You are on page 1of 29

RANOHRIŠĆANSKA ARHITEKTURA-ARHITEKTURA HRIŠĆANSKOG ISTOKA

• NA POJEDINIM PODRUČJIMA NEKADAŠNJEG


RIMSKOG CARSTVA POČINJU DA SE
RAZVIJAJU OBLICI KOJI ĆE BITI OD VELIKOG
ZNAČAJA ZA DALJI RAZVOJ GRADITELJSTVA.
• ARH. HRIŠĆANSKOG ISTOKA UTICAĆE NA
OBLIKOVANJE SREDNJOVEKOVNE ARH. NA
ISTOKU I ZAPADU EVROPE.
• PODRUČJE OBUHVATA OBALE EGEJSKOG I
SREDOZEMNOG MORA, PALESTINU, SIRIJU,
MALU AZIJU, MESOPOTAMIJU, JERMENIJU I
GRUZIJU.
RANOHRIŠĆANSKA ARHITEKTURA-ARHITEKTURA HRIŠĆANSKOG ISTOKA

• HRONOLOGIJA RAZVOJA JE SLOŽENA I


SLOJEVITA, JER SE NE POKLAPA U SVIM
PODRUČJIMA
• POČETAK JE SVUDA KRAJEM IV,
POČETKOM V VEKA, A KRAJ:
1. VII VEK – PALESTINA, SIRIJA, EGIPAT,
MESOPOTAMIJA (Arapska osvajanja)
2. XI VEK – MALA AZIJA (Osvajanja Turaka
Seldžuka)
3. XIII VEK – JERMENIJA I GRUZIJA
(Osvajanja Mongola)
RANOHRIŠĆANSKA ARHITEKTURA-ARHITEKTURA HRIŠĆANSKOG ISTOKA

• ALEKSANDRIJA, JERUSALIM I ANTIOHIJA –


GRADOVI OD VELIKOG UTICAJA NA
RAZVOJ HRIŠĆANSKE FILOZOFIJE.
• NJIHOVI PATRIJARSI SU SE SMENJIVALI
ŠTO SE TIČE UTICAJA, PA SU OD NJIHOVE
DOMINACIJE ZAVISILE I PROMENE
ODREĐENIH STILSKIH KARAKTERISTIKA
• NA PODRUČJU HRIŠĆANSKOG ISTOKA
ZASTUPLJENE SU SAKRALNE GRAĐEVINE
PODUŽNOG I CENTRALNOG PLANA.
RANOHRIŠĆANSKA ARHITEKTURA-ARHITEKTURA HRIŠĆANSKOG ISTOKA

• BAZILIKE SE RAZVIJAJU U SPECIFIČNOM


OBLIKU I ZATO SE NAZIVAJU BAZILIKA
ORIJENTALNOG TIPA
• OBLIK SE ZASNIVA NA OSNOVNIM
PRINCIPIMA FORMIRANJA
HELENISTIČKOG TIPA BAZILIKE, ALI SE
RAZLIKE JAVLJAJU U ODNOSU NA:
1. PRIMENJENI MATERIJAL
2. POSTOJEĆU LOKALNU TRADICIJU
3. NIVO TEHNIKE GRAĐENJA
RANOHRIŠĆANSKA ARHITEKTURA-ARHITEKTURA HRIŠĆANSKOG ISTOKA

• IZRAZITE NOVINE NASTAJU U STRUKTURI


PLANA I CELOKUPNOM PROSTORNOM
REŠENJU.
• NAJUPADLJIVIJA JE POJAVA NISKIH KULA
NA ZAPADNOJ FASADI UZ ULAZ U
NARTEKS (Najčešće su kod trobrodnih
bazilika)
• SPOLJNA DEKORACIJA POSTOJI,
NAROČITO SE ISTIČU NAGLAŠENI,
PROFILISANI HORIZONTALNI VENCI
(KORDON VENCI)
• APSIDE SU RAZNOVRSNO REŠENE
(POLUKRUŽNO, KOPITASTO, SA NIŠAMA,
SPOLJA POLIGONALNE, UPISANE U MASU
ZIDA)
RANOHRIŠĆANSKA ARHITEKTURA-ARHITEKTURA HRIŠĆANSKOG ISTOKA

•BAZILIKE SU PRVO BILE ARHITRAVNE


KONSTRUKCIJE, SA SPECIFIČNIM KONZOLNIM
SKRAĆENJEM RASPONA, ŠTO JE KASNIJE
POSTALO I STILSKA ODLIKA
•BRODOVI SU NAJČEŠĆE RAZDVOJENI MANJIM
BROJEM MASIVNIH STUBACA,REĐE STUBOVA.
•STUPCI SU POVEZANI POLUKRUŽNIM LUCIMA
ŠTO ĆE POSTATI ODLIKA ROMANSKE ARH.
•ZBOG UVOĐENJA SPECIFIČNIH LITURGIJSKIH
OBREDA NA BOČNIM ZIDOVIMA SE POJAVLJUJU
VESTIBILI, ZNAČAJNI KASNIJE I U DRUGIM ARH.
•PORED ARHITRAVNIH GRAĐENE SU I ZASVEDENE
BAZILIKE KAO I BAZILIKE SA KUPOLOM.
RANOHRIŠĆANSKA ARHITEKTURA-ARHITEKTURA HRIŠĆANSKOG ISTOKA

• PROCES UVOĐENJA SVODNIH ELEMENATA


JE BIO VEOMA SLOŽEN ISLOJEVIT. PRVO
SU GRAĐENE BAZILIKE SA KOMBINOVANIM
SISTEMIMA, ZATIM SA POLUCILINDRIČNIM
SVODOVIMA. RADI POJAČANJA KORISTE
SE OJAČAVAJUĆI ILI POPREČNI LUCI.
• NAJSLOŽENIJI BAZILIKALNI OBLIK JE
ZASVEDENA BAZILIKA SA KUPOLOM U
KOMBINACIJI SA UPISANIM KRSTOM.
• PRIMERI SU KASR-IBN-VARDAN U SIRIJI (VI)
I DERE AZI U MALOJ AZIJI (VII)
RANOHRIŠĆANSKA ARHITEKTURA-ARHITEKTURA HRIŠĆANSKOG ISTOKA

• SVODNI OBLICI SU RAZLIČITI I KORISTI


SE:
1. POLUOBLIČASTI SVOD
2. POLULOPTASTI SVOD (KALOTA)
3. KUGLASTI SVOD

• NAČINI DA SE IZ KVADRATNE OSNOVE


PREĐE U KUPOLU SU:
1. SISTEM TROMPI – KONSTRUKCIJA U
OBLIKU UGAONIH NIŠA
2. SISTEM PANDANTIFA – KONSTRUKCIJA U
OBLIKU SFERNIH TROUGLOVA
RANOHRIŠĆANSKA ARHITEKTURA-ARHITEKTURA HRIŠĆANSKOG ISTOKA

POLUOBLIČASTI SVOD
RANOHRIŠĆANSKA ARHITEKTURA-ARHITEKTURA HRIŠĆANSKOG ISTOKA

KONSTRUKCIJA TROMPI

KONSTRUKCIJA PANDANTIFA
RANOHRIŠĆANSKA ARHITEKTURA-ARHITEKTURA HRIŠĆANSKOG ISTOKA

TROMPE I PANDANTIFI
RANOHRIŠĆANSKA ARHITEKTURA-ARHITEKTURA HRIŠĆANSKOG ISTOKA
RANOHRIŠĆANSKA ARHITEKTURA-ARHITEKTURA HRIŠĆANSKOG ISTOKA

PRIMER IZ BIN-BIR-KILISE
RANOHRIŠĆANSKA ARHITEKTURA-ARHITEKTURA HRIŠĆANSKOG ISTOKA

EGIPAT
OSNOVA BELOG MANASTIRA
IZGLED CRVENOG MANASTIRA
RANOHRIŠĆANSKA ARHITEKTURA-ARHITEKTURA HRIŠĆANSKOG ISTOKA

KALB LUZEH
RANOHRIŠĆANSKA ARHITEKTURA-ARHITEKTURA HRIŠĆANSKOG ISTOKA

KALB LUZEH
RANOHRIŠĆANSKA ARHITEKTURA-ARHITEKTURA HRIŠĆANSKOG ISTOKA
KALB LUZEH
RANOHRIŠĆANSKA ARHITEKTURA-ARHITEKTURA HRIŠĆANSKOG ISTOKA

KASR-IBN-VARDAN
RANOHRIŠĆANSKA ARHITEKTURA-ARHITEKTURA HRIŠĆANSKOG ISTOKA
RANOHRIŠĆANSKA ARHITEKTURA-ARHITEKTURA HRIŠĆANSKOG ISTOKA

SERĐILA
RANOHRIŠĆANSKA ARHITEKTURA-ARHITEKTURA HRIŠĆANSKOG ISTOKA

BAZILIKA U
SIRIJI

VIRANŠEHIR U
GORNJOJ
MESOPOTAMIJI
RANOHRIŠĆANSKA ARHITEKTURA-ARHITEKTURA HRIŠĆANSKOG ISTOKA

ZVARTNOC
RANOHRIŠĆANSKA ARHITEKTURA-ARHITEKTURA HRIŠĆANSKOG ISTOKA

EČMIAZDIN
RANOHRIŠĆANSKA ARHITEKTURA-ARHITEKTURA HRIŠĆANSKOG ISTOKA

MANASTIR SV.SIMEONA
STILITE MLAĐEG U KALAT
SEMANU
RANOHRIŠĆANSKA ARHITEKTURA-ARHITEKTURA HRIŠĆANSKOG ISTOKA
RANOHRIŠĆANSKA ARHITEKTURA-ARHITEKTURA HRIŠĆANSKOG ISTOKA

OSNOVA CRKVE SVETE


VAVILE
OSTACI CRKVE SVETOG
JOVANA U EFESU
RANOHRIŠĆANSKA ARHITEKTURA-ARHITEKTURA HRIŠĆANSKOG ISTOKA

PRVOBITNA CRKVA
ROĐENJA HRISTOVOG
U VITLEJEMU
(SISTEM ADICIJE)

CRKVA ROĐENJA
HRISTOVOG
(SISTEM ORGANSKOG
PROŽIMANJA)
RANOHRIŠĆANSKA ARHITEKTURA-ARHITEKTURA HRIŠĆANSKOG ISTOKA
RANOHRIŠĆANSKA ARHITEKTURA-ARHITEKTURA HRIŠĆANSKOG ISTOKA

POČETAK FORMIRANJA CRKAVA UPISANOG KRSTA


CRKVA SVETOG NIKOLE U DEMRE (MYRA)