You are on page 1of 84

www.ceipocastineiro.es.

vg

Programacións
ÍNDICE

2010 - 2011

Educación Primaria
ÍNDICE

2º Ciclo
ÍNDICE

Cod.: 32015165 - R/ Castiñeiro 1, 32620 Laza (Ourense) - Tel. Fax.: 988 42 20 14


e-mail:ceip.castinheiro@edu.xunta.es - web: centros.edu.xunta.es/ceipocastineiro
www.ceipocastineiro.es.vg
CEIP O CASTIÑEIRO – LAZA (OURENSE) PROGRAMACIÓNS

TITORA: IRENE RAÑA AMIDO

Cod.: 32015165

R/ Castiñeiro 1, 32620 Laza (Ourense)


Tel. Fax.: 988 42 20 14
e-mail: ceip.castinheiro@edu.xunta.es
web: centros.edu.xunta.es/ceipocastineiro

2
CEIP O CASTIÑEIRO – LAZA (OURENSE) PROGRAMACIÓNS

ÁREA DE MATEMÁTICAS

 PROFESORADO:
3º CURSO - 4º CURSO: Irene Raña Amido

 COMPETENCIAS BÁSICAS
Competencia matemática
- Recoñecer distintos usos dos números e utilizar códigos numéricos para identificar obxectos,
situacións...
- Recoñecer a utilidade das operacións para resolver problemas.
- Recoñecer a utilidade do cálculo mental non manexo das moedas e billetes de curso legal. 3
- Resolver problemas que impliquen o manexo do diñeiro.
- Recoñecer as fraccións, os seus termos, a súa representación e a súa nomenclatura
- Aplicar a situacións cotiás, o cálculo do valor dunha parte dunha cantidade que se dividiu en partes iguais
- Utilizar as unidades de medida de lonxitude para enfrontarse a situacións nas que empregar as matemáticas
fóra da aula.
- Desenvolver o gusto pola precisión e o rigor na utilización dos instrumentos de medida.
- Establecer relacións e equivalencias entre as distintas unidades de tempo.
- Aplicar en distintos contextos os conceptos relativos aos distintos tipos de liñas, as súas posicións
relativas e aos ángulos.
- Ser capaz de utilizar os conceptos relativos aos triángulos, cuadriláteros, circunferencia e círculo en
distintos contextos: analizar, describir, clasificar, interpretar, as formas dous obxectos que nos rodean.
- Adquirir coñecementos e destrezas matemáticas.
- Mostrar interese por utilizar modos matemáticos de pensamento.
Comunicación lingüística
- Incorporar os números á linguaxe habitual, como elementos con valor expresivo e interpretar mensaxes
que conteñen números.
- Describir verbalmente os razoamentos e procesos matemáticos que interveñen nas distintas operacións
matemáticas.
- Incorporar á súa linguaxe habitual a terminoloxía dás distintas operacións matemáticas.
- Utilizar unha linguaxe precisa e clara na descrición, localización e organización de feitos ao longo do
tempo.
- Incorporar as fraccións á linguaxe habitual, como elementos con valor expresivo
- Incorporar á súa linguaxe habitual a terminoloxía do sistema métrico decimal.
- Utilizar ou vocabulario axeitado en situacións familiares de medida de capacidade e de peso.
- Incorporar á súa linguaxe habitual a terminoloxía do sistema monetario.
- Incorporar á linguaxe habitual a terminoloxía xeométrica aprendida.
- Valorar a terminoloxía xeométrica como recurso expresivo.
- Describir verbalmente vos procesos matemáticos que interveñen na elaboración de táboas e gráficas.
- Incorporar á súa linguaxe habitual a terminoloxía elemental estatística.
Coñecemento e interacción co mundo físico
- Recoñecer a utilidade dos números para expresar cantidades das magnitudes que manexamos todos os
días.
- Facilitar unha mellor comprensión do ámbito.
- Utilizar as distintas operacións matemáticas para enfrontarse a situacións cotiás nas que empregar as
matemáticas fóra da aula.
- Recoñecer a utilidade das fraccións para expresar cantidades das magnitudes que manexamos todos os
días
- Utilizar ou sistema monetario para enfrontarse a situacións cotiás nas que empregar as matemáticas
fóra da aula.
- Describir o ámbito de xeito máis axustado á realidade.
- Localizar non tempo as propias vivencias: ao longo do día, do mes, do ano, etc.
- Aplicar os conceptos e nomenclatura relativos aos elementos xeométricos para analizar, describir e
comprender o ámbito real.
- Transmitir informacións precisas sobre aspectos cuantificables do ámbito.

3
CEIP O CASTIÑEIRO – LAZA (OURENSE) PROGRAMACIÓNS

Tratamento da información e competencia dixital


- Proporcionar destrezas asociadas ao uso dous números.
- Facilitar a comprensión de informacións que incorporen cantidades e medidas.
- Iniciarse no uso de calculadoras e de ferramentas tecnolóxicas para facilitar comprensión de contidos
matemáticos.
- Iniciarse no uso de cronómetros e reloxos dixitais para facilitar a comprensión de contidos matemáticos.
- Utilizar internet como recurso para a busca de información e para a obtención de figuras e
representacións xeométricas
- Utilizar a linguaxe gráfica e estatística para interpretar a información sobre a realidade.
Social e cidadá
- Valorar a utilidade dos números como recurso para analizar os elementos e relacións da sociedade na
que vivimos. 4
- Desenvolver a colaboración cos demais e mostrar actitudes de axuda co fin de resolver situacións
problemáticas nas que interveñan as distintas operacións matemáticas.
- Valorar a utilidade das fraccións como recursos para cuantificar e resolver situacións cotiás
- Desenvolver a colaboración cos demais e mostrar actitudes de axuda co fin de resolver situacións
problemáticas nas que interveña o diñeiro.
- Desenvolver a colaboración cos demais e mostrar actitudes de axuda co fin de resolver situacións
problemáticas nas que interveñan as unidades de medida de lonxitudes.
- Planificar os produtos que se van consumir antes de comprar.
- Valorar a puntualidade como algo positivo para a convivencia.
- Aceptar outros puntos de vista diferentes ao propio ao utilizar estratexias de resolución de problemas.
Aprender a aprender
- Recoñecer a utilidade das representacións gráficas para fixar e aclarar conceptos e relacións nos
números.
- Verbalizar o proceso seguido na aprendizaxe das distintas operacións matemáticas, para potenciar o
desenvolvemento de estratexias que faciliten a aprendizaxe autónoma.
- Realizar debuxos ou esquemas que lle axuden á busca da solución a un problema.
- Potenciar o desenvolvemento de estratexias que faciliten a aprendizaxe autónoma.
- Desenvolver a habilidade para comunicar con eficacia os propios resultados.
- Recoñecer a utilidade das representacións gráficas para fixar e aclarar conceptos e relacións nos
números fraccionarios
- Recoñecer a utilidade de utilizar debuxos ou esquemas que lle axuden á busca da solución a un
problema.
- Potenciar unha actitude experimentadora cara a utilización de diferentes instrumentos e unidades de
medida.
- Verbalizar ou proceso seguido na aprendizaxe, para reflexionar sobre como se aprende.
- Recoñecer e aplicar a manipulación, a construción e a representación como métodos de investigación e
descubrimento en xeometría.
Autonomía e iniciativa persoal
- Seguir un método como estratexia para ter unha maior seguridade na resolución de problemas.
- Desenvolver confianza para enfrontarse con éxito a situacións incertas.
- Xestionar os recursos para optimizar os procesos de resolución de problemas, utilizando distintas
operacións matemáticas.
- Xestionar os recursos para optimizar os procesos de resolución de problemas nos que interveña a
medida do tempo.
- Trazar un plan, buscar estratexias e tomar decisións para resolver problemas.
- Mostrar curiosidade por coñecer a utilidade das aprendizaxes novas.
- Resolver problemas no ámbito das fraccións
- Enfrontarse a novas situacións con maior posibilidade de éxito, tendo en conta a valoración dous
resultados obtidos en situacións similares.
- Mostrar interese por descubrir diferentes formas de construción e representación dos elementos e
figuras xeométricas.
- Xestionar os recursos para optimizar os procesos de resolución de problemas, utilizando as unidades de
medida de lonxitude.

4
CEIP O CASTIÑEIRO – LAZA (OURENSE) PROGRAMACIÓNS

Cultural e artística
- Valorar o coñecemento matemático como contribución ao desenvolvemento cultural dous pobos.
- Recoñecer que as relacións e formas xeométricas axudan na análise de producións artísticas.
- Utilizar os envases de desfeito para realizar producións artísticas.
- Utilizar algunhas obras de arte para traballar contidos matemáticos.

 OBXECTIVOS XERAIS
1) Consolidar os conceptos básicos matemáticos sobre ou número, as operacións básicas de cálculo,
a medida, as formas xeométricas e a súa situación no espazo, as súas posibilidades operatorias e de
organización da información.
2) Utilizar as distintas linguaxes matemáticas (numérica, xeométrica e gráfica) para interpretar, 5
valorar e producir informacións e mensaxes sobre situacións coñecidas.
3) Utilizar o coñecemento matemático para interpretar, valorar e producir informacións e mensaxes
sobre fenómenos coñecidos.
4) Recoñecer situacións da vida cotiá que poidan ser descritas coa axuda de códigos, números
naturais e fraccións moi sinxelas.
5) Resolver situacións da vida cotiá o tratamento da cal requira varias operacións elementais de
cálculo, utilizando os algoritmos correspondentes e interpretando o resultado.
6) Detectar e resolver problemas cada vez máis complexos do ámbito cotiá, a resolución dos cales
requiran as operacións e destrezas básicas do cálculo.
7) Valorar a necesidade e importancia das matemáticas na vida cotiá.
8) Mostrar interese e perseveranza na busca de solucións a sinxelas situacións problemáticas.
9) Gozar coas diferentes posibilidades de representación de datos sobre feitos ou situacións da vida
cotiá de forma numérica e gráfica.
10) Mostrar interese pola precisión na realización de cálculos cada vez máis complexos e pola
representación ordenada e clara.
11) Manifestar satisfacción polo progreso dos seus coñecementos matemáticos.
12) Afrontar con autonomía situacións problemáticas cada vez máis complexas, sen abandonar as
tarefas ata concluílas.
13) Efectuar operacións sinxelas de cálculo mental e mostrar confianza nas propias capacidades.
14) Elaborar e utilizar estratexias persoais de estimación, aproximación e cálculo mental, e orientación
espacial para a resolución de problemas sinxelos a partir do seu coñecemento dous números e das
catro operacións básicas.
15) Coñecer e utilizar, de forma experimental, ás medidas de lonxitude, capacidade, masa e tempo.
16) Explorar e utilizar instrumentos sinxelos de cálculo (ábaco), analizando a súa adecuación,
vantaxes e inconvenientes, e revisando os resultados.
17) Explorar e utilizar instrumentos sinxelos de medida (regra graduada, unidades de lonxitude,
capacidade e masa, reloxo, etc.), revisando os resultados.
18) Ser consciente da importancia de utilizar internacionalmente o sistema métrico decimal.
19) Recoñecer no ámbito obxectos e espazos con diferentes formas xeométricas e clasificalos polas
propiedades descubertas.
20) Comprender mellor o propio ámbito e desenvolver novas posibilidades de acción sobre o
devandito ámbito, utilizando os seus coñecementos sobre as formas xeométricas, e describindo
apropiadamente posicións e traxectorias de obxectos non espazo.
21) Definir a propia situación e a dos obxectos utilizando diferentes puntos de vista e sistemas de
referencia apropiados.
22) Interpretar sinxelos esbozos, planos, mapas e maquetas, recoñecendo neles elementos
importantes e percorrido.
23) Observar e tomar datos sobre feitos, fenómenos e situacións da realidade cotiá para clasificalos e
cuantificalos, formándose xuízos sobre eles, e representándoos gráfica e numericamente.
24) Representar datos mediante sinxelos diagramas de barras e interpretar táboas e gráficas similares
contextualizadas.
25) Detectar e resolver problemas sinxelos da vida cotiá, para a resolución da cal necesítese a axuda
de códigos básicos e do sistema de numeración decimal.
26) Coñecer o valor de posición de cada díxito e ser capaz de representar cantidades máis
complexas.
5
CEIP O CASTIÑEIRO – LAZA (OURENSE) PROGRAMACIÓNS

27) Seleccionar e aplicar pertinentemente a operación axeitada cos datos dispoñibles en diferentes
situacións, algunhas das máis complexas.

 CONTIDOS
3º CURSO
1. Números e operacións
- Os números de tres cifras: a unidade, a decena e a centena.
- O valor das cifras dun número.
- Comparación de números.
- Os números ordinais.
- Os números de catro e cinco cifras: a unidade de millar e a decena de millar.
- Aproximación de números. 6
- Ás fraccións: medios, terzos, cuartos.
- Comparación de fraccións coa unidade.
- Fracción dunha cantidade.
- A suma con levadas e os seus termos.
- Suma de varios números.
- A resta con levadas e os seus termos.
- Proba da resta.
- A multiplicación e os seus termos.
- As táboas de multiplicar.
- Propiedades da multiplicación: conmutativa e asociativa.
- Multiplicar por dez, cen e mil.
- Multiplicar con levadas.
- A división e os seus termos.
- División exacta e división inexacta.
- Divisións con divisores dunha cifra.
- Moedas de euro e de céntimos de euro.
- Equivalencias e cambios. Redución a euros.
- Sumas e restas con euros e céntimos de euro.
2. Á medida: estimación e cálculo de magnitudes
- O metro.
- O decímetro, o centímetro e o milímetro.
- O quilómetro.
- Os instrumentos de medida.
- O litro, o medio litro e o cuarto de litro.
- O quilo, o medio quilo e o cuarto de quilo.
- As horas, os minutos e os segundos.
- A lectura do reloxo.
- O calendario. O ano bisiesto.
3. Xeometría
- Distintas clases de liñas: recta, curva, ondulada, quebrada, mixta e espiral.
- Rectas secantes e rectas paralelas.
- Ángulos. Clasificación.
- Prismas e pirámides.
- Cilindros, conos e esferas.
- Clasificación dos polígonos: triángulos, cuadriláteros, pentágonos e hexágonos.
- O triángulo segundo os seus lados: equilátero, isóscele e escaleno.
- O triángulo segundo os seus ángulos: rectángulos, acutángulos e obtusángulos.
- Os cuadriláteros: paralelogramos e non paralelogramos.
- Os paralelogramos: rectángulo, rombo, cadrado e romboide.
- A circunferencia e o círculo.
- O radio e o diámetro. Trazado de circunferencias co compás.
4. Tratamento da información, azar e probabilidade
- Táboas de rexistro de datos.
- Gráficas de barras e de liñas.
- Pictogramas.
6
CEIP O CASTIÑEIRO – LAZA (OURENSE) PROGRAMACIÓNS

4º CURSO
1. Números e operacións
- Os números de seis e de sete cifras.
- O valor das cifras dun número.
- Os números romanos.
- A suma con levadas e os seus termos.
- Propiedades da suma: conmutativa e asociativa.
- Suma de varios números.
- A resta con levadas e os seus termos.
- Proba da resta.
- Sumas e restas combinadas. O uso da paréntese.
- A multiplicación e os seus termos. 7
- Propiedades conmutativa, asociativa e distributiva.
- Utilización da paréntese.
- Multiplicación de números por varias cifras.
- A división e os seus termos.
- División exacta e división inexacta.
- Divisións con divisores de dous e de tres cifras.
- División con ceros non cociente.
- División entre dez, cen e mil.
- Concepto de fracción.
- Comparación de fraccións coa unidade.
- A fracción dunha cantidade.
- Fraccións equivalentes.
- Os números decimais.
- As décimas e as centésimas.
- Comparación e ordenación de números decimais.
- Suma e resta de números decimais.
2. A medida: estimación e cálculo de magnitudes
- Múltiplos e divisores do metro.
- Expresións complexas e incomplexas.
- Sumas e restas con medidas de lonxitude.
- Múltiplos e divisores do litro.
- Gramo, decigramo, centigramo e miligramo.
- Decagramo, hectogramo e quilogramo.
- A tonelada.
3. Xeometría
- Rectas paralelas e rectas secantes.
- Puntos, semirrectas e segmentos.
- Rectas perpendiculares.
- Clases de ángulos: recto, agudo e obtuso.
- Xiros e ángulos.
- Medidas de ángulos.
- Os polígonos: triángulos, cuadriláteros, pentágonos, octógonos e decágonos.
- Perímetro dun polígono.
- Os cuadriláteros: paralelogramos e non paralelogramos.
- Os paralelogramos: rectángulo, rombo, cadrado e romboide.
- Os non paralelogramos: trapecio e trapezoide.
- Os triángulos segundo os seus lados: equiláteros, isósceles e escalenos.
- Os triángulos segundo os seus ángulos: rectángulos, acutángulos e obtusángulos.
- Circunferencia e círculo.
- Radio, diámetro, arco e corda.
- Regularidades nas figuras planas.
- Polígonos regulares.
- Figuras con eixes de simetría.
- Os poliedros: prismas e pirámides.
- As caras dos poliedros.
7
CEIP O CASTIÑEIRO – LAZA (OURENSE) PROGRAMACIÓNS

- Corpos redondos: cilindros, conos e esferas.


- A orientación espacial.
- O plano cuadriculado. Coordenadas.
- Os puntos do plano.
- Esbozo, planos e mapas.
4. Tratamento da información, azar e probabilidade
- Situacións e experiencias aleatorias.
- Sucesos e posibilidades.
- Posibilidades expresadas con números.
- A probabilidade a partir dos datos.

 CRITERIOS DE AVALIACIÓN 8
3º CURSO
- Le, escribe e ordena números naturais, interpretando a orde de magnitude de cada díxito do número, e
utilízaos para cuantificar magnitudes do seu ámbito, de xeito exacto ou aproximado, contando ou
estimando.
- Coñece o uso dos números como códigos, en casos sinxelos e usuais (numeración dunha rúa, ou
código postal, etc.).
- Selecciona e aplica convenientemente as operacións necesarias cos datos dispoñibles, comproba o
resultado obtido e interprétao en función do enunciado, revisándoo ou corrixíndoo en caso necesario.
- Elixe un procedemento de cálculo numérico axeitado á situación con números de ata seis cifras, en
función da cantidade e complexidade dos datos que se manexan e da necesidade de ter unha maior ou
menor precisión no resultado, e executa con corrección o devandito procedemento, revisándoo se o
resultado non coincide coa estimación prevista.
- Estima magnitudes (lonxitude, superficie, capacidade, masa e tempo) antes de medilas e contrasta os
resultados obtidos coa estimación previa.
- Realiza as medicións con coidado, escolle entre as unidades e instrumentos de medida dispoñibles os
que mellor se axusten ao tamaño e á natureza do obxecto que se desexa medir, e expresa
correctamente as medidas realizadas.
- Utiliza ordenadamente a linguaxe numérica, xeométrica, gráfica e de medida, cando presenta, de xeito
verbal ou escrita, as súas tarefas escolares ou participa nas postas en común: argumentando e
razoando as súas solucións, escribindo na posición correcta datos e operacións, axudándose de
debuxos se é necesario, etc.
- Inclúe espontaneamente na súa narración medidas de espazos e tempos, números naturais ou fraccións
moi sinxelas, palabras relativas a comparacións e as operacións aditivas e multiplicativas, etc., que fan
máis precisa a descrición.
- Interpreta documentos e mensaxes moi sinxelas sobre fenómenos que lle son familiares e que conteñen
números de ata seis cifras e máis dunha operación, sinxelas descricións verbais de figuras, situacións
no espazo ou itinerarios, etc.
- Recoñece, nomea e describe formas e corpos xeométricos do ámbito próximo, representa figuras planas
sinxelas coa axuda de instrumentos de debuxo e utiliza materiais diversos para crear volumes.
- Coñece algúns elementos (caras, lados, etc.) e propiedades importantes das formas xeométricas e
axúdase delas para crear as súas propias composicións estéticas ou utilitarias.
- Describe a situación e posición dun obxecto próximo no espazo respecto a outro obxecto visible,
utilizando os termos axeitados (paralelo, perpendicular, enriba, detrás, etc.), incluíndo distancias en
casos sinxelos.
- Identifica que datos é preciso tomar cando é necesario recoller información para un propósito concreto,
aplica algunha técnica sinxela de recollida datos (pequena enquisa, observación, etc.) e fai recontos
sistemáticos, en casos en que o número de datos sexa reducido.
- Interpreta e elabora sinxelas táboas de datos nun contexto, ben sexa de frecuencias ou relativas a
outras informacións familiares (horarios, prezos, etc.), elixe unha forma axeitada e expresiva de
representación (diagrama de barras, gráfica de liñas, etc.) e realízaa con pulcritude e precisión.
- Aplica os coñecementos matemáticos a situacións e identifica situacións do seu ámbito familiar onde se
utilizan.
- Explora distintas representacións dunha situación concreta, as posibilidades das distintas linguaxes
matemáticas (gráfico, numérico, etc.) ou de materiais manipulativos.

8
CEIP O CASTIÑEIRO – LAZA (OURENSE) PROGRAMACIÓNS

- Afronta con autonomía as situacións problemáticas, sen pedir axuda ante a primeira dificultade; é
consciente dous seus puntos débiles e esfórzase por superalos.
- Manifesta satisfacción polo progreso dos seus coñecementos matemáticos así como pola crecente
socialización que implica a linguaxe matemática.
- Manifesta flexibilidade nos seus puntos de vista, elixindo unha estratexia distinta cando a primeira non
deu resultado e non abandona as tarefas ata concluílas.

4º CURSO
- Utiliza ordenadamente a linguaxe numérica, xeométrica, gráfica e de medida, cando presenta, de xeito
verbal ou escrita, as súas tarefas escolares ou participa nas postas en común: argumentando e
razoando as súas solucións, escribindo na posición correcta datos e operacións, axudándose de
debuxos se é necesario, etc. 9
- Inclúe espontaneamente na súa narración medidas de espazos e tempos, números naturais ou fraccións
moi sinxelas, palabras relativas a comparacións e as operacións aditivas e multiplicativas, etc., que fan
máis precisa a descrición.
- Interpreta documentos e mensaxes moi sinxelas sobre fenómenos que lle son familiares e que conteñen
números de ata seis cifras e máis dunha operación, sinxelas descricións verbais de figuras, situacións
no espazo ou itinerarios, etc.
- Le, escribe e ordena números naturais, interpretando a orde de magnitude de cada díxito do número, e
utilízaos para cuantificar magnitudes do seu ámbito, de xeito exacto ou aproximado, contando ou
estimando.
- Coñece o uso dos números como códigos, en casos sinxelos e usuais (numeración dunha rúa, ou
código postal, etc.).
- Selecciona e aplica convenientemente as operacións necesarias cos datos dispoñibles, comproba o
resultado obtido e interprétao en función do enunciado, revisándoo ou corrixíndoo en caso necesario.
- Elixe un procedemento de cálculo numérico axeitado á situación con números de ata seis cifras, en
función da cantidade e complexidade dos datos que se manexan e da necesidade de ter unha maior ou
menor precisión no resultado, e executa con corrección o devandito procedemento, revisándoo se o
resultado non coincide coa estimación prevista.
- Estima magnitudes (lonxitude, superficie, capacidade, masa e tempo) antes de medilas e contrasta os
resultados obtidos coa estimación previa.
- Realiza as medicións con coidado, escolle entre as unidades e instrumentos de medida dispoñibles os
que mellor se axusten ao tamaño e á natureza do obxecto que se desexa medir, e expresa
correctamente as medidas realizadas.
- Recoñece, nomea e describe formas e corpos xeométricos do ámbito próximo, representa figuras planas
sinxelas coa axuda de instrumentos de debuxo e utiliza materiais diversos para crear volumes.
- Coñece algúns elementos (caras, lados, etc.) e propiedades importantes das formas xeométricas e
axúdase delas para crear as súas propias composicións estéticas ou utilitarias.
- Describe a situación e posición dun obxecto próximo non espazo respecto a outro obxecto visible,
utilizando os termos axeitados (paralelo, perpendicular, enriba, detrás, etc.), incluíndo distancias en
casos sinxelos.
- Describe desprazamentos en relación co punto de referencia elixido e utiliza sinxelos sistemas de
coordenadas non plano, para situar e describir puntos nel.
- Interpreta unha representación plana ou espacial (plano ou maqueta) referente a espazos que lle son
familiares (a rúa, ou barrio ou ou colexio) , e identifica nela os elementos máis importantes.
- Aplica os coñecementos matemáticos a situacións e identifica situacións do seu ámbito familiar onde se
utilizan.
- Explora distintas representacións dunha situación concreta, as posibilidades das distintas linguaxes
matemáticas (gráfico, numérico, etc.) ou de materiais manipulativos.
- Afronta con autonomía as situacións problemáticas, sen pedir axuda ante a primeira dificultade; é
consciente dous seus puntos débiles e esfórzase por superalos.
- Manifesta satisfacción polo progreso dous seus coñecementos matemáticos así como pola crecente
socialización que implica a linguaxe matemática.
- Manifesta flexibilidade nos seus puntos de vista, elixindo unha estratexia distinta cando a primeira non
deu resultado e non abandona as tarefas ata concluílas.

9
CEIP O CASTIÑEIRO – LAZA (OURENSE) PROGRAMACIÓNS

 MÍNIMOS ESIXIBLES PARA UNHA AVALIACIÓN POSITIVA


3º CURSO
- Descomposición e composición de números de ata cinco cifras, segundo a súa orde de unidades e o
valor posicional das súas cifras.
- Equivalencias entre as distintas ordes de unidades dun número.
- Comparación e ordenación de números.
- Aproximación de números á centena ou unidade de millar máis próxima.
- Lectura e escritura de números cardinais e ordinais.
- Algoritmo da suma con levadas (dous ou máis sumandos con igual ou diferente número de cifras).
- Algoritmo da resta con levadas con cantidades de igual ou diferente número de cifras.
- Proba da resta.
- Resolución de problemas nos que intervén a suma ou a resta. 10
- Transformar euros en céntimos, e viceversa.
- Manexar con soltura as equivalencias e cambios de moeda.
- Expresar cantidades de diñeiro (euros e céntimos) utilizando os números decimais como notación.
- Sumar e restar cantidades de diñeiro en forma complexa e utilizando os números decimais.
- Resolver problemas de compravenda en situacións cotiás.
- Concepto de multiplicación como expresión abreviada da suma de sumandos iguais.
- Os termos da multiplicación.
- Construción e memorización das táboas do 0 ao 10.
- Dominio do algoritmo da multiplicación por 10, 100 ou 1 000.
- Dominio do algoritmo de multiplicar números de varias cifras por números dunha cifra sen levar.
- Dominio do algoritmo de multiplicar números de varias cifras por números dunha cifra levando.
- A realización de reparticións de forma manipulativa e gráfica.
- A realización de divisións con dividendos de ata dúas cifras e divisores dunha cifra.
- A formulación e a resolución de sinxelos problemas nos que interveña a división.
- Concepto de fracción como parte da unidade.
- Identificación e representación dunha fracción nun diagrama previamente dividido en partes iguais.
- Elementos e nomenclatura. Lectura e escritura.
- Comparación dunha fracción coa unidade.
- Cálculo da metade, a terceira parte ou a cuarta parte dunha cantidade sinxela.
- Unidades corporais de medidas de lonxitudes: palmo, paso, pé... e unidades invariantes: regretas,
paus...
- Unidades de medida do sistema métrico decimal; a unidade universal: o metro; unidades menores:
decímetro, centímetro e milímetro; o quilómetro.
- Estimación de lonxitudes, realización de medicións, elección da unidade axeitada coa lonxitude a medir.
- Unidades non convencionais de medida de capacidades e de pesos.
- Unidades de medida de capacidade: o litro, o cuarto de litro e o medio litro. Equivalencias.
- Unidades de medida de peso: o quilo, o medio quilo e o cuarto de quilo. Equivalencias.
- A comprensión e a elaboración de mensaxes que inclúan cuantificacións de capacidade en litros e de
peso en quilos.
- División do día en 24 horas.
- Dominio dos ciclos do día nos seus dous formatos (12 e 24 horas).
- División da hora en minutos.
- A estrutura do ano en trimestres, meses e semanas.
- Lectura do reloxo analóxico e do dixital.
- Lectura do calendario e da data.
- Os distintos tipos de liñas: recta, curva, poligonal, ondulada e espiral.
- Posicións relativas: paralelas, secantes e perpendiculares.
- Ángulos e elementos.
- Clasificación de ángulos: rectos, agudos e obtusos.
- Destreza no manexo dos instrumentos de debuxo.
- Utilización dos termos aprendidos na descrición do ámbito.
- Clasificación dos corpos xeométricos: prismas, pirámides, cilindros, conos e esferas.
- Elementos dos corpos xeométricos: caras, arestas e vértices.
- Idea de polígono.
- Elementos dos polígonos: lados, ángulos e vértices.
10
CEIP O CASTIÑEIRO – LAZA (OURENSE) PROGRAMACIÓNS

- Clasificación dos polígonos segundo o número de lados.


- Elementos de triángulos e cuadriláteros: lados, vértices e ángulos.
- Clases de triángulos segundo os seus lados e segundo os seus ángulos.
- Cuadriláteros paralelogramos (identificación).
- Clases de paralelogramos.
- Conceptos de circunferencia e de círculo.
- Elementos básicos da circunferencia e do círculo.
- Cálculo da lonxitude do diámetro coñecido o radio e viceversa.
- Trazado de circunferencias co compás.
- Utilización do compás para o trazado de circunferencias de radio dado.
- Trazado de radios e diámetros coa regra.
- A construción de táboas para a recollida de datos. A lectura e interpretación de datos recollidos en 11
táboas.
- A lectura e interpretación de gráficas de barras, de pictogramas e de gráficas de liñas.

4º CURSO
- Lectura e escritura de números de ata sete cifras.
- Composición e descomposición de números de ata sete cifras segundo a orde de unidades e o valor de
posición das cifras.
- Establecemento de equivalencias entre as distintas ordes de unidades dun número.
- Lectura e escritura de números romanos.
- Propiedades conmutativa e asociativa da suma.
- Relacións entre os termos da resta.
- A proba da resta.
- Utilización da paréntese en sumas e restas.
- Emprego da calculadora para realizar series numéricas.
- Multiplicación de números de ata tres cifras por outro dunha soa cifra.
- Coñecemento e utilización das propiedades conmutativa, asociativa e distributiva.
- Multiplicación de números de varias cifras por outros de dúas cifras.
- Realiza reparticións, dun número pequeno de obxectos.
- Coñece os termos da división.
- Diferencia con claridade as divisións exactas e as inexactas.
- Realiza divisións con dividendos de ata catro cifras e divisores dunha cifra.
- Comproba os resultados aplicando a proba da división.
- Formula e resolve sinxelos problemas nos que intervén a división.
- Realiza reparticións dun número pequeno de obxectos.
- Diferencia con claridade as divisións exactas e as inexactas.
- Realiza divisións con dividendos de ata catro cifras e divisores dunha cifra.
- Formula e resolve sinxelos problemas nos que intervén a división.
- Termos dunha fracción. Lectura e escritura de fraccións.
- Concepto de fracción como parte da unidade dividida.
- Representación gráfica de fraccións.
- Comparación de fraccións.
- Lectura e escritura de números decimais: décimas e centésimas.
- Equivalencias entre as ordes decimais: décimas e centésimas.
- Comparación e ordenación de números decimais.
- Sumas e restas de números decimais.
- Equivalencias entre o metro e os seus divisores: dm, cm e mm.
- Equivalencias entre o metro e os seus múltiplos: dam, hm e km.
- Expresión do resultado dunha medida indicando a unidade utilizada.
- Expresión de lonxitudes de forma complexa (con dúas unidades) e de forma incomplexa.
- Establecemento de equivalencias entre diferentes unidades de lonxitude.
- Aplicación da medida e os cálculos con lonxitudes á resolución de problemas.
- Establecemento e uso das equivalencias entre o litro e os seus múltiplos e submúltiplos.
- Establecemento e uso das equivalencias entre o gramo e os seus múltiplos e submúltiplos.
- Realizar estimacións de pesos e capacidades utilizando a unidade axeitada.
11
CEIP O CASTIÑEIRO – LAZA (OURENSE) PROGRAMACIÓNS

- Resolver problemas que impliquen o manexo da medida do peso e a capacidade.


- Identificar e debuxar semirrectas e segmentos.
- Recoñecer e trazar rectas paralelas e perpendiculares.
- Recoñecer e debuxar ángulos rectos, agudos e obtusos.
- Asociar o xiro dun cuarto de volta ao ángulo recto, o menor dun cuarto de volta ao ángulo agudo e o
maior dun cuarto de volta ao ángulo obtuso.
- Identificación das distintas figuras planas.
- Diferenciación entre polígonos e non polígonos.
- Clasificación dos triángulos e cuadriláteros.
- Diferenciación entre circunferencia e círculo. Elementos.
- Construción de triángulos e cuadriláteros.
- Trazado de circunferencias. 12
- Identificación de regularidades básicas nas formas planas.
- Construción de orlas e mosaicos.
- Polígonos regulares. Identificación. Construcións básicas.
- Figuras con eixe de simetría. Identificación. Construción.
- Parellas de figuras simétricas respecto dun eixe. Identificación. Construcións sinxelas.
- Identificación dos poliedros, e, entre eles, os prismas e as pirámides.
- Identificación dos cilindros, os conos e as esferas.
- Identificación e construción (debuxo) das bases e as caras laterais dun prisma e dunha pirámide.
- Descrición das caras dos poliedros nomeando os polígonos que as forman.
- Identificación da base (bases) e a superficie lateral de prismas, pirámides, conos e cilindros.
- Descrición da situación de determinados obxectos tomando como referencia o noso propio corpo
(esquerda-dereita, diante-detrás, arriba-abaixo...).
- Localización e situación de obxectos no plano cuadriculado, a partir das casas (fila-columna) ou dos
puntos da cuadrícula.
- Descrición de itinerarios e percorridos no plano cuadriculado.
- Interpretación de planos do ámbito próximo.
- Utilización da cuadrícula para a localización da posición de obxectos no plano cuadriculado.
- Diferenciación entre experiencias aleatorias e non aleatorias.
- Construción do conxunto de todos os resultados posibles en experiencias aleatorias sinxelas.
- Clasificación dun suceso como seguro, posible ou imposible.
- Obtención do conxunto de todos os resultados favorables dun suceso.
- Expresión da probabilidade dun suceso mediante unha fracción.

 METODOLOXÍA E MATERIAIS CURRICULARES


Baséanse nos principios de intervención educativa
a)Pártese do nivel de desenvolvemento do alumno, nos seus distintos aspectos, para construír, a
partir de aí, outras aprendizaxes que favorezan e melloren o devandito nivel de desenvolvemento.
b)Sublíñase a necesidade de estimular o desenvolvemento de capacidades xerais e de
competencias básicas e específicas por medio do traballo das áreas.
c)Dáse prioridade á comprensión dos contidos que se traballan fronte á súa aprendizaxe mecánica.
d)Propícianse oportunidades para poñer en práctica os novos coñecementos, de modo que o
alumno poida comprobar o interese e a utilidade do aprendido.
e)Foméntase a reflexión persoal sobre o realizado e a elaboración de conclusións con respecto ao
que se aprendeu, de modo que o alumno poida analizar o seu progreso respecto dos seus
coñecementos.
Todos estes principios teñen como finalidade que os alumnos sexan, gradualmente, capaces de
aprender de forma autónoma. As Matemáticas constitúen un conxunto de coñecementos que
desempeñan un importante papel na súa interrelación con outros coñecementos e na necesidade de
resolver problemas prácticos. Grazas ás aprendizaxes que favorecen, os alumnos desenvolven a
súa capacidade de pensamento e de reflexión lóxica e adquiren uns instrumentos para explorar a
realidade, representala, explicala, predicila e actuar nela e sobre ela. En Primaria, a súa aprendizaxe
debe entenderse como un proceso de construción e abstracción de relacións, gradualmente máis
complexas, configuradas a partir da actividade do alumno. Así pois, nun principio o traballo será de
natureza esencialmente intuitiva, a través de actividades extraídas do ámbito vivencial do alumno.
De xeito gradual, irase pasando do estritamente manipulativo, práctico e concreto ata o
12
CEIP O CASTIÑEIRO – LAZA (OURENSE) PROGRAMACIÓNS

esencialmente simbólico, abstracto e formal. Esta forma de proceder persegue que os alumnos
cheguen a adquirir unha actitude positiva cara á área, sendo capaces de valorar e comprender a
utilidade do coñecemento matemático, así como de experimentar satisfacción polo seu uso. Iso
esixe considerar a súa potencialidade para fomentar o desenvolvemento da creatividade, a
capacidade de análise e de crítica, a concentración, a tenacidade na busca de solucións a un
problema e a flexibilidade necesaria para poder cambiar o punto de vista e o enfoque dunha
situación.O tratamento educativo que han de recibir debe destacar o seu enorme poder como
instrumento de comunicación. Perseguirase que o alumno chegue a expresar de forma matemática
proposicións verbais e problemas verbalizando o proceso seguido na súa resolución. Considerarase
esencial que os alumnos, sen necesidade de coñecer os seus fundamentos matemáticos, adquiran
un dominio funcional de estratexias básicas de cómputo, de cálculo mental, de estimacións de
resultados e de medidas, así como tamén de utilización da calculadora. 13
Agrupamento dos alumnos
O agrupamento dos alumnos é unha esixencia da diversidade e un indicador da autonomía do
centro e ten como finalidade garantir que todos os alumnos aprendan e consigan os obxectivos
educativos marcados. A diversidade de agrupamentos proporciona unha mellor explotación das
actividades escolares e constitúe un instrumento de adecuación metodolóxica ás necesidades dos
alumnos. Os criterios de distribución do alumnado por aulas son moi diversos e deben ter en conta
aspectos como o punto de partida dos alumnos ao chegar ao inicio do ciclo e de cada curso, as
peculiaridades educativas do centro e a natureza da área ou actividade. Estes son os criterios máis
empregados na agrupación de alumnos:
- Idade cronolóxica.
- Equilibrio nos grupos entre alumnos e alumnas.
- Rendemento académico.
- Ritmo de aprendizaxe.
- Intereses.
- Motivación.
- Natureza da área ou da actividade.
O agrupamento de alumnos non ten porque limitarse a un único modelo, xa que supón limitar o
potencial enriquecedor do proceso educativo. Establecer diferentes agrupamentos facilita a
aprendizaxe entre iguais, a cooperación e o traballo colaborativo, a cohesión do grupo, o traballo por
proxectos, a atención á diversidade, a pertenza ao centro, a mediación en conflitos e a relación co
ámbito e cos servizos da comunidade. Segundo as características e necesidades do alumnado, e
segundo a natureza disciplinar da actividade ou área, os tipos de agrupamentos máis empregados
son:
- Aula.
- Gran grupo.
- Pequeno grupo.
- Talleres.
- Equipos de traballo cooperativo.
- Grupos de actividade.
Organización dos espazos
Dende unha perspectiva de etapa, o contido das decisións relativas á organización do espazo pode
referirse a:
- Espazos propios do grupo (aula). Cada titor organizará o espazo na súa aula como crea
conveniente para o desenvolvemento da actividade lectiva; será conveniente ter en conta variables
como idade e agrupamento de alumnos, mobiliario, iluminación, temperatura, materiais existentes na
aula, etc. Se nunha aula imparten actividades lectivas outros mestres ademais do titor,
preocuparanse, ao concluír a clase, de que material e espazos se achen na distribución planificada
por este.
- Espazos compartidos polos alumnos. Os alumnos de Primaria comparten espazos con alumnos
doutras etapas educativas dentro do centro e, así mesmo, utilizan habitualmente outros espazos,
tanto interiores do centro educativo como exteriores. Algúns destes espazos son os seguintes:
- Biblioteca.
- Laboratorio.
- Talleres.
13
CEIP O CASTIÑEIRO – LAZA (OURENSE) PROGRAMACIÓNS

- Sala de informática.
- Sala de usos múltiples.
Organización dos tempos
As previsións de traballo na aula e no centro escolar deben axustarse realmente ao tempo
dispoñible. Por iso, é necesario realizar unha temporalización que inclúa a elaboración dun horario
xeral, co correspondente desenvolvemento das áreas, e dun horario de actividade docente, no que
se terán en conta as restantes actividades organizativas do centro.

 PROCEDEMENTOS E INSTRUMENTOS DE AVALIACIÓN


Se a avaliación constitúe un proceso flexible os procedementos haberán de ser variados. Para recoller
datos podemos servirnos de diferentes procedementos de avaliación: 14
* A observación de comportamentos.
* Entrevistas.
* Probas configuradas como síntese dos contidos máis significativos traballados no proceso de
ensino-aprendizaxe.
* Cuestionarios orais e escritos.
Os datos recóllense en diversos instrumentos para a avaliación. Podemos clasificalos en oficiais, cuxo
formato foi determinado pola Administración ou persoais, de formato libre seleccionados ou construídos
polo profesor ou equipo de profesores.
Son documentos de rexistro oficial: o informe individualizado, o expediente académico do alumno, o
historial académico,o informe persoal por traslado e as actas de avaliación.
Entre os instrumentos de rexistro do profesor ou equipo poden ser utilizadas escalas de valoración (para
contidos de tipo actitudinal e procedimental) e listas de control (para obxectivos e contidos vinculados ao
dominio conceptual).

 CRITERIOS DE CUALIFICACIÓN
Controis: 40%
Traballo diario: 20%
Traballo extraescolar: 20%
Comportamento: 20%

 MEDIDAS DE ATENCIÓN Á DIVERSIDADE


Os programas deben axustarse á realidade dos nosos alumnos e alumnas. Primeiro realizaremos unha
valoración das suas características.
Situación económica e cultural da familia, rendemento do alumno na etapa anterior, personalidade,
intereses...
Atención á diversidade na programación de contidos e actividades: con respecto aos contidos
establecerase unha difereciación entre información básica e información complementaria. esto quere dicir:
que en primeiro lugar fixaremos uns contidos esenciais que deben ser aprendidos por todos para acadar
os obxectivos previstos. A partir de ahí, consideraremos outra seie de contidos que poderán ser
traballados ou non en función das peculiaridades de cada alumno.
As actividades organizaranse por categorías en función da sua finalidade, por un lado contemplaranse
actividades de reforzo, de consolidación daquelas aprendizaxes que consideramos básicas e por outro
lado deseeñaremos outro tipo de actividades que impliquen unha complexidade maior como ampliación do
tema traballado.
Atención á diversidade na metodoloxía: na aula contemplaranse tanto a funcionalidade e uso real dos
coñecementos como a adecuación destes ós coñecementos previos dos alumnos.
Atención á diversidade nos mateirais: a utilización de materiais complementarios distintos do libro, permite
a diversificación do proceso do ensino-aprendizaxe e persegue o seguinte:
- Consolidar contidos nos que a adquisición por parte do alumno supón unha maior dificultade.
- Ampliar e profundizar en temas de especial relevancia para o desenvolvemento da área.
- Practicar habilidades instrumentais
Enriquecer o coñecemento daqueles temas sobre os que os alumnos amosan curiosidade e interese.
O profesorado utilizará os seguintes recursos como medidas de reforzo e de atención ao alumnado con
necesidade de apoio educativo:
14
CEIP O CASTIÑEIRO – LAZA (OURENSE) PROGRAMACIÓNS

- Fichas de reforzo de cada unidade.


- Fichas de comprensión lectora.
- Fichas de ampliación de cada unidade.

ÁREA DE COÑECEMENTO DO MEDIO

 PROFESORADO:
3º CURSO - 4º CURSO: Irene Raña Amido
15
 COMPETENCIAS BÁSICAS
Comunicación lingüística
- Aumentar a riqueza no vocabulario específico da área.
- Ser rigoroso non emprego dos termos específicos desta área.
- Saber construír un discurso: ser coidadoso na precisión de termos, encadeamento de ideas, expresión
verbal.
- Adquirir a terminoloxía específica sobre seres vivos, e sobre obxectos e fenómenos naturais.
- Comprender textos informativos, explicativos e argumentativos.
- Transmitir ideas en informacións sobre a natureza.
Matemática
- Utilizar ferramentas matemáticas tales como medidas, escalas, táboas ou representacións gráficas.
- Utilizar a linguaxe matemática para cuantificar fenómenos naturais, expresar datos.
Coñecemento e interacción co mundo físico
- Interpretar o mundo físico a través dos conceptos aprendidos.
- Saber definir problemas, estimar solucións e elaborar estratexias.
- Deseñar pequenas investigacións.
- Analizar resultados e comunicalos.
- Observar o mundo físico, obter información e actuar de acordo con ela.
- Coñecer o propio corpo e as relacións entre os hábitos e as formas de vida e a saúde.
- Coñecer as implicacións da actividade humana no medio.
- Buscar solucións para avanzar cara ao logro dun desenvolvemento sostible.
- Participar na toma de decisións en torno a problemas locais e globais formulados.
Tratamento da información e competencia dixital
- Utilizar distintos procedementos de busca, selección, organización e aplicalos na área.
- Saber utilizar un ordenador de forma básica.
- Saber buscar en internet de forma guiada.
- Mellorar nas destrezas asociadas á utilización de esquemas, mapas conceptuais.
- Utilizar as tecnoloxías da comunicación e a información para ter unha visión actualizada da actividade
científica.
Social e cidadá
- Coñecer sentimentos e emocións en relación cos demais.
- Desenvolver actitudes de diálogo e de resolución de conflitos.
- Aceptar e elaborar normas de convivencia.
- Asentar as bases dunha futura cidadanía mundial, solidaria, participativa e demócrata.
- Comprender a realidade social na que se vive.
- Ser conscientes do papel da sociedade no avance da ciencia.
- Coñecer como se produciron debates esenciais para o avance da ciencia para entender a evolución da
sociedade.
Cultural e artística
- Coñecer as manifestacións culturais do noso ámbito.
- Valorar a diversidade cultural do noso ámbito.
- Recoñecer as manifestacións culturais que forman parte do patrimonio cultural da comunidade
autónoma.
Aprender a aprender
- Desenvolver técnicas para aprender, organizar, memorizar e recuperar información.
15
CEIP O CASTIÑEIRO – LAZA (OURENSE) PROGRAMACIÓNS

- Facer resumos, esquemas ou mapas mentais.


- Reflexionar sobre que e como se aprendeu.
- Adquirir conceptos esenciais ligados ao noso coñecemento natural para incorporar información
proveniente da propia experiencia ou de escritos ou audiovisuais.
- Adquirir procedementos de análise de causas e consecuencias.
Autonomía e iniciativa persoal
- Tomar decisións dende o coñecemento dun mesmo (non ámbito escolar e nas actividades de ocio).
- Participar na construción de solucións.
- Ter habilidade para iniciar e levar a cabo proxectos.

 OBXECTIVOS XERAIS
1) Identificar os principais elementos do seu ámbito natural (situación, accidentes xeográficos, tempo 16
atmosférico, vexetación, fauna, etc.), describindo as súas características máis relevantes,
establecendo semellanzas e diferenzas con outros ámbitos coñecidos (lugar de vacacións, lugar
onde viven outros familiares e amigos, etc.).
2) Situar e representar espacialmente os elementos máis significativos do ámbito local e autonómico.
3) Aplicar na vida cotiá os hábitos de saúde e coidado corporal que se derivan do coñecemento do
corpo humano.
4) Desenvolver unha actitude de aceptación e respecto cara ás diferenzas individuais (idade, sexo,
características físicas, personalidade, etc.).
5) Participar en actividades de grupo de modo construtivo, responsable e solidario, respectando os
principios básicos establecidos (quendas de palabra, atención nas intervencións, achega de ideas
e consideración das decisións e acordos tomados).
6) Desenvolver unha actitude de respecto e valoración das achegas propias e dous demais.
7) Recoñecer, apreciar e valorar a súa pertenza a uns grupos sociais e culturais determinados
(barrio, localidade, comunidade autónoma, etc.), con características e trazos propios (normas de
comportamento, costumes, valores, lingua, cultura, etc.).
8) Desenvolver unha actitude de respecto cara as características e trazos propios doutros grupos,
rexeitando calquera tipo de discriminación.
9) Identificar o impacto dalgunhas actividades humanas no ámbito natural e social, distinguindo nelas
o positivo do negativo.
10) Desenvolver actitudes que contribúan activamente á conservación e mellora do medio e do
patrimonio cultural.
11) Valorar a entrega daquelas persoas que se dedican de forma altruísta ao coidado e mellora do
patrimonio natural e cultural.
12) Detallar o impacto dos cambios e transformacións provocados polo paso do tempo nos elementos
do seu ámbito social e en si mesmo.
13) Analizar algunhas relacións sinxelas de simultaneidade, sucesión e causalidade nos devanditos
cambios.
14) Desenvolver unha actitude de respecto polo legado histórico, social e cultural que recibimos.
15) Comprender, expresar e representar mediante diferentes códigos (cartográficos, numéricos,
gráficos, técnicos, etc.) sucesos, ideas e situacións do seu ámbito social, natural e cultural.
16) Observar e apreciar ou valor de diferentes elementos (cartográficos, numéricos, gráficos, técnicos:
museos, bibliotecas, arquivos, etc.) do legado histórico, social, natural e cultural da comunidade
autónoma, que representan e expresan feitos, conceptos, procedementos e actitudes.
17) Detectar, delimitar, definir, formular e resolver problemas sinxelos relacionados cos elementos
máis significativos do seu ámbito natural e social, utilizando estratexias cada vez máis
sistemáticas e complexas de busca, recollida, análise, almacenamento e tratamento de
información, de formulación de hipótese, de posta a proba desincre e de proposta doutras
alternativas.
18) Desenvolver actitudes de valoración dos traballos ben planificados, executados e avaliados,
propios e alleos.
19) Deseñar, construír e avaliar dispositivos e aparatos cun fin determinado, utilizando ou seu
coñecemento das propiedades elementais dos materiais, substancias e obxectos que van
empregar.
20) Analizar e enumerar as propiedades dous materiais, substancias e obxectos empregados.

16
CEIP O CASTIÑEIRO – LAZA (OURENSE) PROGRAMACIÓNS

21) Identificar algúns obxectos e recursos tecnolóxicos significativos do ámbito e sinalar a súa
contribución para satisfacer determinadas necesidades humanas, valorando a súa orientación
cara a usos pacíficos e para unha mellor calidade de vida.

 CONTIDOS
3º CURSO
1. Xeografía. O ámbito e a súa conservación
- O movemento de rotación, a sucesión dos días e das noites, e as fases da Lúa.
- O movemento de translación, o ano, as estacións e o calendario.
- Cambios na vida das persoas, nos seres vivos e nas sociedades.
- As capas da Terra.
- A paisaxe, os seus elementos, os seus tipos e as principais formas do relevo das paisaxes. Identificación 17
e descrición dos tipos de paisaxes máis representativas da comunidade autónoma.
- Os planos e os mapas: os seus elementos, os símbolos das lendas e os tipos de mapas máis comúns.
- O planisferio e o globo terráqueo: os continentes, os océanos, o ecuador, os hemisferios e os territorios
españois.
- A atmosfera, os seus compoñentes e a súa contaminación.
- Os fenómenos atmosféricos e as súas causas.
- A hidrosfera e a distribución das augas non planeta. As augas superficiais, subterráneas, doce e
salgadas.
- Localización de masas e cursos de auga en planos da comunidade autónoma.
- A captación, a potabilización, a contaminación e a depuración da auga. Identificación e descrición de
instalacións e construcións do seu ámbito relacionadas coa captación e coa distribución das augas doce
e co tratamento das augas residuais.
- Características da Terra que permitiron a existencia da biosfera e características dos medios acuáticos e
terrestres.
- Procedementos básicos de medición aplicados a feitos e fenómenos do ámbito
- Os estados da auga e os cambios de estado.
- O ciclo da auga na Terra: zonas do planeta polas que discorre, procesos que o forman e causas que
orixinan cada un deles.
2. Ciencias. A diversidade dous seres vivos
- A función de nutrición, de reprodución e de relación en animais e plantas.
- Os reinos dos seres vivos (animais, plantas, fungos, algas e bacterias) e as súas características.
- Seres vivos en perigo de extinción. Protección dos espazos naturais do seu ámbito.
- Características e clasificación taxonómica dos vertebrados. Tipos de vertebrados segundo a súa
alimentación, a súa respiración e a súa reprodución.
- Animais vertebrados do ámbito. Animais vertebrados máis importantes da comunidade autónoma.
- Características dos invertebrados. Tipos de invertebrados segundo a súa alimentación, a súa respiración
e a súa reprodución. Animais invertebrados do ámbito. Animais invertebrados máis importantes da
comunidade autónoma.
- Procedementos xerais para estudar animais. O caderno de campo. Estudio dunha lagarta.
- As partes dunha planta e as funcións de cada unha. Descrición da nutrición das plantas en relación coas
súas partes. As plantas do ámbito.
- A flor e ás súas partes. A reprodución dunha planta con flores.
- Árbores, arbustos e herbas. Composición e características da vexetación do ámbito e da comunidade
autónoma.
- Procedementos xerais para estudar plantas. Estudio dunha roseira.
- Os incendios forestais, as súas causas e as accións humanas para a preservación dos bosques.
3. Ciencias. A saúde e ou desenvolvemento persoal
- Partes externas do corpo humano e as características sexuais externas. Os aparatos implicados nas
distintas funcións vitais e o estudio pormenorizado do aparato locomotor.
- Características xerais e clasificación do ser humano dentro dos mamíferos e dos primates.
Características diferenciais dos seres humanos.
- Alimentos construtivos, enerxéticos e reguladores. As funcións das substancias que compoñen vos
alimentos.
- As características dunha dieta sa e os hábitos alimentarios saudables.
- Actividades saudables (exercicio físico, descanso, o sono, o ocio, o xogo, a comunicación dos
17
CEIP O CASTIÑEIRO – LAZA (OURENSE) PROGRAMACIÓNS

problemas).
4. Historia. Persoas, culturas e organización social
- A organización do tempo de traballo e do tempo de ocio.
- As relacións de convivencia no ámbito social próximo (na familia, cos veciños e cos amigos). A
convivencia familiar e a repartición de tarefas domésticas.
- O colexio: estrutura e composición dun colexio, e funcións das persoas que o forman.
- Localidades (pobos e cidades; os barrios). Os elementos físicos da localidade. Os cidadáns.
- Organización e funcionamento das localidades. O concello.
- Localización do concello da propia localidade.
- Descrición das funcións que realizan as persoas que forman o concello.
- Os servizos cidadáns.
- O funcionamento dunha localidade, utilizando como referente a propia: as infraestruturas, os servizos, os 18
espazos para a cultura e ou ocio.
- Os produtos naturais, especialmente da comunidade autónoma e os traballos para obtelos: a agricultura
e os seus tipos, a gandaría e os seus tipos, a pesca e os seus tipos, a minaría e a silvicultura.
- Os produtos elaborados, especialmente da comunidade autónoma e os traballos para obtelos: a
artesanía e os seus tipos, e a industria e os seus tipos.
- Estudio comparativo da fabricación artesanal e industrial de tecidos.
- Os servizos: tipos de servizos e traballos que se realizan neles.
- Traballos remunerados e non remunerados.
5. Historia. Cambios non tempo
- Pasado, presente e futuro. A historia. A historia persoal e a historia local.
- Á medida do tempo histórico. As fontes da historia. Tipos de fontes históricas. As idades da historia e a
súa ordenación cronolóxica. Identificación dos museos locais e da comunidade autónoma nos que se
conservan e expoñen fontes históricas.
- Cambios nunha localidade ao longo da historia. Identificación e datación de monumentos e restos
históricos da comunidade autónoma.
6. Ciencias. Materia e enerxía
- Ideas básicas de materia e enerxía. Materiais naturais e materiais artificiais.
- Os sentidos e a percepción da enerxía e das propiedades dos obxectos materiais.
- Propiedades e aproveitamento humano dos sólidos, os líquidos e os gases. Líquidos e gases
combustibles.
- Formas nas que aparece a enerxía ao noso arredor.
- Actividades humanas nas que se consume enerxía e aforro enerxético. A regra das tres r.
7. Ciencias. Obxectos, máquinas e tecnoloxías
- Ferramentas, instrumentos e máquinas simples e complexas. As máquinas e utensilios no fogar. Os
electrodomésticos.
- Ferramentas, instrumentos e máquinas para traballar (na agricultura, na gandaría, na pesca, na
construción, na industria, no transporte, na investigación e na medicina).
- Ferramentas, instrumentos e máquinas para a comunicación e para o ocio (a radio, a televisión, o
teléfono, o ordenador e internet, ...).
- O consumo de enerxía das máquinas (os combustibles fósiles e as fontes de enerxía alternativas).
Algúns consumos enerxéticos de aparatos domésticos e o aforro enerxético.
4º CURSO
1. Xeografía. O ámbito e a súa conservación
- O tempo atmosférico e os factores que o determinan (o vento, a temperatura, a humidade, as nubes e as
precipitacións).
- As estacións: que as causa, o tempo meteorolóxico e as actividades dos seres vivos en cada unha
delas.
- O clima e os diferentes climas da comunidade autónoma e de España.
- O relevo das paisaxes: as formas do relevo nas paisaxes de interior e nas paisaxes costeiras. As
paisaxes da comunidade autónoma.
- Océanos e mares e o movemento das súas augas. As augas continentais. O río: tramos e
características. As augas na comunidade autónoma.
- Os puntos cardinais e a orientación pola saída do Sol, polas estrelas, pola Lúa, pola sombra dun pau e
cun compás.
- As rochas e os minerais. Calidades que permiten caracterizar ás rochas. Algunhas rochas abundantes:
18
CEIP O CASTIÑEIRO – LAZA (OURENSE) PROGRAMACIÓNS

granito, basalto, calcaria e lousa.


- Os cambios nas rochas da paisaxe: procesos que modifican lentamente as rochas e procesos que as
modifican rapidamente.
- Utilización das rochas (rochas para construción e decoración, rochas para a obtención de materiais). A
obtención das rochas (minas e canteiras).
- O ecosistema e os seus elementos. Extensión e diversidade dos ecosistemas. Límites e interaccións de
ecosistemas próximos.
- Ecosistemas da comunidade autónoma.
- O ciclo dos alimentos nun ecosistema: a achega de enerxía do Sol e a clasificación dos seres vivos dun
ecosistema de acordo co ciclo do alimento. As adaptacións dos seres vivos dun ecosistema.
- Ecosistemas acuáticos (o océano e o río), ecosistemas terrestres (a selva e o deserto), e as adaptacións
dos seres vivos que os habitan. 19
- Os recursos naturais. Tipos de paisaxes segundo a acción humana sobre eles.
- Os valores das paisaxes e a súa alteración. Recursos naturais da comunidade autónoma.
- A protección do planeta como unha tarefa de todos: as accións cidadás e as accións gobernamentais
para conservar a vida e aos recursos naturais do planeta.
2. Ciencias. A diversidade dos seres vivos
- Funcións vitais dos animais: a función de nutrición dos animais (alimentación, circulación, respiración e
excreción); órganos, aparatos e sistemas implicados na función de relación. Fases da reprodución e
formas de fecundación e de desenvolvemento dos embrións. Os animais da comunidade autónoma.
- Funcións vitais das plantas: as partes de planta e as funcións que realiza cada unha. Fotosíntese e
produción de osíxeno. A función de relación das plantas. Fases do proceso da reprodución das plantas
con flor. As plantas da comunidade autónoma.
3. Ciencias. A saúde e ou desenvolvemento persoal
- A función de relación: os receptores, os controladores e os efectores. Características e habilidades máis
complexas da función de relación humana.
- O funcionamento dos nosos sentidos: o papel dos órganos dos sentidos como receptores, a transmisión
dos sinais polos nervios e a interpretación das sinais polo cerebro.
- Normas e consellos para desenvolver de forma saudable a función de relación. Alteracións dos sentidos
e do sistema nervioso. Algunhas medidas para facer o mundo máis accesible.
- Órganos do corpo implicados na realización de forzas. O aproveitamento humano das forzas.
4. Historia. Persoas, culturas e organización social
- As persoas e os outros seres vivos: a obtención de produtos naturais nas sociedades primitivas; as
primeiras sociedades sedentarias e o desenvolvemento da agricultura e da gandaría; a obtención de
produtos naturais nas sociedades actuais.
- Actividades humanas actuais para a obtención de alimentos: a agricultura e os seus tipos, a gandaría e
os seus tipos, a pesca e os seus tipos. A acuicultura. Actividades humanas actuais para a obtención de
alimentos no seu ámbito e na comunidade autónoma.
- A poboación: clasificación da poboación por idade, variación da poboación e causas que a producen. O
censo e o padrón municipal. A poboación da comunidade autónoma.
- O traballo remunerado e non remunerado, poboación activa e non activa. Clasificación das actividades
profesionais por sectores. O traballo na comunidade autónoma.
- Tradicións, festas e costumes. Factores dos que dependen. Tipos de tradicións (gastronomía, festas,
traxes, música, artesanía....). Tradicións, festas e costumes da localidade e da comunidade autónoma.
- A localidade: o municipio, a poboación municipal e o concello.
- A organización de España: as provincias e as deputacións provinciais; as comunidades autónomas
(parlamento e goberno autonómico); ou estado español (o congreso, o senado, o goberno e o rei).
- A Unión Europea: países que a compoñen e órganos de goberno. Vantaxes de pertencer á Unión
Europea.
- Os cidadáns: dereitos e obrigas. Órganos de protección dos dereitos dos cidadáns.
5. Historia. Cambios non tempo
- A historia e os tipos de historias. As fontes históricas e as idades da historia.
- A Prehistoria. A Prehistoria na comunidade autónoma.
- A Idade Antiga. A Idade Antiga na comunidade autónoma.
- A Idade Media. A Idade Media na comunidade autónoma.
- A Idade Moderna. A Idade Moderna na comunidade autónoma.
- A Idade Contemporánea. A Idade Contemporánea na comunidade autónoma.
19
CEIP O CASTIÑEIRO – LAZA (OURENSE) PROGRAMACIÓNS

- O transporte de persoas e mercadorías ao longo das diferentes idades da historia.


6. Ciencias. Materia e enerxía
- Aproximación á idea de materia e estados da materia. Algúns exemplos de mesturas e dos
procedementos sinxelos para separalas (o cribado e o filtrado).
- As forzas e os movementos: forzas por contacto e forzas que actúan a distancia (gravidade e
magnetismo); os imáns e os seus comportamentos.
- Forzas e deformacións: factores dos que dependen as deformacións e clasificación dos corpos segundo
o seu comportamento ante as forzas (materiais ríxidos e deformables).
- Aproximación a unha idea de enerxía: formas nas que a manifesta, identificación desincre no ámbito. As
transformacións da enerxía e os aparatos nos que estas se aproveitan (motores, calefactores e
lámpadas).
- A luz: as propiedades da luz e o comportamento dos corpos ante ela, as fontes luminosas e os 20
fenómenos luminosos.
- As fontes de enerxía renovables e non renovables, e as súas aplicacións. O reto do aforro enerxético e a
utilización segura da enerxía.
7. Ciencias. Obxectos, máquinas e tecnoloxías
- As máquinas: concepto de máquina, as máquinas simples e as máquinas complexas.
- Os motores: concepto de motor, tipos de motores e as súas aplicacións.
- Máquinas do presente e do futuro. Exemplos de máquinas automáticas e de robots.

 CRITERIOS DE AVALIACIÓN
3º CURSO
- Identifica e describe os principais usos que facemos as persoas dos recursos naturais (aire, terra e
auga), sinalando vantaxes e inconvenientes.
- Usa axeitadamente as nocións espaciais e a referencia aos puntos cardinais para describir, localizar e
relacionar a situación de si mesmo e a dos obxectos no espazo e no tempo.
- Identifica e practica os hábitos de alimentación, postura, hixiene e descanso máis axeitados para
favorecer a saúde.
- Recompila información sobre as características observables e regulares dos obxectos, animais e plantas
da localidade e da comunidade autónoma, seguindo criterios e pautas de observación sistemática.
- Identifica e clasifica animais, plantas e rochas, segundo criterios científicos
- Aplica criterios que permitan diferenciar as clases de animais e plantas, en termos xerais: vertebrados-
invertebrados, árbore-arbusto-herba, etc.
- Identifica e explica as consecuencias para a saúde e ou desenvolvemento persoal de determinados
hábitos de alimentación, hixiene, exercicio físico e descanso.
- Nomea as funcións que realizan os alimentos no organismo.
- Utiliza convenientemente as nocións espaciais para recoñecer e representar, en planos sinxelos, os
lugares e obxectos máis significativos da localidade e da comunidade autónoma.
- Participa e coopera en actividades de grupo (familia e colexio), respectando as normas de
funcionamento democrático, con responsabilidade, asumindo os dereitos e deberes que leva consigo.
- Describe e participa, na medida do posible, na organización do colexio, a través das canles legais
establecidas para iso: funcións e formas de elección dos órganos de gobernos e os seus compoñentes,
etc.
- Identifica e describe os principais elementos que configuran a paisaxe da localidade, a bisbarra e,
superficialmente, da comunidade autónoma (situación, relevo, augas, clima, vexetación, fauna,
agrupamentos de poboación e principais vías de comunicación), para situarse e localizar feitos e
acontecementos.
- Ordena temporalmente os feitos históricos máis relevantes acontecidos non último século na localidade
e na comunidade autónoma referidos á evolución da vivenda, o traballo, o transporte e os medios de
comunicación, utilizando as nocións básicas de sucesión, duración e simultaneidade (antes, durante,
despois, etc.).
- Describe cambios que se produciron nunha localidade ao longo do tempo e localízaos en fontes
históricas que hai na súa localidade.
- Compara métodos de comunicación antigos e actuais.

4º CURSO

20
CEIP O CASTIÑEIRO – LAZA (OURENSE) PROGRAMACIÓNS

- Identifica e describe os principais usos que facemos as persoas dos recursos naturais (aire, terra e
auga), sinalando vantaxes e inconvenientes.
- Usa axeitadamente as nocións espaciais e a referencia aos puntos cardinais para describir, localizar e
relacionar a situación de si mesmo e a dos obxectos no espazo e no tempo.
- Recopila información sobre as características observables e regulares dos obxectos, animais e plantas
da localidade e da comunidade autónoma, seguindo criterios e pautas de observación sistemática.
- Identifica e clasifica animais, plantas e rochas, segundo criterios científicos
- Compara ciclos vitais entre organismos vivos.
- Describe as relacións de necesidade e complementariedade entre os distintos traballos, públicos e
domésticos, da localidade e da comunidade autónoma.
- Identifica e describe os principais elementos que configuran a paisaxe da localidade, a bisbarra e,
superficialmente, da comunidade autónoma (situación, relevo, augas, clima, vexetación, fauna, 21
agrupamentos de poboación e principais vías de comunicación), para situarse e localizar feitos e
acontecementos.
- Ordena temporalmente os feitos históricos máis relevantes acontecidos no último século na localidade e
na comunidade autónoma referidos á evolución da vivenda, o traballo, o transporte e os medios de
comunicación, utilizando as nocións básicas de sucesión, duración e simultaneidade (antes, durante,
despois, etc.).
- Mostra interese por coñecer os modos de vida e as manifestacións artísticas e culturais de épocas
pasadas.
- Describe cambios que se produciron nunha localidade ao longo do tempo e localízaos en fontes
históricas que hai na súa localidade.
- Identifica fontes de enerxía comúns e procedementos e máquinas para obtela.
- Nomea máquinas sinxelas e máquinas complexas.
- Compara métodos de comunicación antigos e actuais.
- Analiza as partes principais de obxectos e máquinas, as funcións de cada unha delas e planifica e
realiza un proceso sinxelo de construción dalgún obxecto. Mostra actitudes de cooperación no traballo
en equipo e o coidado pola seguridade.
- Manexa con soltura sinxelos dispositivos, máquinas e aparatos, empregando os operadores máis
axeitados en cada caso.

 MÍNIMOS ESIXIBLES PARA UNHA AVALIACIÓN POSITIVA

3º CURSO
- Os movementos da Terra, as fases da Lúa e as estacións.
- Os cambios nas diferentes etapas da vida.
- As capas da Terra, as formas do relevo e os tipos de paisaxes.
- O uso de planos do barrio ou da localidade, e de mapas de España e da comunidade autónoma.
- A composición da atmosfera e os fenómenos atmosféricos.
- A distribución das augas do planeta, os usos da auga e o proceso de obtención, potabilización,
distribución e depuración das augas.
- Aproximación aos instrumentos meteorolóxicos.
- Factores que fan posible a vida na Terra e os medios existentes nesta.
- As funcións vitais como características que definen os seres vivos.
- Aproximación ao coñecemento da existencia de múltiples formas de vida.
- Características e clasificación dos vertebrados e os invertebrados.
- Procedementos xerais para estudar animais. O caderno de campo.
- Interese polo estudio dos animais utilizando distintos medios.
- As funcións vitais nas plantas. Clasificación das plantas en función do seu talo.
- Procedementos xerais para estudar as plantas.
- Interese polo estudio das plantas utilizando distintos medios.
- A morfoloxía externa do propio corpo.
- Características e funcións do aparato locomotor.
- Identificación das diferenzas sexuais e respecto cara ao outro sexo.
- Recoñecemento das particularidades da especie humana e da responsabilidade que temos na evolución
do planeta.
- Os alimentos e as funcións das substancias que os compoñen.
21
CEIP O CASTIÑEIRO – LAZA (OURENSE) PROGRAMACIÓNS

- As características dunha dieta sa e os hábitos alimentarios saudables.


- Actividades saudables e organización do tempo de traballo e de ocio.
- Actitude favorable para a incorporación de hábitos de saúde e hixiene e de pautas que facilitan a
organización do tempo e o consumo responsable.
- A materia e enerxía. Materiais naturais e materiais artificiais.
- Propiedades e aproveitamento humano dos sólidos, os líquidos e os gases.
- Identificación de fenómenos nos que se mostra a enerxía en distintas formas.
- Posta en práctica de accións para reciclar, reducir e reutilizar.
- Un método básico para coñecer a natureza e os seus cambios: a observación e o rexistro de datos, a
experimentación e a proposta de respostas.
- Os estados da auga e os cambios de estado. O ciclo da auga na Terra.
- Valoración da ciencia e das persoas que dedicaron a súa vida a ela. 22
- Utilización coidadosa de materiais e instrumentos nas experiencias.
- Os produtos naturais e elaborados e os traballos para obtelos.
- Os servizos: tipos de servizos e traballos que se realizan neles.
- Traballos remunerados e non remunerados.
- Valoración da importancia dos traballos remunerados e non remunerados.
- Ferramentas, instrumentos e máquinas, e o seu uso en distintas actividades.
- Comparación de actividades realizadas con máquinas e sen elas e valoración da contribución das
máquinas ao benestar e ao progreso.
- Disposición a incorporar pautas de uso racional das máquinas e aparatos do seu ámbito, e cara ao
aforro de enerxía.
- As relacións de convivencia e a repartición de tarefas domésticas.
- Estrutura e composición dun colexio, e funcións dos seus membros.
- Valoración e respecto polas diferenzas de orixe, culturais e lingüísticas.
- Disposición favorable e non sexista para asumir tarefas domésticas e actitude reflexiva na análise de
conflitos e na realización de propostas para mellorar a convivencia e o rendemento no estudio.
- Pobos e cidades. Os barrios. Os cidadáns.
- Elementos, organización e funcionamento das localidades.
- Disposición favorable para asumir pautas e consellos que melloren as condicións físicas da localidade e
a convivencia entre os cidadáns.
- Respecto polas normas e sinais de tráfico.
- Valoración das producións artísticas e culturais da localidade.
- Pasado, presente e futuro. A historia, a historia persoal e a historia local.
- A medida do tempo histórico e as fontes e as idades da historia.
- Identificación de fontes de cada idade da historia.
- Curiosidade por coñecer feitos históricos da súa familia, da súa localidade...
- Valoración das fontes e dos estudios históricos.

4º CURSO
- O tempo atmosférico e os factores que o determinan.
- As estacións.
- O clima e os diferentes climas de España.
- Valoración da importancia de coñecer o tempo atmosférico e o clima.
- O relevo das paisaxes e as formas do relevo.
- Augas oceánicas e continentais. O estudio do río.
- Os puntos cardinais e algúns métodos de orientación.
- Valoración do efecto das actividades humanas nas paisaxes e na contaminación da auga.
- Valoración da importancia de saberse orientar nun lugar.
- As rochas e os minerais. Calidades que permiten caracterizar as rochas.
- Os cambios nas rochas da paisaxe.
- Utilización e extracción das rochas e dos minerais.
- Identificación de materiais procedentes das rochas e dos minerais.
- Valoración do impacto das actividades de extracción de rochas e minerais.
- Funcións vitais nos animais e nas plantas.
- Descrición ordenada e precisa de procesos como a nutrición nos animais, a fotosíntese nas plantas e a
reprodución dunha planta con flores.
22
CEIP O CASTIÑEIRO – LAZA (OURENSE) PROGRAMACIÓNS

- Respecto por todos os seres vivos, valoración da importancia de cada un para a vida do planeta e
curiosidade por coñecer como realizan as súas funcións.
- Valoración da achega de osíxeno e alimentos que realizan as plantas.
- O ecosistema, o ciclo dos alimentos nel e as adaptacións dos seres vivos que o habitan.
- Ecosistemas acuáticos e terrestres.
- Descrición de relacións e do ciclo do alimento nun ecosistema.
- Actitude de respecto e comportamento coidadoso nos espazos naturais e sensibilidade ante as accións
que os poñen en perigo.
- A obtención de produtos naturais ao longo da historia.
- Identificación, clasificación e descrición das principais actividades agrícolas, gandeiras, pesqueiras e
silvícolas do seu ámbito.
- Valoración dos traballos que realizan as persoas que desenvolven as súas actividades laborais na 23
agricultura, a gandaría, a pesca e a silvicultura e gusto por coñecer e describir de xeito ordenado as
faenas que realizan.
- A función de relación. Características e habilidades máis complexas da función de relación humana e o
funcionamento dos nosos sentidos.
- Normas para o desenvolvemento saudable da función de relación. Alteracións dos sentidos e do sistema
nervioso e medidas para facer o mundo máis accesible.
- Valoración dos hábitos que permiten o desenvolvemento saudable da función de relación e das medidas
para mellorar a accesibilidade das persoas que sofren algunha alteración na devandita función.
- A poboación: a súa clasificación e as súas variacións. O censo e o padrón municipal.
- A poboación activa e non activa, e a clasificación das actividades profesionais.
- Tradicións, festas e costumes e os factores dos que dependen.
- Curiosidade por coñecer os bens e as tradicións da comunidade autónoma.
- Respecto cara a outras culturas e cara aos inmigrantes, e actitude crítica cara a tradicións impostas
polas modas.
- Os municipios e os concellos.
- A organización de España e de la Unión Europea.
- Dereitos e obrigas dos cidadáns.
- Respecto cara aos símbolos, linguas e culturas de todas as comunidades de España, e curiosidade por
coñecer outros países; especialmente os de la UE.
- Valoración do sistema democrático e da existencia de dereitos e obrigas como elementos
imprescindibles para garantir unha boa convivencia.
- A historia e os seus tipos. As fontes históricas e as idades da historia.
- A Prehistoria: a vida no Paleolítico e no Neolítico.
- A Idade Antiga: as primeiras grandes civilizacións e a civilización romana.
- Valoración das construcións, a organización social e das producións tecnolóxicas e artísticas das
persoas que viviron en n e inquietude por coñecelas.
- A Idade Media, a Idade Moderna e a Idade Contemporánea: localización na liña do tempo e
características xerais.
- Valoración das formas de vida, as construcións e as manifestacións culturais e artísticas do pasado.
- Respecto e valoración das achegas das persoas que nos precederon e fixeron posibles os sistemas
democráticos, as manifestacións culturais e artísticas e os adiantos científicos e tecnolóxicos que
coñecemos.
- A materia e os seus estados. As mesturas e os procedementos para separalas.
- As forzas e os movementos e as deformacións. Órganos implicados na realización de forzas e o
aproveitamento destas.
- Identificación de materiais e obxectos ríxidos, elásticos e plásticos do seu ámbito.
- Actitude coidadosa e prudente na manipulación de materiais e obxectos cos que se experimenta.
- Aproximación a unha idea de enerxía e estudio da luz.
- As fontes de enerxía renovables e non renovables e as súas aplicacións. O reto do aforro enerxético e a
utilización segura da enerxía.
- Actitude crítica ante o consumo excesivo de enerxía e disposición favorable para frealo.
- Coidado e prudencia na manipulación de aparatos eléctricos.
- As máquinas. As máquinas simples e as máquinas complexas.
- Os motores, as máquinas automáticas e os robots.
- Curiosidade por coñecer o funcionamento das máquinas, actitude coidadosa e prudente na súa
23
CEIP O CASTIÑEIRO – LAZA (OURENSE) PROGRAMACIÓNS

manipulación e uso racional destas.


- Valoración da importancia dos motores e as máquinas e actitude reflexiva ante o consumo enerxético
que leva aparellado o seu uso.
- Os recursos naturais, os tipos de paisaxes e os seus valores.
- As accións humanas que danan o planeta.
- Pautas para protexer e facer máis xusto o planeta.
- Actitude crítica ante os impactos que producen algunhas accións humanas e ante a desigual repartición
da riqueza e contribución ao desenvolvemento sostible na medida das súas posibilidades.

 METODOLOXÍA E MATERIAIS CURRICULARES


O obxecto básico da área de Coñecemento do medio natural, social e cultural é axudar aos alumnos a
construír un coñecemento da realidade cada vez máis obxectivo que lles permita integrarse plenamente 24
nesta realidade e actuar sobre ela.
O medio condiciona a actividade e esta inflúe, pola súa banda, no medio, polo que a interacción entre o
ser humano e o seu contorno é un elemento clave para poder chegar a unha correcta conceptualización
deste. O alumno debe tomar conciencia desta interacción e aprender a actuar en consecuencia.
A intervención educativa debe partir do coñecemento que o neno ten da realidade, por incompleto,
subxectivo, inmaduro e distorsionado que este sexa. Cómpre realizar actividades que lle permitan ao
profesor informarse sobre os conceptos previos que posúen os alumnos da realidade que se vai estudar,
tanto para poder axustarse de forma realista ao seu nivel de desenvolvemento como para coñecer as
diferenzas individuais e actuar en consecuencia.
Un dos aspectos esenciais do labor do profesor será o de axudar aos alumnos a modificar os seus
esquemas de coñecemento previos, desbotando os erros que estes poidan conter e aproximándose a
unha visión realista e obxectiva.
Outro aspecto fundamental é o que se refire ao desenvolvemento de capacidades básicas que permitan
aos alumnos profundar por si mesmos no coñecemento do medio e resolver autonomamente as
dificultades que vaian xurdindo. Para isto, resulta imprescindible achegar os alumnos ao coñecemento
científico, apoiándose na construción de conceptos cada vez máis abstractos e complexos (respectando
as limitacións que as características psicoevolutivas impoñen), na adquisición de procedementos para
observar, explorar e analizar a realidade e en actitudes de interese, curiosidade, rigor, afán por coñecer,
etc.
O achegamento a esta realidade deberá facerse da actividade tanto manipulativa coma reflexiva dos
alumnos. A presentación de problemas reais e o desenvolvemento das capacidades de observación e
exploración son recursos sumamente eficaces neste sentido.
Nesta actividade, os procedementos cobran especial relevancia, sendo necesaria a reflexión sobre que
procedementos se van pedir aos alumnos que poñan en práctica e especialmente sobre como os imos
traballar con eles.
Por último, hai que sinalar que o medio é unha realidade tan complexa, que son necesarias varias
disciplinas para poder dar explicacións satisfactorias que axuden a comprendelo en toda a súa amplitude.
Este feito fai necesario un tratamento globalizador que axude aos a alumnos a integrar ditas disciplinas
nunha visión sintética que foi precedida por unha análise dirixida polo profesor.
Agrupamento dos alumnos
O agrupamento dos alumnos é unha esixencia da diversidade e un indicador da autonomía do centro e ten
como finalidade garantir que todos os alumnos aprendan e consigan os obxectivos educativos marcados.
A diversidade de agrupamentos proporciona unha mellor explotación das actividades escolares e constitúe
un instrumento de adecuación metodolóxica ás necesidades dos alumnos. Os criterios de distribución do
alumnado por aulas son moi diversos e deben ter en conta aspectos como o punto de partida dos alumnos
ao chegar ao inicio do ciclo e de cada curso, as peculiaridades educativas do centro e a natureza da área
ou actividade. Estes son os criterios máis empregados na agrupación de alumnos:
- Idade cronolóxica.
- Equilibrio nos grupos entre alumnos e alumnas.
- Rendemento académico.
- Ritmo de aprendizaxe.
- Intereses.
- Motivación.
- Natureza da área ou da actividade.
24
CEIP O CASTIÑEIRO – LAZA (OURENSE) PROGRAMACIÓNS

O agrupamento de alumnos non ten porque limitarse a un único modelo, xa que supón limitar o potencial
enriquecedor do proceso educativo. Establecer diferentes agrupamentos facilita a aprendizaxe entre
iguais, a cooperación e o traballo colaborativo, a cohesión do grupo, o traballo por proxectos, a atención á
diversidade, a pertenza ao centro, a mediación en conflitos e a relación co ámbito e cos servizos da
comunidade. Segundo as características e necesidades do alumnado, e segundo a natureza disciplinar da
actividade ou área, os tipos de agrupamentos máis empregados son:
- Aula.
- Gran grupo.
- Pequeno grupo.
- Talleres.
- Equipos de traballo cooperativo.
- Grupos de actividade. 25
Organización dos espazos
Dende unha perspectiva de etapa, o contido das decisións relativas á organización do espazo pode
referirse a:
- Espazos propios do grupo (aula). Cada titor organizará o espazo na súa aula como crea conveniente
para o desenvolvemento da actividade lectiva; será conveniente ter en conta variables como idade e
agrupamento de alumnos, mobiliario, iluminación, temperatura, materiais existentes na aula, etc. Se
nunha aula imparten actividades lectivas outros mestres ademais do titor, preocuparanse, ao concluír a
clase, de que material e espazos se achen na distribución planificada por este.
- Espazos compartidos polos alumnos. Os alumnos de Primaria comparten espazos con alumnos doutras
etapas educativas dentro do centro e, así mesmo, utilizan habitualmente outros espazos, tanto
interiores do centro educativo como exteriores. Algúns destes espazos son os seguintes:
- Biblioteca.
- Laboratorio.
- Talleres.
- Sala de informática.
- Sala de usos múltiples.
Organización dos tempos
As previsións de traballo na aula e no centro escolar deben axustarse realmente ao tempo dispoñible. Por
iso, é necesario realizar unha temporalización que inclúa a elaboración dun horario xeral, co
correspondente desenvolvemento das áreas, e dun horario de actividade docente, no que se terán en
conta as restantes actividades organizativas do centro.

 PROCEDEMENTOS E INSTRUMENTOS DE AVALIACIÓN


Observación sistemática:
- Rexistro de observación
- Rexistro anecdótico persoal
Análise dás produccións dous alumnos:
- Fichas
- Cadernos de clase
-Actividades dous libros
-Produccións orais

Intercambios orais cos alumnos.


-Diálogos
-Postas en común
Probas específicas:
-Abertas
-Obxectivas
-Resolución de exercicios

25
CEIP O CASTIÑEIRO – LAZA (OURENSE) PROGRAMACIÓNS

 CRITERIOS DE CUALIFICACIÓN
Controis: 40%
Traballo diario: 20%
Traballo extraescolar: 20%
Comportamento: 20%

 MEDIDAS DE ATENCIÓN Á DIVERSIDADE


Os programas deben axustarse á realidade dos nosos alumnos e alumnas. Primeiro realizaremos unha
valoración das suas características.
Situación económica e cultural da familia, rendemento do alumno na etapa anterior, personalidade,
intereses...
Atención á diversidade na programación de contidos e actividades: con respecto aos contidos 26
establecerase unha difereciación entre información básica e información complementaria. esto quere dicir:
que en primeiro lugar fixaremos uns contidos esenciais que deben ser aprendidos por todos para acadar
os obxectivos previstos. A partir de ahí, consideraremos outra seie de contidos que poderán ser
traballados ou non en función das peculiaridades de cada alumno.
As actividades organizaranse por categorías en función da sua finalidade, por un lado contemplaranse
actividades de reforzo, de consolidación daquelas aprendizaxes que consideramos básicas e por outro
lado deseñaremos outro tipo de actividades que impliquen unha complexidade maior como ampliación do
tema traballado.
Atención á diversidade na metodoloxía: na aula contemplaranse tanto a funcionalidade e uso real dos
coñecementos como a adecuación destes ós coñecementos previos dos alumnos.
Atención á diversidade nos mateirais: a utilización de materiais complementarios distintos do libro, permite
a diversificación do proceso do ensino-aprendizaxe e persegue o seguinte:
- Consolidar contidos nos que a adquisición por parte do alumno supón unha maior dificultade.
- Ampliar e profundizar en temas de especial relevancia para o desenvolvemento da área.
- Practicar habilidades instrumentais
Enriquecer o coñecemento daqueles temas sobre os que os alumnos amosan curiosidade e interese.
O profesorado utilizará os seguintes recursos como medidas de reforzo e de atención ao alumnado con
necesidade de apoio educativo:
- Fichas de reforzo de cada unidade.
- Fichas de comprensión lectora.
- Fichas de ampliación de cada unidade.

ÁREA DE LINGUA E LITERATURA ESPAÑOLA

 PROFESORADO:
3º CURSO - 4º CURSO: Irene Raña Amido

 COMPETENCIAS BÁSICAS
Comunicación lingüística
- Coñecer a orde das palabras no dicionario.
- Asimilar e comprender o concepto de entrada relacionado co uso do dicionario.
- Interpretar, comprender e utilizar a información que aparece no dicionario.
- Adaptar o significado das palabras ao contexto.
- Interpretar e coñecer a realidade.
- Coñecer os tipos de biblioteca.
- Aprender a coñecer a biblioteca recoñecendo as normas polas que se rexe.
- Coñecer e participar nas actividades programadas nas bibliotecas.
- Buscar, recompilar e procesar información.
- Producir textos orais e escritos.
- Coñecer técnicas sinxelas para comezar un relato.
- Expresar axeitadamente ideas e emocións
26
CEIP O CASTIÑEIRO – LAZA (OURENSE) PROGRAMACIÓNS

- Reflectir con imaxinación e coherencia a solución dun conflito nun texto narrativo.
- Comprender e saber comunicar as normas de uso da linguaxe.
- Comprender, compoñer e utilizar textos narrativos.
- Coñecer e utilizar as técnicas para expresar un conflito en textos narrativos.
- Utilizar a linguaxe como instrumento de comunicación oral e escrita.
- Saber rematar un relato de xeito orixinal e coa expresión axeitada.
- Coñecer e utilizar os recursos necesarios para a descrición de personaxes.
Autonomía e iniciativa persoal
- Desenvolver a autoestima ante a creación dos propios textos.
- Comunicarse cun mesmo, analizar problemas, elaborar plans e tomar decisións.
- Empregar a linguaxe para organizar o pensamento, comunicar afectos, regular emocións.
- Competencia para aprender a aprender 27
- Manexar de xeito eficaz os recursos do traballo intelectual.
- Favorecer a motivación e o gusto por aprender.
- Xestionar de forma eficaz os procesos de aprendizaxe.
- Acceder ao saber e á construción de coñecementos mediante a linguaxe.
Tratamento da información e competencia dixital
- Consultar un dicionario en internet.
- Transformar información en coñecemento.
- Valorar o coñecemento científico.
- Buscar, seleccionar e rexistrar a información.
- Traballar en ámbitos colaborativos.
Competencia no coñecemento e a interacción co mundo físico
- Localizar e obter a información.
- Valorar o coñecemento científico.
- Mostrar actitude de respecto ante as normas.
- Ter habilidade para interactuar co espazo circundante.
- Mostrar actitudes de respecto cara aos demais e cara a un mesmo.
Competencia social e cidadá
- Crear un sistema de valores propio baseado non respecto.
- Utilizar a lingua como destreza para a convivencia, o respecto e o entendemento.
- Aprender a comunicarse cos demais e a comprender o que estes transmiten.
- Valorar todas as linguas como aptas para a comunicación.
- Rematar cos usos discriminatorios da linguaxe.
Competencia artística e cultural
- Ler, comprender e valorar as obras literarias.
- Usar de forma responsable os recursos da biblioteca.
- Comprender, apreciar e valorar as manifestacións culturais e artísticas.
- Expresarse con imaxinación e creatividade.
- Ser consciente da importancia dous factores estéticos na vida cotiá.
- Apreciar a creatividade a través dos diferentes medios artísticos.

 OBXECTIVOS XERAIS
1) Comprender discursos orais e escritos máis extensos e complexos que no ciclo anterior ampliando
os temas de interese, mantendo a atención e unha actitude crítica.
2) Diferenciar as ideas esenciais das accesorias.
3) Analizar os aspectos sinxelos do texto (estrutura do discurso, vocabulario, intención, etcétera)
4) Expresarse oralmente e por escrito axeitadamente en situacións formais e informais, ampliando os
contextos e interlocutores coñecidos e descoñecidos.
5) Escoitar e relatar experiencias presentes e pasadas, respectando os aspectos normativos da
lingua.
6) Expresar con claridade, ordenada e coherentemente: vivencias, ideas, observacións, sentimentos,
etcétera.
7) Elixir as formas de comprensión e expresión axeitadas á situación e á intención comunicativa.
8) Valorar e aceptar as achegas propias e as dous demais, respectando as normas do intercambio
comunicativo.
27
CEIP O CASTIÑEIRO – LAZA (OURENSE) PROGRAMACIÓNS

9) Producir textos escritos propios da vida social da aula, como consolidación do sistema lecto-
escritor para comunicar coñecementos, experiencias e necesidades (normas, notas, cartas,
avisos, solicitudes, ...) de acordo coa características propias destes xéneros.
10) Comprender textos do ámbito escolar, producidos con finalidade didáctica ou de uso social
(folletos, descricións, instrucións e explicacións), para aprender e para informarse, comparando,
clasificando, identificando e interpretando os coñecementos e as informacións para ampliar as
aprendizaxes.
11) Utilizar, de xeito dirixido, as tecnoloxías da información e a comunicación e os diferentes tipos de
bibliotecas (de aula e de centro), mostrando respecto polas súas normas de funcionamento, coa
finalidade de obter información e modelos para a composición escrita.
12) Compoñer textos de información e de opinión propios dous medios de comunicación social sobre
acontecementos que resulten significativos, con especial incidencia na noticia e nas cartas ao 28
director, utilizando soportes do ámbito escolar e algúns medios de prensa local.
13) Valorar escritura como ferramenta de comunicación, fonte de información e de aprendizaxe, e
como medio de organizarse e resolver problemas da vida cotiá.
14) Coñecer a estrutura dos textos propios do ámbito académico (cuestionarios, resumos, informes,
descricións, explicacións...), e aplicar estes coñecementos á comprensión e produción de textos
para comunicar coñecementos, experiencias e necesidades.
15) Usar estratexias e normas básicas na produción de textos: planificación (función comunicativa e
do destinatario, selección da información relevante, do tipo de texto, da estrutura do contido,...),
redacción do borrador, e avaliación e revisión do texto no proceso de escritura para melloralo.
16) Producir textos de intención literaria para comunicar sentimentos, emocións, estados de ánimo ou
recordos (narracións, poemas, diálogos escenificados, descricións, cómics, redaccións,...), a partir
da exploración das posibilidades expresivas da lingua mediante a observación e análise de textos
modelos (historias ou contos narrados polo profesor), e coa axuda de distintos recursos e xogos
que estimulen a imaxinación e a creatividade.
17) Utilizar indicadores sinxelos na lectura de textos (ilustracións, títulos, etcétera) para formular
conxecturas sobre ou seu contido.
18) Expresarse oralmente e por escrito empregando sistemas verbais e non verbais de comunicación
(xestos, movementos corporais, sons, etcétera).
19) Desenvolver a autocrítica e a autoesixencia nas propias realizacións con finalidades diversas,
valorándoas como fonte de desfrute, aventura, ocio, diversión, información, aprendizaxe e como
destreza básica para ou enriquecemento da propia lingua e a cultura persoal.
20) Desenvolver o hábito e o gusto pola lectura, dedicándolle parte do tempo libre dispoñible.
21) Ler en voz alta (sen silabeo, saltos de palabras, etcétera), distinguindo o esencial do accesorio, en
textos cada vez máis extensos e complexos.
22) Desenvolver o gusto literario (narrativo, poético, etcétera).
23) Explorar as posibilidades expresivas básicas da lingua oral e escrita, adquirindo seguridade nas
propias habilidades comunicativas e usos persoais dá linguaxe.
24) Compoñer por escrito, de forma cada vez máis complexa, ordenada e coherente: ideas, vivencias,
sentimentos, feitos reais e fantásticos, tanto en prosa coma en verso.
25) Identificar e apreciar unidade e diversidade lingüística española.
26) Escoitar, memorizar, reproducir e representar expresións da linguaxe oral tradicional (adiviñanzas,
cancións, contos, trabalinguas, etcétera).
27) Valorar estas expresións lingüísticas como feito cultural enriquecedor para todos.
28) Iniciar a diferenciación de distintas situacións de comunicación e a busca das formas axeitadas a
cada unha das, relacionándoas con estruturas gramaticais básicas.
29) Expresarse por escrito utilizando as normas básicas da lingua escrita.
30) Rexeitar os usos discriminatorios no emprego da lingua oral e escrita.
31) Utilizar a lingua para destacar valores das diferentes culturais do ámbito.
32) Utilizar a lingua oral e escrita como instrumento de aprendizaxe e planificación de actividades
cada vez máis complexas, utilizando diferentes recursos.
33) Utilizar a lingua oral e escrita como instrumento para a elaboración e anticipación de alternativas
de acción.
34) Utilizar a lingua oral e escrita como instrumento para a memorización da información, a
recapitulación e a revisión do proceso seguido.

28
CEIP O CASTIÑEIRO – LAZA (OURENSE) PROGRAMACIÓNS

 CONTIDOS
3º CURSO
1. Falar, escoitar e conversar

- A necesidade da expresión oral no medio habitual do alumnado nas diferentes situacións de


comunicación.
- Características das situacións e intencións comunicativas. Distintos tipos de textos orais: trabalinguas,
refráns, relatos, diálogos teatrais, expresión dunha opinión, etcétera.
- Expresión oral de anécdotas, relatos, narracións colectivas, diálogos teatrais, conversacións telefónicas, 29
instrucións, opinións, trabalinguas, refráns, recitado de poemas, etcétera.
- A linguaxe oral como fonte de información, diversión, pracer, entretemento, enriquecemento e
perfeccionamento da propia lingua, e como expresión dos valores sociais e culturais.
- A linguaxe oral e outros elementos non lingüísticos que o acompañan (pronunciación, ritmo, ton, xestos,
postura, movemento corporal, etcétera). Expresividade e ton.
2. Ler e escribir
- Comprensión de informacións en textos procedentes dos medios de comunicación social e en textos
propios de situacións cotiás próximas ao alumnado.
- Comprensión de información relevante en textos para aprender e para informarse, tanto os producidos
con finalidade didáctica (libros de texto, manuais escolares,...) como os de uso cotián (folletos,
descricións, instrucións e explicacións).
- Comprensión do significado de frases feitas e expresións populares que aparecen nun texto dado.
- A necesidade da expresión escrita no medio habitual do alumnado nas diferentes situacións de
comunicación.
- Características das situacións e intencións comunicativas. Diferentes tipos de textos escritos.
- Expresión escrito de relatos, descricións de persoas, animais e de lugares, frases de anuncios
publicitarios, resumos, cartas, cómics, fichas bibliográficas, rimas, etcétera.
- A linguaxe escrita como fonte de información, diversión, pracer, entretemento, enriquecemento e
perfeccionamento da propia lingua, e como expresión dos valores sociais e culturais.
- A linguaxe escrita e outros elementos non lingüísticos que o acompañan (ilustracións, fotografías,
esquemas, etcétera).
3. Educación literaria
- A literatura como instrumento de transmisión, creación e enriquecemento cultural.
- A literatura como estética. Verso e prosa. Textos realistas e textos fantásticos.
- Estrutura do relato: formulación, nó e desenlace.
- A biblioteca: organización, funcionamento e uso.
4. Coñecemento da lingua
- Vocabulario: O abecedario, palabras derivadas, palabras compostas, familias de palabras. Campo
semántico. Prefixos. Frases feitas. Diminutivos. Aumentativos. Sinonimia, antonimia, polisemia. Palabras
que expresan cantidade e comparación.
- Gramática: Letras e sílabas. A oración: suxeito e predicado. O nome, o adxectivo, xénero e número, o
artigo, determinantes, pronomes, verbos (pasado, presente e futuro) e clases de oracións. A
comunicación.
- Ortografía: O punto. O guión. A coma. Signos de consulta e de exclamación. Sílabas tónicas e átonas.
Maiúsculas. As letras c, qu; m, antes de p e b; c e z; r, rr; a g; a diérese; palabras con bl e br; palabras
rematadas en -illo, -illa, e en -d ou en -z. Verbos rematados en -bir, -ger, -gir, -aba, -abas... Verbos con
h.
- Mensaxes que utilizan sistemas de comunicación non verbal para realzar as posibilidades comunicativas
da linguaxe verbal: tipos de mensaxes (publicitarios, gráficos, audiovisuais, etcétera) e formas en que a
manifestan (fotografas con pé, historietas, carteis, etcétera)
- Sistemas e elementos de comunicación non verbal.

4º CURSO
1. Falar, escoitar e conversar
29
CEIP O CASTIÑEIRO – LAZA (OURENSE) PROGRAMACIÓNS

- A necesidade da expresión oral no medio habitual do alumnado nas diferentes situacións de


comunicación.
- Características das situacións e intencións comunicativas. Distintos tipos de textos orais.
- Expresión oral de diálogos casuais, retahílas, romances, adiviñanzas, contos dramatizados, lendas,
eslóganes, entrevistas, noticiarios falados, cancións, exposición de sucesos e debates.
- A linguaxe oral como fonte de información, diversión, pracer, entretemento, enriquecemento e
perfeccionamento da propia lingua, e como expresión dos valores sociais e culturais.
- A linguaxe oral e outros elementos non lingüísticos que a acompañan (pronunciación, ritmo, ton, xestos,
postura, movemento corporal, etcétera). Expresividade e ton.
2. Ler e escribir
- Comprensión de informacións en textos procedentes dos medios de comunicación social e en textos
propios de situacións cotiás próximas ao alumnado. 30
- Comprensión de información relevante en textos para aprender e para informarse, tanto os producidos
con finalidade didáctica (libros de texto, manuais escolares,...) como os de uso cotián (folletos,
descricións, instrucións e explicacións).
- Distintas situacións da comunicación escrita no medio habitual do alumnado.
- Características das situacións e intencións comunicativas.
- Expresión escrita de distintos tipos de textos: cómic, avisos e carteis, encrucillados, descrición de
obxectos, esquemas e notas, fábulas, regulamentos e regras, receitas, esquemas narrativos, descrición
de imaxes, metáforas, noticias e cartas.
- A linguaxe escrita como fonte de información, diversión, pracer, entretemento, enriquecemento e
perfeccionamento da propia lingua, e como expresión dos valores sociais e culturais.
- A linguaxe escrita e outros elementos non lingüísticos que a acompañan (ilustracións, fotografías, títulos,
esquemas, etcétera).
3. Educación literaria
- A literatura como instrumento de transmisión, creación e enriquecemento cultural.
- A literatura como estética. Verso e prosa. Textos realistas e textos fantásticos.
- Estrutura de diferentes tipos de textos (relato: formulación, nó e desenlace).
- A biblioteca: organización, funcionamento e uso.
4. Coñecemento da lingua
- Vocabulario: O dicionario, familias de palabras. Palabras derivadas. Prefixos e sufixos. Palabras
compostas. Sinonimia, antonimia, polisemia, palabras homófonas e homógrafas. Xentilicios. Frases
feitas. Prefixos re-, pre-, mono-, poli-. Sufixos -ón, -azo, -ante.
- Gramática: A comunicación, A letra, a sílaba e a palabra. A oración: suxeito e predicado. Oracións
enunciativas, interrogativas e exclamativas. O nome (común e propio, individual e colectivo) xénero e
número, pronome persoal. O adxectivo (concordancia). Determinantes. O verbo: concepto e persoa,
conxugacións, tempos (modo indicativo de 1. ª, 2. ª e 3. ª conxugación). Adverbios de lugar e de tempo.
- Ortografía: Sílabas tónicas e átonas. Palabras agudas, chairas e esdrúxulas. Ou ditongo. Maiúsculas.
Palabras con x. Palabras que empezan por bu-, bus-, bur-, hie-, hue-, hui-, geo-, ges-. Palabras que
rematan en -aje, -eixe, -jero, -jería, -d, -z. Palabras con e / ll. Adxectivos rematados en -avo, -ava, -ivo, -
eve. Verbos rematados en -aba, en
-bir, en -ger e en -gir. Haber e a ver. Abreviaturas.

 CRITERIOS DE AVALIACIÓN
3º CURSO
- Le textos coa articulación, o ritmo, a fluidez, a expresividade e a seguridade necesarios.
- Expresa as súas opinións sobre os textos lidos e manifesta gustos persoais.
- Escribe de xeito correcto e coherente diversos tipos de textos: narracións, descricións, informes
sinxelos, etcétera, empregando os procedementos axeitados para estruturalos (nexos, signos de
puntuación, etcétera).
- Utiliza a axeitada ortografía da palabra e da oración, empregando diferentes recursos para a
autocorreción (relectura, consulta do dicionario, etcétera).
- Participa en situacións de comunicación relacionadas coa actividade escolar (diálogos, coloquios,
entrevistas, etcétera), respectando as normas que facilitan o intercambio, adecuando a expresión á
intencionalidade e ao contexto, valorando o que a di con certa actitude crítica.
30
CEIP O CASTIÑEIRO – LAZA (OURENSE) PROGRAMACIÓNS

- Transmite e pide información (en exposicións, argumentacións, coloquios, etcétera).


- Distingue as ideas principais e as secundarias en discursos orais e resume as máis importantes, de
forma ordenada.
- Expresa oralmente feitos, sentimentos e experiencias de forma correcta e coherente, co ton, articulación
e ritmo axeitados, e co vocabulario e as estruturas pertinentes: concordancias, adxectivación,
comparacións, etcétera.
- Comprende o sentido global de textos escritos de uso habitual, as ideas que expoñen e as relacións que
se establecen entre elas.
- Identifica e resume os elementos esenciais en textos escritos, literarios e non literarios (personaxes,
ambiente, argumento, diálogo, descricións, narracións, etcétera).
- Utiliza diferentes estratexias para a comprensión de discursos orais e textos escritos, e para a resolución
de dúbidas (preguntar, avanzar e retroceder, consultar ou dicionario, etcétera). 31
- Interpreta e transmite mensaxes que combinan códigos verbais e non verbais (movemento corporal,
gráfico, musical, etcétera) en narracións orais e escritas, dramatizacións, carteis, etcétera.
- Utiliza de forma habitual a lectura con diferentes fins: diversión, gozo, información, resolución de
problemas, enriquecemento cultural, etcétera.
- Usa mensaxes que inclúen as formas lingüísticas axeitadas para mellorar a convivencia, para expresar a
creatividade, o coñecemento persoal e do ámbito, en coloquios, asembleas de clase, no xornal escolar,
etcétera.
- Constrúe mensaxes orais e escritos de xeito persoal e creativo.
- Identifica os usos da lingua recoñecendo algunhas estruturas gramaticais sinxelas (tipos de discurso:
narrativo, descritivo, poético, etcétera; ou texto e a oración, ou nome, ou adxectivo, ou verbo, etcétera),
e valorando a importancia de respectar regras e convencións establecidas.
- Reflexiona acerca de usos inaceptables da lingua como vehículo de prexuízos clasistas, racistas,
etcétera, tras a audición ou lectura de textos publicitarios, de historietas, contose, narracións,
comentario de películas, etcétera.
- Regula o traballo mediante a linguaxe oral e escrita, realizando plans de traballo, esquemas, resumos,
notas recordatorias, etcétera.
- Consulta diferentes textos: monografías, enciclopedias, internet, etcétera, para obter información.

4º CURSO
- Le textos coa articulación, o ritmo, a fluidez, a expresividade e a seguridade necesarios.
- Expresa as súas opinións sobre os textos lidos e manifesta gustos persoais.
- Escribe de xeito correcto e coherente diversos tipos de textos: narracións, descricións, informes
sinxelos, etcétera, empregando os procedementos axeitados para estruturalos (nexos, signos de
puntuación, etcétera).
- Utiliza a axeitada ortografía da palabra e dá oración, empregando diferentes recursos para a
autocorreción (relectura, consulta do dicionario, etcétera).
- Participa en situacións de comunicación relacionadas coa actividade escolar (diálogos, coloquios,
entrevistas, etcétera), respectando as normas que facilitan o intercambio, adecuando a expresión á
intencionalidade e ao contexto, valorando ou que a di con certa actitude crítica.
- Transmite e pide información (en exposicións, argumentacións, coloquios, etcétera).
- Distingue as ideas principais e as secundarias en discursos orais e resume as máis importantes, de
forma ordenada.
- Expresa oralmente feitos, sentimentos e experiencias de forma correcta e coherente, co ton, articulación
e ritmo axeitados, e co vocabulario e as estruturas pertinentes: concordancias, adxectivación,
comparacións, etcétera.
- Comprende o sentido global de textos escritos de uso habitual, as ideas que expoñen e as relacións que
se establecen entre elas.
- Identifica e resume os elementos esenciais en textos escritos, literarios e non literarios (personaxes,
ambiente, argumento, diálogo, descricións, narracións, etcétera).
- Utiliza diferentes estratexias para a comprensión de discursos orais e textos escritos, e para a resolución
de dúbidas (preguntar, avanzar e retroceder, consultar ou dicionario, etcétera).
- Interpreta e transmite mensaxes que combinan códigos verbais e non verbais (movemento corporal,
gráfico, musical, etcétera) en narracións orais e escritas, dramatizacións, carteis, etcétera.
- Utiliza de forma habitual a lectura con diferentes fins: diversión, gozo, información, resolución de
problemas, enriquecemento cultural, etcétera.
31
CEIP O CASTIÑEIRO – LAZA (OURENSE) PROGRAMACIÓNS

- Usa mensaxes que inclúen as formas lingüísticas axeitadas para mellorar a convivencia, para expresar a
creatividade, o coñecemento persoal e do ámbito, en coloquios, asembleas de clase, no xornal escolar,
etcétera.
- Constrúe mensaxes orais e escritos de xeito persoal e creativo.
- Identifica os usos da lingua recoñecendo algunhas estruturas gramaticais sinxelas (tipos de discurso:
narrativo, descritivo, poético, etcétera; o texto e a oración, o nome, o adxectivo, o verbo, etcétera), e
valorando a importancia de respectar regras e convencións establecidas.
- Reflexiona acerca de usos inaceptables da lingua como vehículo de prexuízos clasistas, racistas,
etcétera, tras a audición ou lectura de textos publicitarios, de historietas, contose, narracións,
comentario de películas, etcétera.
- Autocorrixe a súa expresión para evitar expresións racistas, clasistas, sexistas.
- Regula o traballo mediante a linguaxe oral e escrita, realizando plans de traballo, esquemas, resumos, 32
notas recordatorias, etcétera.
- Consulta diferentes textos: monografías, enciclopedias, etcétera, para obter información.

 MÍNIMOS ESIXIBLES PARA UNHA AVALIACIÓN POSITIVA

3º CURSO
- Saber o nome das letras e a súa orde alfabética.
- Distinguir as sílabas e as letras que forman unha palabra.
- Utilizar as maiúsculas ao comezo dun escrito e detrás de punto.
- Saber identificar sinónimos propios do vocabulario básico.
- Saber ampliar unha oración.
- Distinguir sílaba tónica de sílaba átona e dividir unha palabra en sílabas.
- Aproveitar a lectura para falar do enriquecemento persoal que supón viaxar.
- Interesarlles polo léxico, as expresións propias, os acentos, etc., doutros lugares.
- Ensinar a buscar entradas no dicionario.
- Saber aplicar con exemplos o concepto de palabra polisémica.
- Aplicar correctamente o uso das maiúsculas en exemplos escritos.
- Asociar correctamente as grafías ca, co, cu, que, qui coa súa pronunciación.
- Diferenciar os nomes comúns dos propios.
- Realizar sinxelas descricións escritas de animais.
- Identificar parellas de palabras distintas que expresan oposición de xénero.
- Usar correctamente a coma na enumeración e a r, rr en palabras sinxelas.
- Identificar os adxectivos e usalos.
- Identificar noticias e lelas oralmente co ton axeitado.
- Expresar o significado de frases feitas usadas habitualmente.
- Escribir correctamente palabras rematadas en -d ou en -z.
- Distinguir as palabras polo seu xénero e polo seu número.
- Identificar en poesías infantís as palabras que riman.
- Recitar poesías con ritmo, ton e expresividade.
- Distinguir as terminacións -ero, -era e -ería en exemplos.
- Escribir correctamente palabras rematadas en -illo e -illa e palabras cos grupos mp e mb.
- Coñecer os artigos e escribilos diante de nomes respectando as normas de concordancia.
- Realizar sinxelas descricións de lugares e obxectos cotiáns.
- Recoñecer palabras derivadas estudadas.
- Escribir correctamente palabras cos grupos bl e br.
- Utilizar axeitadamente os diferentes determinantes demostrativos.
- Recoñecer os indicadores do tempo nos textos narrativos.
- Formar antónimos utilizando os prefixos deas- e in-.
- Escribir correctamente palabras que empezan por hie- e hue- e as que levan as letras c ou z.
- Recoñecer os determinantes posesivos e numerais.
- Distinguir os elementos esenciais dunha carta.
- Distinguir diminutivos rematados en -ito, -ita, -illo e -illa.
- Escribir correctamente os sons ga, gue, gui, go e gu.
- Recoñecer o pronome persoal.
- Distinguir aumentativos e coñecer a súa formación.
32
CEIP O CASTIÑEIRO – LAZA (OURENSE) PROGRAMACIÓNS

- Escribir correctamente as formas dos verbos haber, facer e falar.


- Recoñecer o verbo e saber corresponder as distintas formas co infinitivo axeitado.
- Identificar a estrutura dun relato.
- Distinguir e formar palabras compostas.
- Identificar correctamente os verbos rematados en -aba, -abas...
- Identificar o presente, o pasado e o futuro dos verbos.
- Recoñecer un texto explicativo.
- Expoñer oralmente un tema.
- Recoñecer palabras que pertenzan á mesma familia léxica.
- Escribir exemplos de verbos acabados en -bir e en -vir.
- Completar oracións ás que lles falte o suxeito ou o predicado.
- Describir o aspecto físico dunha persoa. 33
- Recoñecer o significado común dun campo semántico.
- A norma ortográfica dos verbos en -ger e en -gir e as súas excepcións.
- Distinguir oracións enunciativas, interrogativas e exclamativas.
- As normas de puntuación dos diálogos en relatos e obras de teatro.
- Interpretar papeis dramáticos sinxelos.
- Construír comparacións coa palabra como.
- Relacionar o son güe, güi coa presenza da diérese.
- Coñecer as comunidades bilingües de España.
- Recoñecer algúns recursos poéticos.
- Recitar poemas co ton axeitado.
4º CURSO
- Saber buscar palabras no dicionario.
- Utilizar correctamente as maiúsculas.
- Recoñecer o emisor, o receptor e a mensaxe.
- Distinguir a comunicación verbal da non verbal.
- Saber alongar e acurtar frases.
- Saber identificar sinónimos propios do vocabulario básico.
- Distinguir a sílaba tónica e dividir palabras en sílabas.
- Distinguir as diferenzas entre letras, sílabas e palabras e a súa xerarquización no sistema.
- Ler co ton axeitado.
- Saber identificar antónimos propios do vocabulario básico.
- Recoñecer as palabras agudas e as súas normas de acentuación.
- Coñecer as características dunha oración: elementos, concordancia, coherencia...
- Recoñecer os elementos esenciais dunha noticia xornalística.
- Coñecer o concepto de polisemia.
- Distinguir palabras agudas, chairas e esdrúxulas, e coñecer as súas normas de acentuación.
- Recoñecer o suxeito e o predicado de oracións dadas.
- Coñecer e aplicar o concepto de definición.
- Saber identificar palabras homófonas propias do vocabulario básico.
- Separar sílabas en palabras con ditongos e hiatos.
- Distinguir os tipos de oracións.
- Identificar as partes dun relato.
- Recoñecer palabras compostas do léxico básico, e os seus compoñentes.
- Escribir correctamente as palabras que empezan polas sílabas bu-, bur- e bus-.
- Distinguir os nomes, comúns e propios, das demais categorías de palabras.
- Redactar notas.
- Saber identificar as diferenzas de significado dos prefixos re- e pre-.
- Escribir correctamente palabras rematadas en -d e en -z.
- Saber identificar e modificar o xénero e o número en palabras dadas.
- Recitar poemas.
- Entender o significado de palabras cos prefixos mono-, poli-, semi-.
- Saber escribir correctamente adxectivos rematados en -avo, -eve e -ivo.
- Coñecer as normas de concordancia dos adxectivos.
- Saber identificar e utilizar palabras cos prefixos super-, tele- e aero-.
- Escribir correctamente palabras con ll e con e.
33
CEIP O CASTIÑEIRO – LAZA (OURENSE) PROGRAMACIÓNS

- Recoñecer e usar axeitadamente os artigos e os determinantes demostrativos.


- Interpretar os datos dun gráfico.
- Saber engadir os sufixos -ón, -ona, -azo, -aza e -ante e entender o seu significado.
- Escribir correctamente palabras con hue-, hie- e hui- e verbos con h.
- Identificar e utilizar correctamente os determinantes posesivos e numerais.
- Saber expresar unha opinión.
- Coñecer os xentilicios máis comúns.
- Escribir correctamente as palabras que rematan en -aje, -eixe, -jero e -jería.
- Recoñecer e utilizar pronomes persoais.
- Resumir textos sinxelos seguindo unhas pautas.
- Saber identificar familias de palabras.
- Utiliza correctamente as formas verbais rematadas en -aba, -abas... 34
- Distinguir as formas haber e a ver.
- Clasificar os verbos pola súa conxugación.
- Saber identificar palabras pertencentes a un campo semántico.
- Escribir correctamente verbos rematados en -ger e en -gir e palabras que empezan por geo- e gest-.
- Recoñecer e utilizar os tempos pasado, presente e futuro dos verbos.
- Identificar textos instrutivos.
- Coñecer frases feitas e o seu significado.
- Escribir correctamente os verbos acabados en -bir e en -buir.
- Recoñece o infinitivo das formas verbais e a conxugación á que pertencen.
- Saber dar sinxelas explicacións.
- Saber identificar linguaxes non verbais e os seus significados.
- Coñecer o significado dalgunhas abreviaturas.
- Recoñecer os adverbios de lugar e de tempo.
- Recoñecer certas figuras literarias, e entender o seu significado.

 METODOLOXÍA E MATERIAIS CURRICULARES


a) Pártese do nivel de desenvolvemento do alumno, nos seus distintos aspectos, para construír, a partir de
aí, outras aprendizaxes que favorezan e melloren o devandito nivel de desenvolvemento.
b)Sublíñase a necesidade de estimular o desenvolvemento de capacidades xerais e de competencias
básicas e específicas por medio do traballo das áreas.
c)Dáse prioridade á comprensión dos contidos que se traballan fronte á súa aprendizaxe mecánica.
d)Propícianse oportunidades para pór en práctica os novos coñecementos, de modo que o alumno pode
comprobar o interese e a utilidade do aprendido.
e)Foméntase a reflexión persoal sobre o realizado e a elaboración de conclusións con respecto ao que
aprendeu, de modo que o alumno poida analizar o seu progreso respecto aos seus coñecementos.
Todos estes principios teñen como finalidade que os alumnos sexan, gradualmente, quen de aprender de
forma autónoma.
O sentido principal da área de Lengua céntrase en axudar aos alumnos a dominar as destrezas básicas
da linguaxe: escoitar, falar, ler e escribir, e a empezar a reflexionar sobre a propia linguaxe para poder
mellorala e enriquecela (tendo en conta, iso si, a limitada capacidade de abstracción destas idades).
A intervención educativa ha de dirixirse tanto aos aspectos comprensivos como expresivos. Traballar a
comprensión non significa soamente darlle ao alumno as claves para poder entenderen as mensaxes que
reciben senón tamén facilitarlle unha activa e crítica fronte ás devanditas mensaxes. Do mesmo xeito, a
expresión non debe centrarse unicamente no que o alumno poida transmitir os seus sentimentos ideas e
vivencias, senón tamén en que aprenda a construír as novas ideas, a darlles forma, a organizalas cunha
estrutura coherente etc.
O punto de partida será distinto en cada alumno, polo que será necesario determinar o nivel de
desenvolvemento individual dos alumnos. Estas diferenzas individuais deberán ser contempladas nun
ambiente de respecto e atención á diversidade que favorezan o desexo do neno de comunicarse e de
mellorar a súa competencia lingüística. Para isto, haberá que facilitar a autonomía na aprendizaxe,
dándolle ao laumno os medios para que poida resolver con éxito os problemas que xorden no emprego da
linguaxe.

34
CEIP O CASTIÑEIRO – LAZA (OURENSE) PROGRAMACIÓNS

Para traballar a linguaxe oral é preciso presentar actividades moi diversas, ben sexa aproveitando
situacións da vida cotiá que se propoñen no tratamento das distintas áreas ou ben creando situacións
ficticias. Os textos orais constitúen tamén un inestimable recurso para traballar a linguaxe oral.
A adquisición da linguaxe escrita constitúe un obxectivo básico da etapa de Educación Primaria, e é
importante axudar ao alumno a describir as posibilidades que ofrece para a comunicación, a información, o
lecer e o coñecemento da propia lingua desde unha perspectiva léxica, sintáctica, ortográfica etc.
A aprendizaxe lectoescritora debe realizarse nun contexto que lle dea pleno sentido e a faga significativa
aos ollos dos alumnos, de maneira que sintan a necesidade de empregar este tipo de linguaxe tanto na
súa faceta comprensiva como expresiva, e todo isto desde os primeiros momentos desta aprendizaxe.
A biblioteca de aula e a selección de textos debe ser, polo tanto, moi coidada, e máis se temos presente
como o texto pode transmitir unha tradición cultural, abrir novos horizontes, presentar realidades que o
alumno debe enxuizar criticamente, ser fonte de diversión e xogo etc. 35
Outro aspecto fundamental é o que se refire ao desenvolvemento de capacidades básicas que se van
materializar en competencias (no noso proxecto específicas) que lle permitan aos alumnos afondar por si
mesmos no coñecemento da lingua e resolver autonomamente as dificultades que vaian xurdindo. Para
isto, resulta imprescindible axudar aos alumnos á utilización da linguaxe como instrumento de
comunicación oral e escrita, de representación, interpretación e comprensión da realidade, de construción
e comunicación do coñecemento e de organización e autorregulamento do pensamento, as emocións e a
conduta. Para isto nos apoiaremos en coñecementos, destrezas e actitudes propias que permiten expresar
pensamentos, emocións, vivencias e opinións, así como dialogar, formarse un xuízo crítico e ético, xerar
ideas, estruturar o coñecemento, darlle coherencia e cohesión ao discurso e ás propias accións e tarefas,
adoptar decisións e gozar escoitando, lendo ou expresándose de forma oral e escrita, todo o cal contribúe
ademais ao desenvolvemento da autoestima e da confianza en si mesmo.
Así, os procedementos cobran especial relevancia sendo necesaria a reflexión sobre que procedementos
se lle vai pedir aos alumnos que poñan en xogo e, especialemente, sobre como os imos traballar con eles.
Ademais da función comunicativa, será preciso atender a súa función representativa e reguladora. A
linguaxe axuda ao alumno a comunicarse co ambiente que o rodea e, ademais, a representarse en medio
e a organizar a propia actuación e influír na dos demais. Pero en ningún caso se trata dunha aprendizaxe
teórica. O que se pretende é que o alumno aprenda a coñecer, empregar e mellorar a propia lingua a partir
das producións lingüísticas que habitualmente realiza
Agrupamento dos alumnos
O agrupamento dos alumnos é unha esixencia da diversidade e un indicador da autonomía do centro e ten
como finalidade garantir que todos os alumnos aprendan e consigan os obxectivos educativos marcados.
A diversidade de agrupamentos proporciona unha mellor explotación das actividades escolares e constitúe
un instrumento de adecuación metodolóxica ás necesidades dos alumnos.
Os criterios de distribución do alumnado por aulas son moi diversos e deben ter en conta aspectos como o
punto de partida dos alumnos ao chegar ao inicio do ciclo e de cada curso, as peculiaridades educativas
do centro e a natureza da área ou actividade. Estes son os criterios máis empregados na agrupación de
alumnos:
- Idade cronolóxica.
- Equilibrio nos grupos entre alumnos e alumnas.
- Rendemento académico.
- Ritmo de aprendizaxe.
- Intereses.
- Motivación.
- Natureza da área ou da actividade.

O agrupamento de alumnos non ten porque limitarse a un único modelo, xa que supón limitar o potencial
enriquecedor do proceso educativo. Establecer diferentes agrupamentos facilita a aprendizaxe entre
iguais, a cooperación e o traballo colaborativo, a cohesión do grupo, o traballo por proxectos, a atención á
diversidade, a pertenza ao centro, a mediación en conflitos e a relación co ámbito e cos servizos da
comunidade. Segundo as características e necesidades do alumnado, e segundo a natureza disciplinar da
actividade ou área, os tipos de agrupamentos máis empregados son:
- Aula.
- Gran grupo.
- Pequeno grupo.
35
CEIP O CASTIÑEIRO – LAZA (OURENSE) PROGRAMACIÓNS

- Talleres.
- Equipos de traballo cooperativo.
- Grupos de actividade.
Organización dos espazos
Dende unha perspectiva de etapa, o contido das decisións relativas á organización do espazo pode
referirse a:
- Espazos propios do grupo (aula). Cada titor organizará o espazo na súa aula como crea conveniente
para o desenvolvemento da actividade lectiva; será conveniente ter en conta variables como idade e
agrupamento de alumnos, mobiliario, iluminación, temperatura, materiais existentes na aula, etc. Se
nunha aula imparten actividades lectivas outros mestres ademais do titor, preocuparanse, ao concluír a
clase, de que material e espazos se achen na distribución planificada por este.
- Espazos compartidos polos alumnos. Os alumnos de Primaria comparten espazos con alumnos doutras 36
etapas educativas dentro do centro e, así mesmo, utilizan habitualmente outros espazos, tanto
interiores do centro educativo como exteriores. Algúns destes espazos son os seguintes:
- Biblioteca.
- Laboratorio.
- Talleres.
- Sala de informática.
- Sala de usos múltiples.
Organización dos tempos
As previsións de traballo na aula e no centro escolar deben axustarse realmente ao tempo dispoñible. Por
iso, é necesario realizar unha temporalización que inclúa a elaboración dun horario xeral, co
correspondente desenvolvemento das áreas, e dun horario de actividade docente, no que se terán en
conta as restantes actividades organizativas do centro.

 PROCEDEMENTOS E INSTRUMENTOS DE AVALIACIÓN


Observación sistemática:
- Rexistro de observación
- Rexistro anecdótico persoal
Análise das produccións dos alumnos:
- Fichas
- Cadernos de clase
-Actividades dos libros
-Produccións orais
Intercambios orais cos alumnos.
-Diálogos
-Postas en común
Probas específicas:
-Abertas
-Obxectivas
-Resolución de exercicios

 CRITERIOS DE CUALIFICACIÓN
Controis: 40%
Traballo diario: 20%
Traballo extraescolar: 20%
Comportamento: 20%

 MEDIDAS DE ATENCIÓN Á DIVERSIDADE


Os programas deben axustarse á realidade dos nosos alumnos e alumnas. Primeiro realizaremos unha
valoración das suas características.
- Situación económica e cultural da familia, rendemento do alumno na etapa anterior, personalidade,
intereses...

36
CEIP O CASTIÑEIRO – LAZA (OURENSE) PROGRAMACIÓNS

Atención á diversidade na programación de contidos e actividades: con respecto aos contidos


establecerase unha difereciación entre información básica e información complementaria. esto quere dicir:
que en primeiro lugar fixaremos uns contidos esenciais que deben ser aprendidos por todos para acadar
os obxectivos previstos. A partir de ahí, consideraremos outra seie de contidos que poderán ser
traballados ou non en función das peculiaridades de cada alumno.
As actividades organizaranse por categorías en función da sua finalidade, por un lado contemplaranse
actividades de reforzo, de consolidación daquelas aprendizaxes que consideramos básicas e por outro
lado deseñaremos outro tipo de actividades que impliquen unha complexidade maior como ampliación do
tema traballado.
Atención á diversidade na metodoloxía: na aula contemplaranse tanto a funcionalidade e uso real dos
coñecementos como a adecuación destes ós coñecementos previos dos alumnos.
Atención á diversidade nos mateirais: a utilización de materiais complementarios distintos do libro, permite 37
a diversificación do proceso do ensino-aprendizaxe e persegue o seguinte:
- Consolidar contidos nos que a adquisición por parte do alumno supón unha maior dificultade.
- Ampliar e profundizar en temas de especial relevancia para o desenvolvemento da área.
- Practicar habilidades instrumentais
Enriquecer o coñecemento daqueles temas sobre os que os alumnos amosan curiosidade e interese.
O profesorado utilizará os seguintes recursos como medidas de reforzo e de atención ao alumnado con
necesidade de apoio educativo:
- Fichas de reforzo de cada unidade.
- Fichas de comprensión lectora.
- Fichas de ampliación de cada unidade.

ÁREA DE LINGUA E LITERATURA GALEGA

 PROFESORADO:
3º CURSO - 4º CURSO: Irene Raña Amido

 COMPETENCIAS BÁSICAS

De grande interese para o desenvolvemento e concreción da perspectiva integradora que caracteriza o


enfoque metodolóxico será o referente das competencias básicas que presenta o currículo oficial.
Destacable resulta, en primeiro lugar e pola súa propia natureza, a achega ao desenvolvemento de todos
os aspectos que constitúen a competencia lingüística. Así o noso proxecto estuda: a lingua oral, a lingua
escrita, a educación literaria e o coñecemento e uso da lingua. Cabe, tamén, destacar que as estratexias
que constitúen a competencia comunicativa adquírense desde unha lingua determinada, pero non se
refiren exclusivamente a saber usar esta lingua, senón ao emprego da linguaxe. Esta característica da
aprendizaxe lingüística ten unha grande importancia, xa que as aprendizaxes que se efectúan nunha
lingua aplícanse á aprendizaxe doutras, cuxo coñecemento contribúe, á súa vez, a acrecentar esta
competencia sobre o uso da linguaxe en xeral.
A área, ademais, aborda contidos cuxo desenvolvemento suporá unha inestimable cooperación ao
desenvolvemento das restantes competencias:
Aprender a aprender e autonomía e iniciativa persoal. A linguaxe fai posible o acceso ao
coñecemento, a construción do saber persoal; é ademais o medio de comunicación cun mesmo e o
vehículo de representación do mundo; constitúe o medio para verbalizar emocións e sentimentos propios e
o recoñecemento das que nos rodean; fai posible describir, narrar, analizar, sintetizar, trazar plans, tomar
decisións e valoralas. O impulso a esta competencia favorecerá o desenvolvemento de hábitos de lectura
como instrumento esencial para a aprendizaxe do resto das áreas.
Competencia artística e cultural. Desenvólvese por medio do coñecemento das manifestacións
literarias: características, valoración da súa diversidade, intercambio, análise e gozo de obras
representativas de distintas culturas e recoñecemento daquelas que forman parte do patrimonio cultural de
Galicia. Ademais de recoñecer a propia lingua como elemento cultural de primeira orde, nesta área a
lectura, comprensión e valoración das obras literarias en lingua galega contribúen ao desenvolvemento
desta competencia.

37
CEIP O CASTIÑEIRO – LAZA (OURENSE) PROGRAMACIÓNS

Competencia social e cidadá. A lingua contribúe poderosamente ao desenvolvemento desta


competencia, entendida como habilidades e destrezas para a convivencia, o respecto e o entendemento
entre as persoas, xa que necesariamente a súa adquisición require o uso da lingua como base da
comunicación. Aprender lingua é, ante todo, aprender a comunicarse cos outros, a comprender o que
estes transmiten, a tomar contacto con distintas realidades e a asumir a propia expresión como
modalidade fundamental de apertura aos demais. Por outra banda, na medida en que unha educación
lingüística satisfactoria valora todas as linguas como igualmente aptas para desempeñar as funcións de
comunicación e de representación, analiza os modos mediante os que a linguaxe transmite e sanciona
prexuízos e imaxes estereotipadas do mundo, co obxecto de contribuír á erradicación dos usos
discriminatorios da linguaxe, estase contribuíndo ao desenvolvemento desta competencia. En Galicia, o
estímulo a esta competencia supón cooperar no coñecemento e comprensión da súa diversidade
lingüística e cultural, e no recoñecemento e respecto por todo o patrimonio lingüístico e literario en lingua 38
galega.
Tratamento da información e competencia dixital. A área contribúe en canto que proporciona
coñecementos e destrezas para a busca, selección, tratamento da información e comunicación, en
especial, para comprender a devandita información, a súa estrutura e organización textual, e para a súa
utilización na produción oral e escrita. O desenvolvemento da área implica a selección e a lectura
comprensiva de textos, a análise da súa estrutura e os seus elementos para empregalos na produción oral
e escrita, a utilización básica do ordenador, co uso de soportes electrónicos para a composición de textos,
a busca guiada e a selección significativa de información en internet e en enciclopedias multimedia. Isto
significa algo máis que un cambio de soporte, xa que afecta ás operacións mesmas que interveñen no
proceso de escritura (planificación, execución do texto, revisión…) e que constitúen un dos contidos
básicos desta área. Por iso, na medida en que se utilicen, estase mellorando, á vez, a competencia dixital
e o tratamento da información. Pero, ademais, os novos medios de comunicación dixitais que xorden
continuamente, implican un uso social e colaborativo da escritura, o que permite concibir a aprendizaxe da
lingua escrita no marco dun verdadeiro intercambio comunicativo.
Competencia no coñecemento e interacción co mundo físico. A asertividade, a empatía, así como
a lectura e a análise crítica das mensaxes informativas e publicitarias son elementos que desde a área de
lingua contribúen ao desenvolvemento desta competencia.
Competencia matemática. A área de lingua é un ámbito privilexiado para desenvolver a habilidade
de interpretar e expresar con claridade e precisión informacións, datos e argumentacións e, así, colaborar
na construción da competencia da que a habilidade mencionada forma parte. A lectura atenta e a
comprensión literal e inferencial de enunciados forman parte do proceso de resolución de problemas,
motivo polo cal a área de lingua tamén contribúe a desenvolver esta competencia.
 OBXECTIVOS XERAIS
- Comprender e expresarse oralmente e por escrito de xeito adecuado nos diferentes contextos da
actividade social e cultural cotiá.
2- Utilizar a lingua oral de xeito adecuado na actividade social e cultural adoptando unha actitude
respectuosa e de cooperación.
3- Utilizar a lingua eficazmente na actividade escolar tanto para buscar, recoller, seleccionar, contrastar,
transformar e procesar información, como para escribir textos propios do ámbito académico.
4- Usar, en situacións relacionadas coa escola e coa súa actividade, as diversas clases de escritos coa
axuda
dos cales se produce a comunicación, tanto entre as persoas como destas coas institucións públicas ou
privadas.
5- Utilizar os medios de comunicación social e as tecnoloxías da información e da comunicación para
obter, interpretar e valorar informacións e opinións diferentes.
6- Utilizar adecuadamente a biblioteca e os seus diferentes departamentos como fonte de recursos
variados para o desfrute e o pracer de ler, así como para a obtención de informacións variadas.
7- Utilizar a lectura como fonte de pracer e de enriquecemento persoal, e aproximarse a obras relevantes
da tradición literaria galega para desenvolver hábitos lectores.
8- Comprender textos literarios de xéneros diversos procedentes da literatura infantil e xuvenil galega
adecuados en canto á temática e complexidade e iniciarse no coñecemento das convencións específicas
da linguaxe literaria.
9- Valorar e estimar a lingua galega como lingua propia como mostra de identidade de Galicia e recoñecer
a existencia da diversidade lingüística como feito cultural enriquecedor.
10- Facer uso dos coñecementos sobre a lingua e sobre as normas de uso lingüístico para escribir e
38
CEIP O CASTIÑEIRO – LAZA (OURENSE) PROGRAMACIÓNS

falar de maneira adecuada, coherente e correcta e para comprender textos orais e escritos.
11- Reflexionar sobre os diferentes usos sociais das linguas para evitar estereotipos lingüísticos que
supoñan xuízos de valor e prexuízos clasistas, racistas ou sexistas.

 CONTIDOS
3º CURSO
1. Escoitar e falar
- Formas básicas da comunicación oral segundo a intención comunicativa (a conversa, o diálogo, o conto,
a poesía...).
- Estrutura e características das mensaxes orais: partes, léxico utilizado, entoación, recursos expresivos,
etc.
- Elementos non lingüísticos que acompañan a comunicación oral: a expresividade. 39
- Modalidades e rexistros lingüísticos na lingua oral.
- A tradición oral popular. A súa importancia en Galicia. Formas que presenta: lendas, contos,
trabalinguas, refráns, adiviñas...
- A necesidade da expresión oral no medio habitual do alumnado nas diferentes situacións de
comunicación.
- Situacións e intencións comunicativas. Distintos tipos de textos orais: conversa, rutinas lingüísticas
(presentacións e saúdos), relato natural, lectura expresiva, conversas formais e formularios orais
(preguntas e respostas), textos dialogados ficticios (diálogo teatral), textos expositivos, resumos, rimas,
procedementos para opinar e emitir xuízos, argumentación oral (debate), reformulación, paráfrase,
cambio de rexistro, anécdotas, descricións, contos, refráns, recitado de poemas, narracións colectivas,
comentario de textos escritos e de textos procedentes da tradición oral.
- A linguaxe oral como fonte de información, diversión, pracer, entretemento, enriquecemento e
perfeccionamento da propia lingua, e como expresión de valores sociais e culturais.
- A linguaxe oral e outros elementos non lingüísticos que o acompañan (pronuncia, ritmo, entoación,
xestos, posturas, movemento corporal, etc.). Expresividade e entoación.
2. Ler e escribir
- Peculiaridades da comunicación escrita: convencionalismo, dirección da escritura, linealidade,
separación de palabras, posibilidade de comunicación con interlocutores non presentes, permanencia,
fixación do pensamento, posibilidade de revisión.
- Linguaxe literaria e non literaria.
- Diferentes soportes da linguaxe escrita: libros, tarxetas de felicitación, diarios, cartas...
- Necesidade da comunicación escrita como medio privilexiado de diversión, formación e información
(xeroglíficos, xogos de palabras, o dicionario).
- Diferentes tipos de textos escritos: contos, poemas, cómics, diarios, cartas...
- A biblioteca escolar e a biblioteca persoal.
- Situacións diferentes de comunicación escrita: número de emisores e receptores, intención
comunicativa, distancia espazo-temporal, etc.
- As formas elocutivas na comunicación escrita: narración, descrición, diálogo, exposición...
- A necesidade da expresión escrita no medio habitual do alumnado nas diferentes situacións de
comunicación.
- Situacións e intencións comunicativas.
- Expresión escrita de diversos textos.
- A linguaxe escrita como fonte de información, diversión, pracer, entretemento, enriquecemento e
perfeccionamento da propia lingua, e como expresión de valores sociais e culturais.
- A linguaxe escrita e outros elementos non lingüísticos que o acompañan (ilustracións, fotografías,
esquemas, etc.).
- Técnicas de estudo: a prelectura, o subliñado, ideas principais e secundarias, o esquema, o resumo,
fichas e documentación.
- A literatura como instrumento de transmisión, creación e enriquecemento cultural.
- Estrutura de diferentes tipos de textos (por exemplo, do conto: formulación, nó e desenlace, etc.).
- Os textos literarios: formas e análise dalgúns recursos literarios.

39
CEIP O CASTIÑEIRO – LAZA (OURENSE) PROGRAMACIÓNS

3. Reflexionar sobre a lingua


- Vocabulario: O dicionario. Sinónimos. Antónimos. Polisemia. Palabras homógrafas e homófonas.
Lexemas e morfemas. Prefixos. Sufixos. Palabras primitivas e derivadas. Xentilicios. Palabras
compostas. Familia léxica. Castelanismos. Parónimos e falsos amigos. Campo semántico.
- Gramática: A linguaxe e as linguas. Tipos de enunciados: a frase e a oración. A oración: suxeito e
predicado. Clases de palabras. O substantivo: clases. Xénero e número do substantivo. Determinantes:
artigos, demostrativos, posesivos, numerais e indefinidos. O adxectivo: graos. Pronomes persoais. O
verbo: concepto, conxugacións, persoa, número, tempo, modo. Adverbios. Preposicións.
- Ortografía: Fenómenos dialectais: o seseo e a gheada. Sílabas tónicas e átonas. Acentuación. O
ditongo e o hiato. O acento diacrítico. O punto e as maiúsculas. A coma e o punto e coma. O guión.
Palabras con nh. Uso do b, do v, do x, do h, e do ll e do i. Grupos consonánticos cultos: -pt-, -pc- e b +
consoante. Os sufixos -nza e -ncia. 40
4º CURSO
1. Escoitar e falar
- Formas básicas da comunicación oral segundo a intención comunicativa (a conversa, a exposición, o
debate, a enquisa, a entrevista...).
- Estructura e características das mensaxes orais: partes, léxico utilizado, entoación, recursos expresivos,
etc.
- Elementos non lingüísticos que acompañan a comunicación oral: a expresividade.
- Modalidades e rexistros lingüísticos na lingua oral.
- A tradición oral popular. A súa importancia en Galicia. Formas que presenta: lendas, contos, romances,
refráns, adiviñas
2. Ler e escribir
- Peculiaridades da comunicación escrita: posibilidade de comunicación con interlocutores non presentes,
permanencia, fixación do pensamento, posibilidade de revisión...
- Linguaxe literaria e non literaria.
- Diferentes soportes da linguaxe escrita: libros, manuais de instrucións, periódicos...
- Necesidade da comunicación escrita como medio privilexiado de diversión, formación e información
(xeroglíficos, xogos de palabras, o dicionario).
- Diferentes tipos de textos escritos: contos, relatos, noticias periodísticas, entrevistas, enquisas, folletos
turísticos...
- As formas elocutivas na comuicación escrita: narración, exposición, monólogo teatral...
- Afianzamento no uso de programas informáticos de procesamento de texto e no manexo de ferramentas
que proporciona a rede: creación dun blog.
- A literatura como instrumento de transmisión, creación e enriquecemento cultural.
- A literatura como estética. Verso e prosa. Textos realistas e textos fantásticos.
- Estrutura de diferentes tipos de textos (por exemplo, do relato: marco, historia ou trama e solución, etc.).
- Os textos literarios: formas e análise dalgúns recursos literarios.
- Características da literatura de interese infantil e xuvenil (temas, personaxes, linguaxes, etc.).
- A biblioteca: organización, funcionamiento e uso.
3. Reflexionar sobre a lingua
- Vocabulario: Tipos de dicionarios. Sinónimos e antónimos. Palabras polisémicas e homónimas.
Palabras primitivas, derivadas e compostas. Definición de substantivos, adxectivos e verbos. Campo
semántico. Neoloxismos e estranxerismos. Siglas e abreviaturas. Abreviacións. Palabras comodín.
Palabras tabú e eufemismos. Sentido propio e figurado: a ironía e a retranca.
- Gramática: O nome: clases, xénero e número. Determinantes. O adxectivo: graos. Pronomes: persoais,
indefinidos, demostrativos, posesivos e numerais. O verbo: regulares e irregulares. Adverbios e
locucións adverbiais. Preposicións e conxuncións. Tipos de enunciados: a oración e a frase. Oración:
suxeito e predicado. Grupo do suxeito. Grupo do predicado. Predicado nominal. O atributo. Predicado
verbal. Complementos do predicado verbal: directo, indirecto e circunstancial. Clases de oracións. A
interxección. Historia da lingua galega.
- Ortografía: Regras xerais de acentuación. Casos especiais de acentuación. Acentuación de ditongos,
tritongos e hiatos. Os monosílabos e o til diacrítico. Familias léxicas regulares e irregulares. O punto e a
coma. O punto e coma, os dous puntos e os puntos suspensivos. Comiñas e parénteses. Palabras con
b/v, con c/ct/cc e con z/zz/s. Palabras que rematan en -cia/-za, -cio/-zo. Palabras que comezan por ca-,
cua- e co- Palabras con es-/ex- e estra-/extra-. Palabras que se poden escribir xuntas ou separadas.

40
CEIP O CASTIÑEIRO – LAZA (OURENSE) PROGRAMACIÓNS

 CRITERIOS DE AVALIACIÓN
3º CURSO
- Estima a lingua de Galicia e úsaa como canle de transmisión das súas propias experiencias en todas as
situacións de comunicación.
- Compara textos, orais e escritos, producidos nas diferentes variedades da lingua galega.
- Participa de forma construtiva en situacións comunicativas propias da vida escolar, integrando as
normas que posibilitan o intercambio nestas situacións.
- Comprende o senso de mensaxes orais de uso habitual e interpreta a función de elementos non
explícitos que modifican ou varían a intención comunicativa.
- Reproduce textos orais empregando a pronunciación, o ritmo e a entoación adecuados.
- Produce textos orais nos que se presenten de forma ordenada e coherente os feitos, as ideas ou as 41
vivencias.
- Comprende un texto lido, utilizando estratexias de comprensión e métodos adecuados para resolver as
dúbidas que se presenten.
- Le textos de diverso tipo con fluidez, empregando a pronunciación, a entoación e o ritmo adecuados.
- Valora positivamente o texto escrito como instrumento de comunicación e como fonte de pracer e de
información. Tamén, manifesta preferencias na selección de lecturas e expresa as propias opinións
sobre elas.
- Redacta textos escritos de diferente tipo empregando a estructura textual correspondente e utilizando os
procedementos básicos que dan cohesión ao texto.
- Integra nos textos escritos as normas ortográficas e emprega apoios, que no proceso de produción dun
texto, permitan resolver dúbidas ortográficas.
- Identifica os elementos básicos que integran a oración simple, coñece a concordancia na frase e
utilízaos para mellorar as propias producións.
- Comprende unha mensaxe, oral ou escrita, na que se integren os distintos códigos, verbal e non verbal,
e analiza as súas características.
- Identifica, en textos orais e escritos habituais, determinados temas e usos da lingua que supoñan unha
discriminación social, racial, sexual ou doutro tipo.
4º CURSO
- Estima a lingua de Galicia e úsaa como canle de transmisión das súas propias experiencias en todas as
situacións de comunicación.
- Compara textos, orais e escritos, producidos nas diferentes variedades da lingua galega.
- Participa de forma construtiva en situacións comunicativas propias da vida escolar, integrando as
normas que posibilitan o intercambio nestas situacións.
- Comprende o senso de mensaxes orais de uso habitual e interpreta a función de elementos non
explícitos que modifican ou varían a intención comunicativa.
- Reproduce textos orais empregando a pronunciación, o ritmo e a entoación adecuados.
- Produce textos orais nos que se presenten de forma ordenada e coherente os feitos, as ideas ou as
vivencias.
- Comprende un texto lido, utilizando estratexias de comprensión e métodos adecuados para resolver as
dúbidas que se presenten.
- Le textos de diverso tipo con fluidez, empregando a pronunciación, a entoación e o ritmo adecuados.
- Valora positivamente o texto escrito como instrumento de comunicación e como fonte de pracer e de
información. Tamén, manifesta preferencias na selección de lecturas e expresa as propias opinións
sobre elas.
- Redacta textos escritos de diferente tipo empregando a estructura textual correspondente e utilizando os
procedementos básicos que dan cohesión ao texto.
- Integra nos textos escritos as normas ortográficas e emprega apoios, que no proceso de produción dun
texto, permitan resolver dúbidas ortográficas.
- Identifica os elementos básicos que integran a oración simple, coñece a concordancia na frase e
utilízaos para mellorar as propias producións.
- Comprende unha mensaxe, oral ou escrita, na que se integren os distintos códigos, verbal e non verbal,
e analiza as súas características.
- Identifica, en textos orais e escritos habituais, determinados temas e usos da lingua que supoñan unha
discriminación social, racial, sexual ou doutro tipo.

41
CEIP O CASTIÑEIRO – LAZA (OURENSE) PROGRAMACIÓNS

 MÍNIMOS ESIXIBLES PARA UNHA AVALIACIÓN POSITIVA


3º CURSO
- Utilizar o dicionario.
- Diferenciar entre linguaxe e lingua e identificar o galego no conxunto das linguas románicas.
- Expresarse de forma adecuada, segundo se manexe a lingua oral ou a escrita.
- Recoñecer as características propias da poesía, fronte a outro tipo de textos.
- Identificar sinónimos de palabras dadas.
- Distinguir o suxeito e o predicado dunha oración.
- Recoñecer as sílabas que forman unha palabra e clasificar palabras segundo o número de sílabas.
- Identificar a sílaba tónica das palabras e o acento gráfico. 42
- Recoñecer antónimos de palabras dadas.
- Identificar as diferentes clases de palabras.
- Saber acentuar graficamente as palabras agudas, graves e esdrúxulas.
- Identificar as características formais de mensaxes escritas á man e electrónicas.
- Recoñecer os distintos significados de palabras polisémicas.
- Identificar as distintas clases de substantivos.
- Diferenciar entre ditongos e hiatos e clasificar os ditongos.
- Elaborar a ficha bibliográfica dun libro.
- Identificar palabras homónimas.
- Coñecer e utilizar algunhas regras de formación do feminino e do plural dos nomes.
- Usar o til diacrítico e discriminar os significados de palabras con til diacrítico e sen el.
- Diferenciar entre rima asonante e consonante e recoñecer unha metáfora.
- Identificar a estrutura morfolóxica das palabras.
- Distinguir os artigos determinados e os indeterminados e formar contraccións.
- Usar correctamente o punto e as maiúsculas.
- Recoñecer a persoa en que está narrado un relato.
- Formar palabras novas mediante prefixos.
- Identificar e clasificar as formas dos determinantes demostrativos e posesivos.
- Empregar correctamente a coma e o punto e coma.
- Identificar as partes dun conto.
- Identificar os sufixos, saber que información achegan e crear palabras novas con eles.
- Identificar e clasificar as formas dos determinantes numerais e indefinidos.
- Aplicar as normas de uso do guión e partir correctamente palabras a final de liña.
- Diferenciar entre o estilo directo e o estilo indirecto.
- Formar palabras derivadas.
- Identificar os graos do adxectivo.
- Escribir correctamente palabras con b.
- Formar xentilicios a partir duns topónimos dados.
- Identificar as formas do pronome persoal tónico.
- Escribir correctamente palabras con v.
- Saber describir ambientes.
- Identificar e formar palabras compostas.
- Identificar as formas dos pronomes persoais átonos e utilizalas correctamente.
- Escribir correctamente palabras con x.
- Recoñecer repeticións e anáforas nos poemas.
- Clasificar verbos segundo a conxugación.
- Analizar a estrutura morfolóxica das formas verbais.
- Escribir correctamente palabras con h.
- Facer a descrición dunha persoa.
- Identificar castelanismos comúns e a forma correcta galega que corresponde.
- Recoñecer o modo das formas verbais e conxugar verbos regulares.
- Escribir correctamente palabras con ll e con i.
- Saber redactar un aviso.
- Recoñecer os parónimos e discriminar os significados dos falsos amigos.
- Identificar e clasificar adverbios.
42
CEIP O CASTIÑEIRO – LAZA (OURENSE) PROGRAMACIÓNS

- Usar correctamente os grupos pt, pc e b  consoante.


- Recoñecer un texto teatral fronte a outros textos.
- Agrupar palabras en campos semánticos.
- Identificar as preposicións e usalas correctamente.
- Usar con corrección palabras cos sufixos -nza e -ncia.

4º CURSO
- Identificar os elementos característicos dun texto narrativo.
- Utilizar distintos tipos de dicionarios.
- Clasificar os nomes e coñecer algunhas regras básicas para a formación do feminino e do plural.
- Saber acentuar graficamente as palabras agudas, graves e esdrúxulas.
- Recoñecer as partes que compoñen un texto narrativo. 43
- Relacionar palabras cos seus sinónimos e antónimos.
- Distinguir os determinantes doutras clases de palabras.
- Coñecer e utilizar certas normas especiais de acentuación.
- Medir versos correctamente.
- Diferenciar as palabras polisémicas das homónimas.
- Identificar adxectivos e o grao que expresan.
- Saber acentuar graficamente as palabras con ditongo, tritongo ou hiato.
- Identificar estrofas sinxelas.
- Distinguir entre palabras primitivas, derivadas e compostas.
- Identificar os pronomes persoais e indefinidos.
- Utilizar correctamente o til diacrítico.
- Recoñecer a finalidade dun anuncio publicitario.
- Identificar sufixos diminutivos, aumentativos e despectivos.
- Identificar os pronomes demostrativos, posesivos e numerais.
- Formar familias léxicas.
- Redactar as regras dun xogo.
- Definir substantivos.
- Analizar a estrutura morfolóxica das formas verbais e recoñecer verbos regulares e irregulares.
- Usar correctamente o punto e a coma.
- Identificar e aplicar na praxe certos recursos da linguaxe poética.
- Definir adxectivos correctamente.
- Identificar e clasificar adverbios e locucións adverbiais.
- Empregar correctamente o punto e coma, os dous puntos e os puntos suspensivos.
- Identificar as principais seccións dun periódico.
- Definir verbos correctamente.
- Identificar as preposicións, as conxunción e as contraccións dalgunhas preposicións con certos
determinantes.
- Aplicar as normas de uso das comiñas e das parénteses.
- Elaborar unha recensión sinxela dunha película.
- Agrupar palabras en campos semánticos.
- Recoñecer a oración e a frase como dous tipos de enunciados.
- Escribir correctamente palabras con b e con v.
- Recoñecer a estrutura e características dunha entrevista.
- Identificar neoloxismos e estranxeirismos.
- Recoñecer o suxeito como constituínte inmediato da oración e as unidades que poden desempeñar a
función de suxeito.
- Escribir correctamente palabras con c, ct e cc.
- Recoñecer as características dun texto expositivo.
- Recoñecer siglas e abreviaturas e os seus significados.
- Recoñecer o predicado dunha oración e distinguir entre predicado nominal e verbal.
- Escribir correctamente palabras con z, zz e s.
- Recoñecer e crear caligramas e acrósticos.
- Identificar e formar abreviacións.
- Diferenciar os verbos transitivos dos intransitivos.

43
CEIP O CASTIÑEIRO – LAZA (OURENSE) PROGRAMACIÓNS

- Escribir correctamente palabras cos sufixos -cia/-za e -cio/-zo.


- Recoñecer as características das lendas.
- Identificar palabras comodín e saber o significado de frases feitas.
- Recoñecer os complementos directo, indirecto e circunstancial.
- Escribir correctamente palabras que comezan por ca-, cua- e co-.
- Recoñecer un monólogo teatral.
- Identificar palabras tabú e eufemismos.
- Clasificar oracións segundo a actitude do falante e identificar as interxeccións.
- Escribir correctamente palabras con ex-/es- e extra-/estra-.
- Recoñecer un texto de carácter informativo.
- Identificar dobres sentidos de certas expresións e composicións.
- Coñecer diferentes etapas da historia do galego. 44
- Utilizar correctamente palabras que se poden escribir xuntas ou separadas.

 METODOLOXÍA E MATERIAIS CURRICULARES


Desde un punto de vista xenérico, as programacións didácticas baséanse nos principios de intervención
educativa xa sinalados e que sintetizamos e concretamos da seguinte forma:

a) Pártese do nivel de desenvolvemento do alumno, nos seus distintos aspectos, para construír, a partir de
aí, outras aprendizaxes que favorezan e melloren o devandito nivel de desenvolvemento.
b)Sublíñase a necesidade de estimular o desenvolvemento de capacidades xerais e de competencias
básicas e específicas por medio do traballo das áreas.
c)Dáse prioridade á comprensión dos contidos que se traballan fronte á súa aprendizaxe mecánica.
d)Propícianse oportunidades para pór en práctica os novos coñecementos, de modo que o alumno pode
comprobar o interese e a utilidade do aprendido.
e)Foméntase a reflexión persoal sobre o realizado e a elaboración de conclusións con respecto ao que
aprendeu, de modo que o alumno poida analizar o seu progreso respecto aos seus coñecementos.

Todos estes principios teñen como finalidade que os alumnos sexan, gradualmente, quen de aprender de
forma autónoma.
O sentido principal da área de Lengua céntrase en axudar aos alumnos a dominar as destrezas básicas
da linguaxe: escoitar, falar, ler e escribir, e a empezar a reflexionar sobre a propia linguaxe para poder
mellorala e enriquecela (tendo en conta, iso si, a limitada capacidade de abstracción destas idades).
A intervención educativa ha de dirixirse tanto aos aspectos comprensivos como expresivos. Traballar a
comprensión non significa soamente darlle ao alumno as claves para poder entenderen as mensaxes que
reciben senón tamén facilitarlle unha activa e crítica fronte ás devanditas mensaxes. Do mesmo xeito, a
expresión non debe centrarse unicamente no que o alumno poida transmitir os seus sentimentos ideas e
vivencias, senón tamén en que aprenda a construír as novas ideas, a darlles forma, a organizalas cunha
estrutura coherente etc.
O punto de partida será distinto en cada alumno, polo que será necesario determinar o nivel de
desenvolvemento individual dos alumnos. Estas diferenzas individuais deberán ser contempladas nun
ambiente de respecto e atención á diversidade que favorezan o desexo do neno de comunicarse e de
mellorar a súa competencia lingüística. Para isto, haberá que facilitar a autonomía na aprendizaxe,
dándolle ao laumno os medios para que poida resolver con éxito os problemas que xorden no emprego da
linguaxe.
Para traballar a linguaxe oral é preciso presentar actividades moi diversas, ben sexa aproveitando
situacións da vida cotiá que se propoñen no tratamento das distintas áreas ou ben creando situacións
ficticias. Os textos orais constitúen tamén un inestimable recurso para traballar a linguaxe oral.
A adquisición da linguaxe escrita constitúe un obxectivo básico da etapa de Educación Primaria, e é
importante axudar ao alumno a describir as posibilidades que ofrece para a comunicación, a información, o
lecer e o coñecemento da propia lingua desde unha perspectiva léxica, sintáctica, ortográfica etc.
A aprendizaxe lectoescritora debe realizarse nun contexto que lle dea pleno sentido e a faga significativa
aos ollos dos alumnos, de maneira que sintan a necesidade de empregar este tipo de linguaxe tanto na
súa faceta comprensiva como expresiva, e todo isto desde os primeiros momentos desta aprendizaxe.

44
CEIP O CASTIÑEIRO – LAZA (OURENSE) PROGRAMACIÓNS

A biblioteca de aula e a selección de textos debe ser, polo tanto, moi coidada, e máis se temos presente
como o texto pode transmitir unha tradición cultural, abrir novos horizontes, presentar realidades que o
alumno debe enxuizar criticamente, ser fonte de diversión e xogo etc.
Outro aspecto fundamental é o que se refire ao desenvolvemento de capacidades básicas que se van
materializar en competencias (no noso proxecto específicas) que lle permitan aos alumnos afondar por si
mesmos no coñecemento da lingua e resolver autonomamente as dificultades que vaian xurdindo. Para
isto, resulta imprescindible axudar aos alumnos á utilización da linguaxe como instrumento de
comunicación oral e escrita, de representación, interpretación e comprensión da realidade, de construción
e comunicación do coñecemento e de organización e autorregulamento do pensamento, as emocións e a
conduta. Para isto nos apoiaremos en coñecementos, destrezas e actitudes propias que permiten expresar
pensamentos, emocións, vivencias e opinións, así como dialogar, formarse un xuízo crítico e ético, xerar
ideas, estruturar o coñecemento, darlle coherencia e cohesión ao discurso e ás propias accións e tarefas, 45
adoptar decisións e gozar escoitando, lendo ou expresándose de forma oral e escrita, todo o cal contribúe
ademais ao desenvolvemento da autoestima e da confianza en si mesmo.
Así, os procedementos cobran especial relevancia sendo necesaria a reflexión sobre que procedementos
se lle vai pedir aos alumnos que poñan en xogo e, especialemente, sobre como os imos traballar con eles.
Ademais da función comunicativa, será preciso atender a súa función representativa e reguladora. A
linguaxe axuda ao alumno a comunicarse co ambiente que o rodea e, ademais, a representarse en medio
e a organizar a propia actuación e influír na dos demais. Pero en ningún caso se trata dunha aprendizaxe
teórica. O que se pretende é que o alumno aprenda a coñecer, empregar e mellorar a propia lingua a partir
das producións lingüísticas que habitualmente realiza
Agrupamento dos alumnos
O agrupamento dos alumnos é unha esixencia da diversidade e un indicador da autonomía do centro e ten
como finalidade garantir que todos os alumnos aprendan e consigan os obxectivos educativos marcados.
A diversidade de agrupamentos proporciona unha mellor explotación das actividades escolares e constitúe
un instrumento de adecuación metodolóxica ás necesidades dos alumnos.
Os criterios de distribución do alumnado por aulas son moi diversos e deben ter en conta aspectos como o
punto de partida dos alumnos ao chegar ao inicio do ciclo e de cada curso, as peculiaridades educativas
do centro e a natureza da área ou actividade. Estes son os criterios máis empregados na agrupación de
alumnos:
- Idade cronolóxica.
- Equilibrio nos grupos entre alumnos e alumnas.
- Rendemento académico.
- Ritmo de aprendizaxe.
- Intereses.
- Motivación.
- Natureza da área ou da actividade.
O agrupamento de alumnos non ten porque limitarse a un único modelo, xa que supón limitar o potencial
enriquecedor do proceso educativo. Establecer diferentes agrupamentos facilita a aprendizaxe entre
iguais, a cooperación e o traballo colaborativo, a cohesión do grupo, o traballo por proxectos, a atención á
diversidade, a pertenza ao centro, a mediación en conflitos e a relación co ámbito e cos servizos da
comunidade. Segundo as características e necesidades do alumnado, e segundo a natureza disciplinar da
actividade ou área, os tipos de agrupamentos máis empregados son:
- Aula.
- Gran grupo.
- Pequeno grupo.
- Talleres.
- Equipos de traballo cooperativo.
- Grupos de actividade.
Organización dos espazos
Dende unha perspectiva de etapa, o contido das decisións relativas á organización do espazo pode
referirse a:
- Espazos propios do grupo (aula). Cada titor organizará o espazo na súa aula como crea conveniente
para o desenvolvemento da actividade lectiva; será conveniente ter en conta variables como idade e
agrupamento de alumnos, mobiliario, iluminación, temperatura, materiais existentes na aula, etc. Se
45
CEIP O CASTIÑEIRO – LAZA (OURENSE) PROGRAMACIÓNS

nunha aula imparten actividades lectivas outros mestres ademais do titor, preocuparanse, ao concluír a
clase, de que material e espazos se achen na distribución planificada por este.
- Espazos compartidos polos alumnos. Os alumnos de Primaria comparten espazos con alumnos doutras
etapas educativas dentro do centro e, así mesmo, utilizan habitualmente outros espazos, tanto
interiores do centro educativo como exteriores. Algúns destes espazos son os seguintes:
- Biblioteca.
- Laboratorio.
- Talleres.
- Sala de informática.
- Sala de usos múltiples
Organización dos tempos
As previsións de traballo na aula e no centro escolar deben axustarse realmente ao tempo dispoñible. Por 46
iso, é necesario realizar unha temporalización que inclúa a elaboración dun horario xeral, co
correspondente desenvolvemento das áreas, e dun horario de actividade docente, no que se terán en
conta as restantes actividades organizativas do centro.

 PROCEDEMENTOS E INSTRUMENTOS DE AVALIACIÓN


Observación sistemática:
- Rexistro de observación
- Rexistro anecdótico persoal

Análise das produccións dos alumnos:


- Fichas
- Cadernos de clase
-Actividades dos libros
-Produccións orais

Intercambios orais cos alumnos.


-Diálogos
-Postas en común

Probas específicas:
-Abertas
-Obxectivas
-Resolución de exercicios

 CRITERIOS DE CUALIFICACIÓN
Controis: 40%
Traballo diario: 20%
Traballo extraescolar: 20%
Comportamento: 20%

 MEDIDAS DE ATENCIÓN Á DIVERSIDADE


Os programas deben axustarse á realidade dos nosos alumnos e alumnas. Primeiro realizaremos unha
valoración das suas características.
- Situación económica e cultural da familia, rendemento do alumno na etapa anterior, personalidade,
intereses...
Atención á diversidade na programación de contidos e actividades: con respecto aos contidos
establecerase unha difereciación entre información básica e información complementaria. esto quere dicir:
que en primeiro lugar fixaremos uns contidos esenciais que deben ser aprendidos por todos para acadar
os obxectivos previstos. A partir de ahí, consideraremos outra seie de contidos que poderán ser
traballados ou non en función das peculiaridades de cada alumno.
As actividades organizaranse por categorías en función da sua finalidade, por un lado contemplaranse
actividades de reforzo, de consolidación daquelas aprendizaxes que consideramos básicas e por outro

46
CEIP O CASTIÑEIRO – LAZA (OURENSE) PROGRAMACIÓNS

lado deseeñaremos outro tipo de actividades que impliquen unha complexidade maior como ampliación do
tema traballado.
Atención á diversidade na metodoloxía: na aula contemplaranse tanto a funcionalidade e uso real dos
coñecementos como a adecuación destes ós coñecementos previos dos alumnos.
Atención á diversidade nos mateirais: a utilización de materiais complementarios distintos do libro, permite
a diversificación do proceso do ensino-aprendizaxe e persegue o seguinte:
- Consolidar contidos nos que a adquisición por parte do alumno supón unha maior dificultade.
- Ampliar e profundizar en temas de especial relevancia para o desenvolvemento da área.
- Practicar habilidades instrumentais
Enriquecer o coñecemento daqueles temas sobre os que os alumnos amosan curiosidade e interese.
O profesorado utilizará os seguintes recursos como medidas de reforzo e de atención ao alumnado con
necesidade de apoio educativo: 47
- Fichas de reforzo de cada unidade.
- Fichas de comprensión lectora.
- Fichas de ampliación de cada unidade.

ÁREA DE LINGUA ESTRANXEIRA-INGLÉS

 PROFESORADO.
3º CURSO: Patricia Conde Cid
4º CURSO: Patricia Conde Cid

 COMPETENCIAS BÁSICAS

Comunicación lingüística
- Completar e enriquecer a capacidade comunicativa xeral.
- Basear a aprendizaxe dá lingua estranxeira non desenvolvemento de habilidades comunicativas.
Aprender a aprender e Autonomía e iniciativa persoal
- Mellorar a capacidade comunicativa xeral.
- Reflexionar sobre a propia aprendizaxe.
- Favorecer ou desenvolvemento dá autonomía.
Información e competencia dixital
- Poder comunicarse en tempo real con calquera parte do mundo.
- Acceder de xeito sinxelo e inmediato a un fluxo incesante de información.
- Utilizar a lingua estranxeira en contextos reais e funcionais de comunicación.
Social e cidadá
- Entender a lingua como vehículo de comunicación e transmisión cultural.
- Coñecer os aspectos culturais vinculados ás comunidades falantes dunha mesma lingua.
- Mostrar interese por outras culturas e por relacionarse con outras persoas.
- Mellorar a comprensión e a valoración dá propia lingua e a propia cultura.
- Favorecer ou respecto e a tolerancia a partir dá aceptación dás diferenzas culturais.
Cultural e artística
- Elaborar producións lingüísticas con compoñente cultural

 OBXECTIVOS XERAIS
1) Participar activamente nas actividades de aula respectando ás normas fundamentais que rexen a
interacción oral.
2) Responder de xeito sinxelo a peticións, dar instrucións ou informacións propias de situacións
comunicativas coñecidas.
3) Utilizar a lingua inglesa de forma oral para comunicarse co profesor ou profesora e cos
compañeiros e compañeiras nas actividades habituais dá clase, respectando ás distintas achegas.
4) Valorar a compañía e a cooperación de todos na clase de inglés.

47
CEIP O CASTIÑEIRO – LAZA (OURENSE) PROGRAMACIÓNS

5) Producir textos escritos breves e sinxelos correctamente sobre ou seu corpo, a súa familia, a súa
casa, os xogos, vos alimentos e os animais, expresando ou seu agrado ou desagrado respecto a
persoas, cousas, funcións ou situacións.
6) Clasificar palabras segundo categorías moi sinxelas.
7) Ler de forma comprensiva textos curtos e sinxelos, previamente traballados de forma oral,
relacionadas CoA súas experiencias e intereses.
8) Ler de forma comprensiva ás súas propias producións escritas.
9) Ler de forma comprensiva os sinais, anuncios e mensaxes básicas máis habituais do ámbito e vos
medios de comunicación.
10) Utilizar ás novas tecnoloxías para comunicarse na lingua estranxeira.
11) Reflexionar sobre ou emprego dous recursos non lingüísticos como vehículo de comunicación na
lingua estranxeira. 48
12) Valorar a importancia de comunicarse nunha lingua estranxeira e gozar con iso.
13) Respectar os costumes e tradicións dous nenos e nenas doutras culturas.
14) Recoñecer e desenvolver ás capacidades persoais para aprender a utilizar a lingua estranxeira
como vehículo de comunicación.
15) Mostrar interese en aprender a lingua estranxeira manifestando unha actitude receptiva e de
confianza na propia capacidade de aprendizaxe dá lingua estranxeira.
16) Evocar accións para aprender e practicar novas expresións.
17) Recoñecer a importancia dous recursos utilizados na aprendizaxe doutras linguas para a súa
aplicación na aprendizaxe dá lingua estranxeira.
18) Usar como elementos básicos dá comunicación os aspectos referidos á fonética, ou ritmo, a
acentuación e ou ton.
19) Identificar estruturas lingüísticas e aspectos léxicos e utilizalos na comunicación.

 CONTIDOS
3º CURSO
1 Speaking & comprehension
- Greeting and farewell routines.
- Oral production and pronunciation.
- Comprehensive listening of a story.
- Listening to and reproducing a song and rhymes.
- Asking and responding to questions.
- Describing and identifying objects.

2 Reading & writing


- Recognition of words.
- Production of words and sentences.
- Completion of sentences.
- Comprehensive reading of short texts.
- Reading and comprehension of short sentences.
- Development of reading and writing skills.
3 Knowledge of the language
- Introductions, greetings and farewells: hello/goodbye, my name is...
- Daily activities: verbs: eat, kick, listen, swim, look. I can...
- Sports: chase, fly, throw, lift, run. I can/ I can ' t.
- Parts of the body: arm, leg, head, hands, feet, ears, eyes, nose.
- School vocabulary: computer, pencil, book, window, ruler, CD player, computer, poster, bag, school
rooms.
- Clothes: T-shirt, trousers, sandals, skirt, boots, dress, skirt. Hei/She 's wearing... What is hei/she
wearing...?
- Town vocabulary: supermarket, cinema, museum, hospital, park, swimming pool, Where is...?
48
CEIP O CASTIÑEIRO – LAZA (OURENSE) PROGRAMACIÓNS

- Prepositions of place: in, on, in front of, behind.


- Transport: car, motorbike, plane, balloon, lorry, bus. It 's got...
- The estafe: ou 'clock, half past. What estafe is it?
- Food and health: fish, chops, sausages, rice, yoghurt, meat, vegetables, cereal, chicken, chips,
hamburger, biscuits. Present Simple.
- Numbers: 1 - 100.
- Sounds: st, t, vowels (a,e,i,o,u), k, s, z.
- Present Continuous: There is / there are.
- Festivals and Holidays: Halloween, Christmas, Carnival, Children ' s Day.

4 Socio- cultural aspects


- Interest and curiosity for learning the language. 49
- Interest in participating and improving.
- Development of a respectful attitude towards classmates.
- Willingness to use English in the classroom.
- Interest in others' experiences.
- Willingness to take responsibility for learning.

4º CURSO
1 Speaking & comprehension
- Aural recognition and comprehension of messages, instructions and target vocabulary.
- Oral production and pronunciation of vocabulary.
- Comprehensive listening of a story.
- Asking and responding to questions.
- Imitating models of pronunciation.
- Describing objects and self using target vocabulary
- Describing and identifying objects.

2 Reading & writing


- Recognition of words.
- Production of words and sentences.
- Completion of words and sentences.
- Comprehensive reading of short texts.
- Reading and comprehension of short sentences.
- Development of reading and writing skills.

3 Knowledge of the language


- Greetings and farewells: hello/goodbye.
- Persoal information: Name/Age. Where are you from? Likes and dislikes.
- School vocabulary: school subjects, maths, PE, English, geography, science.
- Daily activities: verbs: running, skipping, riding, playing, jumping, walking, Days of the week: Monday,
Tuesday, Wednesday, Thursday, Friday, Saturday, Sunday.
- The House: kitchen, bedroom, bathroom, living room, dining room, furniture.
- Activities: cook, clean, wash up, watch TV, have breakfast, make your bed.
- Do you...? Types: flat, house, farm, cottage.
- Questions: What...? Where...? Who...?
- Town vocabulary: doctors, baker 's, newsagent 's, police station, post office, greengrocer ' s, butcher ' s,
chemist ' s. How much is that?
- Prepositions of place: in, on, in front of, behind, between, under, next to.
- Seasons and weather: calendars and dates.
- Sports: tennis, football, skiing, judo, swimming, sports equipment and clothes. I have... I play...
- Decriptions: tall, thin, eye colour, short, tall, long. I am, hei/she is...? Hei/She 'got...
- Emotions and states: happy, sad, tired, angry.
- Musical instruments: flute, piano, violin, guitar, drums. What do you...? What do you like?
- Animals and environments: tiger, lion, parrot, whale, frog. jungle, desert, sexa. Descriptions: It 's got...
- Ordinal numbers: first - tenth.
49
CEIP O CASTIÑEIRO – LAZA (OURENSE) PROGRAMACIÓNS

- Sounds: th, ch, j, f, h.


- Present Continuous, There is / there are.
- Festivals and Holidays: Halloween, Christmas, Valentine 's Day, World Book Day.

4 Socio-cultural aspects
- Interest and curiosity for learning the language.
- Interest in participating and improving.
- Development of a respectful attitude towards classmates.
- Willingness to use English in the classroom.
- Interest in others' experiences.
- Willingness to take responsibility for learning.
- Recognition of everyday statements and expressions. 50

 CRITERIOS DE AVALIACIÓN

3º CURSO
- Valora a importancia de comunicarse nunha lingua estranxeira.
- Recoñece a importancia de ter unha actitude de respecto cara aos demais.
- Recoñece e representa correctamente ás ordes e expresións obxecto de estudio.
- Pronuncia axeitadamente ás letras do abecedario.
- Comprende ás ideas expresadas en textos orais sinxelos, relacionados con temas, situacións e funcións
lingüísticas previamente estudadas.
- Participa en diálogos sinxelos e xogos, respectando ás regras básicas dá comunicación.
- Clasifica palabras en inglés segundo categorías sinxelas.
- Identifica nomes a través dunha imaxe, e viceversa.
- Mostra interese polas achegas dous demais, valorando ou aspecto cooperativo dá aprendizaxe.
- Identifica, nomea e avalía sentimentos propios e dous demais.
- Produce textos sinxelos nos que utiliza ás regras básicas do código escrito.
- Presenta os seus traballos de forma axeitada.
- Aprecia ás observacións que se lle fan para mellorar a súa aprendizaxe.
- Identifica cores, números, froitas, animais, xoguetes, comidas e bebidas, partes do corpo e dá casa,
compoñentes dá familia e demais centros de interese tratados, e pronuncia e escribe correctamente os
seus nomes.
- Recita contose e rimas, e participa en diálogos CoA pronunciación, ton e ritmos axeitados.
- Memoriza e dramatiza cancións en inglés.
- Contextualiza vos recursos non lingüísticos e utilízavos acompañando ou seu discurso oral.
- Captar ou sentido global, e identificar información específica en textos orais sobre temas familiares e de
interese.
- Escribir frases e textos curtos significativos en situacións cotiás e escolares a partir de modelos cunha
finalidade determinada e cun formato establecido, tanto en soporte papel como dixital.
- É capaz de escribir textos diversos como notas e avisos, instrucións ou normas, cartas, felicitacións,
carteis, folletos, cómics ou descricións de lugares, gustos ou afeccións.
- Participa e atende nas actividades de clase.

4º CURSO
- Valora a importancia de comunicarse nunha lingua estranxeira.
- Recoñece a importancia de ter unha actitude de respecto cara aos demais.
- Recoñece e representa correctamente ás ordes e expresións obxecto de estudio.
- Pronuncia axeitadamente ás letras do abecedario.
- Comprende ás ideas expresadas en textos orais sinxelos, relacionados con temas, situacións e funcións
lingüísticas previamente estudadas.
- Participa en diálogos sinxelos e xogos, respectando ás regras básicas dá comunicación.
- Clasifica palabras en inglés segundo categorías sinxelas.
- Identifica nomes a través dunha imaxe, e viceversa.
- Mostra interese polas achegas dous demais, valorando ou aspecto cooperativo dá aprendizaxe.

50
CEIP O CASTIÑEIRO – LAZA (OURENSE) PROGRAMACIÓNS

- Identifica, nomea e avalía sentimentos propios e dous demais.


- Produce textos sinxelos nos que utiliza ás regras básicas do código escrito.
- Presenta os seus traballos de forma axeitada.
- Aprecia ás observacións que se lle fan para mellorar a súa aprendizaxe.
- Identifica cores, números, froitas, animais, xoguetes, comidas e bebidas, partes do corpo e dá casa,
compoñentes dá familia e demais centros de interese tratados, e pronuncia e escribe correctamente os
seus nomes.
- Recita contose e rimas, e participa en diálogos CoA pronunciación, ton e ritmos axeitados.
- Memoriza e dramatiza cancións en inglés.
- Contextualiza vos recursos non lingüísticos e utilízavos acompañando ou seu discurso oral.
- Captar ou sentido global, e identificar información específica en textos orais sobre temas familiares e de
interese. 51
- Escribir frases e textos curtos significativos en situacións cotiás e escolares a partir de modelos cunha
finalidade determinada e cun formato establecido, tanto en soporte papel como dixital.
- É capaz de escribir textos diversos como notas e avisos, instrucións ou normas, cartas, felicitacións,
carteis, folletos, cómics ou descricións de lugares, gustos ou afeccións.
- Participa e atende nas actividades de clase.

 MÍNIMOS ESIXIBLES PARA UNHA AVALIACIÓN POSITIVA

3º CURSO
- To understand basic classroom instructions.
- To greet others and introduce oneself to others.
- To give and ask for basic persoal information.
- To learn names of characters.
- To listen for specific information.
- To talk about favourite things.
- To identify vocabulary from previous learning.
- To interview a partner.
- To follow simple written instructions.
- To write words and sentences legibly.
- To read and categorise words.
- To read short pieces of information.
- To complete a table with information.
- To construct sentences with appropriate word order.
- To show interest in reading and writing skills.
- To learn basic classroom instructions.
- To learn how to greet.
- To learn how to introduce oneself.
- To ask and answer questions about identity.
- To respond appropriately to the question: Who 's this?
- To review and build on previous vocabulary.
- To categorise information.
- To use negative ás well ás positive sentences.
- To develop a positive attitude towards English.
- To develop a respectful attitude towards his/her classmates.

4º CURSO

- To understand basic classroom instructions.


- To meet the characters again.
- To describe characters.
- To exchange xeneral information.
- To listen for specific information.
- To talk about favourite things.
- To follow simple written instructions.
- To write words and sentences legibly.
51
CEIP O CASTIÑEIRO – LAZA (OURENSE) PROGRAMACIÓNS

- To construct sentences accurately.


- To read short pieces of information.
- To write short pieces of text.
- To integrate 4 skills.
- To show interest in reading and writing skills.
- To learn basic classroom instructions.
- To remember characters.
- To revise ability.
- To revise descriptions.
- To ask and answer questions about address, home and telephone number.
- To understand different formats for texts.
- To review and build on previous vocabulary and constructions. 52
- To develop a positive attitude towards English.
- To develop a respectful attitude towards his/her classmates.

 METODOLOXÍA E MATERIAIS CURRICULARES

a) Pártese do nivel de desenvolvemento do alumno, nos seus distintos aspectos, para construír, a partir de
aí, outras aprendizaxes que favorezan e melloren o devandito nivel de desenvolvemento.
b)Sublíñase a necesidade de estimular o desenvolvemento de capacidades xerais e de competencias
básicas e específicas por medio do traballo das áreas.
c)Dáse prioridade á comprensión dos contidos que se traballan fronte á súa aprendizaxe mecánica.
d)Propícianse oportunidades para pór en práctica os novos coñecementos, de modo que o alumno pode
comprobar o interese e a utilidade do aprendido.
e)Foméntase a reflexión persoal sobre o realizado e a elaboración de conclusións con respecto ao que
aprendeu, de modo que o alumno poida analizar o seu progreso respecto aos seus coñecementos.

Todos estes principios teñen como finalidade que os alumnos sexan, gradualmente, quen de aprender de
forma autónoma.
O sentido principal da área de Lengua céntrase en axudar aos alumnos a dominar as destrezas básicas
da linguaxe: escoitar, falar, ler e escribir, e a empezar a reflexionar sobre a propia linguaxe para poder
mellorala e enriquecela (tendo en conta, iso si, a limitada capacidade de abstracción destas idades).
A intervención educativa ha de dirixirse tanto aos aspectos comprensivos como expresivos. Traballar a
comprensión non significa soamente darlle ao alumno as claves para poder entenderen as mensaxes que
reciben senón tamén facilitarlle unha activa e crítica fronte ás devanditas mensaxes. Do mesmo xeito, a
expresión non debe centrarse unicamente no que o alumno poida transmitir os seus sentimentos ideas e
vivencias, senón tamén en que aprenda a construír as novas ideas, a darlles forma, a organizalas cunha
estrutura coherente etc.
O punto de partida será distinto en cada alumno, polo que será necesario determinar o nivel de
desenvolvemento individual dos alumnos. Estas diferenzas individuais deberán ser contempladas nun
ambiente de respecto e atención á diversidade que favorezan o desexo do neno de comunicarse e de
mellorar a súa competencia lingüística. Para isto, haberá que facilitar a autonomía na aprendizaxe,
dándolle ao laumno os medios para que poida resolver con éxito os problemas que xorden no emprego da
linguaxe.
Para traballar a linguaxe oral é preciso presentar actividades moi diversas, ben sexa aproveitando
situacións da vida cotiá que se propoñen no tratamento das distintas áreas ou ben creando situacións
ficticias. Os textos orais constitúen tamén un inestimable recurso para traballar a linguaxe oral.
A adquisición da linguaxe escrita constitúe un obxectivo básico da etapa de Educación Primaria, e é
importante axudar ao alumno a describir as posibilidades que ofrece para a comunicación, a información, o
lecer e o coñecemento da propia lingua desde unha perspectiva léxica, sintáctica, ortográfica etc.
A aprendizaxe lectoescritora debe realizarse nun contexto que lle dea pleno sentido e a faga significativa
aos ollos dos alumnos, de maneira que sintan a necesidade de empregar este tipo de linguaxe tanto na
súa faceta comprensiva como expresiva, e todo isto desde os primeiros momentos desta aprendizaxe.
A biblioteca de aula e a selección de textos debe ser, polo tanto, moi coidada, e máis se temos presente
como o texto pode transmitir unha tradición cultural, abrir novos horizontes, presentar realidades que o
alumno debe enxuizar criticamente, ser fonte de diversión e xogo etc.
52
CEIP O CASTIÑEIRO – LAZA (OURENSE) PROGRAMACIÓNS

Outro aspecto fundamental é o que se refire ao desenvolvemento de capacidades básicas que se van
materializar en competencias (no noso proxecto específicas) que lle permitan aos alumnos afondar por si
mesmos no coñecemento da lingua e resolver autonomamente as dificultades que vaian xurdindo. Para
isto, resulta imprescindible axudar aos alumnos á utilización da linguaxe como instrumento de
comunicación oral e escrita, de representación, interpretación e comprensión da realidade, de construción
e comunicación do coñecemento e de organización e autorregulamento do pensamento, as emocións e a
conduta. Para isto nos apoiaremos en coñecementos, destrezas e actitudes propias que permiten expresar
pensamentos, emocións, vivencias e opinións, así como dialogar, formarse un xuízo crítico e ético, xerar
ideas, estruturar o coñecemento, darlle coherencia e cohesión ao discurso e ás propias accións e tarefas,
adoptar decisións e gozar escoitando, lendo ou expresándose de forma oral e escrita, todo o cal contribúe
ademais ao desenvolvemento da autoestima e da confianza en si mesmo.
Así, os procedementos cobran especial relevancia sendo necesaria a reflexión sobre que procedementos 53
se lle vai pedir aos alumnos que poñan en xogo e, especialemente, sobre como os imos traballar con eles.
Ademais da función comunicativa, será preciso atender a súa función representativa e reguladora. A
linguaxe axuda ao alumno a comunicarse co ambiente que o rodea e, ademais, a representarse en medio
e a organizar a propia actuación e influír na dos demais. Pero en ningún caso se trata dunha aprendizaxe
teórica. O que se pretende é que o alumno aprenda a coñecer, empregar e mellorar a propia lingua a partir
das producións lingüísticas que habitualmente realiza

Agrupamento dos alumnos


O agrupamento dos alumnos é unha esixencia da diversidade e un indicador da autonomía do centro e ten
como finalidade garantir que todos os alumnos aprendan e consigan os obxectivos educativos
marcados.La diversidade de agrupamentos proporciona unha mellor explotación das actividades escolares
e constitúe un instrumento de adecuación metodolóxica ás necesidades dos alumnos.
Os criterios de distribución do alumnado por aulas son moi diversos e deben ter en conta aspectos como o
punto de partida dos alumnos ao chegar ao inicio do ciclo e de cada curso, as peculiaridades educativas
do centro e a natureza da área ou actividade. Estes son os criterios máis empregados na agrupación de
alumnos:
- Idade cronolóxica.
- Equilibrio nos grupos entre alumnos e alumnas.
- Rendemento académico.
- Ritmo de aprendizaxe.
- Intereses.
- Motivación.
- Natureza da área ou da actividade.
O agrupamento de alumnos non ten porque limitarse a un único modelo, xa que supón limitar o potencial
enriquecedor do proceso educativo. Establecer diferentes agrupamentos facilita a aprendizaxe entre
iguais, a cooperación e o traballo colaborativo, a cohesión do grupo, o traballo por proxectos, a atención á
diversidade, a pertenza ao centro, a mediación en conflitos e a relación co ámbito e cos servizos da
comunidade. Segundo as características e necesidades do alumnado, e segundo a natureza disciplinar da
actividade ou área, os tipos de agrupamentos máis empregados son:
- Aula.
- Gran grupo.
- Pequeno grupo.
- Talleres.
- Equipos de traballo cooperativo.
- Grupos de actividade.
Organización dos espazos
Dende unha perspectiva de etapa, o contido das decisións relativas á organización do espazo pode
referirse a:
- Espazos propios do grupo (aula). Cada titor organizará o espazo na súa aula como crea conveniente
para o desenvolvemento da actividade lectiva; será conveniente ter en conta variables como idade e
agrupamento de alumnos, mobiliario, iluminación, temperatura, materiais existentes na aula, etc. Se

53
CEIP O CASTIÑEIRO – LAZA (OURENSE) PROGRAMACIÓNS

nunha aula imparten actividades lectivas outros mestres ademais do titor, preocuparanse, ao concluír a
clase, de que material e espazos se achen na distribución planificada por este.
- Espazos compartidos polos alumnos. Os alumnos de Primaria comparten espazos con alumnos doutras
etapas educativas dentro do centro e, así mesmo, utilizan habitualmente outros espazos, tanto
interiores do centro educativo como exteriores. Algúns destes espazos son os seguintes:
- Biblioteca.
- Laboratorio.
- Talleres.
- Sala de informática.
- Sala de usos múltiples.
Organización dos tempos
As previsións de traballo na aula e no centro escolar deben axustarse realmente ao tempo dispoñible. Por 54
iso, é necesario realizar unha temporalización que inclúa a elaboración dun horario xeral, co
correspondente desenvolvemento das áreas, e dun horario de actividade docente, no que se terán en
conta as restantes actividades organizativas do centro.

 PROCEDEMENTOS E INSTRUMENTOS DE AVALIACIÓN

Observación sistemática:
- Rexistro de observación
- Rexistro anecdótico persoal

Análise dás produccións dous alumnos:


- Fichas
- Cadernos de clase
-Actividades dous libros
-Produccións orais

Intercambios orais cos alumnos.


-Diálogos
-Postas en común
Probas específicas:
-Abertas
-Obxectivas
-Resolución de exercicios

 CRITERIOS DE CUALIFICACIÓN
Controis: 40%
Traballo diario: 20%
Traballo extraescolar: 20%
Comportamento: 20%

 MEDIDAS DE ATENCIÓN Á DIVERSIDADE

Os programas deben axustarse á realidade dos nosos alumnos e alumnas. Primeiro realizaremos unha
valoración das suas características.
- Situación económica e cultural da familia, rendemento do alumno na etapa anterior, personalidade,
intereses...
Atención á diversidade na programación de contidos e actividades: con respecto aos contidos
establecerase unha difereciación entre información básica e información complementaria. esto quere dicir:
que en primeiro lugar fixaremos uns contidos esenciais que deben ser aprendidos por todos para acadar
os obxectivos previstos. A partir de ahí, consideraremos outra seie de contidos que poderán ser
traballados ou non en función das peculiaridades de cada alumno.
As actividades organizaranse por categorías en función da sua finalidade, por un lado contemplaranse
actividades de reforzo, de consolidación daquelas aprendizaxes que consideramos básicas e por outro

54
CEIP O CASTIÑEIRO – LAZA (OURENSE) PROGRAMACIÓNS

lado deseeñaremos outro tipo de actividades que impliquen unha complexidade maior como ampliación do
tema traballado.
Atención á diversidade na metodoloxía: na aula contemplaranse tanto a funcionalidade e uso real dos
coñecementos como a adecuación destes ós coñecementos previos dos alumnos.
Atención á diversidade nos mateirais: a utilización de materiais complementarios distintos do libro, permite
a diversificación do proceso do ensino-aprendizaxe e persegue o seguinte:
- Consolidar contidos nos que a adquisición por parte do alumno supón unha maior dificultade.
- Ampliar e profundizar en temas de especial relevancia para o desenvolvemento da área.
- Practicar habilidades instrumentais
Enriquecer o coñecemento daqueles temas sobre os que os alumnos amosan curiosidade e interese.
O profesorado utilizará os seguintes recursos como medidas de reforzo e de atención ao alumnado con
necesidade de apoio educativo: 55
- Fichas de reforzo de cada unidade.
- Fichas de comprensión lectora.
- Fichas de ampliación de cada unidade.

ÁREA DE EDUCACIÓN FÍSICA

 PROFESORADO:
3º CURSO: Juan Luis Rivero Gallego
4º CURSO: Juan Luis Rivero Gallego

 COMPETENCIAS BÁSICAS
Competencia en comunicación lingüística
- Utilizar a linguaxe como medio de comunicación oral e escrita.
- Comprender, compoñer e utilizar os textos.
- Expresarse de forma axeitada.
- Coñecer ou vocabulario específico dá área.
- Obter grande variedade de intercambios comunicativos nas actividades físicas lúdicas.
Competencia non coñecemento e a interacción co mundo físico
- Valorar ou coñecemento do corpo e dás súas capacidades motoras
e expresivas.
- Entender e valorar a actividade física como elemento indispensable para preservar a saúde.
- Adquirir ou hábito de practicar actividade física de forma regular.
- Adquirir hábitos saudables de alimentación, de hixiene e de coidado do corpo.
- Comprender a relación entre alimentación e actividade física.
- Desenvolver actitudes críticas ante ou fenómeno do sedentarismo.
- Explorar sensorialmente ou espazo, aplicando a información obtida ás súas actividades motoras.
- Desenvolver ou sentido dá orientación e saber utilizar diferentes recursos para orientarse.
- Ter habilidade para interactuar co espazo circundante.
- Manipular aparatos para realizar actividades físicas.
- Apreciar a natureza e percibir ou seu valor como fonte de información.
- Mostrar actitudes de respecto cara aos demais e cara a un mesmo.
Competencia matemática
- Realizar medicións.
Tratamento dá información e competencia dixital
- Transformar información en coñecemento.
- Transmitir información a través dá linguaxe corporal.
- Analizar a expresividad corporal e entender ás mensaxes que a través de a transmítense.
- Utilizar a información recibida a través dous xestos e ás posturas para a elaboración de estratexias de
xogo nas actividades físicas lúdico-recreativas.
Competencia social e cidadá
- Utilizar a actividade física para facilitar a relación, a integración e ou respecto.
- Aceptar e respectar ás regras do xogo acordadas entre todos.
55
CEIP O CASTIÑEIRO – LAZA (OURENSE) PROGRAMACIÓNS

- Asumir ás diferenzas na actividade física, así como ás posibilidades propias e alleas.


- Participar, tomar decisións e comportarse con responsabilidade.
- Traballar en equipo, cooperando e asumindo responsabilidades.
- Valorar ou traballo e ás achegas dous demais, sen discriminar por razóns de sexo, clase, orixe ou
cultura.
- Valorar ou esforzo e vos logros obtidos polas persoas afectadas de minusvalidez física ou mental nas
súas actividades físicas, laborais
e cotiás.
- Habituarse a coidar e a manter a orde nas súas pertenzas
e non seu ámbito.
- Coidar e conservar os materiais.
- Comprender e valorar a importancia de respectar ás normas de tráfico. 56
Competencia cultural e artística
- Expresar ideas, sensacións e sentimentos utilizando como recursos ou corpo e ou movemento.
- Apreciar ás manifestacións culturais dá motricidad humana (xogos tradicionais, danza).
- Experimentar CoA linguaxe do corpo.
- Experimentar formas de comunicación a través dá danza expresiva.
- Interesarse polas formas de comunicación non verbal.
- Desenvolver a iniciativa, a imaxinación e a creatividade.
- Apreciar ás iniciativas e ás achegas dous demais.
- Utilizar ás manifestacións artísticas como fonte de enriquecemento e desfrute.
- Coñecer a riqueza cultural mediante a práctica de diferentes xogos e danzas.
Competencia para aprender a aprender
- Coñecerse a se mesmo, ás propias posibilidades e carencias a través dás actividades físicas e
expresivas.
- Desenvolver ou sentimento de competencia ou eficacia persoal.
- Favorecer a motivación, a confianza nun mesmo e ou gusto por aprender.
- Ser consciente do que pode facer por se mesmo e do que pode facer CoA axuda dous demais.
- Adquirir recursos de cooperación en actividades físicas comúns.
- Facilitar adquisición de recursos de cooperación en actividades expresivas (danza, mimodrama).
- Manexar de forma eficaz vos recursos e ás técnicas adquiridas non desenvolvemento dás súas
habilidades motoras.
- Utilizar os coñecementos adquiridos en situacións diferentes.
- Afrontar toma de decisións de xeito racional.
Autonomía e iniciativa persoal
- Organizar de forma individual e colectiva actividades físicas lúdicas
e actividades expresivas.
- Desenvolver vos valores persoais dá responsabilidade e a perseveranza.
- Desenvolver ás habilidades sociais do respecto aos demais, a cooperación
e ou traballo en equipo.
- Ser capaz de buscar solucións aos problemas formulados e de levalas á práctica.
- Desenvolver a iniciativa e a creatividade.
- Esforzarse por alcanzar resultados creativos, orixinais e sinceros non seu expresividad.
- Ter unha visión estratéxica dous retos para cumprir os obxectivos dous xogos e outras actividades
físicas, e motivarse para lograr ou éxito.
- Utilizar ás actividades físicas e a linguaxe corporal para ampliar e mellorar ás súas relacións sociais.

 OBXECTIVOS XERAIS
1) Recoñecer cada unha dás partes do corpo e ou seu carácter global.
2) Interiorizar a mobilidade, tanto do eixe corporal coma dous diferentes segmentos en posicións
diferentes.
3) Incrementar ou coñecemento dás posibilidades corporais, e desenvolvelas e enriquecelas en
función dás relacións cos demais e ou ámbito.
4) Consolidar a lateralidade.
5) Valorar ou propio corpo e a actividade física.
6) Desenvolver ás posibilidades de control postural e respiratorio.
56
CEIP O CASTIÑEIRO – LAZA (OURENSE) PROGRAMACIÓNS

7) Consolidar hábitos hixiénicos, alimentarios, posturales e de exercicio físico saudables.


8) Desenvolver hábitos para a prevención de accidentes.
9) Adecuar ou movemento ao espazo, individual e colectivamente.
10) Sincronizar ou movemento corporal con estruturas rítmicas sinxelas, individual e colectivamente.
11) Desenvolver a destreza viso-manual.
12) Desenvolver a mobilidade corporal, independendizando segmentos superiores e inferiores do eixe
corporal.
13) Tomar conciencia do espazo non que se vive, desprazándose por o en todas direccións e
utilizando nocións topolóxicas básicas.
14) Percibir con precisión ás distancias e os obstáculos en percorridos cada vez máis complexos.
15) Utilizar un repertorio motor axeitado para a resolución de problemas que impliquen unha correcta
percepción espazo-temporal. 57
16) Valorar ou interese e ou esforzo persoal por enriba do éxito ou dous resultados obtidos.
17) Dodificar ou esforzo a teor dá natureza dá tarefa que se realiza.
18) Participar con agrado na actividade física, independentemente dá súa capacidade.
19) Desenvolver a creatividade interpretativa mediante a actividade física e a expresión corporal.
20) Reproducir estruturas rítmicas a través do movemento corporal.
21) Mostrar a desinhibición e a seguridade en se mesmo, necesarias para expresarse corporalmente.
22) Practicar ritmos e bailes populares disociando diferentes segmentos corporais.
23) Participar en xogos e actividades físicas colectivas.
24) Relacionarse cos demais, compartir xogos e actividades físicas, e respectar ás normas e ás regras
que os rexen.
25) Evitar comportamentos agresivos e actitudes violentas nos xogos e actividades físicas
competitivas.
26) Aceptar con agrado ou papel que lle corresponde desempeñar en calquera tipo de xogo.
27) Participar en actividades físicas e deportivas organizadas non centro.
28) Utilizar de forma axeitada e respectuosa ou material co que se realizan ás actividades físicas e
deportivas, coidando ou espazo onde a desenvolven.
29) Colaborar na organización de diferentes actividades físicas e deportivas, ocupándose de dispoñer
ou material necesario para a súa realización

 CONTIDOS
3º CURSO
1. Ou corpo: imaxe e percepción
- O esquema corporal global e segmentario.
- Control e medida do crecemento.
- Condutas motoras de base: control postural, equilibrio, ton, respiración e relaxación.
- Elementos orgánico-funcionais relacionados co movemento.
- Condutas neuromotrices: lateralidade respecto dous outros e dous obxectos.
- Condutas perceptomotrices: relacións espaciais (sentido e dirección, orientación e simetrías cos demais)
e relacións temporais (velocidade, ritmo, duración e secuencia).
- Independencia dous membros superiores e inferiores do eixe corporal.
- Posibilidades corporais: expresivas e motoras.
- Ou coidado do corpo: materiais e procedementos de hixiene corporal e rutinas relacionadas CoA
actividade física (quentamento e relaxación).
- Medidas básicas de seguridade e de prevención de accidentes na práctica dá actividade física.
2. Habilidades motoras
- Habilidades básicas.
- Posibilidades e formas de movementos: carreira, salto, xiro, etc.
- Mellora dás calidades físicas básicas orientada á execución motora
- Calidade de movementos.
- Competencia motora global e segmentaría: aptitude (coordinaciones) e habilidade (uso de habilidades
básicas).

57
CEIP O CASTIÑEIRO – LAZA (OURENSE) PROGRAMACIÓNS

3. Actividades físicas artístico-expresivas


- O corpo como medio de comunicación (comprensión e expresión): xesto, movemento, mímica, danza e
dramatización.
- Expresión corporal activa e pasiva.
- Expresión persoal.
- Ritmo e movemento (compás binario e de catro tempos).
- Calidade do movemento. Tempo, peso e espazo.
- Posibilidades corporais expresivas.
- Relación dá linguaxe corporal con outras linguaxes.
- Posibilidades corporais expresivas.
- Postura sa e expresiva.
4. Actividade física e saúde 58
- Exercicio e saúde.
- Actividade física non medio natural.
- Materiais necesarios para ás actividades físicas na natureza.
- Alimentación e exercicio físico.
- Actividade física para unha vida saudable.
- O sedentarismo.
- O coidado dá postura na actividade física.
- A tensión na actividade física e a volta á calma.
- Detección do risco e valoración dás propias posibilidades na práctica de actividades físicas.
- Medidas básicas de seguridade e de prevención de accidentes na práctica dá actividade física.
5. Xogos e actividades deportivas
- Xogo libre e xogo organizado.
- Factores do xogo: espazo, movemento e regras.
- Xogos que se practican non colexio.
- Xogos populares tradicionais.
- O respecto dás normas e ás regras como elemento preventivo de lesións.
- Xogos de habilidade.
- Ou xogo limpo.
- O xogo como forma de relación social
- A cooperación non xogo.

4º CURSO
1. Ou corpo: imaxe e percepción
- Condutas motoras de base: control postural, equilibrio, ton, respiración e relaxación.
- Elementos orgánico-funcionais relacionados co movemento.
- Eixes e planos corporais.
- Simetría corporal.
- Descubrimento de posibilidades corporais motoras.
- Coordinación de movementos.
- Ritmo e movemento.
- Ou coidado do corpo: a alimentación.
- Xogos e deportes saudables.
2. Habilidades motoras
- Perfeccionamento de habilidades básicas.
- Posibilidades e formas de movementos: carreira, salto, xiro, trepas, lanzamentos, recepcións, etc.
- Combinación de habilidades.
- Mellora dás calidades físicas básicas orientada á execución motora.
- Calidade de movementos.
- Competencia motora global e segmentaría: aptitude (coordinaciones) e habilidade (uso de habilidades
básicas).
- Destrezas: predepórtesvos.
3. Actividades físicas artístico-expresivas
- O corpo como medio de comunicación (comprensión e expresión): xesto, movemento, mímica, danza e
dramatización.
- Posibilidades corporais expresivas.
58
CEIP O CASTIÑEIRO – LAZA (OURENSE) PROGRAMACIÓNS

- Calidade do movemento. Tempo e espazo.


- Relación dá linguaxe corporal con outras linguaxes.
- Recreación de personaxes reais e ficticios nos seus contextos dramáticos.
4. Actividade física e saúde
- Exercicio e saúde.
- Alimentación e exercicio físico.
- Actividade física para unha vida saudable.
- A tensión na actividade física e a volta á calma.
- Detección do risco e valoración dás propias posibilidades na práctica de actividades físicas.
- Medidas básicas de seguridade e de prevención de accidentes na práctica dá actividade física.
5. Xogos e actividades deportivas
- Factores do xogo: espazo, movemento e regras. 59
- Materiais para xogar.
- Obxectivos do xogo: coñecemento dás posibilidades corporais, desenvolvemento de capacidades e
habilidades, aprendizaxe dous valores dá cooperación e do traballo en equipo, elaboración e adaptación
de normas, etc.
- O xogo como forma de relación social.
- Xogos tradicionais.
- Predeportes.
- Ou xogo limpo.

 CRITERIOS DE AVALIACIÓN
3º CURSO
- Coñece, sinala e utiliza ás distintas partes do seu corpo.
- Mide e controla periodicamente ou seu crecemento.
- Entende a relación existente entre aparato locomotor, sistema cardiorrespiratorio e movemento.
- Sincroniza os seus movementos corporais CoA circunstancias dunha actividade: intensidade, duración e
espazo non que a desenvolve.
- Realiza movementos CoA pernas, alternando botes de forma consciente e voluntaria, axustando a
postura e ou equilibrio corporal á actividade física.
- Reproduce estruturas rítmicas, disociando diferentes segmentos corporais.
- Oriéntase non espazo respecto a se mesmo, aos demais e aos obxectos.
- Executa con eficacia, ritmo e intensidade, os desprazamentos en carreira, realizando unha boa posta en
acción, cambios de dirección, velocidade de execución, etc.
- Coordina saltos sucesivos sobre un pé ou saltos nos que ou impulso realízase CoA dúas pernas.
- Utiliza xiros sobre ou eixe lonxitudinal de forma axeitada, en situacións onde formúlase un cambio de
dirección e sentido.
- Disocia vos segmentos superiores e inferiores do eixe corporal e adapta os seus movementos a
diferentes situacións espazo-temporais.
- Coordina axeitadamente os xiros, ás carreiras e vos saltos na actividade física.
- Reacciona correctamente en situacións onde interveñen elementos non previstos.
- Lanza obxectos cunha boa execución e con precisión en distancias curtas e sobre obxectivos estáticos
ou dinámicos.
- Utiliza ou xesto e ou movemento para a comunicación e a representación.
- Coordina ou movemento con diferentes ritmos.
- Toma parte con interese en calquera tipo de xogo, aceptando ou seu nivel de destreza e confiando nas
súas propias posibilidades.
- Participa en todas ás actividades propostas aceptando os seus compañeiros á marxe do seu sexo ou a
súa condición social, cultural, etc.
- Coñece diferentes actividades físicas reguladas e axuda a organizalas, achegando ou material necesario
para a súa práctica.
- Utiliza de forma axeitada os espazos e os materiais cos que a desenvolve a actividade física.
- Prescinde dous resultados que a produzan nos diferentes xogos e competicións, dando maior
importancia ao feito de participar, aceptando a todos vos que toman parte.
- Utiliza os hábitos hixiénicos específicos dá actividade física.
- Aplica ás normas básicas de alimentación relacionadas CoA actividade física.
59
CEIP O CASTIÑEIRO – LAZA (OURENSE) PROGRAMACIÓNS

- Adopta ás medidas de seguridade necesarias para previr accidentes non desenvolvemento dá


actividade física.

4º CURSO
- Coñece a función dúas ósos e dás articulacións, e toma precaucións para evitar que se lesionen.
- Coñece a actividade muscular e a forma de evitar que se lesionen.
- Entende os conceptos de tensión e relaxación muscular e sabe aplicar ás técnicas de relaxación tras a
práctica de exercicios intensos.
- Comprende a actividade do corazón e dous pulmóns e comproba ou seu funcionamento en relación co
exercicio físico.
- Coñece ás diferenzas entre equilibrio estático e equilibrio dinámico, e a forma de manter ou seu
equilibrio dependendo dous puntos de apoio que utilice. 60
- Aplica ás normas básicas de alimentación relacionadas Coa actividade física.
- Adopta ás medidas de seguridade necesarias para previr accidentes non desenvolvemento dá
actividade física.
- Coñece os diferentes eixes e planos corporais, e aplica estes coñecementos nas actividades de xiro e
desprazamento.
- Entende ou concepto de simetría corporal e a súa relación CoA dominancia segmentaria.
- Sincroniza os seus movementos corporais CoA circunstancias dunha actividade: intensidade, duración e
espazo non que a desenvolve.
- Reproduce estruturas rítmicas, disociando diferentes segmentos corporais.
- Disocia vos segmentos superiores e inferiores do eixe corporal e adapta os seus movementos a
diferentes situacións espazo-temporais.
- Realiza movementos cos seus segmentos corporais, axustando a postura e ou equilibrio corporal á
actividade física.
- Executa con eficacia, ritmo e intensidade, os desprazamentos en carreira, realizando unha boa posta en
acción, cambios de dirección, velocidade de execución, etc.
- Coordina axeitadamente os xiros, ás carreiras e vos saltos na actividade física.
- Lanza obxectos cunha boa execución e con precisión en distancias curtas e sobre obxectivos estáticos
ou dinámicos.
- Reacciona correctamente en situacións onde interveñen elementos non previstos.
- Utiliza os hábitos hixiénicos específicos dá actividade física.
- Coñece ás capacidades físicas básicas e a función do quentamento previo ao exercicio.
- Utiliza ou xesto e ou movemento para a comunicación e a representación.
- Coordina ou movemento con diferentes ritmos.
- Toma parte con interese en calquera tipo de xogo, aceptando ou seu nivel de destreza e confiando nas
súas propias posibilidades.
- Participa en todas ás actividades propostas aceptando os seus compañeiros á marxe do seu sexo ou a
súa condición social, cultural, etc.
- Utiliza de forma axeitada os espazos e os materiais cos que a desenvolve a actividade física.
- Prescinde dous resultados que a produzan nos diferentes xogos e competicións, dando maior
importancia ao feito de participar, aceptando a todos vos que toman parte.

 MÍNIMOS ESIXIBLES PARA UNHA AVALIACIÓN POSITIVA

3º CURSO
- Distinguir o papel dos ósos e os músculos no movemento humano.
- Distinguir a función do corazón e dos pulmóns no exercicio físico.
- Recoñecer o movemento global e o movemento segmentario.
- Principais movementos dos brazos e as pernas.
- Actividades coordinativas básicas.
- Concepto de alimentación equilibrada.
- Relación entre saúde e actividade física.
- Orientación espacial.
- Orientación do propio corpo.
- Relación espazo-temporal.
- Ritmo e actividade física.
60
CEIP O CASTIÑEIRO – LAZA (OURENSE) PROGRAMACIÓNS

- Hixiene bucodental.
- Seguridade e autoprotección na actividade física.
- Camiñar e correr correctamente.
- Saltar, xirar e voltear.
- Lanzar e recibir.
- Concepto de expresión corporal.
- Desinhibición persoal para as prácticas expresivas.
- Participación activa en diferentes formas de representación.
- Concepto de postura.
- Exercicio físico e saúde no século XXI.
- Actividades na natureza e ao aire libre.
- Seguridade e exercicio físico. 61
- Aprender a xogar diferentes tipos de xogos.
- Aprender a propoñer e a respectar regras de xogo.
- Desenvolver hábitos de participación activa en diferentes tipos de xogo.

4º CURSO
- Coñecemento do funcionamento dos aparatos e sistemas implicados no movemento humano. Tensión e
relaxación. Equilibrios. Alimentación e exercicio.
- Distinción entre eixes e planos corporais.
- Asunción da súa realidade corporal.
- Ritmo e movemento. Ritmo persoal
- Simultaneidade e simetría.
- Coidado de mans e pés.
- Carreiras e saltos con cambios de dirección e de orientación.
- Xogos que inclúan combinacións de carreira, salto e lanzamento.
- Xestos básicos de utilidade predeportiva.
- Hixiene bucodental.
- Coñecemento das diferentes linguaxes do corpo.
- Comunicación sen palabras.
- Concepto de capacidades físicas.
- Desenvolvemento de capacidades e de habilidades motoras.
- Practica autónoma de quentamento xenérico.
- Concepto de alimentación equilibrada.
- Asegurar a construción de aprendizaxes significativas e funcionais sobre os aspectos esenciais de
diferentes formas de xogos e de actividades xogadas.
- Incrementar a actividade mental coa resolución de exercicios-problema, mediante o descubrimento
guiado e a representación do vivido, e a través dos contidos de valores dende diferentes formas
interdisciplinares.
- Descubrimento do xogo como actividade física e creativa.
- Construción de materiais para xogar.
- Aprendizaxe de xogos tradicionais.
- Mantemento de hábitos hixiénicos ao finalizar o exercicio.

 METODOLOXÍA E MATERIAIS CURRICULARES


O alumnado non ha de ser un mero realizador de tarefas, senón que debe asumir o porqué e para qué das
devanditas actividades, de tal forma que asimile de xeito práctico os coñecementos sobre o seu corpo e o
funcionamento do mesmo, así como das suas posibilidades motrices e experiemte con elas. Polo que o
profesor debe cumplir unha función dinamizadora e integradora, como ánimo e guía cara o descubrimento
de novas opcións e posibilidades. Esta información basearase no desenvolvemento da actividade motriz
mais que no resultado da mesma. O proceso de ensino-aprendizaxa, debe favorecer situaciós de
interacción do alumno consigo mesmo, co seu contorno, cos compañeiros e có mestre. Debemos propor
actividades que supoñan un reto e esforzo axeitado ás capacidades dos ne@s desta idade. Debemos
estimular, suxerir, orientar, controlar o risco, achegar ideas e posibilidades..,pero o alumn@ será o
protagonista da sua acción motriz.

61
CEIP O CASTIÑEIRO – LAZA (OURENSE) PROGRAMACIÓNS

Debemos garantir a funcionalidade das aprendizaxes asegurando que poidan ser utilizados en
circunstancias reais cuando o alumno as necesite. Debemos desenvolver habilidades e estratexias de
planificación da sua propia actividade. E especialmente mención merece o Xogo, por eso o aspecto lúdico
ten que ser fundamental nas actividades.
Recursos::
- Materiais: traballaremos distintos: convencional, non convencional, de refugallo....
Espazo: tanto específicos da área: gimnasio, pista polideportiva, como o seu entorno. Revisión para
eliminar posibles elementos perigosos.
- Tempos: estructura da sesión viva, flexible, áxil e adaptada ás características dos nosos alumnos.
Teremos todo organizado, non facendo actividades monótonas, xa que é importante evitar os tempos
mortos e de espera, para o que debemos contar con material suficiente para todos ou diversificar
actividades. Cando fagamos actividades que requiran esforzos hai que contar có tempo de recuperación. 62
A Metodoloxía terá en conta os principios de:
Flexibilidade: axustar a actividade ao ritmo de cada alumno.
Non fixar unha meta común. As propostas deben permitir que cada alumno se desenvolva segundo as
suas posibilidades. A proposta será a actividade en sí mesma, non o resultado.
Activa: os alumnos son protagonistas da sua propia acción
partir das características dos alumno
Participativa
A competición entenderase como a superación dunha dificultade, non como rivais aos que gañar.
Favorecer o autoaprendizaxe
Integradora
Lúdica
Creativa
Outros métodos a ter en conta serán: resolución de problemas, ensinanza recíproca, asignación de
tarefas, reproducción de modelos..
Debemos reservar para o final da sesión un tempo de reflexión sobre o acontecido nela.

Materiais curriculares:
- Material convencional: balóns, picas, espaldeiras….
- Material funxible: xornais, vasos de iogurte...
Ordenadores
Láminas ilustrativas.
- Entorno próximo

 PROCEDEMENTOS E INSTRUMENTOS DE AVALIACIÓN


Observación sistemática:
- Rexistro de observación
- Rexistro anecdótico persoal
Intercambios orais cos alumnos.
-Diálogos
-Postas en común
Probas específicas:
-Abertas
-Obxectivas
-Resolución de exercicios

 CRITERIOS DE CUALIFICACIÓN
Participación: 40%
Cooperación: 20%
Habilidades: 20%
Comportamento: 20%

 MEDIDAS DE ATENCIÓN Á DIVERSIDADE


Os programas deben axustarse á realidade dos nosos alumnos e alumnas. Primeiro realizaremos unha
valoración das suas características.

62
CEIP O CASTIÑEIRO – LAZA (OURENSE) PROGRAMACIÓNS

- Situación económica e cultural da familia, rendemento do alumno na etapa anterior, personalidade,


intereses...
Atención á diversidade na programación de contidos e actividades: con respecto aos contidos
establecerase unha difereciación entre información básica e información complementaria. esto quere dicir:
que en primeiro lugar fixaremos uns contidos esenciais que deben ser aprendidos por todos para acadar
os obxectivos previstos. A partir de ahí, consideraremos outra seie de contidos que poderán ser
traballados ou non en función das peculiaridades de cada alumno.
As actividades organizaranse por categorías en función da sua finalidade, por un lado contemplaranse
actividades de reforzo, de consolidación daquelas aprendizaxes que consideramos básicas e por outro
lado deseeñaremos outro tipo de actividades que impliquen unha complexidade maior como ampliación do
tema traballado.
Atención á diversidade na metodoloxía: na aula contemplaranse tanto a funcionalidade e uso real dos 63
coñecementos como a adecuación destes ós coñecementos previos dos alumnos.
Atención á diversidade nos mateirais: a utilización de materiais complementarios distintos do libro, permite
a diversificación do proceso do ensino-aprendizaxe e persegue o seguinte:
- Consolidar contidos nos que a adquisición por parte do alumno supón unha maior dificultade.
- Ampliar e profundizar en temas de especial relevancia para o desenvolvemento da área.
- Practicar habilidades instrumentais
Enriquecer o coñecemento daqueles temas sobre os que os alumnos amosan curiosidade e interese.
Fomentaremos a Coeducación e a non discriminación

ÁREA DE EDUCACIÓN ARTÍSTICA

 PROFESORADO:
ÁREA DE PLÁSTICA: Irene Raña Amido
ÁREA DE MÚSICA: Irene Raña Amido

 COMPETENCIAS BÁSICAS
Competencia en comunicación lingüística
- Valorar obra artística.
- Buscar a orixinalidade narrativa e formal.
- Obter información relevante e suficiente a partir da observación.
- Describir procesos de traballo e argumentación de solucións.
- Desenvolver capacidades relacionadas coa fala, como a respiración, a dicción e a articulación.
- Adquirir un vocabulario específico da área.
- Xerar intercambios comunicativos.
Competencia no coñecemento e a interacción co mundo físico
- Aproveitar a información xestual ofrecida polo ámbito humano e modélico.
- Utilizar con fruición as técnicas plásticas.
- Explorar sensorialmente os espazos.
- Tomar conciencia da importancia de contribuír a preservar un ámbito físico agradable e saudable.
- Utilizar ou medio como pretexto para a creación artística.
- Mostrar actitudes de respecto cara aos demais e cara a un mesmo.
- Apreciar ou ámbito a través de cores, formas, sons, texturas, etcétera, presentes na natureza e nas
obras realizadas polo home.
Competencia matemática
- Representar xeometricamente os esquemas de debuxo, e formas de seres e obxectos cotiáns.
- Poñer en práctica procesos de razoamento e identificar validez destes.
- Valorar ou grao de certeza dos resultados derivados do razoamento.
- Seleccionar as técnicas axeitadas para calcular os pulsos.
Tratamento da información e competencia dixital
- Transmitir información mediante técnicas plásticas.
- Analizar a imaxe e a mensaxe que transmite.
- Usar a tecnoloxía para ou tratamento de imaxes visuais.
- Analizar a imaxe, ou son e as mensaxes que estes transmiten.
63
CEIP O CASTIÑEIRO – LAZA (OURENSE) PROGRAMACIÓNS

- Buscar, seleccionar e intercambiar información sobre manifestacións artísticas para o seu coñecemento
e desfrute.
- Usar a tecnoloxía para mostrar procesos relacionadas coa música e as artes visuais.
Competencia social e cidadá
- Indagar e planificar procesos.
- Coidar e conservar materiais e instrumentos.
- Ter flexibilidade ante un mesmo suposto.
- Traballar en equipo cooperando e asumindo responsabilidades.
- Aplicar técnicas concretas e utilizar os espazos de xeito apropiado.
- Seguir as normas e as instrucións dadas.
- Expresarse buscando ou acordo con actitude de respecto, de aceptación e de entendemento.
Competencia cultural e artística 64
- Ter interese polo coñecemento dos materiais.
- Experimentar con técnicas e materiais.
- Explorar os materiais cromáticos e gozar cos resultados obtidos.
- Intercambiar información sobre imaxes de calquera época e cultura.
- Representar formas presentes no espazo natural.
- Coñecer diferentes códigos artísticos e utilizar as técnicas e os recursos que lles son propios.
- Facilitar expresión e comunicación.
- Coñecer, valorar e manter unha actitude crítica ante as manifestacións culturais e artísticas.
- Promover a iniciativa, a imaxinación e a creatividade.
- Apoiar e apreciar as iniciativas e as contribucións alleas.
Competencia para aprender a aprender
- Ter curiosidade respecto do resultado final dunha actividade manipulativa.
- Valorar ou potencial creativo contido nas formas sinxelas.
- Indagar e planificar procesos.
- Esforzarse por alcanzar resultados orixinais.
- Reflexionar sobre o proceso de iluminación.
- Observar co obxecto de adquirir información relevante e suficiente.
- Reflexionar sobre os procesos na manipulación de obxectos, a experimentación con técnicas e materiais
e a exploración sensorial de sons, texturas, formas e espazos.
- Utilizar os coñecementos adquiridos en situacións diferentes.
Autonomía e iniciativa persoal
- Manipular materiais e adquirir bagaxe plástica expresiva.
- Experimentar e gozar co uso de técnicas e materiais.
- Desenvolver iniciativas e solucións diversas.
- Favorecer a creatividade levando a cabo iniciativas e barallando diferentes posibilidades.
- Fomentar a orixinalidade e a busca de novas formas innovadoras no proceso creativo.
- Elixir os recursos tendo en conta a intencionalidade expresiva do que se desexa lograr.
- Planificar o proceso creativo e esforzarse por alcanzar resultados orixinais.
- Adquirir coñecementos e buscar solucións a partir da exploración e a indagación.

 OBXECTIVOS XERAIS
1) Utilizar distintos instrumentos musicais comúns para realizar acompañamentos sinxelos de
cancións e melodías.
2) Analizar imaxes en función dos sentimentos que transmiten: alegría, tristura, tranquilidade,
irritación, etcétera.
3) Interiorizar secuencias rítmicas sinxelas.
4) Expresar con xestos e movementos ideas e sentimentos.
5) Ter confianza nas propias realizacións artísticas e gozar co proceso creativo.
6) Explorar e utilizar materiais plásticos diversos con precisión.
7) Coñecer as propiedades dalgúns materiais comúns e as súas posibilidades de utilización
frecuente con fins comunicativos, lúdicos e creativos.
8) Iniciarse no manexo da frauta doce.
9) Acompañar unha melodía con diferentes instrumentos de percusión.
64
CEIP O CASTIÑEIRO – LAZA (OURENSE) PROGRAMACIÓNS

10) Describir as calidades (tamaño, forma, cor, peso, textura, etcétera) de materiais e obxectos
manipulables presentes no ámbito, como resultado dunha exploración multisensorial e lúdica.
11) Seleccionar aquelas características que se consideren máis útiles e axeitadas para o
desenvolvemento das actividades artísticas expresivas.
12) Aplicar os coñecementos sobre as características visuais, plásticas e de relación espacial de
situacións e obxectos do ámbito, para mellorar a actividade expresiva e de comunicación icónica.
13) Memorizar un repertorio de cancións e dramatizacións, axeitadas ás súas capacidades, que lle
permita relacionarse cos demais.
14) Interpretar cancións e melodías ao unísono, poñendo atención no carácter, a expresión, a dicción
e a dinámica.
15) Familiarizarse coa propia voz e o propio corpo como punto de partida da consolidación da
autoimaxe, xerme da autoestima persoal, e da imaxe e estima dos demais. 65
16) Realizar plasticamente unha obra na que participen todos os integrantes da clase.
17) Reproducir algunhas das imaxes e sons dos diferentes medios de comunicación do ámbito,
apreciando as súas calidades e limitacións.
18) Clasificar as imaxes e sons do ámbito, segundo sexan do seu agrado ou desagrado, explicando a
súa elección.
19) Desenvolver progresivamente a capacidade crítica respecto á expresión e estética dos medios de
comunicación que utilizan a imaxe e o son.
20) Gozar das obras de arte presentes no ámbito e na comunidade autónoma.
21) Coñecer os elementos máis destacados do patrimonio cultural.
22) Coñecer os costumes populares da comunidade autónoma a través das cancións e danzas
tradicionais.
23) Desenvolver a sensibilidade e ou gusto por todo o belo e creativo.
24) Expresar libremente as ideas e os sentimentos a través da elaboración de obras artísticas
creativas.
25) Mostrar confianza nas propias capacidades creativas.
26) Realizar producións artísticas colectivas máis complexas que no ciclo anterior cooperando na
elaboración dun único produto final.
27) Valorar e respectar as achegas dos demais na produción dunha obra artística común.
28) Representar en grupo diferentes roles e situacións da vida cotiá e do mundo da fantasía mediante
o xogo colectivo, utilizando os recursos expresivos do corpo.
29) Coñecer algunhas das profesións dos ámbitos artísticos, interesándose polas características do
traballo dos artistas e gozando como público na observación das súas producións.

 CONTIDOS
ÁREA DE PLÁSTICA 3º CURSO
1. Observación plástica
- Observación e interiorización das partes, trazos e esquemas corporais da figura humana.
- A proporción do corpo humano: o esquema corporal correspondente ao esqueleto e a silueta ou forma
externa.
- Observación atenta da técnica do raiado e apreciación das súas calidades estéticas e visuais.
- As formas xeométricas presentes nos obxectos.
- As calidades estéticas, visuais e luminosas do ámbito.
- Os trazos faciais: identificación das súas posturas.
- A cabeza humana de fronte e de perfil: proporción e trazos faciais.
- Observación e realización do sombreado a lapis de animais e obxectos con aparencias moi distintas.
- As calidades estéticas en modelos naturais do ámbito.
- Identificación dos animais que adoitan vivir non bosque ou zonas arboladas de núcleos urbanos.
- Identificación de imaxes do ámbito.
- Asociación de imaxes.
- Signos e símbolos na comunicación visual.
- Identificación entre formas xeométricas e obxectos.
- O tempo: a súa influencia na cor dunha paisaxe.
- A perspectiva na paisaxe.
- Elementos que caracterizan a obxectos ou seres deseñados a partir da mesma forma básica.
65
CEIP O CASTIÑEIRO – LAZA (OURENSE) PROGRAMACIÓNS

- Cadros de pintores célebres. A figura do pintor, do escultor, do arquitecto.


2. Expresión e creación
- Organización das formas non espazo e ou tempo.
- A liña como elemento creador de formas.
- Clases de liñas (curvas, rectas, quebradas, onduladas, etcétera.)
- Calidade da liña (grosor e trazado).
- A mancha como elemento creador de formas.
- Tipos de manchas.
- O punto como elemento creador de formas.
- A cor. Obtención da cor. Mesturas de cor.
- Tons e gamas.
- Clasificación (cores frías e cálidas). 66
- Articulación dos diferentes elementos: punto-liña-mancha, liña-mancha, cor-textura e textura-mancha.
- O tamaño, a proporción e o espazo.
- Representación do espazo: plano e volume.
- O volume con trazado de liñas.
- O volume con sombreado e mancha.
- O volume a través da cor.
- A luz e a sombra na forma e o volume.
- Imaxes bidimensionais e tridimensionais.
- Situación da liña do horizonte.
- A proporción do corpo humano.
- Trazado de faccións expresando emocións diferentes.
- Obxectos inventados a partir de formas xeométricas.

ÁREA DE PLÁSTICA 4º CURSO


1. Observación plástica
- Identificación de imaxes do ámbito.
- A figura humana, os animais, as plantas, os obxectos, a paisaxe e diferentes espazos interiores.
- Observación para a elaboración de imaxes: trazado da figura humana, de animais, de plantas, de
obxectos, de paisaxes e de espazos de interior.
- Asociación de imaxes.
- Signos e símbolos na comunicación visual.
- Identificación de sinais.
- O tempo.
- A textura: visual e táctil, o seu recoñecemento e aplicación.
2. Expresión e creación
- A forma. O esquema corporal da figura humana e dous animais. Formas das plantas (partes e
variedade). Formas básicas dos obxectos. Diferentes formas de paisaxe. Formas básicas dos espazos
de interior.
- O punto. A liña, as súas clases e calidades de expresión.
- O plano e as súas formas regulares e irregulares.
- As formas xeométricas.
- A cor e a súa utilización: tons, matices, contrastes, mesturas, identificación, criterios de clasificación
(círculo cromático, cores primarias e mesturas, cores frías e cálidas, e cores obxectivas e subxectivas).
- Articulación dos diferentes elementos: liña-mancha, cor-textura e textura-mancha.
- Combinación de formas xeométricas con obxectos.
- Coloreado de obxectos en función da situación dun foco de luz.
- O tamaño, a proporción e o esquema corporal, segundo un canon.
- O espazo compositivo.
- O volume e a forma.
- O movemento non trazado dá figura humana e de animais.
- Simetría axial.
- A cor: tons, matices e contrastes.
- A luz na forma e ou volume.
- Representación do espazo: plano e volume.
- A perspectiva.
66
CEIP O CASTIÑEIRO – LAZA (OURENSE) PROGRAMACIÓNS

- Imaxes bidimensionais e tridimensionais.


- O contorno e ou esquema.

ÁREA DE MÚSICA 3º CURSO


1. Escoita
- As calidades básicas do son por separado e conxuntamente: intensidade, altura, timbre e duración.
- As calidades básicas dunha obra musical: ritmo, melodía, harmonía e forma.
- A importancia do silencio.
- Voces, instrumentos e conxuntos vocais e instrumentais.
- Audición e imitación: polirritmias
- A representación gráfica da música como medio de comunicación. 67
- A grafía musical como representación do son, o movemento e a forma.
- Situacións de utilización de grafías musicais.
- Elementos e tipos de grafía elementais para a representación do son, o movemento e a forma, tanto
convencionais como non convencionais.
- Calidades básicas dunha composición musical: ritmo, melodía, harmonía e forma.
- A música e a danza: funcións no ámbito sociocultural dos alumnos e das alumnas.
- A información musical: a obra e as súas características formais; contextualización do feito musical;
interrelación con outras áreas; algúns estilos básicos e a música en distintos espazos.
- A música e o movemento nos medios de comunicación social.
- A música noutras culturas.
2. Interpretación e creación
- Emisión de voz, técnica vocal. Tons.
- Prosodias rítmicas e retahílas.
- A canción: tipos e formas de cancións; aspectos musicais e expresivos dunha canción.
- Aspectos expresivos: intencións comunicativas do canto; proposta de inicio ou arranque; elementos que
contextualizan ou canto; elementos musicais e expresivos.
- Tipos de voces para a música. Diferentes usos da voz.
- Coñecemento dun repertorio axeitado de cancións.
- Cancións ao unísono e iniciación á polifonía.
- O movemento expresivo e a música: formas básicas.
- A danza como forma organizada de movemento.
- Tipos de danza.
- Os elementos básicos do xogo dramático: personaxes, conflito, trama, espazo e tempo.
- Formas musicais integradoras da expresión corporal: a ópera, a zarzuela, ou ballet, ou mimo, ou
musical, etcétera.
- O corpo como instrumento musical.
- Recomendacións para tocar a frauta.
- Posibilidades sonoras instrumentais dende varias ópticas.
- Familias instrumentais: tipos e agrupacións.
- As pezas instrumentais: tipos e formas.
- Coñecemento dun repertorio axeitado de pezas.
- Elementos que configuran a peza instrumental: musicais (ritmo, melodía, harmonía e forma) e
expresivos (intensidade, tempo, timbre, articulación e fraseo).
- Instrumentos para acompañar cancións e danzas.

ÁREA DE MÚSICA 4º CURSO


1. Escoita
- As calidades básicas do son por separado e conxuntamente: intensidade, altura, timbre e duración.
- As calidades básicas dunha obra musical: ritmo, melodía, harmonía e forma.
- A importancia do silencio.
- Voces, instrumentos e conxuntos vocais e instrumentais.
- A representación gráfica da música como medio de comunicación.
- A grafía musical como representación do son, movemento e a forma.
- Situacións de utilización de grafías musicais.

67
CEIP O CASTIÑEIRO – LAZA (OURENSE) PROGRAMACIÓNS

- Elementos e tipos de grafía elementais para a representación do son, ou movemento e a forma, tanto
convencionais como non convencionais.
- Calidades básicas dunha composición musical: ritmo, melodía, harmonía e forma.
- A música e a danza: funcións non ámbito sociocultural dous alumnos e das alumnas.
- A información musical: a obra e as súas características formais; contextualización do feito musical;
interrelación con outras áreas; algúns estilos básicos e a música en distintos espazos.
- A música e ou movemento nos medios de comunicación social.
- A música noutras culturas.
2. Interpretación e creación
- Emisión de voz; técnica vocal.
- A canción: tipos e formas de cancións; aspectos musicais e expresivos dunha canción.
- Aspectos expresivos: intencións comunicativas do canto; proposta de inicio ou arranque; elementos que 68
contextualizan ou canto; elementos musicais e expresivos.
- Tipos de voces para a música.
- Coñecemento dun repertorio axeitado de cancións.
- Cancións ao unísono e iniciación á polifonía.
- O movemento expresivo e a música: formas básicas.
- A danza como forma organizada de movemento.
- Tipos de danza.
- Os elementos básicos do xogo dramático: personaxes, conflito, trama, espazo e tempo.
- Formas musicais integradoras da expresión corporal: a ópera, a zarzuela, o ballet, o mimo, o musical,
etcétera.
- O corpo como instrumento musical.
- Posibilidades sonoras instrumentais dende varias ópticas.
- Familias instrumentais: tipos e agrupacións.
- As pezas instrumentais: tipos e formas.
- Coñecemento dun repertorio axeitado de pezas.
- Elementos que configuran a peza instrumental: musicais (ritmo, melodía, harmonía e forma) e
expresivos (intensidade, tempo, timbre, articulación e fraseo).
- Instrumentos para acompañar cancións e danzas.
- Instrumentos populares do folclore da comunidade autónoma.
- Achegamento ás danzas tradicionais da comunidade autónoma.

 CRITERIOS DE AVALIACIÓN

ÁREA DE PLÁSTICA 3º CURSO


- Utiliza a súa actividade gráfica para representar en imaxes as súas vivencias e experiencias persoais.
- Representa imaxes da realidade cotiá e do ámbito, seleccionando as técnicas máis apropiadas e os
materiais axeitados.
- Comunícase mediante signos e símbolos visuais pertencentes á linguaxe icónica.
- Intervén e coopera en traballos de creación artística, bidimensional e tridimensional, organizando e
coidando ou material utilizado.
- Explora as calidades dos materiais (plásticos, metálicos, téxtiles e de escoura) e as súas posibilidades
expresivas.
- Participa en diferentes formas de representación da imaxe e intervén na análise formal que transmiten
os medios de comunicación.
- Mostra interese pola calidade na execución das súas creacións e goza coa súa realización, explicando
as súas intencións expresivas.
- Usa axeitadamente algúns dos termos propios da linguaxe plástica e musical.
- Conserva e respecta o medio e as formas artísticas do ámbito

ÁREA DE PLÁSTICA 4º CURSO


- Utiliza a súa actividade gráfica para representar en imaxes as súas vivencias e experiencias persoais.
- Representa imaxes da realidade cotiá e do ámbito, seleccionando as técnicas máis apropiadas e os
materiais axeitados.
- Comunícase mediante signos e símbolos visuais pertencentes á linguaxe icónica.
68
CEIP O CASTIÑEIRO – LAZA (OURENSE) PROGRAMACIÓNS

- Intervén e coopera en traballos de creación artística, bidimensional e tridimensional, organizando e


coidando ou material utilizado.
- Explora as calidades dos materiais (plásticos, metálicos, téxtiles e de escoura) e as súas posibilidades
expresivas.
- Participa en diferentes formas de representación da imaxe e intervén na análise formal que transmiten
os medios de comunicación.
- Mostra interese pola calidade na execución das súas creacións e goza coa súa realización, explicando
as súas intencións expresivas.
- Usa axeitadamente algúns dos termos propios da linguaxe plástica e musical.
- Conserva e respecta o medio e as formas artísticas do ámbito.

ÁREA DE MÚSICA 3º CURSO 69


- Mantén unha escoita atenta, activa e concentrada.
- Expresa sensibilidade musical.
- Intégrase no grupo no canto colectivo e mostra dispoñibilidade, cooperación e percepción crítica.
- Segue e respecta as indicacións xestuais da persoa que asume a dirección en actividades colectivas.
- Manifesta discriminación auditiva no recoñecemento e repetición de melodías e diferentes voces,
falando ou cantando.
- Realiza improvisacións espontáneas e pequenas creacións propias.
- Integra os coñecementos, previamente adquiridos na linguaxe musical, nas linguaxes de improvisación.
- Expresa mediante o corpo, os instrumentos ou graficamente os aspectos melódicos ou formais.
- Describe con palabras os estados anímicos e emocionais experimentados tras unha actividade musical
ou dramática.
- Acompaña rítmica ou melodicamente, de forma individual ou colectiva, sinxelas cancións e danzas.
- Manifesta destreza e interese na construción de sinxelos instrumentos.
- Manifesta destreza, esforzo individual e progreso na aprendizaxe dun instrumento melódico.
- Utiliza as posibilidades do xesto e movemento corporal para comunicarse.
- Realiza exercicios de lectura, escritura e ditados musicais.
- Coñece e utiliza algunhas cancións e danzas tradicionais da zona para acompañar os seus xogos e
momentos de ocio individuais e colectivos.
- Manifesta curiosidade por coñecer outras manifestacións musicais populares de culturas distintas da
propia.
- Mostra naturalidade e espontaneidade na aprendizaxe dos diferentes ritmos e danzas.

ÁREA DE MÚSICA 4º CURSO


- Mantén unha escoita atenta, activa e concentrada.
- Expresa sensibilidade musical.
- Sincroniza rítmico-motrizmente o corpo ao pulso, ao acento e a diferentes compases e ritmos, temas,
frases melódicas e formas musicais, así como ao carácter desincre.
- Intégrase no grupo no canto colectivo e mostra dispoñibilidade, cooperación e percepción crítica.
- Segue e respecta as indicacións xestuais da persoa que asume a dirección en actividades colectivas.
- Recoñece e valora o progreso experimentado nas destrezas rítmico-motoras a través das actividades de
expresión corporal, movemento rítmico e danza.
- Manifesta discriminación auditiva no recoñecemento e repetición de melodías e diferentes voces,
falando ou cantando.
- Discrimina temas e frases melódicas, así como a estrutura formal e signifícaa instrumentalmente.
- Realiza improvisacións espontáneas e pequenas creacións propias.
- Integra os coñecementos, previamente adquiridos na linguaxe musical, nas linguaxes de improvisación.
- Utiliza distintos aspectos expresivos da canción (intensidade, tempo, carácter, etcétera) para comunicar
sentimentos e sensacións.
- Expresa mediante o corpo, os instrumentos ou graficamente os aspectos melódicos ou formais.
- Describe con palabras os estados anímicos e emocionais experimentados tras unha actividade musical
ou dramática.
- Acompaña rítmica ou melodicamente, de forma individual ou colectiva, sinxelas cancións e danzas.
- Mostra destreza e coordinación nos exercicios rítmico-instrumentais.
- Manifesta destreza e interese na construción de sinxelos instrumentos.
- Manifesta destreza, esforzo individual e progreso na aprendizaxe dun instrumento melódico.
69
CEIP O CASTIÑEIRO – LAZA (OURENSE) PROGRAMACIÓNS

- Utiliza as posibilidades do xesto e movemento corporal para comunicarse.


- Realiza exercicios de lectura, escritura e ditados musicais.
- Manexa con soltura as distancias sonoras.
- Coñece e utiliza algunhas cancións e danzas tradicionais da zona para acompañar os seus xogos e
momentos de ocio individuais e colectivos.
- Manifesta curiosidade por coñecer outras manifestacións musicais populares de culturas distintas da
propia.
- Mostra naturalidade e espontaneidade na aprendizaxe dos diferentes ritmos e danzas.

 MÍNIMOS ESIXIBLES PARA UNHA AVALIACIÓN POSITIVA

3º CURSO DE PLÁSTICA 70
- Recortar e colocar correctamente as pezas nos correspondentes ocos baleiros.
- Diferenciar luces e sombras no sombreado en branco e negro.
- Colorear con zonas e tons claramente diferenciados.
- Interiorizar e verbalizar os seguintes conceptos: cerca, lonxe, perspectiva.
- Aplicar correctamente os recursos gráficos indicados en cada técnica de representación dunha mesma
paisaxe.
- Representar algún elemento fantástico claramente identificable nas composicións propiamente creativas.
- Situar os trazos da cara diferenciando se é de fronte ou de perfil.
- Debuxar dous xestos de sentimentos contrarios.
- Diferenciar zonas de tonalidades con técnica de raiado.
- Completar o debuxo de aves diferenciando unhas doutras.
- Colocar, nun recortable, cada peza no seu lugar.
- Colorear obxectos con tramas de cor claramente diferenciadas.
- Colorear unha paisaxe de modo que se poida recoñecer a estación do ano.
- Crear polo menos un elemento fantástico para decorar un obxecto.
- Recortar e colocar correctamente as pezas nos correspondentes ocos baleiros.
- Diferenciar luces e sombras na técnica de debuxo a lapis.
- Aplicar diferentes técnicas pictóricas: puntos, raias, manchas.
- Aplicar e colorear un obxecto sinxelo composto de polo menos tres formas xeométricas básicas.
- Aplicar un código de cor copiando o coloreado de cada modelo.
- Crear polo menos un elemento fantástico no ámbito dun conto. Caracterizar unha escena con algún
trazo distorsionador da realidade.

4º CURSO DE PLÁSTICA
- Completar esquemas de diferentes animais de maneira que se recoñezan os carácteres máis definitorios
de cada un.
- Colorear unha árbore con dous tons de verde, correspondentes a zonas claras e escuras.
- Diferenciar os trazados correspondentes ás cubertas animais: plumas, cuncha, pelo e escamas.
- Recortar e pegar as pezas dun crebacabezas no seu lugar correspondente.
- Secuenciar polo menos tres viñetas dun cómic.
- Diminuír progresivamente o tamaño de árbores en fileira para representar a perspectiva.
- Debuxar un obxecto cotián que teña forma cadrada e outro que teña forma triangular.
- Diferenciar zonas claras e escuras na técnica de debuxo a lapis.
- Debuxar e colorear unha composición de carácter creativo e expresar os sentimentos asociados ás
cores utilizadas.
- Debuxar xestos que expresen sentimentos diferentes e escribir as palabras axeitadas a cada expresión.
- Aplicar tons vivos no coloreado dun paxaro.
- Representar un motivo axeitado no deseño de diferentes portadas.
- Completar unha árbore con froitos que destaquen entre a fronde.
- Aplicar técnicas diferentes no coloreado dunha planta.
- Colorear un motivo coa paleta de cores indicada.
- Distinguir os diferentes textos dun cómic e aplicalos ás viñetas correspondentes.
- Colorear un exemplar de cada modelo aplicando un código de cores.
- Crear tres nomes correspondentes a tres cores.
70
CEIP O CASTIÑEIRO – LAZA (OURENSE) PROGRAMACIÓNS

- Diferenciar zonas de luz e de sombra na técnica do debuxo a lapis.


- Recortar e pegar os elementos dun recortable no seu lugar correspondente.
- Realizar tres composicións xeométricas cada unha coas dúas cores primarias e o secundario indicados.
- Realizar unha composición creativa con cores cálidas e outra con cores frías.
- Compoñer unha paisaxe con polo menos unha unidade de cada elemento indicado como modelo.
- Colorear a cabeza e o rostro do modelo de retrato clásico.
- Debuxar e colorear un espazo interior dunha casa a elixir entre cuarto, comedor ou salón.
- Diferenciar zonas de luz e de sombra na técnica de debuxo a lapis.

3º CURSO DE MÚSICA
- Comprender o concepto de pulso.
- Asimilar as posicións básicas do movemento: muro, frecha, parafuso e bóla (Rudolf Laban). 71
- Coñecer e transcribir os silencios de negra e de branca.
- Asimilar os conceptos de altura (melodía) e de duración (figuras musicais).
- Coñecer a finalidade da clave no pentagrama.
- Ler e comprender o relato da unidade.
- Coñecer as recomendacións básicas para interpretar coa frauta.
- Comprender e percibir o compás binario.
- Apreciar simultaneamente a altura e a duración do son.
- Saber interpretar un musicograma instrumental.
- Asimilar os planos e figuras corporais na realización de coreografías.
- Recoñecer a duración das semicorcheas.
- Aprender a nota Sol, a súa posición na frauta e a súa situación no pentagrama.
- Comprender e percibir o compás cuaternario.
- Identificar visual e auditivamente os compoñentes da familia das frautas
- Comprender o concepto de ostinato.
- Situar as notas da escala musical no pentagrama.
- Recoñecer diferentes estilos musicais.
- Interpretar coa frauta doce as notas xa traballadas.
- Comprender o concepto de quodlibet.
- Interpretar partituras e musicogramas a través da voz, do corpo ou de instrumentos.
- Interpretar coa frauta doce as notas Sol, A e se.
- Entoar esquemas melódicos.

4º CURSO DE MÚSICA
- Comprender a función do pentagrama e da clave de Sol e o concepto de escala musical.
- Realizar acompañamentos con instrumentos de percusión.
- Coñecer as recomendacións básicas para interpretar coa frauta.
- Ler e comprender o relato da unidade.
- Experimentar o silencio de corchea.
- Recoñecer de modo auditivo e visual diferentes instrumentos populares.
- Interpretar coa frauta tendo en conta as recomendacións básicas.
- Identificar diferentes tipos de voces.
- Coñecer e interpretar a forma musical do canon.
- Aprender a nota Mi, a súa posición na frauta e a súa situación no pentagrama.
- Interpretar en grupo sinxelos esquemas rítmicos.
- Distinguir e identificar visual e auditivamente os instrumentos de vento-metal e de vento-madeira: son e
morfoloxías.
- Identificar visual e auditivamente os compoñentes da familia de percusión.
- Interpretar correctamente coa frauta as melodías propostas.
- Coñecer o ton, escritura e fononimias de Do, Re, Mi, Sol e a.
- Identificar e relacionar diferentes elementos da linguaxe musical.
- Identificar visual e auditivamente os compoñentes do cuarteto de corda.
- Situar as notas da escala musical no pentagrama.
- Ler e comprender o relato da unidade sobre Haendel.
- Crear e interpretar unha partitura non convencional.
- Identificar un canon visual e corporalmente.
71
CEIP O CASTIÑEIRO – LAZA (OURENSE) PROGRAMACIÓNS

- Coñecer posibilidades de desprazamento nas danzas.


- Aplicar as recomendacións básicas para interpretar coa frauta. Interpretar coa frauta doce as notas Sol,
A e se.
- Crear e interpretar esquemas rítmicos.

 METODOLOXÍA E MATERIAIS CURRICULARES


a) Pártese do nivel de desenvolvemento do alumno, nos seus distintos aspectos, para construír, a partir de
aí, outras aprendizaxes que favorezan e melloren o devandito nivel de desenvolvemento.
b)Sublíñase a necesidade de estimular o desenvolvemento de capacidades xerais e de competencias
básicas e específicas por medio do traballo das áreas.
c)Dáse prioridade á comprensión dos contidos que se traballan fronte á súa aprendizaxe mecánica. 72
d)Propícianse oportunidades para pór en práctica os novos coñecementos, de modo que o alumno pode
comprobar o interese e a utilidade do aprendido.
e)Foméntase a reflexión persoal sobre o realizado e a elaboración de conclusións con respecto ao que
aprendeu, de modo que o alumno poida analizar o seu progreso respecto aos seus coñecementos.
Agrupamento dos alumnos
O agrupamento dos alumnos é unha esixencia da diversidade e un indicador da autonomía do centro e ten
como finalidade garantir que todos os alumnos aprendan e consigan os obxectivos educativos marcados.
A diversidade de agrupamentos proporciona unha mellor explotación das actividades escolares e constitúe
un instrumento de adecuación metodolóxica ás necesidades dos alumnos.Los criterios de distribución do
alumnado por aulas son moi diversos e deben ter en conta aspectos como o punto de partida dos alumnos
ao chegar ao inicio do ciclo e de cada curso, as peculiaridades educativas do centro e a natureza da área
ou actividade. Estes son os criterios máis empregados na agrupación de alumnos:
- Idade cronolóxica.
- Equilibrio nos grupos entre alumnos e alumnas.
- Rendemento académico.
- Ritmo de aprendizaxe.
- Intereses.
- Motivación.
- Natureza da área ou da actividade.
O agrupamento de alumnos non ten porque limitarse a un único modelo, xa que supón limitar o potencial
enriquecedor do proceso educativo. Establecer diferentes agrupamentos facilita a aprendizaxe entre
iguais, a cooperación e o traballo colaborativo, a cohesión do grupo, o traballo por proxectos, a atención á
diversidade, a pertenza ao centro, a mediación en conflitos e a relación co ámbito e cos servizos da
comunidade. Segundo as características e necesidades do alumnado, e segundo a natureza disciplinar da
actividade ou área, os tipos de agrupamentos máis empregados son:
- Aula.
- Gran grupo.
- Pequeno grupo.
- Talleres.
- Equipos de traballo cooperativo.
- Grupos de actividade.
Organización dos espazos
Dende unha perspectiva de etapa, o contido das decisións relativas á organización do espazo pode
referirse a:
- Espazos propios do grupo (aula). Cada titor organizará o espazo na súa aula como crea conveniente
para o desenvolvemento da actividade lectiva; será conveniente ter en conta variables como idade e
agrupamento de alumnos, mobiliario, iluminación, temperatura, materiais existentes na aula, etc. Se
nunha aula imparten actividades lectivas outros mestres ademais do titor, preocuparanse, ao concluír a
clase, de que material e espazos se achen na distribución planificada por este.
- Espazos compartidos polos alumnos. Os alumnos de Primaria comparten espazos con alumnos doutras
etapas educativas dentro do centro e, así mesmo, utilizan habitualmente outros espazos, tanto
interiores do centro educativo como exteriores. Algúns destes espazos son os seguintes:
- Biblioteca.
72
CEIP O CASTIÑEIRO – LAZA (OURENSE) PROGRAMACIÓNS

- Laboratorio.
- Talleres.
- Sala de informática.
- Sala de usos múltiples.
Organización dos tempos
As previsións de traballo na aula e no centro escolar deben axustarse realmente ao tempo dispoñible. Por
iso, é necesario realizar unha temporalización que inclúa a elaboración dun horario xeral, co
correspondente desenvolvemento das áreas, e dun horario de actividade docente, no que se terán en
conta as restantes actividades organizativas do centro.

 PROCEDEMENTOS E INSTRUMENTOS DE AVALIACIÓN 73


Observación sistemática:
- Rexistro de observación
- Rexistro anecdótico persoal

Análise dás produccións dous alumnos:


- Fichas
- Cadernos de clase
-Actividades dous libros
-Produccións orais

Intercambios orais cos alumnos.


-Diálogos
-Postas en común

Probas específicas:
-Abertas
-Obxectivas
-Resolución de exercicios

 CRITERIOS DE CUALIFICACIÓN
Controis: 40%
Traballo diario: 20%
Traballo extraescolar: 20%
Comportamento: 20%

 MEDIDAS DE ATENCIÓN Á DIVERSIDADE

Os programas deben axustarse á realidade dos nosos alumnos e alumnas. Primeiro realizaremos unha
valoración das suas características.
Situación económica e cultural da familia, rendemento do alumno na etapa anterior, personalidade,
intereses...
Atención á diversidade na programación de contidos e actividades: con respecto aos contidos
establecerase unha difereciación entre información básica e información complementaria. esto quere dicir:
que en primeiro lugar fixaremos uns contidos esenciais que deben ser aprendidos por todos para acadar
os obxectivos previstos. A partir de ahí, consideraremos outra seie de contidos que poderán ser
traballados ou non en función das peculiaridades de cada alumno.
As actividades organizaranse por categorías en función da sua finalidade, por un lado contemplaranse
actividades de reforzo, de consolidación daquelas aprendizaxes que consideramos básicas e por outro
lado deseeñaremos outro tipo de actividades que impliquen unha complexidade maior como ampliación do
tema traballado.
Atención á diversidade na metodoloxía: na aula contemplaranse tanto a funcionalidade e uso real dos
coñecementos como a adecuación destes ós coñecementos previos dos alumnos.
73
CEIP O CASTIÑEIRO – LAZA (OURENSE) PROGRAMACIÓNS

Atención á diversidade nos mateirais: a utilización de materiais complementarios distintos do libro, permite
a diversificación do proceso do ensino-aprendizaxe e persegue o seguinte:
- Consolidar contidos nos que a adquisición por parte do alumno supón unha maior dificultade.
- Ampliar e profundizar en temas de especial relevancia para o desenvolvemento da área.
- Practicar habilidades instrumentais
Enriquecer o coñecemento daqueles temas sobre os que os alumnos amosan curiosidade e interese.
O profesorado utilizará os seguintes recursos como medidas de reforzo e de atención ao alumnado con
necesidade de apoio educativo:
- Fichas de reforzo de cada unidade.
- Fichas de comprensión lectora.
- Fichas de ampliación de cada unidade.
74

ÁREA DE RELIXIÓN

 PROFESORADO:
3º CURSO: TERESA BLANCO FERNÁNDEZ
4º CURSO: TERESA BLANCO FERNÁNDEZ

 COMPETENCIAS BÁSICAS

Competencia en comunicación lingüística


- Escoitar, comprender, expoñer e dialogar.
- Utilizar a linguaxe como instrumento de comunicación oral e escrita.
- Expresar emocións, vivencias e opinións.
- Utilizar a linguaxe con versatilidade en función do contexto.
Competencia non coñecemento e a interacción co mundo físico
- Coidar ou medio.
- Consumir de xeito racional e responsable.
- Percibir ou espazo físico non que a desenvolve a vida.
Competencia matemática
- Interpretar e expresar informacións.
- Descifrar códigos numéricos elementais.
Tratamento dá información e competencia dixital
- Analizar a imaxe e ás mensaxes que transmite.
Competencia social e cidadá
- Participar, tomar decisións e comportarse con responsabilidade.
- Dialogar para mellorar a comprensión dá realidade.
- Comunicarse en distintos contextos.
- Crear un sistema de valores propio baseado non respecto, especialmente aos crentes doutras relixións.
- Comprender a realidade relixiosa e social a partir dá súa análise.
Competencia cultural e artística
- Cultivar a propia capacidade estética mediante a expresión artística e a expresión plástica.
- Expresarse mediante elementos plásticos a través dá iniciativa, a imaxinación e a creatividade.
- Desenvolver habilidades e actitudes que permitan acceder ás distintas manifestacións.
- Coñecer ás obras e ás manifestacións máis destacadas do patrimonio cultural cristián.
- Utilizar ás manifestacións culturais e artísticas como fonte de enriquecemento e desfrute.
- Manter unha actitude respectuosa cara ás expresións artísticas do patrimonio cristián.
Competencia para aprender a aprender
- Dispoñer de habilidades para iniciarse na aprendizaxe e ser capaz de continualo.
- Perseverar e esforzarse, aceptando vos erros e aprendendo de lles.
- Favorecer a motivación, a confianza nun mesmo e ou gusto por aprender.
- Xestionar e controlar de forma eficaz vos procesos de aprendizaxe.
- Lograr experiencias de aprendizaxe conscientes e gratificantes, tanto individuais como colectivas.
Autonomía e iniciativa persoal
74
CEIP O CASTIÑEIRO – LAZA (OURENSE) PROGRAMACIÓNS

- Desenvolver valores persoais como a responsabilidade, a colaboración, a axuda aos demais, a


perseveranza, etc.
- Afrontar os problemas e atopar solucións para eles.
- Elixir con criterio propio e levar adiante iniciativas non ámbito persoal.
- Desenvolver habilidades sociais como respecto aos demais, ou diálogo, ou agradecemento, a
cooperación e ou traballo en equipo.

 OBXECTIVOS XERAIS
1) Coñecer os aspectos básicos dás relixións xa desaparecidas relacionándoas co cristianismo.
2) Comparar ás principais características do xudaísmo, do cristianismo e do islamismo.
3) Investigar ás principais claves e características do Novo Testamento.
4) Recoñecer ás principais características dá Biblia como Palabra de Deus e a súa relación cos 75
cristiáns.
5) Coñecer ou Dios Creador dá Biblia e dá fe cristiá, en relación con algún relato dá Antigüidade
sobre a orixe do mundo.
6) Coñecer e aplicar os comportamentos e actitudes necesarios para relacionarse persoalmente con
Jesucristo como ou mellor amigo.
7) Tomar conciencia dá revelación e acción salvadora de Deus a través de Moisés e os
acontecementos e personaxes do pobo de Israel.
8) Valorar a acción salvadora de Deus nos patriarcas do pobo de Israel.
9) Coñecer os principais feitos dá vida de Jesús de Nazaret e ou seu significado cristián.
10) Descubrir ou significado profundo dous milagres de Jesús en relación CoA súa vida e a súa
mensaxe de salvación.
11) Recoñecer a Jesucristo como verdadeiro home e verdadeiro Deus.
12) Descubrir a importancia que ten a Virxe María para a fe cristiá e na Igrexa católica.
13) Tomar conciencia dá importancia dá oración cristiá para ou desenvolvemento persoal integral e a
práctica dá fe cristiá.
14) Comprender ás características do pecado en relación CoA interpretación dá Igrexa e ou mal non
mundo actual.
15) Valorar a importancia do perdón, especialmente do perdón de Deus e a súa misericordia.
16) Comprender ou verdadeiro significado dá celebración dá Semana Santa para os cristiáns.
17) Investigar os principais feitos e personaxes que constitúen ou nacemento dá Igrexa.
18) Comprender ás características e a liturxia dá celebración do sacramento do Perdón.
19) Identificar ás características e a liturxia dá celebración do sacramento dá Confirmación.
20) Coñecer ás características e a liturxia dá celebración do sacramento dá Eucaristía.
21) Recoñecer ás principais características dous sacramentos dá Igrexa católica, especialmente do
sacramento do Bautismo.
22) Investigar ás mensaxes verdadeiras e cristiás dá celebración do Nadal.
23) Descubrir os verdadeiros motivos cristiáns e características do tempo litúrxico do Nadal.
24) Apreciar a achega do Mandamento do Amor de Jesús para mellorar a convivencia non mundo
actual.
25) Apreciar os comportamentos e normas que propón ou cristianismo para mellorar a convivencia e
ou mundo actual.
26) Descubrir criticamente a Jesús de Nazaret como ou modelo máis exemplar e único de vida para
os cristiáns.
27) Identificar ás principais e orixinais características dá fe cristiá en relación con Jesucristo e a fe
antropolóxica.

28) Interpretar e aplicar ás principais claves e características dá arte relixiosa, especialmente a arte
cristiá.
29) Comprender ás principais verdades e terminoloxía dá fe cristiá na vida eterna.

75
CEIP O CASTIÑEIRO – LAZA (OURENSE) PROGRAMACIÓNS

 CONTIDOS
3º CURSO
- A Biblia. Partes dá Biblia.
- Dios Creador. O mundo e a vida como don de Deus na Biblia.
- Acción salvadora de Deus nos patriarcas.
- Acción salvadora de Deus non pobo xudeu.
- Ou Nadal cristián. A promesa de salvación que Deus fai ao home cúmprese na persoa de Jesucristo,
verdadeiro Deus e verdadeiro home.
- A vida de Jesús de Nazaret. Significado dá vida de Jesús en canto entrega persoal e compromiso con
todas ás persoas.
- A mensaxe e os milagres de Jesús de Nazaret.
- Ou mandamento do amor de Jesús de Nazaret. 76
- Jesucristo, verdadeiro home e verdadeiro Deus. A promesa de salvación que Deus fai ao ser humano
cúmprese na persoa de Jesucristo.
- A Semana Santa. A vitoria sobre ou pecado e a morte. Jesucristo, ou Mesías, ou Salvador, resucitou e
vive para sempre.
- Nacemento dá Igrexa e a súa relación co Espírito Santo.
- A Igrexa católica. Manifestacións dous vínculos internos que unen os membros dá Igrexa. A Igrexa, ou
corpo de Cristo.
- A Virxe María, nai dá Igrexa. Sentido dás advocacións.
- A fe cristiá e ou seguimento, respostas a Jesucristo.
- A oración cristiá.
- Buscar citas dá Biblia.
- Lectura comprensiva do relato bíblico dá Creación.
- Escribir unha definición sobre ou Nadal que integre ou máis orixinal desta celebración cristiá.

4º CURSO
- Ensinanzas dá Biblia.
- Ou Novo Testamento.
- Como ser amigo de Jesús de Nazaret.
- Jesús de Nazaret, modelo de vida cristiá.
- Comportamentos e normas cristiás.
- Mensaxes cristiás do Nadal.
- Os sacramentos e ou sacramento do Bautismo. A salvación de Deus a través dous sacramentos dá
Igrexa.
- O sacramento dá Eucaristía, orixe e meta dá vida cristiá.
- O sacramento dá Confirmación.
- Ou sacramento do Perdón.
- A Pascua cristiá. A vitoria sobre ou pecado e a morte. Jesucristo, ou Mesías, ou Salvador, resucitou e
vive para sempre.
- OU mal e ou pecado.
- O perdón de Deus e a súa misericordia.
- A fe cristiá na vida eterna.
- Os fundadores dás relixións monoteístas. Sentido salvífico e compromiso con ser humano non
xudaísmo, cristianismo e islam.
- A arte dás relixións monoteístas.

 CRITERIOS DE AVALIACIÓN
3º CURSO
- Expresa ás principais características do Dios Creador dá Biblia.
- Sinala feitos e ensinanzas de Deus relacionados con Abrahán e os patriarcas dá Biblia.
- Recoñece a acción salvadora de Deus en Moisés e nos profetas do pobo xudeu.
- Expresa os verdadeiros motivos cristiáns dá celebración do nadal e do tempo litúrxico do Nadal.
- Enumera os principais feitos dá vida de Jesús de Nazaret e ou seu significado cristián.
- Resume ou significado profundo dá mensaxe e os milagres de Jesús de Nazaret.
- Identifica ou Mandamento do Amor de Jesús de Nazaret.
76
CEIP O CASTIÑEIRO – LAZA (OURENSE) PROGRAMACIÓNS

- Recoñece a Jesucristo como verdadeiro home e verdadeiro Deus.


- Sintetiza ou verdadeiro significado cristián e litúrxico dá celebración dá Semana Santa.
- Recoñece os principais feitos e personaxes que constitúen ou nacemento dá Igrexa.
- Identifica ás principais notas e características dá Igrexa católica.
- Expresa a importancia dá Virxe María para a fe cristiá e para a Igrexa católica.
- Enumera ás principais características dá fe cristiá.
- Describe ás características dá oración cristiá.
4º CURSO
- Expresa ás principais características do Novo Testamento.
- Enumera medios para descubrir e relacionarse persoalmente con Jesucristo.
- Sinala a Jesús de Nazaret como modelo de vida para os cristiáns.
- Enumera os principais comportamentos e normas que debe practicar ou cristián. 77
- Resume ás principais mensaxes cristiás do Nadal.
- Describe ás principais características dous sacramentos e do sacramento do Bautismo.
- Identifica ás principais características e a liturxia do sacramento dá Eucaristía.
- Expresa ás principais características e a liturxia do sacramento dá Confirmación.
- Resume ás principais características e a liturxia do sacramento do Perdón.
- Sintetiza ou verdadeiro significado cristián e litúrxico dá celebración dá Pascua cristiá.
- Enumera ás características e consecuencias do mal moral e do pecado.
- Describe ás características do Perdón de Deus e a súa misericordia.
- Indica ás principais verdades dá fe cristiá sobre a vida eterna.
- Describe os fundadores dás relixións monoteístas e ás súas principais semellanzas e diferenzas na súa
relación con Deus e ou seu compromiso CoA salvación dás persoas.
- Indica ás características dá arte relixiosa dás relixións monoteístas.

 MÍNIMOS ESIXIBLES PARA UNHA AVALIACIÓN POSITIVA


3º CURSO
- Saber que ala Biblia é o libro sagrado dos cristiáns, que contén a palabra de Deus.
- Distinguir o Antigo Testamento do Novo Testamento.
- Ler e comprender a historia bíblica «A arca Noé».
- Saber que Deus é o Creador do mundo e de todo canto existe.
- Interpretar correctamente os relatos de ala Biblia sobre la Creación.
- Ler e comprender a historia bíblica «La Creación de Deus».
- Saber que Deus elixiu o pobo de Israel para mostrarlle o seu amor e a súa mensaxe de salvación.
- Coñecer que Deus intervén na historia do pobo de Israel a través da vida dos patriarcas: Abrahán, Isaac,
Jacob e José.
- Ler e comprender o relato bíblico «A historia de Abrahán».
- Saber que Deus, a través de Moisés, liberou o pobo de Israel da escravitude en Exipto.
- Coñecer que os profetas anunciaron a chegada dun Mesías Salvador, que é Jesús de Nazaret.
- Ler e comprender a historia bíblica «Deus e Moisés».
- Saber que dla Navidad é o tempo litúrxico en que os cristiáns celebran o nacemento de Jesús, o Fillo de
Deus.
- Identificar o Advento coas catro semanas anteriores a nas que os cristiáns preparan o nacemento de
Jesús.
- Ler e comprender a historia bíblica «O nacemento de Jesús de Nazaret».
- Saber que a vida de Jesús é unha vida de amor e entrega para salvar a todas as persoas.
- Coñecer os acontecementos máis importantes da vida de Jesús.
- Ler e comprender a historia bíblica «O rei Herodes e o Neno Jesús».
- Saber que o Reino de Deus é a mensaxe de amor que Jesús ensinou con vida e coas súas palabras.
- Comprender que Jesús, a través dos seus milagres, axudou aos necesitados e ensinou o amor de Deus.
- Saber que, en Semana Santa, os cristiáns recordan e celebran a paixón, morte e resurrección de
Jesús.
- Identificar os acontecementos da vida de Jesús que se celebran o Xoves Santo, o Venres Santo e o
Domingo de Pascua.
- Ler e comprender a historia bíblica «A morte e resurrección de Jesús».
77
CEIP O CASTIÑEIRO – LAZA (OURENSE) PROGRAMACIÓNS

- Ler e comprender a historia bíblica «O milagre dos pans».


- Saber que o Mandamento do Amor é o principal ensino de Jesús.
- Coñecer en que consiste o Mandamento do Amor e como se pon en práctica.
- Ler e comprender a parábola «O bo samaritano».
- Saber que un dos grandes misterios de Jesús é que é verdadeiro home e verdadeiro Deus.
- Distinguir os feitos da vida de Jesús que demostran que é verdadeiro home dos acontecementos que
demostran que é verdadeiro Deus.
- Ler e comprender a historia bíblica «A resurrección de Lázaro».
- Saber que Jesús fundou ala Iglesia e o Espírito Santo dálle vida.
- Identificar a Jesús, aos apóstolos, ao Espírito Santo e ás primeiras comunidades cristiás coa orixe de la
Igrexa.
- Ler e comprender a historia bíblica «A primeira comunidade cristiá». 78
- Saber que todos os cristiáns forman ala Iglesia unidos por unha mesma fe en Deus e pola forza que
reciben do Espírito Santo.
- Identificar ala Iglesia como a grande familia de Deus.
- Ler e comprender a historia bíblica «San Pablo explica ala Iglesia».
- Saber que ala Virgen María é ela Madre de Jesús e ela Madre de la Igrexa.
- Saber como veneran os cristiáns a la Virxe María.
- Ler e comprender a historia bíblica «A vida de María».
- Saber que a fe cristiá consiste en crer en Dios Padre, en Jesucristo e no Espírito Santo.
- Coñecer como debe practicar un cristián a súa fe.
- Ler e comprender a historia bíblica «O cego Bartimeo».
- Saber que a oración cristiá consiste en escoitar e falar con amor a Dios Padre, a Jesús, a nla Virgen e
aos santos.
- Falar a Deus co Nosopai ou con palabras propias.
- Ler e comprender a historia bíblica «O profeta Daniel reza a Deus».

4º CURSO
- Saber que o Novo Testamento é o segundo parte de ala Biblia que narra La vida e a mensaxe de Jesús
e como se formou la Igrexa.
- Identificar os libros que forman o Novo Testamento.
- Ler e comprender a historia bíblica «O evangelista Marcos».
- Saber que para ser amigo de Jesús é necesario querelo coñecer, rezarlle, participar en ala Eucaristía e
seguir o seu exemplo na vida diaria.
- Identificar a Jesús como o mellor amigo do cristián.
- Ler e comprender a historia bíblica «Zaqueo faise amigo de Jesús».
- Saber que para os cristiáns, o exemplo de vida verdadeiro e máis completo é Jesucristo, o Fillo de Deus.
- Coñecer que debe facer o cristián para seguir a Jesús.
- Ler e comprender a historia bíblica «Os apóstolos seguen a Jesús».
- Saber que as principais normas cristiás son os Dez Mandamentos e o Mandamento do Amor.
- Coñecer os Dez Mandamentos e o Mandamento do Amor.
- Ler e comprender a historia bíblica «Jesús vive nos demais».
- Saber que a verdadeira mensaxe de dla Navidad é o nacemento de Jesús, o Fillo de Deus, que se fixo
home para amarnos e salvarnos.
- Identificar os personaxes do belén.
- Ler e comprender a historia bíblica «Os Magos de Oriente».
- Saber cáles son os sete sacramentos.
- Coñecer que o Bautismo é o sacramento que converte a persoa que o celebra en Fillo de Deus e
membro de la Iglesia.
- Ler e comprender a historia bíblica «O bautismo de Jesús».
- Saber que ala Eucaristía celebra a morte e resurrección de Jesucristo, que se fai presente co seu Corpo
e o seu Sangue.
- Identificar a parte máis importante do rito do sacramento de la Eucaristía.
- Ler e comprender a historia bíblica «A Última Cea».
- Saber que no sacramento de , os cristiáns reciben a forza do Espírito Santo.
- Identifican os xestos do rito do sacramento de la Confirmación.
- Ler e comprender a historia bíblica «Simón, o mago».
78
CEIP O CASTIÑEIRO – LAZA (OURENSE) PROGRAMACIÓNS

- Saber que no sacramento do Perdón, o cristián se reconcilia con Deus, con e con el mesmo.
- Distinguir os momentos do rito do sacramento do Perdón.
- Ler e comprender a historia bíblica «Jesús e a muller pecadora».
- Saber que la Pascua cristiá celebra a resurrección de Jesucristo.
- Identifica a resurrección de Jesucristo como o feito máis importante da fe cristiá.
- Ler e comprender a historia bíblica «As aparicións de Cristo resucitado».
- Saber que o pecado é un mal comportamento que rompe a boa relación con Deus, cos demais e cun
mesmo.
- Coñecer que Deus enviou o seu Fillo Jesús e o Espírito Santo para salvarnos do pecado.
- Ler e comprender a historia bíblica «O pecado orixinal».
- Saber que Deus perdoa sempre ás persoas polo seu grande amor e misericordia.
- Coñecer que, na oración do Nosopai, Jesús ensinou a pedir perdón a Deus e a practicar o perdón cos 79
demais.
- Ler e comprender a historia bíblica «A parábola do fillo pródigo».
- Saber que a fe na vida eterna consiste en crer que resucitaremos e viviremos para sempre con Deus en
completa felicidade.
- Coñecer o significado da resurrección, o ceo, o inferno e o xuízo final.
- Ler e comprender a historia bíblica «O xuízo final».
- Saber que o fundador do xudaísmo é Abrahán; o fundador do cristianismo é Jesucristo, e o fundador do
Islam é Mahoma.
- Comprender que os fundadores das relixións monoteístas mostran a acción salvadora de Deus.
- Ler e comprender a historia bíblica «A chamada de Deus a Moisés».
- Saber que as obras de arte das relixións monoteístas expresan a fe en Deus dos crentes xudeus,
cristiáns e musulmáns.
- Coñecer as principais manifestacións artísticas do xudaísmo, do cristianismo e do Islam.
- Ler e comprender a historia bíblica «O Templo do rei Salomón».

 METODOLOXÍA E MATERIAIS CURRICULARES


a) Pártese do nivel de desenvolvemento do alumno, nos seus distintos aspectos, para construír, a partir de
aí, outras aprendizaxes que favorezan e melloren o devandito nivel de desenvolvemento.
b)Sublíñase a necesidade de estimular o desenvolvemento de capacidades xerais e de competencias
básicas e específicas por medio do traballo das áreas.
c)Dáse prioridade á comprensión dos contidos que se traballan fronte á súa aprendizaxe mecánica.
d)Propícianse oportunidades para pór en práctica os novos coñecementos, de modo que o alumno pode
comprobar o interese e a utilidade do aprendido.
e)Foméntase a reflexión persoal sobre o realizado e a elaboración de conclusións con respecto ao que
aprendeu, de modo que o alumno poida analizar o seu progreso respecto aos seus coñecementos.
Agrupamento dos alumnos
O agrupamento dos alumnos é unha esixencia da diversidade e un indicador da autonomía do centro e ten
como finalidade garantir que todos os alumnos aprendan e consigan os obxectivos educativos
marcados.La diversidade de agrupamentos proporciona unha mellor explotación das actividades escolares
e constitúe un instrumento de adecuación metodolóxica ás necesidades dos alumnos.
Os criterios de distribución do alumnado por aulas son moi diversos e deben ter en conta aspectos como o
punto de partida dos alumnos ao chegar ao inicio do ciclo e de cada curso, as peculiaridades educativas
do centro e a natureza da área ou actividade. Estes son os criterios máis empregados na agrupación de
alumnos:
- Idade cronolóxica.
- Equilibrio nos grupos entre alumnos e alumnas.
- Rendemento académico.
- Ritmo de aprendizaxe.
- Intereses.
- Motivación.
- Natureza da área ou da actividade.
O agrupamento de alumnos non ten porque limitarse a un único modelo, xa que supón limitar o potencial
enriquecedor do proceso educativo. Establecer diferentes agrupamentos facilita a aprendizaxe entre
79
CEIP O CASTIÑEIRO – LAZA (OURENSE) PROGRAMACIÓNS

iguais, a cooperación e o traballo colaborativo, a cohesión do grupo, o traballo por proxectos, a atención á
diversidade, a pertenza ao centro, a mediación en conflitos e a relación co ámbito e cos servizos da
comunidade. Segundo as características e necesidades do alumnado, e segundo a natureza disciplinar da
actividade ou área, os tipos de agrupamentos máis empregados son:
- Aula.
- Gran grupo.
- Pequeno grupo.
- Talleres.
- Equipos de traballo cooperativo.
- Grupos de actividade.
Organización dos espazos
Dende unha perspectiva de etapa, o contido das decisións relativas á organización do espazo pode 80
referirse a:
- Espazos propios do grupo (aula). Cada titor organizará o espazo na súa aula como crea conveniente
para o desenvolvemento da actividade lectiva; será conveniente ter en conta variables como idade e
agrupamento de alumnos, mobiliario, iluminación, temperatura, materiais existentes na aula, etc. Se
nunha aula imparten actividades lectivas outros mestres ademais do titor, preocuparanse, ao concluír a
clase, de que material e espazos se achen na distribución planificada por este.

- Espazos compartidos polos alumnos. Os alumnos de Primaria comparten espazos con alumnos doutras
etapas educativas dentro do centro e, así mesmo, utilizan habitualmente outros espazos, tanto
interiores do centro educativo como exteriores. Algúns destes espazos son os seguintes:
- Biblioteca.
- Laboratorio.
- Talleres.
- Sala de informática.
- Sala de usos múltiples
Organización dos tempos
As previsións de traballo na aula e no centro escolar deben axustarse realmente ao tempo dispoñible. Por
iso, é necesario realizar unha temporalización que inclúa a elaboración dun horario xeral, co
correspondente desenvolvemento das áreas, e dun horario de actividade docente, no que se terán en
conta as restantes actividades organizativas do centro.

 PROCEDEMENTOS E INSTRUMENTOS DE AVALIACIÓN


Observación sistemática:
- Rexistro de observación
- Rexistro anecdótico persoal

Análise dás produccións dous alumnos:


- Fichas
- Cadernos de clase
-Actividades dous libros
-Produccións orais

Intercambios orais cos alumnos.


-Diálogos
-Postas en común

Probas específicas:
-Abertas
-Obxectivas
-Resolución de exercicios

80
CEIP O CASTIÑEIRO – LAZA (OURENSE) PROGRAMACIÓNS

 CRITERIOS DE CUALIFICACIÓN
Controis: 40%
Traballo diario: 20%
Traballo extraescolar: 20%
Comportamento: 20%

 MEDIDAS DE ATENCIÓN Á DIVERSIDADE


Os programas deben axustarse á realidade dos nosos alumnos e alumnas. Primeiro realizaremos unha
valoración das suas características.
Situación económica e cultural da familia, rendemento do alumno na etapa anterior, personalidade,
intereses... 81
Atención á diversidade na programación de contidos e actividades: con respecto aos contidos
establecerase unha difereciación entre información básica e información complementaria. esto quere dicir:
que en primeiro lugar fixaremos uns contidos esenciais que deben ser aprendidos por todos para acadar
os obxectivos previstos. A partir de ahí, consideraremos outra seie de contidos que poderán ser
traballados ou non en función das peculiaridades de cada alumno.
As actividades organizaranse por categorías en función da sua finalidade, por un lado contemplaranse
actividades de reforzo, de consolidación daquelas aprendizaxes que consideramos básicas e por outro
lado deseeñaremos outro tipo de actividades que impliquen unha complexidade maior como ampliación do
tema traballado.
Atención á diversidade na metodoloxía: na aula contemplaranse tanto a funcionalidade e uso real dos
coñecementos como a adecuación destes ós coñecementos previos dos alumnos.
Atención á diversidade nos mateirais: a utilización de materiais complementarios distintos do libro, permite
a diversificación do proceso do ensino-aprendizaxe e persegue o seguinte:
- Consolidar contidos nos que a adquisición por parte do alumno supón unha maior dificultade.
- Ampliar e profundizar en temas de especial relevancia para o desenvolvemento da área.
- Practicar habilidades instrumentais
Enriquecer o coñecemento daqueles temas sobre os que os alumnos amosan curiosidade e interese.
O profesorado utilizará os seguintes recursos como medidas de reforzo e de atención ao alumnado con
necesidade de apoio educativo:
- Fichas de reforzo de cada unidade.
- Fichas de comprensión lectora.
- Fichas de ampliación de cada unidade.

 FOMENTO DA LECTURA
A lectura é un factor esencial do enriquecemento intelectual e constitúe unha actividade clave na
educación por ser un dos principais instrumentos de aprendizaxe, cuxo dominio abre as portas a novos
coñecementos. Unha deficiente aprendizaxe lectora e unha mala comprensión do lido abocan aos
alumnos ao fracaso escolar e persoal. Por iso, a comprensión lectora, ademais de ser un instrumento de
aprendizaxe, é un requisito indispensable para que o alumno sinta gusto pola lectura.
A lectura estará presente en todas as áreas da Educación Primaria. Por iso, o fomento da lectura e o
desenvolvemento da comprensión lectora serán impulsados, non só desde a área de Lingua Castelá e
Literatura, senón a través das actividades específicas de todas as áreas. As sesións de lectura non deben
orientarse, pois, como unha continuación da clase de Lingua Castelá e Literatura, senón tamén como a
posta en práctica das súas ensinanzas e han de servir para avaliar o nivel de comprensión lectora do
alumno.
Os propósitos da lectura son moi diversos e están sempre ao servizo das necesidades e intereses do
lector. Lese para obter información, para aprender, para comunicarse, para divertirse, para vivir outras
realidades. Todas estas finalidades da lectura deberán terse en conta á hora de traballar na aula, e
deberán desenvolverse estratexias que lle faciliten ao alumno a súa consecución.
Os obxectivos de que se pretende lograr son os seguintes:
a) Espertar e aumentar o interese do alumnado pola lectura.
81
CEIP O CASTIÑEIRO – LAZA (OURENSE) PROGRAMACIÓNS

b) Potenciar a comprensión lectora desde todas as áreas do currículo.


c) Formar lectores capaces de desenvolverse con éxito no ámbito escolar.
d) Lograr que a maioría do alumnado descubra a lectura como un elemento de goce persoal.
e) Fomentar no alumnado, a través da lectura, unha actitude reflexiva e crítica ante as manifestacións do
contorno.
d) Usar a biblioteca para a busca de información e aprendizaxe, e como fonte de pracer.

Orientacións metodolóxicas
É fundamental que o docente logre transmitir aos seus alumnos o seu entusiasmo para lograr facer
lectores capaces e motivados.
De entre os moitos textos que se poden empregar para a lectura, o conto ocupa un lugar importante na
formación literaria dos alumnos de Educación Primaria. Os contos, polo seu contido, a súa estrutura e o 82
seu vocabulario, son un instrumento fundamental para o desenvolvemento das habilidades lingüísticas,
pois cando o neno os escoita ou os le aprópiase do seu vocabulario e das súas estruturas lingüísticas e
ponas en práctica noutras situacións.
É moi importante a elección dos textos cos que se vai traballar. Estes han de ser motivadores e
axeitados ao nivel dos lectores. Traballarase a identificación da estrutura dos diferentes textos, as
ideas principais e secundarias, o sentido dos distintos parágrafos e as relacións que entre eles se
establecen.
O profesorado elixirá os textos en función dos seguintes criterios:
- Grao de maduración do proceso lector.
- Elección de temas atractivos e interesantes para os alumnos.
- Aumento da dificultade dos textos ao longo do curso.
- Textos variados en canto a contidos e de diferentes xéneros literarios.
- Elección do tipo de letra axeitada aos distintos niveis.
- Ilustracións atractivas e motivadoras.
Por último, hai que destacar a importancia da lectura en voz alta na comprensión lectora, xa que, a
través dela, se estimula a recreación de sentimentos e de sensacións, ao mesmo tempo que serve
como vehículo de ideas. A automatización dun bo ton, unha correcta pronunciación e unha axeitada
velocidade lectora son imprescindibles para que o lector poida consolidar a comprensión lectora.

 INCORPORACIÓN DAS TICS


As tecnoloxías da información e a comunicación han de constituír unha ferramenta cotiá nas actividades
de ensino e aprendizaxe das diferentes áreas, así como un instrumento de traballo para explorar, analizar
e intercambiar información.
A aplicación das tecnoloxías da información e a comunicación ao traballo da aula convértese nunha peza
clave na educación e a formación das novas xeracións. A súa importancia social e o lugar preferente que
ocupan xa na vida dos nenos e as nenas fan que deban estar presentes nos centros educativos, de modo
que os estudantes adquiran os coñecementos e as habilidades necesarios para abordar con garantía de
éxito a súa utilización nos ámbitos de aprendizaxe, familiares e de ocio.
O obxectivo que se pretende alcanzar ao finalizar a escolarización obrigatoria é a consecución por parte
do alumnado de competencia dixital.
Esta competencia consiste en dispoñer de habilidades para buscar, obter, procesar e comunicar
información, e para transformala en coñecemento. Incorpora diferentes habilidades, que van desde o
acceso á información ata a súa transmisión en distintos soportes unha vez tratada, incluíndo a utilización
das TIC como elemento esencial para informarse, aprender e comunicarse.
Ser competente na utilización das tecnoloxías da información e a comunicación como instrumento de
traballo intelectual inclúe utilizalas na súa dobre función de transmisoras e xeradoras de información e
coñecemento. Utilizaranse na súa función xeradora ao empregalas, por exemplo, como ferramenta no uso
de modelos de procesos matemáticos, físicos, sociais, económicos ou artísticos. Así mesmo, esta
competencia permite procesar e xestionar axeitadamente información abundante e complexa, resolver
problemas reais, tomar decisións, traballar en contornos de colaboración ampliando os ámbitos de
comunicación para participar en comunidades de aprendizaxe formais e informais, e xerar producións
responsables e creativas.
A competencia dixital inclúe utilizar as tecnoloxías da información e a comunicación extraendo o seu
máximo rendemento a partir da comprensión da natureza e o modo de operar dos sistemas tecnolóxicos, e

82
CEIP O CASTIÑEIRO – LAZA (OURENSE) PROGRAMACIÓNS

do efecto que eses cambios teñen no mundo persoal e sociolaboral. Así mesmo, supón manexar
estratexias para identificar e resolver os problemas habituais de software e hardware que vaian xurdindo.
Igualmente, permite aproveitar a información que proporcionan e analizala de forma crítica mediante o
traballo persoal autónomo e o traballo de colaboración, nas súas vertentes tanto sincrónica como
diacrónica, coñecendo e relacionándose con ámbitos físicos e sociais cada vez máis amplos, ademais de
utilizalas como ferramenta para organizar a información, procesala e orientala para conseguir obxectivos e
fins de aprendizaxe, traballo e ocio previamente establecidos.
En definitiva, a competencia dixital comporta facer uso habitual dos recursos tecnolóxicos dispoñibles.
Para que isto se poida poñer en práctica con garantía de éxito e de coherencia, resulta necesaria a
creación dun plan de introdución das tecnoloxías da información e a comunicación a nivel de centro e de
aula coa participación activa de todo o equipo docente. Este plan implica un cambio metodolóxico e unha
adaptación á realidade para o mellor aproveitamento das posibilidades que as TIC ofrecen. Cada proxecto 83
será único, atendendo ás características e ás posibilidades que se poden alcanzar tendo en conta a
situación xeográfica, o tipo de alumnado, a formación do profesorado e as infraestruturas dispoñibles.
O profesorado de Educación Primaria ha de ter presentes, á hora de traballar cos alumnos nas TIC, o grao
de competencias tecnolóxicas e intelectuais apropiado a cada idade e as características e necesidades
concretas do seu alumnado. Cada equipo docente terá que decidir, de acordo co seu contexto concreto, a
forma máis adecuada para ir internándose na utilización das distintas posibilidades que ofrecen as TIC.
As formas máis habituais de utilización das novas tecnoloxías na aula son as que se detallan a
continuación:
1. Exposición do profesor apoiada nas novas tecnoloxías
Mediante o uso do ordenador o profesor mellora a exposición dos contidos ao ilustrar con maior
claridade algúns conceptos e presentalos de forma máis atractiva. Ao mesmo tempo, coa utilización
das novas tecnoloxías pódese mellorar a motivación cara á aprendizaxe da materia e cara ao uso de
recursos informáticos.
2. Iniciación á informática
Preténdese transmitir os coñecementos básicos necesarios para poder utilizar as tecnoloxías. Os
contidos elementais que se deben desenvolver na aula son:
- Utilización dos compoñentes básicos do contorno gráfico do ordenador.
- Apertura e peche de aplicacións.
- Creación dun documento novo.
- Gravación e recuperación de documentos.
- Acceso á información contida nun CD.
- Acceso a páxinas web.
- Impresión de documentos.
- Utilización do disco duro e uso de dispositivos externos.
- Utilización dun navegador.
- Utilización de bases de datos sinxelas.
- Edición de documentos mediante procesadores de texto.
- Elaboración de presentacións multimedia ou páxinas web sinxelas.
- Utilización dun buscador.
3. Exercitación mediante programas educativos
Esta modalidade permite unha serie achegas para a aprendizaxe do alumnado, dependendo dos
criterios didácticos e pedagóxicos cos que se constituíse o programa. Os programas que permiten a
interactividade e a creatividade por parte do alumnado, favorecen un uso das novas tecnoloxías con
máis posibilidades educativas.
4. Aprendizaxe por investigación
Trátase de fomentar a aprendizaxe activa e o máis autónoma posible por parte do alumnado, que se
ve confrontado a tomar decisións en torno a como proceder na aprendizaxe, que recursos utilizar,
como seleccionar e elaborar a información atopada, como organizar e repartir o traballo entre os
membros do grupo, como presentar o produto resultante, etc.
Esta modalidade de traballo supón un modelo educativo valioso en si mesmo, que se enriquece aínda
máis coa incorporación das TIC.

...............

83
CEIP O CASTIÑEIRO – LAZA (OURENSE) PROGRAMACIÓNS

84

84