You are on page 1of 98

BAØI TAÄP

Lôùp 10

CAÁU TAÏO NGUYEÂN TÖÛ

1. CAÁU TAÏO NGUYEÂN TÖÛ

Nguyeân töû ñöôïc caáu taïo bôûi hai phaàn : voû vaø haït nhaân.

1. VOÛ NGUYEÂN TÖÛ Goàm caùc haït electron (e) Moãi haït electron coù:

- Ñieän tích laø : –1,6 x 10 -19 (c) hay 1-

- Khoái löôïng laø : 9,1x10 -28 (g) hay 0,55x10 -3 ñvC

2. HAÏT NHAÂN NGUYEÂN TÖÛ Goàm caùc haït proton (p) vaø nôtron (n). Moãi haït proton coù:

- Ñieän tích +1,6 x 10 -19 (c) hay 1+

- Khoái löôïng laø :1,67x10 -24 (g) hay 1 ñvC

Moãi haït nôtron coù :

- Ñieän tích baèng khoâng.

- Khoái löôïng laø :1,67x10 -24 (g) hay 1 ñvC

3. KHOÁI LÖÔÏNG NGUYEÂN TÖÛ laø toång khoái löôïng caùc haït electron ,

proton , nôtron. Nhöng vì khoái löôïng electron quaù beù do ñoù khoái löôïng

nguyeân töû ñöôïc xem nhö laø khoái löôïng cuûa proton vaø nôtron. 4. ÑIEÄN TÍCH HAÏT NHAÂN (Z+) laø ñieän tích döông cuûa toång caùc proton

Ñieän tích haït nhaân (Z+) = Soá proton

5. SOÁ KHOÁI (A) laø toång soá proton vaø soá nôtron

laø soá proton, N laø soá

nôtron

6. NGUYEÂN TOÁ HOÙA HOÏC laø taäp hôïp nhöõng nguyeân töû coù cuøng ñieän

tích haït nhaân.

8. SOÁ HIEÄU NGUYEÂN TÖÛ (Z) laø giaù trò ñaëc tröng cho nguyeân toá hoùa

hoïc vì:

A = Z + N.

A laø soá khoái, Z

Soá hieäu nguyeân töû (Z) = ÑTHN = Soá proton = Soá electron

trang 1

BAØI TAÄP

Lôùp 10

9. KYÙ HIEÄU NGUYEÂN TÖÛ Duøng ñeå dieãn ñaït nguyeân töû vôùi ñaày ñuû caùc chæ daãn .

A

Z

X

Z

X

laø kyù hieäu hoùa hoïc cuûa nguyeân toá

laø soá hieäu nguyeân töû

A laø soá khoái 10. ÑOÀNG VÒ laø taäp hôïp nhöõng nguyeân töû coù cuøng soá proton, khaùc soá nôtron.

11. CAÁU TRUÙC ELECTRON TRONG NGUYEÂN TÖÛ trong nguyeân töû caùc electron chuyeån ñoäng khoâng theo moät quyõ ñaïo xaùc ñònh naøo vôùi vaän toác cöïc kyø lôùn taïo thaønh maây electron ôû xung quanh haït nhaân. Trong ñoù moãi electron coù möùc naêng löôïng töông öùng. Caùc electron coù möùc naêng löôïng gaàn baèng nhau taïo thaønh lôùp electron (töông öùng vôùi soá n, hieän nay coù 7 lôùp, ñaùnh soá : n = 1 ñeán 7 hay töø K ñeán Q). Caùc electron coù möùc naêng löôïng baèng nhau ñöôïc xeáp vaøo moät phaân lôùp ( coù nhieàu phaân lôùp vaø ñöôïc kyù hieäu s, p, d, f…) Trong nguyeân töû caùc electron chieám caùc möùc naêng löôïng töø thaáp ñeán cao theo daõy: 1s 2s 2p 3s 3p 4s 3d 4p 5s 4d 5p 6s … Ñeå nhôù ta duøng quy taéc Klechkowsky

1s

2s

2p

3s

3p

3d

4s

4p

4d

4f

5s

5p

5d

5f…

6s

6p

6d

6f…

7s

7p

7d

7f…

Khi saép xeáp caùc electron vaøo theo qui taéc treân ta coù caáu hình electron trong nguyeân töû (theo möùc naêng löôïng taêng daàn), neáu saép theo lôùp e ta coù caáu truùc electron.

BAØI TAÄP

Lôùp 10

VD :

Vieát caáu hình electron cuûa caùc nguyeân toá :

K(Z=19): 1s 2 2s 2 2p 6 3s 2 3p 6 4s 1

1

8

8

K 2

2)8)8)1

Br(Z=25) 1s 2 2s 2 3p 6 3s 2 3p 6 4s 2 3d 10 4p 5

7

18

Br

8

2

2)8)18)7

Vaäy caáu hình e cuûa Br laø 1s 2 2s 2 3p 6 3s 2 3p 6 3d 10 4s 2 4p 5 Khi saép xeáp caùc electron vaøo caùc obitan thì ta tuaân theo qui taéc Hund Trong cuøng phaân lôùp caùc electron ñöôïc phaân boá treân caùc obitan sao cho soá electron ñoäc thaân laø toá ña” VD :

O (Z = 8) 1s 2 2s 2 3p 4

Töø caáu truùc electron, coù theå tính soá electron lôùp ngoaøi cuøng töø ñoù coù theå bieát ñöôïc ñaëc ñieåm cô baûn cuûa caùc nguyeân töû: Lôùp ngoaøi cuøng coù toái ña 8 e, nguyeân töû coù 8e ôû lôùp ngoaøi cuøng ñeàu raát beàn vöõng ñoù laø caùc khí hieám ( rieâng khí hieám Heli chæ coù 2e ôû lôùp ngoaøi cuøng), nguyeân töû coù 1,2,3 electron ôû lôùp ngoaøi cuøng laø caùc nguyeân töû kim loaïi, nguyeân töû coù 5,6,7 electron ôû lôùp ngoaøi cuøng laø caùc nguyeân töû phi kim. 12. OBITAN Obitan laø khu vöïc khoâng gian xung quanh haït nhaân maø ôû ñoù coù khaû naêng hieän dieän electron laø lôùn nhaát. Tuøy theo moãi phaân lôùp maø coù soá obitan khaùc nhau: phaân lôùp s coù 1 obitan s (hình caàu), phaân lôùp p coù 3 obitan p (hình soá 8 noåi), phaân lôùp d coù 5 obitan d vaø phaân lôùp f coù 7 obitan (ñieàu coù hình daïng phöùc taïp )

f coù 7 obitan (ñieàu coù hình daïng phöùc taïp ) Moãi obitan chæ chöùa toái
f coù 7 obitan (ñieàu coù hình daïng phöùc taïp ) Moãi obitan chæ chöùa toái
f coù 7 obitan (ñieàu coù hình daïng phöùc taïp ) Moãi obitan chæ chöùa toái
f coù 7 obitan (ñieàu coù hình daïng phöùc taïp ) Moãi obitan chæ chöùa toái
f coù 7 obitan (ñieàu coù hình daïng phöùc taïp ) Moãi obitan chæ chöùa toái
f coù 7 obitan (ñieàu coù hình daïng phöùc taïp ) Moãi obitan chæ chöùa toái

Moãi obitan chæ chöùa toái ña 2 electron vôùi spin ngöôïc nhau:

obitan coù ñuû 2e goïi laø e gheùp ñoâi, chöùa moät e goïi laø e ñoäc thaân, khoâng chöùa e goïi laø obitan troáng.

trang 3

BAØI TAÄP

Lôùp 10

13. TOÙM TAÉT Nguyeân töûcaáu taïo bôûi ba loaïi haït laø e ( ñieän tích -1, khoái löôïng

0) naèm ôû lôùp voû); p ( ñieän tích +1, khoái löôïng 1 ñvC), n ( ñieän tích 0, khoái löôïng 1 ñvC) naèm trong nhaân. Vaäy trong nguyeân töû thì caùc haït mang ñieän laø p vaø e, haït khoâng mang ñieän laø n. Nguyeân töû trung hoøa ñieän: Z = soá p = soá e = /ÑTHN/

m nguyeân töû = m p +

m n , A = Z +N. do ñoù veà trò soá thì A = m nguyeân töû .

Kim loaïi coù xu höôùng nhöôøng taát caû electron ngoaøi cuøng taïo ion döông töông öùng coù caáu hình e beàn vöõng (8e lôùp ngoaøi cuøng) Phi kim coù xu höôùng nhaän theâm e ( ñuùng baèng soá e thieáu ñeå ñaït 8 electron lôùp ngoaøi cuøng) taïo ion aâm töông öùng.

BAØI TAÄP LUYEÄN TAÄP

1)

Neâu thaønh phaàn caáu taïo cuûa nguyeân töû ? So saùnh ñieän tích vaø khoái

2)

löôïng cuûa p, n, e? a) Haõy tính khoái löôïng nguyeân töû cuûa caùc nguyeân töû sau:

Nguyeân töû C (6e, 6p, 6n). Nguyeân töû Na (11e, 11p, 12n). Nguyeân töû Al (13e, 13p, 14n).

b) Tính tæ soá khoái löôïng nguyeân töû so vôùi khoái löôïng haït nhaân?

c) Töø ñoù coù theå coi khoái löôïng nguyeân töû thöïc teá baèng khoái löôïng

haït nhaân ñöôïc khoâng?

ÑS: 20,1.10 -27 (kg) ; 38,51.10 -27 (kg) ; 45,21.10 -27 (kg)

3)

Cho bieát 1 nguyeân töû Mg coù 12e, 12p, 12n.

a) Tính khoái löôïng 1 nguyeân töû Mg?

b) 1 (mol) nguyeân töû Mg naëng 24,305 (g). Tính soá nguyeân töû

Mg coù trong 1 (mol) Mg?

4)

ÑS: a) 40,18.10 -24 (g) ; b) 6,049.10 23 nguyeân töû

Tính khoái löôïng cuûa:

a) 2,5.10 24 nguyeân töû Na

b) 10 25 nguyeân töû Br

BAØI TAÄP

Lôùp 10

ÑS: a) 95,47 (g) ; b) 1328,24 (g)

2 . HAÏT NHAÂN NGUYEÂN TÖÛ – NGUYEÂN TOÁ HOÙA HOÏC – ÑOÀNG VÒ

1)

Ñònh nghóa nguyeân toá hoùa hoïc? Vì sao soá hieäu nguyeân töû laïi ñaëc tröng cho moät nguyeân toá hoùa hoïc?

2)

Nguyeân töû laø gì ? Phaân töû laø gì ? Phaân töû cuûa ñôn chaát vaø hôïp chaát khaùc nhau choã naøo ?

3)

Neâu söï khaùc nhau giöõa ñieän tích haït nhaân vaø soá khoái? Ñònh nghóa ñoàng vò?

4)

Haõy phaân bieät caùc khaùi nieäm: soá khoái, nguyeân töû khoái, khoái löôïng

5)

nguyeân töû, khoái löôïng mol. Xaùc ñònh ñieän tích haït nhaân, soá p, soá n, soá e, khoái löôïng nguyeân töû cuûa nguyeân toá coù kí hieäu nguyeân töû sau:

7

3

Li;

19

9

F;

23

11

Na;

40

20

Ca;

32

16

S;

79

35

Br

6)

Vieát kí hieäu nguyeân töû cuûa nguyeân toá sau, bieát:

a) Silic coù ñieän tích haït nhaân laø 14 +, soá n laø 14.

b) Keõm coù 30e vaø 35n.

c) Kali coù 19p vaø 20n.

d) Neon coù soá khoái laø 20, soá p baèng soá n.

7)

Vieát kí hieäu nguyeân töû cuûa nguyeân toá X, bieát:

a) X coù 6p vaø 8n.

b) X coù soá khoái laø 27 vaø 14n.

c) X coù soá khoái laø 35 vaø soá p keùm soá n laø 1 haït.

d) X coù soá khoái laø 39 vaø soá n baèng 1,053 laàn soá p.

8)

Xaùc ñònh caáu taïo haït (tìm soá e, soá p, soá n), vieát kí hieäu nguyeân töû cuûa caùc nguyeân töû sau, bieát:

BAØI TAÄP

Lôùp 10

a) Toång soá haït cô baûn laø 115, soá haït mang ñieän nhieàu hôn soá

haït khoâng mang ñieän laø 25 haït.

b) Toång soá haït cô baûn laø 95, soá haït mang ñieän nhieàu hôn soá haït

khoâng mang ñieän laø 25 haït.

c) Toång soá haït cô baûn laø 40, soá haït khoâng mang ñieän nhieàu hôn

soá haït mang ñieän döông laø 1 haït.

d) Toång soá haït cô baûn laø 36, soá haït mang ñieän gaáp ñoâi soá haït

khoâng mang ñieän.

e) Toång soá haït cô baûn laø 52, soá haït khoâng mang ñieän baèng 1,06

laàn soá haït mang ñieän aâm.

f) Toång soá haït cô baûn laø 49, soá haït khoâng mang ñieän baèng

53,125%soá haït mang ñieän.

ÑS:

80

a) X;b)

35

65

30

X;c) X;d) X;e)

13

12

27

24

35

17

X; f)

33

16

X

9)

Xaùc ñònh caáu taïo haït (tìm soá e, soá p, soá n), vieát kí hieäu nguyeân töû cuûa caùc nguyeân töû sau, bieát:

a) Toång soá haït cô baûn laø 13.

b) Toång soá haït cô baûn laø 18.

c) Toång soá haït cô baûn laø 52, soá p lôùn hôn 16.

d) Toång soá haït cô baûn laø 58, soá khoái nhoû hôn 40.

ÑS:

a) X;b) X;c)

4

6

9

12

35

17

39

X;d) X

19

10) Tính nguyeân töû löôïng trung bình cuûa caùc nguyeân toá sau, bieát trong töï nhieân chuùng coù caùc ñoàng vò laø:

58

a Ni

b

c Fe

)

28

16

)

d

)

8

O

55

26

204

82

)

Pb

(67, 76%);

(99, 757%);

(5,84%);

Ni

(26,16%);

28

Ni

O

Fe

8

(0, 039%);

(91, 68%);

(23, 7%);

18

8

56

26

206

82

57

26

207

82

Pb

O

Fe

Pb

60

28

17

61

(2, 42%);

Ni

(0, 204%)

(2,17%);

(22, 4%);

58

26

Fe

208

82

62

28

(3, 66%)

(0, 31%)

Pb(51, 4%)

(2,5%);

ÑS: a) 58,74 ; b) 16,00 ; c) 55,97 ; d) 207,20

11) Clo coù hai ñoàng vò laø

35

17

Cl;

37

17

Cl . Tæ leä soá nguyeân töû cuûa hai ñoàng vò

naøy laø 3 : 1. Tính nguyeân töû löôïng trung bình cuûa Clo.

BAØI TAÄP

Lôùp 10

ÑS: 35,5

12) Brom coù hai ñoàng vò laø

79

35

81

Br; Br . Tæ leä soá nguyeân töû cuûa hai ñoàng

35

vò naøy laø 27 : 23. Tính nguyeân töû löôïng trung bình cuûa Brom.

ÑS: 79,91

13) Bo coù hai ñoàng vò, moãi ñoàng vò ñeàu coù 5 proton. Ñoàng vò thöù nhaát coù soá proton baèng soá nôtron. Ñoàng vò thöù hai coù soá nôtron baèng 1,2 laàn soá proton. Bieát nguyeân töû löôïng trung bình cuûa B laø 10,812. Tìm %moãi ñoàng vò.

ÑS: 18,89%; 81,11%

14) Ñoàng coù hai ñoàng vò coù soá khoái laø 63 vaø 65. Haõy tính xem öùng vôùi 27 ñoàng vò coù soá khoái laø 65 thì coù bao nhieâu ñoàng vò coù soá khoái laø

63? Bieát

M

Cu

=

63,54

.

ÑS: 73

15) Neon coù hai ñoàng vò laø 20 Ne vaø 22 Ne. Haõy tính xem öùng vôùi 18

Bieát

nguyeân

töû

22 Ne

thì

coù

bao

nhieâu

nguyeân

töû

20 Ne?

M

Ne

= 20,18

.

ÑS: 182

16) Brom coù hai ñoàng vò, trong ñoù ñoàng vò 79 Br chieám 54,5%. Xaùc ñònh

ñoàng vò coøn laïi, bieát

ÑS: 81

M

Br

=

79,91

.

17) Cho nguyeân töû löôïng trung bình cuûa Magie laø 24,327. Soá khoái caùc ñoàng vò laàn löôït laø 24 , 25 vaø A 3 . Phaàn traêm soá nguyeân töû töông öùng cuûa A 1 vaø A 2 laø 78,6%vaø 10,9%. Tìm A 3 .

ÑS: 26

18) Nguyeân toá X coù hai ñoàng vò laø X 1 , X 2 ,

. Ñoàng vò X 2 coù

nhieàu hôn ñoàng vò X 1 laø 2 nôtron. Tính soá khoái vaø tæ leä phaàn traêm

M

X

=

24,8

BAØI TAÄP

Lôùp 10

cuûa moãi ñoàng vò , bieát tæ leä soá nguyeân töû cuûa hai ñoàng vò laø X 1 : X 2

= 3 : 2.

ÑS: 24 (60%) ; 26 (40%)

19) Nguyeân töû X cuûa nguyeân toá R coù toång soá haït cô baûn laø 46. Soá haït

khoâng mang ñieän baèng

8

15

soá haït mang ñieän.

a) Xaùc ñònh teân R.

b) Y laø ñoàng vò cuûa X. Y coù ít hôn X laø 1 nôtron vaø Y chieám

4% veà soá nguyeân töû cuûa R. Tính nguyeân töû löôïng trung bình cuûa R.

ÑS: a) P ; b) 30,96

20) Nguyeân toá A coù hai ñoàng vò X vaø Y. Tæ leä soá nguyeân töû cuûa X : Y laø 45 : 455. Toång soá haït trong nguyeân töû cuûa X baèng 32. X nhieàu hôn Y laø 2 nôtron. Trong Y soá haït mang ñieän gaáp 2 laàn soá haït khoâng mang ñieän. Tính nguyeân töû löôïng trung bình cuûa A.

ÑS: 20,18

21) Khoái löôïng nguyeân töû cuûa B baèng 10,81. B trong töï nhieân goàm hai

ñoàng vò 10 B vaø 11 B. Hoûi coù bao nhieâu phaàn traêm 11 B trong axit boric

H 3 BO 3 . Cho H 3 BO 3 =61,81.

BAØI TAÄP

Lôùp 10

3 . VOÛ NGUYEÂN TÖÛ

Döïa vaøo ñaâu ñeå saép xeáp caùc e theo töøng lôùp trong voû nguyeân töû? Trong nguyeân töû, e thuoäc lôùp naøo lieân keát vôùi haït nhaân chaët nhaát, yeáu nhaát? Trong nguyeân töû, e naøo quyeát ñònh tính chaát hoùa hoïc cuûa nguyeân toá?

2) Vieát caáu hình e cuûa nguyeân toá coù soá hieäu nguyeân töû töø 1 ñeán 20. Nhaän xeùt veà söï bieán ñoåi soá e lôùp ngoaøi cuøng? Nhöõng nguyeân toá naøo laø kim loaïi? Phi kim? Khí hieám? Vì sao?

1)

3)

Toång soá haït cô baûn trong nguyeân töû X laø 13. Xaùc ñònh khoái löôïng nguyeân töû cuûa X vaø vieát caáu hình e.

4)

Cho bieát caáu hình e cuûa caùc nguyeân toá sau:

1s 2 2s 2 2p 6 3s 1

1s 2 2s 2 2p 6 3s 2 3p 6 4s 2 1s 2 2s 2 2p 6 3s 2 3p 4 1s 2 2s 2 2p 6 3s 2 3p 5

a) Goïi teân caùc nguyeân toá.

b) Nguyeân toá naøo laø kim loaïi, phi kim, khí hieám? Vì sao?

c) Ñoái vôùi moãi nguyeân töû, lôùp e naøo lieân keát vôùi haït nhaân chaët

nhaát, yeáu nhaát?

d) Coù theå xaùc ñònh khoái löôïng nguyeân töû cuûa caùc nguyeân toá ñoù

ñöôïc khoâng? Vì sao?

5)

Cho bieát caáu hình e ôû phaân lôùp ngoaøi cuøng cuûa caùc nguyeân töû sau laàn löôït laø 3p 1 ; 3d 5 ; 4p 3 ; 5s 2 ; 4p 6 .

a) Vieát caáu hình e ñaày ñuû cuûa moãi nguyeân töû.

b) Cho bieát moãi nguyeân töû coù maáy lôùp e, soá e treân moãi lôùp laø

bao nhieâu?

c) Nguyeân toá naøo laø kim loaïi, phi kim, khí hieám? Giaûi thích?

BAØI TAÄP

Lôùp 10

6)

Cho caùc nguyeân töû sau:

A coù ñieän tích haït nhaân laø 36+.

B coù soá hieäu nguyeân töû laø 20.

C coù 3 lôùp e, lôùp M chöùa 6 e.

D coù toång soá e treân phaân lôùp p laø 9.

a) Vieát caáu hình e cuûa A, B, C, D.

b) Veõ sô ñoà caáu taïo nguyeân töû.

c) ÔÛ moãi nguyeân töû, lôùp e naøo ñaõ chöùa soá e toái ña?

7)

Cho caùc nguyeân töû vaø ion sau:

Nguyeân töû A coù 3 e ngoaøi cuøng thuoäc phaân lôùp 4s vaø 4p. Ion B 2+ coù 10 e. Ion C 1- coù 8 e ngoaøi cuøng ôû lôùp N. Nguyeân töû D coù caáu hình e lôùp ngoaøi cuøng laø 6s 1 .

Nguyeân töû E coù soá e treân phaân lôùp s baèng 1 2 soá e treân phaân lôùp

p vaø soá e treân phaân lôùp s keùm soá e treân phaân lôùp p laø 6 haït.

a) Vieát caáu hình e ñaày ñuû cuûa A, B, C, D, E.

b) Bieåu dieãn caáu taïo nguyeân töû.

c) ÔÛ moãi nguyeân töû, lôùp e naøo ñaõ chöùa soá e toái ña?

d) Tính chaát hoùa hoïc cô baûn cuûa chuùng?

8)

Ba nguyeân töû A, B, C coù soá hieäu nguyeân töû laø 3 soá töï nhieân lieân tieáp. Toång soá e cuûa chuùng laø 51. Haõy vieát caáu hình e vaø cho bieát teân cuûa chuùng.

ÑS: 16 S, 17 Cl, 18 Ar

9)

Phaân lôùp e ngoaøi cuøng cuûa hai nguyeân töû A vaø B laàn löôït laø 3p vaø 4s. Toång soá e cuûa hai phaân lôùp laø 5 vaø hieäu soá e cuûa hai phaân lôùp laø

3.

a) Vieát caáu hình e cuûa chuùng, xaùc ñònh soá hieäu nguyeân töû, tìm

teân nguyeân toá.

b) Hai nguyeân töû coù soá n hôn keùm nhau 4 haït vaø coù toång khoái

löôïng nguyeân töû laø 71 ñvC. Tính soá n vaø soá khoái moãi nguyeân töû.

trang 10

BAØI TAÄP

Lôùp 10

ÑS:

32

16

S;

39

19

K

10) a) Caùc ion X + , Y - vaø nguyeân töû Z naøo coù caáu hình e laø 1s 2 2s 2 2p 6

?

b)

Vieát caáu hình e cuûa caùc nguyeân töû trung hoøa X vaø Y. ÖÙng vôùi

moãi nguyeân töû, haõy neâu moät tính chaát hoaù hoïc ñaëc tröng vaø moät phaûn

öùng minh hoïa.

11) Toång soá haït trong ion R + laø 57. Trong nguyeân töû R, soá haït mang ñieän nhieàu hôn soá haït khoâng mang ñieän laø 18 haït.

a) Tìm soá p, n, e cuûa R.

b) Vieát caáu hình e cuûa R, R + .

ÑS: 19e, 19p, 20n

12) Moät hôïp chaát coù coâng thöùc MX 3 . Cho bieát:

Toång soá haït p, n, e cuûa MX 3 laø 196, trong ñoù soá haït mang ñieän nhieàu hôn soá haït khoâng mang ñieän laø 60. Khoái löôïng nguyeân töû cuûa X lôùn hôn cuûa M laø 8. Toång ba loaïi haït trong ion X - nhieàu hôn trong ion M 3+ laø 16.

a) Xaùc ñònh M vaø X thuoäc ñoàng vò naøo cuûa hai nguyeân toá ñoù?

b) Vieát caáu hình e cuûa M vaø X.

c) Vieát phöông trình phaûn öùng taïo thaønh MX 3 töø caùc ñôn chaát.

ÑS:

27

13

M;

35

17

X

13) Toång soá haït proton, nôtron, electron cuûa nguyeân töû moät nguyeân toá laø 21.

a) Haõy xaùc ñònh teân nguyeân toá ñoù.

b) Vieát caáu hình electron nguyeân töû cuûa nguyeân toá ñoù.

c) Tính toång soá electron trong nguyeân töû cuûa nguyeân toá ñoù.

BAØI TAÄP

Lôùp 10

4 . HEÄ THOÁNG TUAÀN HOAØN CAÙC NGUYEÂN TOÁ HOÙA HOÏC

1)

Caên cöù vaøo ñaâu maø ngöôøi ta saép xeáp caùc nguyeân toá thaønh chu kyø,

2)

nhoùm, phaân nhoùm?Theá naøo laø chu kyø? Trong heä thoáng tuaàn hoaøn coù bao nhieâu chu kyø? Moãi chu kyø goàm bao nhieâu nguyeân toá? Theá naøo laø nhoùm, phaân nhoùm?Caùc nguyeân toá trong cuøng nhoùm, phaân nhoùm coù tính chaát gì chung? Nguyeân töû cuûa moät soá nguyeân toá coù caáu hình e nhö sau

a) 1s 2 2s 2 2p 1

b) 1s 2 2s 2 2p 5

c) 1s 2 2s 2 2p 6 3s 2 3p 1

d) 1s 2 2s 2 2p 6 3s 2 3p 5

Haõy xaùc ñònh vò trí cuûa chuùng trong heä thoáng tuaàn hoaøn (stt, chu kyø, nhoùm, phaân nhoùm).

3)

Moät nguyeân toá thuoäc chu kyø 3, phaân nhoùm chính nhoùm VI trong heä thoáng tuaàn hoaøn. Hoûi:

- Nguyeân töû cuûa nguyeân toá ñoù coù bao nhieâu e ôû lôùp ngoaøi cuøng?

- Caùc e ngoaøi cuøng naèm ôû lôùp thöù maáy?

- Vieát soá e trong töøng lôùp?

4)

Toång soá haït p, n, e trong nguyeân töû cuûa moät nguyeân toá thuoäc phaân nhoùm chính nhoùm VII laø 28.

a) Tính khoái löôïng nguyeân töû?

b) Vieát caáu hình e ?

ÑS: 19

9

F

5)

Cho 5 nguyeân toá sau: Be (Z = 4) ; N (Z = 7) ; Sc (Z =21) ; Se (Z = 34); Ar (Z = 18).

a) Vieát caáu hình e cuûa chuùng?

b) Xaùc ñònh vò trí moãi nguyeân toá trong heä thoáng tuaàn hoaøn.

c) Neâu tính chaát hoùa hoïc cô baûn cuûa chuùng? Giaûi thích?

BAØI TAÄP

Lôùp 10

6)

Nguyeân töû A, B, C coù caáu hình e ôû phaân lôùp ngoaøi cuøng laàn löôït laø 5s 1 , 3d 6 , 4p 3 .

a) Vieát caáu hình e ñaày ñuû cuûa A, B, C.

b) Veõ sô ñoà caáu taïo nguyeân töû.

c) Xaùc ñònh vò trí trong heä thoáng tuaàn hoaøn, goïi teân.

d) Nguyeân töû naøo laø kim loaïi, phi kim? Giaûi thích?

7)

Vieát caáu hình e cuûa nguyeân töû caùc nguyeân toá sau, bieát vò trí cuûa chuùng trong heä thoáng tuaàn hoaøn laø:

A ôû chu kyø 2, phaân nhoùm chính nhoùm IV.

B ôû chu kyø 3, phaân nhoùm chính nhoùm II.

C ôû chu kyø 4, phaân nhoùm phuï nhoùm III.

D ôû chu kyø 5, phaân nhoùm chính nhoùm II.

8)

Cho caáu hình e ngoaøi cuøng cuûa caùc nguyeân töû sau laø:

A : 3s 1

B : 4s 2

a) Vieát caáu hình e cuûa chuùng. Tìm A, B.

b) Vieát phöông trình phaûn öùng xaûy ra khi cho A, B taùc duïng:

H 2 O, dung dòch HCl, clo, löu huyønh, oxi.

9)

Coù 3 nguyeân toá X, Y, Z. Bieát X ôû chu kyø 3, phaân nhoùm chính nhoùm VI; Y ôû chu kyø 4, phaân nhoùm chính nhoùm VIII; Z ôû chu kyø 5, phaân nhoùm chính nhoùm I.

a) Vieát caáu hình e. Cho bieát soá lôùp e, soá e treân moãi lôùp cuûa moãi

nguyeân töû?

b) Nguyeân toá naøo laø kim loaïi, phi kim, khí trô? Vì sao?

c) Cho bieát teân moãi nguyeân toá.

10) Nguyeân toá R thuoäc phaân nhoùm chính nhoùm III vaø coù toång soá haït cô baûn laø 40.

a) Xaùc ñònh soá hieäu nguyeân töû vaø vieát caáu hình e cuûa R.

b) Tính % theo khoái löôïng cuûa R trong oxit cao nhaát cuûa noù.

ÑS:

a)

27

13

R;b)52, 94%

11) Nguyeân töû cuûa nguyeân toá X thuoäc nhoùm VI, coù toång soá haït laø 24.

a) Vieát caáu hình e, xaùc ñònh vò trí cuûa X trong heä thoáng tuaàn

hoaøn vaø goïi teân.

b) Y coù ít hôn X laø 2 proton. Xaùc ñònh Y.

BAØI TAÄP

Lôùp 10

c) X vaø Y keát hôïp vôùi nhau taïo thaønh hôïp chaát Z, trong ñoù X

chieám 4 phaàn vaø Y chieám 3 phaàn veà khoái löôïng. Xaùc ñònh coâng thöùc

phaân töû cuûa Z.

ÑS: a) O ; b) C ; c) CO

12) A vaø B laø hai nguyeân toá thuoäc cuøng moät phaân nhoùm chính vaø ôû hai chu kyø nhoû lieân tieáp trong heä thoáng tuaàn hoaøn. Toång soá p cuûa chuùng laø 32. Xaùc ñònh soá hieäu nguyeân töû vaø vieát caáu hình e cuûa A, B.

ÑS: 12 ; 20

13) A vaø B laø hai nguyeân toá thuoäc cuøng moät phaân nhoùm chính vaø ôû hai chu kyø lieân tieáp trong heä thoáng tuaàn hoaøn. Toång soá ñieän tích haït nhaân cuûa chuùng laø 24. Tìm soá hieäu nguyeân töû vaø vieát caáu hình e cuûa A, B.

ÑS: 8 ; 16

14) A vaø B laø hai nguyeân toá ñöùng keá tieáp nhau ôû moät chu kyø trong heä thoáng tuaàn hoaøn. Toång soá p cuûa chuùng laø 25. Xaùc ñònh soá hieäu nguyeân töû vaø vieát caáu hình e cuûa A, B.

ÑS: 12 ; 13

15) A vaø B laø hai nguyeân toá ôû hai phaân nhoùm chính lieân tieáp nhau trong heä thoáng tuaàn hoaøn. Toång soá hieäu nguyeân töû cuûa chuùng laø 31. Xaùc ñònh vò trí vaø vieát caáu hình e cuûa A, B.

ÑS: 15 ; 16

16) C vaø D laø hai nguyeân toá ñöùng keá tieáp nhau ôû moät chu kyø trong heä thoáng tuaàn hoaøn. Toång soá khoái cuûa chuùng laø 51. Soá nôtron cuûa D lôùn hôn C laø 2 haït. Trong nguyeân töû C, soá electron baèng vôùi soá nôtron. Xaùc ñònh vò trí vaø vieát caáu hình e cuûa C, D.

ÑS: Z A = 12 ; Z B = 13

17) Cho 10 (g) moät kim loaïi A hoùa trò II taùc duïng heát vôùi nöôùc thì thu ñöôïc 5,6 (l) khí H 2 (ñkc). Tìm teân kim loaïi ñoù.

ÑS: Ca

18) Hoøa tan hoaøn toaøn 5,85 (g) moät kim loaïi B hoùa trò I vaøo nöôùc thì thu ñöôïc 1,68 (l) khí (ñkc). Xaùc ñònh teân kim loaïi ñoù.

BAØI TAÄP

Lôùp 10

ÑS: K

19) Cho 3,33 (g) moät kim loaïi kieàm M taùc duïng hoaøn toaøn vôùi 100 ml nöôùc (d = 1 g/ml) thì thu ñöôïc 0,48 (g) khí H 2 (ñkc).

a) Tìm teân kim loaïi ñoù.

b) Tính noàng ñoä phaàn traêm cuûa dung dòch thu ñöôïc.

ÑS: a) Li ; b) 11,2%

20) Cho 0,72 (g) moät kim loaïi M hoùa trò II taùc duïng heát vôùi dung dòch HCl dö thì thu ñöôïc 672 (ml) khí H 2 (ñkc). Xaùc ñònh teân kim loaïi ñoù.

ÑS: Mg

21) Hoøa tan hoaøn toaøn 6,85 (g) moät kim loaïi kieàm thoå R baèng 200 (ml) dung dòch HCl 2 (M). Ñeå trung hoøa löôïng axit dö caàn 100 (ml) dung dòch NaOH 3 (M). Xaùc ñònh teân kim loaïi treân.

ÑS: Ba

22) Ñeå hoøa tan hoaøn toaøn 1,16 (g) moät hiñroxit kim loaïi R hoaù trò II caàn duøng 1,46 (g) HCl.

a) Xaùc ñònh teân kim loaïi R, coâng thöùc hiñroxit.

b) Vieát caáu hình e cuûa R bieát R coù soá p baèng soá n.

ÑS: Mg

23) Khi cho 8 (g) oxit kim loaïi M phaân nhoùm chính nhoùm II taùc duïng hoaøn toaøn vôùi dung dòch HCl 20%thu ñöôïc 19 (g) muoái clorua.

a) Xaùc ñònh teân kim loaïi M.

b) Tính khoái löôïng dung dòch HCl ñaõ duøng.

ÑS: a) Mg ; b) 73 (g)

24) Hoøa tan hoaøn toaøn 3,68 (g) moät kim loaïi kieàm A vaøo 200 (g) nöôùc thì thu ñöôïc dung dòch X vaø moät löôïng khí H 2 . Neáu cho löôïng khí naøy qua CuO dö ôû nhieät ñoä cao thì sinh ra 5,12 (g) Cu.

a) Xaùc ñònh teân kim loaïi A.

b) Tính noàng ñoä phaàn traêm cuûa dung dòch X.

ÑS: a) Na ; b) 3,14%

BAØI TAÄP

Lôùp 10

25) Hoøa tan 20,2 (g) hoãn hôïp 2 kim loaïi naèm ôû hai chu kyø lieân tieáp thuoäc phaân nhoùm chính nhoùm I vaøo nöôùc thu ñöôïc 6,72 (l) khí (ñkc) vaø dung dòch A.

a) Tìm teân hai kim loaïi.

b) Tính theå tích dung dòch H 2 SO 4 2 (M) caàn duøng ñeå trung hoøa

dung dòch A.

ÑS: a) Na ; K ; b) 150 (ml)

26) Oxit cao nhaát cuûa nguyeân toá R coù coâng thöùc RO 3 . Hôïp chaát khí cuûa noù vôùi hiñro coù 5,88 % hiñro veà khoái löôïng. Tìm R.

ÑS: S

27) Oxit cao nhaát cuûa nguyeân toá R coù coâng thöùc R 2 O 5 . Trong hôïp chaát khí vôùi hiñro, R chieám 82,35 % veà khoái löôïng. Tìm R.

ÑS: N

28) Hôïp chaát khí vôùi hiñro cuûa nguyeân toá R laø RH 4 . Trong oxit cao nhaát cuûa R coù 53,3 % oxi veà khoái löôïng. Tìm R.

ÑS: Si

29) Hôïp chaát khí vôùi hiñro cuûa nguyeân toá R laø RH 2 . Trong oxit cao nhaát, tæ leä khoái löôïng giöõa R vaø oxi laø 2 : 3. Tìm R.

ÑS: S

30) Nguyeân toá R thuoäc phaân nhoùm chính nhoùm V. Tæ leä veà khoái löôïng giöõa hôïp chaát khí vôùi hiñro vaø oxit cao nhaát cuûa R laø 17 : 71. Xaùc ñònh teân R.

ÑS: P

31) X laø nguyeân toá thuoäc phaân nhoùm chính nhoùm VII. Oxit cao nhaát cuûa noù coù phaân töû khoái laø 183 ñvC.

a) Xaùc ñònh teân X.

b) Y laø kim loaïi hoùa trò III. Cho 10,08 (l) khí X (ñkc) taùc duïng

Y thu ñöôïc 40,05 (g) muoái. Tìm teân Y.

ÑS: a) Cl ; b) Al

BAØI TAÄP

Lôùp 10

Chöông

II

LIEÂN KEÁT HOÙA HOÏC ÑÒNH LUAÄT TUAÀN HOAØN MENÑEÂLEÂEP

1. LIEÂN KEÁT HOAÙ HOÏC

Caùc nguyeân töû coù xu höôùng lieân keát vôùi nhau ñeå ñaït caáu hình electron beàn vöõng cuûa khí hieám. Coù caùc kieåu lieân keát sau:

1. LIEÂN KEÁT COÄNG HOÙA TRÒ laø lieân keát taïo bôûi söï goùp chung electron.

Phaân

töû

HCl :

Phaân

töû

H 2 O :

Phaân töû

CO 2 :

Phaân töû

NH 3 :

H: Cl :

hay H – Cl

H : O : H

hay H – O – H

O

H :

: : C : : O

hay

O = C = O

N : H

hay

H – N

– H

 

I

H

H

Lieân keát coäng hoùa trò khoâng phaân cöïc laø lieân keát coäng hoùa trò maø trong ñoù caëp electron duøng chung khoâng bò leach veà phía nguyeân töû naøo. Vd Cl 2 , H 2 . Lieân keát coäng hoùa trò coù cöïc laø lieân keát coäng hoùa trò maø caëp electron duøng chung bò leäch veà phía nguyeân töû coù ñoä aâm ñieän lôùn hôn. Vd HCl, H 2 O.

BAØI TAÄP

Lôùp 10

2. LIEÂN KEÁT ÑÔN laø lieân keát coäng hoùa trò do moät caëp electron

chung

Vd

H : Cl :

3. LIEÂN KEÁT ÑOÂI laø lieân keát coäng hoùa trò do hai caëp electron

chung

Vd: O : : C: : O

4. LIEÂN KEÁT BA laø lieän keát coäng hoùa trò do ba caëp electron

chung Vd: N

5. LIEÂN KEÁT ION Lieân keát ion laø lieân keát hoaù hoïc hình thaønh

do löïc huùt tónh ñieän giöõa caùc ion traùi daáu. Xeùt phaûn öùng giöõa Na

vaø Cl 2 .

N

Phöông trình hoaù hoïc :

2.1e

2Na + Cl 2 ® 2NaCl
2Na
+
Cl 2 ® 2NaCl

Sô ñoà hình thaønh lieân keát:

Na

Cl

- 1 ®

e

- 1 ®

e

Na ü

ï

+

ý

ï

Cl

-

þ

Na

+

+ Cl - ® NaCl

Lieân keát hoaù hoïc hình thaønh do löïc huùt tónh ñieän giöõa ion Na + vaø ion Cl - goïi laø lieân keát ion , taïo thaønh hôïp chaát ion.

6. ELECTRON HOÙA TRÒ laø nhöõng electron ôû lôùp beân ngoaøi coù

khaû naêng tham gia vaøo vieäc taïo thaønh lieân keát hoùa hoïc. Nguyeân toá thuoäc PNC : e hoùa trò laø caùc e cuûa lôùp ngoaøi

cuøng .

Nguyeân toá thuoäc PNP : e hoùa trò laø caùc e cuûa lôùp ngoaøi cuøng vaø caùc e phaân lôùp coù möùc naêng löôïng cao nhaát chöa baõo hoøa.

Al (Z = 13) 1s 2 2s 2 2p 6 3s 2 3p 1 coù 3e hoùa trò. Sc (Z = 21) 1s 2 2s 2 2p 6 3s 2 3p 6 4s 2 3d 1 coù 3e hoùa trò.

BAØI TAÄP

Lôùp 10

7. HOÙA TRÒ laø bieåu thò khaû naêng nguyeân töû nguyeân toá naøy lieân keát vôùi moät soá nhaát ñònh nguyeân töû nguyeân toá khaùc. Ñieän hoùa trò laø hoùa trò cuûa moät nguyeân toá trong hôïp chaát ion, tính baèng ñieän tích cuûa ion ñoù. Vd CaCl 2 laø hôïp chaát ion, hoùa trò Canxi laø 2+ , Clo laø 1- Coäng hoùa trò laø hoùa trò cuûa moät nguyeân toá trong hôïp chaát coäng hoùa trò, tính baèng soá lieân keát maø nguyeân töû cuûa nguyeân toá ñoù coù theå taïo thaønh vôùi nguyeân töû cuûa nguyeân toá khaùc. Vd CH 4 laø hôïp chaát coäng hoùa trò, hoùa trò cuûa Cacbon laø 4, Hidroâ laø 1.

BAØI TAÄP LUYEÄN TAÄP

1)

2)

Vì sao caùc nguyeân töû khoâng toàn taïi ñôn leû maø ña soá laïi lieân keát vôùi nhau thaønh phaân töû? Neâu ñònh nghóa lieân keát coäng hoaùtrò, lieân keát ion? Ñieàu kieän hình thaønh lieân keát coäng hoaù trò, lieân keát ion? So saùnh lieân keát coäng hoaù trò khoâng cöïc vaø coù cöïc. Cho ví duï.

Cho

35 Cl

1

1 H; 12 C; 16 8 O; 14

7

N; 32

16

S;

6

17

a) Vieát caáu hình electron cuûa chuùng.

b) Vieát coâng thöùc caáu taïo vaø coâng thöùc electron cuûa CH 4 ; NH 3 ;

N 2 ; CO 2 ; HCl ; H 2 S ; C 2 H 6 ; C 2 H 4 ; C 2 H 2 ; C 2 H 6 O. Xaùc ñònh hoaù trò caùc nguyeân toá.

c) Phaân töû naøo coù lieân keát ñôn? lieân keát ñoâi? lieân keát ba? Lieân

keát coäng hoaù trò coù cöïc vaø khoâng cöïc?

3)

X thuoäc chu kyø 3, PNC nhoùm VI. Y thuoäc chu kyø 1, PNC nhoùm I. Z thuoäc PNC nhoùm VI, coù toång soá haït laø 24.

a) Haõy xaùc ñònh teân X, Y, Z.

b) Vieát coâng thöùc caáu taïo cuûa XY 2 , XZ 2 .

4)

Vieát coâng thöùc electron vaø coâng thöùc caáu taïo cuûa caùc phaân töû sau vaø xaùc ñònh hoùa trò caùc nguyeân toá trong caùc phaân töû ñoù: N 2 O 3 ; Cl 2 O ; SO 2 ; SO 3 ; N 2 O 5 ; HNO 2 ; H 2 CO 3 ; Cl 2 O 3 ; HNO 3 ; H 3 PO 4 .

BAØI TAÄP

Lôùp 10

5)

6)

7)

8)

Bieát raèng tính phi kim giaûm daàn theo thöù töï C, N, O, Cl. Vieát coâng thöùc caáu taïo cuûa caùc phaân töû sau ñaây vaø xem xeùt phaân töû naøo coù

lieân keát phaân cöïc

Vieát phöông trình taïo thaønh caùc ion töø caùc nguyeân töû töông öùng:

Fe 2+ ; Fe 3+ ; K + ; N 3- ; O 2- ; Cl - ; S 2- ; Al 3+ ; P 3- .

Vieát phöông trình phaûn öùng coù söï di chuyeån electron khi cho:

maïnh nhaát, vì sao? CH 4 ; NH 3 ; H 2 O ; HCl.

a) Kali taùc duïng vôùi khí clor.

b) Magie taùc duïng vôùi khí oxy.

c) Natri taùc duïng vôùi löu huyønh.

d) Nhoâm taùc duïng vôùi khí oxy.

e) Canxi taùc duïng vôùi löu huyønh.

f) Magie taùc duïng vôùi khí clor.

Cho 5 nguyeân töû : 23 11 Na; 24

12 Mg; 14 N; 16 8 O; 35

17

7

Cl.

a) Cho bieát soá p; n; e vaø vieát caáu hình electron cuûa chuùng.

b) Xaùc ñònh vò trí cuûa chuùng trong heä thoáng tuaàn hoaøn? Neâu

tính chaát hoaù hoïc cô baûn.

c) Vieát caáu hình electron cuûa Na + , Mg 2+ , N 3- , Cl - , O 2- .

d) Cho bieát caùch taïo thaønh lieân keát ion trong: Na 2 O ; MgO ;

NaCl ; MgCl 2 ; Na 3 N.

9)

Hai nguyeân toá X, Y coù:

- Toång soá ñieän tích haït nhaân baèng 15.

- Hieäu soá ñieän tích haït nhaân baèng 1.

a) Xaùc ñònh vò trí cuûa X, Y trong heä thoáng tuaàn hoaøn.

b) Vieát coâng thöùc electron vaø coâng thöùc caáu taïo cuûa hôïp chaát

taïo thaønh bôûi X, Y vaø H.

10) Theá naøo laø lieân keát ion, lieân keát coäng hoùa trò ? 11) Lieân keát cho - nhaän thuoäc loaïi lieân keát naøo?Cho ví duï minh hoïa. 12) Vieát caáu hình electron cuûa caùc ion S 4+ , Fe 2+ vaø vieát caùc phaûn öùng chöùng minh caùc ion naøy vöøa coù tính oxi hoùa vöøa coù tính khöû. Cho bieát soá thöù töï cuûa S, Fe laàn löôïc baèng 16, 26

BAØI TAÄP

Lôùp 10

13) Neâu baûn chaát lieân keát giöõa caùc nguyeân töû trong phaân töû caùc chaát sau: NH 3 , NH 4 NO 3 , Al 2 (SO 4 ) 3 . Vieát coâng thöùc caáu taïo cuûa chuùng. 14) So saùnh söï gioáng nhau vaø khaùc nhau giöõa lieân keát ion vaø lieân keát coäng hoùa trò .Cho thí duï minh hoïa . 15) Theá naøo laø lieân keát lim loaïi ? 16) Lieân keát cho nhaän laø gì ? Haõy so saùnh caùc loaïi lieân keát sau:

a) Lieân keát cho nhaän vaø lieân keát coäng hoùa trò.

b) Lieân keát coäng hoùa trò vaø lieân keát kim loaïi.

17) Döïa vaøo ñoä aâm ñieän,haõy neâu baûn chaát lieân keát trong caùc phaân töû vaø ion:HClO, KHS, HCO 3 - .

Cho:

Nguyeân toá:

K

H

C

S

Cl

O

Ñoä aâm ñieän: 0,8

2,1

2,5

2,5

3,0

3,5

18) Haõy neâu baûn chaát cuûa caùc daïng lieân keát trong phaân töû caùc chaát: N 2 , AgCl, HBr, NH 3 , H 2 O 2 , NH 4 NO 3 . (Cho ñoä aâm ñieän cuûa Ag laø 0,9 ; cuûa Cl laø 3) 19) Theá naøo laø lieân keát s vaø p ? 20) Baèng hình veõ moâ taû söï xen phuû obital nguyeân töû taïo ra lieân keát trong phaân töû H 2 , Br 2 vaø HCl. 21) Phaân bieät caùc khaùi nieäm:hoùa trò, electron hoùa trò, ñieän hoùa trò, coäng hoùa trò. 22) Ñoát chaùy chaát X baèng löôïng O 2 vöøa ñuû ta thu ñöôïc hoãn hôïp khí duy nhaát laø CO 2 vaø SO 2 coù tæ khoái so vôùi hidro baèng 28,667 vaø tæ khoái (hôi) cuûa X so vôùi khoâng khí nhoû hôn 3. Xaùc ñònh coâng thöùc phaân töû, vieát coâng thöùc electron vaø coâng thöùc caáu taïo cuûa X. 23) Töø hoaù trò caùc nguyeân toá, vieát coâng thöùc caáu taïo cuûa caùc chaát :CaOCl 2 , Al(OH) 3 , Cr 2 O 3 , FeSO 4 . 24) Hôïp chaát A coù coâng thöùc laø MX X , trong M chieám 46,67 0 / 0 veà khoái löôïng, M laø kim loaïi, X laø phi kim ôû chu 3.

25) Trong haït nhaân M coù: n – p = 4 ; cuûa X coù: n’= p’ (trong ñoù n, n’, p,

p’ laø soá nôtron vaø proton). Toång soá proton trong MX

a) Xaùc ñònh teân, soá khoái cuûa M. Soá thöù töï nguyeân toá X trong baûng

X

laø 58.

tuaàn hoaøn.

b) Vieát caáu hình electron cuûa X.

BAØI TAÄP

Lôùp 10

2. MOL –TYÛ KHOÁI

1. MOL laø löôïng chaát chöùa 6,023.10 23 haït vi moâ (Nguyeân töû , phaân töû

hay ion)

Khoái löôïng mol laø khoái löôïng cuûa 1 mol haït vi moâ (6,023.10 23 haït vi moâ), g/mol.

M =

m (g/mol) Þ n = M
n

m

(mol) Þ m = M.n (g)

2. ÑÒNH LUAÄT AVOGADRO “ÔÛ nhöõng ñieàu kieän nhieät ñoä vaø aùp suaát

nhö nhau nhöõng theå tích baèng nhau cuûa moïi chaát khí ñeàu chöùa cuøng

moät soá phaân töû . Coâng thöùc lieân quan PV = nRT (P:at, V:l, n:mol, R:22,4/273, T: 0 C+273)

Vaäy: Cuøng nhieät ñoä , aùp suaát neáu V A = V B Þ n A = n B Theå tích cuûa moät mol phaân töû baát kyø chaát khí naøo ôû ñieàu kieän tieâu chuaån (0 o C , 1atm) ñeàu chieám baèng 22,4 lít.

3. TÆ KHOÁI CUÛA CHAÁT KHÍ laø tæ soá khoái löôïng cuûa moät theå tích khí

naøy chia cho khoái löôïng cuûa cuøng theå tích khí kia ôû cuøng ñieàu kieän veà

nhieät ñoä vaø aùp suaát.

d

A B
A
B

M

A

=

M

B

BAØI TAÄP LUYEÄN TAÄP

1)

Tính tyû khoái hôi cuûa:

a) Nitô ñoái vôùi Hyñro

c)

Oxy ñoái vôùi Metan (CH 4 ).

b) Clor ñoái vôùi Oxy

d)

Khí cacbonic ñoái vôùi Nitô

2)

Trong caùc khí sau, khí naøo naëng hôn khoâng khí; khí naøo nheï hôn khoâng khí: Cl 2 , CO 2 , O 2 , NH 3 , C 2 H 6 , C 2 H 4 , N 2 , NO.

trang 22

BAØI TAÄP

Lôùp 10

3)

ÔÛ ñkc, 0,5 (l) khí X coù khoái löôïng laø 1.25 (g). a) Tính khoái löôïng mol phaân töû cuûa khí X.

b) Tính tyû khoái hôi cuûa X ñoái vôùi khoâng khí, vôùi CO 2 vaø ñoái vôùi

CH 4.

ÑS: a) 56 ; b) 1,93 ; 1,27 ; 3,5

4)

Cho hoãn hôïp khí X goàm 6.8gr NH 3 , 8.4gr CO.

 

a) Tính phaân töû löôïng trung bình cuûa hoãn hôïp X.

b) Tính tyû khoâí hôi cuûa X so vôùi CO 2 vaø vôùi Nitô.

ÑS: a) 21,71 ;

b)

0,49 ;

0,78

5)

Tính tyû khoái hôi trong caùc tröôøng hôïp sau:

 

a) Hoãn hôïp khí X goàm 0,5 mol H 2 , 1,5 mol CO; 2 mol O 2 ñoái vôí khí NO.

b) Hoãn hôïp khí Y goàm 11 gr CO 2 ; 11,2 gr N 2 ; 9,8 gr C 2 H 4 ñoái vôùi khoâng khí.

c) Hoãn hôïp khí Z goàm 5 lit H 2 S; 8 lit CH 4 ; 7lit O 2 ñoái vôùi CO 2 .

d) Hoãn hôïp khí G goàm 3,36 lit khíO 2 ; 4,48 lit NO 2 ; 5,6lit H 2 ôû ñkc ñoái vôùi CH 4.

e) Hoãn hôïp khí A goàm 40% H 2 ; 30% NH 3 ; 30% NO theo theå tích ñoái vôùi He.

f) Hoãn hôïp khí B ñoàng theå tích chöùa Cl 2 vaø O 2 ñoái vôùi Ne.

g) Hoãn hôïp khí C ñoàng khoái löôïng chöùa C 3 H 6 vaø N 2 so vôùi H 2 .

ÑS: a)

M X = 26,75 ; 0,891

e)

M A = 14,9 ;

3,725

b)

M Y = 32

; 1,1

f)

M B = 51,5 ; 2,575

c)

M Z = 26,1 ; 0,593

g)

M C = 33,6 ; 16,8

d)

M G = 24,17 ; 1,51

6)

Cho 3,36 lit khí A coù cuøng theå tích khí CO 2 (ñkc). Bieát raèng khí A naëng gaáp 2 laàn khí CO 2 . Tính khoái löôïng moãi khí.

ÑS: m A = 13,2 (g) ; m CO2 = 6,6 (g)

 

7)

A coù coâng thöùc phaân töû C x H y. B coù coâng thöùc phaân töû C 2x H y . Xaùc ñònh coâng thöùc phaân töû cuûa A, B bieát tyû khoái hôi cuûa A ñoái vôi H 2 laø 15 vaø tyû khoái hôi cuûa B ñoái vôùi A laø 1,8. Xaùc ñònh coâng thöùc phaân töû caùc chaát trong caùc tröôøng hôïp sau:

8)

a) A laø oxit cuûa löu huyønh coù tyû khoái hôi so vôùi Ne laø 3,2.

trang 23

BAØI TAÄP

Lôùp 10

b) B laø oxit cuûa nitô coù tyû khoái hôi so vôùi meâtan (CH 4 ) laø 1,875.

9)

c) C laø hôïp chaát C x H y coù tyû khoái hôi ñoái vôùi H 2 laø 15 bieát cacbon chieám 80%khoái löôïng phaân töû.

A laø hôïp chaát khí vôùi hiñro cuûa nguyeân toá R. ÔÛ ñkc, khoái löôïng rieâng cuûa khí A laø 1,579 (g/l). Haõy xaùc ñònh khoái löôïng mol phaân töû? Coâng thöùc phaân töû ? Coâng thöùc caáu taïo cuûa khí A.

ÑS:

M A = 34.

10) Hai chaát khí X vaø Y coù ñaëc ñieåm:

- Tyû khoái hôi cuûa hoãn hôïp ñoàng theå tích ( X+Y) so vôùi hoãn hôïp 2 khí CO 2 vaø C 3 H 8 laø 1,2045.

- Tyû khoái hôi cuûa hoãn hôïp khoái löôïng (X+Y) so vôùi khí NH 3 laø

3,09.

a) Tính phaân töû khoái cuûa X vaø Y.

b) Tìm coâng thöùc phaân töû, coâng thöùc caáu taïo cuûa X bieát raèng X laø ñôn chaát.

c) Tìm coâng thöùc phaân töû, coâng thöùc caáu taïo cuûa Y bieát raèng Y laø hiñrocacbon C x H y.

ÑS:

a) M X = 48 ; M Y = 58

3 . ÑÒNH LUAÄT TUAÀN HOAØN MENÑEÂLEÂEP

Tính chaát cuûa caùc ñôn chaát cuõng nhö thaønh phaàn vaø tính chaát cuûa caùc hôïp chaát taïo neân bôûi caùc nguyeân toá bieán thieân tuaàn hoaøn theo chieàu taêng cuûa ñieän tích haït nhaân. 1. NGUYEÂN TAÉC SAÉP XEÁP caùc nguyeân toá trong baûng heä thoáng tuaàn hoaøn (HTTH) ñöôïc saép theo chieàutaêng daàn cuûa ñieän tích haït nhaân; nhöõng nguyeân toá coù cuøng soá lôùp electron ñöôïc xeáp vaøo moät chu kyø ( coù baûy chu kyø, tröø chu kyø 1 coù hai nguyeân toá laø Hidroâ vaø Heli, chu kyø baûy chöa nay ñuû, coøn chu kyø naøo cuõng baét ñaàu laø moät nuyeân toá kim loaïi kieàm vaø keát thuùc laø moät nguyeân toá khí hieám); caùc nguyeân toá coù caáu

trang 24

BAØI TAÄP

Lôùp 10

truùc töông töï nhau (coù cuøng electron hoùa trò) xeáp vaøo cuøng nhoùm ( coù 8 nhoùm, goàm coù phaân nhoùm chính chöùa caùc nguyeân toá hoï s hay p vaø phaân nhoùm phuï chöùa caùc nguyeân toá hoï d hay f). 2. SÖÏ BIEÁN ÑOÅI TUAÀN HOAØN TÍNH CHAÁT CUÛA CAÙC NGUYEÂN TOÁ

Trong moät chu kyø theo chieàu Z taêng, tính phi kim, ñoä aâm ñieän, tính axit cuûa oxit cao nhaát vôùi oxi vaø hidroâxit töông öùng taêng ( coøn tính kim loaïi cuõng nhö tính bazô cuûa caùc hôïp chaát töông öùng giaûm). Trong moät PNC theo chieàu Z taêng, tính phi kim, ñoä aâm ñieän, tính axit cuûa oxit cao nhaát vôùi oxi vaø hidroâxit töông öùng giam ( coøn tính kim loaïi cuõng nhö tính bazô cuûa caùc hôïp chaát töông öùng taêng).

BAØI TAÄP LUYEÄN TAÄP

1) Cho bieát caáu hình electron cuûa nguyeân toá Al: 1s 2 2s 2 2p 6 3s 2 3p 1 vaø

suy ra vò trí, tính chaát hoaù hoïc cô

nguyeân toá S:1s 2 2s 2 2p 6 3s 2 3p 4 . Haõy

baûn cuûa Al, S trong heä thoáng tuaàn hoaøn.

2)

Döïa vaøo vò trí cuûa Broâm (Z = 35) trong heä thoáng tuaàn hoaøn haõy neâu tính chaát hoaù hoïc cô baûn cuûa noù:

- Laø kim loaïi hay phi kim.

- Hoaù trò cao nhaát.

Vieát coâng thöùc cuûa oxit cao nhaát vaø hiñroxit. Chuùng coù tính axit hay bazô?

-

-

So saùnh tính chaát hoaù hoïc cuûa Br vôùi Cl (Z = 17); I (Z = 53).

3)

Döïa vaøo vò trí cuûa Magie (Z = 12) trong heä thoáng tuaàn hoaøn haõy neâu tính chaát hoaù hoïc cô baûn cuûa noù:

- Laø kim loaïi hay phi kim.

- Hoaù trò cao nhaát.

- Vieát coâng thöùc cuûa oxit vaø hiñroxit. Coù tính axit hay bazô?

BAØI TAÄP

Lôùp 10

4)

a) So saùnh tính phi kim cuûa 35 Br; 53 I; 17 Cl.

b) So saùnh tính axit cuûa H 2 CO 3 vaø HNO 3 .

c) So saùnh tính bazô cuûa NaOH; Be(OH) 2 vaø Mg(OH) 2 .

5)

Moät nguyeân toá R ôû nhoùm IIA. Trong hôïp chaát chaát vôùi oxy, R chieám 71,43%veà khoái löôïng.

a) Xaùc ñònh nguyeân töû khoái cuûa R.

b) Cho 16 (g) R treân taùc duïng hoaøn toaøn vôùi nöôùc thu ñöôïc

hiñroxit. Tính khoái löôïng hiñroxit thu ñöôïc.

6)

Nguyeân toá R coù oxit cao nhaát laø RO 2 , trong hôïp chaát vôùi hiñro thì R chieám 87,5%veà khoái löôïng.

a) Xaùc ñònh nguyeân töû khoái cuûa R.

b) Bieát nguyeân töû khoái = soá khoái vaø soá notron = soá proton. Vieát

caáu hình electron, xaùc ñònh vò trí, tính chaát hoaù hoïc cô baûn R trong heä

thoáng tuaàn hoaøn.

c) Vieát coâng thöùc electron, coâng thöùc caáu taïo cuûa RO 2 .

7)

Moät nguyeân toá A ôû nhoùm IIIA. Trong oxit cao nhaát, Oxi chieám 47,06%veà khoái löôïng.

a) Xaùc ñònh nguyeân töû khoái cuûa A.

b) Cho 15,3 gr oxit treân taùc duïng vöøa ñuû vôùi dung dòch HCl

25%. Tính khoái löôïng dung dòch HCl 25%caàn duøng.

8)

Xaùc ñònh teân cuûa caùc nguyeân toá trong caùc tröôøng hôïp sau:

a)

Cho 23,4 (g) kim loaïi kieàm M taùc duïng vôùi nöôùc thu ñöôïc

6,72 (l) khí

H 2 (ñkc).

b)

Cho 4,48 (l) khí halogen X taùc duïng vôùi ñoàng thu ñöôïc 27

(g) muoái.

c) Cho 6,9 (g) kim loaïi kieàm M taùc duïng vôùi dung dòch H 2 SO 4

ta thu ñöôïc 21,3 (g) muoái.

d) Cho 12,75 (g) oxit cuûa kim loaïi R hoaù trò III taùc duïng vöøa ñuû

vôùi 20 (ml) dung dòch HCl 3,75 (M).

BAØI TAÄP

Lôùp 10

9)

Cho 6,75 (g) moät kim loaïi R phaûn öùng vöøa ñuû vôùi 8,4 (l) khí clor (ñkc). Xaùc ñònh teân nguyeân toá R.

10) Hoaø tan hoaøn toaøn 42,55 (g) hoãn hôïp hai kim loaïi kieàm thoå ôû hai chu kyø keá tieáp nhau vaøo nöôùc thu ñöôïc 8,96 (l) khí (ñkc) vaø dung dòch A.

a) Xaùc ñònh hai kim loaïi A, B.

b) Trung hoaø dung dòch A baèng 200 (ml) dung dòch HCl. Tính

C M cuûa dung dòch HCl ñaõ duøng. 11) X laø hôïp chaát cuûa A vôùi hiñro coù chöùa 98,561% A veà khoái löôïng. Cho 5,07 (g) hôïp chaát Y taïo bôûi A vaø löu huyønh taùc duïng vôùi 20,95 (g) dung dòch axit HCl 12,196% thu ñöôïc dung dòch D vaø V(l) khí H 2 S (ñkc).

a) Xaùc ñònh M A vaø vò trí A trong baûng heä thoáng tuaàn hoaøn.

b) Vieát coâng thöùc electron, coâng thöùc caáu taïo cuûa X, Y.

c) Tính giaù trò V vaø khoái löôïng dung dòch D.

12) Trình baøy vaø giaûi thích quy luaät bieán thieân tính chaát kim loaïi vaø phi kim cuûa caùc nguyeân toá trong chu kyø vaø trong phaân nhoùm chính. 13) Cho caùc nguyeân toá thuoäc chu kyø 3: P, Si, Cl, S.

a) Saép xeáp caùc nguyeân toá theo chieàu taêng daàn tính phi kim vaø giaûi thích.

b) Vieát coâng thöùc phaân töû caùc axit coù oxi vôùi soá oxi hoùa cao nhaát

cuûa caùc nguyeân toá treân vaø so saùnh tính axit cuûa chuùng. 14) Döïa vaøo caáu taïo nguyeân töû,haõy giaûi thích taïi sao ñi töø ñaàu ñeán cuoái caùc chu kyø,tính kim loaïi giaûm vaø tính phi kim taêng;coøn ñi töø treân xuoáng döôùi trong phaân nhoùm chính,tính kim loaïi taêng vaø tính phi kim giaûm?

15) Nguyeân toá X coù soá thöù töï laø 8,nguyeân toá Y coù soá thöù töï laø 17 vaø ngeân toá Z coù soá thöù töï laø 19.

a) Vieát caáu hình electron cuûa chuùng (theo caùc lôùp vaø caùc phaân lôùp).

b) Chuùng thuoäc chu kyø naøo,nhoùm naøo trong heä thoáng tuaàn hoaøn.

BAØI TAÄP

Lôùp 10

c) Tính chaát hoùa hoïc ñaëc tröng chung cuûa caùc nguyeân toá naøy.

16) Vieát caáu hình electron cuûa S(Z=16),coâng thöùc electron cuûa SO 2 , SO 3 . Bieát trong caùc hôïp chaát naøy, xung quanh O coù 8 electron.

17) Ca ôû oâ thöù 20 ; Br ôû oâ thöù 35 trong baûng heä thoáng tuaàn hoaøn.

a) Vieát caáu hình electron cuûa Ca,Ca 2+ ,Br,Br - .

b) Xaùc ñònh vò trí cuûa Ca vaø Br (ôû chu kyø naøo,phaân nhoùm naøo?)

18) Cation M + coù caáu hình electron phaân lôùp ngoaøi cuøng laø 2p 6 .

a) Vieát caáu hình electron vaø trình baøy söï phaân boá caùc electron treân caùc obital (caùc oâ vuoâng löôïng töû) nguyeân töû M.

b) Cho bieát vò trí cuûa M trong heä thoáng tuaàn hoaøn caùc nguyeân toá hoùa hoïc.Goïi teân M.

c) Anion X coù caáu hình electron gioáng cuûa cation M + , X laø nguyeân toá naøo ?

19) Nguyeân töû cuûa nguyeân toá R coù caáu hình electron nhö sau1s 2 2s 2 2p 6 3s 2 3p 6 .

a) Cho bieát vò trí cuûa R trong baûng tuaàn hoaøn caùc nguyeân toá vaø teân cuûa noù.

b) Nhöõng anion naøo coù caáu hình electron treân ?

20) Vieát caáu hình lôùp voû electron cuûa nguyeân töû Fe, ion Fe 3+ ,ion Fe 2+ ,nguyeân töû Mn vaø ion Mn 2+ ,bieát raèng Fe ôû oâ thöù 26, Mn ôû oâ thöù 25 trong baûng tuaàn hoaøn caùc nguyeân toá hoùa hoïc. 21) Croâm laø nguyeân toá coù caáu hình electron phaân lôùp ngoaøi cuøng laø 3d 5 4s 1 . Vieát caáu hình electron cuûa nguyeân töû Croâm vaø töø ñoù haõy xaùc ñònh vò trí cuûa Croâm trong baûng tuaàn hoaøn. Giaûi thích caùch xaùc ñònh. 22) Vieát caáu hình electron cuûa nguyeân töû F (Z = 9) vaø ion F . Xaùc ñònh vò trí(oâ,nhoùm chu kyø) cuûa caùc nguyeân toá X vaø Y, bieát raèng chuùng taïo ñöôïc anion X 2 vaø cation Y + coù caáu hình electron gioáng F . 23) Caùc ion X + , Y vaø nguyeân töû Z naøo coù caáu hình electron: 1s 2 2s 2 2p 6 ? 24) Vieát caáu hình electron cuûa caùc nguyeân töû trung hoøa X vaø Y. ÖÙng vôùi moãi nguyeân töû neâu moät tính chaát hoùa hoïc ñaëc tröng vaø moät phaûn öùng ñeå chöùng minh.

BAØI TAÄP

Lôùp 10

25) Caùc nguyeân toá A, B, C coù caáu hình electron phaân lôùp ngoaøi cuøng laàn löôït laø: 3s 2 3p 1 , 3s 2 3p 4 , 2s 2 2p 2 .

a) Haõy xaùc ñònh vò trí (soá thöù töï, chu kyø, phaân nhoùm) vaø teân cuûa A, B, C.

b) Haõy vieát caùc phöông trình phaûn öùng khi cho A laàn löôït taùc duïng

vôùi B vaø C ôû nhieät ñoä cao. Goïi teân saûn phaåm taïo thaønh. 26) Cho caùc nguyeân toá N,S coù ñieän tích haït nhaân laàn löôït laø7 + ,16 + , haõy vieát caáu hình electron cuûa N, N -3 , N +2 , S, S -2 , S +4 .

27) Vieát caáu hình electron cuûa Fe vaø S bieát Fe ôû oâ thöù 26 coøn S ôû oâ thöù 16 cuûa baûng heä thoáng tuaàn hoaøn. Töø ñoù suy ra caáu hình electron cuûa ion Fe 2+ vaø ion Fe 3+ . Hai ion Fe 2+ vaø Fe 3+ ion naøo beàn hôn ? Taïi sao ? 28) Vieát caáu hình electron cuûa nguyeân toá R coù ñieän tích haït nhaân baèng 17 + .Cho bieát soá oxi hoùa döông cöïc ñaïi vaø soá oxi hoùa aâm cöïc ñaïi cuûa nguyeân toá R .Vieát coâng thöùc oxit baäc cao R x O y . 29) Haõy vieát caáu hình electron cuûa caùc nguyeân toá coù hai electron ñoäc thaân ôû lôùp ngoaøi cuøng vôùi ñieàu kieän: nguyeân töû soá Z < 20.

a) Coù bao nhieâu nguyeân toá öùng vôùi töøng caáu hình electron noùi treân,cho bieát teân cuûa chuùng.

b) Vieát coâng thöùc phaân töû cuûa caùc hôïp chaát coù theå coù ñöôïc chæ töø

caùc nguyeân toá noùi treân. Vieát coâng thöùc caáu taïo caùc hôïp chaát ñoù vaø giaûi thích lieân keát hoùa hoïc. 30) Theá naøo laø obital nguyeân töû. Haõy neâu maët giôùi haïn trong khoâng gian cuûa obital s vaø p. 31) Cu coù Z = 29. Vieát caáu hình electron cuûa Cu. Caáu hình ñoù coù bình thöôøng khoâng ? Taïi sao ? Ñoàng coù theå coù soá oxi hoaù baèng bao nhieâu?Taïi sao?Xeùt ví duï hôïp chaát vôùi oxi. 32) Ñoä aâm ñieän laø gì ? Bieán thieân ñoä aâm ñieän cuûa caùc nguyeân toá trong moät chu kyø, trong moät nhoùm ? Döïa vaøo ñoä aâm ñieän ngöôøi ta phaân loaïi lieân keát nhö theá naøo ?

BAØI TAÄP

Lôùp 10

Chöông

III

PHAÛN ÖÙNG OXY HOÙA – KHÖÛ

PHAÛN ÖÙNG OÂXI HOÙA KHÖÛ laø phaûn öùng trong ñoù nguyeân töû (hay ion) naøy nhöôøng electron cho nguyeân töû (hay ion) kia. Trong moät phaûn öùng oxi hoa ù - khöû thì quaù trình oxi hoaù vaø quaù trình khöû luoân luoân xaûy ra ñoàng thôøi. Ñieàu kieän phaûn öùng oâxihoùa khöû laø chaát oâxihoùa maïnh taùc duïng vôùi chaát khöû maïnh ñeå taïo thaønh chaát oxihoùa vaø chaát khöû yeáu hôn. 1. CHAÁT OÂXIHOÙA laø chaát nhaän electron, keát quaû laø soá oxihoùa giaûm. Neáu hôïp chaát coù nguyeân töû (hay ion) mang soh cao nhaát laø chaát oâxihoùa (SOH cao nhaát öùng vôùi STT nhoùm) hay soh trung gian (seõ laø chaát khöû neâu gaëp chaát oxihoùa maïnh). Ion kim loaïi coù soh cao nhaát Fe 3+ , Cu 2+ , Ag + … ANION NO 3 - trong moâi tröôøng axit laø chaát oâxihoùa maïnh (saûn

phaåm taïo thaønh laø NO 2 , NO, N 2 O, N 2 , hay NH + ); trong moâi tröôøng

4

kieàm taïo saûn phaåm laø NH 3 (thöôøng taùc duïng vôùi kim loaïi maø oxit vaø hiñroâxit laø chaát löôõng tính); trong moâi tröôøng trung tính thì xem nhö khoâng laø chaát oxihoùa. H 2 SO 4 ÑAËC laø chaát oxihoùa maïnh( taïo SO 2 , S hay H 2 S) MnO - coøn goïi laø thuoác tím (KMnO 4 ) trong moâi tröôøng H + taïo

4

Mn 2+ (khoâng maøu hay hoàng nhaït), moâi tröôøng trung tính taïo MnO 2 (keát tuûa ñen), moâi tröôøng OH - taïo MnO 4 2- (xanh). HALOGEN OÂZOÂN 2. CHAÁT KHÖÛ laø chaát nhöôøng electron, keát quaû laø soá oxhoùa taêng.

BAØI TAÄP

Lôùp 10

Neáu hôïp chaát coù nguyeân töû (hay ion) mang soh thaáp nhaát laø chaát khöû (soh thaáp nhaát öùng vôùi 8 - STT nhoùm)hay chöùa soh trung gian (coù theålaø chaát oxihoùa khi gaëp chaát khöû maïnh) Ñôn chaát kim loaïi , ñôn chaát phi kim (C, S, P, N…). Hôïp chaát (muoái, bazô, axit, oxit) nhö: FeCl 2 , CuS 2 ,Fe(OH) 3 , HBr, H 2 S, CO, Cu 2 O… Ion (cation, anion) nhö: Fe 2+ , Cl - , SO 3 2--

3. QUAÙ TRÌNH OXIHOÙA laø quaù trình (söï) nhöôøng electron.

4. QUAÙ TRÌNH KHÖÛ laø quaù trình (söï) nhaän electron.

5. SOÁ OXI HOAÙ laø ñieän tích cuûa nguyeân töû (ñieän tích hình thöùc) trong

phaân töû neáu giaû ñònh raèng caùc caëp electron chung coi nhö chuyeån haún

veà phía nguyeân töû coù ñoä aâm ñieän lôùn hôn . Qui öôùc 1 Soá oxi hoaù cuûa nguyeân töû daïng ñôn chaát baèng khoâng

Fe 0 Al 0 H 0 2 O 0 2

Trong phaân töû hôïp chaát , soá oxi hoaù cuûa nguyeân töû

Kim loaïi nhoùm A laø +n; Phi kim nhoùm A trong hôïp chaát vôùi kim loaïi

hoaëc hyñro laø 8 - n (n laø STT nhoùm) Kim loaïi hoaù trò 1 laø +1 : Ag +1 Cl

Cl 0

2

Qui öôùc 2

Na

+

1

2

SO 4

K +1 NO 3

Kim loaïi hoaù trò 2 laø +2 : Mg +2 Cl 2 Kim loaïi hoaù trò 3 laø +3 : Al +3 Cl 3

Cuûa oxi thöôøng laø –2 : H 2 O -2

Ca +2 CO 3

Fe

-

2

2

+

2

3

(SO 4 ) 3

H 2 SO

CO

-

4

2

Fe +2 SO 4

KNO

-

3

2

Rieâng H 2 O

-

2

1

F 2 O +2

Cuûa Hidro thöôøng laø +1 : H +1 Cl

H +1 NO 3

H

+

2

1

S

Qui öôùc 3 töû baèng khoâng. H 2 SO 4

Trong moät phaân töû toång soá oxi hoaù cuûa caùc nguyeân

+ 4(-2) = 0 Þ x = +6

2x + 7(-2)

= 0 Þ x = +6

2(+1) + x

K 2 Cr 2 O 7 2(+1) +

Qui öôùc 4

Vôùi ion mang ñieän tích thì toång soá oxi hoaù cuûa caùc

soá oxi

nguyeân töû baèng ñieän tích ion. Mg 2+ soá oxi hoaù Mg laø +2, MnO

hoaù Mn laø : x + 4(-2) = -1 Þ x = +7

6. CAÂN BAÈNG PHÖÔNG TRÌNH PHAÛN ÖÙNG OXI HOAÙ KHÖÛ:

-

4

BAØI TAÄP

Lôùp 10

B 1 . Xaùc ñònh soá oxi hoaù caùc nguyeân toá. Tìm ra nguyeân toá coù soá oxi hoaù thay ñoåi .

BAØI TAÄP

Lôùp 10

B 2 . Vieát caùc quaù trình laøm thay ñoåi soá oxi hoaù Chaát coù oxi hoaù taêng : Chaát khöû - ne ® soá oxi hoaù taêng Chaát coù soá oxi hoaù giaûm: Chaát oxi hoaù + me ® soá oxi hoaù

giaûm B 3 . Xaùc ñònh heä soá caân baèng sao cho soá e cho = soá e nhaän B 4 . Ñöa heä soá caân baèng vaøo phöông trình , ñuùng chaát vaø kieåm tra laïi theo traät töï : kim loaïi – phi kim – hidro – oxi

Fe

2Fe +3 + 6e ¾¾® 2Fe 0

2H 0 – 2e

+

3

2

O

-

3

2

+ H 0 2 ¾¾® Fe 0 + H

¾¾® 2H +

+

2

1

O

-2

quaù trình khöû Fe 3+

quaù trình oxi hoaù H 2

(2Fe +3 + 3H 2 ¾¾® 2Fe 0 + 3H 2 O) Caân baèng :

Fe 2 O 3

+

Chaát oxi hoaù Fe 3+ laø chaát oxi hoaù

3H 2 ¾¾®

chaát khöû

2Fe

+

H 2 laø chaát khöû

3H 2 O

7. PHAÂN LOAÏIPHAÛN ÖÙNG OÂXIHOÙA KHÖÛ Moâi tröôøng

H 2 O

SO

2

4

-

Moâi tröôøng axit MnO - 4

+

Cl -

+

Moâi tröôøng kieàm : MnO - 4 + SO

 

H +

¾¾® Mn 2+

2

-

3

+ OH - ¾¾®

+

Cl 2

+

MnO

2

4

- +

+ H 2 O

Moâi tröôøng trung tính : MnO - 4 + SO

2

3 + H 2 O ¾¾® MnO 2 +

-

SO

Chaát phaûn öùng Phaûn öùng oxi hoùa- khöû noäi phaân töû: Laø phaûn öùng oxihoùa- khöû trong ñoù chaát khöû vaø chaát oxihoùa ñeàu thuoäc cuøng phaân töû.

2

4

-

+OH -

KCl

Phaûn öùng töï oxihoùa- töï khöû laø phaûn öùng oxihoùa – khöû trong ñoù chaát khöû vaø chaát oxi hoùa ñeàu thuoäc cuøng moät nguyeân toá hoùa hoïc, vaø ñeàu cuøng bò bieán ñoåi töø moät soá oxi hoùa ban ñaàu.

KClO 3

nung

¾¾¾®

MnO

2

+

3

2

O 2

BAØI TAÄP

Lôùp 10

Cl 2 +

2 NaOH ¾¾® NaCl

+

NaClO

+ H 2 O

BAØI TAÄP

Lôùp 10

8. CAÂN BAÈNG ION – ELECTRON Phaûn öùng trong moâi tröôøng axit maïnh ( coù H + tham giaphaûn öùng ) thì veá naøo thöøa Oxi thì theâm H + ñeå taïo nöôùc ôû veá kia.

Phaûn öùng trong moâi tröôøng kieàm maïnh ( coù OH - tham gia phaûn öùng ) thì veá naøo thöøa Oxi thì theâm nöôùc ñeå taïo OH - ôû veá kia. Phaûn öùng trong moâi tröôøng trung tính ( coù H 2 O tham gia phaûn

nhö OH - phaûn

öùng) neáu taïo H + , coi nhö H + phaûn öùng; neáu taïo OH - coi öùng nghóa laø tuaân theo caùc nguyeân taéc ñaõ neâu treân.

9. CAËP OXIHOÙA – KHÖÛ laø daïng oxihoùa vaø daïng khöû cuûa cuøng moät nguyeân toá. Cu 2+ /Cu; H + /H 2 .

10. DAÕY ÑIEÄN HOÙA laø daõy nhöõng caëp oxihoùa khöû ñöôïc xeáp theo

chieàu taêng tính oxihoùa vaø chieàu giaûm tính khöû.

Chaát oxihoùa yeáu Chaát khöû maïnh

α Chaát oxihoùa maïnh Chaát khöû yeáu

11.

Khi hoaøn thaønh chuoãi phaûn öùng tính soá oxihoùa ñeå bieát ñoù laø phaûn öùng oxihoùa–- khöû hay khoâng. Ñeå chöùng minh hoaëc giaûi thích vai troø cuûa moät chaát trong phaûn öùng thì tröôùc heát duøng soá oxihoùa ñeå xaùc ñònh vai troø vaø löïa chaát phaûn öùng.

Toaùn nhôù aùp duïng ñònh luaät baûo toaøn electron döïa treân ñònh luaät baûo toaøn nguyeân toá theo sô ñoà. Moät chaát coù hai khaû naêng axit-bazô maïnh vaø oxihoùa-khöû maïnh thì xeùt ñoàng thôøi Rieâng moät chaát khi phaûn öùng vôùi chaát khaùc maø coù caû 2 khaû naêng phaûn öùng axit- bazô vaø oxihoaù- khöû thì ñöôïc xeùt ñoàng thôøi ( thí duï Fe 3 O 4 +H + + NO 3 Hoãn hôïp goàm M n+ , H + , NO 3 - thì xeùt vai troø oxihoùa nhö sau (H + , NO 3 ), H + , M n+

-

CAÙC CHUÙ YÙ ÑEÅ LAØM BAØI TAÄP

-

BAØI TAÄP

Lôùp 10

BAØI TAÄP LUYEÄN TAÄP

1)

2)

Phaân bieät caùc khaùi nieäm sau ñaây. Cho ví duï: Phaûn öùng oxy hoùa khöû – Phaûn öùng trao ñoåi.Quaù trình oxy hoùa- Quaù trình khöû. Chaát oxy hoùa – Chaát khöû.

trong caùc

Haõy xaùc ñònh soá oxi hoaù cuûa löu huyønh, clor, mangan chaát:

a)

H 2 S,

S, H 2 SO 3 , SO 3, H 2 SO 4 , Al 2 (SO 4 ) 3 , SO 4 2- , HSO 4 - .

b)

HCl, HClO, NaClO 2 , KClO 3 , Cl 2 O 7 , ClO 4 - , Cl 2 .

c)

Mn, MnCl 2 , MnO 2 , KMnO 4 , H 2 MnO 2 , MnSO 4 , Mn 2 O,

3)

4)

5)

6)

7)

MnO 4 - .

Haõy xaùc ñònh soá oxy hoaù cuûa N trong :

NH 3 N 2 O

N 2 H 4 NO 2

NH 4 NO 4

N 2 O 3

Xaùc ñònh soá oxy hoaù cuûa C trong;

CH 4 CH 2 O

CO 2 C 2 H 2

CH 3 OH HCOOH

HNO 2

NH 4 + .

N 2 O 5

NO 3 - .

Na 2 CO 3 C 2 H 6 O

Al 4 C 3 C 2 H 4 O 2 .

Tính SOH cuûa Cr trong caùc tröôøng hôïp sau : Cr 2 O 3 , K 2 CrO 4 , CrO 3 , K 2 Cr 2 O 7 , Cr 2 (SO 4 ) 4 .

Vieát sô ñoà electron bieåu dieãn caùc quaù trình bieán ñoåi sau vaø cho bieát quaù trình naøo laø quaù trình oâxihoùa, quaù trình naøo laø quaù trình khöû.

a) S -2 ® S o ® S +6 ® S +4 ® S +6 ® S -2 ® S 0 .

b) N +5 ® N +2 ® N 0 ® N -3 ® N +4 ® N +1 ® N 0 .

c) Mn +2 ® Mn +4

d) Cl - ® Cl 0 ® Cl +7 ® Cl +5 ® Cl +1 ® Cl - .

® Mn +7 ® Mn 0 ® Mn

Caân baèng caùc phöông trình phaûn öùng sau:

A. Daïng cô baûn:

a) P + KClO 3 ® P 2 O 5 + KCl.

b)

P +

H 2 SO 4 ® H 3 PO 4 + SO 2 +H 2 O.

BAØI TAÄP

Lôùp 10

c)

S+ HNO 3 ® H 2 SO 4 + NO.

 

d)

C 3 H 8 + HNO 3 ® CO 2 + NO

+ H 2 O.

e)

H 2 S + HClO 3 ® HCl +H 2 SO 4 .

f)

H 2 SO 4 +

C 2 H 2 ® CO 2 +SO 2 + H 2 O.

B.

Daïng coù moâi tröôøng:

 

a)

Mg + HNO 3 ® Mg(NO 3 ) 2 + NO + H 2 O.

b)

Fe + H 2 SO 4 ® Fe 2 (SO 4 ) 3 + SO 2 + H 2 O.

c)

Mg + H 2 SO 4 ® MgSO 4 + H 2 S + H 2 O.

d)

Al + HNO 3 ® Al(NO 3 ) 3 + NH 4 NO 3 + H 2 O.

e)

FeCO 3 + H 2 SO 4 ® Fe 2 (SO 4 ) 3 + S + CO 2 + H 2 O.

f)

Fe 3 O 4 + HNO 3 ® Fe(NO 3 ) 3 + N 2 O + H 2 O.

g)

Al + HNO 3 ® Al(NO 3 ) 3 + N 2 O + H 2 O.

h)

FeSO 4 + H 2 SO 4 + KMnO 4 ® Fe 2 (SO 4 ) 3 + MnSO 4 + K 2 SO 4

+

H 2 O.

i)

KMnO 4 + HCl® KCl + MnCl 2 + Cl 2 + H 2 O.

j)

K 2 Cr 2 O 7 + HCl® KCl + CrCl 3 + Cl 2 + H 2 O.

C.

Daïng töï oxi hoaù khöû:

 

a)

S + NaOH ® Na 2 S + Na 2 SO 4 + H 2 O.

b)

Cl 2 +KOH ® KCl + KClO 3 + H 2 O.

c)

NO 2 + NaOH® NaNO 2 + NaNO 3 + H 2 O.

d)

P+ NaOH + H 2 O ® PH 3 +

NaH 2 PO 2 .

D.

Daïng phaûn öùng noäi oxi hoaù khöû (caùc nguyeân toá thay ñoåi

SOH naèm trong cuøng 1 chaát):

a)

KClO 3 ® KCl + O 2 .

b)

KMnO 4 ® K 2 MnO 4 + MnO 2 + O 2

c)

NaNO 3 ® NaNO 2 + O 2 .

d)

NH 4 NO 3 ® N 2 O + H 2 O.

E.

Daïng phaûn öùng oxi hoaù khöû phöùc taïp (treân 3 nguyeân toá

thay ñoåi SOH ).

a)

FeS 2 + O 2 ® Fe 2 O 3 + SO 2 .

b)

FeS 2 + HNO 3 ® Fe(NO 3 ) 3 + H 2 SO 4 + NO + H 2 O.

c)

As 2 S 3 + HNO 3 ® H 3 AsO 4 + H 2 SO 4 + NO.

F.

Daïng coù aån soá:

BAØI TAÄP

Lôùp 10

a) C x H y + H 2 SO 4 ® SO 2 + CO 2 + H 2 O.

b) Fe x O y +H 2 SO 4 ® Fe(NO 3 ) 3 + S + H 2 O.