You are on page 1of 32

Regisseren van

Ondernemende
Netwerken
Rede gehouden ter gelegenheid
van de installatie van Frank Willems
als lector Regisseren van
Ondernemende Netwerken
Rede ter gelegenheid van de installatie van Frank Willems als
lector Regisseren van Ondernemende Netwerken verbonden aan
het Instituut voor Informatie- en Communicatietechnologie en
het Kenniscentrum Ondernemerschap van
de Hanzehogeschool Groningen.

Regisseren van Ondernemende Netwerken

Groningen, 24 november 2010
De ongeletterden van de 21e eeuw zijn niet zij die niet kunnen
schrijven en lezen, maar zij die niet weten hoe ze moeten leren,
herleren en samenwerken.

Alvin Toffler

~

Fantasie is belangrijker dan kennis, want kennis is begrensd.

Albert Einstein

~

2
Regisseren van ondernemende netwerken

In deze interneteeuw ontstaan nieuwe en van nautische veiligheidsoplossingen en
interessante verbindingen tussen mensen daarmee ook actief in de distributie van
en organisaties. Dit vraagt om regisserend zeekaarten en ondersteunende publicaties
leiderschap. Het proces van verandering is voor de scheepvaart.
in volle gang en vele professionals zoeken
hierin naar antwoorden. Het lectoraat Deze nautische informatie is van cruciaal
Regisseren van Ondernemende Netwerken belang voor de bemanning van een
ontwikkelt kennis en nieuwe toepassingen zeeschip voor een veilige vaart en moet
rondom regie in een samenspel tussen bovendien zo snel mogelijk geactualiseerd
onderzoek, onderwijs en ondernemen. worden in geval van wijzigingen. Omdat
er hoge eisen gesteld worden aan de
Een mooi voorbeeld van deze kwaliteit van de informatie, moet deze
interessante verbindingen en de zoektocht worden geverifieerd door officiële instanties.
naar antwoorden illustreert zich in Dit is vaak een langdurig proces, waardoor
het Wiki-pilotproject dat wij vanuit cruciale updates van zeekaarten soms wel
de Hanzehogeschool Groningen uitvoeren maanden onderweg kunnen zijn.
met Datema, marktleider in de distributie

3
Het idee is ontstaan om nautische Op dit moment werken we in dit project
informatie door de gebruikers zelf te met veertig studenten uit drie instituten
laten genereren en te delen op een manier van de Hanzehogeschool Groningen,
die in vaktermen crowdsourcing heet. ontwikkelteams van Datema, regie en
Crowdsourcing is een innovatieve onderzoekers vanuit de hogeschool, onder-
sourcingoplossing waarmee je kennis- en steuning vanuit Syntens en een klankbord
capaciteitsvraagstukken snel en zeer community van zeevarenden. De technologie
effectief kunt oplossen. Tevens leeft er én de community worden parallel met een
een behoefte in maritieme kringen om open source-aanpak, en daarmee uiterst
beter en effectiever met elkaar te com- moderne ontwikkelmethodieken, gereali-
municeren. Sociale netwerken, zoals Hyves, seerd. En dat in een kort tijdsbestek.
Facebook en Twitter zijn op zee alleen al Eind 2010 zijn de eerste toepassingen als
om verbindingstechnische redenen nog prototype klaar en kan worden gestart met
onvoldoende toegepast. de introductie.

Hiermee is het plan opgesteld om een Innovatie tussen mens en techniek,
nautisch datacenter én een sociale com- geregisseerd door een onderwijsinstelling,
munity op te zetten voor professioneel de ondernemers en de gebruikers.
maritiem gebruik met de nadruk op Gebruikmakend van sociale innovatie-
veiligheid op zee. Cruciaal in dit project principes, voor een maatschappelijk doel
is om een grote gebruikersgroep op te en met gemeenschappelijke interactie. Dit
bouwen om een goede vulling van het crowdsourcingproject veroorzaakt grote
nautisch datacenter te bereiken en een nieuwsgierigheid, betrokkenheid en passie
hoge mate van actualiteit te garanderen. bij de deelnemers. Het toekomstbeeld is
Natuurlijk gebruikmakend van open, al realiteit geworden.
kwalitatief goede en erkende standaarden.

4
Regievoering in de Nederlandse transactie-economie

De Nederlandse economie wordt steeds Het effect kennen wij ook al vele jaren;
meer een transactie-economie. Uitgangs- de productie vindt daar plaats waar deze
punt is dat een groot deel van de welvaart relatief het goedkoopst is. Beschikbaar-
in de wereld te danken is aan specialisatie heid van grondstoffen en aanwezigheid
en arbeidsdeling. Versnelling hiervan van kapitaal, zowel fysieke kapitaalgoederen
wordt mede mogelijk gemaakt door inzet als menselijk kapitaal, zijn dan bepalend
van internet en technologie. Meer speciali- voor de keuze van de plaats of het land
satie en arbeidsdeling betekent ook meer waar het geproduceerd en verhandeld
transacties en behoefte aan coördinatie. wordt. Waar het gaat om kennisintensieve
In onze globaliserende wereld worden goederen, producten en diensten, ontstaan
de kosten en de activiteiten die hiermee er op dit moment interessante ontwikkel-
gemoeid zijn, de transactiekosten en de ingen, zoals crowdsourcing, open innovatie
regie, steeds belangrijker. Regievoering of co-creatie, waarbij de variatie en het
is een essentiële activiteit om enerzijds aanbod onbegrensd zijn omdat hierbij
de transactiekosten te optimaliseren en de transactiekosten laag kunnen worden
anderzijds de voordelen van specialisatie gehouden. Deze ontwikkelingen hebben
en arbeidsdeling maximaal te benutten. ook grote invloed op de productie en
verhandeling van fysieke kapitaalgoederen
Door verschuiving van productielocatie en vragen om goede regievoering.
is er behoefte aan regievoering
In ons land daalt al sinds lange tijd de Grappig genoeg kunnen we als Nederland
werkgelegenheid in de landbouw en de terugvallen op regievaardigheden waar we
industrie, terwijl de werkgelegenheid als handelsnatie al sinds de Gouden Eeuw,
rondom handel en dienstverlening of misschien nog wel eerder, goed in zijn.
trendmatig toeneemt1. Deze trend heeft te Het zijn de goede kanten van de VOC-
maken met de toenemende arbeidsdeling mentaliteit die we nodig hebben, maar
en specialisatie, zowel binnen de eigen de slechte kanten die ons parten kunnen
economie als in de wereld in zijn geheel2. spelen. De Chinezen hadden daar in de
Dankzij de mogelijkheden die internet 17e eeuw al oog voor. Uit een onderzoek
ons biedt in kennisdeling, innovatie en van Kees Zandvliet, conservator van het
verbinding, is deze trend sinds het begin Rijksmuseum, blijkt dat de Chinezen ons
van de 21e eeuw in een enorme versnelling als Hollanders hebzuchtig en geslepen
terechtgekomen. Het is, meer dan vroeger, vonden, hebben we veel kennis van kostbare
mogelijk om schaalvoordelen te benutten waren en zijn we knap in het streven naar
en gebruik te maken van de diversiteit voordeel. “Om de winst ontzien zij zelfs
in het aanbod en de beschikbaarheid van hun leven niet en geen plaats is zo ver of
middelen (sources) bij het produceren of zij gaan er naartoe. Ook zijn deze lieden
samenstellen van goederen en diensten. zeer bekwaam en vindingrijk, zij maken

5
Regievoering is een organisatieactiviteit of een onderneming die een fors deel van
zijn omzet direct of indirect verdient door de verschillende transacties in een keten of
sector te orkestreren. Aan de voorkant van de keten of sector heeft de regievoerder
de vaardigheid om de vraag van een afnemer of opdrachtgever te vertalen naar
specificaties en eisen voor de te verwerven kapitaalgoederen of diensten en dus
sources. Dit heet in het vakgebied demand management.

Aan de achterkant heeft de regievoerder de vaardigheid om de benodigde sources te
verwerven, de leveranciers en samenwerkingspartners aan te sturen en de kwaliteit
van de geleverde sources te bewaken. Dit heet in het vakgebied supply management.

De kunst van het regisseren zit in het zorgen voor de juiste match tussen vraag en
aanbod, tussen demand en supply.

zeilen als spinnenwebben, die naar alle betrokken. Het productieproces bestaat uit
kanten kunnen draaien om de wind op te drie fasen: preproductie, productie en post-
vangen, zodat zij in elke richting de wind productie5.” Regie gaat om het aan elkaar
mee hebben.” Aldus de Chinezen3. Het is knopen van vraag en aanbod en heeft een
onvermijdelijk dat het verleden ons in deze vaardigheid nodig om de inhoud te kunnen
blik op de toekomst achtervolgt en het vertalen naar de gewenste oplossing. Tevens
besef dat we hier veel van onze welvaart vraagt regie om creativiteit in de realisatie.
aan te danken hebben, kan ook in de
toekomst ons land voorspoed brengen4. De ervaring van velen is dat vooral de
Door ons op het gebied van onderzoek, ICT-industrie bij het inrichten en toepassen
onderwijs en ondernemerschap op regie- van demand management te veel op de
voering te richten, zullen we een deel van stoel van de business en opdrachtgever
deze toekomst veiligstellen. gaat zitten. En bij het uitvoeren van
supply management bij het hanteren
Regievoering van aanbestedingen in het verwerven van
capaciteit, slaan organisaties soms wel eens
Bij regie dachten we kortgeleden aan het door. Met vervelende gevolgen in de vorm
regisseren van een muziekstuk of een film. van mislukte projecten en aanbestedingen.
Een goede parallel is ook wel te maken Er valt wellicht een aardige parallel te
volgens het handboek voor de film- en trekken met de ervaringen uit de Gouden
regisseursopleiding: “de regisseur heeft de Eeuw. Gelukkig heeft de inkoopwereld
touwtjes in handen op het artistieke en ook steeds meer behoefte aan demand
inhoudelijke vlak en zorgt dat het productie- management6 en zien we de eerste
proces goed verloopt. Bij elke inhoudelijke beweging ontstaan bij het gemeenschap-
of artistieke beslissing wordt de regisseur pelijk inrichten van regieactiviteiten.

6
9-vlaksmodel als hulpmiddel voor 2. Coördineren wijzigingen en projecten;
ordenen regie het inspelen op de behoefte van de
Een bewezen hulpmiddel voor het ordenen business aan wijzigingen van de
van regieactiviteiten is het door Prof. Dr. Rik inzet van kapitaalgoederen en diensten
Maes ontwikkelde Amsterdamse Informatie en daarbij goed afstemmen van de
Management-model, ook wel het 9-vlaks- benodigde capaciteit. Belangrijke
model genoemd7. Zie hiervoor figuur 1. activiteit hierin is ook het hebben
van het overzicht zodat in geval van
In de linkerkolom worden de bedrijfs- schaarse capaciteit bij wijzigingen en
activiteiten uitgevoerd door activiteiten projecten de afwegingskeuzes kunnen
rondom richten (strategieontwikkeling), worden gemaakt, prioriteiten kunnen
inrichten (ontwerpen en plannen bedrijfs- worden gesteld en de selectie en
activiteiten) en verrichten (zorgen dat de implementatie kan worden uitgevoerd.
kernactiviteiten worden uitgevoerd). 3. Coördineren levering diensten; het zorgen
dat de verworven diensten voldoen en
De rechterkolom betreft de ontwikkeling, blijven voldoen aan de behoefte van de
implementatie en uitvoering van de business.
diensten, verkregen uit de kapitaal-
goederen, die de business ondersteunen. In figuur 1 op pagina 10 is het 9-vlaksmodel
In toenemende mate wordt voor het vertaald naar de toepassing van regie-
verkrijgen van de sources in deze dienst- activiteiten.
verleningskolom gezocht naar alternatieve
oplossingen, zoals uitbesteding, inbesteding, Het gaat bij regie ook over de
samenwerking, shared services. vaardigheden van de regisseurs
Ordening is een belangrijke stap, omdat
Regie heeft drie ketenprocessen in de uitvoering van ketenactiviteiten en
Het is duidelijk dat regie gepositioneerd transacties de kans op misverstanden groot
wordt in de middelste kolom tussen is. Naast deze ordening is het noodzakelijk
business en dienstverlening, tussen vraag dat de professionals die belast worden
en aanbod. Regie kent drie ketenprocessen8: met het uitvoeren van regietaken, beschikken
1. Coördineren innovaties en starten over de benodigde vaardigheden. Ik
projecten; het ondersteunen van de leg dan ook bewust de nadruk op de
business in haar behoefte aan nieuwe vaardigheden, want in de praktijk zie
toepassingen en het zoeken naar alter- ik dat organisaties bij de inrichting van
natieve oplossingen in het verkrijgen regie vooral druk bezig zijn met het
van sources. Indien dit leidt tot nieuwe vaststellen van processen, taken en
diensten zal een project worden opge- verantwoordelijkheden. Men lijkt hierbij
start voor de ontwikkeling hiervan. te vergeten dat voor goede regievoering

7
Business Regie Dienstverlening
(demand) (supply)

Richten Bepalen business- Bepalen vraag en Bepalen strategie
strategie aanbodstrategie dienstverleing

Coördineren innovaties en starten projecten

Account en Samenwerken en
portfolio mgt projectbesturing
Inrichten
Ontwerpen en Ontwerpen en Ontwerpen en
plannen bedrijfs- plannen projecten en plannen producten
activiteiten wijzigingen en diensten

Sourcing
management

Coördineren wijzigingen en projecten

Demand Supply
Verrichten
management management

Coördineren levering diensten

Aansturen
leveranciers en
Uitvoeren bewaken kwaliteit Beheren en
kernactiviteiten diensten exploiteren diensten

Regieketenproces Regietaken

Figuur 1: Het 9-vlaksmodel met invulling regieketenprocessen en regietaken

het vooral de leiderschapsvaardigheden CMMI als kwaliteitskader voor regie
van de regisseurs zijn die bij uitvoering Daarnaast is de kwaliteit van de regie-
van regieactiviteiten tot het verwachte activiteiten erg belangrijk. Hoe weet je dat
eindresultaat leiden en het tot een succes je de juiste regieactiviteiten uitvoert en
maken. Op het verandervraagstuk en de wanneer doe je dat goed? Een praktisch
benodigde leiderschapsontwikkeling kom en erkend toetskader hiervoor is CMMI
ik later terug. (Capability Maturity Model Integrated)9.

8
Bij de verbetering van het CMMI-model Daarbij is het belangrijk dat de kaders
van ontwikkeling en projectvoering naar waarbinnen deze oplossingen worden
een model dat ook geschikt is voor levering gezocht, helder zijn. Wanneer maken
van diensten en uitvoeren van regie, ben we het zelf, kopen we het of werken
ik nauw betrokken geweest vanuit het we samen met anderen?
Kwintes-project10. 2. Samenwerken en projectbesturing;
zorgen dat de relatie met leveringspartij
Voor regie is de CMMI voor acquisitie- en de noodzakelijke voorwaarden voor
module zeer bruikbaar. Dit toetskader het laten uitvoeren van de projecten
beschrijft vijf stadia van volwassenheid goed ingevuld zijn.
waarin de regieorganisatie zich kan be- 3. Sourcing management; het hart van
vinden. De laagste schaal, CMMI-niveau 1, de sourcingactiviteiten en daarmee het
staat voor een organisatie waar een zorgen voor rust, planning en over-
gecontroleerd proces van regie volkomen zicht in de behoefte en benutting van
ontbreekt. Bij CMMI-niveau 2 voldoen capaciteit. Tevens het ondersteunen van
de ingerichte activiteiten aan de richtlijnen het selectieproces van leveranciers en
en worden deze gepland en beheerst uit- samenwerkingspartners en het leveren
gevoerd. Bij CMMI-niveau 3 is er sprake van een inhoudelijke bijdrage aan
van standaardisatie van de regieactiviteiten inkoop in het verwerven van kapitaal-
en voldoen de professionals met de regie- goederen en diensten.
activiteiten aan de vereiste competenties. 4. Demand management; het op operatio-
Bij CMMI-niveau 4 is er sprake van neel niveau toetsen of de vraag en de
kwaliteitsoptimalisatie en continue eisen en wensen van de afnemers in
performanceverbetering. En bij de hoogste lijn zijn met het geleverde. Bij kennis-
schaal, CMMI-niveau 5, zijn de regie- intensieve producten en diensten betreft
processen optimaal ingericht en zijn de dit ook een inhoudelijke bijdrage aan
professionals in staat om andere spelers in de vraagspecificatie.
de keten te ondersteunen bij verbetering 5. Supply management; het op operationeel
en verandering van de keten11. niveau aansturen van de leveranciers
en samenwerkingspartners en bewaken
Regie kent vijf primaire taken of de kwaliteit van levering voldoet aan
Bij een clustering van de CMMI voor het gevraagde. Contract- en leveranciers-
acquisitie ontstaan de volgende vijf management zijn belangrijke deelactivi-
primaire regietaken: teiten.
1. Account en portfoliomanagement;
het op strategisch niveau zorgen dat Op dit moment zijn in Nederland veel
je weet wat de business en klant wil en organisaties bezig met het professionaliseren
dat vertalen naar mogelijke oplossingen. van regie- en dienstverleningsactivit-

9
Sourcing is het organiseren van potentiële leveringsbronnen, het verzekeren van de
continuïteit van de toelevering, het zoeken naar alternatieve leveringsbronnen en het
up-to-date houden van de kennis die nodig is voor het verwerven van de bronnen
en de markt. Sourcing richt zich ook op het identificeren van de best mogelijke
leveranciers en samenwerkingspartners en het toewijzen van de benodigde volumes
over deze leveranciers en samenwerkingspartners12.

eiten en kan worden vastgesteld dat de en samenwerkingspartners het best kan
meeste organisaties rond CMMI-niveau 2 worden ingevuld, kan hiermee ook worden
zitten. Voor een optimale werking van gedefinieerd.
een transactieketen is het noodzakelijk
dat deze activiteiten én de professionals Kraljic maakt onderscheid tussen vier ver-
minimaal op CMMI-niveau 3 zitten. Er schillende kwadranten met bijbehorende
is nog veel te doen. wijze van omgang met leveranciers of
samenwerkingspartners:
Sourcing - Routine: producten uit deze groep, de
normale producten, zijn eenvoudig
Kort gesteld, zonder sourcing is er geen verkrijgbaar bij vele leveranciers en
directe noodzaak voor regie. Regie zorgt hebben per eenheid een lage waarde.
voor de matching van vraag en aanbod en Voorbeelden van deze producten zijn
sourcing zorgt dat de benodigde capaciteit standaard diensten, zoals: telefonie,
er op de juiste manier komt. Sourcing en catering, schoonmaak en ICT-werkplek-
regie zijn dus nauw aan elkaar verbonden. ken. Doorgaans worden deze tegen een
zo laag mogelijke prijs gekocht.
Kraljic-matrix als hulpmiddel voor - Hefboom: bij de vaak opbrengstverhogende
segmentatie producten en diensten bij producten is de laagste prijs niet meer
sourcingkeuze het belangrijkste. Het soepel laten
Verreweg het meest gebruikte portfolio- lopen van het productieproces en de
model voor segmentatie van leveranciers, aansluiting op de eigen business wordt
diensten en markten is de productportfolio- belangrijker geacht. Dit kunnen
matrix van Kraljic13. De matrix wordt in de producten en diensten zijn als
praktijk toegepast om bij de besluitvorming ERP-software, huisvestingsprojecten,
over sourcing vast te stellen hoe de salarisadministratie, databasebeheer en
producten en diensten gesegmenteerd archiefbeheer.
zijn en in de toekomst moeten worden - Knelpunt: producten en diensten uit
ontwikkeld. Daarbij speelt ook de deze groep verdienen extra aandacht
positionering van de klant ten opzichte omdat ze moeilijk te verkrijgen zijn.
van de leveranciersmarkt een rol. De Een oorzaak kan een monopolist op de
manier waarop de relatie met de leveranciers markt zijn of een structurele schaarste

10
van de producten of diensten. De Vanuit de eerste generatie is een belangrijke
invulling van de relatie met de basis gelegd voor verdere ontwikkeling
leveranciers is gericht op een langere van sourcingoplossingen en de ervaring
termijn en een wederzijds vertrouwen. die opgedaan is, heeft ertoe geleid dat
- Strategisch: rondom de ontwikkeling de opdrachtgevers zich beter bewust zijn
en levering van deze producten en van hoe ze moeten omgaan met sourcing
diensten wordt verregaand samengewerkt. van capaciteit. Zij zijn beter in staat om
Producten en diensten uit deze groep leveranciers te managen, te specificeren
vertegenwoordigen een belangrijke wat zij willen en hoe zij dit willen. Als
waarde in de kostprijs van het eind- gevolg zijn zij daarom beter in staat om
product en zijn afkomstig van één goede, realistische afspraken te maken
leverancier waar een strategische relatie met leveranciers. Hierin wordt beter ge-
mee wordt aangegaan. Het inzetten van specificeerd wat er geleverd moet worden
creatieve sourcingvormen als co-creatie in termen van kwaliteit, innovatie en
en crowdsourcing is ook in dit kwadrant servicegerichtheid. Het Giarte outsourcing
te segmenteren vanwege de kennis- performanceonderzoek van oktober 2010
intensieve relatie met de deelnemers. heeft aangetoond dat de kwaliteitsbeleving
van traditionele ICT-sourcingoplossingen
In figuur 2 op pagina 14 is een voorbeeld langzaam maar wel zeker stijgt. Na een
gegeven van een toegepaste Kraljic-matrix periode van ontevredenheid begint er
voor de segmentatie van diensten. De enige stabiliteit te komen en dat is als
grootte van de bollen houdt het volume basis voor verdere ontwikkeling van de
van de producten in. Met een goede analyse diensten erg belangrijk14.
levert de Kraljic-matrix effectieve ondersteu-
ning in het ontwerp en de besluitvorming De tweede generatie sourcing verdiept
rondom de mogelijke sourcingvarianten. de relatie tussen klant en leverancier
Door de verdere ontwikkeling van de
Vier generaties sourcingoplossingen; producten en diensten en de ervaringen
de eerste generatie met de eerste generatie sourcingoplossingen
Sourcing bestaat al erg lang, vooral de is er behoefte ontstaan aan een ander type
traditionele sourcingoplossingen, zoals: sourcingoplossingen. Hier is de tweede
uitbesteden, commodity inkoop, inhuur generatie sourcing ontstaan en deze betreft
externen en Europees aanbesteden. Je zou de activiteiten zoals het overnemen van
kunnen zeggen dat dit de eerste generatie administratieve diensten (o.a. loon en salaris-
sourcingoplossingen is. De capaciteit en administratie), de overname en integratie van
diensten voor deze generatie sourcing callcenters en helpdesks, het invoeren van
bevinden zich doorgaans in het Kraljic- nieuwe werkplekconcepten en het leveren
kwadrant ‘Routine'. van complete architectuuroplossingen en

11
Hefboom Strategisch
+

Co-creatie en
Project- Crowdsourcing
Business Process- realisatie
toepassingen
Advies en
consultancy Project-
Database management
management
Toegevoegde waarde

Software
delivery Applicatie-
onderhoud
Servicedesk

Basis IT Applicatie-
beheer
Kantoor-
toepassingen
Telefonie

Webwerken
Hosting

Printers &
multifunctionals
Smartphone

- Routine Knelpunt

- Inkooprisico - Is het een standaard of een gespecialiseerd product? +

Figuur 2: Kraljic-matrix met voorbeeld van segmentatie diensten

beveiligingsoplossingen. Cloudcomputing De derde generatie sourcing is de
en hosting kunnen worden getypeerd als ultieme samenwerking
tweede generatie sourcing en zijn op dit Naast de eerder genoemde tweede gene-
moment erg in trek. Het kenmerk van deze ratie sourcing zien we ook een derde
generatie sourcingoplossingen is dat de generatie sourcing aan invloed winnen.
relatie tussen opdrachtgevers en leveranciers Deze derde generatie sourcing gaat over
meer geënt is op de toegevoegde waarde diensten die minder standaard zijn en
die men biedt dan wanneer puur een waarbij de opdrachtgever en de leverancier
standaarddienst wordt overgenomen van meer als partners samenwerken in plaats
de opdrachtgever. Een goede relatie, ver- van dat zij een traditionele opdrachtgever
trouwen én heldere communicatie tussen – opdrachtnemerrelatie onderhouden.
beide partijen is dan ook een vereiste. Zo kan het zijn dat een organisatie een

12
vraagstuk heeft dat interessant is voor de Door mijn adviesgroep binnen Twynstra
markt, maar waarbij zij bepaalde specifieke Gudde hebben wij onze praktijkervaringen
kennis niet in huis heeft om het product met de besluitvorming over mogelijke
zelf te ontwikkelen en in de markt te sourcingoplossingen gebundeld en een
zetten. In dit geval wordt bij de derde beslisboom samengesteld. Deze beslisboom
generatie sourcing een strategische partner- in figuur 3 op pagina 16 is vaak een eerste
relatie met een leverancier aangegaan checklist voor de verkenning.
om gezamenlijk het nieuwe product te
ontwikkelen en de in te zetten capaciteit De vierde generatie sourcing gaat over
met elkaar te delen. Samen zetten zij het onbelemmerd verbinden van mensen
vervolgens dit product in de markt. De vierde generatie sourcing kenmerkt
Binnen deze derde generatie sourcing zich doordat er voor het verkrijgen
vinden er al diverse initiatieven plaats. van capaciteit en diensten met behulp
Een spraakmakend initiatief binnen deze van internettechnologie relaties worden
derde generatie sourcing is de formatie aangegaan tussen personen en in
van Shared Service Centers in een samen- mindere mate tussen organisaties.
werkingsverband. Een mooi voorbeeld Moderne toepassing van deze technologie,
hiervan is het ICT-samenwerkingsverband zoals: social media, community portals,
Zuidwest Fryslân (ISZF), waarbij het ISFZ unified messaging (waarbij mail en tele-
de gemeenten, brandweerkorpsen en de foon aan elkaar gekoppeld zijn) en mobiel
intergemeentelijke sociale dienst op het werken, zorgen ervoor dat een speelveld
gebied van ICT-vraagstukken weet te ontstaat dat onbegrensd is. Crowdsour-
ontlasten. Hierbij heeft de samenwerking cing, co-creatie, open innovatie en open
tussen deze gemeenten geleid tot unifor- source zijn de meest bekende vormen van
miteit qua werkplekbeheer, standaardisatie deze vierde generatie sourcingoplossingen.
van kernapplicaties en één ICT-inkoop- Crowdsourcing is een oplossing waarbij
organisatie. Het mooie van deze oplossing een specifieke peergroep met specialisten,
is dat vanuit een schaarste aan personeel plaatsonafhankelijk en zonder formele
en een noodzaak tot het vinden van arbeidsrelatie of contract met elkaar, een
oplossingen naar andere vormen van oplossing ontwikkelt voor een vraagstuk
organiseren is gekeken dan uitbesteding op het gebied van kennis of capaciteit.
alleen. Er zijn meer van dit soort initia-
tieven en het bedrijfsleven en de overheid Het eerder genoemde Datema Wiki-
zullen de komende jaren meer van dit pilotproject is een mooi voorbeeld van
soort derde generatie sourcingoplossingen crowdsourcing waarbij specialisten en
toepassen15. gebruikers techno-logie, software, data en
een community ontwikkelen zonder dat
er sprake is van een formele relatie tussen

13
Benodigde capaciteit

Hoog/
gemiddeld Impact Laag
business

Ja Risico's te
managen?
Nee Volwassen
Nee dienst?

Ja
Kostenreductie Nee
van belang?

Ja

Ja voordeel door
samenwerking?
Nee Onder
Nee Controle?

Ja

Start Eerst verbeteren en Samen verbeteren Uitbesteden
samenwerking capaciteit extern evt. uitbesteden
inkopen

3e generatie en 2e generatie en 2e/3e generatie en 1e/2e generatie en
Kraljic-segment Kraljic-segment Kraljic-segment Kraljic-segment
strategisch of strategisch of knelpunt of routine routine
hefboom knelpunt

Figuur 3: Beslisboom voor sourcingoplossing

de deelnemende partijen. Het gaat om de het echte samenwerken en uiteindelijk
verbinding van de mensen vanuit passie zullen veel capaciteitsvraagstukken op
en motivatie. Energie en leiderschap zijn deze manier worden opgelost. Ik zie grote
belangrijke sleutelwoorden om succes te mogelijkheden en een echte revolutie
bereiken en dat vraagt niet om een totaal in het toepassen van de vierde generatie
andere regie, maar wel om een andere sourcing. Het gaat om een maatschappelijke
mentaliteit en visie op organiseren. ontwikkeling die zijn weerga niet kent en
die grote gevolgen heeft voor professionals
De eerste twee generaties sourcingoplos- en organisaties.
singen zullen zich evolutionair ontwikkelen.
De derde generatie sourcing gaat over

14
Het regisseren van ondernemende netwerken

Het werken met derde en vierde generatie is om in groepsverband te werken en alles
sourcingoplossingen is een logisch vervolg te delen via internet. De ontwikkeling
op de eerste en tweede generatie sourcing- naar netwerkvorming en communities
oplossingen. En dat komt allereerst door komt ook steeds sterker op gang bij de
de technologische ontwikkelingen, de babyboomgeneratie en generatie X, maar
sociaal-maatschappelijke ontwikkelingen wordt in belangrijke mate aangezet door
en de veranderingen in de karakteristiek de initiatieven vanuit generatie Einstein
van de bevolkingsgeneraties. We zijn de en de koplopers uit generatie X. Deze
afgelopen jaren op een andere manier netwerkvorming wordt op het moment
gaan werken door de mogelijkheden die nog wel gedomineerd door een zoektocht
internet ons biedt. naar identiteit, leiderschap en persoon-
lijkheid. Passie is hierbij een belangrijke
Generatie Einstein baant de weg in drijfveer. Authenticiteit, transparantie,
communityvorming via internet faciliterend leiderschap, aandacht geven,
We ontwikkelen ons bijna automatisch vertrouwen en samenwerken zijn de
van consumenten naar prosumenten kenmerken van een organisatie die gericht
en combineren halen en brengen van is op netwerken en samenwerken18.
informatie, opvragen en continu delen16.
Informatieschaarste is informatieover- Seth Godin, marketing- en leiderschaps-
vloed geworden en meer dan ooit hebben goeroe, noemt dit onze zoektocht naar
we behoefte aan focus en het maken van iets om in te geloven. Koplopers die social
keuzes. In de Managementboek Top 10 media toepassen, ervaren dat het weer
staan niet voor niets op dit moment veel mogelijk is om de echte connectie tussen
boeken over persoonlijke ontwikkeling, mensen tot stand brengen en dat het wel
motivatietechnieken en de zoektocht naar degelijk mogelijk is om op elkaar terug te
het toepassen van social media, communi- vallen. “We leven in een wereld waar we
ties en samenwerking. Deze zoektocht zie de mogelijkheid hebben om de dingen te
je vooral bij de babyboomgeneratie en bij laten gebeuren, de wens om te werken
generatie X17. aan iets waar we in geloven. De markt en
onze klanten schreeuwen om verandering
Ik hoor vaak dat werken met internet- en buitengewone oplossingen19.”
communities en social media meer iets is
voor de jeugd van generatie Y/Einstein. Het ontstaan van netwerken en
Dat is ook logisch, want zij zijn opge- communities gaat bijna vanzelf
groeid met computers en leren vanaf de Als we dus tegelijk een ontwikkeling zien
basisschool elkaar beoordelen in groeps- waarbij drie bevolkingsgeneraties elkaar met
verband. Terwijl het voor de oudere gebruik van de mogelijkheden van inter-
bevolkingsgeneraties veel minder gewoon net stimuleren in communityvorming

15
Generatie
Babyboomers Generatie X Generatie Einstein

Geboorteperiode 1945 - 1955 1960 - 1985 1988 - nu
Opvatting Protest Kritisch en cynisch Positief
Omstandigheden Naoorlogse Economische Groei, opbouw en
wederopbouw depressie en welvaart
opkomst
consumptie-
maatschappij

Idealen Veel idealen Ideologisch vacuüm Traditionele idealen
Spirit Bevlogen Relativerend Serieus
Persoonlijkheids- Zoektocht naar Persoonlijkheid is Persoonlijkheid is
ontwikkeling persoonlijkheid constructie echt
Karakteristiek

Identiteit Los van ouders en Erbij willen horen Oprecht van jezelf
autoriteit
Computergebruik Op latere leeftijd: Introductie Mee opgegroeid:
- opzoeken meegemaakt: - computer is
- mailen - surfen social tool
- surfen - mailen
- applicaties
- opzoeken
Social Ontwikkeling Starten met Chatten, blogging,
mediagebruik communities kennisdelen en gaming, delen en
met peergroup de koplopers continu online en
komt op gang, sluiten aan bij op social media.
wordt belang- social media.
rijke doelgroep.
Crowdsourcing
rond kennistekort.

Figuur 4: Uitkomsten generatieonderzoek Boschma en Groen

en daarnaast velen bezig zijn met een schreef rond 1930 al over het ‘Beginsel
ontwikkeling op het gebied van identiteit, van Eensgezindheid' en de ‘Wet van het
leiderschap en persoonlijkheid, kan het Groepsstreven'. Zijn betoog was toen als
niet anders zijn dan dat de ontwikkeling volgt: “Als resultaat van het ontwikkelings-
van netwerken en communities bijna proces van onze beschaving leren we dat,
vanzelf zal verlopen. ten behoeve van het overleven van onze
planeet, we de verantwoordelijkheid op
Echt nieuw is het niet, want Roberto ons moeten nemen om één mensheid
Assagioli, grondlegger van psychosynthese, te zijn. En om bovendien als zodanig

16
wezenlijk deelgenoot te zijn van het ene innovatie, beleidsvorming, kennisdeling,
leven, met alle natuurrijken (mineraal, ervaringsdeling en onderzoek.
plantaardig, dierlijk, menselijk, enzovoort)
samen zoals die zich manifesteren in hun Hoewel crowdsourcing niet noodzakelijk
ontelbare vormen. Zo is het ook met groeps- via het internet tot stand komt, is dit wel
streven – de behoefte om in onze moderne de meest gebruikte manier. De crowd-
wereld met zijn enorme bevolking en sourcingfilosofie kwam dan ook begin 21e
elkaar doorkruisende wensen samen te eeuw op gang door het boek ‘The Wisdom
werken in plaats van te concurreren, zich of Crowds' van James Surowiecki. De term
in te zetten ten goede van het geheel in crowdsourcing werd voor het eerst in 2006
plaats van persoonlijke overheersing20.” gebruikt door Jeff Howe en ontstond uit
een samenvoeging van de term sourcing met
En in die tijd was er nog geen internet. crowd, het Engelse woord voor menigte21.
Nu is het mogelijk dat we via internet Crowdsourcing is een ultieme vierde
toegang hebben tot alles en iedereen, op generatie sourcingoplossing waarmee je
een gemakkelijke manier, vanaf iedere kennis- en capaciteitsvraagstukken snel
plaats ter wereld en voor weinig geld. en zeer effectief kunt oplossen. Naast
Mensen en groepen kunnen zich anders crowdsourcing komen ook vormen als
organiseren en dat gebeurt ook. Daarmee co-creatie en open innovatie voor. Er is
worden de grenzen van organisaties continu veel verwantschap met crowdsourcing als
overschreden. Prachtige trends worden het gaat om de principes en de werkwijze.
hiervoor gecreëerd en velen louteren zich Deze vormen worden doorgaans ingezet
als inspirator of pionier. Het mooie vind aan het begin van de levenscyclus van
ik dat het gewoon gebeurt en dat het een product, terwijl crowdsourcing voor
vooral een collectieve beweging waarbij kennis, capaciteit of ervaringsvraagstukken
generatie Einstein ons inspireert in de gedurende de gehele levenscyclus van pro-
eenvoud waarmee dit mogelijk is. ducten of diensten kan worden toegepast.

Crowdsourcing als effectieve Ik kan nog veel over crowdsourcing
sourcingoplossing schrijven, vanuit de ervaringen van de
Crowdsourcing is een Engelstalig neo- projecten die ik begeleid en vanuit de
logisme, gebruikt om een ontwikkeling, voorbeelden die ik voorbij zie komen. De
die sinds 2005 is ontstaan, aan te duiden, volgende voorbeelden werken als inspiratie
waarin organisaties (overheid, bedrijven, wellicht effectief:
instituten) of personen gebruikmaken van - www.iens.nl is een collectieve omgeving
een grote groep niet vooraf gespecificeerde waar 70.000 restaurantbezoekers hun
individuen (professionals, vrijwilligers, bezoek aan 17.000 restaurants
geïnteresseerden) voor consultancy, recenseren. Door de kwaliteitsrating

17
ontstaat een zelfregulerend en zeer buurt zoeken, interessante routes,
actueel beoordelingssysteem. looptijden en muziek uitwisselen
- www.vangstenregistratie.nl is een community en virtuele groepsuitdagingen tegen
van 7.000 sportvissers die hun vangsten andere teams organiseren.
met grote nauwkeurigheid vastleggen, - www.secondbloom.nl is een interactief
kennis uitwisselen met andere vissers en woonconcept voor actieve 50-plussers.
in contact met elkaar komen. Hiermee Met behulp van crowdsourcing
leveren zij het ministerie van Landbouw wordt een uitgekiende vorm van mede-
waardevolle kennis over waterkwaliteit opdrachtgeverschap opgezet, waarbij
en de visstand. toekomstige bewoners invloed
- www.verbeterdebuurt.nl is een omgeving hebben op het ontwerp van de
waar buurtbewoners problemen of woning en gezamenlijk invloed kunnen
ideeën in hun buurt collectief delen en uitoefenen op de woonomgeving. Een
kwalificeren. Met een creatieve interface maatwerkoplossing met herkenbare,
worden ze gevisualiseerd. Ondanks dat locatiegebonden uitgangspunten.
het geen overheidsinitiatief is, zijn
vele gemeentes aangehaakt en worden Er zijn vele andere voorbeelden en dagelijks
problemen daadwerkelijk opgelost. ontstaan ook weer nieuwe initiatieven.
- www.last.fm en www.spotify.com zijn legale Twee dingen hebben ze bijna allemaal
muziekverzamelingen van en voor gemeen: er is een community actief die
de community waar tegen geringe met passie, openheid en transparantie
betaling je favoriete muziek wordt kennis, informatie en capaciteit met elkaar
afgespeeld als een soort radiozender. deelt. En het bijkomende effect is dat er
Je kunt je eigen bibliotheek opzetten, op totaal andere manieren kwalitatief goede
desgewenst gevoed vanuit je iTunes- data wordt verzameld. Crowdsourcing
profiel. Je kunt hier wereldwijd begint een volwaardige sourcingoplossing
liefhebbers treffen met dezelfde te worden waarvan we nu nog niet
muzieksmaak en hiermee muziek- kunnen vermoeden wat de kracht is. De
collecties uitwisselen. combinatie tussen de inzet van slimme
- www.nikerunning.com zorgt dat via een internettechnologie en de dynamiek van
kleine sensor in je hardloopschoen een community, gedreven door mensen
gegevens over je hardlooptraining die op zoek zijn naar effectieve oplossingen,
verzameld worden met behulp van je zal leiden tot grote verassingen en bestaande
iPod of iPhone. Deze gegevens worden patronen volledig doorbreken.
op de communitysite van Nike+ in je
persoonlijke logboek opgeslagen en
geanalyseerd. Je kunt binnen de
community andere hardlopers in jouw

18
Inzet social media is cruciaal en maakt zelf een bijdrage kunt leveren met
het leuk en spannend het toepassen van social media. Laat je
Social media is de Engelse benaming voor inspireren en volg de mensen die je leuk
online platformen waar de gebruikers, vindt. Dan gaat het bijna vanzelf.
met geen of weinig tussenkomst van een
professionele redactie, de inhoud verzorgen. Het gerenommeerde onderzoeks- en
Tevens vindt er interactie en dialoog analysebureau Gartner geeft jaarlijks
plaats tussen de gebruikers onderling. voorspellingen over de ICT-ontwikkelingen.
Social mediasites zoals Hyves, Facebook, Gartner geeft voor social media de volgende
YouTube, Twitter en LinkedIn hebben trends aan:
vaak miljoenen gebruikers en zijn niet - Blogging, een vorm van internetdienst
meer weg te denken als communicatie- die gebruikers in staat stelt korte
middel tussen mensen. Doordat de gebrui- tekst- of multimediafragmenten op
kers zelf hun bijdrage leveren, is het ook het internet te publiceren, is volwassen
de grootste dataverzameling ter wereld en geaccepteerd als instrument voor
aan het worden. Eigenlijk zou je ook wel verbeteren van productiviteit.
kunnen zeggen dat het de meest ultieme - Social softwareplatforms en mobiele
dynamisch kennisverzameling ter wereld social netwerken zitten in de eindfase
is. En daarmee als databron erg interessant, van de hype en zullen eerst wat desillusie
want door analyses is het mogelijk om veroorzaken om daarna volledig
vast te stellen wat mensen bezighoudt, geadopteerd te worden.
welke trends belangrijk en hip zijn en - Er zullen veel technologieën en
wat het echte nieuws is. oplossingen ontwikkeld worden
waarmee analyses van sociale media en
Vaak hoor ik dat er ook zo veel onbruik- netwerken kunnen worden uitgevoerd.
bare informatie en zelfs onzin gedeeld - Oplossingen op het gebied van privacy
wordt binnen de social mediacommunities. en persoonlijke veiligheid zitten nog in
Mijn antwoord is dan; dat is kennelijk het ontwikkelstadium, maar komen er
wat er bij veel mensen leeft, want het is wel aan, dit is hard nodig.
een representatie van wat de mensen in - De oplossingen die op lange termijn
onze wereld bezighoudt. Het belangrijkste ingezet gaan worden, zijn unified
is dat je eruit weet te halen wat je nodig communications (bellen en samen-
hebt en toevoegt wat anderen weer kunnen werken via internet), open social
gebruiken. Als je weet wat je wilt vinden softwarestandaarden en ideegeneratoren
en goed zoekt, krijg je ook wat je hebben via crowdsourcing.
wilt. Dat vraagt enige oefening en geduld. - Crowdsourcing staat aan de vooravond
Begin met waarnemen wat er gebeurt en van de doorbraak.
probeer te ontdekken op welke wijze je

19
Expectations - As of August 2010
Personal Security Applications Embedded in Social Media
Socialcasting
Simultaneous Collaborative Editing
Idea Marketplaces
Social Analytics
Social Software Standards
Social Profiles
Social Data Portability
Expertise Location and Management

Social Media Consulting
External Community Platforms
Mobile Social Networks
Unified Communications and
Collaboration
Microblogging
Open Source Social Software
Internal Community Platforms
Social Software Suites
Idea Management
Social Search
Social Media Monitors
Wikis

Corporate
Crowdsourcing Blogging
Social Network Analysis Presence
Pattern Based Strategy Blogs

Technology Peak of Trough of Slope of Enlightenment Plateau of
Trigger Inflated Disillusionment Productivity
Expec-
tations
Years to mainstream adoption
less than 2 years 2 to 5 years 5 to 10 years

Figuur 5: Trendontwikkeling sociale mediatoepassingen volgens analysebureau Gartner

Social media zijn dus geen hype, maar een media zullen zichzelf steeds beter als
onderdeel van de ontwikkeling waarbij ondersteunend instrument ontwikkelen
technologie en de behoefte van mensen waarmee mensen met elkaar op een leuke
aan groepsvorming bij elkaar komt. Social en nuttige manier informatie, kennis en

20
ervaringen uitwisselen. Social media zorgen Ik ben ervan overtuigd dat alle vier de
voor andere manieren van communiceren sourcinggeneraties veel van elkaar kunnen
tussen mensen en organisaties en leveren leren en zelfs houvast zullen vinden in
belangrijke dataverzamelingen op. Het het gemeenschappelijk optrekken bij het
is essentieel in de ondersteuning van professionaliseren van het regisserend
crowdsourcing en het is voor alle vermogen.
bevolkingsgeneraties belangrijk om op
zijn minst ermee te experimenteren. Het begint voor alle vier de sourcing-
generaties met leiderschap. En over
Hoe regisseer je een ondernemend leiderschap bestaan vele theorieën en
netwerk? visies. Mijn inspirerende collega, Prof.
Voor het ondersteunen van eerste en tweede Dr. Leon de Caluwé, geeft in zijn nieuwe
generatie sourcing zagen wij al eerder dat de boek, Mensen Veranderen, een mooie kijk
noodzaak van een effectieve regie groot is. op leiderschap22. Leiderschap kenmerkt
Het succesvol toepassen van de inrichtings- zich, vrij vertaald, in de volgende
principes blijkt in de praktijk een stevige gedragingen. De leider:
veranderopgave te zijn en vele organisaties - heeft een visie en is in staat doelen
worstelen met dit vraagstuk. Regie vraagt en taken op idealistische wijze te
om goede coördinatie dwars door organisatie- formuleren;
lagen heen. En dat houdt voor management - heeft een enorm geloof in zichzelf en
in dat dit verlies van macht tot gevolg zal een rotsvast vertrouwen;
hebben. Ik zie regelmatig dat de strijd - stelt hoge eisen, zowel aan zichzelf
rondom afbakening van regietaken tussen als de medewerkers, toont autoriteit
inkoop, ICT en facilitaire organisaties in en heeft zelfdiscipline;
alle hevigheid wordt gestreden. En dat is - is communicatief zeer sterk en in
jammer, want de energie is hard nodig staat tot ‘empowerment' van mede-
voor het realiseren van de veranderopgave. werkers. Treedt daarbij bezielend en
emotionerend op waardoor
Bij derde en vierde generatie sourcing, de medewerkers beter presteren;
omgevingen waarin meer sprake is van een - kan goed waarnemen, luisteren en
ondernemend netwerk, ligt dat weer anders. spreken.
Daar zie je dat de regie vaak wordt opgepakt
door iemand die vanuit persoonlijke kracht, Deze gedragingen zijn essentieel in een
dus leiderschap, in staat is het sourcing- omgeving waar professioneel regie moet
vraagstuk te realiseren. De ontwikkelingen worden gevoerd. Ik zou zelf, op basis van
rondom professionaliseren van regie zijn nog het Groundswell-onderzoek naar social
redelijk pril, zeker in de vierde generatie communities en open leadership23 en
sourcingoplossingen. mijn eigen ervaring met leiderschap in

21
communities, een aantal voor regie Als voorschot kan ik al wel een paar
specifieke gedragingen willen toevoegen: succesfactoren geven voor goede regie van
- is in staat te leren, fouten te maken ondernemende netwerken op basis van
en op basis van feedback in staat om een aantal projectervaringen en praktijk-
te verbeteren en te veranderen; onderzoeken.
- verbindt mensen en kansen via - Blijf je realiseren dat het mensenwerk
communities, in vierde generatie is. Pak de professionalisering en inrich-
sourcing met inzet van social media ting van regie aan met de principes
en andere sourcinggeneraties via de van verandermanagement en realiseer
samenwerkingsrelaties; je dat de dynamiek steeds zorgt voor
- is gepassioneerd en in staat deze ruis. Zoek hierbij houvast bij de eerder
passie te delen met een peergroup. genoemde leiderschapsgedragingen.
- Stel het kwalitatieve niveau voor
Het staat als lijstje leuk op papier, de professionaliteit van de regie als
maar hoe doe je dat nu in de praktijk? ambitie vast op CMMI voor acquisitie
En zijn deze gedragingen ontwikkelbaar, niveau 3. Het inrichten en werken
of moet je ze van nature bezitten? Een met CMMI-niveau 3-activiteiten, zoals:
pasklaar antwoord op deze vragen is er eisenverificatie, integrale capaciteits-
niet, zeker niet omdat regie situationeel planning, geïntegreerd projectmanage-
zal verschillen bij toepassing op de ment, integraal risicomanagement
vier sourcinggeneraties. Het lectoraat en ontwikkeling van professionals en
Regisseren van Ondernemende Netwerken organisatie, vragen een hoog niveau
zal de komende jaren hier, bij voorkeur leiderschap, praktische ervaring en een
met u samen, onderzoek naar doen. goede mentaliteit. Hiermee worden
ook de drie ketenprocessen, bij eerste,
tweede en derde generatie meer zicht-
baar en bij vierde generatie meer op
aansturing, toegepast.

22
- Zorg voor stevige aansluiting met de Het effect hiervan is dat er een profes-
vraagkant (demand) en leverkant (supply). sionele sfeer en werkwijze zal ontstaan,
Zij moeten zich naar een vergelijkbaar waarbij een belangrijke verandering zal
professioneel niveau ontwikkelen. Het optreden. Regie dwingt namelijk af dat
moeilijkste hierin is het professionali- er in plaats van horizontaal (manage-
seren van de vraagkant; die weet vaak ment), verticaal moet worden gewerkt
niet wat het precies wil en hoe dit voor (leiderschap)26. En als je dat goed kunt
elkaar te krijgen is. Regie moet daar de toepassen, zijn de mogelijkheden en
helpende hand in bieden en samen met successen onbegrensd.
de vraagkant optrekken in de professio-
nalisering. De leverkant professionaliseert
zichzelf doorgaans vanwege de toe-
nemende kwaliteitseisen in de markt.
- Zet een netwerk op van professionals,
ondersteuning, ondernemers, deelnemers
en volgers. Met behulp van social media,
sociale netwerken en traditionele net-
werken is iedereen die je nodig hebt
binnen zes stappen te vinden en te
verbinden24.
- Benut talent en de wijsheid van de
‘crowd' met behulp van netwerken.
Experimenteer met social media en zorg
voor een goede focus op je eigen passie
en peergroep25.
- Ervaar en kijk wat er gebeurt, evalueer,
verbeter en hou vol. Zorg ook dat je
geniet!

23
Het lectoraat Regisseren van Ondernemende Netwerken

Het lectoraat Regisseren van Ondernemende de lectoraten van New Business & ICT,
Netwerken richt zich op praktijkgericht International Business, International Com-
onderzoek, onderwijs en innovatie rond munication & Media, Facility Management,
de wijze waarop regie effectief kan worden Human Technology, Gezondheidsstudies en
ingezet. Het lectoraat maakt onderdeel uit Sportstudies. Tevens wordt samengewerkt
van het Kenniscentrum Ondernemerschap met de faculteit Economie en Bedrijfskunde
en van het lectoraat New Business & ICT, van de Rijksuniversiteit Groningen.
en ondersteunt de Hanzehogeschool
Groningen in haar ambitie om uit te Algemene doelstellingen.
groeien naar een toonaangevende European De doelen die het lectoraat wil behalen,
University of Applied Sciences. Projecten zijn:
waar de lector en het lectoraat in belang- - De Hanzehogeschool Groningen vervult
rijke mate aan gaan bijdragen, zijn: een een leidende rol binnen het sourcing-
nieuw ontwikkelde masteropleiding in werkveld.
regisserend leiderschap, een minoropleiding - Er wordt toegepast onderzoek verricht
met betrekking tot nieuwe vormen van naar regie op dienstverlenings- en
regie, sourcing, service management, onder- sourcingvraagstukken. Deze onder-
zoek naar regiecompetenties, innovaties op zoeken zijn zowel ten behoeve van
het gebied van crowdsourcing en onder- kennisontwikkeling binnen het lectoraat
steuning aan ondernemerscommunities als ten behoeve van het bedrijfsleven.
in Noord-Nederland. - Er is onderwijs ontwikkeld over dit
onderwerp voor bachelorstudenten in
Binnen de Hanzehogeschool Groningen de vorm van een nieuwe minor en een
wordt nauw samengewerkt met onder bijdrage aan het bestaande ITSM-
andere het Kenniscentrum Ondernemerschap, afstudeerprofiel.

De missie van dit lectoraat

Het lectoraat Regisseren van Ondernemende Netwerken zet de Hanzehogeschool
Groningen op de kaart als vooraanstaand, internationaal onderwijsinstituut voor kleine
en grote ondernemingen, zowel in de noordelijke regio van Nederland en internationaal.

Het lectoraat Regisseren van Ondernemende Netwerken creëert een levendig en
kwalitatief hoogwaardig expertisecentrum (Knowledge Hub), als onderdeel van het
Kenniscentrum Ondernemerschap en in samenwerking met toonaangevende bedrijven
in de sourcing- en regiemarkt, zodat toegevoegde waarde wordt geleverd aan de body
of knowledge in het vakgebied van regie en sourcing.

24
- Deze minor wordt ook aangeboden op 2. Wat is goed opdrachtgeverschap en
de commerciële markt. welke rollen, taken, competenties en
- Er is een internationale, commerciële verantwoordelijkheden gelden voor de
master Management en Leiderschap opdrachtgevers?
ontwikkeld en deze wordt uitgevoerd. 3. Hoe worden leveranciers effectief
- Er is een bijbehorende kenniskring geworven en geselecteerd en hoe wordt
opgezet. effectief leveranciersmanagement gevoerd
- Er is ondersteuning geleverd bij het in een dynamische marktomgeving en
opzetten van ondernemerschap op het met de achtergrond dat tot nu toe de
gebied van sourcing in de noordelijke leveranciers het bij outsourcing veelal
regio van Nederland. voor het zeggen hebben gehad? Welke
innovatieve selectiemethoden zijn te
Naast deze inhoudelijke doelen is het ontwikkelen?
lectoraat een unique selling point voor 4. Op welke wijze kan de kwaliteit en
de opleiding Bedrijfskundige Informatica. de kwantiteit van de ondersteunende
De verwachting is dat daardoor het aantal dienstverlening het best worden
studenten zal toenemen. vergeleken, zodat een onafhankelijke en
betrouwbare landelijke benchmark over
Onderzoeksvragen kwaliteit en prijs voor ICT- en facilitaire
De centrale onderzoeksvraag van het dienstverlening kan worden opgebouwd?
lectoraat is: op welke wijze levert regie Tevens wordt met deze benchmark
een effectieve bijdrage aan de ontwikkeling vastgesteld welke justificatie geldt voor
en inzet van ondersteunende bronnen de omvang van de regieactiviteiten.
(sources) en sourcingoplossingen binnen 5. Op welke wijze moet regie van sociale
organisaties? netwerken als alternatieve oplossing
voor het verkrijgen van ondersteunende
Het onderzoek vanuit het lectoraat arbeidscapaciteit worden ingericht?
Regisseren van Ondernemende Netwerken 6. Welke ervaringen zijn er in de
richt zich dan ook op de volgende onder- noordelijke regio (Noord-Nederland,
zoeksvragen: Noord-Duitsland, Denemarken en
1. Wat is de scope van regie tussen vraag Zweden) op het gebied van samen-
en aanbod, welke taken, competenties werken en sourcen, welke succesfactoren
en verantwoordelijkheden hebben de spelen hier en welke toekomstmogelijk-
regisseurs en welke normen en kaders heden kent deze regio?
gelden zodat standaardisatie van de
regieactiviteiten tot stand kan komen? Ontwikkeling onderwijs
Wat zijn de gedragskenmerken van Het lectoraat zal ondersteunen bij de
regisseurs die leiden tot succes? ontwikkeling van het volgende onderwijs:

25
- Een zes maanden durend minorprogram- - regisseren en professionaliseren van
ma. De minor biedt bachelorstudenten ‘demand and supply': hoe kan in een
de mogelijkheid om hun horizon te keten toegevoegde waarde worden
verbreden naar regie van sourcing en gecreëerd, gezien vanuit het perspectief
dienstverlening. De inhoud van de minor van de deelnemers;
zal worden gekozen uit de curriculum- - professioneel samenwerken tussen or-
inhoud beschreven in het kader van de ganisaties en ketens en het organiseren
masteropleiding en zal een springplank van nieuwe vormen van aanbesteding
zijn naar de ontwikkeling van de master. en inkoop, inclusief de verwerving van
De minor zal ook worden aangeboden als capaciteit en middelen;
apart programma voor zakelijke klanten. - professioneel projectmanagement gericht
- Een tweejarige master Management en op het regisseren van vraag en aanbod;
Leiderschap. Het onderwijs zal worden - het ontwikkelen en inrichten van een
verzorgd met principes van het nieuwe regieorganisatie en het ontwikkelen van
leren, virtuele projectgroepen en crowd- competenties, activiteiten en de werkwijze
sourcingprojecten, zodat elke student van professionals in de regieorganisatie;
ook kan werken vanuit zijn of haar - regie van business- en informatie-
eigen woon- en werkplaats. Headlines architectuur, de link tussen business-
van de masteropleiding zijn gericht op processen, technologie en ICT-innovaties
vernieuwende managementwerkwijzen, vanuit het perspectief van regievoering;
regievoering en leiderschapsontwikkeling. - het ontwikkelen van de sourcingmaat-
Binnen de kaders van de master zal regelen, zoals het inrichten van Shared
praktijkgericht onderzoek worden Service Centers, het professioneel
uitgevoerd. samenwerken met andere organisaties,
inzet van vernieuwende manieren van
Het curriculum en het onderzoek zullen selectie en aanbesteding en het verkrijgen
in grote lijnen de volgende onderwerpen van arbeidscapaciteit met behulp van
omvatten: netwerken met kenniswerkers (crowd-
- governance: besturingsprincipes, leider- sourcing en social media).
schapsprincipes, business architectuur,
programmamanagement & control We zijn ervan overtuigd dat deze ambities
mechanismen; en actiepunten herkenbaar zijn binnen uw
- managen van (organisatorische) organisatie of branche en nodigen u van
veranderingen en veranderkunde; harte uit om samen met het lectoraat aan
- persoonlijk leiderschap, ondernemerschap slag te gaan in de vernieuwing en profes-
en het ontwikkelen van leiderschaps- sionalisering van het vakgebied regie en
vaardigheden vanuit een ondernemend sourcing.
perspectief;

26
Conclusie en eindboodschap

Door de ontwikkeling van de Nederlandse De opdracht van het lectoraat Regisseren
economie als transactie-economie, de van Ondernemende Netwerken van
inzet van internettechnologie hierbij en de Hanzehogeschool Groningen bevat
de groei van social communities, is er uitdagende en relevante ambities voor
behoefte aan regisserend vermogen. onderzoek, onderwijs en ondernemer-
Sourcing ondersteunt hierbij door te schap. De lector en de kenniskring zetten
zorgen voor de juiste inzet van de zich de komende jaren in om een stevige
benodigde capaciteit. Regie en sourcing bijdrage te leveren op het terrein van
hebben een sterke verbinding met elkaar regisseren van ondernemende netwerken,
en zijn van toepassing op zowel de zodat dit zal leiden tot de reputatie van
traditionele sourcingoplossingen als de een toonaangevende European University
meest moderne, zoals crowdsourcing of Applied Sciences en een erkend top-
en de inzet van social media hierbij. instituut voor regisserend leiderschap en
Het is essentieel dat de kwaliteit van regisseren van ondernemende netwerken.
de regie en de competenties van de
professionals ingezet worden met de Zo gezegd, zo gedaan.
ambitie van minimaal CMMI niveau 3.
Daarbij speelt regie de rol als verbindende Frank Willems
schakel tussen vraag en aanbod. En om
dit goed te kunnen, is het uitvoeren van
regisserend leiderschap een belangrijke
succesvoorwaarde.

27
Bronnen

1 Centraal Bureau voor de Statistiek, cijfers 13 Peter Kraljic, Purchasing must become Supply
landbouw, industrie, handel en dienstverlening, Management, Harvard Business Review, 1983
www.cbs.nl 14 Marco Gianotten e.a., Outsourcing Perfor-
2 Prof. Dr. Frank den Butter, Transactie- mance 2011 Outlook Strategy Research, Giarte
management, Sleutelcompetentie voor Media Group 2010
Nederland bij een regierol in de globaliser- 15 Frank Willems e.a, Outsourcingsdeal of
ing, Stichting Maatschappij en Onderneming, outsourcingsrelatie, Outsource Magazine
maart 2008 Jaarboek 2009
3 Kees Zandvliet e.a., De Nederlandse 16 Don Tapscott, Macro Wikinomics,
Ontmoetingen met Azie 1600-1950, Rebooting the business and the World, 2010
Rijksmuseum Amsterdam, 2002 17 Jeroen Boschma en Inez Groen,
4 Prof. Dr. Frank den Butter, Nederland Gereratie Einstein, communiceren met jongeren
als transactie-economie: regievoering en handel in de 21e eeuw, 2006
hebben de toekomst, Haarlemse voordrachten 18 Menno Lanting, Connekt, de impact van
LXVII, mei 2007 social netwerken op organisaties en leiderschap,
5 Roemer Lievaart, Films maken, handboek 2010
voor theorie en praktijk van scenario tot 19 Seth Godin, Tribes, jij moet ons leiden, 2008
montage, 2007 20 Roberto Assagioli, Psychosynthesis:
6 Gerco Rietveld, Inkoop een nieuw paradigma, A Collection of Basic Writings, bronvertaling
mei 2009 en inspiratie met dank aan Petra Moes
7 Prof. Dr. Rik Maes, Information Management: http://www.spacebetween.us
a roadmap, Primavera working papers, 21 Jeff Howe, Crowdsourcing: Why the Power of the
Universiteit van Amsterdam, Crowd Is Driving the Future of Business, 2009
http://primavera.fee.uva.nl/ 22 Prof. Dr. Leon de Caluwé ea, Mensen
8 Frank Willems, Het inrichten van regie veranderen: waarom, wanneer en hoe mensen
vraagt om een veranderaanpak, Handboek (niet) veranderen, 2010
regie op uitbestedingsrelaties, Platform 23 Charlene Li en Josh Bernhoff, Groundswell,
Outsourcing Nederland, 2008 winning in a World transformed by social
9 CMMI Open standaard en toetskader technologies, 2008 en Charlene Li, Open
voor ontwikkelprojecten, Regie en dienst- Leadership, how social technology can
verlening, Carnegie Mellon University, transform the way you lead, 2010
http://www.sei.cmu.edu/cmmi/ 24 Duncan Watts, Six Degrees, the Science of a
10 Dr. Frank Niessink e.a., IT Service CMM Connected Age, 2004
a pocket guide, 2004 25 Martijn Aslander, Erwin Witteveen,
11 Jan Jaap Cannegieter e.a., De kleine Easycratie, de toekomst van werken en
CMMI voor acquisitie, 2009 organiseren, 2010
12 Prof. Dr. Arjan van Weele, Grondslagen 26 Dr. Adriaan Bekman, Horizontaal leiderschap,
van inkoopmanagement, 2007 onderzoek naar leiderschap in organisaties, 2009

28
Het Kenniscentrum Ondernemerschap (KCO)
van de Hanzehogeschool Groningen levert
door toegepast onderzoek naar, onderwijs
aan en ondersteuning van ondernemers
een bijdrage aan de ontwikkeling van meer
en betere kennisintensieve ondernemingen
in Noord-Nederland. Het KCO kent zeven
lectoraten:

- New Business & ICT
• New Business & ICT
• Regisseren van Ondernemende
Netwerken
- Financieel Economisch Management
voor het Middenbedrijf
- Inkoopmanagement
- International Business
- International Business/Corporate
Communication
- Kennisintensief Ondernemerschap
- New Business Development

Hanzehogeschool Groningen
Kenniscentrum Ondernemerschap
Zernikeplein 7
9747 AS Groningen
www.hanze.nl/kco