1

KLAS K MODERNLE ME KURAMI PERSPEKT F NDE KEMAL H. KARPAT GR Liberal demokrat bir akademisyen olan Kemal H.Karpat modernle meyi; kimlik, devlet, toplum ve dinin tekrar yap lanmas gönderme eklinde tan mlamaktad r.1 O, bu tan mla yaparken di er bir tan m yla da u ekilde modernle menin evrensel boyutuna kültürü ile

ulusal boyutu ön plana ç karmaktad r. Modernle me ³ Türk toplumunun benli i, yap s ve ula mak istedi i ana amaçlar aras nda
2

kurulan ve kar l kl

etkilere dayanan

devaml bir olu süreci(processus)dir.´ Bu noktada ona göre modernle me belirli bir siyasî sosyal kal ptan ç k p yeni bir kal ba girmek eklinde mekanik bir olay de ildir. Bunun içindir ki modernle me yaln z maddî de i imlere ba l de ildir. Ayn zamanda gerçekle ece i toplumun dil, tarih, kültür, din ve ortak de erlerinin olu turdu u ulusal özelliklere ba l d r. Bununla beraber inceleme s ras nda görece imiz gibi o dinsel gericili e ve rkç milliyetçili e de kar olup iç dinamiklere göre rasyonel bir modernle meye taraftard r. Hatta kendisinin derledi i ³Osmanl Geçmi i ve Bugünün Türkiyesi kitab içindeki dü üncesini tarihsel perspektif içinde ortaya koymaktad r.3 nceleyece imiz klasik modernle me on yedinci yüzy lda ortaya ç km aynen varl n sürdürdükten sonra kar la t
4

kendisine ait ³Tarihsel Süreklilik,

Kimlik De i imi ya da Yenilikçi, Müslüman, Osmanl ve Türk Olmak´ adl makalesi onun bu

ve on

dokuzuncu yüzy lda formüle edilerek bir teori haline getirilmi tir.. Yirminci yüzy l n ba lar nda ele tiriler sonucu
5

sosyalist modernle me, neo-

modernle me , postmodernizm ve ekolojik modernle me

ortaya ç km t r. Ayr ca ya anan

dünyay anlamd rmak için ba ml l k teorisi ve dünya sistemi teorileri meydana getirilmi tir. Ancak bizim konumuz klasik modernle me oldu u için incelememizde onlara sadece klasik modernle menin ele tirisini yapaca m z sonuç bölümünde de inece iz. Klasik modernle me üzerine Kemal H.Karpat¶ n dü ünceleri e li inde yapt bu incelemede
1

mz

klasik modernle menin kuramsal tarihi geli mesini ve temel özelliklerini

Karpat,Kemal H(2010).,Osmanl dan Günümüze Asker ve Siyaset,Çeviren:Güne Ayas, stanbul,s.359-360 Karpat,Kemal H(2010).,Türk Demokrasi Tarihi Sosyal Kültürel Ekonomik Temeller, stanbul,s.75 3 Kemal H.Karpat(2005), Tarihsel Süreklilik,Kimlik De i imi ya da Yenilikçi,Müslüman ve Türk Olmak , Çeviren: Sönmez Taner,Osmanl Geçmi i ve Bugünün Türkiye si,Derleyen: Kemal H.Karpat, stanbul Bilgi Üniversitesi Yay nlar , stanbul ,s.19-50 4 Jeffrey J.Alexander(1994), Modern,Anti,Post And Neo: How Social Theories Have Tried to Understand the New World of Our Time ,s.165-196 http://ccs.research.yale.edu/alexander/articles/1994/alexander_mapn.pdf 23/11/10 5 Gert Spaargaren, Ecologocial Modernization Theory and the Changing Discourse on Environment and Modernity ,s.41 http://www.google.com/books?hl=tr&lr=&id=jHbdBInYsU4C&oi=fnd&pg=PA41&dq=ecological+modernization&ots=Q xFtT9VgVN&sig=7MAlNOlQRWSY1Xry2zX5nne_Fhk#v=onepage&q=ecological%20modernization&f=false 23/11/2010
2

2

inceledikten sonra

modernle menin boyutlar n

inceleyece iz. Sonuç bölümünde ise klasik

modernle me teorisiyle ilgili ele tirilerimizi ortaya koyarak incelememizi sona erdirece iz. I.KLAS K MODERNLE MEN N TEMELLER Ya ad modernle me yüzy lda Avrupa¶n n m z dünyay anlamland rmaya çal an makro kuramlardan olan klasik ayd nlanma dü ünürleri atm lard r. On dokuzuncu ula t sosyo-ekonomik ve siyasî seviyeye ula maya çal an devletlerin

kuram n n temellerini

çabalar da modernle me olarak adland r lm t r. Bu ekilde devam eden süreç 1950¶lerde so uk sava döneminde ABD¶nin deste iyle yeniden güçlü bir ekilde dünya gündemine gelmi tir. Ancak yap lan baz ele tiriler nedeniyle 1960¶ n klasik modernle meyi ele iren sosyalist dü ünce sonlar nda etkisini kaybetmi tir. Bu arada do rultusunda kurulmu olan devletler

sosyalist modernle me ad nda yeni bir modernle me modeli ortaya koymu lard r.1990¶larda SSCB ve onunla ili kili sosyalist devletlerde sosyalist rejimlerin y k lmas ndan sonra serbest piyasa ekonomisi ve liberal demokrasinin dünya çap nda yay lmas modeli taraftan süreciyle birlikte klasik modernle me yeniden ilgi çekmeye ba lam t r. Bu zaman dilimi içerisinde neo-modernle me ortaya ç km t r. Bu model klasik modernle menin modifiye edilmi bir halidir. Di er klasik modernle meyi gerçekle tirmi olan ülkelerde ortaya ç kan çevre sorunlar n n

etkisiyle ekolojik modernle me modeli ortaya ç km t r. Frans z dü ünür Marquis de Condorect teknik ve ekonomik de i melerin Nitekim, Kemal H.Karpat da ekonomik de i melerin sosyal açaca n defalarca Kanunu teziyle modernle menin ilerlemeci Durkheim, sosyal evrim moral ve yol

kültürel de erleri de i tirebilece ini söyleyerek modernle me teorisinin temelini atm t r6. ve kültürel de i melere belirterek ayn görü te oldu unu ortaya koymu tur.7 A.Comte Üç Hal yönünü pozitivist bir ekilde aç klam t r. Emile eklindeki sosyolojik dü ünceleri ve kapitalist toplum üzerine olan

ara t rma ve görü leriyle klasik modernle menin sosyolojisinin temelini atm t r.8 Max Weber ekonomik bireycilik,sivil ve siyasî özgürlük ile bireyin özgürlü ü ve sorumlulu u kavramlar yla modernle menin sosyolojisine önemli katk larda bulunmu tur.9 Talcot Parsons ise Max Weber ,E. Durkheim ve önceki di er modernist sosyolojistlerin modernle meye dair teorilerini geli tirerek daha üst seviyeye ç karm t r. Ancak görü leri daha sonra büyük ele tirilere u ram

--,Modernization Theory, http://en.wikipedia.org/wiki/Modernization_theory 19/11/10 7 Örne in Karpat,Türk Demokrasi Tarihi Sosyal Kültürel Ekonomik Temeller,s.154 8 --,Modernization Theory, http://en.wikipedia.org/wiki/Modernization_theory 19/11/10 9 --, Power,Authority and the State , Sbestch02.qxd 7/9/2001 11:45 AM,ss.6-39, sayfa 10 http://www.sagepub.com/upm-data/9547_017533ch2.pdf 24/11/2010

6

3

ve etkisini kaybetmi tir.10 Walt Rostow ,modernle menin ekonomik a amalar n halinde Rostovian Takeoff perspektifini ortaya etmi tir.11 Klasik modernle menin temel varsay m ve demokrasi aras ndaki ili kiyi ortaya koydu.David McClelland

bir sistem

Modeli ad yla ortaya koymu tur. David Apter. Siyasî sistem ve modernle menin psikolojik ç kard modern bireyi boyutlar n formüle

ç kard . Alex Inkeles, modernle menin ortaya

formüle etmi tir. Seymour Martin Lipset

ise modernle menin politik

birinci temeli modernle menin bir

ilerleme oldu u anlay d r. Bu ilerleme genel olarak geleneksel toplumdan modern topluma geçi i ifade etmektedir. Geleneksel toplumdan kastedilen ise tar m toplumu olup , kulland enerji kaynaklar aç s ndan organik enerji kaynaklar n kullanan bir toplumdur. Modern toplum ise inorganik enerji kaynaklar n kullanan bir toplumdur. Bu toplum inorganik enerji kaynaklar n endüstride kullanan endüstrile mi bir toplumdur ayn zamanda. Endüstrile en bu topumda artam maddî refahla birlikte yüksek hayat standartlar na sahip kendi kararlar n kendi akl na göre veren bireyler meydana gelir. Böylece toplum ilerlemi olur. Tar m toplumunda genel olarak feodalite yönetim sistemiyken modern toplumda demokrasi yönetim sistemi haline gelmi tir. Demokrasinin yönetim sistemi haline geldi i bu toplumlarda vatanda lar aras nda e itli i sa lanm ilerlemeyi ifade etmi olur. Klasik modernle meye göre modernle me sürecinin ikinci önemli özelli i evrensel bir süreç olmas d r. Modernle me süreci Avrupa¶da ortaya ç k p tam bir uygulamas n Kuzey Amerika¶da bulmu tur. Bu nedenle baz dü ünürlerce modernle me bat l la ma olarak bizim adland r lm t r. Fakat liberal demokrat bir akademisyen olan Kemal H.Karpat inceleme konumuz bu adland rma olmad edilmi olaca modernle meyi olur. Böylece modernle me siyasette de bir

bat l la ma olarak görmez.12 Bu adland rmalar n çe itli nedenleri bulunmakla birlikte

için o konuya girmeyece iz. Di er taraftan lhan kalmaz.13 Ancak bat l la ma olarak

Tekeli¶nin dedi i gibi modernle me süreci, bat l la ma olarak kabul edilirse iki ayr öz kabul için hiçbir ekilde modernle menin imkan kabul edilmezse bu durum ortadan kalkaca için modernle me olanakl bir hale gelir. Ayr ca

Japonya¶n n erken dönemde Çin¶in yak n zamanda modernle ebilmesi bat l la ma iddias n geçersiz k lmakta ve modernle menin evrenselli ini ispat etmektedir.

Ed.RolanRobertson&BryanS.Turner, Talcott Parsons Theorist of Modernity,1991 Chicago,http://books.google.com.tr/books?id=DeM0xtGfziwC&printsec=frontcover&dq=talcott+parsons&source=bl& ots=C3CXqTdHa3&sig=ZTsU1-OjmtWjR_OW89WbpUpG7m4&hl=tr&ei=binmTMbBNoj2sgbofGhCw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=3&ved=0CC8Q6AEwAg#v=onepage&q&f=false 19/11/10 11 Sheri Berman, What to Read on Modernization Theory http://www.foreignaffairs.com/features/readinglists/what-to-read-on-modernization-theory 12 Karpat, Türk Demokrasi Tarihi Sosyal Kültürel Ekonomik Temeller ,s.75 13 Tekeli,lhan, Modernizm, Modernite ve Türkiye nin Kent Planlama Tarihi, stanbul 2009,s.73

10

4

Evrensel

olan

modernle me

hemen

her

topluma

yerle meye

ve

onu

modernle tirmeye çal maktad r. Zaten dünya ekonomik sistemi içerisinde bu modernle menin d nda kalabilmenin imkan olan yay lmac l k ortaya koyar. Modernle menin teknolojik geli melere hareketleri ve onunla modernle menin temel dördüncü siyasî temel özelli i politik, ekonomik, endüstriyel ve olmayan yerde i çi sosyal ve siyasî bir meydana gelmez. Bu durum ayr ca verilen bir cevap olmas d r.14 Nitekim fabrika ba lant l hareketler varsay mlar ndan olan ekonomik de i imlerin yoktur. Bu durum ise modernle menin üçüncü temel özelli i

de i melere neden oldu u tezini de isbat etmektedir. Modernle me teorisinin H.Karpat Osmanl Devleti¶nde be inci temel özelli i orta s n flara dayanan hareket olmas d r. Modernle me de topluma öncülük yapan s n f, orta s n ft r. Nitekim Kemal orta s n flara kar l k gelebilecek olan tüccarlar n gerçek anlamda bilinçli bir orta s n f haline gelmelerine izin vermedi i için verilmedi i için Osmanl Modernle mesinin zaman nda gerçekle medi ini ifade etmi tir.15 Modernle me kuram n n alt nc ra men varl onun n temel özelli i dinamik bir kuram olmas d r. olmas na ve Modernle me kuram ortaya ç kt ktan sonra oldukça y k c ele tirilere u ram

devam ettirmi tir. Kendisine yap lan ele tirilerle kendisini zenginle tirmi olarak görülebilir. Çünkü modern olmasayd postmodern de

daha güçlü bir hale gelmi tir. Örne in modernizmin ele tirilerinden olan post-modernizm de bir devam olmazd . Dolay s yla modernle menin temel varsay m olan tarihin ileri do ru hareketi postmodernizmde de devam etmektedir. Modernle me kuram n n yedinci temel özelli i bilgiye dayal söyleyi le rasyonelle meye dayal olmas d r. Modern vard r. toplum, do rultusunda hareket eden toplumdur. Bilimsel do rulara uygun ba ar ya ve mutlulu a ula laca n vadeden bir anlay II.KLAS K MODERNLE MEN N BOYUTLARI Modernle me gerçekle irken çok çe itli de i imler meydana getirmektedir. Bu çe itli de i imler dü ünürler incelenmektedir. Örne in taraf ndan genel olarak dört veya üç ayr boyut16 halinde en iyi yorumlayanlardan biri olan günümüzde modernle meyi olmas di er bir bilimin ve akl n

ekilde hareket edildi inde

Anthony Giddens onu kapitalizm, gözetme ve askerî güç olmak üzere üç boyutlu bir ekilde
Sheri Berman, What to Read on Modernization Theory http://www.foreignaffairs.com/features/readinglists/what-to-read-on-modernization-theory 19/11/2010 15 Karpat,Kemal H., Osmanl Modernle mesi (Çeviren:Akile Zorlu Durukan-Kaan Durukan),Ankara.May s 2002,s.38 16 McQuail ; --., Modernization Theory, Un versity of Twente http://www.utwente.nl/cw/theorieenoverzicht/Theory%20clusters/Media,%20Culture%20and%20Society/Moderniza tion%20Theory.doc/ 17/11/10
14

5

incelemektedir.17 Kemal H.Karpat ise modernle meyi yap lanmas olarak tan mlayarak dört boyutlu

kimlik, devlet, toplum ve dinin
18

tekrar

bir incelemeye tabi tutmaktad r.

Kimli in tekrar yap lanmas boyutu , insan n geleneksel kimli i terk ederek modern bir birey kimli i kazanmas d r. Geleneksel toplumda ki inin kimli i kolektif bir cemaat kimli inden ibaretken modern toplumda ayr bir kimli e sahip olunan birey kimli i olu ur. Bu birey somut olarak bir nüfus cüzdan olan vatanda la ortaya ç kar. Nitekim Osmanl Devleti¶nde II.Mahmut devrinden itibaren teba bu yolla vatanda a dönü mü tür.19 Bu bireyin en önemli özelliklerinden biri ak lc ve geli ebilece i bir ekilde hareket etmek ve geleneksel dü üncelerin göre s n rlar ndan kurtulmu u ramayaca olmakt r. Bu bireyin yeti ebilmesi için dü üncelerin hiçbir bask ya liberal bir fikir ortam gereklidir. Kemal H.Karpat¶a olu mas n n önüne nda

geçmi te komünizm gelecek korkusu ülkede özgür bir dü ünce ortam

geçmek için araç olarak kullan lm t r. Bunun için modern bir toplumda bu tarz korkular n yeri yoktur. Toplumda dü üncelerin özgürce ifade edilip geli tirilebilece i bir atmosfer sa land ki inin kimli inin kültürel modernle mesi meydana gelecektir. O, modern bireyin psikolojik temellerini ise iç huzursuzlu u, hareketlilik, sorumluluk yüklenmek ve kendisi ad na iktidarda olanlar yapt klar ndan sorumlu tutmak eklinde belirtmektedir.20 Devletin tekrar yap lanmas boyutunda Kemal H.Karpat modernle menin

ba ar labilmesi için modern ulus devletin kurulmas n n art oldu unu ; ancak böyle bir devlet içinde ortak siyasî benli e ve ortak siyasî de erlere sahip bir toplumun olu abilece ini ifade eder.21 Böyle toplumun bir devlet ise toplumun yeniden örgütlenmesini, yeni bir i bölümü yap lmas n ve birle tirici yeni bir siyasî-sosyal çerçeve kurmas n bir siyasîeski dar çerçeveyi a p geni

gerektirir. Ulusal devlette bütünlü ü sa lamak için ortak inançlar n içinde yer ald

ulusal bir kültür olu turulmal d r. Di er taraftan ona göre Türkiye¶nin modernle ebilmesi için cumhuriyetin ilk y llar ndaki yenile me-laiklik siyaseti de gerekli ve hakl d r.22 Çünkü o y llarda Müslümanl k, olu mas için modernle me önündeki ba l ca engeldi. Haddizat nda ak lc ili kisini kavrayacak liberal bireyin bir zihin yap s olaylar aras ndaki neden-sonuç

olu turulabilmesi de buna ba l yd .

--, Power,Authority and the State , Sbestch02.qxd 7/9/2001 11:45 AM,ss.6-39, sayfa 7 http://www.sagepub.com/upm-data/9547_017533ch2.pdf 24/11/2010 18 Karpat, Osmanl dan Günümüze Asker ve Siyaset ,s.359-360 19 Kemal H.Karpat, Osmanl dan Cumhuriyete Kimlik Aray -1 , Taraf Gazetesi,10.02.2008 http://www.taraf.com.tr/prof-dr-kemal-h-karpat/makale-osmanlidan-cumhuriyete-kimlik-arayisi-1.htm 23/11/2010 20 Karpat, Türk Demokrasi Tarihi Sosyal Kültürel Ekonomik Temeller ,s.424 21 Karpat, Türk Demokrasi Tarihi Sosyal Kültürel Ekonomik Temeller, ,s.75 22 Karpat, Türk Demokrasi Tarihi Sosyal Kültürel Ekonomik Temeller, s.145

17

6

Devlet

yönetiminin modernle mesi

için

somut

olarak demokrasinin yla

vazgeçilmezlerinden olan siyasî partiler ve parlamento kurularak devlet bunlar arac l yönetilir. Bunun sonucunda devlet yönetiminde egemenli in kayna halka dayal bir hale gelir. Halka dayal bir hale gelen bu yönetim sisteminde daha kaliteli i lenmi

tanr sal olmaktan ç karak halka hesap iyi

verme zorunlulu u da ortaya ç kar. Halka hesap verece ini bilen yönetimler de yönetimlerini bir ekilde sürdürmek zorunda kal rlar. Kemal H.Karpat bunlar n yan nda olunarak siyasî hareketler fikirlere sahip geli tirilmesi ve yap lmas üzerinde çözemezler ve özgür dü ünceyi

durmaktad r.23 Ona göre , k sa sürede bunun fark na var lmaz. Ancak, uzun sürede bu ideolojik yetersizlikler ortaya ç kar.24 deolojisi yetersiz ba ar s zl a ba nazl n Osmanl döneminde gördü ü olanlar kar la lan sorunlar i leve benzer
25

mahkum kal rlar. Kemal H. Karpat¶a göre milliyetçilik bu noktada dinsel bir ekilde Onun ideolojik yeterlili e verdi i bu bilgiye dayal olma özelli inden

engellemektedir ve modernle meyi baltalamaktad r. kaynaklanmaktad r.

önem ise klasik modernle menin temel özelliklerinden olan

Devletin modernle mesi boyutunun içinde bürokratik elitizm konusu Kemal H.Karpat¶a göre özel bir öneme sahiptir. Ona göre Osmanl Devleti zaman nda modernle menin istenilen seviyede gerçekle memesinin ba l ca sebebi kendilerini toplumdan üstün gören ve modernle meyi kendi iktidarlar n sürdürebilmek için bir araç olarak kullanan üst düzey yöneticiler s n f n olu turan bürokratik elitler ve onlar n s n f bilinci içerisinde hareket etmeleridir. Bu anlay ona göre 1945¶ten itibaren yerini bir devlet memurunun as l i levi olan bir ekilde vatanda lar n günlük ihtiyaç ve i lerinin halk n günlük ihtiyaç ve i lerinin görülmesi anlay na b rakm t r.26 Buna göre modern devlet kuram nda memurlar n i levi profesyonel görülmesidir. Devletin yeniden yap lanmas n n siyasî yönü haricinde ikinci önemli yönü

devletin ekonomi yönetiminin yeniden yap lanmas d r. Hatta lhan Tekeli gibi birçok dü ünür ekonomi boyutunu ba l ba na bir boyut olarak ele alm t r. Modern devletlerde ekonomide ekonomi yönetiminde özel mülkiyeti esas tutan kapitalizm uygulan r. Nitekim Kemal H.Karpat da Osmanl Devleti¶nin 1703-1730 aras ndaki erken kapitalizm uygulamas ba ar s z kald için gittikçe geriledi ini söylemi tir.27 Hatta ona göre bir sistemde özel mülkiyet yasal güvence alt ndaysa o sistem eninde sonunda özel mülkiyetin gerektirdi i siyasî sistem olan libearal
Örne in Karpat, Türk Demokrasi Tarihi Sosyal Kültürel Ekonomik Temeller, s.253 Karpat, Türk Demokrasi Tarihi Sosyal Kültürel Ekonomik Temeller, s.298 25 Karpat, Türk Demokrasi Tarihi Sosyal Kültürel Ekonomik Temeller, s.331 26 Karpat, Türk Demokrasi Tarihi Sosyal Kültürel Ekonomik Temeller, ,s.419 27 Karpat, Türk Demokrasi Tarihi Sosyal Kültürel Ekonomik Temeller ,s.31
24 23

7

demokrasiye dönü ecektir.28 Klasik modernle menin siyasal sistemi olan liberal demokraside özel giri im devlet taraf ndan sürekli te vik edilir. Ayr ca ülkede üretilen ürünlerin serbestçe sat için serbest ulusal ortak pazar kurulur. Ancak bu pazar n geli ebilmesi için bir i adam olarak dinamik,kendine güvenen , ça da ticaret yöntemlerini kullanabilen, ça da

toplumsal sorumluluk sahibi olan bireylerden olu an orta s n f i adamlar grubu ekonomik ve sosyal geli melerde öncülük rolü üstlenmesi de gereklidir. 29 Bunun yan s ra yarat c l k, verim ve her alanda oldu u gibi ekonomide de özel yetenekleri te vik etmek gereklidir.30 Di er taraftan ekonomik boyutun di er bir yönü de endüstrile menin sa lanmas d r. Çünkü modern toplumlar, endüstrile mi toplumlarken geleneksel toplumlar birer tar m toplumudurlar. Zaten Kemal H.Karpat da ülkenin geli mesi için her eye katlan larak ekonominin endüstrile mesinin gere ini ortaya koymaktad r. Üçüncü boyut, toplumun tekrar yap lanmas olup okuma yazma oran n n artmas , kentle me sürecinin artmas , kentlerin yeniden yap lanmas , geleneksel otoriter toplum yap s n n zay flamas gibi süreçleri ifade eder.31 Modernle en toplumda gelirler. Zaten Avrupa¶da Avrupa orta s n f haline gelmi modernizmi orta s n flar güçlü bir hale getiren siyasî ve ekonomik devrimlerin öncülü ünü

yapm t r. Nitekim, Kemal H. Karpat Osmanl ¶da kendi ba ar lar sonucu ayan modernle mesinin zaman nda ula m n geli mesi ve

olan ayan türünün Osmanl yönetimince etkisinin k r lmas ve kendilerinin de belirtmektedir.32 Ayr ca modern teknolojiyle

yeterince s n f bilincine sahip olmamas nedeniyle Osmanl gerçekle medi ini

sava larla ekonomik ve siyasal nedenli göçler sonucu nüfusun yap s n n de i mesi de toplumun modernle mesiyle yak ndan ili kilidir. Örne in Kemal H.Karpat¶a göre Osmanl ¶n n son dönemindeki olmu tur.33 Dörcüncü boyut, dinin tekrar yap lanmas sonucunda laiklik veya sekülerizm devlet yönetiminde temel ilkeler olma konumuna ve ula m lard r. Kemal H.Karpat dinin de modernle tirlerek yeniden yap land r lmas laikli in din kar tl eklinde uygulanmamas modernle mesinde on dokuzuncu yüzy ldaki nüfus hareketlerinin önemli etkisi

gerekti i görü ündedir.34 Bununla beraber o dinci gericili e de kar d r.35 Sonuç olarak o dinin
28

Karpat, Türk Demokrasi Tarihi Sosyal Kültürel Ekonomik Temeller, s.221 Karpat, Türk Demokrasi Tarihi Sosyal Kültürel Ekonomik Temeller, s.204 30 Karpat, Türk Demokrasi Tarihi Sosyal Kültürel Ekonomik Temeller, s.386 31 Özden Atakul, Modernlik ve Modernle me 80.251.40.59/education.ankara.edu.tr/aksoy/ere/oatakul.doc 32 Karpat, Osmanl Modernle mesi ,s.74 33 Karpat,Kemal H., Osmanl da De i im,Modernle me ve Ulusla ma (Çeviren: Dilek Özdemir),Ankara 2006,s.456 34 Kemal H.Karpat,AK Parti, Atatürk ü Devletçilerin Elinden Kurtarmak Zorunda ,Taraf Gazetesi,27.04.2008 http://www.taraf.com.tr/prof-dr-kemal-h-karpat/makale-ak-parti-ataturku-devletcilerin-elinden.htm 17/11/2010 35 Karpat, Türk Demokrasi Tarihi Sosyal Kültürel Ekonomik Temeller ,s.325
29

8

tekrar yap lanmas nda

sekülerizme yak n gözükmekle birlikte laikli in ülke artlar na göre

tan mlanmas ve uygulanmas gerekti i görü ündedir. SONUÇ Klasik modernle me veren ayr ca orta s n flar ilerlemeci, evrensel, yay lmac ,dinamik, akla ve bilime öncelik

toplumun önderi olarak gören bir kuram olup teknolojik ve Bu kuram geçen bir kaç yüzy l bir

ekonomik geli melere verilen bir cevap ve ya anan dünyay anlamland rma çabas d r. Böylece o makro kuramlardan bir kuram ve bir büyük anlat d r. endüstrile me, kapitalizm, sekülerizm, laiklik, teknoloji ve ulus devlet ekseninde olumlu sosyal de i im ve ekonomik zenginlik dönemi olarak aç klamaktad r. Kemal H.Karpat klasik modernle menin Türkiye¶deki gelece i konusunda oldukça iyimserdir. Türkiye¶deki modernle menin sa lam temeller üzerine oturdu unu ; hiç kimsenin onu y kamayaca n ve modernle menin ne do ulu ne bat l bize özgü yepyeni bir düzen içerisinde toplumu yeni bir kal ba döküp yurdun her kö esine yay laca n a a daki ele tirilere de herhangi gerçekle tirilirken iç dinamiklere göre hareket edilmesi getirdikleri kültürel farkl l klar gözetmeme ifade etmektedir.36 Ancak bir cevap vermemektedir. Sadece modernle me gerekti ini söylemekle yetinmektedir. Di er ele tirilere ise

ç dinamiklere göre hareket etmek ise sadece bir aç dan post kolonyalistlerin modernle meye ele tirisini kar layabilir. herhangi bir cevap te kil etmez. Modernle me kuram yla ilgili olumsuz taraflar n biri bu kurama göre geleneksel toplumlar modernle tikleri zaman modern ülkelerle kendilerinin aras ndaki fark n kapanmas gerekmekteydi. Ancak bu fark modernle tikleri halde kapanmam veya fakirli in yerini ça da mutsuzluklar ve stres gibi hastal klar alm t r. Bu ele tiriye modernle menin ya anan fiziksel çevreyi ve altyap y de i tirdi i, e itim seviyesinin yükseldi i ve ekonomik f rsatlar n artt eklinde cevap verilmektedir. Modernle me ile ilgili ikinci olumsuz taraf ,insanlar ve toplumlar aras nda e itli i sa lamay vaat etti i halde modernle en toplumlar da yaz lan tarih metinlerinde hatta etnocentrism temel özellikleri eklindeki ele tirilere aç klan rken Avrupamerkezcilik ( Euro-centrism) aç k bir ekilde göze çarpmas d r. Gerçi bu Avrupa merkezcilik incelemenin ilk k sm nda klasik modernle menin Fakat tarih yaz m ndaki bu durum da cevap verilmi ti.

modernle meyle ilgili bir gerçe i ifade etmektedir.

36

Karpat, Türk Demokrasi Tarihi Sosyal Kültürel Ekonomik Temeller, s.426

9

Modernle me

kuram yla ilgili üçüncü olumsuz taraf ise modernle meye

göre

insanlar aras nda her aç dan bir e itlik meydan gelmesi gerekiyordu.Ancak modernle me sonucunda insanlar aras nda ekonomik e itsizlikler meydana gelmektedir. Nitekim sosyalistler klasik modernle meyi bu aç dan ele tirmi lerdir. Bunun yan nda modern ekonomilerde insanlar ürettikleri ürünlere yabanc la m ve adeta makinalar n bir di lisi konumuna dü mü lerdir. Bu durumda yine yukarda bahsedilen ekonomik e itsizliklerle ba lant l d r. Modernle me kuram yla ilgili dördüncü olumsuz taraf ise modernle me kuram , modernle mek isteyen her toplumun ç kaca n modernle erek ileri bir refah ve görü seviyesine vaat eder. Ancak Dünya Sistemi kuramc lar dünyada küresel bir ekonomik sistem kuramc lar yan nda ba ml l k kuram savunucular da

bulundu unu , bu sistemin de geli mek isteyenleri engelleyece ini belirterek bu görü e kar ç kmaktad rlar. Dünya Sistemi modernle menin vaat etti i herkesin modernle ip gerçekle mesi dü ünülemez. Modernle me kuram yla ilgili be inci olumsuz taraf ise onun bütün toplumlar için ayn reçeteyi sunmas d r. O, evrensellik iddias ndan dolay kendisini tek seçenek olarak dayat r. Oysa post-kolonyal dönemde toplumlar aras ndaki kültürel farklar net olarak ortaya ç kt gibi ya anan geçmi in farkl l da klasik modernle me kuram n n kendisini tek olarak dayatmas n yok etmi tir. Örne in sömürge geçmi i olan Hindistan ile sömürgeci geçmi i olan ngiltere µnin ayn görülmesi aç k bir hatad r. Modernle me kuram yla ilgili yedinci ele tiri ise ya ad küreselle meden gelir. Küreselle me, ileti im devrimiyle kalmad n ; hatta çok uluslu bu anlamda ulus-devleti varl anlams z k ld n belirterek m z günlerde popülerle en pek bir anlam gerekti i sorusu ilerleyebilece i tezine kar ç karlar. Çünkü

onlara göre emperyalist devletlere ekonomik ba ml l k

içindeyken ekonomik geli menin

ulusal s n rlar n

irketlerin hangi ulus-devlete ait say lmas

klasik modernle meyi ulus-devlet

yönünden ele tirir. Buna kar n ileti im devrimi ne kadar gerçekse ulusal s n rlar n ve yap lar n n n da o kadar gerçek oldu u cevab verilebilir. Modernle me kuram yla ilgili sekizinci ve son olumsuz taraf ise bilginin en önemli güç haline geldi i bir ortamda da onun iktidar sa lamak veya toplumun özgürlü ünü k s tlamak için kullan lmas d r. Modernle menin bilgi arac l yine bilgi arac l yla özgürle tirdi i bireylerin özgürlü ünü yla engellemesidir. Kemal H.Karpat¶ n ele tirdi i bürokratik elitlerin durumu

bir aç dan klasik modernle menin kendi do as ndan kaynaklanmaktad r, denilebilir.

10

Klasik modernle meye getirdi imiz bu genel ele tiriler yan nda Kemal H. Karpat¶ n modernle me konusundaki görü lerinde dini ulusal temel özelliklerin içinde saymas da ele tirilebilir. Çünkü ortak dinden dolay dilsel az nl klarla bir birliktelik sa lanabilirse de dinsel az nl klarla bir birliktelik sa lanamaz. Böyle bir durumda Süryanîler , Ortodoks Hristiyanlar , Yahudiler veya di er dinsel az nl klar kendilerini ulusal birlikten d lanm Klasik modernle me kuram , bütün ele tirilere bir kuramd r. Ayr ca modernle me dinamik bir kuram hissedebilirler.

ra men siyaset, tarih ve sosyoloji derin etkiler yapm oldu u için kendisini ele tiren

gibi sosyal bilimleri ayr ca kapitalizm ve sosyalizm dü ünceleri üzerine

dü manlar n n ele tirilerinden beslenerek sürekli kendisini geli tirmektedir ve yenilemektedir. Bu nedenle Marshall Berman¶ n deyi iyle ³ modern ça n sonunu bekleyenler,daha uzun bir süre i siz kalmayacaklar ndan emin olabilirler.´37

37

Berman,Marshall(1994), Kat Olan Her ey Buharla yor(Çeviren Ümit Altu -Bülent Peker):, stanbul,s.447

11

KAYNAKÇA 1.Berman, Marshall (1994), Kat Olan Her ey Buharla yor (Çeviren: Ümit Altu -Bülent Peker), stanbul, 2.Ed.Rolan Robertson& BryanS.Turner(1991), Talcott Parsons Theorist of Modernity, Chicago, http://books.google.com.tr/books?id=DeM0xtGfziwC&printsec=frontcover&dq=talcott+parsons&s ource=bl&ots=C3CXqTdHa3&sig=ZTsU1OjmtWjR_OW89WbpUpG7m4&hl=tr&ei=binmTMbB Noj2sgbofGhCw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=3&ved=0CC8Q6AEwAg#v=onepage &q&f=false 19/11/10 3.Jeffrey J.Alexander(1994),´Modern,Anti,Post And Neo: How Social Theories Have Tried to Understand the ³ New World´ of ³Our Time´ µ,ss.165-196 http://ccs.research.yale.edu/alexander/articles/1994/alexander_mapn.pdf 23/11/10 4.Gert Spaargaren(2000),´ Ecologocial Modernization Theory and the Changing Discourse on Environment and Modernity ´ http://www.google.com/books?hl=tr&lr=&id=jHbdBInYsU4C&oi=fnd&pg=PA41&dq=ecological +modernization&ots=QxFtT9VgVN&sig=7MAlNOlQRWSY1Xry2zX5nne_Fhk#v=onepage&q=e cological%20modernization&f=false 23/11/2010 5.Karpat,Kemal H.(2006) , Özdemir,Ankara , 6.Karpat, Kemal H(2010). ,Osmanl ¶dan Günümüze Asker ve Siyaset(Çeviren:Güne Osmanl ¶da De i im,Modernle me ve Ulusla ma,Çev: Dilek

Ayas), stanbul, 7.Karpat, Kemal H.(2002) , Osmanl Durukan),Ankara, Modernle mesi(Çeviren:Akile Zorlu Durukan-Kaan

8. Kemal H.Karpat(2005),´ Tarihsel Süreklilik,Kimlik De i imi ya da Yenilikçi,Müslüman ve Türk Olmak´,Çeviren: Sönmez Taner,Osmanl Geçmi i ve Bugünün Türkiye¶si,Derleyen: Kemal H.Karpat, stanbul Bilgi Üniversitesi Yay nlar , stanbul 9. Karpat,Kemal H(2010)., Türk Demokrasi Tarihi Sosyal Kültürel Ekonomik Temeller, stanbul, 10.Kemal H.Karpat(2008),´AK Parti, Atatürk¶ü Devletçilerin Elinden Kurtarmak Zorunda ³,Taraf Gazetesi,27.04.2008, http://www.taraf.com.tr/prof-dr-kemal-h-karpat/makale-ak-parti-ataturku-devletcilerin-elinden.htm 17/11/2010

12

11. Kemal H.Karpat(2008),´Osmanl ¶dan Gazetesi,10.02.2008

Cumhuriyete

Kimlik

Aray -1´,

Taraf

http://www.taraf.com.tr/prof-dr-kemal-h-karpat/makale-osmanlidan-cumhuriyete-kimlik-arayisi1.htm 23/11/2010

12..--.,´Modernization Theory´, Un versity of Twente http://www.utwente.nl/cw/theorieenoverzicht/Theory%20clusters/Media,%20Culture%20and%20S ociety/Modernization%20Theory.doc/ 13. ± (2010),Modernization Theory, http://en.wikipedia.org/wiki/Modernization_theory 19/11/10 14. Sheri Berman(2009), ³What to Read on Modernization Theory ³ http://www.foreignaffairs.com/features/readinglists/what-to-read-on-modernization-theory 19/11/10 15. Tekeli, lhan(2009), Modernizm, Modernite ve Türkiye¶nin Kent Planlama Tarihi, stanbul 16. Özden Atakul,´Modernlik ve Modernle me´ http://80.251.40.59/education.ankara.edu.tr/aksoy/ere/oatakul.doc 23/11/2010 17/11/10

17. ±(2001),´Power, Authority and the State´, Sbestch02.qxd 7/9/2001 11:45 AM ,ss.6-39 http://www.sagepub.com/upm-data/9547_017533ch2.pdf 24/11/2010