sa Ifugao. sa wakas. pinili niyang asawa si Bugan. si Aginaya. Naging matalik na magkaibigan sina Aliguyon at Pumbakhayon. umunlad ang 2 nayon. natuto silang igalang ang isa¶t isa.Pabalik-balik at walang tigil. tumigil sina Aliguyon at Pumbakhayon at nahinto. Nang sapat na ang gulang ni Aliguyon. peace) ng kanilang nayon ng Hannanga at Daligdigan. ang batang-batang kapatid na babae ni Pumbakhayon. Nag-usap at nagkasundo sila ng payapa (paz.

Doon sila naninirahan sa pagitan ng dalawang bundok na ito. si Wigan ay napadpad sa bundok ng Amuyaw at ang babae. si Bugan. Mga biyas ng kawayan ang kanilang pinagsasaingan. ang bundok Amuyaw sa silangan at bundok Kalawitan sa Kanluran. Namatay ang lahat ng mga halaman at mga hayop. Nangamatay rin ang lang tao sa uhaw at gutom. Walang mga suliranin ang mga tao tungkol sa kabuhayan. Ang kanilang inumin ay nanggagaling sa katas ng tubo na kung tawagin ay bayak. Subalit dumating sa kanilang buhay ang isang napakalungkot na pangyayari. Nagkaroon ng tagtuyot. Nagdiwang din ang mga tao kahit may nangamatay. Naisip ng iba na hukayin ang tubig. Kung nais nila ng ulam na isda ay sumasalok lamang sila sapa at ilog. Ang lalaki. ay ipinadpad ng baha sa bundok ng Kalawitan. Malalaki rin ang butil ng kanilang bigas.³Alim´ Noong unang panahon. Anupa¶t kahit na ano ang maisipan nilang pagkain ay mayroon at sagana. Subali¶t hindi naghinto ang patuloy na pagbalong ng tubig hanggang sa mangalunod ang lahat ng mga tao maliban sa magkapatid na Wigan at Bugan. kaya madaling hulihin kung nais nilang kumain nito. Maamo ang usa at baboy-ramo. . maligaya. Hindi man lamang pumapatak ang ulan. at tahimik na pamumuhay. ang mga tao ay may masagana. Dahil sa lakas ng pagbalong ng tubig ay may mga namatay. sapagkat sila¶y may tubig na. Ang daigdig ay pawang kapatagan ang mamamalas maliban sa dalawang bundok. Ang mga pagkain ay nasa paligid lamang nila.

Nang hindi sila kaawaan ng Bathala ay iginapos si Igon at pinatay upang ihandog na naman sa Bathalang Makanungan. Lumipas ang panahon at naramdaman ni Bugan na siya¶y nagdadalang-tao. Sa wakas ay napagtanto niyang sila lamang magkapatid ang natira sa daigdig. Ang magkakapatid na mag-asawa ay magtutungo sa hilaga. Ito raw ang sumpa ni Makanungan na tumalab sapagkat kahit ngayon. Wala silang makain.Sa wakas ay humupa rin ang baha. sa timog. Nagtayo si Wigan ng isang kubo at dito niya iniwan si Bugan at siya¶y nagpatuloy pang muli sa paghahanap. ang magkakapatid. Si Bugan ay nakapapaningas ng apoy at ito¶y nakita ni Wigan. sa silangan. Sumampa si Wigan sa bundok Kalawitan at nagkita silang magkapatid. Naisip nilang dumulog kay Makanungan. At sa pagkakataong sila¶y magkatagpu-tagpo ay mag-aaway at magpapatayan sila. mag-aama. Ang ngalan ng bunsong ito ay Igon. o magkakamag-anak ay nagpapatayan. Bilang handog sa Bathala ay nanghuli si Wigan ng isang daga at inihandog sa Bathala. . Nilunasan ni Makanungan ang tagtuyot at dumalo pa sa kanilang handaan subalit laban sa kanyang kalooban ang ginawa nila kay Igon. Ikinasal ang apat na babae sa unang apat na lalaki kaya¶t ang huling lalaki o bunso ay walang naging asawa. magpipinsan. Dala ng kahihiyan sa sarili ay naisip niyang magpatiwakal subali¶t hinadlangan siya ng kanilang Bathala. si Makanungan. at sa kanluran. Naglakbay sila sa iba¶t ibang pook upang maghanap ng mga tao subalit wala silang natagpuang isa man. Dahil daw sa ginawa nilang iyon kay Igon ay parurusahan sila. ang angkan nila ay magkakahiwalay. Ikinasal silang magkapatid at sinabing ito¶y hindi kasalanan sapagkat iyon Iamang ang paraan upang dumaming muli ang tao sa daigdig. Sumapit ang panahong nagkaroon ng tagtuyot. Nagkaanak sila ng siyam ± apat na babae at Iimang lalaki.

KUNG KAILANGAN NG KAPANGYARIHAN. PATUNAY: SI ALIGUYAN AT PUMBAKHAYON SA HUDHUD AY HUMINGI PAREHO NG KAPANGYARIHAN SA TANDANG AT IDAO BIRD. KUNG MAY IDUDULOG SA DIYOS NA KAHILINGAN. MAGHANDA NG IAALAY. 2. BUHAY MAN NG TAO O HINDI. . KAYA NANG SILA¶Y NAGLABAN.Mga Batas Panlipunan na May Kaugnayan sa Epiko 1. WALANG MATALU-TALO DAHIL PANTAY LAMANG ANG KANILANG KAKAYAHAN. HUMILING LAMANG SA TANDANG AT IDAO BIRD UPANG PAGBIGYAN KA NITO AT GABAYAN KA SA IYONG LABAN. PATUNAY: SA ALIM. IGINAPOS SI IGON UPANG IALAY KAY MAKANUNGAN UPANG MAITIGIL ANG TAGTUYOT.

PATUNAY: DAULAYAN. 4. NA NAGDAHILAN UPANG HINDI IPAKASAL ANG KAPATID NI PUMBAKHAYON NA SI BUGAN SA KANYA. SA HUDHUD. KAHIT KAAWAY NIYA. . HINDI MAGKAKASUNDO ANG ISANG LUGAR NA PINAMUMUNUAN NG DALAWANG MAGKAIBANG PINUNO.3. SI ALIGUYAN NA NANALO. ANG LAKAS NG SINUMAN ANG BATAYAN NG KANYANG PAGKATAO AT LUGAR SA LIPUNAN. ANG DAPAT NA BAYAW NI PUMBAKHAYON. AY NATALO NI ALIGUYAN. DAHIL DITO AY NAGDULOT NG AWAY NA NAGTAGAL NG ILANG TAON BAGO NATAPOS. ANG DALAWANG TRIBO NA PINAKAMAIMPLUWENSIYA AY HINDI NATAPOS ANG PAG-AAWAY DAHIL MAHIRAP NGA NAMANG MAGKAROON NG DALAWANG MAIMPLUWENSIYANG PINUNO. AY ANG IPINAKASAL NIYA SA KANYANG KAPATID DAHIL ITO ANG NARARAPAT PARA RITO. PATUNAY:.

NA ANG AMA AY ANG KANYANG KAPATID NA SI WIGAN. SI BUGAN AY NAGDALANG TAO. PATUNAY: NANG MAG-AWAY SINA ALIGUYAN AT PUMBAKHAYON. 6. LALO NA ANG MGA KABABAIHAN. ANG PAG-AAWAY PARA SA KAPANGYARIHAN AY ISANG NATURAL NA BAGAY. . ANG PAG-AASAWA NG IYONG KADUGO AY ISANG MASALIMUOT AT NAKAKAHIYANG BAGAY. SI BUGAN AY NAHIYA NANG SOBRA KAYA SINUBUKAN NIYANG MAGPAKAMATAY. PINAPAKITA NITO NA NATURAL NA LAMANG ANG LABANAN DATI PA PARA SA KAPANGYARIHAN. NA PINIGILAN NAMAN NG KANILANG DIYOS NA SI MAKANUNGAN. DAHIL DITO. NASISIYAHAN LAMANG MANOOD ANG MGA TAO. PATUNAY: SA ALIM.5.

DAHIL DITO AY PINAG-AWAY-AWAY AT PINAGHIWAHIWALAY NI MAKANUNGAN ANG BUONG MAG-ANAK NINA BUGAN AT WIGAN. NA KARANIWAN AY SA ANYO NG MGA HAYOP O HINDI BUHAY NA BAGAY. PATUNAY: SA BUONG HUDHUD AT ALIM.7. WAG GALITIN ANG MGA DIYOS. TULAD NG WALANG HANGGANG LABANAN NINA ALIGUYAN AT PUMBAKHAYON DAHIL SA PANTAY NILANG LAKAS NA BIGAY NG TANDANG AT IBON. PATUNAY: SA ALIM. ANG MGA DIYOS. 8. SA ALIM AY NAPIGILAN NG DIYOS ANG PAGPAPATIWAKAL NG TANGING NABUBUHAY NA BABAE SA MUNDO NA SI BUGAN. GINALIT NG MAG-ASAWANG BUGAN AT WIGAN SI MAKANUNGAN SA PAGPATAY SA INOSENTENG ANAK NILA NA SI IGON. ANG MGA DIYOS AY NAKAKAAPEKTO NG MALAKI SA BUHAY NG MGA TAO. SAMBAHIN AT MANIWALA SA KANILA PARATI. . AY NAKAKAAPEKTO NG KINALALABASAN NG MGA PANGYAYARI. UPANG HINDI MAGDULOT NG MASAMANG PANGYAYARI.