P. 1
Zivojin Andrejic - Vitezovi Reda Zmaja

Zivojin Andrejic - Vitezovi Reda Zmaja

4.67

|Views: 1,971|Likes:
Published by Shardan199

More info:

Published by: Shardan199 on Nov 25, 2010
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

09/09/2013

pdf

text

original

>KMB01Wtt fiHAPE1W1

\

BWTE30BW . PEA~

3M~.J~

3MAJ CA<IlOH

Y je)lHOM CpnCKOM anOKpHcPY 113 xacnor cpemse noxa roaopu ce O_ 6op6H anhena rpOMODH11Ka CHcPYHa ca 3MI-1j M CaTaHOM. Oaaj TeKCT jecre je.1IHHCTBeH, a J-Le OBe aHaJJO I-1je cy jour 'fY.l(HHje. <I>panaHTHa CJlWUiOCT ce HaJla311 je,lUIHO Y ampafieTCKOM HaTITIr1CY 113 Pac illaMpe y cenepaoi Cl1pl1jJl'l 11 113 crape )lpJKaBe Yrapar rne He6ecKM 60j DO,LUi CIiUlOH ca 3MHjOM JIeBHjaTaH. CJlH'laH 60j I13Meljy Bora serpa H 3Mlllje Hnjypanxe- Hnyjaaxam je aafieneaceu KO)l Xenrra. Kana je nacrao onaj Ham anospae, OBH TeKcTOBH HHCY 6HnM jOlII npoaaheaa Tlopen Pac Illaape l1Me 60ra CI11l0Ha je 3a6eneIKeHO y acapcxax, cPeHWIaHCKMM, nyHCKMM 11 eranaTCKMM TeKCTOBHMa.

Y ACI1PHjl1 ce nOMHJ-L6 60JKj~ nnaanaa "Bancanyna " HJ1H Ban Carryna, Y na.neCTHHCKHM HamHCHMa HaJlaJH ce 60)KaHCTBO EaJI 3a$OH rum En 3a<poH, Y nyHCKHM TeKCTOBHMa "crryra Carryxa " HJ1H CI11l0H Ben, a KO)l Brnnharra 60r Canxyaa H CeT on Canyaa, YrapHTcKH CHIlOH HJ1H ct>eHI1"'lKl1 3aq,oH 1l0MHli>e ce 11 y bl16JIHjH BHIlJe nyra, Y Ceurysrnurn 3a<pOH osnasasa "cenep", ceaepiry crpaay CBeTa 11 nnaaaay na KOjOj ce nanasn rpazt 60JKjl1. Ep.IlO CJoUPOH 113 Ilecue Ha,EI l1eqMaMa npeaeneao je Y CelITyarHHTM xao "CeHapCKO fipzto " HaKO je jacno )la je y nHTaH>Y CBeTO 6p)lO CIII<pOH-CHOH. Y IIaneCTIlHH ce nOMHJ-Le 6mKaHCTBO

7

BI1TC30BH pena 3Maja

3J.i(~aHjax-3H<pOH JaXBe. ,l(a je crapojespejcxn 60r JaXBe aacrao na joni crapnjoj Tpa.l(MIUljM Ca$OHa, Hana3l1M0 norapzty y CTapOM saserj rne ce aa aera I<lDKe .uaje Cadiaor (Caaaor). Kon Aparra rrocrojn CH<paT KOMe ce 3aKnIDbY: " EO)l(}fjer MI1 CHq.aTa". Kon Cp6a uocroja naponaa M3pel<a "CaBaOTe fioace O,Il. 11CKOHa". ,n:aKJIe, aKO je BepOBaTH oaoj npacrapoj aapoaaoj, Carpa je HajcTapHjM 60r? O.n;aKJIe cy Cp6:£1 Ca3HaJIliI aa CaBaOTa aKO ce 3Ha zra HMje casyaan HI1 jenan nplilMepaK Ctepor sssere :£13 cpemser nexa? ,!(a JIM je OH npMMJbeH ca Xpmuhancrnoa? OHaKaB KaKaB je 3afieJIeEeH xon Cp6a, OR MMa 11 H113 ocotnota xoje HHCY samrcane y CTapOM aaaery. Kana Cp611 roaope 0 BpXOBHOM Bory, OHM TO qJ{He y CMHCJIY nexor crapor Bora, CaBaOTa? Oner, rOTOOO cae ocofinne crapor cpncxor, npexpinuhaacxor bora npenere cy na aajseher cprrcxor caeua any HeMaH.Mlia. Taj CTapH Bor, no t)ajKaHoDliIhy, je ,l(aj6or, O,L(HOCHO ,n:3)](60r?

Caaaor je rocnonap nefia M He6eCKMX cnna, 1-bera oxpyscyjy H cnyxe nonopxe anhena H. CDe aojcxe HefiecKe. Focnona CaBaOTa OKPYEyjy Cepaq.11MH ca Jby.n;CKI1M JIl1KOM M IUeCT xpana. Ca ,llBa xpana aaxnarsajy csoje JIHue xao He,llOCTojHM na BM.ne Tocrrona CaBaOTa, ca rma (uore) saxnatsajy ce xao He.uOCTOjHH na Tocrron rnena Y l-bVlX H ca ,IlBa xpnna nere ,lla fi:£1 CTanHO :£1CnYI-baBaJIl1 sanoaecrn It! rreaamr ."CBeTH, caern, CBeTl-I, Focnoa CaBaOT!,,4 VraparCKO-CHPHjCKH Ban CHUOH '{HjH ce BpXYHaU. nanaaa na cesepy, na 6p,ll,)' 60>f.jeM, npHCYTaH je H y KI-bH311 npopoxa Jepexoije 11 y CJ1M6H03H jeapejcxor Jaxsea ca CmJOHOM. HMe OCTPBa CI1<pHJ10H Y :£1CTO'{HOM Cpe,lJ,03eMJbY je y se3M ca yrapHTCKo-<peHWlaHCKHM 60)](aH CTS OM. Ha najcrapnjea

1 2

PHje'IHm: JA3Y, CR. 62, 3arpe6 1955, crp, 752 M 905.

H. n. JaHKOll!1b, ~ ACTpoHoMlfja y I1pellaH>"'~fa, 06l1'JajMMa 11 YMOTllOpHHaMa Cp6a", 6e0'l?:IlI 1951, CTp.182.

n. \J3jUliODIl"!, "0 cpnckoM 0CXODIIOM Gory", JieorpaJl.1941j cTp.146-J57. P. PaJrHh, "GHOJJI1iCKK pC'ilIfHK ',J>eorpRJll994, crp. 170-171., 81.

aHTI1,{KOM HOBlI,y ce HaJla3M HaTIDfC CH<p nopen oprra y JIeTY, a TaKBa npencraaa opna y JIeTY ce HaJIa311 H na HOBUY pHMCKor napa Foprrnjana ill ca narnacoa CH<pHJitoH.S

TIoCJIe 6e1<cTBa JiIJ Ermrra Jenpejcxa napoa ie ca CBOjHM yqeHMM soljOM MojcMjeM ommao aa CHHaj y ,l(OJTMHY ncnon nnanane Cep6aJI. Mojcnje je oramao rra ropy zta ce cperae ca EOtuM, O){HOCHO CaB a OTOM. ,n:a je Carpa najcrapaje 60)KaHCTBO KO,n Jeopeja, cne,no'{H OTCYCTBO HMeHa Jaxae. OBO HMe HHje 6MJTO y ynorpes« Y crapnje npeue, a HJ1 Hcyc 11 xpnnrhaacxa np1<na HeMajy npyror 60ra OCMM OHOI'a sora aajanrsyje CTapM 3aBeT.6 TaMO je nposeo 40 naaa rne My je Bor npezrao nse xauene Ta6JIM.Qe rra KojMMaje 6MnO ypesano zrecer 60)](jl1x sanoaecra. Ho, y6p30 ce DOJbYJba aepa y 3aIlIT11TY JeXOBHHY jep cy 0 ",eM)' npHIIOSe,IlaJIH TeK onHe.aaBHO. BpamJIM cy ce aeponan.y xoje cy MMaml y En1.TITY. Kana je Mojcnje CHIUao ca Cep6ana, narsyrao ce M 6MJIO je y6l1jeHo npexo TPM xnrsaae ornamraxa. Hapezrao je ,L(a ce nopen rroropa nanpaaa xpaxr y BM.nY niaropa iii xoaner sanera y KOjlil CTanH Ta6mm,e 3aROHa. Onaj KOB'1er ce Ha3MBaO 11 KOS'1er Canesa. Mojcnje je caaea C Boron ca-nrauo TaKO WTO je rrOCTaSHO 12 KaMeHOBa· (no jenaa aa caaxo nneue), a oxna ill( nOlllKp0I1110 xparsy )J(pTasa rosopeha: "EBo lCpS Casesa Y'fliIH1iI rocnon C aaua". Xeponor HaBO;m na 6e.n:ymm Kojl1 )](YIBe na Cnnajy saxrsyayjy canes TaKO nITO HaMruKY KPBJbY ce,lJ,aM xasrenona KojM ce nOTOM '1YBajy xao csenosancrao. Mojcnje je 6110 OEeH.eH hepxou Jorapa, npnocseurrexaxa xpaxa Carpe, y speae serpneceroroaauraer- H3rHaHCTsa H3 ErMnTa. Te romrne je npoaeo Meljy Ma,1J.HjaHI(HMa Y 6nl13HHM Axaficxor sanrraa Y Apa6MjM. MROrl1 Hay'1Hl11l11 nperrrocraarsajy zra je Caq)a-JaXBe 6110 Ma.n;ajCKH. fior para sora je Me1)y

J 4

.n. AparojnoDHIi, "YrapJ.frCIU1 Canon 11 cnoneucsa CH<PYll MnHOHOCHI1j AHren", Crapanap XIX. Beorpan 1969, crp, 268.

(> F_ Bep6ep, "}(YMPBIICKK PYICOntICM". J)corpaJl1983, cTp.1l-12.

R

9

Bl1Te30BI1 pena 3Maja

7 IIplIa 1Clb'l1:ra M",jc'1ieo!l,14: 17

8 A..CTaH'II1li-Cnajl1licBa, .. H.ajcnpI1.iHje:mlt lil1Qmaje", lieorpa».1996, crp. 39-88.

EJIOXHM-CaBaOT KaJKe Mojcnjy .ZJ.a je OH Eor AopaMOB; Jal\OBJbeB 11 HcaKOB. ,D,aKJIe, OH je Bor Jeapeja 11 ope npOrOHCTBa y Brnnar. ABPaM I1.JU1, oran Opxax je 6110 xpars xannejcxcr rpana Ypa J(ojH ce nanaan y 6JlH3HHM BaBHJ10Ha. bH6.rmja ra nOMIDbet xao mrHaHm<a 113 Ypa l<ajM je crxrao y 3eMJbY XaHaHcKY, \.lJ.03BaH rnacoa rOCnO,lUbl1M. JaKoB 11 JOCHIP ynyhyjy na .(pefIH1lKo nopesno. ABpaM- je HCKa3aO nonrrosarseMenxacenexy KOjH je 6110 xpars Y TBpl)aBI1 xoja lie sacanje .ZJ.06l1TM HMe J epycamea: "A MeJIXMCe,IJ.eK nap CaJIHMCKH wmece XJl.e6 H BMHO; a OM 6Hjawe cseurreanx Bora BI1IIJJ-hera; H 6narOCJIOBH ra roaopeha: Bnarocnoaex ,na je ABpaM Bory aannsesry, 'II1je je He60 H 3eMJba." OH ra cxarpa rocnonapex H onnrra C H>I1M xnefioa H BHHOM Y HMe EJIOXHMa, a TaKaB nocrynax je y ErMllTY 6110 3HaK onnrree.a Meljy nocaeheaanaxa, O.llHOCHO BeJIHIUfM csenrreamnoaa I1CTOra Bora. Ilocrojn, nazne, aesa CBHX OHHX KOjH- cy llODlTOBaJlH EnoXMMa on Xanneje M IlanecTHHe, a BepOBaTHO H ,lJ;0 HeKHX caerananrra y Enmry.

Mojcnje je y En-fIlTY IDvIao HM:e Xocapnrp, a Eu6J1Hja ra npaxasyie xao Jenpejana 03 nnesieaa JIeBHTa xora je !jJapaOHoaa hepxa HaDIJ1a y .rpnrhaxy nopen Hana, Xocapmp je 6li1o "pohax" Mepnerrraxon, CI1R npannese, Paseecose cecrpe, aa xora je aeiacao na J1JII je CHH HJIH YCBojeH11K. Mojcnje je npexa <l>I1JIOay, CTpa60HY 11 KrrI1MeHTY AJ1exCaH,lJ;PI1jcKOM 6110 CBewreHHK 60ra 03HpI1CaH H3H.ue.9 Xocaparp ce nosyxao y XPaM aa Cauajy KojI1 je 6HO nocaehea 03HPMCY, a.nit: M cBeMollHoM Bory non I1MeHOM EnoXHM, O,lJ;HOCHO CaBaOT. Xocapndi je' yseo HOBO HMe Mojcnje-Cnameun, a ry je nouiao 11 ,lJ;0 K}bara nocseheanx KOCMOrOHl1jH xoje ce nOMI1J-bY y Craapassy, Ha spxy Cnnaja je 6110 npecTo Enoxmsoa a rrpexo nyra nnannna Cep6aJI

JenpejllfMa Mojcnje nponosenao no nOBpaTKY y Ermrar, YOCTaJlOM, Mojcaje je Jespeje B0J{I10 nyrestnra xoje je nofipo yrrosnao M xa np1ijaTeJbJilMa. Jespeicxa HapO)!; je TY "'ty,uOM" naxparsen MaHOM crymranra Y "Caaes- ca Borojr" , npHMHBIII11 aepy.

On rana cy DO"leJII1 . .n;a cserxyjy je)J;HoM He,lJ;eJbHO fior-a CaBaoTa. BHO je TO Ca6aT, O,UHOCHO cyfiora. CBaKa seraprana Meceua, O,UHOCHO ce)l,MH ,lJ;aH je caerxoaaa, xao 11 caaxa ce,!{Ma, O,lJ;HOCHO rrenecera rO,lJ;HHa. Cezare rOJJ:mre je aasaa O,ltMOP H>HBaMa. no ro] HOBOnpI1MJbeHoj BepI1 HOBa rO,lU1Ha je nanana y .apexe jeceise paaaonaesane, aJIM TO HHje 6}10 uenoxperaa npB3H11K Beh je 3a~I1CI10 o)l, MJla)l,Or Meceua. ]iI10 je TO 1. ceureafiap. Cssarpa ce zra je IIeTO[(H,IDKje 113 Ctupor sasera (caaesa) nacao JIM"lHO Mojca]e. CypODOCT HeKl1X saxoaa DO CBeMY cnana y .aeJII{l(Y CTapl1HY· IIpernocraarsa ce ,lJ,a CYI1 ,UaBl1,UOBH ncanxa ycrnapa ITeCMe 113 xpaxa Dora Cadre: " CBjaT, csjar, cajar I'ocrron Caaaorl " 11 "BJIarOCJJOBeH Focnon 0,lJ, CHOMa". Ilpmrepa OBaI(BI1X 0PMrJilHaJ1HI1X TeXCTOBa Ca(j:>HHHX necaxa npoaanase ce Meljy namrpycaxa H Y ErHnTY. Kana je ABpaM OC1l060,lJ;I10 J1oTa, ormnao je nocrre rora y ",lJ;OJIMHY CaBI1UY", soja je cana ")l,OJIHHa Llapeaa ", TaKO naaaany 3aTO nrro ce y I-boj HaJ1a::lMO xpaa Dora Caoe-Caae/ Caaaor ofiyxsara neo (cas) CBeT KOjH je OH CTBOPI10: "CBjaT, cniar, cniar Focnon Casaor, acnona He60 11 sesrrsa CJIaSH TBojejo. XOCaHa .BO BI11lIInH." 3a ,n:0JIl1HY Catpa ce KIDKe ")'MKa" 1lIT0 3Ha~H 11 6peacyJbaK 60JKj.I1. Y Oe3I1 ca OBI1M 60rOM je ~ npeneo

I Bapcasa, O.n;HOCHO napcxa l13BOpl1. COJIOMOHa je p0,lJ,WJ1a MYJlpa Bnpcaneja, O,l{HOCHO OHa je l13BOP UapCI<M. ona] MY)l,PH ananap je carpanao xpass M3. 6p,lJ;y CHaRY y xojae je CMeCTI10 KOB'Ier saaera ca 0J10"laMa 3aI<OHa.8

\I E. Illape, "Be.mnG! nocDchcHilllH" , IieorpaJl1989, cTp_128-129.

10

11

Bm-eJOBH pella 3Maja

ca nehaaaxa aa nOCneheH1-IKe xoje cy Ty 611ne on "jreaanaahenax npeaena".

Tajne y xoje je Moicaje 6110 nocaehen y xpasry 0311pl1Ca y Ernn y 3aCHDBaHe cy aa HajcTapl1jl1M MHCTepl1jaMa Xepaec- Tora KOjM je KDJI, Tpxa n03HaT KaD Xepvec TPHCMen-tCTOC. KyJIT 03MpMca 11 Ji311.D:e nonpasysreaa yxerry opraaaaanajy Mamu 11 BeJIm<HX TajHI1 xoje cy nocrane xarpnna aa 6y,l{yhe penaraie, Ji3 KH.Hre MpTBHX ce BI1.D.11 zta je nopen nory Tora-Xepsreca 6Mna rnaaa I1Cnl1CaHa nnaaasr 3HaIJ,HMa, a 031i1Pl1CDB xpaa je 6110 cYHtJaHJ1 Komer. 0311Pl1COBM CBelllTeHMIlH cy ynyhasaan y rajHe J<p03 I1CKYIIIeJba sarpe, nOTOM sonc, .raiae X I1T,ll. Tajna X je 6I1na npnxaaana K3o. roxax oxasen H3Mel)y nna cryfia. Ha jenxoj CTpaHI1 je 6110 XepMaHH6yc, ,!(yx ,[(D6pa, a na npyr-oj TM~)OH, nyx 3na, C rnasov na none, ,L(aKJIe, y ErMDTY KaDM Y Fpsxoj T:vlCpoH-CacpoH je 60r 3JIa. Xepuec je 6110. ofieurea 1IJ3Met)y nefia 11 seun,e OKOBaH CHOM 11 ,llO)1(J1BJbaBCJ BM311jy ca cena« .l1,YXOBa. Tlojaaa ce,llaM ,n:yxona Xepueceae BM311je je I1CTOBeTH3 ca Ce,ll3M .il:eBaca JiH.D.l!fje, Ce.llaM AMC3XanaH,llaCa Tle pcnje, ce.n.aM neJIl1KMX XaJI,llejcIGIX axhena, ce.uaM e¢ll1- pora M3 Ka6ane 1-1 cenaa Apxanhena 113 Xpl1DJ1'IaHcKe Anoxannnce.

3a paaysseaarse onnoca MHCTepl1ja E I1TITa I1 npyrnx penarnia Crapor- CBeTa rpe6a ce n03B3TM 1'1 aa Flrryrapxa Kojl1 je >KMBeo y I sexy HOBe epe. Ilrryrapx noncroaehyje rrexe eranarcxe ca rp~ 60rOBHMa 11 nonaje onpehene onace KOjl1 xao TaKBI1 Hl1r.ue HI1CY 3a6ene1KeH}f.1O ,L(aKJIe, nonrro je Peja rajao 611JIa ca CaTypHOM, OTKpH je Cynue (Pa) iii 6all,l1 npoxrrercrso rta He MO)J{e na pona, Mepxyp, Ja.lby6.1beH Y Jby, ycnesa on Meceua na )l0611je ner nana xoje je cnojao ca nocrojehnx 360 H ,n06110 romray on 365 ,!(aHa. Taj ,!(eD ce 30Be xon ErI111naHa Bnaxra-npaztonarn J1

Ta,na cy pohenn JbMXOBI1 60ronl1. Ilpaor ,naRa je 6110. pohea 03MPHC, rocrronap sexrse . .il:pyror ,naHa je pohen Apoyepac I1JIH Xop Crapnjn xora sony iii Anonoa, Tpeher ,naHa je pohen THCPDH, O,nHOCHO CeT. H3I1J1,a je pohena tJeTBpTOr ,naHa y MO"IBap3Ma Hl1J1a. Flocneznser naaa je poheira Hedrrnna, 111111 TeJIeYTa - ACPPD,nHTa, xojy Hem sony H HI1Ke. Orau 03Ji1pl1Ca 11 Xopa je UHO CYHue, l13H.n:11H je 6Ji1o MepKYP, 3 TIiI$OHOB 11 HecpTI1,n11H oran je Carypa. TI1CPOH ce 01KeHHD He$TJ1,l(OM, a 0311Pl1C J1 11311,na cy ce 3anDneJIH jour Y MajtJHHoj YTpo611 J1 1i13 J:bI1XOBOr fipaxa nOTl1"Ie crapnjn Xop I1JIH Anonoa. 0311Pl1C je npHcTYIlHO lJ,HBI!fJIJ1- 30BaJbY 3eM.lbe M noyxao Jby,ne rajeisy 611JbaKa, Te je no TOMe HCTOBeTaH rptJKOM ,l(110HHCY HJTl1 Baxy. Ilo yxymroj cnojoj npapomr 03HPl1C je 6MO 60r .BacKpCeH.a.

TIJTYTapx KIDKe ,na ErH11haHH jezmoxe ronanm,e KOJbY CBI1H.Y 11. jeny Meco, 3aTO IIITO je TH$OH rrporonehn jenny CBI1H.Y nonrao .[(0 xomera ca 03Hpl1COBHM TenOM 11 y6Ho ra. TIo ,npyrlllMa, TI1$OH y 06JIHKY npaor CBli[}MeTa nanaaa Meceu 0 ynrrany noxyutaaajylur )la ra npozcztepe, na ce JKpTBOBaH.eM CBHlof.e nosrazce Meceny ,na ce 11 narse npaaanaouea,a. Oner, na npyroi crpann, xaa je ACPPO,nHTa ca CHHOM EpOTDM nonrna .[(0 ofiane Eydipara aanao HX je Tadioa. ,L(a 611 ce cnacana, npeTBOpMnI1 cy ce y pH6e J1 ornnoaana y CHPl1jy, a.nOTOM cy oae nae pnfie upersopeae na nefiy Y caasexhe. 3aTO CI1PMjll,l1 He jeny pafie."

Csrarpa ce na je jenaa errutarcxa xonomria aonena Y Fpnxy, y EJIey:mHY xyrrr H3H.lle y BM)lY ,n:eMeTpe, MajKe Boroaa, y TpeHYTKY xaaa je Beb nocrojao KyJIT AnOJIOHa y ,l(en41HMa.12 Bpno I1H,nMKaTIfBHO je na .il:eMerpa I1Ma xhep IIep-Ce$oHY, xparsytty MpTBMX. KO)l Tpanana je 6110 ,npeBHI1 KyJIT fiora Baxyca, bora Baxyca 113 napozme Tpa.!lHll,I1je je npe06p33HO Optpe] CTBOPHBIlII1 on H>era

11 H. JaHKooHh, "OTKpI~BaH.e aacaoue", Eeorpa,n 1996, CTp. 321, 632.

12 E. 111l1pe, "BCJlI1XI1 nocnehemuns", CTp.165.

10 E. A. B. E3U, .. EnmaTCK3 pen Hntja ", Ecorpa.n.1985, CTp.43.

13

12

)i(HDOjHH AHl1.pejHli

BHTe30BI1 pena 3Maja

He6eCK r .ll.110HII1Ca. Oprpe] je oraniao y ErHTIaT .lI.06JABllll1 YTO'U1WTe KO.lI. CneWTeHI1Ka y MeM(jmcy. Kana ce -npaTHO y I'pxxy, OH ce rrojaarsyje y nparrsa Xepsreca,

o joru HeKHM aesaxa 3eBca ca 1H!{loHoM-CecI>oHoM ronopa HaM 11 MHT ° pohen.y Ilepcepoue. ,l1.eMeTpa je ca 3eBCOM pO.lI.HJIa xhep Ilep-Cedioay, a nOTOM je Tlepcediona, 'raxohe ca 3eBCOM, pO.lI.J1Jla HOB or nnanapa caera, poraror .lI.e'laxa .rt:110Hl1ca 3arpeja. ,l1.aKJ1e, 113 60)KaHCKe pO,uOCKpBHe neae, 0)1. HCTor oua, poheaa cy H Ilepcediona H ,l1.110Hl1C 3arpej. Ha onaj Ha'IHH je .lI.OllJJIO .lI.0 c11M61103e EJIeYCMHCKe Tpl1ja,ue 60rOBa (Tpnxa) ca Kamrromorcxox (PMM). EneycHHCKa rpajana (.rt:HOHHC, .LJ:eMerpa 11 Tlepcediona) je jonr 496. rozraae rrpe H. e. no 6HJ1 a, PHMCKY CHMerpHjy: Jll16ep, Llepepa 11 JlH6epa.13 Haw je 6110 nere ,lI.HoHHc je )1.06110 .lI.a BJIa.D.a- Ha)]. CBHM 60roB11Ma. E1J11$a.Irnja 60)KaHCKOr nerera rrajasrsyje HOBY MJIa.lI.OCT YHHBep3YMa.

(X)EpMHC y rp-nco] MHTOJIOrl1jM je Cl1H 3eBca l1 ATJIaHTone hepxe Maje, HajMJ1a1jH 0)1. fioroaa ca OmfMna. CaMO llJTO ce poznro, OCJl06o)JJ1o ce nerreaa, nanpasao je JlIIJPy, a nOT-OM yxpao nenecer xpana AnOJIOHOBl1X . .LJ:neMa YTOJ1HO rnan, a OCTaJIeCaKp110. Kana je xyo KaKO Xepssec CBMpa aa J1l1PH, Arr0J10H je 3aTPa)Kl10 paaxeay aa xpaae, a xana je nponaurao 11 cI>py.JIY, aa !-by je .lI.06110 npexpacaa 3I1aTHl1 urran KOjH .n.OHOCl1 cpehy 11 OTKJIal-ba CBa sna. 3enc je ua TO onpenao )l.a Xepuec 6Y.D.e 1l0Cpe,lJ,HHK H3Meljy 6eCMpTHI1X H caprnax. Xepaec je 3eBCOB .Jll11Ui11 rnacanx, ana 11 rJ1aCHHK 60rooa nO.D.3eMJha Xana 11 Ilepcerpone (Tlep- e<pOHa). TeK poheaor ,lV-IoHHca O.lI.BO)l.11 HHCl1jCKH I HHMcI>aMa. Y apeae 60p6e -3enca ca TH$OHOM OH je ycneo .D.a ce .lI.mmrHe O'leBl1X TeTHBa xoje je xysana axnaja ,l1.encI>I1Ha. Ha TIenonOHe3Y je rrOllITOBaH neh OKO 1.200. romore npe H. e. sao 60)l(aHCTBO KaMeHMX rOMHJIa. Cjrarpaa je H 60roM

13 M. MHJJHl\eBHIl, "PItMCKH xanenaap", 3arpe61990, CTp. 77.

cxa, 6HO je 3arurnTHm< KYliIrnx ynasa 11 nyrnaxa, nOWTO je 6110 JIa:>KJbIlJB 11 JIYKaB, 6HO je 3allJTl1THI1J( rprosaua H ~foBHH.e. npHTIl1cyje My ce 11 npoaanaaas aarpe, Xepraec je 6110 Je.lI.HO on HajoMMJDeIDfjl1X 60)KaHCTaBa jep je no ~co.6I1HaMa Haj6mDKl1 JbY.QHMa. Jlocaehea My je 6poj 'Ien1pl1 Jep je pohea 'IeTBpTOr naaa Y Mece.uy, Y PYIUll1Ma DaCTJ>lpCKl1 'lap06HH nrran, a aa aoraxa 06yhy ca KprulUI1Ma. no JIereH)l.11 KO.Q Fpxa, COM JbY.llM Kojl1Ma rocnonapa 3eBC cy rOBOpHJIH je,n;HHM j e3HK OM, a OH.Qa· je Xepsrec Do,n;eJ1J10 l-bI1XOBe jeanxe HCTO OHaKO xao- Mojcnjea CTap03aneum Bor. Hajcrapnje npencrane Xepneca cy aajane y .D.pBeTy.14 PI1MCKI1 60r rproaaae MepKYP je 6HO DOI':ICTo:se1ieH ca XepMeCOM. Xep0.QOT HaOO.Q11 ,n;a Tpa'IaHH- naiaame nepyjy y Xepaeca, .a l-bID{OBe Bolje MI1CJIe aa 11M je OH npenax,

Y rpsxo] Ml1TOJIOrl1jl1 npBI1 rocnonap cnera je OcPl10H KojJ.f je ca CBOjOM cyrrpyrcn EYPHHOMOM )l(11Beo aa OJll1MITY y neJ1aWKO, npexeneHcKO BpeMe. OHM cy 060)KaBaHI1 .11 na lleJ10DOHe3Y, a norOTOBY EypHHOMa xoja je y xpaxry Y <I>HraJIl1jH nptrxasaaa ca TeJ10M p.l16e.1S 0cI>110H 11Ma 3Ml1- jOJIHKY cPOPMY, a nepCOIDfcI>11Kyje Cesepna aerap KOjl1 je onnozrao BeJ1HKY· MajKY 60rOBa EypIDiOMY xoja paha KOCMWlKO jaje 113 sora nocraje BI1.QJbIlJBI1 caer. Berap ce nperaopno y 3Ml1jy OcPI10Ha HJ1M O$l1oHeja. Hsa 0cI>110Ha xao na croia CacI>HoH-Ca<p0H xao npau rocnoaap CBeTa.

CJ1TIOH-Cl1cPOH he ce M3ry611Tl1 xao l1Me 60)KaHcTBa y Ilpe.uxoMepoBcKo apesse, a li>erOBO MeCTO y rpxxo] Ml1TOJIOrJ1jl1 sayaehe TH(j>OH. EUlM0J10DIKl1 xopea l1MeHa ™cPOH BH.n;H ce Y CIIDOH-CHTIeOH-311$OR. Tnaano KYJITHO MeCTO fior-a CHDoHa KO~ Pac Illajrpe HaJIaJl1 ce nopen pexe 0pOHTe, a Crpa60H KCDKe na ce paHHje OBa pexa 3BaJIa Tmj>OH, O,ll;HOCHO 6HJ1a je 'raxohe nocaebeaa fiory C.I1TIOHY. 14 A. U:ep~a"oBHIl-K)'JMaHoBI1Il, .n. Cpejoanh, "JIeKcHKoH pemtn\ia 11 MHTODa .!lpeBHc

Enpone , cTp.225-221. .

15 MCTO, cTp.149, 391.

14

15

)J(J.1BOjMH AH.D.pejl1h

BHTe30BJ.1 pena 3Maja

BI13aHnrnau; ManaJIa xaxe na ce OpOHTa pairaie ssana TT""3KOH I1Jm OIPI1TeC, a 06e pelfif cy npeaozra lPeHH'JaHCKOr

f-'JJ . . 1"6

"CHIleOH" 11 "3e$OH" Y 3Ha'tJelbY 3M3J 11 aacaaja.

,[(pyro KYJIrnO MeCTO yr-apacrxo-rpeaasaacxor Canona 6YlJIO je fipno Kacnoc y CWP11jH H3 KOMe je no Anononopy Tlif<P0H n06e,l(110 3eBca. Kao cnOMeHWK osoj 60p6H Y xeJIeH11CTH'IKO H PHMClCO apexe je aa 6p.u;y Kacsrocy nO,!(HrHYT xpaxr rrocaehea 3eBcy Kacnocy. ,L(a ~e 6p'!(0 Kac110C 6WIIO pannje nocaeheno CmOHY, casnaje ce H3 COJIOMOHOBMX ITcaJ18M8 H TeKeTa J ocwl}> a <l>IIaBwja xoja rranre 0 Ben CelPOHY ca "enmaTcKor" fipna Kacuoca. Xeponor 6eJ1e)KJ1 jemro JIOKaJ1HO npenarse 0 TJ.1<p0RY KOj"H ce CKpI!IBa y CHp60HCKOM je3~py non 6P)].OM KacH~coM. llo ):(parojJloBwhy OBO jesepo ce BepOBaTHO pairaje 3BaJIO CHnOHCKO I1CTO xao nITO ce H JlmrnjcKa pexa anana CJllpmifH, xoja ce Y BpeMe Xoxepa 3(}Be CKaMaH,D,ap, a KO}l CTpa6 H3 je aanncana xao KcaHTOC. Ha ymhy KcaHTOCa-CJ.1p6MHa Y Mope Hana3110 -ce rpan KcaHTOC na "Il1jeM MeCTY ce nexana HaJl33MO IlpeCTOHl1 rpan JIHKlllje no HMeHY 3p6, O,!(HOCH Cp6, YCTB3Plll Capn, Morno 6111 6MTH M 06pHYTO aa ce CIIIIIOR 30Be C11p60H. OBO H crora llJTO 06a XI1,!(pOJ-IWMa canpxe y ce6H "capn-cepn" KOjl1 y J1aTHHCKOM je3MKY aje "cepnenc" y saaxeisy 3Ml1ja-3Maj, a y rp"IKOM " epno " - nfl133ru. Cl'Jp60HCKO jesepo 11 pexa 6"H, Il?eM3 TOM~.; 03HaQaBaJIH 3MHjCKo-3MajcJ<0 jesepo 11 3MaJcKa pexa. Cepn-cep6, xao liMe aa 60)[{aHCTBO je eTHMOJlOmKM xopex aa eTHH'IKO' liMe Cp6(11), a y CJ<Jl3,ny ca OBl-fM MO)[{e 6J.1TI1 3aIIHC 113 cesepae Ananomiie PYCKHX HaY1:J.Hl1Ka KOjl1 npeHOCM MHJlojeBHli "CepIIKO 60r ,[(arCKM" .18 Ha HCTOM npanuy je 11 neo 113 cpncxe aaponne necsre y ,I(eceTepu;y:

"Aj,ne ca,na, nape Cp6.1baHHHe!" rne ce nonpasyxteua n03- 16 A. UepldaHoDl1l1-KY3M3HODHh, ,n. CpejOBHI\, "JIelCcHKoFf peJTHrHja H MIDooa", crp.

149,397. 17 MeTo

18 M. C. Mwlojc'lHh, "J.1cTOpl1ja Cp6a", J.i, lieorpaA J872, erp.j tz.

HBalbe HeKOr BMIlJer, 60)[{aHCKOr 6Hlia. Y Be3M ca OBHM 611 6110 11 ,[(parojJloBJ.1heB HaBO.u: [enuor aaurer enCJ<OMMTOJlOWKOr ronomoaa: IIIHpHH rpan, ca cTapMj11M 06J1l1KOM CH(p)UHH, CHUOH Iif3 jenae rrpane 0 CD. 'Bophy 11 a)[{,IlajJ.f 113 OK011HHe Cersa, Tpan mUpIffi ce nOMID-be 111- y Cp6I11jJ.1, TO je pynresana na peun CaBH rrpexo nyra crapor CI1pMujYMa, a..rm H na rrenrrepcxoj BMcopaBHM Y crapo] Panixoj." Ha Catpa je H rpaa Illafian KOjM je npOMeH.eHO ill anau-Caaan,

KYJ1THa MeCTa fiora Cadioira na I1CTOKY cy 11 6p.n.0 CHOH y nanannsexr Jepycamnsy, Bnpcaaeia y Jynejn, Caq,OH y nonmrn pexe Jopnana, Bcedion non n11aHMHOM HaBaB Y ,D.aHaIillbeM Jopnany U KTe-CH<pOH y Meconoraaaja na penn Tnrap (KacHHje npeCTOHMQa Ilaphana).

Hajcrapnjn rpsxa necHHIJ;l1 XOMep H XeCl1oJJ; K3)[{Y na TH<pOH J1eJlrn Y 3eMJbl1 ApHMa aa xojy ce MMCJII1 ,na je BaBI1JlOH-Ea6eJ1. ,n:a HMje y JIMTaay BaBl1nOH Ben Cnpnja, yaepasa Hac CTpa60H H npopor ,[(aHl-fJ1o KOjH y csojoj BH3Mjlil OBO 3MHj0J1HKO 611lie Y3li1Ma- xao CMM60JI Cnpnje. XepO)]'OT je Ml1T 0 THq,OHY JJ;OBO.llHO Y Be3Y ca 0PYCOM-XOpyCOM, ernrrarcxau AnonOHOM, a ca lbMM ce CJIa:lKe iii jezraa npnsa 113 Beornie 0 60p611 An0J10Ha 11 ,[(paJ<OHa Ihrrona, CHHa reJilHor:,z° II11YTapx xaace .u:a "TI1$OH ce Ha3MBa CeT, Iie60H M CMY ... OCMM Tora, MarHeT sony XOPYCOBOM KOCTH, a rBO)Klje, npexra MaHeToBI1M 3amrC11M3, TI1<pOHOBOM J<OCTH '.

BpJ10 je MHTepeCaHTHo 3Ha"leH>e pe'll1 TMl}>oH y rp"IKOM je3HKY W OHO OTKpMBa H>erOB npaan cxacao. Je,D.Ho o.u; arrasersa je "npcra KOMeTa" , O.u;HOCI:lO 3Be3)].a xoja ce xpehe, Oner, rnq,oc 3Ha'llf ".lJ.'MM, napa". Fnaron TM<pJIO 3Ra'tfYl "OCJIeITHTM, sacnemrra" W1111 "OBMTH .l(liMOM'. ,[(pyrVlM

19 A. JIoMa, "nO,llYH3BCI(3 rtpanocrojfiaaa CnOOCHa ... ", IYllmocnoneUCIt.J1 (jJI1Jl0nOr

){CLlX,lieorpaJl199~1 crp. 211. . ..

20 ,n. )J.parnjnoBl1h, " ;Yfap~fTCKI1 Cl1nOH H cnooeHCkH CHqlYH MnHOtlOCHI1J AI'lft.l1 , cTp.269.

16

17

:>iCJ.laoj.l1H AH.n.pejHli

Bme30BH pena 3Maja

p LJI1Ma MI1 CMO aa n.era CJleDH, OH xao ,u:a je caxpasex nap M. Ha c apoeranarcxoa "reoar" 3HaliM "nehana, urynrsnna, jaMa" mTO ce ycarnamaaa ca OHOM npl1'lOM 0 noaopy H ITYITOHY Y .D.emilHMa KOjH je rrexao y l-beMY iii TPYHYO .I(HMeWt ceo Kana je 3enc y6110 Thq,OHa l-berOBa KpB (xeMYC) je rranana Ha 3eMJbY re je TaKO HaCTaJla nnarnma XeMYC (C'rapa IIJl.aHHHa). Pes "xeMYC" 3Ha'lJl( aaesna, ann 11 JKpTBeHMK, csermsa Ha,u: caermsaua, onaj quje je lIIMe Herr03HaTO, O.llHOCHO 60r pahaisa a craapanaxxe MohH 11,

. •.• ". " 21

najaan, OHaJ KOJI!I je Hen03HaT .

.Y npesre xeneaasna iii xpnrnhaacraa Tl1CPOH ce nosesyie . iii ca enmaTCKI1M CeloM wje KYJlTHO MeCTO nocraje rpaa A6an Koj"H CTpa60H Ha:m:Ba TH<pOHHa. Bnacsocr MIIlTa 0 -60p611 Cera 11 03MpHca ca 6op60M Tl1cpOHa 11 3enca MMa CI!IM60JU1KY y 60p6H JIOKaJIHOr eranarcsor- cTaHOBHl1WTBa ca ocnajanaaa ca cesepa. CeT je nocne nyre 60p6e nporepan xa cesep y A3Hjy onaxrre je M nonrao. Jespeja cy I1Me erarrarcxor Cera-Cars Y3eJII1 3aCHMOOJI I') aBOJI a: Cara - Carana. KacHHje, y OTKpOBefhY Caraaa ,lJ.0611ja CBOjy <P0PMY: "11 sfiasena 611 Axaaxa senaxa, crapa 3MMja, xoja ce 30Be naBO H Carana ... " Jeaexaja. nprrsa 0 JbY)),MMa KOj11 ce xnaisajy CYHUY "Tocnon Bor CMaTpa oay CJIY)K6y je,n:HoM rnycotioss" _22 ITpOpOK Hcaaja ronopn 0 CaTaHl1 xao 0 JIyll,H<pepy xoja je 6110 caaaaa "nYH My.n:POCTI!I", 6110 je "caapnrea" , CTBOpeH je xao "nOMa3aHH anheo " KOjl1 ")KeJlYl npecro bOJKl1jM", KOjl1 je 6110 "rope aa nJlaHHHI1 b olKj oj " . Kacanje je "1130na'lHO csojy MY,nPOCT 360r cnoje cnane ". Bor ra je 060PHO ua 3eMJbY. JIYKa 6eJ1e)l(M na je Hcyc pexao KaKO je "Carana xao Myaa nao ca He6a".23 ITaBJle y HOBOM 3aBeTY, y npyro] IIOCJIaHl1U11 KopHHhaHI1Ma KaJKe: "11. caM COToHa rrpe'rsapa ce y aahena CBeTJIa" , O,IJ.HOCHO 1i13BO,u:H

21 P. TCMIJJII. "TaJHa 3Be3)1c CWpJoljyc", 3arpe61978, CTp. 155,158-159. 117, 179.

22 JC3eKI'\ia lS:lS-16.

23 Jesanhen.e DO J1YKW, 10:18.

>I .naxna qy)),eca". Hajsan, Otxposene JODaHOnO mane ,IJ.a Carana 6Y1o 3Maj, HHTepecaHTHO je na ce A)J,OHaj, 61 Jespeja 11 xpmnhaaa, 60pl1 npOT11.B Barra iii Oanpnca. Jespe JI)'Ill1<j:Jepa naaanaiy H XeJIeJI-cl1H Bope, O,nHOCHO 3Be3, .D.aHl1IIa iii CBeTJlOHorua?4

Brauhaaa cy .I(YWY TU<pQHa B11)),eJIH Y Ca3Be-)K}]y Benai Me,ll.Be,u:. Pl1MJbaHH cy y cenaa cjajaax sseana BeJl11Kt Me,u:ne,na BH,lleJIH nonose, a Fpna KOJIa. Cp6H cuarpajy , cy y I1I1Taay nnyr " BOJIOnu Te OBO cassexhe 300y Bonon Bonapa HJIH BOJIyapH.25 Y Be3Y ca BOJ1apJ.1Ma ce A OOl Ca3BeJKl)e Bnanraha ca, raxohe, cenan OKOM Bl1,llJbJ.ID1 saeaaa. Bnauraha ce neayjy aa BOJIoca, O)),HOCHO BCJ1C 60ra crana ruU1 60['a nyrua, O.n;HOCHO Beneca, Kon Pyca ' OHH 30DY BaGl1, O)),HOCHO lia6HHO casnesche, re ce aa OCHOI rora nasape 11 .D.aj6a6a, OAHOCHO ,[(aJK60r_26 ITOilITO ~ Bnanmha sane na He6y Y TOKY aeher nena ronaae, TO • Y3 Betrepy H Meceu HajCHrYPHl1jl1 He6ecKH qaCODHHD,M, HapO'll1TO y HolrnMa xana ce osa ,nna He6eCK3 rena He OH,!l ,[(aKJle, Benl1KI1 Me,llBe,ll je caaaexhe 60ra Carpoaa. B( Casaor KO,n Cp6a H,ne aa He60 M.ne'lliHM nyresr, O,llHOCl' KYMOBOM CJ1aMOM.

113 yraparcxor TeKCTa ce nan" ,lla je COOOH npno 6p. nobpo 60)K3HCTBO. Y 0PIPWUCl11i1 necaaaa XeneHl1CTH'IK( ztofia 3eoc ce H.U.eHnutmKyje ca Tl1CPOHOM, a KO,u: JIl1Kpo<l>OJ: ce jyaax Axanej Ha3Y1Ba TeCanCKl1M TIiI<p0HOM. M KO,n Hen xpmnhana 'fitCPOH CeT je )),06po 60)KaHCTBO. PaHC xpIDIIhaHCKa oq,I1TCJ(a cexra, xoja je nourronana 3MMjy xa ,no6po 60)KaBCTBO, saana ce Ceraaaepn no CHnoHY eel 11 sa J-bJ1X je OB 6Y1o npaaa 60r 11 npajarers caera mTO . nporas CTap03aBeTHOr 6ora. OHH cy 3aMHWJbaJIH Cera JIJ1KY MaI'apu;a KOjl1 je 6110 11 CHM60n Hcyca, a T3KIlHM c

18

24 M. BHWllb,. "fijecMa Ha..II njecllla",a". Beorp3,ll1996, CTp.5S.111.

2S H. JaHKoBHh, "ACTpoHoMHja y npeJl.aJ-l,HMa Cp6a ", BcorpaJl.19S1, CTp.143.

26 HCTO, cTp.141.

19

BI1Te30BI1 pena 3Maja

saMHIIIJbaJIH H jeBpejCI<Or Jaxaea, Y OPCPWU<HM TeKCTOBYIMa ce CHIIOH-CYlCPOH jaarsa 1<aO Bafio, a TO TBP.IlYI 11 Flnyrapx Kojl1 xazce ,aa je TO jezrao O}1, MII.reHa TMl}>oHa Cera, 3J10r 60:lKaHCTBa XeJIeHa H Brnnhaua. Hajsan, y cprrClillM JJ:yaJII1Cm'lKIiJM TeOMaXIiJjCImM IIpWIaMa CYlq,OH ce janrsa xao .ll.a60, caTaIDf30BaHH XpOMYI ,7J,a6a_27

Ha CROBeHC1CHM npocropaaa nocrojn jour jenno caTaHH3.0HaHO XPOMO 60)KaHCTBO. Y XPOMOM 03PI1, O,uHOCHO 03peHY, xao ,na je CI<pHBeH .ll.a60, O.L(HOCHO .ll.aj60r. 3a 03peHa je neaana .neBa M MI1JIYllla. Y CKJIa.llY ca l-bHXOBl1M 60)l(aHCKHM npHCYCTBOM cy MHore nnaaxae 03peH, ,UeBa, ,l(eBHH, ,n:eBojaqxa J.'l ,UeBJ.'lua. 3.rrn nyx 3arp06Hor )l(Jfoo.a J.'l CMpTIiI je Ospea. 03peH M' )l,eBIma cy nsa )KHBOTHa aHTID1o,ua, pahaise 11 CMpT. Cynpyr ,!I.emme je Morao 611.Tl1 iii MYillKI1 n:aH.l(aH ITJIO}1,HOcrn?8 03peH 11 ,UeBac MM3jy BeJJl1Ke CJU1'lHOCTYI ca enmaTCKHM 03Hpl1COM :H lliIiJllOM, a1l11 1-1 ca He$TH;n.OM H Tl1CPOHOM. ETHMOJIOllIKM 03peH l1 HMa xopeu y MMeHY 03"pHca.

Anonoaaje Po1')amrn flOMIDbe TmpOHCKY CTeHY na KaBKa3Y. Kao ·60r rpoua Cl1IIOH je 6MO 11 na tlellY CJlOBeHCKor nairreoaa, a na TO ynytlyje 11 Tl1TYJla )l(ynan xoja MMa crapnjy CPOPMY aynan, cynax, canan, JiI. KO,n Ocera, KOjH 1KHBe aa cesepaojr KaBI<a..3Y, IJOTOMaKa CKMTa Itt Capxta'ra, 1l0CTojl1 60)KaHCTBO Carpa. Y crapoj peJU1r:HjM ocera Carpa je 602f<aHCTBO OrI:-bHIIITa iii separa Ha,U OrI-blID.lTeM xoje je OH rrpsu " :H3MMCJI}lO, a nOTOM crrycrao ca He6a. Y HeKMM ,QeJIOBHMa 06pe,u;a OH ce npl16JIHJKaHa fior'y KOBa"lY Kypaarony. Kana nonasce 3aKJIeTBY, Ocer ce YXBaTIiJ aa aepnre YI H3rOBapa: "KYHeM ce OBJ.iM npe~cnfM 3JIaTOM Ca<)JHHHM". ,1l.aKJIe, y IIHTalbY je 60r Caq,OH-CHnOH "I"je "Me je casyaano .U;O .llaHaC KO,u; OceTa_29 Ca<pHHe aepare

cy liI.lleJ-lTwrne aeparaxa CB. Cane I<O.n. Cp6a xoje ce CJIaBe YMeCTO ~aCHHX aepxra anOCTOJIa Flerpa, ann He Y CMHcny OKODa KojHMa je 6"0 OKOBaH CB. Tlerap npe nory61belb.a. Ca. Caaa je IIOKpOBI1TeJb nepar-a Ha.n OrIi>J1lIlTeM a 'LlajKaHooHli je .ll,OKaJao .n;a je OBY npry caor KyJITa CB. Caaa HaCJle.n;HO on crapor cprrcaor upxonaor 60ra KOjH je HMao "npaneaae aepm-e" cnynrrene ca He6a, na cy ce JbYJlH KJIeJlI1 '!(p){(e:liH ce sa f-b1ilX. Taj 60r, no QajK3HoDHhy, je .l(a60r, 60r cynna, rpoxa H nJ10.n.HOCTH?O Mozee ce peha na je raj 60r, YCTBapH Ca$OH, O,llHOCl-J:O Cadia.

CKI1TCKO Cadia 11 CPDCKO Caaa ce caxyaano, ,n;arme, CDe ,UO XIII aexa Ka.n;a cy ra nOHCTODenUII4 ca MOHamKHM :HMeHOM aanaonannor caerarersa YKOJIl1:KO cy Cp611, a BJit,UF:I ce ,[{a jecy, casyaana HMe osor- 60)KaHCTna He QY.101 O}1,aKJIe H ].fMe pexe Cane. OHa nocn .HMe pel:(Hor 6Q)J<3HCTBa rrnomrocrn, lI"fYI-be l1 rpoxa, OBa pexa HMa ].fMe Caaa M y apeue pMMCKe nnananaae Ha OBllM rrpocropnua 0 'CfeMy rosopa H H113 cnoueaaxa nocneheirax peTfilI.1M 602KaHCTOl1Ma Y BpeMeHY O.l( I ,n;o V aexa, Jom 3HaQajHJ.fje M TO aa cy npoaaheaa a OCTaII.JiI xpassoaa nocaeheanx OBOM 60))(aHCTBY. Hapo-urro cy OHM -.:reCTI1. y ropa.eu TOKY pexe Cane 1"

. C 3-1

aeROJ npl1TOKM aOMH>l1. Caaa-Cadia 11 Casmsa-Cadiana

oy pexe Y KojliMa )J(MBH 3Maj. Kyrrr pe'lHMX 60JKaHCTaBa H nona je 6110 npno pasuajetr, a nOI'OTOHY je TO KapaKTep:HCTWIHO aa Carpona. )];a je pexa Casa, CnaKaKO, Y De3:H- ca Cal}>oHoM rosopa HaM 11 MMe rpana aa ynrhy .l(pmre y CaBY no MMeHY CaijJoH aa xapra Barrrepa Bannaesmnepe :H3 KaCHe 1513. rOAHHe·_J2 .

AKO ce BpaTMMo na THcpoHa-CMcpOHa-CMlJOHa I<0.n. rpKa, ,UonH heMo no HHTepecaHTHI1X neaa, TI1I}>OH ce

27 ,ll . .n:parojnoBl~I\, "YrapHTCl(1! CMBOH II CJlOOeHCIGI CJ.tljlyn", CTP, 270.

28 B. MnHIi.. "MlfrOJlorHja H K)lJlTypa" lieorpa.ll19gg, crp. 204-20'1.

29 A. 110M3, "Caern CaD3.1~OCeTCl(H C3<!Ja", Pa.cKoBHHK 77-78, Iieorpa . .II1994. cTp.120- 122.

31

B. QajK3HoBKb, "0 cpncxou BPXOBHOM 60ry", Eeorpal\1941, CTp. 7-27,98-103, i46- 157.

C. Kojnh, "KyJlT pe'lHKX 6olKaHCT303 y H3IUl-I'" KpajeBM~{a". ·CnpMHapxvlI.l>e0<P3.11

1966, CTp.1l9-121.

r. mKpHB3HMh, "MoHYMeHTa napror-penxuua.Jyrocnaaaee" ,Iieorpa.ll1979, crp. 86.

32

20

21

BHTe301lH pezta JMaja

22

I'

I

I

!

I

ITeJ10nOHe3y.35 Xpax y . .l1:eJ1(tmMa je npanaaao uajnp 60rHFhI1. Fen, a lJYBao ra Je 3Maj TIMTOH . .D.eJ1<IJl1He cy 6.11.J1 ,UBe ~M.a~HD:e O)l KojHX je je)lHa 1JYBaJIa nelil1Hy y Kl1.JJl1KHjl Y KOJOJ je 60pa~110 3ap06JbeHl1 3eBC, a npyra je OopaBJ.1J1; y .lI:eJ1«pl1Ma rne je QYBaJIa H3BOP Kpaj crapor- trpopo-nnnra,' ()qJfi'JIe)lHO, npopo-nmrre je 11 )l06MJIO, HMe no 3MajOJUlJK(J .LJ:eJI<pHHI1.

. Y ErHTIry cy XMKCI1, oCBaja':lKJ1 napon ca cenepa HaJBHllJe CJIaB~U1 Ceyra-Ce~a, 60:>KaHCrnO sarpe, CYH:Qa I xoisa, a KaCHI1Je ra 3a.n;pJKanaJY H EranhaRM xao 60nr para rpnH cy Ceyra H33MBaJU1 TH<pOH, a no XepO)lOTY OH C( xpao Y Cep60HCKOM jesepy. Beaa Baxa ca ,[(HOHIiICOM XepaKJIOM, O)lHOCHO Cep60HOM xao HajcTapHjl1M (0)l(aH. CTBOM BaJIKaHa 11 npeznse A3..ge noaone Hac zro TlupoHa- 3a<jJOHa-Ca<jJOHa 11 jom crapaier o6JI11I<a CepnOH-CH110HCH.«pOH. ,lI;oBo1)eae y JIOrHWY Be3Y .D.aroHa, ,lI;aJK60ra ,lI;aJ6ora, .,n:ar)le, ,Ua6e, .LJ:a60ra 11 Barra, J.beronor CHHa, ca ~eJ1-BeJI 6orOM, ca 3MajeBI1THM 60rOBI1M.a ocrnapyie ce Je)lHHCTOeHIif pemlrl1jcKH npoctop aapoaa Espone 1'1 Bnacxor I1CTOKa KOjM cy RaCeJbaBaJIM napomr HaCraJIM 'j crapoj Bepona, O.LlHOCHO Do.o;YHaBJhY H Banxany, OCHOBHa J.bHXOBa nepCOIDf«pl1KallMja je MMTCKI1 lMaj. A )la 11 .D.1i10HHC, xao HeKO crapo 60)KaHCTBO, I1Ma aese ca 3MajeM, HaJIaJH ce ynpanao Y ,L(O.llOHH rae je y fberOBOM CBel'HJTHllIry ca xpaCTOBHMa npoHaljeHo BHIlJe nnonana. Ha jeznroj ozt H>I1X npaxasan je .D;paxo, nOJIa 3Maj nOJIa soaex ca KpI1JIHMa?7 TaKBHX npMMepa HMa jom. 38

.D.a611 ce CTBOpHJJa npencraaa soja oMoryJiaBa neeMeTaHO rroneaasarse OBHX fioroaa H YO'JHna H>l1XOBa "eBOJlYl.(J1ja" , nOTpe6HO je Dpe)lO"lHTH MI-1TCKY CJ1HKY CYHlI.a Kao 60ra JbY.Ll11 THX BpeMeHa. EoI' C)'HUa, O)lHOCHO CYHne,

~~ ~c~~~~=~:;:<Y3M31IOBHh.lJ.. Cpeiosah, .. JlexcHKoH peJlMrHja ..... , CTp.212-213.

37 -E. Pakinoi, Elen iko panorama" Alh¢ns 1995 cTp.78. .

38 ·M. Brouskarl, 'The Paul and Aiexsandria Canelloponlos museum", Alhen .• 1985, str. 72.

~Jje.umL ... asa ca nl1TOHOM xcra je YOHO MOJ]OH 11 u.eroao rerro je nexano nenocpemeo acnon npoposanrra y ,lI;eJlcjH1Ma. TII.I<jlOH- je C~J1HH 601' CH3J1UIHX. PYKy ].I HeYMOpIDfX nory, ca CTO 3MJi1jCKI1X rnaaa, ca EXl1).J;HoMje H3pO)l,~O MEora '1j)lOBml.ITa, a aaananao 611 11 cnerou na ra HJoIje crrpesno 3eBC. 3eBc je xanao TmlJOHa roaehx ra )1;0 CMpHjcKe DJ]aHHHe Kacnoc. Kana je crarao y Tpaxnjy, no-reo je ,lJ.a 6ana DJlaHHHe xa Benca, aJIH cy OBe non ynapoa Myaa DOHOBO nanane Ha }bera H ornapane My xpaane pane. IlrJaHIi1Ha Xesryc-Crapa IJJIaHHHa )l0611JIa je l!.IMe no TI1- «pOHoooj KpBI1. OCII.IM oaor KH.lIHKujcl<or TI1<jloHa rrOMmbe ce 11 TH<pOH, C.l1H 60rHH>e Xepe xora je rroaepana ua 'lYBafbe 3Majy IlHTOHY y .l1:en«pMMaY 3Maja IlHrOHa je ycrpernro An0J10H xana je noruao y ,lJ;eJI<jJe, a IIOTOM ra caxPaHI10 non OM.paJIOCOM, KynaCTHM KaMeHOM xoja je CMaTpaH sa cpemmrre CBeTa.34 TIA.pOH je ca Em)l:HOM, orpOMHOM 3MHjOM ca Bl1Ille JIlYlJ.ClCIi1X rnasa, MMao 6pojHO nOTOMCTBO: nca Oprpa, Kep6epa, X~,IJ,py, XHMepy, Heaeicxor JIaBa, CcpIi1HI'Y, 3Maja KOjl1 je y K0J1XH)l11 xyaao 3JIaTHO pyuo, Xecnepnncsy 3Ml1jy, Ilpoaerejeaor opna, 3Ml1je xoje cy y611JJe J1aoKOHa... EXH)lHa je 11 CTa.HOBHHK 3eMlbe ltl3Ha)l Ilpxor Mopa ca KojOM je IAMao cycper w Xepaxne. Ca XepaKJlOM je ponana CI1HOBe Ararapca, Tenona 11 CKI1Ta. Ysrpen pexeao, 3Ml1ja xecnepana -ryaa 3JIaUIe jafiyxe My.nPOCTI1.

Fp-rxa 60rHl-ha Xepa je ponana CaM03alJeneM jom jenaor TH<jJOHa. Xepa-Focnonapaua ie najcrapaje rpsxo 60JKaHCTBO, O.LlHOCHO OHa je 11 60iKaHCTBO crapnjer neJIaIIlKOr CTaHOBHI1I1ITBa. Hsy cy nOIIlTOBaJJJ1 TIeJ1a3rl1 Tecannje, Beo'rnje .11 ITeJIOnOHe3a. IIpB06HTBO je 6ana 60rMl:-ba por-are CTOKe. KacHHje l1Ma BajBeliM 6poj CBeTHmruITa na

.j

33

k U.epMa1l0BHtI-Ky3MaHOa"~. D.. Cpejoaah, "J]eKCKKOH peJll'lrHja It MHTOOa .IlpeOHC Esp one ", :&eorpa.n 1992, crp, 529-530. -

KCTO. CTp. 443.

34

23

Bwre30BH pena 3Maja

rryryje He60M Ha.ll3eMHOM peKOM y TOKY .llaRa, a no,n3eMHOM, nonnonnoa peKOM Y TOKY aoha. Y CKJIa.uy ca Tl1M M3BpIlIeHO je ofijannsaaan,e .H npencraarsarse Tor n.eronor xperan.a 30oMopqn'l3a~l1joM, Ol(HOCHO nonerseae cy MY onpehene nepCOIDIcPiiKaIll1je Kp03, 'lOBeKY pa3YMlbHBe, >KHBOTI1f:be. CYHIJ,e je npernopeno y rmmy, O,nHOCHO Y xon.a, KOjl1 ra HOCI1 aa Jlel]HMa H xonexa, KOjl1 janre xoisa ca rJlaBOM Y 06JlHKY CYHua?9 Hexe on najcrapnjax npeacrana cymarorx 60JKaHCTana rronpaayaesa f:bl1Xone £popMe Y 06.l'rnKY p116e. ,l'(aKJle, UITO je Pa3YMlbHBO, cynne Y nonaevaoj-nonaomroi, XTOHCKOj IPa3M ,n06l'fja 06JlHK pM6e runl 3Ml1je xoja nyryje nO.ll3eMHOM, HohHOM CTpaHOM, a xaaa aspaa,a aa He60cBO.LlY, OHa .Ll0611ja xpnna 11' rrpersapa ce Y aa pexor 3Maja-orFbenl1TO cynne xo]e J1eTM CBeTJlOM uefiecxox peKOM. Y KaCH11jl1M £pa3aMa cynne .ll06Mja .rrnx 60rO-'lOneRa ca KpHJ1MMa, a JKHBOTIlH>e ra noce M.JlH KOJlHM3 npesoae. Hapasao, nJilKOBHOCT 're CJll1Ke ce pernana Kp03 paane dlOpMe: reouerpasonane, reOMeTpI130BaHO-HaTypaJiJ-Ie 11 nOTrIYHO naryparnre.

Flrnna xao CI1M60Jl mresaor cynna CTaJ1HO ce 60PM ca DO.ll3eMHHM canaxa na He 3a.llpJKl1 M 3ap0611 cyane Y TaMl1. OHa ce 60pl1 ca XTOHCKMM 6iiheM OJlM'leHOM Y 3Ml1jM. Mel]yn'IM, rroxexan 11 y CBOM .llHeBHOM rrYTY cyrrne HaMlje na nenpajarersa, O.llHOCHO aJK.llajy. Crnaparse HOBl1X 60rODa (3eBC, Jymrrep, M11Tpa, Jaxae, XPl1CT) np0113B0JJ:l1 11 cssenrrasee CTapHX 60rOBa Y $opMe nomesmor M XTOH WIH or, y HajTaMHMjl1 neo KOCMoca, O.llHOCHO 'raprap 11J111 naxao. Ca f:bJ{Ma nanajy 11 I-bl1XOBe MHTCKe crraxe, crape npencraae cynua Y 06JlHKY 3Maja .. rp'll<l1 60r 3eBC ce 60pl1 11 nofiehyje crapor fiora. THIPOHa-3Maja, Xpl1IlJnaHCKM ApXaHreJI Mnxajno y l1Me HOBor 60ra nofiehyje 3MMjy JIeBl1jaTaHa Kao IifHKapHaUl1jy ana, AHTl1XpIi'ICTa, CaTaHY,

EeJI3e6y6a, a CB. 'Bophe xonn.esr nepe y611ja a>K,IJ.ajy. Tlpexra TOMe, najc'rapaja $opMa cYHDa je COOJ lKHBOTHH>a xoje JKI1Be y BOJJ:l1, na 3eMJbl1 1-1 netiy, P116a, porara JKHBOTHFba 11 oTHUa y cnojy ca OrJ-beM, Cym:J,eM nponasone 3Maja xao HOBY CJ1T!fJ<y. Cneneha diasa je npencrana EOr-QOBeK-3Maj. Kao irajcrapnja 60r CYHUa 1'1 nJlO.LlllOCTI1, 60r nasanan je OJUPJeH y 3Majy 1Jlfje HMe KO.Ll pa3HHX napona l1Ma csoje je3WIKe aapaiairre.

TIO.llceTMMO, najcrapajy <jlOPMY pM60.JlHKOr 6mKaHCTBa, xao npaysopa, HaJ1a3HMO Y JIeneHcKOM BMPY, KyJITYPM Me30JlHTa na )J,YHany, To je 611J10 BpeMe on 6.500 )1,0 5.500. ronsnre npe H. e. TIOTBP.uy TOMe HaJ1aJl1MO H y ETtl6J111jl1 Y lI.eJIY 0 PajCKl1M pexaua: L(YHaB, Txrap, Eydipar 11 Hlrn.40 CBe OBe pexe I13Bl1py 113 Paja: 113 3aje.l(HH'lKOr H3Bopa, ,l'(YHaB ce, YCTBapl1, 30Be <l>I1COH mTO eTI1MOJIOI11KH JiIMa xopen y l1MeHy 6o>KaHcTBa O$Ii'IOH, aajcrapaje« 60>KaHCTBY xoje 3Hajy Tprra, a TO je no CBeMY Ca<jll1oH, nOTOH:.M Ca$OH. Anaa 11 EBa cy 6HJ111 y Pajy KO.ll- 113BOpa sone, a Anheo MM je pexao "Trrenaj OBe none jep OBO je pexa <l>l1cOH(,[(yHaB) xoja l1.ue OKO nerre sexrn,e EBl1JlCKe". OCTaJIe 'rpn pexe npormry Kp03 zrpyre 3eMJbe, aJIH ce l1 OHe 30BY <l>HCOH H Ha H:.HMa je 06eJle)KeH MHTCKl1 D01:JeTaK )I(l1BOTa. To 110- npasysseaa .Lla cy HaI-bJiIMa )J(HBeJII1 CTaHOBHI1UH xoja cy npeacraaraamr noxerxe xynrype, na cy OBe pexe MajKe >KMBOTa. A OCI1M rora, rra Tnrpy 11 Eydipary cy ce HaJ1a3HJlI1 060JKaBaOUM L(aroHa, fiora omorenor y p11611 KOjl1 l1Ma cnoie npne npencraae, TeK y xxrn BeKY npe H. e. Ilpse p116oJll1Ke 60roBe CTBOPMJIM cy CTaHODHHUI1 xyrrrype Jlenencxor Bl1pa aa )J.yHaay (<l)I1COH-l1cTap) y LXV-LX BeKY npe H. e. Hajcrapnje, rr03HaTO 11 MCTOPH'lHO I1Me ,l'(YHaB J1Ma no 60rl1Fbl1 MCT3P, a CTe$aH BMJ3HTmJ'an: 11 Eycra'raje,

39 H. l{aYCI1JlHC •• , MlITC~HTC cnHKH NajYlIourrc Cnoaeua", Cxonje 1994, CTp. 276-278.

40 P. HOBalCOBHh, "Cp6H H pajclCe pexe ", lieorp3)l1995, CTp.14.

24

25

2KI1BOjHH AH.1lpejlih

KOjH Cy sanacana OBO MMe, Ka)KY na Hcrap-Ilynan HMa Ha,lUifMaK Maraoc, O.D,HOCHO Majxa,

Ifceyno Llesapnje, DO'leTKOM V sexa, CIIOMHl-be CKJIaBHHe lit <1>M.COHUe KOjH ce aanraajy H I10.n;YHaBUH. Y PYMyHCKoj HapO,lJ,Hoj rpaznmaja nocrojn cxaaraa-e aa cy noayaaacior <l>McoHUl1 Ha3BaHM. no pena Eyrppar, a no rpaxoj Tpa.n;HIUfjl1 zta cy TaKO HaJB3HM no Tlifrpy.41 To nonpaayueaa, napanao no EI16.nHjH, .n:a cy ce aa .L(YHaB ,noce.rrn.rrH 1It3 Meconoraanie, ca non-a Ceaap, rne je 6110 E.n:eH (Paj). Me~YTl1M, yrsphexe xpononornie Jleneacxor anpa aa ,il,YHaBY, ca Pl160Jl1olICI1M 60JKaHCTBHMa 11 Tnrpa M Byrppara, ca .L(aroHOM-pI160M He ,lJ,OOYWTajy OBaKBY xorynnocr. YXOJIHKO 113Bope ceofie Xaxca, KpajeM ill Ben, a nOTOM I1eJIaCTa KpajeM 11 nexa ope H. e. DeiKeMO sa crapy Eapony, OH,lJ,a nocrojn paanor saure aa OBe mpnu,e, a norOTOBY H 3aTO, UITO OHM ca C060M Ben noaoce .L(aroHa 11 Berra, O,lJ,HOCHO Ben Ca~)OHa. Oner, HecYM.lbMBO, pex "nar" je aCHpOBaBI1JIOHCKa l1 3Ha'iM pl16a, a CBe nocraje pa3YM.lbI1BO YKOJIMKO cy Jespeja CTap03aBeTIlY

• 42

I1CTOpl1JY npHMHJI1iI on A CI1Paua. Crapajx 06.rrn:K .L(aroHa

KO,lJ, <l>I1JIHCTejaQa-I1eJlacTaje Oanec, n03HaT w: xao O,lJ,aKOHO)l.aroH, KOjl1 je H3POIDt:O 113- Bpxrpeicxor Mopa y xoje je nomao onaesyn npexo Mopa (Hapo.101 C Mopa) no Anono. nopy. OH je IbY,lJ,e HaY"1I10 CBeMY, nao 11M IIHCMO 11 MY3I1KY, 3aKOHe H reonerpajy. HCTO TaKO, C Mopa je KO.n; Branhana nouiao 0311PMC ca CBOjOM iKeHOM 113J1t,lJ,OM-I111ITap ,lJ,OHeB1ill1 MHora aaarsa, ,n:aKJIe, ca cesepa.

OnLEHM 3MAJ

41 P. HOBaK08Hh, »Cp6H H pajcxe pexe" ,cTp.14.

42 J.,ll;epeTl1h, "Cep6H', cTp.7-9.

Ilpareha Mojczja 11 iseroeor jeaanor Bora, 'IJ1je CeMl1TCKO nopexno HeCYMa~fBO ,lJ,OCe)Ke ,lJ,0 Erl1IITa HaerOBI1X XpaMOBa KOjl1 cy I1Ma.JlH Tpa,lJ,11I.lJ1jy O,lJ, "rpnaecet xan.ana romma" (?), l1,lJ,ylrn apl1jeBCKMM nyrex, CTM)KeMO Y J1H,lJ,Hjy nYTeM ocaajarsa IbY,lJ,H Gene pace. Kon CeMMTa- son Kojlllx je y noserxy ,lJ,oMHHlifpaJia QPHa paca nocroja TeH,lJ,eHUMja y penaraia xa MOHoTeI13My-rrpl1HI1HI1Y jenuor Bora, a xon Benzx ocaajasa 11 nofiemraxa jacna je nOJlI1TeHCTWlKa CTPYKTypa xoja ce 6a311pa na npapona H 060iKaBaJ-bY npenaxa. CBaKH 0,lJ, OBI1X TOKOBa -[1Ma cynporne xotrnennaje JKJ.1BOTa: je,lJ,HHCTBO H ytrnBep3aJ1HOCT, a na npyro] crpaaa fiecxpajaa pa.3HOBpCHOCT R fipojaocr crpenrscsea nynre . IIPB06V1THM apnjeacxa nepnon ernena ce y Be,lJ,CKVlM XlifMuassa enoxe Pane, xoja ce y ErMIITY noxnana ca BpeMeHoM 0311pl1Ca VI H311.IT,e. Tler XI1Iba,lJ,a remora npe HOBe epe rYCTe nryue cy IIOKpMBaJle "CKHTl1jy" 0,lJ, A TJlaHTCKOr oxeana ,lJ,0 cesepxax Mopa EBpoIIe. Bena JbY,lJ,I1, Xnnepfiopejrm cy HaCeJbaBaJIl1 OBe myve aanasehn y 1-b11.Ma fipojxe ,lJ,YXOBe. Y noznrpy ca u.pHl1Ma, 6eJll1 JDY,lJ,lt cy ,lJ,061ifJll1. HeKY BPCTY xyre 0,lJ, xoje cy MaCOBHO YMHPaJIl1. Paxa je aaniao nex sa OBY fionecr y COKY HMeJ1e, Koja je nocrana CBeTa fil1.lbKa, a npOCJlaBJb3Ha je 0 ,lJ,aHalllaeM li02KHhy. Kao napa3I1TCKa 611ThKa l1MeJla )J(l1BVI na xpacry, ,lJ,pBeTY CBI1X CYH'IeBJifX 11 rpOMOBMTHX 60rOBa. Taj:HOBl1TO 6Hhe xoje je Y CHY

26

27

BJ1Te30BJ.t pena 3Maja

nOKa3aJIO PaMM rpaH1JHUY KMeJ1e ce xacnaie KO,n Fpxa 30Be Bcxynarr .

. Kon BeJI-aua Enpone y aexoj neonpehenoj npOU1JIOCTH

YCTaHOBJbeH je KYJIT CBeTe narpe a nOTOM je ycnenao nyr y A3Hjy. OCBojeH je Hpan H nerrosa bJIMCT<or HCTOKa. M 3eH,n ABeCTa roaopu 0 TOM PaMHHOM nyry y RH,l(Hjy. Paua je YCTaHOBMO "'IeTMpH BeJIHKa rrpaamrxa y ronaaa: npa3HHK nponeha 11 paharsa (rsyfian cynpyxrraxa), JTeTH>H npa3HI1K )J(eTBe (CYlHOBH M KhepM ca nJIo,nOBI1Ma caora paaa), jecel-b'H npa3HHK xana ce nene llJ10,llOBI1 'H najcneraja npa3~K BO)J(Mh (BeJIHKe cerne 11 npenaxa), BaTpOM 11 neCMOM je npOCJTaBJbaH noserax COJIapHe ronane 11 IUTl1jafbe 611JbaXa y rrpapona. 3afipal-beHe cy. Jby,nCKe )f(pTBe, yxHHYTO je poncrno, xeaa je IIOIIITOBaHa y KyIiM, ycnocranrsesra cy KYJTTOBH npenasa JiI CBeTe sarpe. Y Be,naMa je, xao KOCMOrOHMjcKH xynr, ycnocrasrsen "'I11H aenpexmme )f(pTBe. ,ll.a fiJi! crsopano CBe lliTO nocrojn y CBeTY BPXOBHO 60)f(aHCTBO )l(pTByje ce6e a Jil3 rora he ce xacanje pomrrn ,nMOHM:mjclC3 noxrpmra 0 nany H acxynrsersy nyrua xoja ce W11pl1 na Xepsreca l1 Oprpeja, a npexo Mojcnja Ty MJ.1CaO 0 PetJM fioxaacxoj je nonpnmo Hcyc XpHCT.

Hcyc je nponeo HID remora xon ecena rne je npl1Ml10 najaehe rajae y neliMHaMa y llJIalYtfJiM aa xojy ce npirsa na je y H,oj 6uo M Mojcnje ca CBOjHX cenasorecer Jlenjrra, Y MCYCOBO BpeMe je rrpononenao H JOBaH Kpcrarers Kojrif Hl1je 6110 ecea seh napomm rrpopox. Hcyc ce cpeo ca JOBaHoM, xyo ra U nonsprao ce TflffiY jaanor xpnrrerea. JOBaH je npasaao Hcyca sa Mecnjy H xao raxnor ra KPCTMO pexaxea:

"J a aac KpCHfM BO,llOM, aJI.H he nac OH xpcrara aarpov." Ecena cy Ca"'IySaJTH 3HaJ< CMHa fiOrO'lOBeKa, 3HaK KOjH je Jadier; ofioscaaao xao 3HaJ< He6ecKor M 3eMa.lbCKOr orrea, )'[(J1BOTa H fiecwp'rnocra. bMO je TO KpCT. Y CBRM 3Ha"'IajHl1M rpeHYTUHMa Hcyc ce nonnasa y nnaaaae rne ce npenaie MOJIJilTBM. Mynpau Bezra 'lMHli CJTWJHO: "MoJ1MTBa ,nP)J{U

nefieca 11 3eM.lbY H nnaaa 60rOBMMa." Y pa3rOBOPY ca lbrKO,llHMOM Hcyc xasee: "AKO ce KO He pona BO,l(OM 11 ,[(YXOM, He MO)J(e yliM y uapCTBO Iio)J(Mje" H3 "'Iera cnezm nornyaa nofiezra ,l(yxa Ha;u MaTepl1joM, O;UHOCHO Ha,n TenOM. ,[(orO,l(MJTO ce Flpeofipaacerse.

Kao rrepconmpaxannia Cyrrna orrseaor 3Maj je 300MOPcpHa npencrana fiora xoja ce noianrsyie y Haj;uy6.1boj HCTOPMj.JiI l1H,lloeBponJbaHa, aJTM M HeHH,lleOBpOn.lbaaa xao CMM- 60JIM"'IHa cpopMa xoja MMa CBOj Ma:repHjamfM 113pa3. C11M60~ je YCTBapM OCHOBHJiI eneverrr lit MCXO,llmuTe KYJIType, a nonpaayueaa ynpaso MaTeplitja.lllJlf ofinax KOj11 HMllJllUlHpa HeBM;U.lbMBM CMMcao Te je ;UBOCTpaIlO' je;UMHCTBeH. Y TOM CMMCJTY cHMfion y HeMaTepMjaJTHOM nonpaaysrena CPYHKUHjy cHMfiona y KynTY, O,nHOCHO, npencranrsa ,llBOjHOCT Y ocsonnrsaaaay fiO)J(aHCTBa 11 60)J(aHCKor. CHMfiOJI caxynrsa Hajpa3JIWll!fnfje enesrerrre y nenomrry MMIlpecMjy H norrynrra lJ.yxy na npesaaahe rpamme KOHa'IHOr ,lla 611 ce nonpno )1.0 fiecKoHa'IHor 6litBCTBa. 3a "'IOBeRa crapor CBeTa TO 6eCKOHaqHO M He,l(OK)"IHBO 6MBCTBO je ynpaso canpxaj 60)f(aHCTBa. Hessajyha 06jalllfhefhe "tfOBeK je crnapao cJilM60ne, npso CJTMKe lit H;uone, a l1,lleaJTlitCTHttKa MalllTa xoarpomnue aneropnje y Kojl1Ma ce KOHa'IHOCT ry611 y 6eCKOHa'IHOM. Cl1M60n je TaKO y nenocpezraoi Be3H ca Marlifjo 1 xoja nacraje 113 xaannor MMcaOHor npoueca sosexa. ITpH TOMe CJIl11:JHO np0113BOJUif cmrrao, rrocnemma JIWm nacaoj Y3POK, a OHO WTO je je;UHoM 611JTO y ,L(O,l(l1PY nponyxyie na zrenyje jenno na npyro lif aa Pa3,lla.JbMHH. TIo <I>pej3epy "Marlitja je He CaMO norpenraa CHCTeM Ml1IIlJbefha, Hero M norpenraa CHCTeM npxponxor 3aKOHa". Flpexra Hapo,nHTtlM aeponatemra t10Bex je MMCTlflHO nOBe3aH ca pa3HHM npeztMeTrifMa y caojoj OKOJIHH.H 11 na He6y, Te rrpeua TOMe, CBeT

1JHHH MMCTJiIlIHY UeJTMHY· .

TIpHMFITMBaH 1:JOBeK ce npojexryje y CBe OKO ce6e Jtf TI1MC ce crnapa 1:JOBeKOB ,l(BOjHMK. TIoCJIe rora cnena npenasax

28

29

BHTe30BH pena 3Maja

aa aJ-IHMl133M KOjJ1 ce paaano TeK y MJJaJ']eM KaMeHOM nofiy, AHJilMl13aM je OCHOBa aa KOjOj je aacrano MHOr060llTBO. Haaepne CMaTpa na ce ua xpajy npexpamhaacxor nepaona KO.u HeKJ1X CJ10BeHCKl1X napona jaBHO nojaM Bl11Ill1~ 61111a -6oroBa xao OCTaTaK "on 3aje.uHH1:J.KOr apnjeacxor BepOBaH>a" Y HeKO najsame fiO:>KaHCTBO. CMaTPa ce .ua cpncxa penaraja, KaKO je jom ysex nanac aareaena, npenCTaBJba nocnenany nyrorpaiaor nponeca sa spexe xor-a cy y J-bCH cacran yuina BPJ10 Pa3.J1H'TI1TM 11 6pojHl1 eJ1e~eHTJil nepcxax C.I1CTeMa KOjl1 113 n03a)J.HHe npofiaialy H )l.eJ1YJY· ITo Ho.nI1J1Y "Cp6H cy MeJ']y CBHM Apl1jeBUHMa eyponcioos, y3 jenaa H3Y3eTaK .llirrnaHa, l;1ajn03HaTHjl1 Y3.np:>KaBaTeJbM rrpsannsera csojera sjepoaan.a, .. TO je He3Ha60111TBO Cp6a jonrre HeCJ10MJbeHo".

Ha OCHOBY uaponne Tpa,!U11l11je BH,UH ce .ll.a je KO.n Cp6a

BPJ10 pacnpocrparseac sepoaaise y 3MajeBe, Ml1TCKOpe.fI}IT~jcxa 6l1ba npenxpamhaacxe 11 xpl1111naHCKe canpsome, soja ayxy xopene 11.3 nanexe npOWJ10CTH.. Ilocroje MHorl1 H3BOpH K0111 OBO 6Hhe pacaerrsaaajy ana He onroaapaiy na <l>YH-

J 43 I, •

.uaMeHTaJlHO mrrasse xopetra 11 nopexna. BYK Kapannli je

M11CJlI10 zta je 3Maj cpncxe MHT0J10rl1je HCTO urro H HeMa<JK.i1 ,[qJaxe 11.JIJ1 naraxcsa ,[(paKO. Cpncxn 3Maj je, Hanponm H3YJeTHOCT, jep ra TaKBor He noanajy MHTOJIOrl1je ~CTanI1X cnOBeHCKl1X aapona. ITOCTOjl1 MHWJbelbe na 611 3Maj Morao fiH.TH MI1TCIW npenax, O.uHOCHO Hem crapa , npacrapn 60r.

Ilpesia BepOBafhHMa 0 113rJ1e.ny 11 HeKHM oc06HHaMa 3MajeBH ce Mory no.neJ1HTH y TpM rpyne: 3MajeBH KOjJ1 ce I1,Il,eHTI1<lmKyja ca MeTeopHTIDvIa, 3MajeBJ1 JbYlll1 J1 3MajeBJ1 3Ml1je. Y cpncxoj ipa.uMIJ,J1jl1 peTKO ce jaarsajy 3MajeBl1 xao

• • 44 TX

nITO cy axnaie KojHMa cy Haj6J1H)Kl1 3MajeBH 3Ml1Je. n

TIopell Tora lllTO ce Mory pa3J1.HKOBam TpH rpyne 3Majesa 43 ill KymlllJHl'I, IT :JK. neTpoBHh H_ ITaHTe.mt1'l, "CpncKI1 ~ntTOJlOU1Kl1 pe'IIDI]{ff, sec-

rp~ 1970, crp, i42.;.n. EaH,lIH~ " Haponaa pemfrHJa Cp6a", Eeorpa,ll 1991. cTp.166. 44 }leTo, CTp. 142.

TeIIIKO J1X je H3~OjHTH. 3aje.l:(HI11:J.XO 11M je T na y npaauany HI1CY 3J1a 611na. Haj6pojHI1jJ1: cy y HapO.ll.Hoj K):-bJ1)KeDHOCTI1 na cy noaexaa o03ajMJbeHH 113 TyJ']HX HapOJl:HI1X npenaa,a, Hapoznra MaWT.a je Pa3.1IWlJ1TO yo6nl1'fl1na I13rnell 3Maja noaesyjyha ra ca npenaa.axa lIITO rrpernocranna lhl1XOBY BeJ1HKY CTapOCT. 3Maj aexana Melba o 6J1 11K , aesan lilMa enesrerrre CDe TpI1 rpyne, a rronexan ce He orrncyjy nerarsa lberoBor 113rJ1e,na.

Y I1CTO'lHoj Cp6'H.jH ce sepyje .na je 3Maj HeKaKBa nTI1.Il,a ca 3MajcKJ1M peOOM, xoja nera aohy 11 as lhe 113611ja CDeTJIOCT. 3Maj nocraje o.u p116e urapana (y perta, BO.uItl) 'Ka.u iranyna 40 ronaaa- M raaa .uofil1ja nore 11 xpana, Ilonexan ce 3aMI1llIJba xao opao KOjH BO,lIJ1 6op6y ca anasra llJTO .nOHoce rpa.n0611THe 06J1aKe. 3a nexe .noMahe )I(J1BOTI11-be ce MI1C.JIJ1 .na Mory nOCTaTI1 3MajeBI1 xao nerao, hypan I!I rycan. Hajsan, 3Maj M02Ke -I1Mam 11 Jby.uCKH I13rne.u Ii 0Hl1 raxohe 6paHe csoje ceJIO o.n nenorone. 3a MHore JlH1{HOCTH. 113 Harne aaponne enaxe ce K3)Ke na cy 3MajeBH, zta cy pohena 113 onnoca Bl1J1e liJ1Jf o6K'IHe )KeHe ca 3MajeM.45

3MajeBH xoja ce Mory l1Jl.eHTH<l>I!IKOBaTI1 ca MeTeopl1TOM ce no npaBJ1J1y jaarsajy HOUy. OHl1 J1eTe npexo aefia, CBeTJ1e Ii. craapajy pa3J1111:J.J1Te 3BYKe xao WTO cy 3BJ1)K.ualbe, xyjaa.e 11 rpecax, MO)Ke ce TBp.uHTI1 lla ce 3Maj y napony HlleHTI1- <l>HKyje ca npl1pO,UHOM noiaaoa MeTeOpl1Ta. Tlopen 'ror'a, OH je nepcoanqnrxauaja MYlbe, O)J.HOCHO sarpe, 0 QeMY Haj60Jbe ronopn 3arOHeTKa: ",[(Ba .nOJ1a cynonona, Mel)y lhl1Ma 3Maj J1e)I(H, ~e 3Maj ne:>K11 Ty 'rpasa He HWI.e". O.nrOBOP je: aarpa.

3MajeBI1-3Ml1je cy Kpl1J1aTe 3MHje xoje J1eTe 11 Mory ce ynopenara ca 3MajeBl1Ma MeTeOpl1Tl1Ma. Ilonaruajy ce xao JbYJl.H aJJl1 cy MHoro CHa:>KHJ1jl1. Haj-reiuhe cy 3J1a 611:1ia Ii no TOMe cy Haj6J1IDK11 aJK)J.ajl1 113 HapOllHI1X aepoeatsa, Besa

45 ID. KYJlHW»h. IT. :JK. TIeTpoBHIi, H. naHTeJJHh, "Cpncm MI1TOJlOWKH pe'lHJ.IK", crp, 142.

30

31

)l(11BOjMll AH.llpejHli

BI<1Te30BM pena 3Maja

H3Mel']y 3Maja M 3Wije je y nepOB3H:.Y na ce 3MHja nOCJIe CTO

.' • . 46

rO,I(HHa npernapa y 3Maja KOJH nocraje 3MHjCK11 nap.

3MajeBM-Jby,n11 cy npJIO 6pOjHH. BepOBaJIO ce ,I(3 11Ma iii 06wrnJ1X rsyna KOjM cy 3MajeBH JoI ,na ce OH1-I, Ka,n HaI1l1e nenorona, YMlilpe M- sacny, a R3 rena :HM M.3JIa3H onyx KOjl1 0,nJIa3I1 ,na ce Gop» ca anaxra npe.nBo,nHHUHMa rpa,n06MTHHX 06JIaKa. BepOBaJIO ce na je 3Maj jams urrc je MJIal']l1, O.n.HOCHO .na je najjase neaaztojeno aoaopoheme-axai. 3MajeBH Jby.uM He 'lHHe 3J10, ceM y 113Y3eTHl1M CltTyaUMjaMa. Axo fiopaae nyxe y je,llHOM MeCTY DOCTajy urretmr iii 1i13a3li1najy cyury. 3MajeBIiI cy BeJIHKH .Jby6aBHl1I(H H pano none Jby6an ca JIenMM iii MJ]a,I{HM JK.eHaMa. ,n:enojKa ,MOJKe po.nMTl1 iii nere ca 3MajeM xoje ce 30Be 3Majqe I1JIM 3MajeB11To .neTe.

Cjrarpa ce .na je 3Maj aarponoxopdmo 6Mhe ca oc 6MHaMa -ronexa. OR 'MHC·JlM 11 pa.n11 xao 06111'laH qOBeK cavo ce onrraxyje (xao YOCTaJIOM 11 Ear) nOCe6Hl1M Ra.nJby.nCKl1M Oc0611HaMa: MO)l(e .na nera, PIMa OrpOMHy cnary, cnocofiBOCT zra ce upernapa 113 06JIHKa y 06JIHK H, nrro je spno BaJKHO, (xao Bor) I1Ma notipe oc06HHe. Tlpencrase 0 3Majy cy ce KO.n Cp6a pa3BHJIe 11 onyaane y nehoj Mepl1. lheroB~ 60paBl1IDTe je 6MJIO y lllYMU HJIU ruraH11HH l1 yrnasaou xpaj H3Bopa none, nOTORa HJlH pexe. TaKBa MeCTa cy ce snana 3MajeBaIJ,.47

3a aJK,najy "llajKaHoBMn xasce ,I{a je nOpeKJlOM M.3 rrepcnjcxor pe-uraxa 11 ,na ce rrouetuana ca 3MajeM IIO.n. KI-bM)KeBHHM ynm:ajeM (EI16JIHja), ynm,ajHMa HKOI-lOrpaqmje H I1J1PIpCKe MPITOJlorl1je. A)K,I{aja je no I-beMY erapotiamaacxa .n.eMoH. Y MI1TCKOj CHM60JU1I(wt HOBl1jer .n06a ane cy Typna a 3MajeBM cy Cp6H. Y naponnoi npHIIoBeTUM "AJIa" rrocrojn MHTepeCaHTaH OIIHC 3Maja: "Haje.n.aMuYT Kyha ce sarpece, a ronexr M CyB HeKM "tJOBeK, ca rOJIeMOM 6pa.n.oM 11 BeJIHKPIM HOKT11Ma,

46 m. KynMlllMh, n.)K. nCTpODHh, H. IIaHJcJJI~h, "cpncKM MIDonour. pI!,{HHK", cTp.143.

47 .Il.. 63Hn..,h, .. Haponna peJJ'1rHJa Cp6a ,6eorpaJl.1991, CTp. 166.

nohe no corppe ... ja 611X ra yrena, E, Wi TO He CMeMO O,D; Bora, OH je Hall! TaTKO".

Y xpmnhancxoj HKOHorpa<lmjlil nocroje HRTepeCaATHI1 npl1Mep:H rne 3Maj ]{l1je 6Hh.e 3J1a xoje ce xao TaKBO eJIHMI1Hl1Ille. 3Maj je peaJIHO 6Ji1:he xoje je Eor CTBOPl10 a A,naM MY DOpe,I{ OCTaJIl1X JKHBOTMI-ba traneaa MMe. Taxan je cnyxaj aa <ppecUM npxae Co. Hnxone Anarradrcac aa MeTeOp:HMa y I'pnxoj. A.llaM aanesa liIMeHa aajnpe JlaBY, 3aTHM 3MliljM, OPJIy 11 3Majy,48

3MJ1jy, jenaa on enOHHMa 3Maja cy 06ruKaBaJIl1 M Jenpeja no nonacxy y XaHaH 11 TIaJlecTHHY xao CHM60Jr 60JKaHCTBa xoje HaBo.nHO HPIje n03HaTo, a xoje HMje noacroaehanaao ca 3JIOM CMJlOM. "A Bor My (Mojcajy) pese: 6a~ ra (nrrarr) Ha aexn.y. 11 6aIJ,M ra Ha 3eMJbY a OH IIOCTa 3MJ.1ja. ,,49 3Maj je 6MO npxcyraa 11. KO,I{ CJIOBeHa y "npanocrojfiamr Ma rne ce OHa HaJIa3HJla", a JIPIHrnHCTU"lJKe peJI3UI1je cy MCTOBeTHe aa: 3(e)Mja, 3M(H)ja M 3M(a)j. Y TO npesre ce nojanrsyje jenpejcxn 60r UO.n HMeHOM Jaxne-Jomya xora Ha3l1Bajy CJ1.HOM plil6e. Tpa,I(l1IJ,uja 3aCHOBaRa aa pM6J1, xoja KO)l Cp6a nperxonn 3Majy (p»6a Koja .nO)Kl1B:H CTO ronaaa ,no6wtja KPJlJJ1a H nocraje 3Maj), nOTOM cexe CBe .no Hcyca Xpacra, xora cy Jenpejn xpanrharra Ha3BaJIH "nama p116a", a TepTYJIMjaH, crau narmrcxo-adipsrsxe upxae xparnhane Ha3- MBa "p116MIle, CJle,n6eHIIIUJI Hamer Hcyca-pnfie". Kao CliM- 60n xpurreisa je 11 crroraa "Y BO,I(l1 ce pahaxo M caxro ocrajyhn y BO,lUi MO)KeMO 6MTII cnacenn" ,50

3Maj xao CJIO)KeH M yiraaepsanan CIIIM60JI, "xpnnara 3MMja" je XHMepwrno 6Mtle xoje ce cacroja O,I( 3MMje M rrnrne, a llITO CHM60nH3yje MaTepHjy 11 nyx IIpn06I!1THo je n0311- TIlBaH xao MaHl1q,eCTaIJ,l1ja JKMBOTo.naBRHX nona (3MHja) 11 )KMB:HTo,naBHor naxa (rrnrua). Iloacroaeheu je ca 60rOBMMa

4R -A. ?apagiannopoulos, 'Meleora'. cTp.33.

49 .llP~ra kI-LHI'a MojcHjeo3, 4: 3.

50 A. ,llOHl!Hl!, "IIoBHjecT peJJl~rHja" ,3arpe61964, cTp.42

33

32

)K}1BojMH AH,lI,pejl-lli

BHTe30BH pella 3Maja

aefia 11 lbHXOBMM 3eMaJbCKl1M H3aCJIaHl1IlHMa y JU1Ky uapesa 11 xpan.esa. "Ha OpHjeHTY 06H'IHO )1.06pOTBOpaH, aefiecaa Mob, a na OKUlIUleHTY nocraje xToHWIaH, saropan 11 sao." OH je COJIapaH 3JI11 11 JIYHapaH, MYIUKor l1.Il11 >KeHCKOr pona, )1.o6ap I1JII1 sao. MOHOTel1CTIl'IKe peJIHrl1je, ceM Y peTKl1M npl1JIl1l<aMa, ra. npencraarsajy xao- 3JIOr, a Ta)1.a je JIorOC, >KHBOTBOpaH .nyx 11 caexohaa 60>KaHCTBeHOCT. Yaajasnro je 3aMeHJbHB ca 3M11jOM xao npencranoa He,lJ.e<ln1Hl1Calwr xaoca ana 11 >KHBOTO,lJ.aBHe BO)1.e. Floaesax je ca MopeM, neJIHKHM 6e3,n;aHOM, DJIaHHHaMa 11 06nal.{HMa.51

3Maj ce npmcasyje xao xyeap 6nara ruTH xao CHM60Jl sna, Kao qynap 6JIara je npOTHBHHl< sora rpefia caSJ1a)1.aTI1 na 611 ce ,lJ.0 6nara ,n;OWJ10. OH je qyBap 3.naTHor PYHa 11 Bpra Xecnepnna Y KOMe pacry anarne jafiyxe MY)1.P0 CTIl. 3Maj ce KaCH11je neonpaanauo noacrosehyie ca 3MI1jOM a yaanrrea-e 3MHje je CHM60J1 Xpacroae nofiene Ha,lJ. 3J10M. 3Maj je, YCTBap11 crapa 60r Kojl1 je aa noserxy CBHX KOCMoreHe3a OH je OHO nrro ,n;aje 11 onpxasa JKl1BOT. Hserona CJ1I11<a je pedinexroaana ua 3eMJbY ca He6a, 113 CaJBeJKl)a 3Maja. To je YCTBapu KOCMl1YfKa 3Ml1ja xoja ce cnaja OKO oce caera, O,n;HOCHO OKO aCTpOHOMCKe Taq)(e 3eMJbHHe npeuecaje, OH je ncseno Y BU.l(Y Arrraja 11 Tlpnjanarn y HH,lJ.Ose,n;aMa, AHaHTa 11nH merna KO,lJ. Branhaaa, 3MJtlja Yp060p ana Hrrypjanxa KO)1. CJIOneHa TIOWTO ce y ra-noi npenecaie npHBl1)1.HO noxpehy He6eCKa Ten a CMaTpa ce na je 3Maj - KOCMWlKa 3MMja npBI1 JlI11< na He6y re npeaa TOMe MajKa 30.l(lljaKa KOjl1 je onpehasao K3JIeH,lJ.ap CTapl1X Hap0,lJ.a.52

11aKO ce CBe qHHl1JlO na ce YJ10ra 3Maja-3M11je, re noxperaxxe cnare, YMal-b11 11J111 nornyno O)1.CTpaHl1 OHa je nnax OCT3JIa rocnonap " ,lJ.l1jan eKTI11<e ", Ml1TCKM npenax, Bor npOCBeTHTeJh H Ul1nl1JJl13aTOp, orau CBHX nonyfiorona U

npopoxa Koju ce nojaarsyjy y onpehenon I1CTOPl1jCKOM rpeHYTKY xao 06HOBHTeJb11 t{OBeqaHCTBa. Maorn BeJll1K11 JhY,lJ.H H nnanapn cy pol]eHH 113 cycpera CMpTHe JKeHe 11 3Maja. Ta rrereana je npl1CYTHa 11 y anOKpH<pHHM TeKCTOnHMa o JKl1BOTY Hcyca XPl1CTa. Y apeue Xepozra rOBOpl1JlO ce na je HeKY jeapejcxy nesany nOXO)1.11o 3Maj-3M~.a. Kao rocnoaap nnO.llHOCTH 3M11ja je rocnoaap >KeHa.

3Maj je 6Hhe xoje ce janrsa y aepoaaa.axa MHorl1X napona, Y eranarcxoj MHTOJIOrl1jH je aao .l(YX, y Ban11nOHY je 3Maj->KeHa npHHIJ;l1D MpaKa, a y jenpejcxoj Tpa)1.I1Ill1jl1 je y tbeHOM naxy CHM60JI1130BaHO 3JJO y CBeTY. Y np11qaMa cy nosnara jynana H 60rOB11 KOj11 cy cy y6ruT11 3Maja: Mapnyx, Ilepcej, Xepxyn, Anonon, 3eBC, 3Hr<PPH,n;, CB. Maxajno, D . Jypje, Beoaymp, xpan, ApTYP, TpI1CTaH. Hl-iTepeCaHTFIO je HanOMeHYTH.n;a He .nocroja Hl1je)1.aH CJ10BeHCKI1, a norOTOBY cpncxa jYHaK, ICOjl1 je y6Ji1o 3Maja WTO M,lJ.e Y npanor na je OH CJIOBeHCKI1 11 cpncxa ,lJ.penHU, CTapM Bor.

Jow je t.IajKaHoBHli YTBP.uHO )1.a cy Cp611 npenenn tPYHKUHje csor npenxparnhaacxor 60)l(aHCTBa na Cn. CaBY cnor nainarraonanaaier XpHWhaHCKOr caena, Hanyurrajyha rrpenxpanrhaacrno Cp611 HJ1CY HanyCTHJIH caoje 06HtJ.aje 11 nerenne neb cy 11M namr HOBe <popMe 11 xpHIUbaHcKY mrrepnperanajy. Cse Y cneay CB. Casa je MHTCKM npenax 11 'I)'Bap. cprrcxor nnexena xao 11 MlITCKH 60r ,l(aj60r.53

I1pH~a Y Orsposesey no I1Cal1jH rrpanncyje HeJby.n.CKOM rnasaa 113BOP ana. 113BOPHO, ijano je 6110 Ben11KM apxaxheo, xpacan 11 Y3HOCHT. Y cBojeM nOHOCY noxeneo je ,lIa ce 113je)1.Sa"'IH ca xpmuhaacxaa 60roM 11 sa KaJHY je nporepan ca He6a na 3eMJbY. 3aTHM aanoxe par na He6y Kojl1 je CB. Mnxajno ca CBojl1M aahernoaa Mopao B0)1.11T11 npOTHB Tor 60JKaHCTBa xoje nocraje .n.eMOHCKH 3HaK. 3Maj 11 n.erona aHljeJIH cy npHXBaTl1JI11 60p6y ann je nopaxea 11 na He6y

34

53 B. qajl(aliOBlili, "MHT'1i peJIHrHja Cp6a", Beorpan 1973, crp, 321.;. "0 cpnCKOM BPXOBHOId Bory" ,lieorp3JI.1941. crp.114-167.

51 I,l. Kynep, "HnYCTpOllaHa tHUKKJlOnellHja CHII160Jla" • crp, 192-

52 PHjc'Illlm CHM60Jla, crp, 793-799.

35

)f(MBOjI1H AU.Ilpejl1h

BUTe30DH pena 3Maja

HJifje 6uno BJffile MeCTa 3a )-hera. Berne 36a"leH DenHKH 3Maj, crapa 3MI1ja xoja ce sone 'Bano, Carana, 3aDOJ(HMJ< nertor CBeTa: .. caa je HaCTyIIl1JIO CDaCeH:.e 11 caara 11 BnaCT Hamer Bora" .54 XpPlmnaHCTBO ra ocyhyje aJII1 He troprrse H:.erOBO YICTOPl1jCKO npBeHCTBO. YOCTa.JlOM, Mojcnje ce noxonao aa aapon a 60r My pese: "Hanpasn OrpOBHI1UY Ii CTaBH je Ha cryfi; KO rOJ( 6y.ne yienea, OCTane y )l(H80TY aKO je nornena" . Y xpamhaacxoj enoxa he III XPHCT, xao 06HOB11TeJb 'IOBeqaHCTOa, 6UT11 npnxaaan xao 3MHja OJ( fipoxse Ha KpCTy.55

YOUWTe ysea, y 'peJIHrJ1'jaMa crapor CBeTa BpJ10 xecr ce HaJilJIa3Ji1 na npencrane "MJ1aJ(or Bora" KOjl1 rrofiehyje crapor, rOTOBO no npasany 3aMl1llJJbeHOr Y .ffI1KY 3MajaaJK.ll.aje xoja rrpercrasrsa HeMaH npauopa. llpe Hero lIJTO je CTDopeH cser 6110 je xaoc MYTH!? BOJ(e y KOMe je no=eo )l(l1.BOT 60:>KaHCTBa Y JlMJ<Y 3Maja: "Haxohaure ce Y BaBMJlOr-rnjJil jenan 3Maj, xora BaBMJIOHUl1 npxaxy aa fiora" .56

KY.ITT Be3aH aa 3M1'1jy je nprro aaxan jep ce neayje aa 3eMJbY Ii nn O,!J;H OCT. Y CTapOM ErHnTY 60rIDba DJIO,!J;HOCH1 rrorsa JiI opairana PeMeHYT JilMaJIa je JIHK 3MHje a 60r 3eMJbC re6 je HMao rnany 3M1i1je. Beposann cy na y Ilo.n3eMJbY 60paBl1 BenYIKa 3MHja Anodmc xoja irony noxyurana na C30J1a,na cyane 11 H:.erOBOr fipara Pa. Y xpaMOBHMa cy 1f)'BaJ111 CBeTe 3MMje sepyjyhn ,na nonoce nJ10J(HOCT. Eor' 3eMJbe Tef Ii 60rMH>a He6a HYT cy CTBOPHJ1J1 Osapaca JiI H3M,ny. no jezraoj J1ereH,I{H xojy je sanacao Tlrryrapx, llil1.na H. 03I.fPI1C HUCY yornnre 61'fJTVI erHnaTCKM 60roBJiI, Ben cy J(OHeTH 113 EM6JIoca rae cy 6MJI11 nOJHaTH xao HWTap 11 TaMp.57

llPHJ1I.fKOM CBe'laHOCTI1 y <l>pl1rl1jH IKeHe Tpxa cy nymTaJIe )J(MBe 3MHje H.rrl1 CKYJ1nType OJ( 3JIaTa na HM

54 A. P:OHHHH. "Ilpernen nOBHjeCTIf penHrllja", 3arpe61964. CTp. 42.

SS PIIJC'IlIIIIC CHM6ona, crp. 803.

56 P>lJe'IHKk JA3Y, 95, 3arpe61975 CTp.lO-18.

51 Jl. BynH. "no'lew~ UHllJotn HJ BU.I1je ". erp. 451.

Cl<JIH3HY H3Meljy J(OjKH J(O fienapa BepyjylJH J(3 lie Ha Taj Ha'll1H 611TH ODJIo1ieHe OJ( castor 60JKaHCTBa n.nO~HOCTI", Y HeKHM XpaMOBHMa cy JKeHe nexane na nony o'leKyjyliI1 rra l1X y cay DOCeTH. 60)J<aHCTBO Y 06m·f.KY 3MHje 11 onnona. CTapH Tpasaaa cy l1MaJIH 60)J<aHCTBO anpaarsa Be3aHO aa 3M.Hjy. KOJl Tpasana je 3MI1ja 6HJJa CBeTa IKHBOTl1lba npeanor Cafiaanja, 60)l(aHCTBa rrpnpone.. seursopaznse, nnozmocru H .n01·:ner CBeTa. rI03HaTa je npma 0 Anexcanzrpy MaKe.llOHCKOM xora Je MajKa ponnna nOUlTO jy je 60r 3eBC OnnO.I{HO npepynrasnnr ce y 3MHjy. Tpojarrxe cy ce xynane y perm CKaMaH.llap (xoja ce pannje 3BMa ,n:paxo J.:IJ1I1 Cep60Hl1c) C HaMepOM ,na HX OnJIO)l}DMajO.rrMJ<H pe'IHJ1 6or. Ha KpMTY je 6HO npHCYTaH HCTM Ky.ITT OKO 1.400. rOJ(MHe npe H, e. 3MHja je H DpaTIfJTaI( BeJTHKe Majxe KOjOj ce ofianaja OKO rena, MCTO 3Ha'leae l1Ma 06MOTaHa OKO ACKJ1enHjeBor urrana. Tlonrro 3MHja )J(HBM y 3eMlbH JbYll11 cy je n011CTOBe1'Jl11HUI11 ca nO.I{3eMJbeM rae ce caxparsyiy MpTBH H rae tiopaae ztynre nOKojHl1Ka. 1l0HCTOBeliHBaH:.eM OHa nocraje caMI1 nOKojHHK KOjH y H:.oj JKHBH 11 rrocne CMprn. Y TOMece Ha3l1pe nonerax xynra MpTBMX Koj11 ee cycpehe KO,l( C'BHX. napona iii aa CBI1M CTynH:.eBHMa P aJB oj 3.. Jl.HTaBUH cy jow yaex y XV BeKY npxana Y KynaMa JMHje KojHMa cy npanocana :>KpTBe. Kytura JM11ja je 6HJla HapO'lJITO MohHa aKO je 6l1na 6ena.58

Pe1.J 3Maj KO,l1; Cp6a je HCTor nopexna K3.0 11 3MHja H.

JeMJba 0 "IeMY je 6Hno pe1.JH, a MHTepeeaHTHa cy CX!BaTaH>a napona xoja nOTH'lY aa OCHOBaMa bH6J111je "na y BaBl.fJIOHl1jH l1Ma ce pO.l{1iITH jenau 3Maj, KojH he npoxnpera nee caer ", IiI.JIM "naxohanre ce y BaBHJlOHMjH je.naH 3Maj, xora BaBI1JlOHI{H npxaxy aa 6ora". no HeKHMa je 3Maj xpars OD. 3MHja, OBOM xparsy 3MHja Ermm;H rroxnarsaxy ce M OI-lJil "KojH MH,l(J.f OBOM 3Majy y CD OM cpuy MeCTO najy". 113 58 M KOW>I'ICIC, "MJ.rr II CCKC", 3arpe61991. CTp. 176-179.

36

37

Bme30BM pena 3Maja

HanO.ll.a "Manana ce 3Majy xyaajaure" BU,I(H ce pe.I.{HJlI1B crapor BpXOBHor60 a KOMe ce xexana xnatsano H Y Kala BepOaaJIo.S9 3MajeBH ce pahajy Ta1fHO onpehenor' .I\.aHa 11 HCTor saca. Taj .naH Y He.ne.JbU je nerax. 3MajeBH cy " OrH>eHH rsyna''. "orrsene cane": "Hnje OBO 3MJ!lja KpaOCHHna, HO

• • ,,60

je OBO orH>eHIiITU 3MaJY .

Crnrxa orn,a xao 3Maja je crsopena y npacrapoi IDi,!J;OBe,I(CJ<oj MHTOJIOrl1jH, fiora Kojl1 je crap ana yaes MJla)J., Rojl1 ce paha ua CBeTJIOM nefiy U ,I(OJI.e xa 3eMJbH Y BaTpH )J(pTBe U ,IloMalier orisxnrra." "0 ArH1il! CBeTa narpo! BaTPo xoja 1tl1CnOII! TH xoja CnaBaIIJ Y npaery H IlJIaMeHOM 6YKTMill na OJITapy, TU CM cpue 2KpTBe, npemr )J.ax MOJIHTBe, I1c~pa 60)l(aHCKOr xoja je CKpl1BeHa y csaxoj CTBap", 11 CJlaBHa nyma CyH"'IaHa." 3Maj ArHI1 je .u06pu rocnonap M .n;aBaJIa~ y HajruteMeHl1TIf.jeM CMJiICJIy. AJIH DOCTOjl1 JiI HeraU1BHI1 3Maj,fior raue H 001l3Ka. Hsera y6.Mja MH.n.pMHa MyI:i>a. 3Majy npananajy nefiecxe 11 3eMHe none, OH .Il.apyje xnnry 11 IIJIO)l;HOCT. OH je ITO TOMe y ztanexoi rrpOlllJIOCTI1 ,n06po 6Hhe 're je 3aTO CTaBJbaH Ha arpane, oneno 11 nocyhe. TIPBHKOjH je ,I(06.Mo ,n:03BOJIY ,n:a nasana ua 3Maja 6110 je Ben, a DOTOM cneae MHorH oojemf ca 3MajeM ys anarrranaie iserosor xynra ca HOBl1M 60JKaHCTBMMa. Bormsa >KI1Ta 11 IlJlO,!O{OCTH ,n:eMeTpa-,l1.arMaTpa-,l1.oMarpoc je MMa.na 3MajcKa xona, a TpanToneM xora je ofiozcanana Ilepepa rryryje KOnl1Ma y xoja cy YIIpenZYTH 3MajeBl1 11 y'lH aapoa cejaa.y )l(I1Ta. H PMM.JbaHH cy nonasana caerammrra 3MajeBHMa, a y nerexaa 0 narra CI1JIBeCTepy rosopa ce 0 CB. 3Majy KojM je CTaHOnaO y rrehHH11 6p,z:{a Kamnon.62

Pl1M.JbaHM cy MMaJIl1 parae 3aCTaBe 11 3HaKe )<30 3Majeae TeK on; speaena Kana je Tpajan caananao .l:(aqaHe. Ha TpajaaoBoM cryfiy nocroja npezrcrasa )la'laHMHa KojH HOCU

crer- 3Maja. 63 Koacraanaie je liIMao 3aCTaBe ca 3MajeBHMa OTBopeHJ1X 'leJbYCTH. ilPBU 3HaK neraia je 6HO opao, aJIH je CBaK3 xoxopra MMana 3Maja, a HOCI1JIH cy me npaxonapa, 3Maj je 6HO 3HaMeH xoxopre, a opao neraie, Kana je KOHCTaHTHH BeJlHKl1 nocrao xpmnhaHKH. nOCTaBUO je YMecTo 3Maj_CKor 3H3Ka XPUCTOB MOHorpaM - JIa6apYM. BojHJ1lUrn pl1MCKU 3HaR ce saao npaso-saai a U BI13aHTI!IjcKH napesn cy HMaJIH CBOj npaxoareioa. PHM.Jbamt cy TeK o,.u m nexa ycaojana OBe 3MajcKe 3HaKOBe.64 PHMCKe Dane l1MaJIe cy nyro apesreaa sacraay 3Maja H3Ha,ll. xora je 6110 KpCT a HOCHOlll1. THX 3aCTaBa cy ce 3BaJIM npaxonapx, Taxas npHMep npaxoaapa npencraarsen je y 3nllTHoM ttcssrnpy H3. xn aexa MaHaCTHpa CT. Fanea y IllBajuapcKoj.65 Y xpamhaacxoj nxoaorparpaja ce 3Maj H 3)](J(aja HaJI33e"leCTO, y neraraanoj ana U Y rr03UTIfBHoj yn03U. lbeH aTpU6YT HMa CB. Apsauaie Roj¥. je CBOjOM MOJ}HTBOM ncrepao 11 y6110 3Maja y npeMe napa JIMlU11lllja xana je 11 crpanao. CB. EeaTYC ce HaJIa3H y nehaaa ca aJK)l;ajoM a TaKEa je H npeacrasa CB. Beprpana RojH je YMpo 1.132. rorraae. KO)l nory CB. Kl1pl1jaI<a je OKOBaHa a)I(,llaja a TaKaB je 11 CB. Jypje, nOTOM CBeTH repMaH, XOHOPwr, JIynyc, Marayc, Mapuerryc, Maprapera, MHpOH U POMaH.66 Tlocne y611CTBa 3Maja Koj11 qyBa 311aTO 311r$pu.n; je HOCHO CJIMKY 3Maja aa CBOM II1THTY, IDJ1eMY, 3aCTaBH U ouen».

Ep11THMa je y 60p6aMa nporns 3MajeB3 noaarao '1ap06- l-baK Meprnra KOjH je H caM 6110 DOpeKJ10M 3Maj. no nereuaa, 6110 je pohen on 3Maja U aexe xanyhepnne, a y jermoj KeJITCKoj XpOHI1:QM OH je pohea 0)]. xexor p«MCKor KOH3YJIa lJ11ju je 3HaK 6110 3Maj. Csrarpa ce na je y InITaH>Y KOHcTaHTHHoB oran KOHcTaHI.{l1je XJIop. MepJIHHOB rocnO,Ilap-KpaJD je 6110 Ilennparon, O)l;HOCHO "rnanmr

59 P"IiC'IHJoIk JA3Y, C8. 95, 3arpe6197S, CTp.10-18.

60 C. neTpOBJoII\/ "MJoITonorJ.gaCp6a", HJoIw 1997, 01:1'. 96~97.

61 H. HO)<JoIJJo. ' Crapa .lIjepa Cp6a JoI Xpaara " , CTp.l77.

62 D. ,ll,eJt:emlli, "3Majelll1 y njecMIHI npK'm", 3arpe61911, CTp.19.

63 -S, Sandor.' A magyar nemzet tortenete", Budapes; J 395, tab. CLXXV[I.

64 B. nelKeJll1ll, "3MajellJol Y DecMH JoI npl1QI1" • crp, ZO-2L

6S ••• 'Encyclopediainlcmacio.hal".IO,NewYotk 1970,5tr.221. .

66 D. ,D,ellCenl1h, "3MajeBH y n~cMli 11 nplof'lH", crp. 22-23.

38

39

3Maj" KOjl1 je npernopannra ce Y BOjBO,ny on Kopanona ca CBOjOM JKeHOM ,n06HO CIDIa, 6Y)lylier xparsa Aprypa, Mep.1IHH je 3aT:BOpeH Y crapa KBpraBH xpacr rae lie Ml1pOBanr CBe )lOK ra HeKO He OCJl060,nH xaporrnje, Mepmm ce rrpaxasy]e na rpannpajaa KaKO ce,Ill1 y cenna xpacra ca KlbHrOM LWBeHH 3Maj.67 CaKcOHcKH, HeMa'Ilill H eHrJleCKH napean cy "MaJIH 3aCTaBe ca 3MajeM. Pasapn JIaBJbe cpne HX je HOCHO y3 60jHl1 noxnas "OB.D.e je EHrJrecKa 11 3Maj".

3HaK y BlUlY 3Maja 1<oj" je KpY)I(J{O CaBHjeR TaKO na penon ofiaaaja npar l1MaJIH cY BHTe30BH pena 3Maja. Ha Jlel')HMa 3Maja Rana3110 ce nrrar ca nonoscemor KPCTOM a H3Ha,n; IllTHTa nnasrreha KpCT ca HaTDl1COM "0 Ka1<O je 60r MMnocp.naH, rpnersna H rrpasenaa". BHTewKH pen 3Maja YCTaHoBliO je 12 . .neneM6pa 1408. romrae yrapcxa xpars J.1

b. iiI'! rrOTOH>l1 Pl1MCKM nap )J(]rrMYH)l xao pen xparsencxe KYuC.

Tlpananxax pena 3Maja 6110 je 11 Bnanuor nemrxam Bnan Llerrem - ,[qJaKYJI. 3a Ha3HB ,JJ.paKYJI ce cuarpa na rroranc 113 pHMCKe nexcaxe a na je npeysera 113 rpsxor MliTOnOllJK q,OH)la Y 3HaQH>Y "3Maj".69 Y cpemeesr BeKY 3Maj anarne 60je je 6110 na rp6y CJlOBeHa np116aJITI1Xa?O

3MAJ I1 TAJHA

40

Hajseruha npasa Jbyml crapnx apexena je ORa 0 3Majy KOjl1 )J(J{BH Y nexoj TaMHoj 11 He)lOKY'U1Boj nelimll1 Y KOjOj CKpHBa 11 qYBa BeJU1KO finaro MJIH· ReKY BeJll1KY TajHY. Ca ",11M TY TajRY 'I)'Ba HeKl1 .n;06P11 mrres Kojl1 11Ma CHIDKHor, nenor 11 rraueraor KOH>a ]if nepnor rrca 1<ojl1 no CBOM M3rrre.llY nonceha na BYKa. Y cpe,n;H>eM BeKY, nax, BHTe3 ce 60PM ca 3M~eM )la 611 ra cHM60n~Hl1 y6Ho H OBJIa.llaO H>erOBOM eaprojou, CHarOM 11 3HaH>eM, acne Y liMe Bor-a, npe caera xpnruhaacxor H na 611 ce noxonao Tor nenaxor 6nara 11 cnacao rsyne,

Ilerra OBa IIpM'Ia 11Ma cnojy npenncropajy Y nanexoj npOlllJIOCTH. Ha11Me, Bor CTapHX JbY.Il11 06HTaBa na He6yKOCMOCY ca ql1jer BpxYHUa ynpanrsa He60M 11 3eMJbOM PI CBlitMe nJTO nocroja. Tne je, naxne, TO TajHo MeCTO, Taj BPXYHaU HeGa, npesta TOMe M Bor KOjl1 ynpanrsa YHPlBep- 3YMOM'?

3a MaHI1JIHjyca Y I BeKY npe H. e. He60 je, YCTBapn, Bor:

"He60 ocraje aenpoxean.ano ... OHO he T3.KBIitM 11 oCTaTM, jep je TaKBO YBeK 11 611JIo. Kaxo je M3r.ne,naJIO HaIIlMM nperuoaa, TaKO lie ra B¥f,nenl ¥f nanra nOTOMtJ.M. (Macrm Ha .nHeBHO 11 HOllHO He60.) OHO je Bor, jep ce ro,nIDIaMa )' e MeH>a ... Ey.nyhYf .na CMO neo ymraepsyaa, cxnarasso r a 1<30 Hamer CTBOpMTeJba ... ,JJ.a JIH je onna qY.llHO mTO JbY.llJil Mory paayuern YHHBep3yM, cxnarajyha na nocroju YHYIBep3YM y

67 IT.l1ypI11l., "3Majenl1l1APyre HCM3HM", EeorpaJl19?,4 CTp.136-138.

68 M. ITYPKOD1~h, "KHC3 M JlCCnOT.CrecjJaH Jlasapeaah ,~eorpa,ll1978, c;;p. 86.

69 B, Ml1XajnoBHh, "0 POMaHCKOJ OCHODI1 ,[Ipak Y HawoJ nall'oHI1Ml1UI1 ,Y caerny uapCKMX rpa,llOS3, HI1W 1994, ell'. 93-94.

70 X. )!(e<jlapOBMIl, "CreMaTorpacjJlo\ia". EC'l1741, crp, 36.

41

l-LMMa C3Ml1M3 J.:I na je caaxo on Hac MaJlli onpas 60)f(je cnnxe?"

Ha .zlflenHoM nefiy, xao rseroaa errn<paHl1ja nojaarsyie ce

iKlfBoTo.n.aBHO cynne xoje Y TOI\)' rO.lU1He 11Ma cnoje npHBH,lJ;HO speraise npexo aefiecxe cdiepe xoja je 113Ha,l{ 3eMJbe. I1PHBI1.n.HO xperaae cyana spura ce CBaKOr naHa on I1CTOKa K3 sanany, 3 TOKOM ronane, L{HeBHH JIYK cyn-tenor rrpHBH,UHOr xperaisa ce raxohe Me1-b3. Kperarse cYHUa na He6y je nocnemma 3eMJbHHOr osperarsa OKO csoje oce, ami 11 n.ene npenecaie xoja 113a3HBa eKJIl1I1Tl1K)' oce 0.11. 23 crerrexa 11 30 MJffiyra. Ha HohROM He6y ce yMecTo cYHUa nojanrsyje Mecell KOMe je TO lherOBO crnapao xperaa-e OKO 3eMJbe. 3a JbY.11.e crapor ,D,06a soncrenanaia KOCMOC3 nojaan.yje ce y TOKY HOhli sana ce nojaae }beMY Bl1)J)bI1Be ssesne. 360r. npenecaie, "xnahen.a " 3eMJbe H u.ene OCOBHHe noncosaj anesna Y OnHOCY na XOPl1JOHT ce c:fMHO Mel-ba y TOKY rO){IDIe. Tlpeuecaja 3eMJbe ce npma OKO jeaaorcpe.11.lher nonoacaja, nona oce poranaje KOjl1 ce npojexryje na uefiecxoj cdiep», 3 Ta TalJKa ce HaJlaJH, ycrnapa, Y caaaeschy 3Maja. oner, CYH'tJeB CHCTeM 11 nauie cyane ce oxpehy OKO jezrne Ta'IKe y nearpy xarue ranaxcnje. Ta axxa ce H33MBa AneKC 11 HaJla3U ce na He6y y 6nH3MHl1 3De3,D,e Hera 11 caaaezha Jlnpa.

OKO 3Be3.11.e CeBepH>3'1e (I101IapHa 3Be3.11.a), xoja je crarrrura, He xpehe ce, y TOKY CB3Ko.r .D.3Ha 11 ronaae ce npananso spehy KPJ)KIDfM rryrau.aua cae ssesne H casneacha. .D:aH3c je n03HaTO na nnanera 3eMJba npunr KOMnneTaH nHJ<JlYC npenecaje QKO nona exmmraxe sa 25.800 rO)lI1Ha.71 y KO~MOCY ce apma II npenecnja 3eMJbMHe paanonaemrne, a aa tbY cy DOY3.u.aHO 3HaJIl1 crapa I'pna, a npe H"J.1JC, cnaK3KO Xannejna, BaBI1JIOHIU1 11 Eranhaaa. Ocraje rajaa KaKO cy ycneJll1 na caanajy aa }-bY xana }-beH Ul1KJTyc Tpaje TaKO ztyro,

71 B. Mtutl1.beBI1h, .. Cjaj 3BeJ,ne MIvlaHKOBHb" , lieorpa.a 1997, CTp. 42.

42

BI1Te30BM pena 3Maja

Oca eKJIl1I1THKe 3eMJbe xoja nponasn Kp03 aeHe nonoae pornpa OKO oce npenecaie na -611 rseaa nYTaH>a saraopnna xpyr l£l1jH npemnrx HMa yaes np"6J1l1JlcHO 47 JlYCfHlitx

, CTeneHH. Taj xpyr 11 HterOB nearap, non eKJIl1IlTMKe 3aXBaTa y CBOM uearpy cassexhe 3Maja, Manor Me.u.Be.n:a (Mana xona) 11 Llerpeja, Y oca 3eMJbHHMX norroaa Hana311 ce Ilonapna 3Be3,D,a l1JlH Ceaepisasa. OHa je nenoxperaa na HoliHoM He6y, ycrnapa TO je andia aaesna y cassexhy ManJ1X xorra. MaJIH Me.D.Be,n je crora nOY3.u;aH. noxasaren, epenena y HOliM jep sa 24 cam narrpaaa jenaa xpyr' aa paanaxy 0).1. caspesseaax caroaa '!Hje CKa3aJbKe jenan spyr narrpane aa ,nBaHeCT earn, 360r 3eMJbl1He poramije cse 3se3.11.e 11 Ca3Be)K]ja ce na HohHOM l-Ie6y rrpHBMnHO KpJ)KHO xpehy OK Tlonapae 3 Be3.11.e. I1H.D.l1j.CKO He60 ce ofiphe OKO nJIaHl1He Mepy, craporpsxo He60 ce oxpehe no AaaxCHMeHY "xao Kana OKO rnase ", a no Apacroreny BacHOHa je Y: Be'IHOM KPY)f(HOM xperaa.y l1l1Ma nBe uenosperue T31U<e! Y CTapOM 3aBeTY Hcaa]a KaJI<e na Bor "cjemr aan spyrox seMaJl>CKKM", a cserau HCH.11.OP rOBOpl1 0 OKpeTaJI,y He6a.72 He60 je najaanre TaMO rne je Ceneprsaaa, a Y nO'leTKY CBeTa OHO Hl1je D1ifJIO satue 0)1 maropa l1JTH KoJiJ16e7'i Cajaa Tlonapaa aseaaa y u,I1K.IIYCY 0.11. 25.800 rQn;HH3 omrrue xpyr na He6y OKO 3aMMIlIJbeHOr nona npenecuie. Ilon npenecnje cBOjlilM "renoa" saoxpyxy]e cassexhe 3Maj I1Jill .l(paKo.

Taj xpyr, ro.n.IID1H>H nepnon, je nonersea Ha 12 norsa, 12 MeCeUI1 KOjH npencranrsajy 11 acrponouixe 3HaKe 30.u.l1- jaxa. 30,D,l1ja'lKlf xpyr je nonersen caapmeaan 6pojeM ,IJ.BaHeCT npa '1eMY CBaKa Kyha npanaaa je,L(HOM ca3BeJKljy. 'tJeTl1pl1 O.D. lhMX ofienexanajy senaxa paanofirsa CYJHeSor Ul1KJIyca: Jlas, Em, Bonormia II Illxoprrnja, Y xpmnhancray Qenlpl1 3nOCTOJla noce OBe 03HaKe: Cn, MapKo-JIaB, CB. JOBaH-Opao (paanie Illxopnaja, OnHOCHO 3MMja), CB. Jlyxa-

72 H.JaHI(OBl'lh, "OnpI'IBafbeBaCHoHc". Beorpan 1996, crp. 256-257.

73 I1CTO, CTp. 265. '

43

)l(Jmojf1H AH.ltpejl1h

BIITe30BH pena 3Maja

Bo.n;OJJHja H CB. MaTeja-EHK. Kao BpxyI-IUM mooryca OIDt ce HaJla3e H3Meqy eKBHHoIU1ja M corrcrnnaja Te npejra TOMe pasnaajajy ronannsa nofia, R Ctepn 3aBeT HHCHCTHpa na 6pojy .IJ:BaHeCT Rp03 12 anOCTOJIa, 12 spa'ra rpana HOBor Jepycamesa. Y acrponoraja rron 30.nujaKoM ce J]o,I'(pa3YMeBa nojac KOjl1 oxpyxyje el<mmTHKY no KOjOj ce xpehy saeazre H nnanere xoje aCTpOJIOrHja, aJ1.M' He caMO acrponornia neh, M J1)y.D;H crapor CBeTa, csra'rpajy 11 y6pajajy y saeane. Branarcxa nJ1aHJifcl}>epa ca 3HaUI1Ma 30.nl1jaKa VlMa y neirrpy ca3ne)l(j]e 3Maja Roj" 3aKpMJ1)yje nOJ1 npellecMje,74 a TaKBa je .H nnaHlfcl}>epa Bianchini H3 n.m Bel<a?5 OBaKBO craise H nasaae casseaha rronraje " nanannsa canpexena acrpoHOMl1ja.

Acrponornja je TYMaqelbe 11- npe,llBHfia1+.e )loraljaja na 3eMJJ;.M, TYMa'fe1+.e JbY,IlCKe cY,Il6J.1He, na OCHOBY Mepeaa M 06eJIeJKaBaH>a xperarsa H peJ1aTHBHHX rrOJJOJKaja He6eCKI1X rena, 3Be3,Ila 11' nnanera, Cyana 11 Meceua, MeljYTHM, npana acrporrornia ce paJBHJTa TeK ca pa3BUTKOM .MaTeMaTCKC aCTpOHOMl1je Jif TO Y Meconorajrajn 0,Il V aexa npe H. e. Fp-rxa tvtaTeMaTCKa aCTpOHOMl1ja nOlJRH,e TeK on IV nexa npe H. e. ca EY.llOK"COM, a HajcrapltljM erarrarcxa acrporronnot TeKCTOBH norn-ry 113 xacnor rpeher nexa. Hcropnuapa aCTpOHoMHje ce CJJaJKY )1.a je 30)1.MjaK nerraxe CTapOCTIif r1 na MO)l()1.a nOTM'{e "3 XXllI-XX sexa rrpe H. e. fIOMI11+.e ce 11 13.000-Ta rO,UHHa npe H. e?6 Tnpna,a acrponora 0 serraxoj CTapOCTJiI 1+.HXOBe nenrnore ce Mopa Y3eT.H ca BeJJHXOM peaepsosr, a acrponoraia HMje CTBOpeHa Y Fpsxoj Beb je zroueceaa ca crpane, CaMH rpUH cY Bep0BaJIH )1.a acrpoHOMHja nOTWJe Ji3 Basnnona 11 .n:a jy je Y rp~y )lOHeO Xanneian Bepoc. ,Il';li10.uop KaJKe na Xa.rr)1.ejIU1 "H3BaH xpyra 30.llMjaKa O)1.peqyjy nonoxa] 24 mesne, on KOjl1X je nonOBIDIa

ira cesepy a nononaaa Ha jyry; Ha3I1Bajy I1X cY)lHjaMa nacnone" . DBaKBa npencrasa y MHorOMe noaceha na JOBaHoBY AIIoKaJtHncy y xojo] je OKO 601Kjer JJOCTaBJbeHO jour 24 npeCTOJ1a. Arrexcaunap IIonHXMcTop je 3a6eJ1e)l(VlO na cy y BaBMJlOHY 6PIDKHO qynaHH Vl.3BemTajI1 KOjl1 cy ofiyxsararra 150.000 rO,IlHHa 0 VlCTOPl1jl1 aefia 11 Mopa, pohea.a rIOBeKa H HCTOpl1je ananapa, IIJll1.H.l1je H3nO)1.H Bepocoso CBe)J,O'CJaHCTBO ,Ila BanIDloHII.VI. nocuarpajy He60 M CBe aanacyiy neh 490.000 !,o)1.HHa! Crapn Ernnar Hl1je MMao COJ]CTBeHY acrponornjy, a 1+.erOB HajBellli .uorrpI1Ho'C je xanenaap 0,Il ,UB3HeCT MeceUH, ca no TpM.IleCeT nana, rrrryc ner, O.D:HOCH{) mecr rrpI1.1l0.uaBaHMX .n:aHa (erraxra). 30)1.I1jaK je, no CBeMY, nacrao 11 pa3BMO ce xao xanerrnapcxa raopeaana sa pa-rynan,e apessena, Tex xacanie je xopnnrhen aa npopanan.e,"

Ha . AXMJJOBOM nrrtrry, xao H ua IllTI1Ty AneKC3H.Ilpa Maxenoacxcr cy 30,UltIja'lKM 3Ha.I.(H KOjl1 OKPY)Kyjy Y nojeaHHI1M npHMepltlMa Jymrrepa, Marpy M Xerraja, Ofijaunsejse 30J(HjaKa Tpa:>KeHO je y rl1JJraMemOBHM Mnlil XepKYJIOBHM I10J(B113HMa, a Y HOBMje apeue I-bYTH je ,IlOBO)1.JifO 30lI.MjaK y Be3Y ca nyronatsen Apronayra.

Apar y [(tmepOHoBoM npenoay rosopa 0 caasexhy 3Maj KojM Meljy 3Be3)1.aMa "xao fipsa pexa Bliljyra J1YH rrperrse, KOjH ce o6phe 11. spaha, 'rena rryrror Bnjyra". Cjrarpa ce zra je TO 3Maj KOjI1 qYBa anarae jafiyxe Xecnepazta xora y6»ja XepKYJJ MJIM je TO 3Maj KOjltl qyna 3naTHO PyHO, a caananasa ra Jacox. Arro.noHJifje PoljaHHH y cneny 0 Apronayraua ronopa 0 "3Majy ca nOJ1a" mTO je Ta'rnO jep je y apeue OKO 2.700. ronnne rrpe H. e. Ceaepssasa 611na A saeaaa ca3BeJK1]a 3Maja. 11 Ka)(MO je 3MajoHocan Jif DOMa)Ke 3CBCY .Ila CaBJIa)1.a 3Maja TMl}>oHa_78

74 -J. Chevalier, A. Gheerbram, 'Rije~niksimbola', Zagreb 1983,~rr. 806.

7S ·H. Stem, "Le calendrier dc354" Pari. 1953. planehe XXXIII

76 H. JaHlCOOMh, "OTlfpJ.1nalbe aacaone", IieorpaJll996, crp, 391.

77 78

C.1,I. Tecrep, "HcropHja aanaane aerponoraie", J;eorpa.ll1996, C'TP.15-23. H. JaKKOI!Hn, "O'IkpHB3R>e OaCI'lOHe", CTp.628.

44

45

Bine30BIi pena 3Maja

sa "rnaay 3Maja" xaxe: "tinaroraopaa ie. a l:be,Ha npapozra cnoj aapaax Jymrrepa H Beaepe, osuasaaa xparsencxy Moh 11 60raTCTBO, 're ~On03eMa.JI,CKY) 'rsap." 11 3MajeBe I(OHCTeJIaJ.lHje xao H JIYHapHe Kyhe cy 6HJle nOpeKJIOM 113 BaBl11IOHa O)la.K.JIe cy nponpne 11 y l1H).ll1jCKY aCTpOJlOn'ljy, a OTY)la y I1CJIaM CK)', rae je onaj ..llpeBHl1 Mecesea 30)ll1jaK nocrao BPJIO Ba)I(aH MyCJll1MaHHMa 11 JenpejMMa. Cal1 0911 aapozra cy HMaJIH JIYHapHH KaJIeHJJ;ap. Met)YTJI:IM, apeae MepeHO MeCelleBHM KpeTaaeM He MO)Ke ce Hm<aKO y)J.p~J1.TI1 ea CYHlleBHM BpeMeHOM y jeJJ;HlICTBeH KaJIeH,l{ap.81

tfirraBo npesre npOTeKJIO OJJ; craapaisa CBeTa, KO.l1, CTap03aseTHHX xparuhaaa je nO.llCeJDeHO_ Ha "SeJ1J1.Ke Kpyroae " l1J111 J!IH.l{HKTe no 532. ronaae, nOCJIe xojax "xpyroaa cyana" H "KPY OBH Mecella" nO'IHI-bY MCTOF nana (19 x 28 = 532). Ilonrro ce rOJJ;HHa pasyaana OJJ; crnapan.a cnera, a TO je fil1J10, no craposaaetuoj Tpa»;mmjl1, y MapTY, Mecerzy Ilacxe. Mapr je C rora 6HO npax Meceu y rO.l{HHl1 5.508 npe Xpacronor pohen,a, xana je CTBOpeH CBeT. Kao naCXaJIHJ1 eJIeMeHTH ee jasrsajy xpyr cYHUa, UHKJIYc OJJ; 28 roznraa 11 xpyr Mecella O.ll 19 rO,I{lrna.82

Jlepaon OJJ: 532. rO.[(J!IHe fiH ee .rpetiao YKJIOlTHTW y nepaon on 25.800. rO,Ul'n-{a. Y KOCMOJIOWl<OM orrxony enCKl1X jyaaxa CTapHX aapona YO'IaBa ce )la rJIaBHOr jyxaxa npara nenecer ..llpyroBa 11 no eBeMY 'ra fipojxa rrpencraan.a Ba2KaH napaxerap. YKOJll1](O 25.800 no.ueJ1MMO ca 50 .[(06wheMo nepaon 0.[( 516 romnra nrro ce paanaxyie aa 16 ronnaa 0.[( xpamhancxor "BeJIHKOr xpyra". MeljYTJ1M, crapa HapO.[(M cy rnrxnyc npenecaie pasynana, aCTpoHoMCKl1 HeTa'IH11M, nepaonov 0.[( 25.920. ronaaa, Y oaox cnynajy Xpl1mbaHCKI1 "Be.JJ11J<H xpyr " fil1 113HOCHO 518,4 rO.[(]1He. Hajsaa, yKOJII11(Q je nepHO,ll O,ll 532. ro;nrne rasaa TO nonpaayuena )J:a je

K CMWIKlJ 3MHja, AHaHTa l1JlH merna, casnjesta y xpyr CTe)Ke ocy cne aa CHMfioJIl13yje KpyJKHI1 nponec nrapersa H DOHOBHe pecopnuaie. Kao 'tJyBap oce OHa je H HOCa'l CBeTa. MCTO TO npencrasrsa 11 3M11ja Ypofiopoc xoja rpnae COnCTBeHi1 pen. OHa OKpYJKyje casro cpezomrre CBeTa, CHM60J] o6jaBJbeaa H IU1KJlWIHe pereneparuqe H cyrepanie "cavy H.[(ejy Bora". To je CJ1HKa )J:HHaMH'lHOr xpyra, npaor TO"lKa KOjl1 je naaarnen HenOMl1'IaH jep ce oxpehe caM OKO ce6e. lherOBO oxperarse je fieCKOHa'tJHO 'H 06HaBJba ce 113 ce6e caaor. IlOllJTO noxpehe aefiecxa TeJIa OH je OPBM J1HK, MajKa 30.n:ltiaKa, OH je eMaHaUl1ja Bora. To je crapa Bor, npBH Ha nO'leTKY CBHX KOCMoreHe3a, npe Hero nrro cY ra

, . ," 79

, )leTpOHH30Ba.J1e peJIHrHje .Il.yxa .

THjaMaT, a:lK.n;aja, O,D;HOCHO :J.Maj, fiHJla je McnpY1KeHa npexo rrefia c rJIaBOM H penon KOjH AO.llHpyjy eKBaTOp aa xpajeanxsa npesaasa. "Fnana H pen 3Maja" 0.[( BeJIM1(,e cy aaxnocrx Y KaCl-mjHM nepaonaaa passoja aCTp0J10rMje. ACTPOHOMH I1X npenosaajy xao cHM60J1e sa jysoro-cenepny, I1JIl1 Y3JIa3HY W ceaepno-jyxny, HJrn CHJIa3HY MeCeqeny Ta'iKY npecenarsa. Y3JIaJHl1 'tJBOp je ra-rxa y xojoj Meceu npeJIa311 ca jyra aa cesep "caput draconis", rnana 3Maja. CHJIa3HI1 'IBOP, "cauda", je pen 3Maja. OBH 'tJBOPOBH ce nonepajy OKO eKJIl1TITHKe, npenecnpajy In ncrx Ha"'llfH xao rasxe panaonHeBl1Ue OKO exaaropa H Tpe6a 11M OKO ocasruecr 11 no rO.lI.HHa )la o6lli)y OKO eKJJIIDTHKe. Meceny je norpefiao Aa cnrrne on rnane no pena 3Maja 27 zto 27 11, no naaa, nepaon Kojr.f je y aCTpOHOMI1jl1 H nauac n03HaT xao ,llpaKOHH'mH. lhJ.P{oBa aeaa cacaapexemee caaaeahea 3Maja je TeK Ta .n.a naaannsa JIHHl1ja aaesna osor' Ca3BeJKl)a npencraarsa CBe mTO je 0.[( rsera OCTMO.80 Frrasa H pen 3Maja firma ie n03HaTa H y rpsxoj aCTpOJIOrl1jH 11 xao TaK13a ce nojaarsyjy y Tpa,UHIU1jH jespejcxax l1 HCJ1aMCKl1X ayropa, AmmfiHja.[(

46

BI B2

H. J~"QIlI1.t! "Orxpaaasse sacaoae" crp.143.

B. MOIOI1H, \'MapToBcKO JlaTl1palLe'/, MCTOpl1jCtli rnaCHKI( 1-2, Jieorpa.u 1951. CTp. 19-57.

79 80

"PKjeQHID(CHM6ona",cTp,796-797.

C.IJ. Tecrep, "Hcropaja aanaaae acrponoraie", Jicorpa,ll1996, crp, 107.

47

)J(uBOjI1H AHJl.pejl1h

mrxnyc npeuecirie 26.600. ronmra, To 3Ha~ .rr.a je HeKO nerne norpenmo.

Vpofiopoc, crapa C11M60J1 uajcrapnjer, rrpnporraor nora, OCTao je ~ narse KOCMorpa<pCKO U reorpadicxo 60)1(aHCTBO 11 360r -rora je ypesaa aa py6 CBUX CTapl1X npencrasa CBeTa. Y opqiasxo] xocaonoraia Yp060p OKPY1Kyje "BaCeJbeHCKO jaje" xao eOH, BeK CBeMHpa. 30BY ra M "xepaxne " mTO ra noacrosehyje ca COJlapHI1M npOJlaCKOM 11 C}'H'tJeBHM xperau.exr, Y Erl1TITy je KPY CBeMHpa H CTa3a 60ra cynua, a y I'psxoj je "cue 611110 HaJlID< na jaje ca 3Ml1jOM OKO I-hera" .83 To je OHa I1CTa jespejcxa 3MMja JIeB11jaTaH MJI11 CI<aH,n:l1HaBCKa MJ1.n.rap,n:, E,L(H OHa je crapnja H O,L( ca,Ml1x 60rO'Ba! OHa je caMVI OKe3H qJlljHX neaer c<pepa ofiaanja xpyr CBeTa, a ,ueceTa crpcpa KJI113J11 Hcrro,U xao nO,I(3eMHa pexa CTHKC. Kao nyx npne 0 ne OH je ,uYX CBI1X BO',L(a. MHO're pexe rp'iKe " Mane Aanje H ce ID1e O<pHC HJIH .l(paKO'.84

TaKBY 30.ll.HjaKaJ1I{), aCTpOHoMHjy CTBOPWTH cy xannejCKH CBeUlTeHI1IJ.1if 11 aCTpoHoMH Koj" cy no-rena ca n CMarpan.ev, 3Be3,Ila. Kana cy HX nO'6e.l1.lIJ.J111, Ta H>HXO'Oa 3lialba cy yCaBPIDM.rrn BaBHJIO~li: "BaBMJlO'H fieme npaa UMDVlJllIt- 3af()1ja y craapaisy jenae KOCM}f'tJKe penurnje ... YXJbyqeHM y OITUlTY xapaonaiy npaponaax UHKJI)'ca". Ko,U KHMoHa CTOjM na cy "BaBliJIOH:QH rrpnaaaana nocefiay Ba)1(HOCT 3Be3,n:aMa. OHM cy aepoaana ,na npenoaaajy, Y KO'MnnHKOBaHl:1M npTe)1(11Ma xoje aaesne <pO'PMMpajy, DO'mlMO'P<PHe MOHCTpyMe ... Cae, aa He6y, xao l1 na 3eMJbH, je y aenpeCTaHOM xperaisy H Ml1CJlJilMO ,n:a cy Te rpancrpopxatmje, rope H none, y CTBap11 noaeaaue. Ilocuarpatee aseana, xoje cy MaJIO no MaJIO ycanpmaaana CBeIUTeHHllH, DOCTaJIO je y J-bI1XOBHM pyxaxa qHTana aCTpaJIHa .nO'lcrpJIIHa xoja je rrpO')J(MMana ueJIY BaBl1J10HCKY penaraiy ... "

83 U. Kynep ... HnYCTpOn3H3 eHUHKnonellHja cHM6ona". CTp.178.

84 "Pl1Je'lHI1K CI1MOOna", CTp.797.

48

BHTe30BH pena asraja

Mehyrnx, sa Jespeje JiI xpmnharre cxaararse YHHBep3YMa M' rsyncxe erJl1CTeHUHje ce He DOCTIDKe npe.n;BHliaH>eM, npopnnarsea 11 n03HaBaH.eM Marl1"<IHHX npanmma neh MCKa3HBal-beM 6O')1(l1je BO'Jbe: "on 3HaKa He6eCKl1X He OJIalIIIiTe ce, jep TO' nperrycrnre naraarora. ,,85 Hacynpor TOMe, Mareja K31Ke na cy y apeue pohessa Hcyca XpHCTa Y Bl1TJlejeMY Bpa"tJeBl1 11 B11,!J;O'BJ-baUH BJiI,n:eJlH n.eroay anesny. OHI1 cy Rc-qelCHBall~ l-berO'BO poherse y 3HaKY PM6e, a TIpBl1 xpmuhaira cy H3a6pa.rrn ynpano PH6y KaO CHM6O'JI Xp11cTa 'llMje flMe, HaBO'.nHo, H norrrse O'~ rpnxe pe'tJH Hxryc, UITO 3Ha'IM pnfia, Y TO apeve je nocrojana M aCTpOJIO'lIIKa rrpnsa o 3apaTpYCTpM non MMeHO'M CeT. ll03HaTO je na ce Hcyc npencraarsao xao jyrapn-a 3Be3,1la: "11 .na1iy MY 3BJilje3.ny ,l(amnzy ... Ja cast IwpMjeH H PO'.!{ ,l(aBH,n:O'B H cjajna 3BMje3.!{a ,lI.aHHUa. ,,86 Vo CTaJTO'M, J1 Hcyc Y CBO'jHM rrp113HBalnM'Ma xazce: "11 6Hhe snarra y Cymzy " Y Mieceny M y 3B11- jeanasra, ,,87 11 Myxaven ce rp03H crapnx fior-oaa aJTYI y KO'paHY mnne: "3a:K.JIHlheM ce He6O'M O'KHlieHHjeM ca ,IlBaHaecr 3HaKOBa" .88

Ha nOJIY aexrse je caaaexhe "KPCT" KOj" oananana crpane CBeTa, a Ty ce BHlle cjajae 3Be3,Ue caaaesdia 3Maj. Ty je OCOBHHa CBeTa rne casto Tpe6a nonnhx 0'111 xa He6y na 611 ce BH.D.eJIe aaesne 3Maja 11 Jlafiyna rra ceaepy xao 11 OHe y Jlahn ua jyry. KpCTOJTJllKa casaesdia 1Ia6y,na M Jlahe HMaJIa cy BmIJeCTpYKH 3Ha'tJaj. HHTepecaHTHO je na ce jemmo KO,ll Cpfia caanexhe Jla6y,n: 3O'Be KpCT. t.JaK, Cp6l1 cMaTpajy zta nOCTO'jH BHIUe KpCTOBa 11 30BY JiIX "qaCHI'! KPCTI1": "QacHl1 KPCTJiI BaCKpCOIlIe, Bacxpconre rope na nefieca, re cajajy aa OHOMe CBe1'Y". Cp6'M cxarpajy na cy TO TP" KpCTa Ha KO'jMMa je l13npllJeHO pacnehe Hcyca Xpacra, a a.eroa KpCT je O'TKPJilO uap KOHCTaHTHH BeJ'I'.MJlli. JY)lom: KpCT ce He BM J!I

as Jepeuaia 10:12

86 Anosananca 2:281122:16

87 JIYKa 21:25

88 H:. J3HKOBI1h. "O'TlCpHB3Hoe B3CI10He", CTp, 396.

49

J113 Espcrre, aJl11 ce osarnemro aa I-bera 3Ha. 0 casaexhy KpCT ce KaJKe M cnezehe: "xana HeCTaHe Bnamaha oaaa rparty npna nyr aa CB. IIeTKY 'It:nrpM saesne, a srapon me OH,l(a sose KpWK .... [10 tbl1Ma ce aapoa y Jun:w pasaa xao no cary". Ha3HB KPCT, sa casaexhe JIa6y,lJ., HMa H napajaure MapIfjl1H KpCT MJIH CB. Ilerpa KpCT. O'IHrJIe.!lHO je ,l(a cy Cp6H 3HaJIH aa KpCT npe rrpHMaH.a XpHlIlhaHCTBa 11. OB je npencraarsao H,Uona HajrrpMM:HTHBIrnje xapane 11 no I-beM)' cy ,lJ.aJIH Ii HMe OBOM caaaexhy. nIfO je TO H,l(On aexor "CTapHHCKor 6ora,,~89

Hexazra cy 602KaHCm nOCJ1aHJ.fUH KO,l( Tpxa 6M1lH Xe$eCT, Xepsrec If Anonoa, a KO.IJ: CKaH.u:HHaaaIJ.a Jlorap, O,l(Mli 11 Bannap. Ty je peq 0, y e30TepHjH aasaaaoi, BeJIl1Koj Ml1.cTepl1jI1 CBemOCTH rne cy 0Hl!l, YCTBapI1, TPM HOCHOIJ,a ,lJ.yxa CYH'leBor Jloroca. OBa Ml1.CTepHja je, HaBOmIO, 6Hna acnytseaa no npna nyr na 3eMJOH, aa rOJ1rOTH paaa cnacessa 602KaHCKOr Ja y qOBeKY. To je OHO nrto cy KaCHJ!tje 11 rHOCTHIU1 BH.n;eJlI1 xao acnyieerse MHCTepl1je CBeTJIOCU1 Kp03 TpJII "H3aCJ1aHl1Ka" KOjH cy 6MJ1H anhernt; YpJlljen, Padiaen .H MHxa.HJI y npMIIpeMM aa Xpncroay 2KPTBY, OlUiOCHO Y Ml1CTepl1jH KpBH.90 Ty npencrasy '{J1He rpa KpCTa pacneror 60ra na jyry, a KpB pacneror xanrse H113 ocy CBeTa y nocyrty OKO xoje C~ na cenepy 06aBHja 3Maj. Haxo xpaurnaacrso He npasaaje 3Maja-3MHjy iii XPHCT, KRO 06HOBHTeJb qOBe'laHCTBa, be 6l1.TI1 npxsaaan xao 3MMja on 6poH3e na KpcTy.91

AHaKCHMaH.Ilap je xperaiee sesrn,e TYMa'lJilO sa ,u;pynl Ha'lHH. UHJIJiIH,l(pWnU1: oapas pOTaIJ.Hje nonona na netiy OKO I10napHOr spyra onacan je y Op6MTY KOCMH'I-KMX crpepa ycpen nefiecsor oxeaaa, ):(BOCTPYKa xyna OnHCaHa nonapHOM peBOJ1ytJ.1iIjOM <pop~pa HeKY BpCTy aCTpaJIHe xyne ca

89 H. JaHKOBJ.lIi, .. AC1pOHO~{Hja y npeJl3H>1I1o{3, 06H'l3jm13 II. YMOTDOpl1U3Ma Cp6a". Eeorp~]951, ,cTp.147-14S; "Orzpasan,e sacaoxe", beorp~ 1996, C1p. 62.:1.

90 -J. Y. Guillaume, "Les runes et l'ecriture des etoiles", str. 140.

91 "Pl'\ie'IHl1K cIDI60113'', crp, 803.

50

Bme30BH pena 3Maja

japxosuna soja -ie nO.lll1I'HYTa O,U crpaae 60rooa xao OCMaTpa'lHHI.la. To je, YCTBapl1, HeBI1,lJ,JOr1BH Ul1.nl1H,Uap y nearpy Mnexaor rryra. Pex je 0 xyJJJ.iI xoja ce ,lI.J.ilJKe rra cesepy H jap~oM ca soaox. nYXOM aa 6po,n, KojH ie, YCTBapH, aCTpaJIHa na~a Apro xoja ce nanaan aa j}')KllOM nony Ta'IHO Y IIO,lUiOJKjy KyJJe. To je KYJla y 3MajeBoM fiyaapy rra nefiy (y Ca3BeJidiY 3Maja) cue ce KO)). Cxaanaaaaana ry6e 11. pacrypajy 06J1aUH JII rae craayie TOp.92

KyJIa xoja ce nO:lJ.IDKe it- 6YHap KojM nponnpe y 6e3,!1,aH cy CBeTOBl1 onocrpaaax 11 OHOCTpaHJIIX 60roDa. Jlaha 6pO,nH no TOM pony, rtaha ,npaxap na jyry JII ,IJ;paroH (3Maj) aa cesepy, ITo eBeMY, TO je aHTHqJ(a naha Apro. Ty 61?1 61-1n3 na netiy 11 crapa aHTH<[I\a KOCMlf'IKa 3MI1ja ]11 3Maj. 3Maj je 06MOTaH 0J<0 He6ecKor Hrnpacxna - oce caera, Vnenao a je 60r Top H xana je rroxynrao ,u;a ra I13By'le 113 Hajoe1iMx ,Uy6HHa Oxeaaa 11 HajBebe npoaanaje aa CBeTy pacnyxno ce )).HO I1MHpone nahe. Illra je nOTpe6HO MOl1en.nOBUY? Xpa6pOCT y CPllY J.iI cnara Y pyxaua, .Il06pa naha - asesnaaa fiapxa, xoja ce MOlKe Hah" y CenepHl1M noaaaa MJ1e'IHor nyra, Y JJYI(11 OKO jY)f(Hor nona, rasno nacnpax xpyra eKJIHnTMJ<e y 'tmjeM uearpy ce HaJ1a3e sseane 3Maja93

Caaaesdte Apro - JIalja je no craporpaxoa neCHIilKY ApaTY "OKpeHYTa KPMOM nanpea", a "Be.1Il11rn Jlac penox nyre Apra ... ". Kpxa oaor casaexha je, YCTBapH, sseazra KaHOilYC. no MHorHMa, casaexhe Apro jecre MI1TCKH JacoHOB 6po))., a TO je 11 Hojena rraha, JaCOH 11 nenecer AprOHaYTa nJIOBl1 no csery JiI, I1:3Meljy OCTaJ10r, npeD0311 )1.aHaja ]11 n-eroeax rrenecer KhepJII 113 ErMIITa aa Ponce, no erHTIaTCKOM MHTY Ta .naha je npeD03l-1J1a 11 113M,ny H 03HpHca sa apexe norona, a liH)lYCM csrarpajy ,u;a cy ce li>OMe CJIY)K]1J1H oorOBR 113M 11 Hcsapa, Yo CTaJlOM, KO,n EnmhaHa ce MHOrl1 60rOBJil B03e He6ecKJiIM nahaxa no He6ecKHM

92 -·"L¢.Hunes e t 1 'ecritures des etoires", str, 148·1 S 1.

9~ MCTO, cTP.152-1S4.

51

aonaua: "Ha MeCTY rne Pa (CYHue) nnOBH aecnarsesc Ja ,.!(p:>KHM Y:lKe aa ,IU13aae jenpa rra J1aljM 60:lKjoj; ja CaM HeyMopHH necnax Y 6apIU1... ". 11 ki3H.IJ:HHa H 03HpHCOBa naha 11Ma rreztecer necnasa. Bpon Apro HJIH Aproc je aa JaCOHa carpaano rJIa}'KO a noxpehe ra, raxohe, neaecer aecnasa H Fbl1Me ce npesoax neztecer .D:aHajeBHX xhepx, Kana je rpahena naha Apro 60r11H,a ATHHaje Y3eJIa npaeny rpahy caeror xpacra H3 3enCOBor npopo-nmrra y ,l(O.nOHIll III CTRBHlIa ie y K06Mnmzy Te je .naha Morna "rOBOpHTI1", no.nMTH 11 ynosopauarn AprOHaYTe y TeruKMM TpeHYUHMa. 4

JaCOB CBojOM J1aljoM H,n:e y norpary 3a 3naTHHM PYHOM xoje cy <I>PHKC H Xena ,n:06MJIH on Xepueca, KOjH cnoje HCXO)(HnJTe MMa y erHDaTCKOM 60ry MpTBHX AHy611cy. )J.MOllOP CHIlHllHjCKH H TaIU1T KaJI<Y na cy <I>PHKC 11 Xerra nJ10nMJIH J1aljoM Ha -ql1jeM npauuy je 6Hna rnasa OBHa, a OHa je 611J1a XepMeCOB .IJ:ap. Kalla cy AproHaYTH 3aBpllll1J1111 nyroaarse Arana je nahy Apro cramrna na He60!

M. ,!(eYKaJIHHOna nalja je npHCTaJIa ys DJIaHHHY Flap-rae H3Ha.n CBenIX )J.en<}>a KOjM cy nOne3aH11 ca Aprov. 3a npewc BepCKI1X caesaaocra y .ueJl(i:IHMa y nponecnjaua je Hom H neJlHKI1 qaMaIl. y 06JU'IXY rronyuecena, a aaao ce OMCPaJI C, O,l(HOCHO "rrynax", Hm1 fipon Apro. ,1len$e cy aancra CMaTpaJ1M oM<}>anocoM, OJl.HOCHO "rryrrxou" csera. OCI1M 'rora, 3aje.ll.HI-f'Il(O aa cne MHTCKe .nahe: Hojena fiapxa, YTHaIT11lllTHMOna apxa, .ueYKaJI110HOna rraha JiI JaCOHOB Apro je TO H ,.!(a cy 1113 JhHX nOCJIaTe rrnme npexo none,

Y DO'1eTKY ce cxratpano .ll.a je Xepaxne - Xepxyn nO.IJ:110 nahy Apro na [(PHO Mope y nOTpa3H aa XJ1I]OJI'IITHHHM IIojaCOM. Xanomrra je 611]Ja xhep Bpnjapeja, KOjH je I1Mao CTO PYKy 11 neaecer mana. Bpojena nenecer H CTO cy y sean ca tty,llOnHruTHMa xoja je rea, aexrsa, ponnna YpaHY, uefiy, EHllH cy TO KOT, Bpaiapej 11 r.Mr H 113 JhI1XOBHX pauena je

94 HJUIJbe: P. Te.Mnn, "Tajna.aaeane CI1Pl1jyc", 3arpe61978, crp, 63-181.

52

B~Te30BH pena 3Maja

paCJIO CTO PYKY M nenecer rnana. OCJi!M ror-a, CTOpYKa je 11 Xexara xoja l1Ma nca nonsevrsa no HMeHY Kep6ep.

J aCOH je xa Apry rrpeneaao )J.aHaja H aeronHX neaecer KliepH H3 ErHnTa. Mel1YTHM, )J.aHajen fipar 6J1H3aHal..{ ce 3BaO ErHnT a OH je l1Mao nenecer CMHOM ca p33Hl1M >I<eHaMa. )J.aKJ1e aaienao cy JilMaJIl1 CTOTHHY .neue - xexara. Kana je .D:aHaj caarrao .na Jheron fipar >I<eml na csoje caaose O:lKeHJ1 fbef'OnHM xhepl'lM, a nOTOM MX y6Hje, 6e:lK11 JIanOM ca fb11Ma na POD. rae nocraje xpars Aproca . .D:aHaj je rrocrao xpan, raxo nrro je ca 6p.IJ:a CHlIJao nYK - OpKyJ1 M 3aKJIao 6HKa, a BepOnaJIO ce na je TO 6110 npepymenx ArrOJIOH. OCMM Tora, najcrapaje HMe Xepaxnoso 611JIO je 0pKYJI. CnemJIJiI1IJTe y Aprocy je 360r rora rrocseheao ny-qjeM Anonouy, a DOlllTO je 6Ji10 MohaR anaztap CBH crapoceneoun ITeJIa3rJ.-l cy ce rrpoanamr ,!(aHajUH. Xpaxona By-qjer, O){HOCHO JIHKejcKor Arr0J10Ha cy 6HJIH qeCTH y I'psxo], a jenaa OD. 3HaQajHl1jl1X je 6HO H Y ATHHH. BYK je crapnjn cynCTHTyT, a xao H nac, cyncraryr sa 6Hhe nonaevaorcaera. Me1)YTHM, pel] Apryc ynorpetirsanana ce H sa I1MeHOBaae jenaor nca. TaKO ce snao O.ll.Mcejen CTapH JIOnattKH nac, Koj11 ra rrpenosnaie, xana ce aajsazt BpaTlIO ca CBOjl1X nyroaarsa ,lJ;a 611 nOToM yMpO. Fpmr cy Aprycosr 3BaJIH H CTOOKO qy,n:OBHruTe xoje je MMa.rro aanarax na -qyna CBeTY xpany Hjy, xoja je onnena Ka.QMa H3 .D:eJ1cPa Y Te6y rne je nocejao 3MHjcKe-3MajcKe ayfie.

Y crapoeranarcxov, xao H y CaHCKpJilTCKOM je3H1<Y. "apxa" 3Ha'lM ",lIOnYHMTJ1, nospnrara (xpyr)" a 3Ha'll1 H "nOCJIe.IJ:aH" IiI "xpaj (aexera)". CBa OBa anasen,a noncehajy na, I!:IMe nca Apryca KOn Xojeepa, nca KOjM rrpeuosnaje Oanceja na nonparxy, na 611 OD.MaX rrOTOM yrnayo nOWTO je BM.ll.eO JherOBO mme. Ozracej je KO,lJ; xyhe, Be.llIDG1 xpyr je noapmen 11 Apryc MO:lKe na YMpe. Ha crapoeranarcxon "apior" 3Ha'lH "xpaj (aexor) nepnona ", "nOCneD.H>M nan (y Meceuy)" 11 I1Ma aese ca xarreanapov, HaMMe Ben11Ka romraa (Cyasea orrxon Kp03 r-anaxcxjy-

53

:>KMaojHH Al-tllpejHh

cyliLleJla rO).l.IIIHa) l1Ma CTO MeCelJ,I1 (zraa Hl13a no nenecer). 3Ha'letbe pe'Il1 >I apx" KaO "nojac" OKO xenera y cpenanrry jacao rOBOpl1 0 l:CpYX90M xperaiey, a 3Ha"lelbe "YBMjaTI1 ce (UO 3Ml1ja)", 0 o6aBHjaJbY casaexha 3Maja OKO Ta,{Ke npenecaie ~jH xpyr npra cenepaa 3Be3)J.a y TOKY jemre Cyaseae ronnae.

Ha py6y aohaor uefia, O,n;HOCHO aa caMOM xpajy 3eMJbe xoja je, CMaTpaJIOCe, KpY)KHa nnoxa, ca3Be)l(ija Flea H Jlahe, y TOKY jezmor nana 11 HOhR, aanpane nya xpyr Y caoM npHBJ1)lHOM xperatsy xoje je, YCTBapH, rrocnemma 3eM.TJ)IDle porairaie OKO cnoje oce. Ta Jlaha l1Ma neztecer aecnana AHYBaIG1ja H.rm Aproaayra, Y cyxrepcxoj J\>urrOnOrl'JjM AHYHaRM cy CMHOBI1 60ra AHa; O,llHOCHO Hefia, a 6l1JJ0 11X je "neaecer BeJUfiCl1X fior-oaa". 11 I)mraMerna na rryry Y "3eMJbY lKHBoTa" nparn nenecer npacranana, JacOH Tpa){(11 3J1arnO PYHO, xoje ce T)'M3'l11 sao cymes cacrex, ca nenecer Aproaayra, 11 jeaaa H npyrx jynax cy Y Be311 ca 3MajcKI1M 3y611Ma, O)1.HOCHO cejy 3MajcKe syfie, TO 'Ul1U1 11 Kazrxo, a )1;eYKaJII10H (rp"JKH Hoje) tiaua KaMelhe xao "KOCTH aeurse " (11 3y611 cy KOCTH). OCHM rora, KaMeHOM capcxaaaiy rnany 3MMj11 y HCTOM CMJilCJ1Y xao mTO je An0J10H y6l1,0 3MJlljy Tbrrona y ,l1;eJ1cpI1Ma. CBe HoHX nonesyje MHTCKa 60)J(aHCKa naha soja upacraie aa BJilCOKe nJIaHIDle Ii nosna,e HOBM, 06HOBJbeHl:l· xpyr )KI1]30Ta nocne IJOTona .. .l(aHac, Mel'jYTMM, na HaIIJeM 3ae3)1.aHOM nefiy He nocTojIi.lCa3BeJK~e Jlaha, O,n;HOCHO Jlaha Aproaayra, jep je 1922. ronaae na MeljYHapO,llHOM xonrpecy aCTpOHoMa uonerseuo tra HeKOJU1KO MaHol1X.

MMTCIillOP0J{ Apro je aornen y ,n:eJIqJMMa non l1MeHOM oM!jlanoc, O,n;HOCHO "nynax" CBeTa. ,lJ;eJICj>11 cy CMaTpaHM OM<paJIOCOM, ueHTpOM caera KOjl1 je y xpasry 6MO 06eJIeJKeH KaMeHOM (ouqianoc) y BH.1lY jajera. TaKBo KaMelhe I1Mana cy 11 CBa OCTaJIa BeJ1HKa cserammrra: Krrococ na Kprrry, ,n:eJ1, HaRliJ10H, AMOHOB xpan Y Te611 ... zra CBe TO l1Ma aese

54

BWTe30Bl1 pena 3Maja

ca KOCMOrOH11joM rOBOpl1 npencrasa 30,J::01jaK3 Ha OM«laJ10CY 113 BaBI1JIOHa.

Bor He6a KOA BaBHJIOHaIl,a je ARY a 60r nO,U3eMJba KO,lJ, ErHIIliaHa je AHy6HC. Tlnyrapx xaxe aa AHy6Hca na je TO, YCTBapl1, "aonopaaaa xpyr KOjM onaaia HeBI1)1.JbHB11 neo csera, KOjl1 30BY HecpTI1C, on BJ1)lJbHBOra,. KOjH cy np03BaJ1l1 M3M,n:a". AHy6l1C ce npaxaayje xao Herpracan III 0311pnCOB CHH, a noaexan ce H3je,n;HaqaBa ca OJI1PHCOM. ITo je,ll;HOM TYMa'IeIi>Y OR je fiancajroaao 03l1pl1COBO TeJ10. Kao urro je Deh peseno CYMepCKO-naBHJ10HCKH 60r nefia ce soae AMy, lherOBH fioroaa BeCJIaqJ1 cy Ali)IHaKH, a KO~ EnmhaHa ce nojaarsyje AHOY (AHy6HC) 11 AHy-mc. AproHaYTCKMX nenecer BeCJIalIa, neaecer AHYH<Urna, neaecer rHJIraMeWOBJ1X nparanaua cy neneceropo jYHa'lHl1X xepoja KojH o6aBJbajy KOCMOrOHl1jcm MHTCKO - caxpanaa nyr, "Haaeaahyje t{I1Hoemma )1.a ce MO)J(e YTBP,lI;HTH BeJIHKa CJU1'lHOCT .113Mel):y CYMepCKl!lX H eranarcsax liCKOHCKHx fiorona, norOTOBY nrro T3 CJ11PffiOCT He. MO)l(e 611TM IIOCJ1e,n;HUa nocyhasaisa ... CYMepaHI1 11 pana. EnmhaIDI ,lJ.06HJIH cy csoje MCKOHCKe GorOBe 113 aexor 3aje.l:(HWiKor, aJIl1 H3BaHpe,n:HO crapor H3Bopa... CaCBHM ,n:pYK~ja nero., OHa soia cy H3CTaJIa y BaBHJIOHMjl1 H ACHpl1jJ1 xaaa ce y Tl1M 3eM.lbaMa HaCeJ111J10 CeMltJ.TCKO CTa}-lOBHl1UITBO."

IloHeKa.n ce 03l1PJilC nOMJiflbe sao Ali. On ce Ha3HBa "60rOM AllOM 0)1. MHJIl1.0H romraa" a Ha3HBa ce 11 "KOjM anent no He6y BeJIHKHM xopamosa''. .l1:yraq.Kl!l sopann, CKOKOBJ:1 cy, YCTBapl1, He6eCKO xperaise. Kyrrr AHy611ca je C Tora BPJIO crap 11 sepoaarao CTapI1jH on KyJ1Ta 03J:1pHca. AHy6HC ce onacyie xao xpyr HJIH nyran,a xoja O,llsaja TaMHY 0)1. caerne CTPaHe cnera, O,n:HOCHO xao " spene " "IlpQ)K~PJbm30 npeue ". OH ce onncyie sao )l{)1.epaq, Ta"JHl.1je OR )l{,n;epe 6l'LRa AIDIca. Y jenno] npana ce Ka)Ke )J.a je Y Am1CY 3aWHBeH MpTBH 03l1Pl1C KOjH je TaKO rrpeaecen. Y

55

.n06a Ilronoveia 611K Arrac je I103HaT xao CepaIIHC, a "Anne je o)KJffiJbeH osapacoaoa .nymOM VI yrerroarsyje 03HpHca".

AHy61.fC ce oananaaa Ii xao npejae non l1MeHOM Kyon, Ilnyrapx xaxe na: "Hem MHcne na je AHy6HC Kpoa (60r apexeaa) ... 03V1PHC 1<30 OITIllTH pa3YM KOjH npO)Kl1Ma RHUle 11 HIDKe 06naCTVI YIIMBep3)'Ma ... OCl1M 'ror'a, soae ce AHy611c, a xanxazra 11 Xepsraantiyc.. 360r rora MY )KPTByjy .IlBa nerna ... Y TaK03BaHHM XepMeCOBl1M KH:.l11'aMa je sarracano ... na CHJTY soja yupaarsa KpeTafbeM CYHIl.a 30BY Xopy ... ami Tpux je 30BY Anonon, CVlJIY xoja je nonersena BeTpY HeKH 30BY 03API1C, a HeKM Ceparrnc."

KOHCTeJ1allHje 3Be3,lJ.a tra nenpoxr BobHOM He6y sa rsyne crapor CBeTa IDlCY 6Kl1e mmrra npyro no TajHM CI1T'HaJlH fiorona. C rora, na nefiy, sao carnane fiorona, Jby.nl1 cy Tpa)Kl.{J1l1 11 Harn.J1'U saaxe aa COIlCTBeHO cnopaayneuair,e: "11 Y nOqeTKy6M pen". CKaH,I(HHaBUH, sepoaarrro M CRH OCT311H HapO,lJ.VI, r<ojH cy y HeKO )laBHO spesre l1MaJTl1 nMCMO, cy cnoie anaxe rmcueaa HaITIJIH na nefiy. Kon CKaJ-l.n111-laBa1l,3 cy Ha KpCTy csera pacnopehene nne no zme PYHe (CJ10aa), a nOIIITO nocroje rpa l13acnaHI1Ka Ml1cTepHja rrocroje TpM T3KBa KpCTa caera, ,n:aKne Ha Tpl1KpCTa ce nanase 24 CJ10na, a CBa OHa cy, YCTRapH, xoncrerrannje sneazra y xpyr-y 3eMJbHHe npenecuje, '1Hjl1 non 06aBHja Ca3Be2Kl]e 3Maja.95 Pe.I(OCJIe.n cnoua je rrpezcraarsen y cJ>OPMH 3Maja KOjf.1 je caaaiea y xpyr H KOjH ryra CBOj pen. IberOBO TeJlO je rronerseno na TpI1 ztena no 8 3Ha1<Ona.96 Pyne ey ITO nopexrry netiecxor iii conapnor- xapaxrepa Ii fbJilXOB pen je ynex 'up)J<aR Y rainocra jep, no aepoaaisy Cxanmuranana, q}1Tanf HX no penocneny 3Ha'lH H3aJl1Bafbe onor-a IUTO ORe anaxe. OHe 3Haqe Mob crnaparsa H ynanrren.a Kocsroca. Ha je,UHoM KaMeHY H3 Honefinja YKJIeeaHa je pyaaxra cneneha pexemrna;

95 P. T~~trIl1;: "Taj!f3 3Re:J.!Ie CJoIPHjyC", crp, 184, 192.

96 .J. SIgel, Prevoir Ie futur par I'astrologie nmlque", Paris 1995,slr. 35, 37,39.

BHTe30Bl1 pena 3Maja

'T(pTaM pyne mTO on Bora zronase ", a HCTOBel'aH TeKCT je 3aJIHCaH VI y Enajra: "Pyne mTO on fioroaa ,l(ona3e.".97

lfHHH ce na ccJ>epHa rrpencrasa csera Y crapo npeue, xao H Y aHTWIKO .n06a, nopen 30.D;Hja'IKor xpyra y lleHTpY, Ha BPXyHIzy HMa BpXOBJlOr fior-a, Taj uerrrap je 06HTaBaJIHlI1Te bora H rrocneznsa cdiepa 'lHjH spyr orrncy]e nonapna sneszra. Y TOM QeHTpY je H casaexhe 3Maja xojx je aanac caxo pesonracneanaia aexor npacrapor bora. Y aHTWIKHM npencranana caera y TOM nerrrpy ce aanase npXOBHH 6oroBH: 3eBC, Jymrrep, XeJJl10c ... 98 Y xpmnhaacxoj npencraaa cnera Y TOM neHTpaJIHOM xpyry, cdiepa nanaaa ce Bor oran HJIH XPHCT Tlaxroxparop, Il ronojaejeaa "ACTpOHoM11ja", aafienexena y Baraxancxoa npenncy, canpsor aHTl1"IKY rrpencrany KOCMoca rrpesra crapnjesi ysopy. ,n:BaHaeCT KaJJeHJJ:apcKl1X 3HaKOBa 30,nHjaKa y cnoJ'bHOj cq,epH HaCJlaJ-Da ce na nsanaecr fior-ona, a Y TleHrpaJlROj C<pePH, na fio)JGfjeM npeCTOJlY HaJIaJH ce XenHoc.99 Y Ky6enrna xpHIIIliaHCKHX upxasa je I1pe.nCTaM KOCMoca canpxana Kp03 anhene 11 anOCTOJIe, a y KaJIOTVI je caMH Bor.

Y HeKO aeonpeheno crapo npexse, cxrarpa ce .na je norrapua saeana, nanannea A saeana caasexha MaJIl1 Me.llBe.l( 6HJ1a A 3Be3,lJ.a caaaeacha 3Maj. 1l0IDTo ce 'lHTaBO 3Be3JJ:aHO He60 sa jenaa )laM je,l(HOM oxpene OKO rronapne sneane xoja je aerrosperna TO ce H Marra Me,lJ.Be,n pornpa OKO csoje A aneane. Ilpa TOMe OH aa He6y, ua cBaKl1X mecr earn ocrasrsa cnoje onpase, sanpaao qempM onpasa, KojH cy KpCTOJll1Ke $OpMe, jom rrpeUH3HMje, Ta CnHI<a npencranrsa CBaCTHKY. Hexana, OKO 3.000. ronnaa npe Hone epe, xana je cenepna saeana 61111a A 3Maja, OH je 611.0 y nerrrpy Te CJ1l1Ke, a C Ofi3HPOM Ha M3rne.n u.eroaor caaaexha, ortpas na He6y

97 98 99

·'Les runes et J'ecriurres des eroiles", Sir. 22.

Fpyrta ayropa, "PaHH cpeJUbH sex", JieorpaJl1976, crp. 89. -0. Win,'Le symbolisrne astrelogique", Paris 1973.SlJ'. 12.4.

56

57

)i(HBOjHH AlUlpejHn

y '1eTJtlpM nonozcaja je 6110 y nazry nesor cnapannor sprnora. Y l1CTO spexe, nonapxa snesna, Ta,n.a A 3Maja, je sa nepnon 0)1. 25. 00 ronana npaaana xpyr npenecnje 'Jl1jl1 je nearap, xao M naaac, 6110 Y 3Majy!

Y MHTOJlOrMjl1 Kenra H Fepxaaa He6ecKH non je DOBe3aH ca 3eMlbHHHM nOJlOM npexoHrapacana, KOCMHTil(Or npsera xoje npencraarsa ocy CBeTa J)f cy.n6HHY JbY,D;I1. 3ne3;u;e cy 'rana Ha3HBaHe "H3aCnaHl1D,HMa 60rOBa". Kana nyma CTHrHe rrpexo MOeTa y nefiecxo D,apCTBO OHa TO 'iHHH npexo nonapne 3Be3J],e. ,il;aKne, nonapaa 3Be3,D;a je Ta'1Ka OKO xoje ce oxpehe 3Be3)1.aHO He60 H OKO xoje ce apure TpaHCQ:>OpMa:QMje. OHa je uenrap nefiecxor TO'1Xa H "rrynax ", O,nHOCHO OMQ:>aJ10C CBeTa, OHa je na caMOM npxy KOCMH'1KOr J],P B era, 3a Taj CTy6 cy sesaae aaesne, He6eCKH "KYPHpH". Ilonapaa 3Be3J],a xao D,eHTpaJ1Ha Ta'1Ka, OM<panoc H rrpecro 60 OBa, npecro OJlmlOB, npecro H:m,UHH, Kojl-1 je HenOM'WfaH, je MeCTO 60)J(Hje ca xora ce nanrnena CBe WTO ce 36HBa Ha CBeTY, OH CBe 3Ha 11 CBHMe ynpaBJba.1OO :w Carana, xao IlaJ1H anheo ce aeayje aa lIOJIapHY snesny, 11J111 ):(aHH:QY: "KaKO naae C He6a, 3BMje3,n0 ,il;aHllQe ... l-bahl1 hy na aefio B.HIDe 3BMje3,na EO)KHjHX, nonarayhy npnjecro CBOj " ceurhy aa ropa 36oPHoj, na crparra cjeaepnoj" .101 3a !-by ce xacnaje seayie 11 Hcyc: "Ja caM xopaiea H pon ,il;aBH.nOB 11 cjajaa 3BJ1je3,n.a .l(aHHD,a" .102 Me1]YTHM, 360r norpenraor rrpeaozta na CpnCKI1 je3HK Hcyc ce noxcrosehy]e ca 3Be3.n.oM .lI.aHltfQOM, a sanpano pex je 0 3Be3.n.M ,UaHa, O,l(HOCHO Cynny jep ce y paaoxpamhancxaa, na 1-1 xacHRjI1M npencranrsaa.essa OB rroxasyje xao cyane.

COJIapHO ,n.PBO, orposnra jacen je aenosperaa y cpuy YHHBep3YMa, CTOnJbeH ca OCOBMHOM CBeTa "xao y orJIe,Uany". CBeTJIy~aBI1 jacen MHMHp on csor 3eHl1Ta y

100 -LSige}, ·Prevoirlefulurparl'aslmlogieruniquc·,str.17·19. 101 MC31'1ja 14:12-13

102 Anoxananca 22:16

58

Bl-ffe30BH penaaaaja

perry casuexha 3Maja ce nen,e no npxa He6eCKOr 6p.n.a Ha KOMe caaseadje Epl1,UaH KYJba 113 6YHapa MY.npOC H, a nOTOM. ce y 06nHKY -crrarra paanana ,D.O caaaescha OpnOH, O,n:HOCHO l1M.Mpa "oaor KojI1 je DO;U; npaerox" .103

qOBeK na 3eMJhH, KojH BI1,UH 3ne3,UaHO He60, y YHHBep- 3YMY BH}lH caoje orneziano H CBe WTO nocroja na nefiy onpaxaaa ce na 3eMJbl1 l1 y Jby,.!UiMa. l.{oBex TaKO nocraie crsapaocr y KOMe je He60 !-beH .oncjaj, Y XepMeCOBl1M Ml1CTep:HjaMa ce xasce: "OHO WTO je rope MCTO je xao OHO none", a TO na)l(H l1 EO,U xpanihaaa "Ill'ra 611 rope TO 611' none", Cxaararse 11 noaxan.e Kocuoca 11 iserouor TBOpUa y npOWJlOCTI1, Ma KaKBO OHO 611JIO Y )J,aTOM TpeHYTKY je 6l1J1a peaJIHOCT npeva KOjOj cy ce Jby.n:H ynpaursanu Y )l(l1BOTY. Cnmca nOMMal-f,a csera xao .n.a ce Hl1je 6I1THMje Mefbana BeKOB.HMa cauo cy Doje,nmn1 aapona y TY CJrnKY nOCTaBJbaJIl1 csoje 6orone ca, aa l-f,axOBOM je311XY, jacHHM HMeHHMa.

tOJ ··w runes et I 'ecriture des etelles", str.165.

59

f I

BHTE3 If BHTEllITBO

Cxarpa ce na je BlITe3 npOH3BO.u aanana Eapone, ann casra CJlOBeHCKa peq BHTe3 canpsos y ce6H HMe fiora CBeTJIOCrn H para Bma-BH,!Xa. Onpesra H opyxje Bl1Te30na KojHM cy ce CJIy)J(}fJIH aa CBOM cazpamroxe nyry MMajy ceoicrna HeKa.naUJH,MX KyJITHJ1X H 06pe.uHHX npenssera.

BMTe30BH xpMIIIliaHH 06lfl1Ho jamy fienor xotsa, no yrnezty aa Cn. 'Bopha, a 6eJIH xors je CMM60Jl CBeTJlOCTH HCTO xao mTO je H nepCOlfHtPrucaUHja CJIOneHCKO fiora CBeTOBH.lla. Y <l>paHUYC](oj KOlbaHHK-BlITe3 je y Be3M, ca paHltljHM MHTOJIOIllKHM 3Haqe}beM rryrajyher 60'lRaHCTBa na KOThy. Herrocpemro y Be3M ca TI1M noje.n:mm BMTe30BH cy y aapomroj enMWI ,n:06HJ111 MMeHa xoja cy rrepCOHHcpMKaUHje nyxona H 6mKaHCTaBa nona; KO,n cpenrsonexoaxnx Cp6a pexe Kocarrnna M TOTI.l1l1IJ,a HJIl1 KOn aHTmKMX Tpxa M.3 liJ1Hja.ae pexa Axerroc (CKaMaHnap-Cep6oIDfc). Pexa je .llpeBHJI( CMM60JI nJ10nHOCTJI( aJIM JI( cMpnf. Texe on M3- BOpHDITa l1 Cl1Jla3l1 Y nO.D:3eMHl1 CBeT re npexa TOMe lIMa ocofimry .D:a O.D:HOCV. nynre. Bl1Te3 je npe cnera KOl:baHHK ca Ma'IeM, HeO.D:BojI1B O.ll KOrba l1 Maq.a KOjJ1 I1Majy 6mKaHCKa caojcrna,

Mas sao 60)l(aHCKO op)')Kje je Ii CJ1M60JI BJla.D:apCKe Mobf.i

. ~ . A ~

Ii l1Ma CBOJY naparppasy Y rrpM_q}l 0 Ma'lY xparsa pTypa

Kojaje rOTOBO HCTOBeTHa ca npH'lOM 0 qY.llOTBOPHOM nrrany

104 -R. Coghlan ." Arthurian legends· • Brisbane 1991. SIr. 29·30.

61

M jcl1ienOM.10S Haasse, Mojcnjen TaCT JMTpO je Y CBOjOJ fiaurra 3aCa)1;MO qYAOTBOpaH UITan KDjH ie Bor CTBDPI1Q ruecror naaa 0.)1; nQCTaHKa CHeTa. Osaj nrran cy aacnenamr EHQX, CeM, ABpaM, Hcax, JaKDB 11 JQCl1¢,' a nOTQM je nomao y IIoceJJ. ¢>apaOHa. 0:1l tlJapaoHa raje yxpao JlilTPO 11 33ea.n;MO. Ha l-heMY je 611JI0 ypeaarro MMe bQ)J(je. JIHPQ je Q,!l npocanana CBQje J<bepM TpaJKRD ,!la J1C'Iynajy o.BQ .nPBQ aJIl1 HH.KO Hl1je y TQMe ycneo, Mojcnje je BM,!{eQ JJ.pnD, nposirrao }laTnI1C, 6e3 TeIUKQlie ra nnrtynao, a 0.)1; lbera aanpasa CBQjy, OJJ:HOCHO ApOHOBY qy,n:OTBOPHY naJIMnY.

Ca e30TepMjC.KOr CTaHQBHlUTa Maq ce HaJla311 Rao ¢l1rypa sa 3Be3JJ.aHDM He6y nocranrsen y QeM nona aexn-e. Kao J(PCT CneTJlOCTl1 OB' je y cpny CBeTa, a aa H:.eMY ce HaJIa3e nnasrrehe sseane easaexha 3Maja. Matt je ouaj KOjl1 cl1M6QJl113yje "IDBeKQBO Ja, TajHo M ycnaaano Y .ny611Hl!I Jlyrne H KQjl1 MQJKe caaxor rpeaa, na nonyr MYlbe ofiacja caer:

"Oiraj KO ce uponm H:.e casre 60pI1, 0,1l HCTOrtaCa ynpano ee lbQM cnyaa" ("Ko ce MaqeM cnyJl(l1 Q,U isera he 11 noraayra" ).106 Max je CHM60Jl caeror para, a OCJ.1M H>era .BI1Te3 11Ma 11 xonn.e,

IToBe3aHOCT xorsa ca BO)lDM, D)lHOCHO 60IKaaCTDOM BO,1le y cprrcxoj naponaoj M11TOJIQOrjI1 ce BI1)lI1 H Y TQMe UITD xois Ja6Y'111J10 M3paaa Fl3 none )la 6M onJlO,lJ.110 KD6liJle. Pes je 0. CTapQM HapQJJ.RQM BepOBaJ;bY na KQtb 3Ha aa TajHY rurO)lQHOCHe MDliM BQ,lJ.e. MHOrf{ HapD)1;11 csrarpajy naxon, MQ)J(e Y.lIapu,eM KOlH1Ta na OTBOPH I13BOP JKHBe BQ)1.e. Ha H>erQBOM nyry ra npare COKO 11 ByK, O)lHOCHO Y MJJa~oj <pa3H n3c.107

CTapDCJlQBeHCKDM fiory para BM)1;y-CBeTQBM,u:y cy rrDCBeheHI1 6em1, a 3Jll1M 60rQBMMa cy nocsehexa llPHI1 KOal1. KaQ JlYHapHO-XTQHCKM 6Qr CneTOBH)). je 6110 HQIDrn

10.5 A. Anxana], " MojcHje ",.JyrOI1CTOK, Beorpan, cTp. 33.

106 -J. Y. Guillaume, "Les runes et l'ecriture des etoilcs", Paris 1992, 5Ir.121-123.

107 M. nonoBl1b-Pa.aOBr1h, "CpncJ(l~ BI1TCU1KHl<'o.aeKC", IieorpaJ) 1989, crp. 24-86.

62

BHTe30BH pena 3Maja

KDl-baHHK H3 6eJlDM KDlbY, KOr3 je K3Cl:Ifilje Y xpmnhancrny 33MeHI1D CB. l1Jrnj3.108 KQ):{ 6anl<aHCKJilX uapoaa nocroja ,a:y60KO aepoaarse Y Tpojana, rrQJlMKe¢>aJlHO KQIDaHH'lKO 6mKaHCTBQ non.er CBeTa sao JlYHapHD-XTDHCKQ 6QiKaHCTBO xoje nD6e1)yje ,u:afl.109 Ha Banxarry ce 11 no HajHDBl?Ijl1X )1.3Ha 3a.Il.pJKaQ KyJlT HDhHQr KQl-baHHKa KQjM ce aesyje 33 Tpaxane, Tpa<n<11 xepoj je npI1Ka3HBaH H3 KOlbY Y npara,n nca, ,!J;HBlber aenpa, jerreaa H naaa, KYJlT 'rpasaor KQtbaHI1Ka je HerOBaH sa MHQrl1M rrpQCTQPMMa Cp6a, a,ll.OCKQpa y I1CTD'll-1Oj Cp6HjnYO

,lllifBHHl1311P3ID1 xepoj KOH>aHHK je npncyran 11 na illlI1pCKIfM npQCTOpHMa rae je 3a6eJleJJ<eH 11 non l1MeHOM TaTQ. MMe onor 6QiKaHCTB3 ce Y CBI1M IDI.D:oenponCKHM je3HIl:MM3 rronesyje aa XID1DKQPl1CTHK "OTaQ" na 611 DO. TQMe DR 6"0 60)KaHCTBO npenax, upaorau H 3amTHTHHK pO,lJ.a.111 Ha npDCTQPHMa .D:Qlbe Tlanonaje 11 naaannser cpncxor- 1J0.D:YH30Jlla 0)1. nOJlOBI1He III BeJ<3 na no rrpl1Mali>a XpI1JlIhaHCTBa 6]110 je pasnniea KYJJT nD.uYHaBcKDr KDlbaHHKa KDjH je HaCJlOaeH na corrapny H JIYHapH)' KDMITOHeHTY M.lUpaFl3M a.112

Tpa1JKM KQtbaH:HK ce ,lJ.o.BO,lJ." Y Be3Y ]it ca KeJITCRHM )1.0CeJbeH11I{HMa aa baJIKaH Y 'lMjOj peJll1rHjl1 je 6HQ npHCYTaH 6Qr na KQHly ca nparaouaaa xao IllTO cy 3MMja, nac I.f senap. Tpa1JKJ.1 KOJi,aHMK je no. eBeMY 6110 H COJIapHOr xapaxrepa, a nDjaBJbyje ce Y pa3HHM BI1.!lOBHMa 11 MQ)Ke ce M)l,eHTH<pl1'KQBanf ca pa3IDIM 6QJKaHCTBHMa. Hseroao npaso l1Me je 113rJJe.ua ,lJ.P)J(3HD Y senaxoj TajHQCTH, a OCI1M rora He MQ)J(e ce Be3aTl1 CaMQ sa TpaliaHe.1l3 ~oHQrpa¢lcI<l1 run

108 m. KynHWl1h, "CTapOCJIO.8CHCKa penHrl1ia y clil!jeTny HOBI1X I!cYplllKl1Bas.a·', ,lijena AHY EX, IJ,cHTap)a 6aJlKaHOllOWKa HCIDITI1BaH.3, LVI, Clio 3, Capajeao 1979. crp. 54- 56.

109 B. LJajKaHOI)l1.1!, "Mar H penHn1ja y Cp6a" ,lieorp3JI 1973, crp. 505. no HCTO, crp, 460.

III M. CyHll, " Tato ilirskl Deus Pairius", CT3pHHap Xl, l>eorp3JI 1961, CTp. 93-96.

112 lIf. Ilonoaah, "P3JI110HI1na OnOBHI1X npeaaera HJiI1 CilelIDlHWTC KynT3,1lYH3BCKHX KOlJ,aHl1J<a y BHMl1lJal.(l1jYMY·'. Viminacium , 7, JIOlJ(apeBaU 1992, CYp.29-4·6.

113 A. ~epMaJtoBHll-K)'1MaHoBHh, "Hexonnso CnOMCHI1X3 rpaxxor KOlJ,aHHKa", CTapHHap XII· XIV, E eorpan 1965,. crp. 117-121.

63

oaor panrnxa-xepoja ce MO)JCe Halll1 y Tpaxzja 11 y Tp-rxoj npenxnacmra aJIH je Ta,n:a HMaO npyro HMe 11 OC06HHe.1l4 Tpasxx xepoc je aoha aapona 11 OCHHBaq nneueaa, 3aIl.ITIITHI1K pOJI.a; OH je jax 11 xpa6ap, OH je CBeBM,ll)bMB. OH je 60r nO)J.3eMJba H cupra, sone 11. nnO,llHOCTI1. Haxo I1Ma MHOrO HMeHa 11 ernrrera npaao HMe 60ra na xotsy xao na ocraje HeOTKpHSeHO.lIS

Cne OBe Ml1TOJlOIllKe MaTpHUe, ca jacno O,llpelieHHM rrpaanmora, canpxe ce y Y30pHMa Sl1Te30Ba H BHTeIllKHx .upJ)KHHa cpeasser nexa, BI1TeI1JKe ,npY)l(MHe ce Haj'lewlie npournpyjy 3ape1)HBaaeM y neha npynrraa 11 penose. n ysopy aa crape HCTO'llba'IKe oprauasamrie OHM cy Hajqelllhe TajHH HJlH nonyrajan ca crporo ypeljeHHM npanamera J.1 paryanasra npa sapehasaa.y H paTHM"IKoj J'lfH}fUHjaUl,tjl1. BJ.1 TH prrryann canpsce TeCTone CTpn.lbHBOCTff H crrapsrryarrxe cnare, HaMepHO aaaourerse nospena, THX.OBaJ·be 11 jYHaWTDO xoje ce Harpa1jyje nocryrrmea OTKpHBaaeM Ml1cTepHja xoje cy YBeK Y Be3Ji1 ca )l(pTBOBa}beM H MoryhHOCTHMa CMpTI1. KY.llTOBJiI MHCTepffja <n1He nyxoanocr xoja 11M OTKpJ.10a nyr y 6eCMpTHOCT. BIiITelliKH pe.nOBI1 saxrenajy CO.ll11,llapHOCT CBI1X 'IJlaHOBa 11 norpefiy aa rajaomhy.

TajHoBHToCT xoja je sesaaa aa OBe KYJJTOBe je J.13pa3 }bHXOBe pe.lIl1I'M03He H HH.lUl.l1jaCTJftrKe npjrpoae J.1 fHlje HMarJa HmcalCBe rrOJJHTJf'l.Ke JU1.1beBe. TaKaB Ha'lJ.1}l op aHUsoaan.a YCJJOB.lbaBaO je crpory cenexnnjy npn npujeMY HOBHX 'lJ1aHOBa, cacrajarse y noce6HJiIM npocropnjaaa 11 MeCTHMa, prrryane "113 rnx KYJJTOBa 11 ynpaaosaaan,e peJIJ1l1103HMX Y'IeH>a 113 TH.X MHTona. Ta penaraosaa ytlelba ce canpxe y npencraposaaeraax xocaoronajasra, eneY311HCKHM, MMTp3l1CTWUCMM 11 OprpWlKHM Ml1CTepl1jaMa, xynry K116ene 11, aajaan, xpmnhaacxoj noaoaaaersro] TeOrOlIMjl1.

114 A. ll:epM3HoB.I1l"o-KY3M3HOOltli. HeKOD.I1KO cnOMeH.I1"O Tp3'II(Or XOH>aliI1Xa", CTp.122. II S HCTO, crp. 123.

64

BHTe301lH peaa 3Maja

EneY311HCKe Ml1CTepJfje narapajy 113 nepnona OKO 1000. ronana rrpe HOne epe . .LI,eMeTpa, MajKa 3eMJba MMana je xhep Kopy, O,llHOCHO Flepcediorry xoja je jenner naaa HaJilIDJIa !-fa rrYKOTI1HY Y 3eMJb11 H3 xoje je 113aIIIao nJJYTOH, 60r nonsean,a onnocehn je y uapCTBO MpTBHX. Tana je ,ll.eMeTpa 3anO'IeJJa Tpa>KeH>e caoje Kliepl1 rparaiyha ITO '111TaBoj 3eMJbH. Ilpepynreaa Y CTapHJJ.Y crarna je no EJIeY3MHe xpaj AUlHe rae je nocrana )J.a)lH.lba Ma.rrOM npHHUY. Y )J(eJbH ,u;a ra yq11HH 6eCMpTHnM ypaisana ra je y BaTpY, a xana je OTKpl1BeHa, M3rpal)eH je xpaa y KOMe je )Kl1Bena aesaaarepeCOBaHO nITO je 113a3BaJIO CMpT Jby,u;11 11 >KHBOTHH>a 11 nponacr )l(HTa. Kana je 3eBC Hape;n110 IlnYTOHY na OCJJO- 60,nH ITepce~OHY, OHa ce noaoao naruna ca hepxoxs. Ilepcerponnn fiopaaax y rroznean.y OCTaBI10 je nocnernme lllTO je nonpaayaesano ,lla rpehnay CBaKe romrse 60paBM non 3eM.lbOM xao mTO je TO cnysaj ca ceMeHOM )J(J1Ta xoje xan 113611je aa nOBpIIIHHY OCTaTaK romme npOBO,ll11 nan 3eM.lbOM.

rJJaBHe MHCTepHje cy onpxaaane Y jecen, a l-bHXOBO onaaarse ce CMa..-paJIO Be.ll11KOM ynpe,n:OM xoja ce npana csrphy 113,n:ajHHK.a. Y TOKY paryana je 611no MHoro Hrpal-ba, M}'3HKe, ynapaisa Y roar 11 uojaan.asaa,a 60>KaHCTna, a BPXYHaU ce nOCTIi3ao noiaan.aaan.e« 3JlaTHOr xnaca )l(HTa. l1Hl1nMpaHYI qJJaH je sepoaao y 06ena}be na he y npynrray Ilepcedioae OTHhH y CBeT MpTBHX ,lla 611 rrOTOM OT11mao Y 60Jbl1 11 60rarnjlil )I(J1BOT: "Yl1CrnHY, .ll11BHO je ,lla cy HaM 6JJa)JCeHM 60rOBI1 .!lO.!leJJHJTl1 Ml1CTepl1je, jep CMpT aa CMpTHHKa BHIlle HHje ano, Ben je noopo." .

OprpmaM je nponaerao Y VI BeKY npe B. e. !iliO je sacnoaan na KynTY L(110Hl1Ca KOjl1 je y rp'IKY cnrrao 113 Tpaxaje. OprpH"'tJCl1 aCKeTH3aM ce paanaxoaao MHoro on paHIDC .n110HH3I1jcKnX fiparcraaa. Trranna nerenna ICYJIn rOBOpJiI na je 3arpeyca-L(110H11Ca rse rOB oran Sesc onpenao na 6y.ue ananap CBeTa OBOMe cy ce npOTHBI1JJM THTaHH

65

JKt.mojl1H AH..!lpejHh

xojc je 3enc CnaJl110 a 113 H:.l1xonor nenena ce ponao sonex 3arpcyc jour Hl1je 6110 MpTaB, a TherOBO cpne 113 nenena Tl1:TaHa je cnacana Anma. Kana je 3eBC rtporyrao H,erOBO CPUe OH ce rrOHOBO PO,nMO xao CHH 60rl1H>e sexrrse. nOlUTO je 11 3arpeyc nOHOBO pohenn l1 HHMD.;I1paHl1 )l,0:>KHBYf. nOHOBHO pohetse Y HOBOM JIGmOTY ua BHilleM CTYUI:bY nocrojaisa ys MOTO "reno je rpofi". "Y OBOM xyrrry je 11 Op<pej nocrao cyncraryr sa xynrne jyaaxe.

Marpaaaaxr je upencraarsao rrpBo6l1THO Be.r.CKO iii nepCl1jCKO y-qel-be, a H.erOB xyrrr ce npOWHpl10 y [ BeKY HOBe epe Mehy BojHHnHMa-11 'TproBUMMa aHTH'lKOr csera. 3a l-bJ1X je OH 6110 60r cnaca 3aCHOBaH aa )J,YaJIMCTl1"'fKoj 60p611 H3Meljy npaaruma nofipa I H ana. Ilpen rserose cJle.r.6eHl1Ke IIOCT(tBJbaJU1. cy ce BeJIIiIKH 3aXTeB11 MOpanaOCTH VI. OA H>I1X ce Tpa)£nma 'Il1CTOTa, acxesa 11 qe,!lHOCT na 611 3aY3BpaT .n;06mIl1 06eliaae rrOHOBHor pahan.a, aacxpcea,a 11 rrennrer :>KMBOTa. Ilocne CMpTH nyma ynpnor- ce rrena na He60 Kp03 cenax cdiepa nnaaera nponaseha 06pHYTH nYT npa poheiey xaaa ce nynia crryurra ca neoa, MHTpmm CJIe)l,6eHHU:H cy ce caxynn.ann y nehaaava, ys 113BOpe JIlIn'! 6YHape, a npxcryn CneTI1M MeCTl1Ma aMa.JTl1 cy caxo MYillKapUI1. Ynoljelbe HOBl1X 'f.J1aHOBa y nocaeherrase 11M aJI 0 je puryanan xapaxrep Kp03 cenaa I1HHJ:(HjanHja.

PIDfCKO napCTBO je nperrrrasao jow jenaa KyJlT ca MCTOKa El10 je TO xynr Kafiene HJIH BeJl11Ke Majxe Kojl1 je nourao H3 <I>pl1:rll1je non pa3.Jll1-ql1THM lI1MeHHMa xao IllTO cy MIIlTap, ACTapTa, H3H,n:a 11 Pea. 11 OR je 61'10 y Be311 ca nnonaonrhy, cssphy, I10HOBHHM poherse« H cnacea.ee. Ca THM je 6110 y Be311 11 60r Arac xoja ie caM ce6e xacrpapao, 3aTIfM je YMPO iii nOHOBO ce PO)J,I'IO. CJlJ!I"'[aH KynTY KM6ene 6110 je 11 xynr xananoxajcxe 60rJtH>e Ma xoja je nOI1CTOBcheH3 ca PHMCXOM 6orHlboM para lie.nOHOM.

Hejananajnuje cy 61'lJIe 113H)J.liIHe MMcTepHje soje cy noneaane ca erHllaTCKHM 03HpHCOM. 03HPHC je 60r KojH

66

BHTe30BH pena 3Maja

yMlI1pe H. nOHOBO ce paha. 11311)1,a je naruna )J,eJlOBe J.berOBOr rena 11 orntena me H.HXOBOM cany Xopycy KOjl1 ra ie O)lumeo. MD.eHTl1!jmKoBaae Osapaca ca peKOM HII1.Jl CTBOPl1.JlO je on H>era 11 norsonpanpeano 60JKaHCTBO n0)3e3aHO ca paljaI-l>eM M nnozruotnhy, l-hM,n:l1H KyJlT ce cacrojao caao 0)1. Bepe y DOHOBHO poheise l1 cnacea,e. Pe)l,OBHl1Ul1 cy MOpanl1 )l,a ce yanpacanajy on cexcyamrax aKTHBHOCTM,. Meca, BMHa 11 xnefia. TajHa aeHor KYJITa ce HHje cxena l13.l(anl "nporpamrxa".

Crapoeranarcxe MI1CTep11je cy caapxaaane KJby1:1 aa paaysreaau,e KOCMoca a uanasane cy ce Y KfbMraMa xoje cy IIO npoposy Xepxeey Tpacnerucrocy Ha3BaHe xepMeTI1'IKI1M. Ilpae 06jaBJbeHe xepxernsxe RIi>HI'e 6WJe cy ITHMaH,l!ep 11 AClUIellHOC 11 Y li>l1Ma Xepsrec Tpncaerucroc m-pa ynory Mojcnja, a y npyro] ce ronopn 0 O:>KHBJbaBa}bY rmrneH11X nYTaKa .

Tlocefian 06JI1?1K jeapejcxor MMCTl1:Q113Ma IIpe.n;CTaBJbaJIa je Kafiana, WTO 3Haqlil "npMMJbeHO npenarse n, a npernOCT3BJba ce ,n:a je HleH YTeMeJbl1Ba'I Mojcnje, Bor je y Ka6aJU1 3aMHIl1JbeH K30 6eCKOHa"IHa CBeTJlOCT oa xoje ce ueno CTBOpeHO 611tle eMaHHpa Kp03 necer cdiepa xoje ce uaaanaiy ceqmpOTl'1.1l6 Tlocefino MecTO y jenpejcxoj MarMjl1 JilMa xpars COJIOMOH 'Il1ja Mon J13BHpe 1i13 napoonor- npcrena KOjll1 je 61110 60:>KaHCKI1 noanon, "Y3 aeroBY DOMon je ananao npnponora, Jby,l(l1Ma 1'1 .llYXOBMMa. Xefipejcxa je3111K je aa I-l>HX je3HK KojHM je };or CTBOPHO CBeT re 3aTO 22 jespejcxa CJlOBa jecy rpaha KOCMoca a nonrro cy y. HCTO apexe npencraarsana 11 fipojese oxa] KO CXBaTM nrpy 6pojeBa 11 CJlOBa MO:>Ke zta ce nana zra lie CXBaTm11 Bora 11 nacerseny, Y jespejcxoj Ka6aJIl1 nocefiao MeCTO II1Majy pyxa lit KpCT KOjl1 He npencraan.a xpI1IIIli.aHcKH KpCT. PY>Ka ce noacrouehyje ca CYHQeM y 30pOaCipH3MY, a KO,n: EnmhaHa OHa CHM60JlH3yje nOHOBHO poherse .. PY)J(a ce nesyje 11 aa JIaKUlMI1, 60rHH:.Y

116 H. MeKeR3H,. "Tajaa npyurrea", cTp.115-116.

67

)K»nojwH AH)J.pejKI'I

Jby6aB11 11 xpeauaje KO.z:. MH.nyca. Y Fpsxoj ce CBeTKOBTtfHe • 117

nocaehene ,n:HOHHCY 30BY Posarmje.

Macrepnie cy HarJ10 1l0lJeJ1e .na necrajy ca paaaojesr

xpamhaacrna C 063HPOM na je OHO, no CXBaTaJ.bY PI1MJbaHa 11' Tpxa, nOCe,I(OBaJ10 MHore npre MMcTepl1ja. Eyxapacrnja je 6l1J13 aHaJ10rHa npxsemhy H3 HeKI1X MMcTepl1ja a xpnrrerse je 611J10 ananorno HOBOM pohersy. OCI1M Tara, XPHCT je 6110 60r KOjl1 YM'H:pe zra 611 ce orrer ponno MaKO HHje y Be3H ca CTapHM rrpencrasaxa 0 IIJ10,I(HOCTH. Tajaocr M caesaira araocrpepa je 6Hl1a HCTOBeTHa I1 6e3 rrpncycraa ornaurenax, XpmnhaHCTBO je YClleJ10 ,I(a ce p33J1HKyje 0)1, MHCTepI1ja amr H ,I(a y ce611 canpxa rrpononenarse fiecuprnocrn nyme, YCKPCHyne fiora, perenepauajy ys novoh xpnrressa H .rajaocr eyxapncraje.

Ca TaKBHM cBeTOHa30pHMa Bl1Te3 ocraje M Y xpaurhaaCTBY MOHax paTHI1K, fiopau aa o.u:6paHY nepe 11 nocaehe-rux. Y TOM KOHTeKCTY O,I(6paHe nepe yxnonrseaa cy M paTOBH sa ocrrofiahan,e CBeTe 3eMJbe, 06HOBY CTap03aBeTHMX M HOB03aBeTHHX xpauoaa y Jepycamory l1 IiJ1HCKOM HCTOKY lit najaan H.MXOBa· onfipaaa, 1i0PA.nMCY ce 11 nmym1 sa XpHCTa. EMnH cy aanecen.atra H )KeCTOKl1 paTHHUH-MoHacH, B11Te30BH MHCTMUH.

TIpHlJa a BMTe30BHMa Tpaje mrnre xan.ana roznnra 11 » npencraan.a cy6J1l1Mall.Hjy uneonor-a]e jezraor apxaa-nror, paTHHlJKOr ztpyurraa''. On I1HJI,OBe.u:CKHX fiopaua, CJ10BeHCKMX paTHJ1J<3 ,I(O cprrcxnx cpemsoaexoamrx BIIITe30Ba T3 11.IleonorllIja ce He Melba. Y CTapHM npynrramra qOBeK ce He paha seh ce TO nocraje HcrmTOM 3penOCTl1 xoja je aa

• • 118

MyruKapu:a paTHWlJKa HI-lHIl;MJamlJa.

117 H. MeKeH311 "TajHa ,np,rWToa", CTp. 114.

118 A. JJOMa, "llpaxOCOBO • 0.11 MHT3 .110 cl>o,nxa, Kparyjella U 1996, CTJ'. 86.

68

BI1TEiliRM PE~OBM

Brrreunor peaoan y Cpe,I(lbeM BeKY HJilCY 6Ji1J1H HMKaKBa HOBOCT, RaO J1 pe.n.OBI1 BJ1a.u:apCKHX xyha. ,n:aneKO H3jrr03Banlja pea rrpe.llCTaBJba.JlJ1 CY BJ1Te30BH TeMnJIapl1-XpaMOBHl1I{M, KOjH je nacrao jam y apeve KpCTaIIIT<J1X paroaa III 60p6H aa OCJI060ljeJ-be Hanecrane H XPHCTOBor rpo6a. BpeMeHOM je rrojaM KpCTaJIIKIiIX parosa npourapen ua 6op6e xoje je KaTOJII1'IKa IJ.pKBa Bo,n.:HJIa npOTHB npanaznmxa zrpyre nepe, nporan jepennca-Orna.llHHKa HJII1 YOIIllJTe caoinx npOTHBHJ.1Ka. BHTeIIIKe, pe,l{OBHM<JKe aaienanne cy rrOBe3HBalle npaBI111a MOHarnKor iKl1BOTa H BMTe~1<HX sanaraxa. IlpI1na,l{HJ1l{M cy y nO<JeTKY HerOBaJIJ1 60JIeCH'HKe J1 6Pl1HY.Ill1 ce aa xonouacaaxe na nYTY Y "CBeTY 3eMlby", ana YCKOPO J:1Majy rJIaBHM 3a,I(aTaK Y 60p6J1 npornn " KPJiIB OBepHHK a " M 0,I(6paHH 'CBeTHX MeCTa". OBe paroae npornacnna je KaTo.nl1lJKa npxaa "CBeTJilM paTOBHMa", a H.HXOBe YlJeCHHKe "60pUl1Ma npaae aepe ".

BrueWKH pen XpaMOBIrnKa ce Y nO<JeTKY auao CHOH.

CHOHCKH pea je OCHOBao rO.llCPPH,I( EyjOHCKH 1090. rornnre, a TO je 6HJ10 ,I(eBeT rO,I(l1Ha npe ocaajarsa Jepycarrmra, Cenanrre pezra je 6HJJO y onaraia Harne Tocne on CHOHCJ(e creae y .TepycaJIHMY. Kana je JepycaJII1M nao Y pyxe xpcrauia aa 6p.n.y CJiI(cp)OH crajane cy pyrueaane crape BM3aHTl1jcKe cafiopire npsne xoja je 6HJJa I13 IV aexa J1 snana ce Majxov CBm upxasa. Y crapoaanerao ,I(06a na fipny CHOB je 6uJTa

69

)I(I!IBOjl1H AH.u.peji1h

jcuycejcxa raphasa KOjy je 3aY3eO jespejcxa xpars ,lJ;aBI1A 1.000 rO.D:MHe ope H. e. XpHWhaHl1 cy y IV BeKY TaKO HaJBaJII1 6PAO rAe je 611na xyha Mapnje, Mapxose MajKe y KOjOj je Hcyc CJlaSI10 nocnemsy naCXaJIHY aexepy. O.u rana ce OBO 6p.L(0 aoae CB. CHOH. bI1CKyn MBaH je TY carpanno UPKBY xojy je aassao Ca. CHOH. BI-Ue30B11 11 MOHaCl1 KOjl1 cy 3apl1Ma.JIl1 UPKBY Caeror rpofia 6l1JU1 cy ':IJlaHOBI1 pena CaeTOr rpotia KOjl1 je raxohe OCHOBao ro.n:(j?pI1.n: EyjOHCKI1. saienaana je ysena ABOCTPYKO HMe "CBeTa Mapnja 0,11. CI10HCKOr 6pera 11 caeror ):(yxa". CI10HCKI1 pen je nocrao seona ynrnaiaa 11 MohaR TaKO .n:a je no-reo .n:a nOCTaBJba xparseae If yTH'ie xa li>l1X.1l9

Ilpeaa rHjOMY M3 Tapa pen CI1pOMalIlHI1X BI1Te30Ba Xpl1CTa 11 ConOMoHOBor xpaxa je OCHoaaB 1118. O,UHHe 0)1. crpaae aexor Hr ne Ilejena nnexaha 113 (j?paHuycKe Illasmaa,e. UHJb aa KOjH cY' ce mjaCHHJII1 TeMnJIapH 6110 je "o.L(p)J(aBaI-be APYMOBa 6e36e.n:JU1M ... ys napo-nrry 6pl1 y aa 3aWTI1TY IlOKJI0 Hl1I<.a. TpaKTaT Y KOMe ce xnane lbJ1XOne OpJIMHe H ocotimre je HaIII1CaO CB. Beprrap, orrar Knepnoa 11 rJIaBHH ope.n:CTaBHHK xpanrhaacrsa 'rora A06a. JeAaH 0)1; OCHI1Ba"la peaa AHJJ:pe Ae MOH6ap je 6110 yjaK CD. epaapa. Ha u.pKBeHOM cafiopy Y Tpoy 1128. rO)).HHe epnap jc 6110 aoneha llI1'lHOCT 11 aa lbeMY cy TeMTIJIapl1 np113HaTI1 11 YCTaHOBJbeHM xao nepcxonoinn pezr, a I1r ne Flejen je A06J1 3BaH>e BeJJHI<Or xaicropa. Y TO npeMe cy me 3BaJ111 11 , Xpl1CTOBa MI1n~I1ja" .120

Peny ce npanpysero 1120. romnre Ii! rpodi 0)1 AH:>Kya, oran LIecppl1ja Tlrrarrreranera, HaBO)J.HO, CaMO nne rO)lI1He no OCHHBaH.Y nrro npennocraan,a .n:a je pea OCHOBaH 1118. romme aim ce 3Ha ):{a je OH OCHooaH najxacrraje 1112. [,O)lIDIe. LIe<jlpH Ilnanrer-aner, rporp on AH)J(ya O:>KeHHO ce MaTI1JI.n:oM, y.n:OBVlUOM HeMa"lKOr napa XeHpMKa Y, hepKOM 119 lPyna ayropa, "Csera KpB, CBeTl1 rpan ", lieorpa.o 1987, crp. 89-90.

120 HCTO. crp, 52-53.

70

BI!ITe30BI1 pe.n,a 3Maja

eHrJIeCKOr xparsa Xeapaia I. LIe<jlpMjeB 11 ManLl1.D.HH CI1H XeHpH II je nocrao xpan, EHrJIeCKe. ,n:aKJ1e, OH je 6J.i1o )le.n.a Pnsapaa JlaBJJ)e Cpue III JOBaRa Ee3 3eMJbe. Peny ce npH.D.p)'JKHo 11 rpodi 0)). Illasrnatse, jenarr oz Haj6orarnjl1X JbY.iU1 Eapone rora .n:06a.U1

XPaMOBHHr(11 cy ce n03.KBaJIH: na Cl1pOMailiTBO, "le)).HocT H nOKopHoCT. EI1JII1 cy otiaseaaa na OACel<Y xoce ana He 11 fipane TaKO Aa cy ce noTOYHO PaJJII{KOBaJIJ.iI on JbY)l11 rora )loGa. Haqm{ HcxpaHe H onesaa,a je 6110 crporo ypehea ca MaHacTl1pCl<IilM H BOjHHM Ha'ililHOM :lKHBOTa. HOBOnpMMJbeHOM 'l.I1aHY je 6l1JIO npenoxeno rta, ce Mopa HOCl1TI1, ca MHOrHM TewKohaMa TOKOM :>KHBOTa Y pe,ny. Majcrop 6M -rpM nyra mrrao oxynrseae DHTe30Be )la JJl1 HeKO I1Ma nporas rta )lOTl1lffiI1 npncryna pezry, a OOTOM je Bl1.Te3 KJIeJ<Hyo 11 3aMOJll10 na IIOCTaHe "cnyra 1'1 p06 Xpasia". Yn030paB3.H je na BHIIJe HHKa)l Hebe MOllH na pa.zzyl nrra :>KeJIVI, na He cMe IlP"CTYIlHTM M3 JIWlHe KOPMCTH neh na 611 HanYCTI10 rpemmr CBeT, .n.a 611 cn)'JKHo rocnoay 6HO capoaauran 11 1JHHl10 nosopy pazm cnor cnacen,a, .n:a he nOnrrOBaTI1 npasana pena, na he uoxoha na ce ocaoja CBeTa seursa M na he AO xpaja iKHBOTa ocrarir npaapxex. TIOTOM 611 "My MajcTop HaBYKao nnanrr 0.6ehaBajYIiH'MY xnef I1 BOAY, onehy Cl1POMaDlHl1X 11 MHoro MYKa H rerofia, BHTe30DH cY Y xopy nOHaBJbaJIM MOmITBY rocnoAH>y.122 CBM "lJ1aHOBH pena cy MOPaJIH .n.a noce 6eJ1y onehy "Haje norrynrreao HHKOMe .n:a HOCM 6eny onehy, MJII1)).a 11Ma 6enJII nJIaIIIT, 113Y3ea XPI1CTOBI1M Bl1Te30BHMa" .123 Kao 3HaK pacnoaaasaisa OBH pe,l(oBHHIJ,I1 cy HOCH.JTH Ha )).eCHOM paxexy KPCT, CHM60JI Bepe.1240A 1146. r'onane 06H"laH KpCT cy 3aMeHI1JIJ1 qYBemfM "uranacraa" o:pBeHHM KpCTOM. Ha 60jHOM nOJbY cy crpor o Ha.ll311paHI1, a y cnyxajy sapofirsanassa nncy CMenl1 na Mone

121 rpYll3 ayropa, "CUeTaJtpB, caera rpan", CTp. 68. 122 I:L MCKeH3J1. "TajH3 ilPYlIITBa", crp. llE-104.

123 rpyna ayropa, "CDCTa KpB, caera rpan" , CTp. 53. . 12~ J. c2>epnyra, " KPCT3WKJ.I noxona", Beorpan 1966. CTp. 5-l3.

71

.:>KJ.t.eOjJ-fH AH)lpejl1h

sa MYlJIOCT Mnl1 orxyn TaKO .lla cy ce 60PMJIM .llo CMpTM. lil1Jll1 cy nepoexrrro yne)IC6aHI1 l'I saro cy no.CTaJIH Hajneha 6o.p6eHa,. 6aHl<apCKa 11 .ll;I111JIo.MaTCKa Cl1JIa y caery Tora .llo6a.

Bea 063Kpa nrro cy nonararra 3aKneTBY na capouaurrao, Do.CJIYWHOCT 11 n:eJIM6aT reemnapn cy llpHBJIa'UfJJl1 aenaxa 6po.j sareaoaa. KOpHCrnJII1 cy .llI1CUMDJIHHOnaHY 60p6y nporan rpexona "nonoaa H 6e360)ICHI1Ka, nrsasxaura J1 DO'fHHMTeJba cnerorpha 11 rrpersyfie, y6111\a M. KpMBOKneT-

" 'T'

HHKa . resmnapa cy ce nOHo.CI1JII1 THMe ,Il.a HlIlCY MeH>aIrH

ozteno 11 nnanrrone CBe .llOK He 61:1 rrcrpynena na H,HMa MJU1 HX He 61{ MatteBU Mcn:enanM. Y npyrou KpCTaWl<o.M pary 1146-50. romrne, xoja je 6uo nopasaa 33 KpCTRwe TeMTIJTapM cy cnpe'U1JII1 nornynn nopaa: "CBH, H 6 orara 1'1 CJiJpOMaIIlHl1, .n.aJTI1 cy pes na Hebe HaJlyCTI1TI1 fiojnonorse J.1 na he y caevy cnynraru MajcTopa Ko.Me cy 6MJII1 noaep-

eHH".l25 .

BpJIO saasaiao je 11 TO na cy TfBPCTO no.Be33HH 11 ca MYCJIl1MaHCKMM CBeTOM. Capanean cy 11X nocefiao yna)ICaBaJII1, a rajae nese cy onpxanaae 11 ca aHOHHMHI!IM I1CJIaMCKHM pe.n:o.M Acacmra. bH11a je TO. 'lYBe ra cexra q,aHarn'tJHI1X nocneheaaxa y611IlR 11 paTlHIlK3 ]<ojl1 cy 611Jll1 MCJIRMCKH .llno.jHID{H TeMDJIapa. AcaCMHlII cy nnahana aaaax TeMTIJrapl1Ma, a csrarpa ce .n:a cy 611JJH H Y H>HXo.no.j CJIYiK6H. lbI1Xo.Bo. rJIaBHo. yrropimrre je 611110. y A.rraMYTY, jY)l(Ho. on Kaorraicxor MOpa. 3Ha ce na cy aCaCHHM HerOnaJ"IH mIDITCKY zroxrpasry cnerre no.CJIyrnHo.CTH HMaMY. <J)aMa 0 aCaCI1HHMa y6MuaMa je 6HJIa orpoxma a cuarpa ce .n:a je JIyj IX M36erao MHo.re noxymaje na ra y611jy. TIo.CT je TBp.nJ-be na cy ItlM MHOI'M DO)lneI'JIH TaKO .u:a cy nap HeM3l1Ke, xpars Mahapcxe 11 CyJITaH BanH110Ha nnahann .naHal< lbJ.fXOBOM rapuy Ko.jM ce IIojaaJbl1nao y AJ1aMYTY ca ceKMpOM y BJ1Kyjyl'll1: "Tlox-

125 H. MeKeH~H. "Tajua npyurrna ", 0Tp.100-Hn.

72

BMTe30.Bl1 pena 3Maja

JIOHIiTe ce cna o.BOMe KOjM Y pyxana CBOjl1M HOCM JKHBOT 11 CMpT CBHX xparseaa! ,,126 HeMa cyMH:.e ,na cy OCHHB31:Jl1 pena Xpava ysope l1MaJI'H y acacnamra yC"Bojnnnru: XHjepapxniy ca BeJII1KMM MajcTopoM aa 'feny. IlpmrnaTI1J1H cy H fieny fiojy oaehe xoja je fil1na 3HaMeH:.e aeaanocran l<pBM DOlllTO cy fhI1Xo.BJ.f PHBaJIH :113 pejra Jonanouana HOCMJll1 IJ,pHY o.u:eby.

Ilana Hnoherrrnje II, urraheaax CB. Bepnapa 11 6HBWl1 xanyhep Krrepaoa je 1139. ronane 6YJIo.M onpenao na Tessnnapu He xorv 6UTM rronpeheaa HH jemtoj .n.YXOBHo.j rum cseroaaoj nJIaCTJ.f l13Y3eB caMOM narm. Ha Taj Ha.t[I1H cy nocrann no.WYHO He3anl1CHH o.npeijyjyhH Cal\Uf ce6T1 3aKOHe. Tlocrte onor cafiopa pen ce urapno BeJII{Ko.M 6p3MHo.M, a MJ13l)'!4 CID-IOnM IIneMeHI1Tl1X rropozraua cy ce ymrCMBaJIl1 y pen noaoceha sennxe IIOKJIOHe Y aoauy n 3eMJbJil. Ilpa IIpI1jeMY y pen 6HJili cy npHHYl)eHM na ce onpexny CBHX cnojnx .u:o.6apa. Pea je TaKO crexao BeJIl1Ka MMaH>a y il>paHUYCKo.j, Exrnecxoj, Illxorcxoj, il>naH,llpMjl1, Illnanain, I1o.PTyraJIHjH, MTa.rrHjH, Aycrpnja, HeMa-qKoj, Mahapcxoj 11 Cneroj 3eMJbI1.

,Llo.maBIlIH na raj HattHH no orpovnor- fior-arcrne no-rena cy na sprue IIo.3ajMPIIJ,e M MeH>aH>e HOBIJ,a cnHM BJIa)lap"Ma y EBpOIIM. OCJiIM To.ra, MMaJ111 cy MOHo.IIo.n na Haj60JbY H najpaannjeuajy TeXHOJIOnljy To.ra nofia: opysqa, KOlKe, rpaheaaaapcraa, xaprorpatpaje, nojropCTBa ... MMaJIH cy Co.nCTBeHe 60JIHHlle ca cBojl1M J1eKaplilMa 11 Xl1pyp3~a. ilOWTO ie aerreuarnesse KOn xpmnhaaa cpeznset- nexa 611J10 3a6paH,eHO resrnnapa cy aapahaaana TaKO IlITO cy I1CDJIanHBanJll MaH>Y cyjry oa one xoja 11M je 6HJIa noseperra ira 'IynaH>e }lOK cy .uY)KHHI.{11 spahanu naure Hero nITO cy 11M n03ajMI1JIM. IlapacKH Xpau je TaT< !IOCTaO I.{eHTap cnercxe 6ep3e Ho.nI.{a.127 Jenan oa TaKBl1X

1.26 H. MeKeHJH. "Taj"'! npynrraa: • Beorpan 1989, crp, 92-99. 127 H. MeKeli3H, "TaJHa .nPYll1TBa" , CTp.l02.

73

2KI1BOj I1H AH):(pejl1h

1.1, urapa HOB'laHe J!l 6aHKapCKe Mollli 6110 je aa EaJIKaHY pan ,lI,y6pODHHK.

DOllJTO cy I1Ma.J1H noztapa ca HCnaMl1c1l1Ma 0 jeepejcxou XYJITYPOM np11XBan1JU1 cy MHore KYJITOBe KOjH cy 60nl1 CTpaHJ1 xpanrhaacray. 'lJecTo cy 3anOWJbaBaJIH aa cexperape Apane 11 MYCJIHMaHe, a Ml-lOrH BJ1Te30BH cy 3HaJIH H apancxn je3HK. IIpl1XBaTaaeM 'lJJaHOBa M3 KaTapCK.HX aajemrnna npJilManH cy ,lJ,eJJl1MWl.Ho 11 rHOCm"'lKH .uyam13 aM.

3a BI1Te30Be pezta CMOHa H Xpaaa npecyznre cy 6J!lJle 1181 11 1188: romraa sana je nOHOBO rrao Jepycamor y PYKe Capaneaa H xana je noumo ..0:0 pacxona OBa ABa pena, 3a nan JepYCaJTHMa je znrpexrao orrryxen )l(epap .n.e Ponnpop, Be.nHKH xaicrop Tesmnapa, CHOHCI<I1 pen, KOjH je 6HO OCH.H.Baq Texmnapa cana ce oapanao CDOjHX nrrxhesnrxa H nocroje HH,lUI.UHje .n.a ce-re .neCHJIO Kp03 HeKY BPCTY otipena, EHJIa je TO "ceaa 6peCTa" y ){(J1_30PY. HCDo.n TBp1)aBe y )l(w30py ce npocrnpe CBeTo norse nacpen xor-a je 6HO CBeTH 6peCT, a KOjH cy TaKBHM CMaTpaHH jODl 113 npeztxpanrhaacxor nepnona. TOKOM XU sexa aa lbeMY cy ce name rryra cycperm KpaJbeBH Bnrnecxe 11 <l>paHIzycKe. rO.lU1He 188. 'raj 6pecT je nocrao npemrer Be.Jll1KOr cyxofia TOKOM cac auxa earnecxor xparsa Xenpaja II H ¢!paHUYCKor xparsa <I>J.1JlJ.1na II. Y 6I1lJ.11 je yqeCTBOBaO H Xenpajea CHH Pl1llaP,lJ, Jlann,e Cpne noxymaaajyhn rta 3arnTl1TI1 ,uPBO aJIH cy <I>paHlJ.Y!l1i1 HJ]ax ycnena na 3aY3My norse 11 nocexy 6pecT.128

On 1188. romme Bl1Te30BH TeMDJIapH cy 6111111 caxoCTaJlHH y onaocy aa CJ10HCKH pen npecramua .n.a 6y.n.y aerOBa nojna III ynpanna necmma, CHOHCKH pen je asafipao )l(aH ne )l(J130pa sa HOBor BeJIHKOr MajcTopa H H3MeHHO HMe Y CHOHCKH npaopar III, HaBo.n.HO, yseo He.KY BPCTY nO,LlHaCJIOBa "Opxyc", .KOjH je xopamhea cae no 1306. ro.nHHe. OBaj Ha3HB je y ce6H YKJbYIDIBao SHDJe saasea.a

U8 Fpyna ayropa, "Caera epa, caera Fpan", crp, 96-97.

74

BHTe30BH pella 3Maja

xoja ce nosone y Be3Y ca 6peCTOM, Me.nBe.nOM, caernoiuhy, 3JIaTOM H EoropOJJ;Hl.(OM. OCHM Tora, 0pMY3.n. ce nojaarsy]e Y 30poaCTpH3MY 11 rHOCTH'l.KI1M TeKCTOBHMa rne ce nOHC.roaehyje ca npHHIlHDOM CBeTJIOCTlf. OBO yqelbe je ¢!opMlfpao 3apaTpycTpa O.KO 900. ro.z.u.rna npe H. e. y KOMe je 0pMY3.n ,n06pl1 nyx KOjl1 je cynporeraarsea 3JIOM JJ.yxy Axpl1MaHY· IIpeMa MaCOHCKHM yqelbHMa 0pMY3.n. je 6HO jenan ernnarcKH My.npaU. H MHCTl1l< H3 Anexcaanpaje, 0pMY3.n. je 46. rO.D:HHe H. e. cnoj pea nocseheuuxa 03Ha'lH0 upBeHHM IIIJIH p}?Kl1HJ!iM KpCTOM. C110HCKM pea ce HaBO,l(HO anao 11 pen MCTl1He PY:>Kl'IHor .KpCTa.U9 Ilocne nponacru rexnn pa manacrn upseaa KpCT I1Majy BHTe30BH IIoJJ.Be3Klle, nocraje H cHM60n CB. 'Bop~a, a KaCHl1je ra l1Majy BHTe30B" ca Ponoca H MaJITe.

IIoqeTKoM XIV nexa HajBehH )l)')KHI1.K TeMTIJlaplfMa je 6HO <ppaHIlYCKH KPaJh <I>mnm TV neIIH. TIODJTO Hl1je HMao HHxaKBY BnaCT aan H>HMa OH je )Keneo na I1X ce ocnotionn, IIpHjaB110 ce na npncryna peny aJIM je .n.O)KHBeO 0 ,ua 6YJJ.e Ha,!:{MeHo 0,u6HjeH. (l)I1mm je ycneo .ua I113a30Be CMpT nane EOHH<paD.Hja vm H orpyje Beaezraxra XI, a nOTOM je 1305. rO,lJ;HHe rrocraano cnor nany, uanbacxyna Bopnoa non HMeHOM KnHMeHT V. Ilourro je aa onaj Ha'lHH HMao nany y3 ce6e <l>HJIHD je H3Beo nanan na TeMDJIape KOjl-l je 6HO lIJ3HeHa.n.aH, 6p3 H- norrryno e¢!l1KaCaH. Y nerax, Y lOPY, 13. oKT06pa 1307. ronaae xparsena Jby.n.I1 cy .KpeHYJIlIJ na rroxnarajy CBe rennnape y (l)paHIlycKoj Ii1 I-bHXOBa.n pa sanneae. Me~YTHM, HH1<a.n.a ce HJIlje .n.OMorao }b11XOB r 6Jlara jep nocroie 11H.ll~Hje .n.a 11M je TajHHM nYTeM 6I1no noiaarseao UITa ce cnpeua, 130

IIoxaIIllleHHM rexmnapaaa ce cynano, a MI-lOrI1 cy 6HJlJIl MY"IeHH re cy 11M H3ByqeHa qy.n.HOBaTa npI13HaH>a. Texnnapa cy HaBO,lJ,HO 060)J(aBaJlH ,ueMOHa IIO.n. HMeHoM Barposrer xao

129 Fpyna ayropa, "Caera KpB, csern rpM" , crp, 98-99. 130 I1CTO, crp. 57-58.

75

2I(}mojKH AHllpejrlfl'l

H na cy y TajRHM 06pe,llHMa HWIHIl.e nescarra npezt 6pa,llaTOM MYlllKOM rnasox xoja 11M je rOBopH11a 06)lap11BllIl1 I1X aannpaponamr MotU1:Ma. EHJII1 cy ODTY)KeHH H aa y6HCTBa nene, 33 6ecpaMHe rrorsyrme 11 sanohea,e HCJ<:ynIeH11J(a 11 XOMoceKCYaJIHOCT. Hajsan, 61111H cy ODTy.JKeHH aa ofipenuo nopanan.e XpI1CTa, 0)l6aw-maae H raxea,e KpCTa mTO je 6H)]0 HeCXBaTJbHBO 33 XpHCTOBe nojaaxe KojH cy ce sa l-bera 60pH.Jrn H T011HKO rryra rronarana cnoje )IUmOTe. Maor-n cy 6lmH cnan.emr. Flana je 1312. rozorae npnxaarao .lla zroxece 6Y11Y 0 l-bHXOBOM pacnynrrarsy HaRO Hnje nonera HHl<aKBa 3BaHHlJHa npecyna 0 IMfXOBoj KpHBIDIH. TeMIJJ1a pn npHBH.n:HO aecraiy ca cnene aJ111 ce 3Ha na pen HHje npecrao na nocTojH.l3l

Y ol1T}')J(6aMa xoie HX repere ,lla cy Qap06JbaIU1 iii BeIlJIlJ1, TajIrn nernrana M anxesorsapn, MO)J(e HMarn M Hcnme. 0 TOMe rOBOpl1 onoaesa nane Haohenraja III H3 1208. ronmre 360r nexpaiuhancxor nonanran,a H aexponarrraie, O,llHOCHO npH3JilBaI-ba nyxosa JiI spaxaa,a, OeJilM 'ror-a, Y csaxoj nOKpajHHH cY HMa11H H.llOJIe - rnane, Peny ce OPH.n:PY)J(MO M rpod; on IIJaMTIaI-be, a 6MJlO je D03HaTO zra je aa I-berOBOM ,llBOPY y rpany Tpoa, rne je 6110 qyBeHl1 cafiop, on 1070. rO.I(l1He nBeTa11 a yranajaa IlIJ(011a Ka6aJ111CTJ{tl1(ID( u

132 T

e30TepJ1lIHMX ysea,a. esmnapa cy <J'eCTO HCTIlUa.JIl1 .n;a 11

caxa neaa Mapnja, xojoj je pen 6MO rrocnehen, mra csoje MeCTO M y Kypaay KOll. MyC11HMaHa. 3Ma ce na cy FfM 61i1~e nofipo 003HaTe eaorepnjcxe 1l.0KTpMHe E11MCICor MCTOKa.133

Iloxynraj xparsa <lmJIMDa na yY<110HJ:f TeMDJTape M "38aM <1>paHUYCKe HMje ycneo, EHr11eCKM KPa.Ib Bnnapn IT ce y rroserxy npanpyxao 0.n6paJrn pena, a pen HMKa,lla HJilje 3BaHH'lHO aafipajeen y mKOTCKoj H onpxao ce joru 'JeTMpl1 BeKa. Y Hexasxoj cy MX npornacann HeBMHHM, a xana je

131 ~yna ayropa, "COtTa xpn, cnent r-PaJI~. crp, 58-59_ L'2CTO, cTp.61~ 70.

133 H. MeKeIl3~1, "Tajua .!lPYWTD3". CTp.107.

76

BWreJODI1 pena JMaja

ruIaK pen 6MO 3BaHWlHO pacnynrrea MHO['Mj HeMa'l'Kl1 TeMOJIapM: cy HaD.IJll1 yTO~IJ'!JJ.rre xon BJ-fTe30na CO. JOBaHa YI pena TeBTOHaUa. Y illOaI-rnjM cy raxohe O,l1011eJIM HanJ3BIDH yroxanrre KO,ll .npyrMX penona, Y IIopTyraJIl1j11 cy 611JIH npO~eHR HCTparOM a nOTOM cy H3Me~ JilMe nOCTaOIllH pea XPHCTOBI1X BI1Te30na. TIO,ll TMM l1MeHOM cy ,!I.eJIOBaJ1l!f no xpaja XVI nexa, a ~11aHonM cy ce nOCBe1YfJI11 noaopcrny. BacKO ne raMa je 6HO BlITe3 XPHCTOBor pena, a npmnr Xeapa MOpenJlOBaQ je 6MO neJIMKJiI MajcTop pena. fbHXOBH GpO,llOBH cy HMaJIH HaJ{ C060M n03HaTH upneHlif nranacra KpCT xao H TpM xapasene XPI1CTO<popa KO.IJ)'M6a xoje cY ,!I.OTIJTOBlme )1;0 Honor caera, KOJlYM60 je 6HO OlKeI-beH hepxoa jezmor O,ll BHTe30Ba XPHcToBor peaa 're je HMao ,llparOueHe xapre caora TacTa.134

Texmnapa cy ce nojaBM11M y YrapcKoj, Xpaarcsoj (1 CJIaBoHHju y XII sexy, H3Mel)y II H III xpcramxor para, Y napony: cy GI1.1IJiI D03HaTJiI xao 60)£(jauJil. Tsphaaa Bpana KO.n 3a.np3 JiIM je 6MJIO cenanrre, a HMaJ1M cy nocene O.ll Cersa, no 3arpe6a,,ll0 Hammre 11 no Tlocrojne 11 Bnnaae. OHM cy MMaJlM ,llBOCTPYKM aanarax a TO je 60p6a npOTMB 60rYMHJ1a y EOCHI1 11 sanrrara 00K110HJil1<a rra nyry xa Cseroj 3eM.IbH. llJ1aHOBI1 pena cy 6»JUI Hajqemlle 11:3 <l>paHUYCKe, a nojaBH1111 cy ce M .nOMa liM BMTe30BM. TIo yxanaa.y pezra npenrrra cy y npyre peaone, a H.MXOBa MMaH>a cy npeyaena XOCnMTaJIUH CB. J9BaHa. Jenan on uainosnarajax npuopa JOBaHOBan:a 113 Bpaae GHO je MBaH IIaJlmKHa.

Cna nofipa TeMTIJIapa cy ycrynaaa peny XocnnTaJ1aua 111111 Joaanonana KOjlif cy OCHOBaHH jom 1070. rO)lI1He y Jepyca11HMY xao MOHaCH 60JlHH~apl1. KacHYlje cy Ll.06HJII1 3aJJ;aTaK na 6paHe Ilanecrnay, a nOC11e n3)la Jepyca11MMa 1.187. r oznme noayxnn cy ce na Kf.1nap,

134 f'pyna 3)'TOpa, "Caera KpB, cnern rpan", CTp. 60-61.

77

n T M ua PO)lOC J1 Haj3a.n aa ManTY 1530. romore no 'ieMY cy np03DaHl1 MaJ1TemKH BI1Te30BI1.

BJ1TeWKl1 pea TeMDJ1apa aa HaWHM npOCTOpl1Ma nojaarsyjy ce npao y xaromrssoj Xpaarcxoj rne l1X je ,l(OBeO xepuor AH,l(pl1ja Y XII BeKY. Ha npocropaxa Cp6l1je Hl1CY nosaara TaKBI1 penosa, aJ'Il1 Hl1je HCKlbyqeHO .na cy »MaJIH csoje pe,l(OBHHKe y KaTOJIHtIJG1M. eHKJIaBaMa 'TproBaua HJlI1 BojHHKa DJIaheRHKa. Ilocroje nenana na je nana rpryp XI sanoaezrao 1375. roznrae ,l(a ce 360r onfipane Byrapcxe III Cp6Hje O,D, Typaxa ynyrn neTCTO BI1Te30Ba.135 TaKBa eHKJ1aBa no croj an a je BpJIO zryro H aa Py.n.HHKY rne ce naaac aanasn CPCllKO, rrpaBOCJ1aBHO ceno I1BaHOBUl1.

TeMDJ1apH cy caojespeaeao npencenasamr y OCH:HBaH>Y narenrxor pena TeBTOHaua rne cy nperexao 611JII1 HeMlJ,J.1 11 IIpYCI1. OHI1 cy ce OKpeHYJ111 xa npaaocnasnov ceaeponcTOKY Eapone rne cy ua ofiana EanTHKa ¢>opMl1paJI11 11

136 B He3aBI1CHY 1<He:>KeBl1HY Opneanrrar - ,up)KaBa pena, PJ10

rr03HaT je 6110 11 HeMa'iKH pen BHTe30Ba Maneaocaua, Ilpycxa CpO.nHl1UH TeMnJIapa cy 0.n:6aUHJll1 csojy BepHOCT PHMY 11 1522. rozraae rrp)?KlfJIH nonpnrxy je,UHOM 6YHTOBHHKY H jepernxy MapTJ1Hy JIYTepy KOjH je MMao ne1.J3T ca PY)KOM l1 KpCTOM. 113 CBeTe aexn,e cy ce rrOBYKJ111 M BHTe30BM CB. Jlaaapa. BeJIHKM MajcTop CD. Jlaaapa TOM3C

, 0 ill

ne CeHBRJI je cennnrre ODor pena DpeMeCT110 Y pneau.

Pen PY)KHHOr KpCTa je HaBOJlHO OCHOBao Kpl1CTl1jaH Posenxpojnep xojH je pohea 1378. romore Y nopomrnn capoaaumax nnesraha. 3aMoHameH je Y xersproj rO)U{H11, a xao .ne'IKO je ca HelO1M xanyhepon amao aa xonoxaruhe y Jepycamw na 611 OCTao y .L(aMaCKY rne je 6110 n03HaT xao ycnenran nexap, 3aTHM je ornnrao y MHTCKO MeCTO .L(aMKap y Ap a 611j 11. Tlonrro je crymrpao 60TaHHKY H 135 11 . ..l1.06POHHh,"BlfTeLUKI1 peaosa- TeMDJlap1111 Hsa60DUM y Xpaarcxo]", 3arpe6 1984,

cYp.123.

136 Fpyna ayropa, "Caera KpB, caeru rpan " • crp. 56. 137 i1CTO, crp, 101.

78

BHTe30BH pella 3Maja

300J10r'Hjy y ErmlTY, xafiany 11 Mar'Hjy y <l>e.QY 6110 je CBeCTpaHO 06yqeH. Bparao ce y HeMa'iXY rne je ca jour cenaa xanyhepa OCHOBao pen a rrOTOM cy ce PaJHlIIJ1H no EBPOIlM. Mrroro xacnaje je yrspheao aa je CBe OBO aanncao nYTepaHCKH haxoa Aanpea xoja je 'H 6MO OCHl1BaQ osor 6paTCTBa Tex y XVII BexyPS

Y Ilopryrarraja M Illnaaaja cy D03Harn peztomr aa 0.n;6paHY on Capaneua: Anxanrapa (1170.), Kanarpasa (1158.), CB. Jaxona OD. Maqa (1175.) H Mepxenapao (1217.). HeKl1 peD.-OBH nocrajy xao 'HHCTIlTYlll1ja nnanapa y xojy cy npJ1MaHVl pohann 11 npanaznnnra BHCOKor nneucma KOjl1 cy O.n::.Jll1KOBaHH rroce6HHM- aacnyraua, a onnaxoaarsa cy HOCl1JIH xa JIaHD:J1Ma OKO spara: pen. TIOD.Be3J.me y EHrJ1eCKoj (1348.), 3J1aTHOr pyna y E.ypr)'H.n:HjH (1429.), Jlana y ,uaHCKOj M 3Maja 'J Yrapcxo] (1408.). Pen IIo.nBe3HUe je OCHOBao enrnecsn span, E.llBap,l(. ill KOjl1 je oxynrsao H MHore crpane anaaape.

Bme30BH-pHTepl1 cy H .n;aJbe perpyronana yrJIaBHOM 113 HHiKer nneucrna KC3:0 npo¢>eC110HaJIHI1 paTHl1UH. BHTe3H cy no npaBJ1JlY 11 .n:albe xpafipa H Hece6H'JHl1, onaua U:pXBH 11 CBOM CeHJ.10py. OHM cy n060)KHH, BeJ1J1Ko.zrywHH, CMenJ.1, 6paH11TeJbl1 CJIa6l1X H )KeHCKe 'IaCTI1, 3aIlITHTHHU'H ynonaua 11 CJ.1pOMalllHl1X.139 MHorH BHTe30Bl1 cy ce nouanrann 'H xao 06H'iHe MerD.aHl).Hje. 0 TOMe Hajpe'IHTl1je rOBop11 EOeMOH.IJ. 113 Tapeara: "Ja caM 'IHCT cI>paHUY3 11 on IlJ1eMeHVlTe J103e, 11 eBO nrra ja 3HaM. 11Ma y Mojoj 3eMJbl1 je.IJ.aa paCKpCHHUa, rne ce HaJIaJH jezraa crapa xanena; KO ron :>KenH na n06e,n11 nporamorxa y noje.I1.I1H3'IHoj 60p611, .nol)e TY, MOJIH ce .na .My Bor noaorue, J1 qeKa onora .Kojl1 he ce ycymrra .n::a ce Mepl1 C l-bJ1M. Ja caM TaMO "feCTO imrao, amr HI1KO HHje ztomao. ,,140

138 H. MCKeH3M, "TajHa .np)'LUTBa», crp, 118-120, 139 EHIlHKJIoneJlJ1.ia. 1, 3arpe61954, erp. 611.

140 m . .ll.MJl, »BM3aHTI1icIlC CJII111C", Beorpan 1929, crp, 46.

79

,l(pyra rrOJTOBMHa XIV sexa 6nJTa je BpeMe OCHHBaJha HOBMX nareunorx penoaa, OnM penonn nMIIJe HHCY IDfarm MOHamJrn. xapaxrep KaO penoan H3 XU nejca nOHHK.JTM Y 'CBeToj 3eMJbM. OHH cy nOCT3m1 opranaaanaje aaixpynnnie BJlaCTeJIe H HlI1XOBHX pohaxa xoje cy y cnojHM rrp3BMnYlM3 l1MaJll1 .n:eKJIapaTHBHO 60p6y nporaa nenepnaxa, a 6HJle cy nOJlMTHtUCe rpynannie 33 ocrnapasan,e onpeheaax IDuepeca. OCMM CBelJaH11X MHca y nponacaxoj oneha 11 HeKHX BH,lJ.Ona KYJITJrnX .n.eJl3THOCTM RYlcy HaMeTaJJH rrocefiay JlI1CUMnJrnHy.141

Tlponop sanamsaxa na npaaocnamra UCTOK noxeo je H 06J11Iaje BHTe30Ba H 60p6u. Y XIV BeKY BH3aHTItjcKu uap AH,n:pOHMK Flanecnor je YHajMl10 nrecr xarsana KaTaJlOHCKHX I'f 611cKajcKHx nrrahennxa na seny ca BMTe30M TeMnJIapOM Poxe ne <l)JJOpOM 33 60p6y npOTHB Typaxa. Taxo ce JJaraHO M BH33HTI1jCKM )l,BOP npeofipaxaeao. Maaojno KoMHJ.rn BOJJI1 3aMOpHe aafiane, JIOB, BHTemxa HaD.MeTal-ba, a 3a.n.OBOJbCTBO MY je na ce 60PH C Haj60]bHM <ppaHattKI1M BMTe30BHMa. BM3aHTI1HUJ1 cy aanonena 11 Bl1TeWXe powane na je non TMM ynmajHMa ,n:OIIIJIO )1,0 eBOJI)'UI1je H aHTVI'JKMX npenaa,a, Ca.MM xepoja HJlHja,ae npeofipazcanajy ce y 6.rryJlehe BI1Te30Be. AXI1JI nocraje JJeIIl1 BI1Te3 xoja JIYTa no CBeTY ca CBojI1X .n.naHaeCT ,n:pyrona J1 TPa)KH nyCTOJJOBHHe 11 najsan yMl1pe y rpojaacxo] npKBI1:.142 Y CBeMY OCTaJ10M BH3aHTl1ja je ocrana na CBojIDf TPa,n:HUMjaMa

MeljYTI1:M, nocroje aecarypaa 3aIIMCM 0 npl1cYCTBY BHTeIlIJCl1X penona 11 y B113aHrnjH. 3a napa Hcaxa II Aahena ce nepyje zra je 1191. romme 06HonHO UapCKH pen CB. 'Bopha ]mjl1 je ociroaao KOHCTaHTHH BeJJHJrn. TIoCJ1e,lU-b11 neJUlKI1 MajcTop pena je 6uo HeKn 'Bonann Aanpea AHljeJTO <1>naSl1je KOMHlffi naCKapJ1C Tlaneonor-, .nYKC Tecanaje,

141 M. AHTOHOBl1h, "Ilecnor CTe.pal-f J]a:JapeoHh H 3Majes pen" liCTOPHjCIrn rnaCHHK 1-

2. Beo0T1!3.I1 J 992, crp . .17. '

142 ill.,llI1.n. 'BH33HTKjCKC cJUIKe",cTp.58.

80

BHTe301m: pena 3Maja

npaau on Maxenoxaie, rpodi ,[WMDaCT3, ,lij)aqa I1T,n. OH je sao nOCJleJlH>J1 MyllIKH nOTOMal< cnoja oanaurheisa J.1 csoj pe,n: 1697. ronane npenacao BojBO,IJ,11 OD. Tlapsre, <l>paWIecRy H <l>apHe3Hjy. TIpHTIa,n:HmU-I KOHcTaHTl1Honor pena CD. 'Bopt')a BepOBaJIM cy )l,a je OH npBJ.1 re BpCTe 11 na ra je OCHOBao KOHCTaHTI1H BeJIlillG1 312. rO.IJ:l1He.143 .ll:pyrJ.1 BVI- 3aHrnjcKH BJ1TeUJJ<H pen 6HO je non l1MeHOM KOHCTaHTI1:HOB anheocxn pen CBeTe MY,ll,POCTl1 (CB. CO<pJ1je) rron yrrpaaov CB. BaCHJlMja Vl3 I(e3apeje. CMaTPa ce Jla je OCHOBaH 1290. rO)J.HHe y JaJhI1ID1 on crpaue necnora EIII1pa HmlM<popa KOMHI1Ha Anhena, TBP)J,IDlO ce, Ha OCHOBY <paJ'lCl1<pHKOBaIDIX )l,OKYMeHan na je KOHCTaHTI1H Xl Ilaneonor ,[(parallJ 1452. ronane .n.apoBao opMBI1J1erMjaMa neJIJ1Ke MajcTope pe.u.a.144 JeD.aH EHT'JTe3, Ilnrep <l>peHCJ.1C MuJTC 113 Hsynopra na OCTpBy Bajr, KOjl1 je yMpO 1988. rO)lHHe je ce6e Ha3HBaO DpI1HU Ilerap TIaJIe0110r xao, HaBOJlHO, HaCJleD.HHK BH3aHHljcKHx uapeaa, TMTYJ1I1CaO ce xao Flerap I, necnor M anroxparop PHMlbaHa, npann TIaJTe0110r, a y 3ar11aBJbY aerOBHX rrJ1CaMa 6HJla je THTYJIa aernecor Majcropa pena CB. 'Boplja: "Ordo Imperialis Constantinianus MiLitaris Sancti Georgii" ,145 3a OBe rspmee BroC011 cxrarpa D.a cy TOTaJ1Ha 113MMlllIbOTI1Ha jep MI1CJTI1 na aarranjsasxo YCTPojCTBO pena 11 HlerOBM xeparrJll1:ttKH rp60BH HI1CY 6J1JIM rr03HaTI1 y BM3aHrnjcKoM cBeTY·

CJIl1'rna caryanaia 6HJJa je J.1 y Cp6I1jJ.1. TIJIaheHJfll.l1 ca sarrana [anrsajy ce neh nOqeTKOM XIV sexa. Y cnY:JK6M xparsa Yporna 1304. rO,Ul1He HCTaKao ce <l)paHll.HCiW H3 TpeBH3a, KO.n xparsa C'rerpana .il.eqaHCKOr cy HajaMHl1nJII Aparoann 11 ITInaHIJ,l1, a TeJIeCHa crpasca napa .n:ymaHa je 611JJa cacranrserra on 300 Hessana. Y cpncxoj nocana y Bepy 6110 . . 1~ Je BMTe3 ITaJIMaH ca onersetseu HeMa'IKl1X )(0 HlaHJ.1l<a.

143 .1I..HI1KOn, "Becaprnauap", EaHoaJIyxa 1997, crp, 141. 144 HCTO, CTp.142.

145 liCTO, CTp.14&.

146 ){.lHpeQeK, "liCTopuja Cp6a" l1, Ecorpa,ll1978, crp. 273-4.

81

)KMBojI1H AHllpejHh

aCDMM. YCaMJbeH je nonarax na je Y Cp6MjM nocroiao TajHM BwrelllKliI pea CB. Crerpaaa KOjH cy OCHOBaJIH Hesiaa.a iii l-berOBM nOTOMllI1.J47 Ilocroje IIpJ1MepH 0 npOM3BO~eI-hY BlfTe30Ba on crpaae cpnCKHX anaaapa, a Y KOjM pen cy HX sapehaaamr HeMa nonaraxa, He MO)l(e 6HTF.I na cy IDe 3apel)MBaJIH Y aexe ,1:(pyre penose aeh Y CBOj BJIa,1:(apCKM pen, Oner, M,ll,yhM sa npHMepoM necnora Creoarra JIa3apeBIIDa KOjH HHje l1Mao CBOj nnanapcxn pen a MMao je npaso aa aapehnaaise BMTe30Ba, MO)}(e 6MTH na cy M PaHl1jM cpncxn nnanapa npanaaarra HeKl1M BHTeIllKl1M peztonasia ca aanana. Y je,nHOM H3BOpy on 1304. romrae Hem <l>paHll.HCKO zre CaJIOMOH je aa nocefiue sacnyre O,lJ, crpane xparsa MMJIYrmra np0113Be,lJ,eH sa BMTe3a.l~ ITo3HaTo je na cy BOljeRH nperoaopa 1308. romrae 0 I10HOBHOj y.n;ajH 30pHUe, xhepa xparsa MH.rIYTl1Ha, onora rryra sa Kapna, CMHa Kaprra on Banoa. Kapno 0,1:( Banoa je 6MO jenaa on aajacraxayrnjax TeMDJIapa <l>paHUYCKe. Ilocroje npernocrasxe ,n:a je 30pMUa, aKO je 6Ma ynara no rpeha rryr, crpanana ca BaJ10aMa y nOKOJOY resrnnapa 1312. ronaae Y I1apI13y.

,l(a je Heuan.a Morao noeumnsara 0 BHTeWJ<OM peny MO)Ke ce ca1IW nperuocraarsarir 11 113 Tora IlITO ce OH cycpeo ca KpCTaIllHMa HeMa'IKOr napa <l>pM;lJ,pUXa Eap6apoce KOj11 cy npOUIJIJ'l Kp03 Cptiajy sa nYTY sa CBeTY 3eMlby. Henaa,a je npe Tora nOCJIao jenao nOCJlaHCTBO y Hapnfepr 1188. rO,lJ,IDIe rrpa tfeMY je H3pa3110 BeJIHKO 3a,lJ,OBOJbCTBO DOBO.llOM npencrojeher napeaor nyra, CTe<j:JaH Hesraa,a ra je 1130eCTHO .n;a MY npanpeua COeqaHH nosex y HHnIy Kojl1 aassepaaa na }"Jl1H11 npecroannoa. Beh l1.llyhe rOJ(HHe orpojraa KpCTaWKa nojcxa ce ynyrnna npexo Yrapcxe Y Cpfinjy, HeM alba je ca CBojMM 6paTOM CTpao;HMHpOM H BeJIHKOM nparieoa H3awao npeJ( HajMohHHjer anaaapa Bspone, a nOTOM ra na-

147 A. B. Conosjea, "nOCTaHa·K HmlpCKe XepaJUl.J.fKC J.f nopoaane Oxr.tyheoJ.lI'I", rnaCHM:K cpn. naysnor J:tPJ'IllT03 XU, CKOI\Je 1933.

.148 M. JeOTHh., "K)lJlT 11 lCOPHWhcH>c KOH>3 )I npOl1LllOCTH Cp6a", 360PHHK HCT. M")l3eja Cp611je.l>eorpa.a 1983.

82

BHTe30BH pena 3Maja

jCBelJaHMje yrocrno H3HOCehH My y ripe OBOpHMa csoje IlJIaHOBe. Heaaisa je l13pa3l10 )KeJbY ,ll,a ysecrayje y paTy HeMalJKOr napa npOTHB BH3aHTMje ca. 20.000 paTHMKa 11 noaynao Ba3aJICKH O,l(HOC .n;a 6H ,no6l1o IlOTBP,ll.y na 3aY3eTe repnropaje M 6Y.D.yha ocnajaa.a, TOKoM pasronopa je 6HJIO aoroaopeao ,ll,a ce TOJbeH, Cl1HOBaIl HeMaH.l1H, O)l(eHl1 KhepKoM "CUpCKOr MapKrpo<pa EepTOJI,lJ,a 0,lJ, Aaaexca, KOjl1. je li1Mao 3HalJajHY ynory y nperosopaaa Cp6a ca HeMImMa. ,l(oroBopeHo je 11 na KHe3 TOTheH HaCJIe,D,M oua npe csoje

. .' H9

6pahe. MeljYTHM, no par a ca BM3aHTJ.1jOM HI1Je )),OWJ1 .

O,llMeTHYBIIll1 ce on Jlarnacxor uapcrna KaTaJIOHC1(ll{ BHTe30BH· cy onYCTOIllHJIH Tpaxajy, IlOTOM ce 1307. r ,lJ,l1H nOBy.K.IIH y Kacaanpnjy, a 3aTHM oeaycneumo nanann COJIYH. Yrpoxanana cy 11 CneTY ropy a fbl:1XOB aanan ua cpncxa MaHaCTl1p XH:J1aH}lap O.n6110 je HrYMaH ,l(aHMJIO ca xanyhepmta, KpCTaUII1 cy ycnena .lla cnarre H onrsax-rajy ell. TIaHTeJIejMoH 11. Maore npyre MaHaCTl1pe. Mnor-a on OBliX BHTe30Ba ce xacnaie HaJIaJ·H y CPIlCKOj HajaMHoj BOjcUH. CaMO KO.n napa ,l(yrnaHa l1X je 6MJ10 1300. Ilajcnje Xanannapau xasce na HX je 6l1Jlo "IaK 10300, CBM llOpeKJIOM HeMUJ1. Op6HHI1, ,lJ,OCTa HeKpMTWlKl1, K3JKe ,lJ,a cy HeMUI1 pemamr 6HTKY npOTMB Byrapa KO,ll, BeJ16Y)J(.n;a Y KOPI1CT cpncxor xparsa C'rediaaa ,l(e'laHcKof. Y CJIY)K611 xparsa Manyrnna 6H11Y cy fipojna MTaJ1HjaHH 11 KanUJoHUMIllnaaua Kojl1 cy ce "taK M nOOYHMJIH l1 .D.OBeJIH ra Y

. . uo B

·He3aBI1,lJ,aH nonoxaj, ana Je ycneo zra me casnana. PJ10

Ba:>KHO je aanostenyru .lla cy KaTJIOHCKI1 Bl1Te30Bl1 OMJll1 Be3aHH sa aparoacior pen 3Maja jorn 0)), xpaja XIII aexa.

DpBM BehM cYKo6 xpcrama ca TYPuHMa ua npocropy EaJTKaHa omrrpao ce 1396. roztmre KO,ll, HHKOnOJb3. YrapcKH KpaJl> CHrHCMYH,ll, je caxynao <ppaHu.ycKe H HeMa'IKe Dl1Te- 149 Tpyna ayropa, "IIfCTopl1i~ cpncxor napona", H, I>eof,pa.a 1981, CTp. 255-257.

150 M . .llJ.lHHh, "Wn3HCKH HaJaMUHu.H y cpncxoj cny)t(6H ,360pHl-tK panoaa vi, Kli>. 6.1i eorpan 1960, crp.15-23.

83

30Be, KaO M mrrenrxe pe,nOBHMlCe ca PO,nOCa. OBa aojcsa je onrsasxana Cp6J.1jy J.1 AOUlJIa .11.0 Haxonorsa rne ce yrafiopnna . .nO 60p6e je ,lJ,OlliJIO 25. ceirrexfipa, a aa crpana Typaxa 6MJIa je spno Mo1iHa cpncxa KOlbMUa na lIeJIY ca Mna,lJ,MM KHe30M CTe$aHoM Jfaaapesahea. KpcTaIIDI cy rroTycteHM xaracrpodianno, a xpars je jenaa ycneo Aa ce cnace, Beh O,lJ, 1398. rO,lJ,IDIe C'rerpan Jlaaapeaah nocraje "no casery nexax ,npyr C Yrpl.fMa". Beposarao na je y 'roxe rJJaBHY ynory omrrpao <l)MJImI ne CKOJJapM6yc, yrapcxn sojcxonoha, n03HarujH xao llJrno Cnaao M TI.mIO O,lJ, 030pe. Paronao je ys Cp6e na je npossaa M <I>H.J1l.f[J Mauapaa, BpJJO cpnasna O,LlHOCM M3Meliy, cazta necnora Crediaaa IiI xpan.a CMrMcMYH.n:a nacrann cy KpajeM 1403. ronane xana My xpars naie Beorpaa H Ma'IBY, a xacanie .u06V1ja uexa MeCTa y Ma1)apCKOJ xao It! PY,lJ,Hl1.K cpe6pa 11 srrara y )f{ynaHYIjl.f Carxrap. Beh 1405. rO.D.It!He OHl1 cy "y sernrxoj .Jby6aBH VI jeAHHCTBY" xaaa nOCJIe nOXO,lJ,a aa EOCHY l1rMCMYH.n: )J(eHM y Kpamtna Bapnapy, xhep Xepaana rpodia li.eJbCKor.15l

151 M. llypk.onHli. "KH~311.DeCnOT CT~lllali", crp, 40-75.

84

PE,L( 3MAJA

Iloxerax rrpnae 0 3MajeBHMa KO.n: aapona Barrxaaa HaJIaJMMO y errrnnr y KOjOj cy OHM $aHTa3MarOp1111Ha MHrCKa 6Mtla, ann M JbYAH, BeJIHKM jynana. rOTOBO cy Hen03Ha'TH 3MajenH, O,UHOCHO BHTe30BM: pena 3Maja, MCTOpl1"lJHOr BJ.1TeWKOr pena, ROjJ.1 je YCTaaOBJbeH nOt{eTlCOM XV nexa Y Yrapcxoj. Ta'1HJ.1je, BMTemKH pen 3Maja YCTaHOB110 je 12. .n:eueM6pa 1408. rO,UHHe yrapcxn xpars 11 nOTOlbM PMMCKM uap )!(HrMYH.n: xao pen xparsescxe xyhe H CTO)Kep OKO xora he ce oxynrsarn Haj3Ha"lJajHI1jIt! nJIeMM1'u1 lberOBe Mol'lHe xparseanne H lbeHUX Ba3aJJHHX AP)KaBa.152

l1cTOHMeHH pen cy MHoro pauaje OCHOBaJIM M rpodioau O,D. <I>oa ca MCTOBeTHJ.1M 3HaKOM y Bl1,D.y 3Maja yxpanreaor ,lJ,parl1M KaMeJ-beM YflfjH je 6poj 6110 y Be3M ca paurou HOCHona.153 )J.a pen 3Maja nocrojn H KpajeM XIII aesa caeno-nr l1 nmeM )J(aKa Aparoucxor na 'Il1jeM npxy je 3Maj . panrapeanx Kpl1JJal54 l1 rpf ca UCTOBeTHHM rtMMepOM.155 ~paHUYCKa BJJa)lapCKa 6yha Eyp60Ha I1Ma rp6 ca ,lJ,BOCTPYKHM, YUJJeTemfM 3MajeBMMa.156 Ty cy l1 enrnecxa 3MajeBI1. [Jo3HaT je rpf anaztapcxe Kybe Ileanparon xao H rpf eHrJIeCKe noponane ca lU1MepoM na KOMe ce HaJ1aJH upna

. 157 ,. I ••

3Maj. . JVJ..VIJJaHCKa ananapcxa xyha BI1CKOHTH l1Ma y UHMepy

152 M. flypKOBI1h, "KHe3 11 aecnor CTcdlaH JJ33apCBI1Il" oeorpa.u1978 crp.86.

153 -M.Keen, 'Das Ritterturn", Munchen-Zurich 1987. SIr. 258. '

154 r.Barrrpytnairrue, "CI)aIiTBCTI1QHI1 cpenHoI1 ol1leK", Capajeao 1991, cTp.138. ISS -0. Neubecker, R. Harmignies. 'L'Henldiquc'. Paris 1997 .str, 34.

156 HCTO, cTp_1l5.

85

3:Maja ca KpYHOM Ben 1395. ro,n11He.158 OBa ananapcxa nop ,ul1ua ce nojaarsyje Y JIoM6ap)J,Mjl!.l KpajeM XI nexa a nemfKVI 3Halfajmra o,n XIII )J,O XVII sexa VI 3aCBe TO spesre HM3 y rp6y npe)J,CT3BY 3Maja KOj11. 1136aIzyje JOHy_159

YrapCKH BJ,ueIIIKM pea 3Maja je l1Mao paHI'OBe npaor - 3JIaTHOr 11 npyror - cpefipaor pena. Y npBOM, 3naTHOM peny 611no je 24 nnanapa H npanaanaxa HajBHDler DneMCTBa Cpemse Bspone. OBaKBo YCTpojCTBO UMa aaanornie y xpmnhaacxoj TeOrOFrnjl1: "11 OKOllO rrpaiecrona 6Hjaxy )Ula,neceT qeTHpl1 rrpnjecrona, H aa npHjecToJU1Ma BM.njex nsanecer QeTMp" crapiennnre rnie ceae, 06yqeHl1 Y 6HjeJIe.

. . 1®

xarsaae, 1.1 ca BJeHUHMa 3JIaTHHM ua rnasaaa CBOjt1M.

Ilanoure nsaneccr 1tempM crapjenraae npen OJU1M UITO cje,DJ1 aa npnjecrony, M nOKJIOHMIIIe ce OHoMe mTO ){(l1)311 y BHjeKe BMjeKoBa, 1.1 nOJIOJKHllle Bl1jeB1\e csoje npen npajecTOJIOM ... "l61 Pen je l1Mao 3aJ1,aTaK na llITHTI1 narepece pHMCI(e :QPKBe, sparsescxe noponaue H HajBl1I1Je nnacrerre, IlJHp11 fiparcse omroce Mehy C060M H xyaa aepy 11. dieynanua npasa 11 0611Qaje. Bpno Ba)K3H 3a)J,aT3K je 6lilna '" 60p6a npOTIlB HeBepHHKa » nraaxaraxa. J1MajyliH" y BH)J,y J1,a ce non 60p60M nporaa Wl13MarnKa nonpaaystena H 60p6a np0U:t13 npasocnaaana BPJIO qy,lJ,HO je lJnaHCTBO Y OBOM pcny 11 HeKMX npaBOCJI3BHHX ananpa, a npe caera cpncxor necnora Crerpana Jlaaapenaha KOjH je 6MO npaouoceha B»Te3. Y CMMCJIY 60p6e nporas HeBepHMKa, O,lJ.HOCHO Typaxa OCHl1Baae osor pena je MMaJIO BeJIMKM anasaj sa jyroncrox Enpone M Ea.JIKaH.

Y TOM CKJIa,llY .nO,lleJbMBaHa ey 11 O,!lnI1KOBal:b3 y otinnxy "3M3ja ea jaxo .uyra'lKHM penoja, 06aBHjeHMM OKO npara 11 HCII.Il3)KeHHM je3J1l(OM". Ha neljMMa 3Maja aanasn ce IllTHT L57 -0. Neubecker, R. Harmig~ies, "L'Heraldlquev.str. 84,115.

158 i{CTO, CTp. 212.

159 ••• "Enciclopedia ltaliana", XXXV, Roma 19S0.SIr.440-449. 1,;0 Anol(ammea,·4:4.

161 HCTO.4:10.

86

BI1Te30BI1 pena 3Maja

. ca DOJIO)l(eHMM KPCTOM, a 113H~ urnrra ycrrpasaa KpCT ca HaTIIMcOM: " 0 xaxo je 60r MMJTOCp,!lal;l., TpneJbMB 11 npaaenan". TIpmtepaK osor- opzreaa je caxyaaa y Mahapcxoj, a ca OBaM opzreaon na JIeHTM je HaCnI1KaH TMpOJICIrn BHTe3 OCBaJI)( <pOR BO-JIKeHOlTajB.l62 Korraxo je J<BaJII1TeTI-Ia l13pa,lla Ii1 Bpe)(HOCT onor opnena noxasyje M TeCTaMeHT tiocancxor BI1Te3a pena 3Maja TIpl16aCJIaB3 Byxornha Kojl1

je TeCTaMeHTOM CBOjOj cynpysa .il:opoTejl1 OCTaB»O, nopen XaJbIDIa, nojacena M HaKHTa J1 03H3Ke BI1TeIlJl(Or pena, Jenaa o T11.X opneaa 6HO je yxpamen 611cepMMa, .IlHjaMaHTMMa VI py6J1HHMa.163

TIPB» VI HajB~m1l1 crenen l1Mao je ,llBa.n:eceT 'IeTI1P11 xnaaa Mehy KojMMa je' HajHCTa:KJIYTHje MeCTO HMao necnor Credian. ,D;ecnoToB 6»orpaej.> KOHCTaHTIffi ct>l1J1030<p Hl1je 3a6e;reiKHO na je OH HOC.MJIan OBOf' opneaa, 're ra je BepOB3THO HOCHO caMO y Yrapcsoj jaaao, rum je }herOB snaxaj y IIOCJIOBI1Ma pena 6110 npno Benl1KM nITO He cnopa HH OR: ".LI.OJIaJKaxy HajcBeTJIMjH lbl1XOBM (sanamra) 11 Hajxpa6pMjl1 )J,a cnyxe )(eCnOTY, xao npenxparsea, 11 na cafiopy CBm xnesona jenan O)J, BHTe30Ba 6JIarO<JaCTVlBora (C'rediaaa) 060PH HajcHJIHMje M Y3e nenan nofiene. A osaj Ii xparseae 6JIarOpO)(He 11 CJIaBHe BMTe30ne HMaijaIlJe BJIaCT BeH~aaaIlJe, TaICO ,!la cy ce OBI1 nOHOCMJJR BImIe on CBHjy KpaJbeBCKHX (BlITe30Ba), roBOpeD»: 'MeHH .IleCnOT BHTeWTBO ypyxn'" 164

Y CBa](OM CJIYQajy, cpncxn H3BOPM nYTKe npenase npexo ztecrroroacr 'lJI3HCTBa y OBOM pezry, He nocrojn liM jeztan casynaaa ztecnoron rpf ca npencraeou 3Maja Beli caxo XHiiOTeTM'iH1i KOjl1 ie HOBHja KOHCTPYKl{Hja.16S

TIPBH pen, 3JIaTHl1 3Maj je 6110 » aacnenaa 3 nocenoaann cy ra, OCMM npaoaoceher ztecrrora Crediana Jlasapennha,

r

l62 -0. Neubecker, R. Harrtugnies "L'H"",ldi'luc" ,sIT. 220.

)63 ,D;. tA"1'u).owesJ1h, "HaKl1To.ll.f:1;H11 Jlol1:B aexa", Beorpan 1990, cTp.129. 164 K.a>IfJlO)o41," )}(l1Tlfje aecnora Crediaaa", BeorpllJl 1989, cTp.109.

165 rpyna ayropa, "POJ(ocnOBHe Ta6Jl1fl1.e H. rp60nH cpncxux anaaapa 11 8naCTCJlc", Beo-

rpan 1987, CTp. 7 J. .

87

)J{JfOOjHH AH.lI.pejHIl

rpodi Xepsraa UeJbCKU, <l>pe.nepm< UeJbCKH, YpnMX UeJbCKM, Jonan TaMmIlI<H, JaKOB CaHTOH, Ma'lBaHCKH 6aH Joaaa MapOTM, TaMHmm )KynaH 11 ceaepaacxx 6aH (})wum ne Cxorrapnc (1lm10 on 030pe-CnaHO), rporponn Kaprro M JOBaH Kp6aBClGf, caxyncxa )f(yrraH Maxajno Ha.llaJK,UM, MapMapOII.IlCH )J(ynaH Ilerap Ilepersn, nanaran Haxona Fopjaxcxa-Tapa, I1IliH60p IIIhH6 opnh , MIlaH Tavanm, JaKOB JIaUKoBlID .u.e 3eHTO, Ma'lBaHCKH 6aH HBaH MOPOBl-fO,

. Hl1KOna Ceq, CI1MOH KOH>eB110-CeqeH, KHe3 11 rporp HBaH KpaKOBCKl1, MarHCTap KpaJbeBCKHX y6pycapa HBaH Jypjen zre AJ1CeR, Tlerap qex on JIeBa.IbCKe naponnr, epnerscxa nojnona Hnxona qaK, 6aH Ilasao BMceH, 6aH Tlaaao .u.e Ileh, EMepI1l< Ilepessa, MBaH Topjancxa, Feprersa Jaaoui, CaJIOMOH Ha.u.aJK,llH.166

Peny cy npanaaana M ,[(aBH,n ,[(aBH,lXMC, Fperop JOBaH Bernexexcxn, EMepHK ,[(epeHq}fH, 11011 ,[(epeR'UfH, Tecj)aH EapT0J10Mej ,ne (})aHK, Jonan BlIa)lMCJ1aB ne (})aHK, Bnacayc Tapa, Ilerap .ue Fepac, EMepmc H 'Bophe Mepxann, JIa,nMCrraa TaManUI H HI1KOna Haxonay Bap.IJ.a,167 Aazrpanr

TT 168 6' .

-iana, a na OCHOBY aarrraca aa rpo y peny 3Maja je

npnnanao M ,[(nyrolJJ J anom, 169

BHTe30BH pena cy 6HJlH H: BOJICM Pesrrrpexr, XeHpMK UeJJlCM.HreH, OTO Majcay, Tloreanopdi Eprnen, TIyxa11M 'Bophe, BeH.ueHI1 Bypxapn, llyxaHM Arrfiepr, Bepnar JIMxreaurrain, Jarronr I1ITYM6eprep, Bxxapr JbmOT, Ill'rapufiepr I'acnap, llyxal1M llHnrpMM, Popa BI1JIMoru, Barorrep Konpaa, Bl1H,neH Jaaom, Ilepnera Bl1JJMODl, Bfiepnrrodi JaHOW, JI03eHcTeH Bepnar, Xoxevtiepr JaHOW, ITlIaHKlIITajHep Ennpajx, Xaaeasenjrep An6epT, JaK06 Kapapa, OpCl1H11 Benenex, <l>epHaH,n Tapra, Konaro AHTan, BapHa JIajOIlI, Kopeho Jlanrenano, Horaporrn AHTan,

166 -B. Baranyai~ "Zsigmcmd kiraly u. n. Sarkany-rendje", Szazadok LXJ4.6, )926, sir. 576-577 . 167 MCTO, crp, 586.

168 MeTO, crp, S88.

169 MeTO, c11'. 591.

88

BHTe30BH pena 3Maja

BepTaJIaH KaMDaH,a, JIanaH,OJIl1 Ja](06, Kanarra Janoui, CnOJlBepMHO neHnme, Tlona BYl1TMODJ M Em01r JaKo6.J70

Pen ce npOIlIl1pHO -!fa "IMTaB nOJIMTM"'IKO-KYJlTypHM npocTOp non YTMIlajeM Yrapcxe KpYHe TaKO na cy 'lJIaHOBH pena Jil BJIaWlGf sojsona Bnazt II ,lI;paKYJJ M !berOB 6paT Paay JIenl1, KOjM ce 3BaO 11 "zrpyrrr 3Maj",171 H,erOB CYIH Bnan III ,[(paxyJIa-UeIlew, xepnor Xpsoje BYKqHli, 60caHCIill xpan, Ocroja, Bl1Te3 TIpl16JilCnaB Byxortrh, CaBeTHMK xeprrora CTe.paHa BYK-crnha Kocase, JOBaH Cexers, JaHKO Xyis a,nlll , necnor ByK Fpr-ypennh-Bparrxonnh (enCKH 3Maj OrfbeHl1 BYK), Bem-urn qeJ1HHK Pa.uuq Ilocrynoanh (enCKM 06J1aqJ.to P.a~ a C eh 0 Ha.IJ.rpo6HOM KaMeHY fiocancxor xparsa Crerpana Touaura y Eo6oBII,y 11 OH je 6liJO qJJaH pe,na.I12 Y MCTOM en-my l1 je M nanrpofiua KaMeR <l>pe.n.ep11Ka Ifryicxor ROjl1 je npencranrsen ca CBOjl1M rp60M KOjI1 H Ha mTJt1TY l1 y llHMepy YlMa 3Maja,173 OBOM perry cy npananann M qnaHOBM 60CaRCKl1X ananapcxax xyha Xpaaah H Kocasa. HajncTaT<HYTMjl1 je 6110 xepuer Crerpan Kocaqa.174 HHTepeCaHTHo je DOMeH)'TI1 .na ce 11 BI13aHTMjcKl1 nap KORCTaHTJ1H Xl ,[(pararn Ha3l1Ba "Dracone " cpeznraox XV BeKa,175 a OKO 1476. roznnre ce nOMMI-be MWTBaH Baropa ql1ja rroponana J1Ma crapn rp6 ca Ka.paKTepMCTHmYl"M 3MajeM KOj}1 oKpJ)J(yje TPM By"tJja 3y6a.176 Ha nanarn Ilonecra Y <lmpeHUM ce HaJIa3M rp6 jezme nopomme ca 3MajeMa11 y rp60BHMKY cnjencxe nopozmne CeHeCl1 l13 Hranuje, rp60BRI1K je 113 1472-1480. ronJrne.l71 BeJ1l1J<Ii1 rrpoTHBHHK 6ocaHcKoM xparsy OCTojM 6110 je xpan, TBPTKO II KOjM je 6110 O)1(eH.eH Ilopo'rejoxt, poljaKoM KpaJba )l(HrMYH,na, ana je CTaJIHO parosao nporan

170 -B. Baranyai, 'Zsigmond kiraly u. n, Sarkany-rendje", Szazadok Lxn-S. 1926, sir. 686, 701 i

708.

171 -N. Stoicescu, 'Vlad Tcpes princes ofWalachi.·. Bucharesti 1978. str. 181.

172 J1.. Ifonos ... l'l, "CpncKu anaaapcaa rpo6 y CpC.!llbeM BCkY" .1icorpa.a 1992, c11'.133.

173 P. HnllH'lCBHb, E. Ileau, A. Xopaar, ''rOTHJ<a Y CnoBeHl1jl1 ... Xpnarcxoj ", licorpa.n.

3arpe6, MOCTap 1984, c11'.104.

174 ,ll.. Ml1JIoweBl1li, "H3'KI1T on xn no xv aexa" .lieorp3.!1 i 990, cTp.129. 1.75 -N. Stoicescu, "Vlad Tepes princes ofWalachie", str. 18J.

176 P. $nopecKY. P. MeJCHen .... "Y nOTpa3H 33 ,l(paJCynOM", crp. 137. 177 ••.• "Enciclopedia Italiana", IIJ, Rom. 1949, str. 9461 lab. CC.

89

)i(HBOjl'lH ArmpejHli

J-hlllX na 611 ce aossorao npecrona, Haxo je 6110 pO~a'IKM nOBe33H 1II3rne)J;a .n;a HMKa,ua Hl1je IIOCTao qJIaH pena 3Maja. Y 3MajeBoM pe,llY, KOJIHKO je n03HaTO, Hl1je fiuJ10 caemreanx rmna,

Y ocaaaaisy pena BeJII1KI1 3Haqaj cy I1MaJIe po.u:6J1HCKe nese "IJIaHOBa ocaaeasa. BeJlI1Kl1 yrnna] PO.n;fiMHCKHX nesa je HajOttl1TI1jl1 lla npaaepy nanarmra Hm<OJ1e II Fopjancxor, OH je npe 1389. ronaae 6110 oxenen Teoztopojr, nepKoM cprroxor KHe3a Jlasapa, Ben 1408. romrae OH je 6110 y 6paKY ca AHOM, bep1<OM rpodia Xepsrana Llerscxor-, crapnjon cecrpox yrapcxe KpaJbHIJ;e Bapfiape, ,[(aKJIe, Xepaan je HMao aa 3eTOBe xparsa 11 naJITHHa Yrapcxe. OCHM rora, Meljy oCI-U1Ba'IHMa ie 6HJIO MHoroGpane 11 pohaxa: HliKOJIa 11 Jonaa Topiaacxa, Kapno M JOBaH Kp6aBCKl1, Flerap 11 EMepMK Jlepeisu, HHKOJIa Ceq je 6110 MYJK cecrpe Hnxorre Fopjancxor, a Ty cy oran Ii CMH Xepsraa 11 <l>p11apl1X

l'(eJbcIrn.178 .

ITo CBeMY cY)l,e1rn: .np)J(aBHe TI1Ty.rrC cy uacnehnaaxe ya uoaoh osor pena on crpaae canosa M yHYKa aJIH H 6palie. CnH Topiancxa cy 6MJI11 nanaTI1HH: HHKOJIa I (1375-1385. ronane), CMB HaKOJIa U (1403-1433.) lit yHYK Jlarnrcrran (1447-1458.). CHHOBH JOBaHa TaMHIU1<Or XeHplIIK H Jlanncnan cy xao H OH aocann THTyny "xpaneacxor aparapa ".

YHMq.opMa 'InaHOBa pezta je upnena ca CBMeHHM orprasesr 3eJI.eHe 60je npeso xora je film anaran naaau ca opnenoss 3Maja. Opnen je Gao yxpanren pa:m06ojHlitM KaMeH~Ma 'Il1ja je ynora fiana na aaaeny VI npesape

t . 179

1aB01la H jepernxe, "tJnaHOBI1 pena cy y CBe'laHI1M npxnn-

KaMa HOCHJIH opnea pena aa JTaHQy OKO span xao nrro je TO satienexeno sa BJlaIUKor BojBO):{Y Bnana Zlpaxyrra. OcHOBHa o6aBe3a 'InaHOBa pezra je fiH.Ila caaeronanaa £IOMOn

178 M. AHTOHODHh, ",n:ecnOT CTecjJaR JIaJapeBI1b. Ii 3Majcn pen", l'lCTOPHjCKH rnacuux 1- 2, Beorpaa 1992, c:Tp.16-17.

179 -P, Antal,S. Gyula, "Az Anjou es orokosei", Budapest 1895, SU. 480,484 -,

90

BHTe30BI1 peaa 3Maja

nnanapy VI. Y1:]eCTBOBaI-be y jaBHHM: cxynosroaa 11 ca60pMMa.180 KOHCTaHTHH cI>11·J1030q. TBP,!J;J1 .aa Je necnor Crerpaa OJ{ 419. rO.D.11He pe.u:OBHO mnao na yrapcxe cafiope. Bno je y KeJKMapl<Y xaaa cy ce CaCTa.J111 yrapcxn H non.cxa XPaJI:, BJ1a.nI1CnaB 1'1 ImTBaHCKH BojBO,Ua Barons, nplm.l1KOM nocere EY.IU1MY BIflaHTujcKor napa Josarra VIII Tlaneorror a 1424. romrae on necnora Crepaaa je TpaJKeHO MHIlI . .rr.elhe H nOMOn. )1,ecnoT je secro nanao lit BOjHY IIOMOh yrapcxou xparsy. JeD:aH nenaxa onpen cpIICKe eojcxe je 1421. ronnne YlleCTBOBao y aeycnenou xpcraurxox pary nporna XYCJr1Ta. ,l1;ecIIOT je xao lit' OCTaJIl!I 3J1aTHI1 'fJIaHOBH peaa ,n:06I10 rtpaso ,n:a YBO.llH BHre30Be y pea TaKO .lla cy ce MHorVI nOHOC.I1J1I1 TI1Me zta HX je 6am OH rrpHMHO y 3MajeB pe)1,_l81

no cTaTYTY pezta 'UlaHOBH cy HMaJ1l2f na nosraxy Y.ZI.0BHQe 11 cl1poTe. neTI{OM 'fnaHOBH pena aoce UPHY onehy, llPHJUiKOM cMpnl aesor 0)1, 'lJnaHOBa nonase Ha norpefi, a aKO TO He Mory .u:a )"illHe .ZI.YiKffif cy na nopyae ,n:a ce sa noxoj nyme YMpJ10r xnaaa cny)l(J1 MHca. Yl(OJIHKO nponycra xojy M11.Cy ofiaaesan je ,n;a nnara sernpn ,!JJ1Hapa .. YKOJrnKO 6H HeKH on "'IJnaHOBa nponycrao .n;a neTKOM 06Y'le UPHY onehy l1Mao je ,I(a unarn t!:a CJ1YJKe xernpa Ml1ce y crraay ner XPl1CTOBHX paHa.182

BHTe30BJ.1 pena 3Maja npa yrapcxoj KpyIDf cy nocrojann J.1 DOCJTe CMPTl1 xparsa CHrHCMYH.u:a, a pen ce He OOM.l11-be nO'leTKOM XVI sexa. Y Be311 ca OBHM pe,n:oM crsopeaa je onpeheaa xepannaxa xoja ce npenena na xparseacxy xyhy yonnrre H MHore certserrre JKHBOTaCBl1X penoaanxa,

Tpfioua ca 3MajeM IIPMCYTHH cy aa nesaruaa nonersa 'InaMona pena, Ilesar xparsa )I(J1rMYH,I(a aa anepcy l1Ma rp6 Yrapcae KOjI1 rrpanpscasa 11 mTHT11 nrecr 3MajeBa.1S3 TIe =ar ca 3MajeM Ha UMMepy caor rpfia MMa If rYCTaB CTH60p184,

180 M. AHTOH08Jo1h ... ,IlecnoT C-req,aHJIaJapeol!b H 3MajcB pen", CTp.19. 181 -N.Stoicesku, "VladTeres',Bucbaresti 1978,slr.181.

182 M.llYPlCOBl1h," KHe) JoI )leCnOT Crediaa ", CTp. 87.

183 -Po Antal,S. Gyula, "Az Anjou haz es orokosei", Budapest 1895, tab. 8tr.421-422.

91

)l(HBOjl1H AH,upejVlli

185 q A 186 TJr •• ~ ~ 6 .. .,n

rapa Mm<JIOllJ • ann nnpaur ,.l".LllllBaH M iV.lYlI\Jl0Ill

naIlKl1187 M HruTBaH EaTOpM.

Ha Behmrn ,IlBOpOBa cy rpaheae neno YKpaIIJeHe KepaMM'IKe neliM sa rpejarse onaja, IlenlbaD.H KojHMa cy ofinarane neliM cy YKpaWaaaHI1 OpHaMeHTOM xojJ1 npenCTaBJDa rp6 BI1Te30Ba pena 3Maja. 3Maj je xao M ysex KPY)I(HO caBHjeH OKO rp6a xparsencxe nopomme I1JIH rp6a pe,IlOBHMKa aa l:fMjeM ,n;BOpy je 6J1JTa neb. IleliIMUJ1 oaor TMna cy nponaheaa J1 y Beorpazty, rana nonoypeheaoj npeCTOHJ1I{J1 cprrcxor )WCrrOTa Crediana. Ilel'ubaUI1 cy YBO)f(eHM 113 yrapcxax .!lB0PCKJ1X pa.n;HOHMD.a, xoje cy orrpevane 11 KpaJbeBCKI1 )J.BOP y Ey,n:J1My.188

OCI1M xapaxrepacrtrsne onehe " nonamarsa y nojenmIJ1M cHTyaJU1jaMa QJ1aHOBM peza cy, asrnezra, HOCl'IJIM na pyrra H npcreise ca Pa3JIH'rnTHM npencraaaxra 3Maja. BepOBaTHO je pes 0 cpencrmora pacnoaxanan,a, aJI}!" nocTOjI1 MorytlHocT na npcrea npencranrsa M aMajJIMjy xoja llITMTM HOCMoua. ,ll,aKJIe 3Maj mTMTH HOCMor.{a. M na cpnCXMM npocropaua aaheno je mrnre TaKBMX npasiepaxa aJ1M je mnepecaHTHO na cy H3 nepaona npe ocaanaa.a pena 14 8. rO,IlHHe.

TaKBO je npcreise nponaheno y EpecToBHKY 113, qaK xm neKal89 H Jj')KHe Cp611je J13 XlV-XV BeKa.190 KapaKTepMCTHqaH je H "pCTeH 113 ,ll.e6po.a (XIV nex) rne ce 'H.3Ha,n 3Maja y Xo,ny nanaaa 11 jenaa 3Be3,n;uua191 11 jom jenan rrpcrex 113 Jy)I(He Cp6I1je on cpe6pa 113 npyre rr0J10BHHe XIV BeKa.192 Ha rnaua IlpcTeHaje CTHJ1I130BaHa rrpencrana 3Maja -.:rnja BenJ1Ka xpnna L84 Mcro,CTp.449.

185 -Po AnInI,S. CyuJa, "Az Anjou haz es.orokcsei", lab. 186 Mero, crp, 524.

187 HCTO,CYp.277H414.

188 M. I>HpT3WCllHh, "Cpemsoaescaua KCpaMH.lla", I>corpall 1970, crp, 24; M. Baj3JloBHIi-Xal,lJ.1 neuJ1.Ili, "Kepa~{HKa y CpcJU",OOeKoBHoj Cp6HjU", JieorpaJl 1981, crp. 132.

189 )1, MItJloweBI1b, "HaKHT OJl XIl JlO XV aesa 113 36lfpxC HapOJlHOr MYJcja", ])eorpa)l

1990,K3T.6p.69. 190 MeTO, 6p. 73.

191 ,IJ,. MHllomCBHli, .. HaKHT .," , 6p.86. 192 I1'CTO, 6p. 87.

92

BMTe30Bl1 pena 3Maja

OKPY)J(yjy rnaay pasjanrsemrx qeJbYCTH. Herron pena )l(HBoTIfl-be Hana311 ce jezma aaesnmra, 3Be3.lla o'tfHrnemm 03HaQaBa xniepapxajcxu crenen y peny BHTe30Ba 3Maja.

l1cToM nepnony rrpanana 11 npcren 113 Flpnnena"" Ii 113 rFhMJ1aHa194, a 1l0TOM "jOIIJ jenaa cpefipna npcrea H3 Jy)I(He Cp611je ca HaTIll1COM: "Oaaj rrpcreu qeCTI1TI1" _I 95 osne ce MopaMO 3aMHCJII1TM. Orxyna npcretse ca JTMKOM 3Maja 11 03HaKaMa paara Itt xacra-xecrwrocra y TO nofia xana ce 3Ha .na je yrapcxn pen ca cprrcxax anaaapeu OC}fOBaH MHoro KacHHje? Jlorronto je 3aKIbyqHTH na oaaj pen nocrojn 11 rrpe xparsa )I(HrMYH,Ila a 0 TOMe He rrocroje rparonn y mlCaHMM 113BOpf11Ma. Ko je OCHHBa'l 11 xana, ca KaKBHM npaBMJIHMa 11 JU1JbeM? 3Ha ce na je cpncxn nap ,UymaH 6110 HMeHOBaH on crpaae D.pI<Be sa xanerana y 6op6H nporan Ta.n;a seh OllaCHMX Typaxa. ;I1,0 jenae 60p6e ca Typnnxa .n.OIIJJlO je KO.n. AHMOTHKe. .[(0 3aje,n.HH:'lKe nojsre axuaje xarorraxa H npanocnanana y TO npexre Huje .nOIIJJ10 H ocraje mrralbe na.nu ce nojasa rrpcretsa ca jaCHHM 03HaKaMa pena 3Maja MO)Ke nOBe3aTH ca OBMM aKllMjaMa nporas Typaxa y spewe ,lIyrnaHa. Kacazje ce xaes Jlasap y,nPYJKyje ca Yrapasra y 6op6M nporas HaKOJIe AJlTOMaHOBHha, a sese ca lbMMa cy 6Hne xecre 11 npe, ror-a KO,n; cpncxnx Bna,napa.

Beee Cp6a ca Mahapnsra cy BPJIO crape. Jonr je Yponr 1 ynao xhep sa MaqapcKor npecrononacnezaaxa Beny, O.n. 'rana je no-reno KOpMIIJtleH>e arranapcxor' MMeHa Ypow, a OH<) je ycaoieao xao MaqapcKo TMTyJI.apHo l-IMe.196 II03HaTo je na M nojemnra HeMal-bM1U1 y3 HMe Yporn nonaiy M Dena. CBe no xparsena ,ll,parynrna 11 Ml!IJIynma OBO MMe ce nojaarsyje, a DOTOM ycryna npauar TI1TynapHoM JlJMeHY CTe<\>aH xoje je TaKoqe npacyrno 0)1. ,n;aBHMHa H KO,n; Y apa. KpaJb ,n:parYTHH ce O)KeHI10 KaTanHHOM-KaTapJrnOM,

193 n. M.ltJ)oweBuh. "HaICHT_ ". 6p. 96.

194 'I1'cTO,6p.1l0.

195 HCTO,6p.1l6. ,

196 C. MaHJlAA, "UapclCH 'lID! CTeq,aH3 Held3H.e ',I>eorpan1990, CTp. 95.

93

1)CPK .M ~rapCKOr xparsa Creqiana V. YrapCKM xpars lliJpe yseo Je JOw 1202. romore rmyny xparsa Cp611je Ii OHa je oc ana J1 xacuaje y yrapcxmr I<paJbeBCKMM nrrY1JaMa. KHe3 Jlasap je. jenao npeue 6110 aHXOBa sasan, a caojy xhep Teonopy Je ynao aa yrapcxor nanaraaa 11 MalJBaHCKor 6aHa HJ1l<01JY II Topiaacxor xoja je xacaaie 6110 Bl1Te3 pena 3Maja.

Ca noxerxa XV sexa je cpefipna npcrea ca Hen03HaTe JJOKao,Hje, npcrea l13 Cl16HlfD,e KO)l PeKOBo,a/97 a nOTOM CJJe)J;J1 <pparMeHTOBaHI1 npcren ca cpemsonexoanor- Pya-

. . 198

naxa KOJI1 l1Ma na cefia TpH asesnane, IIpCTeH 113 bOCHe

I1Ma CT11JJ1130BaHY <PHrYPY 3Maja ca penon KOjH ce aanpinasa Y BH.LlY JbH1baHa 11 HCTO TaKO na CJJ060J(HOM nOJbY rpa

199 .

3Be3J(e.. ,l(Be aaeanane ca 3MaJeM l1Ma rrpcren l13 36I1pKe

CTaHI1Cnana .KpaKona?OO 113 Jaiseaa je npcrea ca npezrcraBOM ane-suaja, a 113· o konane Kparyjeana je snaran npcrex ca .npeJ('CTaBOM 3Majene mane 11 HaTTIl1COM "IIOBKOD npcren" KOJI1 ce noaozra y nesy ca nopoznnrou IIOBHll, B1JaCTeJlOM napa .l1.YIllaHa: nororer 'Bophe, crannnan Manom M Panocnan, l1'3aCJlaHl1K napnne JeJIeHe y )lY6POBHl1l<y_201

Cne,[(11 rrpcrerse l13 Tportxe, Opanma 11 oner Jaieeaa ca ~p1JO neno ypaheaoxr xepannaxox. Ha rnamr oaor npcrexa ~e y non.ea zteny IIlTl1T ca Heo.o;peljeillfM opHaMeHTOM, H3Ha.ll je xanara l13 xoje ce nojanrsyje 3Maj?02 OBOM nlIIy npanaaa M npcrea 1?f3· Jlpmrrraae "Mape Hm<OJIHHe", npcreu 113 OxpI1JJ;a, sao M anaran npcrea 113 ,lly6pOnHl1Ka.203 OpHaMeHT na Y.Lly6JbeHOM nerry apara oaor npcrena je l136p11CaH ana BepOBa~o rrpencraarsa 3Maja Y ne)KeheM 3rplJeHOM rronoxajy a aa rnaaa je KaD,11ra rra xojo] je xpanarn 3Maj. IIpCTeH I13 llpl1IlIT11He je I1HTepecaHTaH no TOMe IIlTO xa 197' .LlH' MHJJoUJesi1h, "H3.KI1T ... " , 6p.1J3-134.

198 CTO, 6p. 136.

199 Mcro,6p.145.

200 Hero, 6p.146.

20J MCTO, 6p.162.

202 Mcro, 6p. 116.

203 Hcro,op.180.

94

BMTeJOBI1 pena 3Maja

CJI060.o;HOM norsy I1Ma 'laK 11 3Be3)J.~a. TIpcTeH 113 bOCHe MMa necer, a n03HaTI1 cy 11 OHI1 ca ner 3Be3.ll11ua_204 Ilocefino spenaa npcren je nOpeKJIOM 113 ,l(y6pOBHl1Ka 0.11. 3JIaTa 11 113Y3eTHe 113pa)J.e 113 cpenane XV sexa. Ha aeMY je Bl1IUe rryra npaxaaan xpanara 3Maj 11 nocroja MoryhHocT na je npnnanao xepuery CTe<paHY Koca'111_205 ,l(o cana je npoyYMqeHO )la rrer saeanana 03HalJaBa 6apOHa, ce.o;aM rporpa, a necer BOjBO)J.Y. Ilpcreree je )J.aBaHO B11Te30BHMa npl1JU1KOM sapehaaaa,«,

II03HaTM cy H npI1MepUI1 xeranaor nocyha ca rrpenCTaBaMa 3Maja. Ha cpefipuoj xanra aa cnarxanre 113 EaHaTCKe .l(yoI1Ue, xoia]e npoaaherra ca BHIDe KOMaJ(a HOBUa necnora Crerpaaa Jlasapesaha, je 3Maj npencraarsen na )J.Hy,20(i a Ha ).).BeMa Cpe6pHHM xaruaaa I13 Tponxe 113 XVI nexa cy npencrase Kp"JIaTOr 3Maja ¥l 3Maja ca Jby.o;CK11M .JIID<OM Mel]y .u.pyrl1M Ml1TCKHM 61?fhI1Ma no 060,[(y,z°7 3Maj ce uojaBJbyje Kp03 xepannaxy 11 na HOBo,y Bepnapna H Faneana II B11CKoHHlja208 11 Bnan III ,lijJaKYJIa KOjO cY 6¥lJIH BI1Te30BH pena 3Maja.

Tlpencraaa 3Maja je sopmnhena M xao noneaa ))(Hr Ha narrapy sa KH>Hre. I103HaTo je BMIlIe OBaKBHX ](}bHra KO).). Hac l13 MaHaCTopa Y IIehH, ,Ue'laHl1Ma, Xanaaaapy, IIJben.Jb11Ma ... Ca 3MajeM je "360PHI1K nOneMW[Kl1X TeKCTOBa H nOYKa MOHaCHMa" 113 IIehH 113 ronaae 1380-85. Tlehxa "IIaTepI1K" je 03 1389. rOJ(11He ca 3MajeM y nae sapnjasrre, a "Hersopojeaanhene Po MI1Jl on 0 " H ")I(}Irnje CBeTHX Itt ztpyra cnoaa" cy 113 1390-1400. 11 1400-1410. rO.llHBe?09 .rr.aKJIe, nojana 3Maja ua Bo.o;eHHM )J(l1ronHMa KI::bHra 11

204 Ii. PaD,ojI(OBIth, .. HaXI1T xon Cp6a" , Beorpan 1969, CTP.202.

205 ,ll,. MHJJomcBIth, " HUI1T" , cTP. 128-129; Jl.. Mru!oweBIth, "YMeTHocT y cpeaaceesOSHOj Cp61\i11 on 12)l0 11 aexa", Beorpa,n 1980, crp. 57, KaT. 6p. 238.

206 .0:. M1woweoHh, "YMeTHOCT Y cpeJIHoOaeKoBHoJ Cp6Hjl1 OA 12.,n0 17. aesa", Beorpan

1980, crp, 48, KaT. 6p. 146.

207 HCTO, CTp.49, KaT. 6p.14811149.

208 ••• "Enciclopedia Italiana", XXXV, Roma 19SO,str.442-445.

209 M. f'pomaHoBHfi-TJajHb, P. CT1IUKO.BHh, ~ .llanlpaFl>e H aO,lleHK 3H3I1U cpncxax 1IIiPHllCKHX PYkonlicaHHX kHoMra. TJChkC narpniapunue ", A pxeorpa<!>clCl1 np"J103H 13, Beorpan1991, crp.Ie, 47, 52,53,70,182,199-200.207.

95

npcreisy Y Cp6MjM nampa npe rrojase pena 3Maja xparsa )Kl1rMyH.lla. JJ:a je pen 3Maja nocrojao y EBPOIIM M paxnje CBe)],O'Il1 HaM BI1TelliKH pen 3Maja rpo<J;IOB3. 0)], cI>oa, xao 11 xamrra ca 3MajeM )l(axa AparOHC](Or 113 XIII nexa. Jorn 3Ha~ajHHjH cy 3anMCM 0 3Majy, Bnaxy 0)], EOCHe 113 ~ax 1070. r0JU-iHe M I'Ipaocnana ,lI.paKyna 113 1277. rO)],MHe.210 I103HaTe cy 11 C.JllIKe enrnecxor xparsa Ezmapna II (1307-1327.) xoja na CBOM nnreny MMa 3Maja paurapeanx xpuna. M. aa ornaarsy :11 nnaurry n.eroaor KO}ba cy 3MajeBM?11

Hapoztaa nepoaarsa, ann 11 I1CTopMjcKa nojana 3Majena ycnoarora je pasaaian.e KYJJTa jyaaxa xao 3MajcKl1X caaoaa, cmrosa 113 em1c1laHMje 60)KaHCTBa. Y CKJTa.n:y ca THM y JJHKOBHI1M nerrasra cy M npeacraae THX jyiraxa ca 06ene)KjID1a 3Maja. Tlocefino je nojaxano rrojannorearse 3Maja 0,1( noserxa XIX sexa xana ce y Cp6l1jJ1 noaoao nonynapajy MMTOnOnIKO 11 enCKO y HaUMOHa.JlH 4 ocneruhersy IiI HaII;l10HaJIHOM nOKpeTY sa OCJl060ljeH>e on Typaxa, 3Maja noce aa C.llHKaMa KOCOBCKIII jYHaU11 MMJlOW 0611nM11 M }berOBM rr06paTltMM Tonmrna MIiIJlaH 11 Kocan-rnh Hnaa, KOCOBCKM jynarra MMajy na IlJJTeMY 3Maja Ka](BOr l1Ma 11 )l(ax AparoHcKH_212 OBaKBa I1KOHorpaclllllja aa KOCOBCKe jynaxe MmKe ce CMaTpaTJiI pa3YMJUmOM H 36 casnaa,a .n:a cy y TI11TaJ-bY MHTOJlOIIJT(e mrmocra, O,l(HOCH crapa cpncxa rrpexpmnhancxa 60)KaHcTBa, ann onaxne norme CJIWlHa HKoHorpaclll1ja 3a noiezrane pane cpncxe ananape xao llITO cy JKynaH MyTJifMHP, BeJlllKI1 )KynaH l:JacnaB KJIOH.llfMJ1pOBI1h M BeJIHKI1 )f(yrr3H BYKaH, CI1B Crediaaa Heaarse na Ta611H CpIICKRX snsuep« Azraua illMHTa?213

Cehaa.e 11' rpazrarmjy 3Maja o.n:p)Kamt cry nOTOMUH cIleY,lJ,aJIHHX KHe30Ba KaJIl1Maxo-Cyuo 11:3 Bnamxe M

210 -N. Stoicescu, ·Vlad Tepes", Bucharest 1978. str. 180.

211 -G. Hindley, 'The Guinness Book Of British Royalry", London 1991. sir. 68·71. 212 .n. Me,llaKoBHII, "KOCODCICJ16oj y nMkOBHKM YMernOCTKlIla". 6eorpa.ll1990. 213 MCTO

96

BtITe30BH pe~a 3Maja

Mon)],aBMje y XVIII H XIX BeKY. H>HXOB rp6 rrpencranrsajy nepTHKaJIHa )f(YTo-6ena norsa ca 3eneHHM 3MajeM. Tpf KOjM ospyxyie 3Maj MMa M cnoaa-rxa nneMl11iKa nopomnra Banac?14-

3Maj ce aesyje aa CDe Bernre H KeJITO-rane215, a Manpo Op6J1H aa OOOM rpary 3Maja .n:OBO,u,M y Be3Y yonnrre ca CnOBeHl1'Ma H aa jenno] rpanapn "CnOBeHa ca 'Fepxsancxor Mopa' "Hana311' ce llITl1'T ca 3MajeM_216

MHorM cuarpajy ,1.I;a je 3Maj y xepannnxy ynrao npeso npno np06neMaTIf1IHOr rp60BHHKa 11 ponocnosa noponmre OXMyheBMh. Y rp60BHMKY Oxuyheanha je ztar HID rpfioaa

~ 2J7

cpncxe, 60caHCKe M xpaarcae nnaaapcxe xyne H anacrene:

MHorM cy HeCYMJhHBO TafJHM MaKO ncce aexe eJIeMeHTe aa Koje ce cnarpa na cy .ll.o,1.l;aUH 113 Tor apesrena, bHno KaKO 611JJO nopomrna Oxvyhennh je saacra rrocrojarra H nOMI1H.e ce on 1342. ronaae y 06nacTM cpncxe 3eMJbe XYM. Y OBOM rp60.BHJiI]{Y ce npnn J1 je,1.l;YIJfH: nYT nOMI1'H>e DMTeWI<I1 pen Ca Crerpana (Heaarsaha) a 3Maj je aTpJ16YT 11 cacranmr neo xauare rpfioaa IIOPO.llHIla EpaHKOBMlia (Cp6I1jaKOCOBO), Ilpaojeaaha (3eTa), ,Z:(m-bwrnha (Bocna), Knenraha (Bocna), Tapuaponnha (Bocrra), I1mrnenoMeHoBHha (Bocna), <l>paHKonaHOBI11ia (Xpsarcxa). Jenano KO.n:

KaQl1na(EocHa) 3Maj je OCROBRa 03HaKa rp6a M tra nrnrry, Y OBI1M rp60BMMa je jacno npacycrso rpananaie penona BMre30Ba 3Maja. Tpf ,1.I;eCDOTa Crerpana Jlaaapeaaha ca 3MajeM je HOBHjer ,lJ,aTYMa Vi FIMje rrOCBe,1.l;O~eH xao TaKaB y XV aesy M KacHHje?lB

J enna O,lJ, najcrapnjnx npeztcraaa rpfia KHe3a Jlasapa HaJIa311 ce Ha napaneraoj nnosa npanpare MaHaCTJ.rpa

214· -Encyklopedia Slovenska II, Bratislava J 978, str. 48/49. 215 -0. Neubecker, R. Harmignies, "L'Heraldique", str, 105.

216 M. Op6Kll, "Kpan-eacrso Cnoneua", Beorpatl1968 (Flesapo 1601.), crpC';:lJl

217 A.B. ConoBjeB, "Flccraaax 1ln'l1pCKe xepannxxe 11 noponuue OXMyheul1h ,rnacHHK cpn. HaY'lHor llPYWTDa, XlI. CKOl1Je 1933.

218 ,n. CDacHIi, A.. Ilanaaecrpa.Tl, Mpf)eHOBI1Ii, "POJlOcJ10BHC Ta6mmc 11 rp60DH cpncxax mlHacrnja I-! anacrene", lieorpaJll991, crp, 107-8.

97

Xanaunapa xojy je OB rpamro, Pes je 0 Ka~I1T11 ca pOrOBl1Ma KO';a ee YCTBapl1 HaCTaBJba Ha naHlU1pHY xomyrsy. Kouryrsa je apno mrrepecaamo ClliJI1130BaHa Ii HeMa aaanoraie Y

219 TX •

cpemsea BeKY. K1CTOBeTHY CTl1Jl113aIUfJY HaJJa3HMO ira

Konlflf 113 Psrronexa 113 noxerae ljl33e raoaneaor no fi a, a pex je 0 HaJIa3HMa Kojl1 ce nesyjy sa CKltITe.220 Oqro--n:e)J.HO je pe ... 0 KOIl<fM-<pM6YJIl1 Y 06J1M.KY 3Maja ca TenOM xoje je anconyrao CT11JUl'lOBaHO xao "namrap" aa rp6y KHe3a Jlaaapa.

Ilopen rp6a KHe3a Jlasapa Y Xanaxnapy ce aanase jow nse IIJ10"le. Je)J.Ha je ca KJlaC11"1HHM rp60M HeMal-Miha, a npyra je ca rp60M y 1j>0pMl1 .rr.BocTpYKor .. 3Maja "nne I10Be3aHe axztaje, rp6 HeI103HaTe nopoanne" .221 Y mrrarsy je rp6 anacrene xojy rpefia YTBP.lI.MTI1_222 IIOUlTO je I1Pl1lIpaTY MaHaCTMpa Xanaunapa KHe3 JI33ap rpanno ca MOHaxOM ,ll.opo-rejeM TO ee na npernocraaarx .n,a je TO H.erOB rpfi. MOHax )];opoTej je YCTBapM napcxa necno MBa911III (1305-1383.) xoja je no caexry 6110 ,n;e.aa KHe33 Jlasapa no Majr:Uf.223

Y M3HacTI1py BeJIyhM KO.n, Tpcreauxa Hana311 ce MCJll1- xana nenoxynaa nopoznma ,QeCIJOTa MBaHl1lI1a: zrecnor ,ll.ejaH (CMH) , JOBaH, )J;l1.MIITpHje H Kocranmt (YHyJJ;J1) 11 Orrasep (npaYHYK). HeKOJIJ1l(O H:>HX je HCnMKal-lO ca onehoa xoja J{l\{a 11 IWJIaCTe a3,lurje ca 3MajeBHM3. Benylia je rpaheaa

11 CJH:1.KaHa OKO 1370. rO,llHHe.224 .

CBIt! npasiepa Be3aHl1 3a rp6, no cBeMY cY.1lehH 6MBruer napcxor necnora MBaHl1Wa JII H)erOBHX nOTOMaKa ea npMMepHMa xepannnxe ea 3MajeM 113 nepnona OKO 1370. rO,Ql1He rosope zra je onaj pen 6110 npacyrau y Cp611jI1 Y Bpno paHoM nepaony, 0 qnaHCTBY Y HeIWM TajHoM peny ea

219 "PO):lOCJJOBHe Ta6JUtQc 1'1 rpfiOB!1". c-rp.108.

220 M. rapaW3KID1, "npaHcTopHja Cp611jC Hlil, 6corpa,iJ.1976, crp. 411, T36. 117 .. 221 C.ileTKOBI1h, "Xtln3HJlap' ,Iieorpa,ll1989,OTp.33.

222 .n. Bornanoaah, 8J. 1)Y{,I1h,.n., MeJlBKOBHh, "Xananaap", Beorpu1978, CTp.125. 223 )K. AHlIpcjl1Ji, "BenyJia Ap a rama". Beorpan-Pasa 1996, crp. 71, 258.

224 )1(. AlI,llpejHh, "Benyha", Beorpan-Paxa 1996, CTp. 43-45; )1(. AH.!lpejl-lh, "Benyba

.ll.parama",Eeorpa,n-P!!''Ia 1996, crp, 41,10'1-102. .

98

Brne30BJ'I pena 3Maja

cenanrrea y HanYJhY npe 1388. ronaae nocroje nonaux sa KHe3a Jlasapa 11 KPaJDa TBpTKa. 3a H.l1X ce KaJ:Ke )1.<1 cy 6l1J1ItI nofipa npaiarersa 11 zra cy npananana "TajHoM .rr.pyUITBy" .225 11 na zmopy xparsa :>KHrMYHll3, jow on 1388. romme, nocroja .ajHa naprnja KojOj je np11CTynI10 XopBaTII Jaaoni Ii xojo] cy npananana CI1MOH Topssou a OTalJ, 11 CIDI: MJilKJIolIl 121 11ruTBaH JIaIOO1.226 MHIUlOW Jlauxn je spno 3Haqajaa jow sa npeMe xpan.a najoma III Y 60p6aMa ca Ilorsmera 1369. rO)lHHe.227 Ben Ta.1la je HmTBaH Jlanxa I1MaO nexar ca 3MajeM .

EHrJleoIrn xpars XeHp11 vn Y CBOM rp6y I1Ma upsenor 3Maja sao 11 H.erOBa hepsa Maprapera Tjy.u0~.228 Y CBOM rp6y upseaor 3Maja JlIMa Ii npanu o.n. Benca? 9 <I>aMHlll1ja BI1J1KHHC Y IU1Mepy csor rp6a I1Ma many 3Maja (1560 rO.1lMHe), a 113 1616. rO,1J.HHe je rp6 IDI1JIl1na epna 0:11. MOHTrOMepl1ja ca UI1MepOM Ha KOMe je lI.pBeHM 3Maj panrapeaux KpMJIa.230 )J;a· pen 3Maja nocroja y XVI BeKY Y EHrJJ:eCKoj rosopa HaM MapKaHTaH IIpHMep enrnecxor BHIle-a.uMJ!lparra CIIJP <l>peHc11ca .!1:paKa - )1.pejxa (1540~ 1596.) xora je xparsnna Emna6eTa IIp0l13Bena y Bl1Te3a pena, a 6pO.uDBIt! rseroae apMa,Qe ey ce 3BaJH1 Drak's - 3Majem1.. Oaadinora je nOp33MJIa Illnaane y KaHaJlY Jlaxanm TC cy ra H OHFf 3BaJlH 3Maj_231 CI1P <l>peHCIt!C je HMao rpf ca 3MajeM KOjl1 cena na 6POJliCKOM Cl1JJ.PY qJ1jH xonorran sesyje 3eMJhm-lY nOnTY, a 60iKja pyxa xpyamne 3Maja. OH je l1Mao 11 aJJTepHanmIDI rp6 rne 60iKja PYKa .D.p)KH CHJJ.PO na KOMe ey 3Maj panrnpeaax KpHJJ:a 11 3eMJI,HHa nonra, OJJ.HOCHO rn06yc.232

m -P.Anlnl. s. Gyula, • Az anjou baz es orokosei", str.411. 226 -lslo,slr.414.

227 Mero, crp. 278. •

228 -J. Cannon, R. Griffiths, 'The oxford illustrated of the British Monarchy'. Oxford New Vode

19B8,str. 254,243.

229 -G. Hindley, 'The Guinness Book Of British RoyallY'. London [991, sir. 26. .

230 -T. Woodcock,J. M.Robimon.'TheOxfonl guide to beraldry·,Oxforc:l1990,lab. 10116. 231 ••• ''Tlte World book eocrc1opedia', 4"Cbicago 1953, sir. 2077.

232 -T. Woodcock,J. M. Robinson, 'The oxford guide to heraldry' .O~fonlI990,str. 84,lao. 15 .

99

100

BI1Te30BI1 peaa 3Maja

Ilocrre XVI sexa pen 3Maja, xao 11 MHOrl1 npyra penonn ce He nosonsy. Me1jYTI-fM, Y MHorMM 3eMJOaMa tra Tpa,n:HU'HjJ.1

. BVlTe30Ba pena 3Maja, y3 nojany sarpeuor opyxja ¢lopMl1pajy ce KOI-bH'IKe je)1HH11I(e y illnaJrnjVl, <l>paHUYCKoj, EHrJIeCKoj, pYCl1jl1 Iii rrr. non H3.3J.1BOM ,!(parorm. Aparorm cy 611JTe jYPl1WHe je,uHHl1Ile xoje cy penraaane MHore 6l1TKe 6P3l1HOM 11 aarpeaosr Moltli TaKO ,l(a VIM HMCY 6M.1ll1 norpetnra .remxa Iif rJ1OMa3Hl'f OKJIOrrn.233

Hexe nane, xao Fpryp XIIT (1572-1585.) 11 TIaBJIe v (1605-1621.) I-IMajy rpfiose ca 3MajeM.234 ,D;y6pOBat£Ka nJIeMlli'lKa nopozraua Bacertr 11Ma rp6 ca 3JIaTHJ1M 3MajeM panrapennx xpana y rp60BHl1lCY 113 1667. rOJlI1He.235 Fpf 3Maja l1Ma noponnna ,!(paro 1if3 Koropa C rrosrerxa xvn nexa, a nOTOM nopoznma 3MajeB~lia 113 Tlepacra. 3MajeDHliH H3 Tlepacra cy na noponaxno] KyhH HMaJIIif rp6 ca 3MajeM. Jenaa on Rajrr03HaTIifj11X 51!f0 je Marnja 3MajenMh xojn je 6110 y Pycaja a,n:MHpan 6aJTTWlKe tPJIOTe Tlerpa 1. Hseron oran KPCTO je liIMao cafirsy ca 6a.nQaKOM y tPOpMM 3Maja.236 I'pf Pycnje Tlerpa M ca JlDornaBHM UpH11M OpJIOBVlMa ua OCHOBHOM urnrry I1Ma CB. 'Bopha ROjl1 l611'ja axnajy a Ha je.n.HOM on rpfioaa na JIaHUY l1Ma 3Maja.2 7 Ha npocropmca Xpaarcxe ce cMM60JIl1Ka 3Maja rrojanrsyje TeK ca 06- HaOJbaI-beM raiser npymrsa Cn060.nHHX 311,n:apa. Y BapIDI<..Ul'fHY je 1775. rO;nWHe OJI crpane rpodia Jlamrcnaaa Epnenaja, <l>palbe Ilpaurxonaha, rpodia Kapna Ayepcrrepra 11 AHToHa nJ1eMeHHTor BOJIreMYT OCHOBaHa noaa "Kon TpI1 3Maja" .238

Kon Cp6a y epexe r cpncxor YCTaHKa cy 6HJIH n03HaTI-1 Beml.KM jYHaI(M JaHKO Karah non Ha)lMMKOM "3Maj ca Kocjsaja " 11 Crojan l.Jymm "3Maj on Hohaja " a "'ll1jl1 je

npayayx, Haxona l.Jyrrnh 6110 n03Ham CJI060JIHH 3H)lap.239 Y TO apexe ce 0 Kapahophy IIeBa: "Ko he Jl:,YTa 3M.aja rrpeaapjrrn". HHTepeCaHTHO je nOMeHYTH ,n:a KHe)J{enCJa111 KpaJOeBcKH rp~ 06peHonHha KOjlil je aanprao KaHHU, y ce6H ca,!l.p>KJ.1. VI 3MMJY ypofiop xoja CBoj11M npcreaov saraapa III IllTIiTI1 jenaa on rpfiona Cp611je: KPCT ca qernpH 0I(HJIa.240 Y Cp6a je Tpa)lIifI{Hjy 3Maja 6amTHHHo rreCHHK Jona JOBaHoBHn-3Maj Koj11 je ypelursao 'laCOTIHC "3Maj" a y Ee-ry nrraxrnao pa3rJIe,n:HI1Ue ca 3MajeM KOj:H nern 113Han HOBor Carta. 3Maj je ca Dop~eM PajKon~eM npeseo 36HPKY Ha3apeHCKMX rrecajsa Xaprpy CaOHCKY. Kana je ysaneo npasy cyumray Ha3apeHCTBa 3Maj ce noxajao: "na caM npe,n:n111Jao urrere, xoje OHO cana HaHOCH npaDOCJIaBJbY, ja ax He 6wx npeaonao, IIa Ma KaKO .nene 6HJIe." .241

Y OKBI1PY CJI060)lHJ.1X 3M,n:apa na nO,l(p~jy XpBaTCKe je OCHooaHO apynrrno "Bpahe xpnarcxor 3Maja" xoje je HMaJIO rp6 I1CTOBeTaH BMTe30nVlMa pena 3Maja xparsa X11rMYH.n.a. ,nPYillTBO je OCHonaHO 1905. roaaxe a on crpane KHCJa AJ16epTa TYPH 11 Taxcuc ,u0611"J1I1 cy crapa rpazr OJaJb KOjM je 6110 BJ1aCHHIlJTBO 3PHHCKJ1X 11 <l>paHKOnaHa. Pa)lMJI:H cy M na 06HaBJbal-bY Bpane, crapor yraphen.a BJ1.Te30Ba TeMIIJIapa. Onaj rpan, xao 11' Hoaarpaa ca OCTpOOM TIa OM cnojenpesseno ie OTKY0l1.0 xpars )J(HrMYH)l 1409. rO,!l.HHe.242 Ha Pa3DOjy KYJ1Ta 3PlilHCKVlX Y napony je pazrana OBa ,n:p)')K11Ha. 3pl1HCK:H je nocrao CMM.60J] 60p6e aa oCJI060neI-be

n " '" 243

OA CTOJ]eTHor japaa'. OCIDfBa'1M npynrrsa cy 611JIH

HBaH BojHHt£J1li 11 EMMJTl1jaH TIaconCKH. ¥lBaH EOjHH'lHh je on 1890. rO)lI1He 6110 t{JTaH Ma1'lapcKe MaCOHCKe noxe "KOPBHH Marnja " a 1892. ronane OCHI1'Ba y 3arpe6y npny xpnaTcKY JIo)J{Y "Xpsarcxa B:HJIa" J1. nocraje l-beH 239 McTO, crp.197.

240 Fpyna ayropa, "PO.ll0CJ10BHC Ta6m11lc 11 rpfiona cpncxe )lI'IHacTl-lje 11 nnacrene ", Iieo-

rpa.!l1991. CTp. 251-252.

241 'B. CIll-ljen'lcol1li, "Ha3apeHCTBO y Cp611jll.!lO 1914 romore", oeorpa,lll943. CTp. 6. 242 .p, Antal. S. Gr,ula, "A:unjou hazes orokosi" .5Ir.482.

243 B. ,n:clI(cnJ-lli. ·oI16nJ.lorpacjlHja KfbHlll:CIIHOr pana EMwulja Jlacoacsor". 3arpc61930.

CTp.7.

233 ••• "Enciclopedia universal ilusrada" XVIIl, Madrid 1958.s!r. 2160·2162. 2.14 -0. Neubecker. R. Harmignies, 'L·Heraldiquc'. str. 236·237.

2.15 ll. BepUTHIi, ".IJ1.6PODIIt-lK". 3arpe6-)1.y~pooHt:'l( 198~1 Ta6J1c. .

2.16 P: KOSI-IJ3JlJ-I1i, npCUI1 3.11Mllpa.n3 MaTl1Je 3MBJeoltlia • rO.QItlUFbaK nOMOpcKor MY3eJ3

KOTOp. X. KOTOP 1962. CT». 65-77.

2.17 3. OpCjJenl-lll, .. HCTopl1ia nerpa Jtpuor ", BeHetrnja 1772.

238 3. HCHemli, "MacOtiH Y Jyrocnasl1ilt". Beorpa.n 1987, CTp. 84.

101

)lU.mOjHH AH.Ilpejl1h

CTapCWHHa. 360r cYK06a EojHH'II11i H3JH1311 113 JJO)l(e 11 noxyuraaa }la ocay]e nony, EOjHHtlHli .1IOJJa3H y cYK06 Ii ca Ill'rpocvajepoje 360r CTaOa npesra UPKBIi.244

Ca OKpeTaH:.eM XpBaTCKOr aanananassra lea HOnOCHOaanoj .JlP)KaBIi, KpaJbeBl1H11 JyroCJJaBHjH If Cp6l1Ma "Bpaha xpBaTCKOr 3Maja" IIID1.Iy l'eKCTOBe 6e3 HKaKBOr naysnorOCHOBa KojHMa noxynraaaiy Jla npHcnajajy cpncxy HCTOPHjy Ii cpncxe I1CTOpl1jcKe· JIWlHOCTIt xao DlTO je MHJIODl 0611JIHh.245 Ha HIM OCHOBaMa pane CBe nonpyxaane, Orpaaax y ,[(y6ponHHKY, aanpaxep npeacraarsajy: H. EjeJIOBY'll1Ii, npencemrnx, 3Maj C)'TBHTcm, Kpeurnanp CJJOBIDIHh, 3Maj 6YJlBaHCKH, Konpasana HHKo, 3Maj uasrarCKH, KHcMh. HHKo, 3Maj KOMOJIa'lK.H., Crjerro EjeJIOBY1U11i, 3Maj jaa.aacxa, EjeJloB)"IHh Hm<o 3Maj Jl)'6pOBa'lKH, JOCHJI Ilocenen, 3Maj cynerapcxa, COHJIOKOC BMIU<o, 3Maj rpyunor, KHCI1 MHXO, 3M~ O,U Pnjexe Jly6pOBa1JKe H Panrana 'Bypo, 3Maj JlanaTCKH?

244 3. HeHeJl11i, "Macona y JyroCJJ30HjH" ,crp.126-130,132.

245 -S.Deiit·Dubicld. "Kobiliti-Ju'ni Kohilita.ni·Turopoqcj·.Zagreb 1938. 246 -N. Z. B jeiovucic. 'Crvcna Hrvatska i Dubrovnik", Zagreb MCMXXIX .

102

3·MAJCKM CHH

MHODI I1CTOPWlHl1 B11Te30Be pena 3Maja onenaan cy y naponuoj noesaia H np0311. Taxan je cnyxaj ca .IleCnOTOM CTe<i>aHoM Jlaaapesahen, neJJHKHM 'leJlHHKOM Pa.D.I1'tJeM Ilocrynoaaxeu, BYKOM Tpr-ypoanheu - EpaHKonl1!leM, BJIaIlIKHM BOjBO,D,OM BJIa}l ,LWaKYJlOM, JOBaHOM Cexerses, ... CDe one .r.lH'lHOCTH cy 113 nepaona XIV-XVi aexa, Mel)YTl1M, 11 aa Mnnonra 06HJJMlia, KOCOCBCKor jynaxa KOjH je y6110 TypCKor CYJITaHa Mypara, Ka)f(e ce }la je 3MajcKIA CIDI. OCJ1M Tora, nepOBaTHO H aa OCHOBY HapO.D.JIe enaxe, MHJlODl je npHKa3WSaH ca CBHM 3HaMeH:.l1Ma xoja xapaxrepaury BMTe30Be pena 3Maja. C 06311POM .ua nocroje jam pa3J103H sa TBP,D,H:.Y }laje onaj pen nocrojao Y EBPODH npe, a cnrypao Cpe}lHHOM XIV nexa H xacanje ua npocropana Cpfinje, MO)1(e ce npaxaarirra zia je cpncxa BHTe3 Mnnonr 06HJIHll 6110 nplflla.llHMK onor pena,

Y cpnCKHM enCKMM necaaxa 0 fiojy Ha KOCORY CC sanaxajy l1.ueHTH'lHe OKOJIHOCTI1: Jlaaap, sao 3Maj,. 11J111 Manoin, xao 3MajCKM C11H, y611ja aenpuiarersa, any. Tlofieay ncxynrsyjy conCTeBHHM )KI1BOTHMa. TIOCTOjl1 11 sacefiaa necaa MHJ10W 0611J1Hn 3MajcKJ1 CJ1H y KOjOj ce TBP.llI1 .ua "IDTO roll HMa Cp611Ha jyuaxa, Caajcora cy onrojane Bl1JIe, Mrroror-a cy 3MajeBH PO.uHJlH, Caaxor hy TI1 no HMeHY Ka3aT': EBO rrpsor 'refie 06irnl1liy ... Majxa TH je Jaisa 'l06aHHUa, Ea60 TIt je 3Maje 113 06JIaKa ,,247 KOCOBCl<a 611TKa

103

104

BHTe30BH pena 3Maja

)J(HDojHH AH,npejJih

247 H. Faepo, H. HI-IKOlIl1.h, "Manoui 06HJJKl'I-enm(MjYJ-rax 11 nerenaa", Becrpan 1989. c11'.16-21.

2411 )K. AnJlpejl~h, "l1cTOpAjCKO K MHTOnOWKO KOCOBo", MJ.lTOnOWKK 360plll11< I, PauaSeorpaJl1998, 011'. 88.

249 M.. IiYll.I1.C3BJ1>eBlih, "HJJl1j3ll.a Y ornezrany xoconcxax njec3M3", Ka'rena MynllH M, KPan.eoo-EeO~Jl1992, CTp.145-158.

250 :JK. AHJlpejllh." I1DHe )l(l1.nOTa", Beorpaa-Paxa 1997, CTp. 230.

2S1 MCTO,CTp.224-25.

. )J.a ~e .MHJIOIU K06HJIHIi MHTOJIomxo-encKa ROHCTpYKnMJa ROJa je y6a'leHa y OIlHY HCTOpIi1jcKor KOCOBCKOr jynaxa Ta'IHO noxasyje HO,lJ;HJIo. OH csrarpa ,n;a je MHnow H,lJ;eHTHlJaH CTapOM CpnCKOM fiory xora nepCOHJ.fqmxyje Mecen. MHJIOWa je onxpaaana K06HJIa 'lHje 06HJIHO MJIeKO, xoje je ,n;OjHO, naje BeJll1KY caary, OH je nacrap MHor06pojHHX onana (saesne), OH je BojmIOB CHH, nena H ycnanrsyje neCMOM (CBojCTBO 60rOBa), OH je CYMtbHB napy (MCTO xao "0 Mece=e, napen neaepmrre "), HCTOBeTaH je HOBaKY ,lle6eJbaRy-,Ue6em1hy (,n;e6JbIDIa H rrynoha je 11CTOBeTHa 06JUbY H 06mfHH - 06I1JIl1li).252 KOCMOrOHJ1jcKH nannaa Manonry je 60JICaHCTBO Mecen, a K06HJIa 11 KOfh je [om crapnja MOTHB Be3aH aa XTOHCKO 6nne, OTTeT DOBe3a:HO aa TaMHY, HObBy CTpaHY, xoje HOCH rsyzte na onaj caer.

MHJIom HOCH 6yrap Ka6aH11IlY, a Koaa My rrpexprma Me.n:Be,n;HHa. CTapH ApH.jeBllH cy CMaTpaJIH Mecen "xparsev Me.n:ne,n;a" nODITO ce Me,n;Be,U neayje aa 3HM.ClGI nepaon. Kan Meceu cHja Me,n;ne,U TOHe y carr. KyJIT Me,n;ne,n;a je npeamr CJlOBeHCICH KYJIT. MeljYTHM, EY)],HMH.p nesyje Me)],Be.D.a H sa rrenanrxo, ,n;OXeJIeHCKO HMe AJIaKcaH,Z(yc.2S3 I1eJIa3rH cy 6HJIl1 crapoceneona na EaJIKaHY H rrpe nocersaaaa,a Tpxa. ErHDnaHJ1 cy, nax, aa cassexhe BeJIHKor Me,n;Be,Ua neaaaamr 60ra Tl1.pOHa xora je xao HeKO crapnje 60JICaHCTBO n06e,D,110 ~eJIeHCICH 3eBC.

.Lta je 60j ira KOCOBY, OHaKO KaKO je npaxasaa y nauioj eI1HIlH, CMeWTeH y npacrapy MaTpl1lJ.Y e.peKTHO Hac yaepasa H Anexcannap 1I0Ma. OH Ty MaTpHIlY Ha3HBa "Tlpaxocoao ", omrocno Tlpanaaap, Ilpananom H T,U. OBe rrecsre cy rrpesra TOMe nocrojane H nanexc npe fioja sra KOCOBY 1389. rO.ZI.J-1He li 6HJIe cy Be3H.BaHe li sa HeICH MHoro paHl1jH., o,n;peljcHl1 60j, crnomor- npecymror auaxaja. CJUf1JHe MaTpHn:e ,M H.HJ(OBeli3Bope OH HaJIa311 l1.D.yliJ1 Kp03 npesre ynasan, ,UO 252 H. Hoaano, "Crapa ajepa CI.'6aM Xpaara", CTIlUfl" 1981, crp, 589-644.

253 M. EY.lll·uurp, "Anascanayc ,HCTOPHjCKI1. '1aC01ll1.C 1-2. seorpaa 1949, cYp.12-23.

sano-nose y o,n;peljeHJ1 ,UaH, KojI1 je o,n;paHHje npencxasan H ynanpen onpehen, na oapeheaoa MeCTY, Ha paBHOM 11 IlJl1POKOM norsy. Ha H.eMY y H.CTI1 'lac rHHY BPXOBHH rocnonapa, a nOTOM ce nojasrsyje OCBeTHJ1K npaaennor iii nofioaosor' BOne. BHTe3 OCBeTHHR je no CBeMY nepCOHH..pI1-

. 6 6 B 248

KaUl1Ja crapor cpncxor ora, npe csera ora paTa xaa.

MHore ananornje nocroje H3Meljy XOMepOBe HnHjaJI.e 11 KOCOBCKe enaxe, a MHore cy H nOTI1CHYTe XpI1CTI1jaHI1-

. 249 T;r~ •

3aIl.l1JOM cpncxnx necaua. r.uY3eTHa CJlHlIHOCT nOCTOJW

f113Meljy MHJIOma H. AXHJJa xana je y rnrran.y )],OMOBYlHa, OTaIl., MajKa, ozrroiaren H xapaxrep. AXHJIOB OTaIl. je jYHaK I1eJIej ca ncroaueae TTJJaHHHe, MaTl1 je MopCKa 60 Hfha Teruna, a onrojarers Kenrayp )(};[POH, nona 'lOBeK nOJJa KOH>. Ml1JIOmeBa MajKa je Jarsa 'l06aHHna, oran My je nJIaHHHCKM 3Maj 113 o 6JIaKa , a onxpaaana ra je K06lifJla no qeMY je lif Ha3BaH K06lifJ1Hh. Keirrayp ce 60pI1 ca KcaTH M, pe'IHHM ,UeMOHOM KOjH >KHBH. Y peIJ,M Kcarrroc YlJTI1 KaMaHztap J.i KOjI1 nporme norsea npen rpanojs Tpojojr. CKaMaHnep ce 30Be 11 XeKTOpOB CHH KOjH je AXMJlOB HCnpl1ja ers. OBa JlHKHjcKa pexa ce 3BaJIa CHpmrn-Cl1p6HR, KO,U Xosiepa ce 30Be Cxauaunep, a KO,U CTpa60Ha je OHa 3a6eJIe)l{CH a xao Kcarrroc. Y CUPI1JH je y TO npexe 3a6eJleJICeHO CIleT 6p.n0 Kacaoc ca xpavou fior-a 3eBca Kacaoca. Y paHHjeM nepaony na OBOM 6p.uy je 6HO xpau 60ra Cl1.p60Ha, O.nHOCHO EaJI Ce$OHa. I10,U 6p,n;OM KaCHOC je CHp6oHCKO jesepo y KOMe ce CKpl1BaO, no Xep0,UoTY, 60r TW$OH (3Maj), ,UaKJIe, Carpon, O.D.HOCHO CHp60H_250 Flpacrapn 60r Ca$OIiTH$OH je npencraposaaertnr 6or, a nOTOM 3aBeTHM 60 CaBaoT?51

105

2KMnojHH AH.npejHIi.

HajcTapHjMx MH.nOeBpOnCKHX KOpeHa?54 Yrropehaaaa,e ca CTapOl1paHCKl1M, HOp,n;11jCKMM 11 ra.nCKHM neCMaMa BO,n;l1 .l1.0 aepoaarsa Jl.a he Y HeKO "nocnemse spexe" noha no cyxofia KOCMI1'tIKl1X paasrepa 113Meliy fiorona 11 .neMOHa Kojl1 he I1MaTl1 apxynan y jennoj npecynaoj 611nl1 y xojoj lie rrponacra CDeT, ,n;a 611 6110 3aMeI-beH HOBI1M Ii 60JbI1M, non anauihy HOBe 6mK3HCKe renepauaie . .D:aKJ1e, pes je 0 HOHOM KOCMorOHMjCKOM UHKJ1.ycy, HOBOj cyaseaoj ro,n;l1HIrt (nepaoa onx na C)'W:leBOr C11CTeMa Kp03 xamy rnascaiy). I1aH.Ll,aH He6eCKOM je 3eMaJbCKH 60j KOjH ce oztarpana ynanpea rrpopeseao 11 onpehenor nana, na o,n;pelieHOM MeCTY, O.nHOCHO umpOKOM 11 pam10M DOlbY sa cacrasy ,l{nejy pexa. M y Tl1M necxava runy rJ1aBHOKOMawzyjyhH 06ejy BOjCKH, onarpasa ce aesepa Y011H rnanae 6HTKe, jynax nOrJ1e,l{OM y6Hja 11 xnanmue ce ,n;a lie M He60 ,llO'leJ<aTH Ha cnoja xonrsa, CBJiI OHH MOTHBH

255 ce cpehy 11 KO,n; CTapHX KeJITa.

Manonr je y 6HIU1 HanpaB110 TpIrt. uanrsyncsa CKOKa cnasao fiory BI1llJ.HYY KojH cnacasa KOCMOC ca TpM orpoxna Kopaxa.256 Ta TPH Manomeaa CKOKa 6l1Jla cy ofieneacena KaMeffieM na KOCOBY. Manorna je Irt.3.naJ1a 6a6a Ypucasa xoja je no cBeMY nepcoaaeaxarraia fiorJ1l-be 3eMJbe. Y jenaoj necaa, MHJIOW je cycrarao TY 6a6y HaKpl1J1aTOM sorsy H I1CTYKao, a OHa My je sanperana OCBeTOM ax w he- MY na KOCOBY noha rnase. Taxo ce Irt .D,eC).1Jl . KpHJlaT).1 KOtbje CI1M60JI CYHIla, a naa onarpasaua 6MT.Ke, BI1.1.( n.a:aH, je OKO nera.ax COJ1CTHUl1ja xana noxaa.e zra nana cuara cyana, rJ1aBHlif jYHaK je npeua TOMe .II 1 C IIM(I>MKUUMj COJ1apHOr ·fi02KaHCTBaKoje lfl1HH pl!1 K CMWIKll C xa, a DOCIle H.HX. CJIe.n11 nan, CYHue je n Cl'M JI 0 jy I wjUlIJWY TalfKY na He6y 11: nOTOM tbe OBa cnara M llJ.1CI'I1W WI-unjy Ii .naB ce KpaTM.257

254 A.JJO~f3, "Ilpacocoao-Tlopexnc epnex rjrua'IK r enn y ne in 1U1)1 CliP nCKC M-

!1apaTl1PlofCTJoIKC", 0.11 MIfTlI.aO IjIOIIK;!, KparYJcnn 11191 (" CP fl. Sl.

255 A.JJoMa, "npaKOC090", ()'rp.56-57.

256 MCTO, crp, 77 1179.

10

BI1Te30BI1 pena 3Maja

Y Maxa6xapanl, can 60ra CyHIJ;a, Kapaa nocne neJ1I1Ke 60p6e ,nOJKHBJbaBa cycper ca KaJIH, 60 I1l-bOM .BpeMCHa xao .neMOHOM cy,n6HHe xoja Y3BJrt.]{yje "3eMJba ryra rosax". Ii y TOM TpeHY jenaa TO'l.3K KapHJ1HJ1X xona ynaaa Y 3eMJbY. CJIH'lHO TOMe ce onncyje y HeKI1M HallIHM rrecxaxa 11 Manouresa CMpT. Ilpen I-bHM ce na BpXYHny' 60p6e nojaBlbyje 60)I(aHCTBO cy.n6lifHe H CBOjIrt.M pe<fl1Ma 'lHln1 na OH nanae ca -KOH>a, O,nHOCHO ca xona, Crpanan.e COJ1apBO fiO)l(aHCTBa ce y MHorJiIM MID'OnOrJiljaMa npmCa3yje xao iseroa nan ca xona 11JIH xoiea. OCHM Tora,. TYPllH aa fia6HH caser ofiapajy Manomeaor KOH.a nouohy xonarsa 00611- jeH11.X y 3eMJbY, a IUTO ce MO)Ke nosecrn y Be3Y ca CTapOCJlOBeHCKHM rararsexr npeBolieH,eM KOH.a npexo xorrarsa, Eafia je noxorna, ycnoaao pexeno, Typmoia ,lJ.a pacxyjy Ml1J10WeH oxnon na MCTH Ha'IHH Ka.O urro cy KapHH Y'UAIDfne Ilaanane. Kao CYH'leB CI1B OB je 61·10 pohea ca 3JJaTHJ1M OKJ]OnOM cpacJI11M ya TeJIo?58 Kana cy MY cxarryne oxnon OH je yfiI1jeH. YMMpe 06JlHBeH xparsy l1CTO xao H cyaue xoje Y pYMeHIrt.JIY 3aJ13.3M 11 nacryna raxra, O,I{HOCHO l-berOHa CMpT.

CJU1"<fHOCT I13Mel1y Manoura 11 Kapae ce yosana 11 no l-bMXOBOM nopexny. MHJIOW je Ko6HJIliIll, aarrynrreao nere neaojxe 11 3M3ja, O,o;HOCHO cpucxor anaztapa, xoje je orxpaHl1Jla KO 61111 a. OH je Ii xoisynrapen CMH sora je Kl-berHfba Manana Y3eJIa 11 oarajana ua naopy, Ka.PHY je n.erosa MaTH PO.n11Jl3 xao neaojxa ca 60rOM CYHua, CTaBI1J1a y xourapy M nycrana HH3 BOllY na. cy ra HaUlJIe cnyre xoje cy ra ozrrajane. 360r HHCKor nopexna cy ra H3.3HBaJlll K01fHjaIUe8Irt.M CHHOM.259 H n.eroa oran je y Be3H ca KOH>JilMa. I1HTepecaHTHO je nopehen.e I1 ca. MojCI1jeBIrt.M pOlieI-beM. H OH je CTaBJbeH y xomapy xoja je cnYDJTeHa Y none Hnna,

2S1 A.JJoMa, "rrp3I<OCOBO" .crp, 80-81. 258 liCTO. CTp. 83-84.

259 Hero, CTp. 85.

107

)J(HBojm-l AHLlpejHn

BWTe30BH pena 3Maja

108

3a.ue je npnn TypCKM xpomrsap KOjl1 6eneiKM l1Me cpncxor jynaxa 1484. rO.I(I1He. Hasnsa ra Manom K06ID1a, O.n:HOCHO "EaJ1HIII Kyfi-nrra" IIITO na TypCKOM 3Ha"IM "otraj l<ojl1 3Ha aanartr ynapau' . .n:aKJle, orrer je pes 0 TyMa-qeFbY, 11JJVI Ha.u.HMJ<Y, a He 0 npasox l'JMeH)'. BIIl3aHTl1jcKM xponnxap .n:y.!Ca rOlJOpM 0 060CTpaHoj IIorM6Mjl1, sa jyrraxa xazce na je H3 "penoaa Cp6a nneanna", a XaJIKOXOH,lU1J10 xaxe .ua je TO "Hem BMCOICH IIJ1eMHli. .. saao ce MMJJOI1H". KOHcTaHTI1H JaIDf'tJap 113 OCTpoBHUe je rrpaa Kojl1 6eJ1eiKH liMe jyuaxa, aJIJ1 TeK KpajeM XVI aexa: MHJlOW K06HJ1l1h" Kpajex xv, H.II11 rrO'leTKOM XVI aexa, jerraa cpncxn JleTOIl.MC xasce:

"A Mypara y6:u (Bor) Mnnonresr". Ilornyrro OpIrrHHaJJH)' npjrsy l1Ma <ppaHllYCKl1 nyrorracau KOjM KOCOBCKor jyuaxa 6eJleiKl1 non HMeHOM Marro KOMHeH cnpcranajyha ra TaKO

. . K· 264

Y Bl13aHTl1JCKY nnanapcxy rroponany . OMH11Ha.

CMaTpa ce H ,I(a je KOCOBCKH jYHaK nenosnaror- nopexna.

Mehyrma, KOHCTaH'fHH <I>an030IP TBp.u.H: "HeKO BeOMa 611 aroponaa"; )lYKa xaxe: "Mna,lIJ,dt .. nn:eMHh"; XanKOXOH~MJJ: "BHCOKH nneMHh"; TPOHOIlIKlt nerornrcau; "BPXOBHI1 3anOBe,I(HID< aojcxe "; apfiaaanrxn err: "BPXOBHl1 rocnonap" _265 ITo CBeMY HaBe.n;eHOM ce BH.lJ.H .u.a jyaax, KOjM je y6MO Mypara, HMje nenoanaror nopeKJIa .

Kon MHorHX CTapHX XpOHH'Iapa nojasrsyjy ce jour aexe JIWIHOCTM xao H3Bpnrn:OlU1 jynasxor y6HcTBa. TypCKH xpornrsap Henrpn cpncxor jynaxa 6ene:arn: noon npanHM HMeHOM )lIWHTpHje: "Be jonn OrJIH )l;MMl1TpH". Pynapau oncr )l;HMHTpHja zronona y Be3Y ca BojBO,nOM )l;MMl1TpMjeM "6paTOM rocrronaaa KOHCTaHTHHa ()lejaHOBJ1ha) " H nOMHWJba na 6H 'raj ,z:(HMl1TpHje Morao 6MTH H KOHCTaHTHROB fipar on TeTKe xoja je 6HJIa ynara sa hecapa Boj»XHY. ,z:(aKJIe, KOCOBCKH jYHaK je, no l-beMy, nojaona ,lJ;HMHTpl1je,

• 266· •

CHH hecapa Bojmrne H fipar MOHaXIDhe JelPHMl1Je. Ilocroje

IIpOHaIllJIa ra je diapaoaosa cynpyra J1 nanerryna liMe 260

~~~. .

IIpeMaCpnCKHM MJ1al]HM cpe,D:l-bOneKOBHHM IKHTl1JHMa

ananapa, rnase Jlasapa H Manonra cy 6a-qeHe y HeKl1 6YHap, HJIl1 je JI33apena rnana cnynrrena Y HeKH 6YHap na KOCOBY, ,na 6M JIOTOM casr a OTHWJIa HH3 rpasy 11 cnojana ce ca Ten OM. I1cToBeTHa je KO,n Crapoertmhanaa .nerenna 0 03MPHCY, KojH je nOCJIe y6Mcrna 6aqeH y BOJry_261 Osnpncon KyJlT je na EaJIKaH ztocneo y ,D:06a XeJIeHH3Ma .n:a 6» ce npeofipasno Kp03 ,llV.oHHcHja H yurao y MHcTep11je 6aJIKaHCKl1X napona. a npe cnera Cp6a. O)l(HBJbaBajyhH 11 orrnaxyjyhn MOWTH )(He3a Jlasapa rrapon ce aecnecno n03HBa na xynr cymra H CBeTnOCTl1, a CBe otipenne paznse OKO MODJTHjy _cy MHoro crapnje on xpmuhancraa.

CBl1 caspeueaa liCTOpHjC)(Ji1 H3BOPl1 ,!{O xpaja xv nexa He nOMHH>Y MMe KOCOBCKor jynaxa KOjH je y6JifO Mypara, a B11l1.Ie FbHX rspzra na je TO Y'fHHHO JlWlHO KHe3 Jlaaap. MmLaHe.IIM TBp,lU1 .n;a ra je y6:w0 xnes Jlasap HJIJII HeKO O,U FberOlJl1X parsraxa. UInaHCIcH IIyTOIlHcaI( KJ1aBl1X K3)I(e ,Uti je TO 6110 "jenax xpmuhancxa KHe3, no HMeHY Jlasap". Y rrosersa yrapcxor xparsa AJIOpeXTa 113 1438. rO,UI1He y .nMpeKTHoM .n:B060jy .D:BojIDJ.e ananapa rane Mypar, aKJJC, CBH Cnl1CM HaCTaJIa H3Me1]y 1389. H 1420. ronane, a lbJ-IX je yxyrmo necer, He CnOMHl-bY KOCOBCKor jyiraxa rron HMeHOM MHJJOll. Taxaa je cnyxaj H ca CBHM cTapajHM CpDCKMM J1eTOnH:CHMa, xao 11 ca ,Uy6poBa'IKHM J1eTOnMCOM C xpaja XV neKa?62

Y Byrepcxoj XpoH1-1UY croja na je Mypara KOnJbeM y6Ho "HeKO O,U BojHHKa BeOMa xpa6ap, MHnOIlJ Ha3BaH" . .n:aKJIe MJilJIOIll My je H33MB, O,!{HOCHO H3,UHMaK.263 Al.IIMK-rra1lJa 260 E. illflpe "Be.n:m:M ncceeheaaua", licorpaJ11989, crp, U8-129.

261 Jl. rral!JlbQHh. "KYJITOllH Jl!1ua KOJ1 Cp6a 101 MaKe.lIOH3Ua", CMe.!l.CpCBO 1965, CTp. 123. 262 P. MKXaJb'lHh, "J)e3ImeHHJYH3K", H. Ca;.! 1995, cTp.ll-J6.

26~ )I(_ AHJ1pej.Hh, ., ){CTOPHjcKo If MHTO]lOWlCO KOCOD", MKTOJlOWICH 36opH11K 1, lieorpa.n-Paqa 1998, cTp.80-82.

264 P. MJ.tx3Jb'lJ1.b, "Ee3IiMermjYHaK", CTp. 16-18 11236. 265 McTO. crp, 17·18,28.35.

109

)i(H.BojHH ~pejl1li

jaJG1 PaJJl03V1 )l,a ce cxarpa ,lJ;a je BojMXHa can xparsa Bna,n:HCJlana u, O,nHOCHO YHYX KIJa.Lba .!Waryuma. Flocne paspenretsa Ol1TaH>a HaCne,lJ;HKKa cpncxor npecrona Y KOPI1CT Crediaaa .ne'laHCKOr y 0,lJ;H9CY aa 6paTa KOHCTaHTffila H fipara 0,D; crpxna BJIa.lJ,HCrraBa II 11 nocraan.aiseu sa MJla,nor xparsa OCTaJIl1 npeteaneara na npecro cy 113ry6litJIa npana, KP03 senuxa saaa.a ,D;eCnOTa, hecapa, cenacroxparopa lit rn. YKJbyqeIDI cy y CI1CTeM BJIaCm )1YmaHOBe .nP)l(aBH>e 11 THMe je CBe 6illIO penreno, a TaKaB je 6110 cnysai 11 ca BojmrnoM Kojl1 ca CBoj11M tiparoa Pa,llOCnaSOM sao HeMaaHh ,ll06110 saaa.e hecapa, C Tora ce MO)l(e pasyncrn VI BMCOKO nopexno 11 nenaxa ynora aerOBe- neue, aojaone ,n:I1MI1TpI1ja 11 necnorane J erreire, O).{HOCHO MOHaxl1H>e J ecPl1Ml1je.267

Y3 I1Me )J,l1MHTpMje ce l<O.,ll Hetnpnja nOMMlhe J1 MMe, HJll1 npesaae, K06rurnh. Kacaaie ra oner nOMHH>e xao Munour KOB~lJJa. Ene30B110 cssarpa na je Henrpu "3 HCTopl1je Auins-neius 3a,ae npeyseo 11 norpenmo npeneo HMe Bence Kjy6IDla_268 Ilon OBI1M Benec Kjy6HJIa xao rta ce xpnje nepCOHI1<pHKal(l1ja crapor npexparuhaacxor fiora Bena, O,llHOCHO Bana, Besa ca I<OfbeM, KOjH je CMaTpaH aa 6J1lie noreer CBeTa K xoje je Y3eJIO Mypara je O'tfMrne,llHa. MO)l(C 61!1TJ1 y naraisy M crapu CJlOBeHCKH 60r Benec. ,[(aKne, Bor je ozmeo na onaj CBeT Mypara y "JbY,D;CKOM Jll1KY" Kojl1 ce 30Be ,lJ;HMJiTpHje. Beponarno ,D;a je ,[(HMI1Tpl1jeBo MI1- TOJlOlliKO HMe Manoru K0611.1111h KaCHJ1je <popMHpaHO 11 xoje je aaxuanao noaaro Y CM11CJlY xpHWliaHcKe 60JKje Teo$aal1je y }f,erOBOM IDf](Y, KOjH 113BpmaBa npaaay cpncxor aapona l1 crapor cpncxor fiora nou.er CBeTa (KOH>-Ko- 611JlHli) Ha,ll nenpaiarersex 'Utje je OJl.J1lIefbe cynTaHMypaT_269

266 M. Faepo, H. I-iHKOnJ1h, "MlllJJow 06J.1JII1h, enCKH jYHaK H nerenaa", 6eorpa,ll1989, CTp.193-206.

267 )K AH.!Ipejl1li, .. Benylia llparawa " , Pa'la-Eeorpa,ll1996, CTp. 120-123, 143-148.

268 Bena (r-ocnonap Sa yrapCltOM), lienaYP(3Maj-rocno.nap Ha POMilHOBJlaWKOM),l>a.n!1ia (paTllHK Ha TYPCKOM)

269 )K AmlpejHh, "HcTOPHjcKO H MHTOJ)OWKO KOCOBO·, MHTonomKH 360pHltk I, Paxa-

110

BI1Te30BH pena 3Maja

XpOHMKa 0 TYPCKl1M CYJITaHHMa je 3a6eJleJKl1Jla )J.a ce M.i1JlOm HaJHB30 11 MHXaJIMC, O,uHOCHO l1CTO KaO Apxaxren MI1xajJlo?70 JaCRO je na ce MI1TOnOn13alJ,l1ja aesyje napexrno sa rnasaor 60JRjer anhena Mnxajna KOjl1 cymr JbY)lHMa M fbHXOBHM nynraaa, MMTOJlOr113aIUijy KOCOBCKOr jynaxa cy, 0:3 onpehemrx paanora, MOrJIH BPIlIlfTI1 11 TypIJ,I1. M Hetupa 11 EHT.I1Jll1CI1 sacryrrajy craa ,lla ce cynran CBeCHO JKpTByje, a qOneK KOjo: ra y6Hja, caMHM THM, Hl1je Hl1l<aKaO xepoj seh

. 6 . 271

opYJKJe Y OJKJI1M pyxassa, I1CTO TO, aJIl1 MHoro paaaie, y

CBOM eny TBp,ll1!l AxMe)J.l1ja: "6HO je nofienoxocau fiopau aa nepy ... Illra ce Morno nOMonn xana je TO neno He6eCKo".172

3a )l;I1M11Tpl1ja, paTHHKa KojH je y6110 cyrrrana Mypara, Heuipa KaJKe na je 6MO CI1JlaH jYHaK "Bene ,lla je OM caa Morao ).{a ce CynPOTCTaRl1 neceraaa xan.ana JbY):(I1". AHOHHM M3 Jenpena He nOMHfbe HM jeano HMe 11 xaxe:

"Tlpananao je K 6pojy HeOepHI1X 6erona H., KaKO npanonenajy, 6litO je 'lyneH Meljy fbl1Ma no Ol{BaJKHOCTIl, 3Jlo6M H JIYKaBCTBY". IlpHJIl1KOM ornrca norahaja M 6maKa Oleo

.I1HpoTa, xoje nperxone fiojy aa KOCOBY Henipa KaJKe na je nojaona ,[(I1M11TpJ1je CIDiOBaIJ; 111111 cecrpah KHe3a Jlasapa. KJ.le3 Jlasap je 3aHCTa l1Mao cecrpahe CTe4>aHa M Jlasapa (Mycahe) KOjl1 cy ,llOMCTa norHHYJII1 y 611UH aa KOCOBY 11 nOTOM caxpaiseaa y CBOjOj 3anYJKfimm ROBa Ilaanaua, Bl1IIIe caapexeaxxa, BH){enM CMO, HaBO,llH na je Mypara y6110 y 6ojy, ).{Bo6ojy, I1JII1 aa npesapy Jlasap, aasonehx na je y II11TafbY 6arn KHe3 Jlasap. MCTO TaKO, Ka)l(e ce .u;a je Jlasap norytirsea ca CDojHM CI1HOM. 3Ha ce na y 60j xaes Jlasap HVije BO,uHO HI1 jenaor ozr .aaojane CBOjl1X MaJIOneTHHX CHHOBa. Tpe6a nosreayra zta je )l;paraHa, cecrpa KHe3a JIa3apa 611na ynara aa qeJIHHKa Mycy KOjH, osarnenno 11Ma

Beorpan 1998. C1'p. 81-82.

210 P. Pa)lHIi, ll. Kopah, "3aHcMapeHH OO,llaI(H rp'llt11X l1300pa 0 6111t'" na KOC.OBY", CneTM ~He3 JI33ap,l>eo'1?,a.u 1989, CTp. 53.

271 H. JLy611HKOBHh, 'H~~CTap",jH.3anHCH npoanax H. 3p().IU1ItX npeaarsa 0 KOCODCKOM 60jy Ha npocropy Kocoaa ' ,360PHI1K Y xacr B. 'Dyp"t1a, SeorpaJl1992, crp, 54.

212 O.3HpOjcBHb," MliJlom 06HJ1Hh y TYPCkHM HJBOpHMa" , ·COeTI1 KHe3 JI33ap, CTp. 250.

111

)l(I1DOjHJI AH.npejl1l'l

BHTe30BH pena 3Maja

TypCKO MMe. 0 MycH ce He3Ha HmuTa, a npaa nYT ce

Y 273M.

110Mlllhe Y nOBeJbI1 napa potua 1367. rO,IU1He. yea je

yMpo npe 1388. rO.lU1He, a YKO.lUf](O je J1Mao TypCKO J1.flH jruu;PlapcKo nopexno HeKO on fberoHX caaosa, pemoso Jlasap je Morao oJ{p)J(aBarn nexe aese J1JIH 6HTH Y CJIYJK6J1 Typaxa Te je TO acxopncrno .na nohe no Mypara Y 6ojy. Hnje JIM ](He:lKeB cecrpah Jlasap y6110 Mypara, a rronrro cy fil.f.JIl.f I1MeJhalll1 KaCHJ.Jje je .nOIDJIO .no 3a6)'He?

3aTO lllTO je Y rnrrarsy TypCKJiI xpomrsap norpefiao je BpaTI1TH ce oner MyJIa Henrpnjy. Y OllHCY 6HTKe aa KOCOBY norsy sojaozra ,l(HMI1TpHje ce no Henrpnjy HaJIa311 na J{ecHoM KpHJIy ca BYKOM EpaHKOBHlieM H CHf)OM My rprYPOM. RM MCTWlY )la je J<OCOBCKH jyrrax, .aojaona ,L(I1MJ1Tpl1je, MHJI 1U K0611JIJilh, 6Ji1o "snaran hJIaCTeJIHH 11 JilCTaKHYTH jYHaK". Hajnoaaarnja ,lI,I1MHTpHje KojJ.J je yqeCTBOBaO Y fiojy 61110 j "nojaona BojmrnohHIi" KOjH je ca KHe30M Jlasapou XOMaH,lJ.OBao nenrpox cpTIC1(e BojC1<e,274 Oane ce Ml1CJII1 aa BOjOOJ1.Y ,l(ID.rnTpHja, CMRa hecapa BojHXHe H fipara MOHaxm~) Je$mmje, y,noBlill,e necnora Yrrseme.

KOJ{ fipahe ,lI,ejaHonnJi 6Ji1o je "yrJle,L(HI1 nojnona " )lHMJ1TpHje, a Y fbJilXOBHM nonersaua ce nOMlU·he sao "CypQ,L(HI1K", "6paT1' H "fipar rOCIIo,nCTBa MH"_27S Tlpe KOCOBCKor fioja ce nOMJillLe BeJIHICH aojaona ,UI1MHTpHje xana je nosparao O,L( Typaxa rpan J1J1POT, a aa rsera Henrpu xazce zta je cecrpah 11.T1lf CHHOBan KHe3a Jlasapa. Herupa HaBO,L(H J(a ce Jlasapy, nopea OCTaJIHX, npanpyxao sa 60j na KOCOBY H .l1:MMHTpHje, sa sor-a Paq1(H MJ1CJlI1 .lla je CHH hecapa BojJ1XHe. Pynapan cMaTpa na je oaaj .l1:I1MltTpHje fipar OJ{ crpnua HJlJ1 OJ( rerxe KOHcTaHTJilHa ,n:ejaHOBJ1ha. ,l(aKJIe, TeTKa KOHCTaHTHHOBa, cecrpa necnora ,n:ejaHa, je 6HJTa y){aTa 3a hecapa BojHXHY.

Je)lmrn XpOHM1Jap KojJ.J, asrnena, nOMHH.e oua, O)lHOCHO. nexor on npenaxa KOCOBCKor jyiraxa je TypCKI1 xponasap EHTI1JTliICJ1: "Jenarr HeBepHHK on uajaehax HeBepHMttKHX aoha, jenan Q)J. OHYlX cenau BeJIHKl1X naaosa, jenan O)l, npsaxa onor- onaxor napona, jenax on OIDIX IwjYl cy Y 60p6H 6runt 060pmlJ1 C xoisa H BaJbaJII1. y npaxy iii KpBl1 He y6HBIill1 ra nornyao ... Onaj CTapH )lBOJII1'UbaK. ,,276 Onra 311pojeBI1.li onaj neo KO,n El'rnm.J1CMja_ rrpenonn ca "Y TO npeve 6l1jame n03HaT DO)l HMeHOM MI1JlOIll HHKOJl3" ,277 Tlocnena,a aaseaena xoncraranaia KO)l JiHTHJll1.cl1.ja rOBOpl1 na cy Typmr 3HaJlJ1 BeJIMo)J(Y 11. HeBepHMQKOr "xparsa", raaa noarraror- no l1MeHy MIiInoID, O,o:HOCHO I-berOBOr oua HHKOJIy. OR je npe fioja 6110 ca TYPUl1.Ma iii )la ox je nOTOM Hanycrno. CJTy)J(enJil ce n03HaHCTBOM ca TYPD.J1Ma ztocueo je no Mypara H y6HO ra aa npesapy,

Hajcrapajn 113BOPl1 TYMa-qe I1CXO)l 6J1l'Ke na KOCOBY xao nofieny cprrcxe sojcxe. Jour je )lmmb 3aK.JbYq}f0 na cy Cp6M rr06e.l{HJIH, aJIH y3 BeJlI1Ke )I(pTBe xoje cy, nyroposno no FhHX, 3Ha1JHJTe nerraxo cJIa5JbeH>e_278 Je)J.3H O)l caapexeaaxa,

. MapTIIH Ceroa, CBenlTeHl1K H3 HOBor Bpna na KOCOBY. 3a6eneJKl1o je: "EI1TKa je 6Ma K06Ha 11 xpnana iii sa jemty H aa ,L(pyry CTpaRY". Maspo Op6HH KIDKe: "Tlane cy MHore JU1'1HOCTH H3 Pamxe III Beene, a casro MaJ106pojHYI cy ce

B ." 279 H

parxmr Y cnojy aexrsy'. a TYPCKH nopas ynosopana H

,n:HMlnpl1je KH.z:(OH: "xpmuhancxa panocr 360r nofiezre nan HenpMjaTe.Jbl1Ma" .280 <t>paHll.YC1(11 BHTe3 <f)H.IIl111 Mesajep je HanpaBI10 HajcrapHjy 6eJTemKY 0 OBOM fiojy 11 TO npe 1. oKT06pa 1389. rO,lJ.HHe. ITo FbeMy, 6HJIa je TO "nerraxa n06e)la xpamhancxe aojcxe " rne -cy norHHYJIH cYJ1TaR

213 rpyna ayropa, .. POnOCJIOBHe Ta6J1l1ue 11 rp6oBM" • £eorpa.a1991. CTP.l1 5-116.

274 M. fmtropJ.tjeBHh, ".!laH BeJJ. norn6Hje-rypCJ(o rJ1e.!laH.e Ha KOCOIlCKH 6oj", HMH tip. 2000, CTp. 55.

275 C. HOBaKoBHh, "3aJ:oHcmcnoMeHHUl1··, cTP. 768.

276 fpyna ayropa, "Kocoao Y YCMeHoj 11 cpemsoaesonao] J(ftlfllCeBHOCTI1", Kpywenau

1989, cTP.117-118.

277 O. 311PO)C0l1h. "MHJloW 06HJll1h Y T)'PCICI1M I'I3BO,!?"Ma", CneTH KHC3 JIa33p, crp, 257. 21~ M. _aI1Hlfh, ".!loa caupeMCHI1l<3 0 oojy ua KQCQoy .Tnac 182, Eeorpa.n 1940, crp. 138. 219 M. CnpcMuh, "KoconCICB 6J.tTlCa.-npo6J1eM. l'I3.najc", Koconcxa 6HTKB H nocnemrue,

beorpaJl1991. CTj>. 40.

280 • n11pK0011h ... )lI1MI1TP"Iie KI1.nOH 0 KoconCKOM 6ojy". 3PBM 13. Becrpan 1971. CTJ).

213-19.

112

113

)KJ.toojMH AH.Ilpejl1h

114

BHTe30BH pena 3Maja

Mypar, J4.erOB CI1H 1:1 uajxpafipaja TypCI<l1. PaTHI1Ul1. "Xpl1Ulb.aHCl<a nobena" ee cnana 11 y [JOXBaTlM KHe3Y JIa3apy xoja je aacrana 1390-93. rO,lJ,l1He.281 Jlasap je M3arnao

" " 6"

na "cperau.e ea 3J10-qeCTHM 11 onaeo CBeTJIY DO eny .

Mypara je cpynmo 11 n06e)!110, aerOBa MpCKa rnana je oncenena, a senaxo M!IOWTBO a.erOBMX lbY)!11 je n0611jeHO. rtormryo je 11 KHe3 Jlasap, a ea aruf 11 l\fHOrO "tinaroponHHX". Jlasap je "xpafiap nOHH" KOjl1 je notiemro Mypara, "CTanHO ra non aore 11 YH11llITI10 ra KpeIIKO". TIOTOM ce xaxe )!a cy 06e crpane H3HeMome If )J.a je 6HTKa npecrana. P-a))'ojl1'UJh HaBO)!11 11 AH,lJ,OHJ-Jja Pa4>aI1J1a KOjl1 je 1410-20. romrae nacao na je Jlasap notienao "oxonor IlepceaaxenHl1Ka cacexao, non nore rrOKOpI10".

Tsprxo 1, xpars DOCHe, IIpe,lJ,cTaB110 ie KOCOBCKY 611Tl<Y xao csojy nofieny Tporapaaaaa Ii cI>l1peHTl1Hll)1Ma. Bocaacxa nojcxa ce sparana ca Ma.rntM ry6mJ;HMa, a Typun cy nperpnena reaax ncpas H Mano je on fbl1X iKJ10e rnase H3Heno.282 cI>11peHnfHCKa ODllITl1Ha je onronopnna TDPTKY 1:JeCTIifTKOM ya KOHcTaTaI01jy ,ua cy 0 osoj DeeTH nanao CaJHaJIliI 1i13 nncaaa Ii rnacoaa MHOrHX JbY,llIif. Osa BeCT je nonpna 11: no Ilapma y KOMe je ofienescena CnaDJbeHl1'lKOM 3BoaaBOM ca xyna, npxae Horp ,naM. Bana je TO rrobena

• •• . 2~

cpncxe BOJCKe KOJa je J1MaJIa TeIIIKe nocnenune.

If Bajasrrr Y CDOM 4>epMaHY 1f3 1389. ronaae npnsuaje ,lla je 611TKa 113ry6JbeHa. Ilpn TOMe onncyje KaKO ce 60j onarpao. To 611 6MO rrpecynaa J13}30P aa .ll.ecpl1HI1TJisHY l1CTopHjy 6l1TKe. HaBO,llHO, Mypar je pemao 61i1TKY Y caojy KOPI1CT 11 xana ce rrpncryrrano rror-yfirseisy Jlasapa iii n.erose sapofirseae BnaCTeJIe HeKO no HMeHY Ml1J1011I Konanah je ,uOllIao, rrpencraarsajyha ce xao HeKO KO je Beli npMMHO

I1CJIaM, na OOJby6H nore CYJlTaHY, Jif3Ba.D;J1o je CKpJ1BeHl1, OTpOBHfiI xanuap, KOjl1 je HMao CaKpl1BeH y pyxany 11 sanae MY CMPTHY paay. MMJIOW ce .l1.ao Y 6er, ana je CYCTJ1nrYT H cace=ea na KOMa)J.e. Y l1CTO apesre "necnno ce"(?) na je l1 Iiaj33HToB' fipar JaKy6 y Be"C[HoCT OTHWao (Bajasar je Hape.LI.l10 na 6y.ne y6HjeH). 3anOBe)!ajytrn na ce l±>erOB oran caxpana y BpyCH OH Hapel1yje a na ce "He 06jacHH HMKOMe onaj norahaj, neh uacynpor 3HaKe notiene OOKmKl1Te, Aa Heop11jaTeJ1)H He y3M,O~HY nrroron opHMeTl1TI1".284.

281 ••• ~IIOXBlUia We:JY JIaj~py ca CTHJlOUHMa", l1cT9pl1jckH '13COnWC v, Beorpaa 1955.

CTp.249-259.

2&2 P. MnxaJb'lHh, "JIa3ap Xpe6eJb3HOBMh", Jieorpan1989, cTp.116.

28) H . .n.y6KHJl:OBHh. "MHTCl(o tlGl.BO-jC.ll3H ((OHCTHT}'HnlBHX eneMCJiaT3 enCKC nereH..lle J)'lIUIIU Cnoaeaa-nereaaa 0 ItOCOBCJ(OM 6ojy ... ", MHTOJlOUJJU.I looPHHK 1, BeorpanPa-ra 1998, erp, 38-39.

284 <P. Pa'lKH, "Soj ua KOCOBY" , Beorpa.[l1992, crp, 398.

115

llPlIIOP PE,a:A 3MAJA

OCHMBa-q M BenliJKM MajcTop pezta 3Maja 6110 je :>l<..J,rrMYH~ JIYKceM6YPwKIJI, KPaJb Vrapcae H rroron,n P"MCKM nap. CMrMcMYH,U-:'>K.I1rMYH,U je pohea 14. £l!e6pyapa 1368. romme. OH je CMH Kapna IV H n.erone qeTBpTe )J(eHe Jerrncanere, Khepl1 rrouepancsor- xepnora EOrOCJ1aBa. JeJUfCaBeTa je YHYKa nOJbCKOr xpan.a Ka3HMHpa BeJ1l1Kor. HeKO.JTM](O r0JJ.liJHa npe H.erO:dor pohea,a Kapno IV je npeaeo Y J1par MOIllTM 6yprYH)];CKOr MyqeHHKa CB. CHnrCMYH~a Te je H.erOB CMH no l-beMY M ~06MO MMe.285 Ilana J1Mje II xaxe:

"CHrliJCMYH,U je 6110 Y30pvITa craca, jacnax Oqyrjy, unrpoxa 'lJeJIa, nnna nerro PYMeHor, fipane nyre JtI rryxe, BeJIMJ(a cpna, nOXJ1enaH a.JTJiI aecranau, y roaopy nocerrsas, Jby6MTeJb B11Ha, )J(eHcKap,. ca XMJbJry rrpersytia OKaJbaH, pacpnrsnn a.JTM onpOCTJbHB, paCMTIaH Ii rreurrennora, 're je amue ofiehauao Hero HCITYH.aBao".

J1oCJ1e CMpTI1 Jlynoanxa, xparsa Yrapcxe M J10JbCKe 1382. ronmte, KOjl1 je sa C060M OCTaB110 cauo y.nOBl1IlY Jenl1CaBeTY, 60caHCKor nopexna, ca TpM xhepa: KaTapMHOM, Mapnjoja 11 Ja.uBHrOM. ):(OITmo je .uo nexapa H CYK06a. Ja.rr,BHra je fil1.l1a ynara aa IIOJbCKOr xparsa Jarena, a Mapnja

285 M. nYPKOOl1h, "KHe3 u aecnor CTe~laH Jlaaapeanh", CTp. 32; B.1l3JLC: n. AHT3Jl, c. ruyna, .. A3 3HjOy xaa ec 0pOkOCe14", EY)lanecT 1895, crp, 283-590; "l1cTopl1ja cpncxor Hapolla" n,I)eorp31l 19,82,. crp, 39-32.(>; K. JHpe'leK, "McTopl.ga Cp6a" I. Beor-pan 1978, crp. 323-36Z; B. K1laJI1I'1, "nO'BHJecT Xpaara" II-I, 3arpe6 1900, CTp. 197-336; Mero, 11·2, 3arpe6 1901,48-153; )J.. Crtacah, A. ITaJl3SeCTpa, )J.. MpileHoBI1h, "Ponocnoaae Ta6mrue 11 rp6oBI1 CpnCKItX JlHHacntia 11 DJl3CTene". lieorpa)l1991.

111

je jour on 1374. roznoie 611JIa nepena ca 6paHl16opcKHM. MapKrpoQJoM C.HrI1CM)'HllOM. 3a xparsnny je xpynacana O,lJ,Max nocne osesor rrorpe6a DlJ; crpaae rrpacyrae BJIaC~ rene. Bnacr je, YMecTD neztopacne xhepa, npeysena xparsana Je.l1J1CaBeTa xoja je 6.HJIa BPJIO YMHa 11 DaMeTHa ))(eHa. OHa je 6J1JIa hepxa Crjenaaa 11 KOTpDMaHMlia 11 cecrpa on CTpJ1na 6DcaucKDr xparsa TBpTKa L IIpOTIlB Mapnje cy ce 1l01lHrJIJ1 y janpaacxoxr npioaopjy BPJIO. Moliml HBau ITaJIIDKHa, npnjop BHTe30Ba pena CB. JOBaHa (HBaHDBIlJ1) J13 Bpane KO,n: 3a.npa 11 fipaha Xopsara, aarpefia-eor 6J1CKyn Flanrre 11 Ma'IBaHCKI1 6aH l1BaIDm1. MBaH IIaJIIDKHa je 6110. nprro MohaH nOTIJTO je, joru on npeueaa xparsa Jlynaara, 6110 npaop BMTe3O.Ba Josaaosaua Yrapcxe " Xpaarcxe, Kojl1 cy llP:>Ka.Jl.I1 BeJIHKa lifMal-ba 11 nocene y OBl1M 3eM.rr.aMa. Haaa Xopsar je l1MaO. fipara TDMY, a onaj C.I1HDBe HBaHa, HJ.mO.JIy 11 Eepl1CJIaBa. 0811 cy )J{eJIemf na aa yrapcxa rrpecro ztohe HeKD on HanYJbCKl1X AH))(yaHall,a. Kparsnua Jenucaaera je C 'ror-a .uOllllIa y 3a.nap 11 CMeHl1Jla I1aJIIDKHY ca MeCTa npaopa re je OH nofier-ao Y EO.CHY xon CBDr npniaren,a, xparsa Taprxa 1.

Y YrapCKY ie. npexo 3arpe6a, 1385. ronane 1l0IIJaO KapJIO. In Harryrscxa Te 6Y,lle Kp)'HHcaH sa- xparsa, MCTe ronaae ce Mapnja .lle!l>I1H11THBHO. BeH"tJaJIa ca ,)l(}[rMYH,llO.M ana je onaj Mopao nofieha y qeUlKY npen cramnoa CMpTHI1M npera.awa l-bI1XOBI1X rrpO.TJ1BHID<a. Beh nDCJIe H.eKDJJl1KO. aeaersa (ino je y611jeH KapJIO re je aa span-a npornamea l-berOB MJIalll1 CHH Bna.llHCJIaB. KpaJbI1UY JeJIl1caBeTY Iif Mapajy cy y CJIaBoHl1jl1 113HeHa,na HaDaJlJ1 11 3ap0611JU1 H>I1XOBH npDTIifBHHUM. Onnena cy I1X 11 3aT:BO.pI1JII1 Y Hoanrpan KO,lJ, 3a,npa y ,lI,aJIMaUl1jl1, y JDIIJ jenny O.l1 raphasa BI1Te3DOa Haauoaana, Cnoje rirryne cy rronparann JiI 11Bamrru XDpBaT 11 npaop 11BaH I1a.JI.I1)KHa. Jemrcanera je 1387. ronaae 611na ynanrseaa, a Mapajy cy OCJID6oL(l1nYi MJleUH. EOCaHCKJ1 xpars TBPTKO. 11 cprrcxa me3 Jlaaap cy

118

BHTe30BH peaa 3Maja

IlOMaraJIH HanyJbCKY CTpaHY 're cy ce 6op6e ca )!(H. MYHIlOBHM npHCTaJII1UaMa aonane KD,I( Beorpana, Kynnaaa H Illanna. Mehynoa, )J(J1rM)'H.noBa crpaaa je ycrrena na nofieznr 11 nOCTaBJba sa xparsa )l(HrMYH.na Jlyxcenfiypnrxor 1387. romme. OKO )l(J1rMYH,n:a cy ce oXyllMJIJ1 "npaiarersa crapora pena". Ilon OaHM "crapa pen" nonpasyxesa ce BepOBaTHO. pen BMTe30Ba 3Maja.

)lUrrMYHll H Mapnja cy HanaJIM rpaaose Josaxouana TaKO .aa cy ycnenn na sapofie J1 y611jy Hnaaa Dl1 Kopnana, Bepacnasa I1a.J1l1JKHy, Crjenaaa Xenepsapa, EMepRKa Jlanxonaha Iif npyre. )l(J1rMYH.n je aa BpaHCKOr Dp110pa o,lJ,pe,D;J1D AJI6epTa Jlanxonaha. MBaH IIaJIl1))(Ha H n.er-oae npncrannuc cy ce ycneunro 6paJUiJIe y rpany Bpaaa KO.n naaaumerBaorpana. Maore caoje rpanose cy 11BaHO.BUM npeztann zparsy TBPTKY I, a nOTDM cy H36erJll1 y EOCHY.

Ilprmpevajyha ce aa D.n6paHY O.ll Typaxa yo-r 11 KO.cO.BcKe 6I1TKe, KHe3 Jlasap ce npexo CBDr sera Hl1KOJle, rape Fopiaacxor Mnaher nOMl1pl10 ca :>I<.I1rMYH,llDM. Topjancxn je CBDra TaCTa "Jlasapa, KHe3a panrxora, npnjaTeJbCTBOM H roprsasoiuhy nOBpaTHO y KpJ1J10 aauiera BeJIJ1'!aHcTna". TBPTKO je IlOCJIaO -aojcxy KHe3Y Jlasapy aa 60j na Kocony, na -reny ca BJlaTKO.M BYKOBl1neM, a ca l-bMMa je 6lifo H jenaa oapen "xpaxapa" (BMTe30Bl1 J OBaHO.BIlI1) ca npl1O.POM HBaHoM on I1anl1JKHa H oaHoM 11BaHDM XOPBaTOM. OHR cy npeaoraena osaj 60j jep je l1BaH I1aJIM:>KHa 6HO. pal-beH Y 6e.npo y 6op6aMa KO.n Bpaae H 0..11. nDCJIe,lJ,Hna je YMPO 1391. rOl1J1He. O.nMax DO.CJle Jlaaapese CMPUf 15/28. jyaa 1389. rD,lJ;J1He )l(m-MYH.ll je ynYTl10 H:I1KOJ1Y Fopjancxor na rrperosapa ca BYKOM EpaHKO.BHheM xao 3aKOH11TMM ananapesi Cp611je ,n;a 611 O,lJ.MaX 3aTHM J13neO noxon npornn MI1JIl1Ue H l-beHJ1X MaJIO.JIeTHMX CI1HDBa. I1O.XO..n je .npenaonao JIl1"tJHD )l(MrMYH.n npa qeMY cy 3aY3eTH rpal1DBI1 QecTI1H 11 Bopas y rpYX(J1 IUTD je noneno no ror-a na MHJll1J..(a npaxsarn BaJaJICTBO npexa EajaJl1TY H TYPUl1

119

120

BHTe30BI1 pena 3Maja

cy YllI11H Y MHore cpncxe rpanone, a npe caera TBpJlliJ. rpan rOJTy6an Ha )zyHaBY. Y JIeTO 1392. rO,ZlHHe )l(wrMyH,ll je nOHOBO xpexyo na Cpfinjy npH 'teMY 3aY3HMa )l(npeno na Mnasn Ii oncena Tonyfiatt. Ilocne cMprn KpaIba Taprxa H,erOB nacnemrax Crepan ,Ua6IDIla HlIje ycrreo na ce onynpe re je 1394. rO;UHHe npasuao BPXOBHY" BnaCT yrapcxe KpYHe.

:>K:HrM)'HJl je ca CBOjMM lllTHheHMKoM, BJIaIIlKHM BOjBO,llOM MMpliOM CTapMM, ynapno na Typxe npa tfeMY cy I!1X nOTY1<JJM y 6MUY1 na POBMHaMa 17. Maja 1395. rO,lJ;MHe. Ona notiena je OJKMBena nane sa npezryaavarse ycrrenueor xpcraurxor para nporan Typaxa. Y npeae npocnaae II06e.ne y Bnaurxoj )l(m-MYH,lly je crnrna BeCT ,l.(a je yMpna rserona cynpyra Mapnja y EYJlHMY," Y ,l.(Ba,l.(eceT neroj rO,.llI1H.liI )KI!1BOTa. 0110 je TO BeJrnKH ynapan jep cy MHOrlll rOBOpl1JIlIJ ,.lla rpe6a lil3a6panf. HOBor xpan.a, Y JIeTO 1396. rO,.ll.1rne oxynrseaa je BeJIMKa q,ey,.llaJIHa nojcxa 1IJ3 Heva-txe, c»paHU),CKe, Birrnecxe, YrapcKe u Bnamxe, sao 1!1 HajaMHMIJ;M J13 MHOrHX eBpOnCKMX. aexan.a, OCBojeH je BI!1,.llMH a nOTOM je orrcemryr Haxonors na ):(YHaBY. Eaja3HT je ,nOIIlao y noxsoh OIlKOlheIDfMa ~ 25. cenreutipa 1396. rO,l.(MHe je ,n:OIIlJIO ).1,0 npecyztae 6une rne cy xpamhaaa 6MJUI crpaarorao nopaxeaa a spars )l(HrMYH.ll je jenaa H3B)'KaO JKHBy rnany.

IIocJIe onor rropasa JK.J.irMYH).1, je peurno ).1,a ce ofipasyaa ca nepOJIOMHOM xpuarcxox BJ1aCTenOM re je ITOCJ1e 6op6H Y ,l1,anMaUHjM nonrao y Cnaaoanjy u cassao cafiop y KpIDKeB~Ma. HaKO je ,l.(06MO 06eliafbe na MO)l(e .l(3 Jlo.}je 6e3 onaCHOCTlIJ "no )KJIffiOT nomno je no ofipaxyna 11 Crjenan 11 Aanpaja Jlanxonxh cy rrocesetor npen CaMI!1M xparsera. Ty cy ce rrocefino 11'CTaKJII-f rporposa neJbCKI!1, Xepvan 11 Ynp.l1x.

UelbCKJiI rpotpoaa nOTfJ'{Y H3 j~He Ill'rajepcxe O,L( CJl06o,lJ;He rocrroae )l(oBHeIIlKH 11 y IX aexy cY MMaJIH aernrxa TtI.MaJ-ba OKO pexe Canmse M. rrryjcxox norsy. Tazra cy ce 3BaJUI "rocnona O,L( CO)'HeIl1<a", O,L( xm sexa l1Majy rpan Ile.n.e, a on 1341. ronmre cy npornanreaa 6apoHMMa ozt

crpane napa Jly,n:BMra Baaapna, Je)J,Ho O,D. rnaBHMX cpencraaa nnrpessa fbMXOBe MOlil1 6.MJIe cy MobHe po.n:fiHHcKe aese. ):(Ba CMMa KOHpa).1,a I, KOj11' cy )l(MBenu y XIH BeKY, O)KeH~nH cy ce KOpyn.IKHM. rpodrartaxa Boafipyume, IIpB1>1 rterscxa rpoo c»PHJlPUX 1 "Mao je cnaoae Yprnrxa 11 Xepsraaa. Xepuan I ce OJKeHl10 KaTapHHOM, rpehov l'IepKoM fiocancxor zparsa Crienana Korpcuaanha II H TaKO je nocrao pohax yrapcxor xparsa JIY,nBliIra I AH)J(yjcKor. YPJIHXOB CMH BH.JTl1M 611'0 je oxersen AHOM, xhepxo 1 ITOJbCKOr xparsa Ka3HMHpa ilMjacTa, a Kli.M 1IJ3 Tor fipaxa, AHa ce ynana 1401-. rO,L(MHe aa nOJbCKOr xparsa Bnamrcnasa Jarena. ffil-fXOB YT11'uaj je 6Tt1o jom aeha xana ce n.eroaa xhep Bapfiapa ynana sa xparsa )I()1rMYH.n:a, a CUHa YpJIl1Xa OJKeHI!10 KaTapMHOM, hepxoxr cpncxor necrrora 'Bypha EpaHKOBl1na. 3a.llfbl1 npencraaaax OBe xyhe je 6110 Vpmrx II KOjl1 je 360r nperensnja na 60CaHCKM npecro YUI.aO y cnnerxe 11 6110 y6MjeH y aaaepn on crpane JaHKa X)%aJIMja y Beorpany 1456. rO.llHHe

)KJ1T'M)'H,L( ceo ynYTItD 1398. ronaae y qemKY ,n:a cnace BJIaCTCBOra 6paTa Behecnana xora cy CKIDlym1 ca HeMaQXOr npeCTOJIa H nOCTaBI!1J1I!1 ¢anaTfKor rpodia Pyrrpexra, IIOtfeTKOM XV nexa )l(HrMYH,n: je nOHOBO ztourao y cyxof ca CBOjOM BnaCTeJIO 1 Y xojoj je filUTO MHoro rrpacranana HarrYJbCKI1X Anxyaaaua. 3aMepaJ111J cy MY na BO.l(.I1 pacnycaa JKMBOT nOCJIe CMprn xparsmre Mapnje, ,L(a je nOCTaO )l<eHCKap Ttl ,n:a 3aBO.ll11 nenojxe. Hser-oaa npOTHBHHllI1 cy rOBOpHn.l1 na je nann EBreHl1jy IV roaopao: "TpH cy CTBap11', CBeTM one, y KojMMa ce He "Cna)l(eMO, a rpM oner, y KojHMa ce cnaxeuo. TH yjyTpY cnananr nyro, ja rrpe sope YCTajeM, TI!1 najein BOAY a ja BMRO, rn ce yxnaisam )I(eHaMa, a ja M,L(eM sa fbMMa. Y TOMe ce oner CJTa)](eMO: TI1 ,l{apeJKJbHBO pasnajenr npKBeHO 6naro, a ja sa ce6e HJfIDTa He 3a,L(p)KaBaM; T11' HMam nome iror-e, a ja nome pyxe; T11' pasapanr D;PKBY, a ja UapeBI1HY".

121

)lU.tSOjWH AHApejHh

)£(JltrMYH,u je 1401. ronane 6110 nanamryr y Ey,uHMY .11 3ap06JbeH. TIOllITO je ycneo zta.ce H36aBM ynyrao ce y t.IeDlKY rne je 36auMO cnor fipara Behecnaaa KpyromrylUf ce aa xparsa qewKe, a DOTOM je OTI1Dlao y Eeq rne ce I13Ml1PHO ca Xa636yp3HMa. Bparao ce y Yrapcxy xana cy H>erOBl1 nponmHMIJ;M y 3a,upy nOHOBO xpyxacana-aa kparsa Bnazmcnasa HanYJbCKOr xora je nonpxaaao nana EOH.l1q,aI(M:je lX. )l(wMYH,n: je A06HO CaBe3Hl1Ka xoja je npecynno ynmao na ce OCJl060.D:l1 CBOjl:1X nporasnaxa 11 nOBpaTI1 npecro, TIoCJle Anropcxe 611TKe Y xojoj cy TyPIl.ItI rrperpnerrn Be.JIHKM nopas 0.lJ, Tarapa npa qeMY je M CaM CyJlTaH Eaja3MT 3ap06JbeH, cpncxn ,necnOT Crepaa Jlaaapesnh je J1Mao noronay npMJII1KY na ce OCaMOCTa.J1H. Crerpaa je rrpMXBaTl10 nperosope xoje cy My nOHYAl1JIH Yrapa M aeh KpajeM 1403. ronaae npuxsarao je Ba.3a.J1HM O)lHOC npexa xparsy :>KMrMYHD,Y·

)l(wrMYH.u ce no npyra DYT OJKeHI10, onor'a nyra 3apY"'lHBWl1 neaerorommney Bapfiapy UeJbCKY, rrpa 'leMY je crexao BeJIl1Ke CaBe3HMKe y YJlPl1XY ItI XepMaHY l(eJbCKOM. 3a Bapfiapy nana nMje II KaJlCe zra je: "JKeHa xpacaor c aca, BHCOKa, 6eJlOnYTa, re je nocne pa.3BpaTHHM JKI:1BOrOM ltI anacroxnenrsex 3a.uaBa.J1aMHOrO jana CDOM MHOFO crapxiev cynpyry Ii H.erOBHM 3eMJbaMa". Y je.n.HOM nanf.HCKOM PYKOlll:1CY xpars )l(wrMYH.lJ, ce npnxaayje xao CYBu,e, a l-berOBa cynpyra Bapfiapa xao Benepa, Bapfiapa My je y6p30 ponnna xhep JenHcaBeTy-EJIM3a6eTY·

On crpane aexaxxor nJleMCTBa je 1411. romrae 61'10 M3a6paH aa HeMatIKOr H pHMCKOr napa, Taxo je )l(J1rMYHD, nocno najaeha xpmuhaacxa ananap Eapone. Tlocne nofiene Ha,L( aIDKyaHcKoM CTpaHOM 1'1 apahassa Bocae non yrapcxa nporexropar oa 1411 . no 1413. rOD,HHe :>J.<.arMYHA je BO.uHO par nporan MJ(eTa'tJKe peuyfinnxe. Besycnenran PaT he nponm Mneraxa BO.1lHTH y <l>ypJIaHcKoj H 1418-1420. ronxae. Hnax je KpYHHcaH aa xparsa JIoM6apAHje KOjOM je snanarra nopozrana BHCKOHTH n03HaTa xao peanarers 3Maja.

122

BKTe30BH pella 3Maja

Y nporrehe 1412. rO.1lHHe y Ey.u.HMY je onpxaa .seJIl1KI1 cxyn eBpOnCKl:1X anaaapa M BnaCTeJIe. )I(J1rMYH,L(OBa xhep EJll13a6eTa je TOM npHJIHKOM aapysena aa xerpaaecro-' rommnser- AJI6peXTa IV Xafefiypra. ,l1;OllUlO je no H3M11peH>a :>Kl1rMYH.ua 1'1 IIOlbCKor xparsa 're cy rrpnpeheae BeJUIKe CBeqaHOCTH. Cnenehn BeJIHKH cafiop sanaanor CBeTa y KOMe je Y"'leCTBOBaO )£(nrMYH.ll 61'10 je Y KOHCTaHIJ.Y 1414-1418. rO.D.HHe. OKynHJll1 cy ce QPKBeH11 npencraaaaua 1'1 ananapa nenaxor 6poja 3eMaJDa KOjH cy pacnpaarsamr 0 reMaMa 113 npxaeacr )f(J1BOTa y Be311 ca XYCHTCKOM jepecn. Toaopano ce 11 0 aesorsaaa xoje cy 6l1JlC- CBe jane OA crpaa OCMaHJlHja, a norOTOBY npessa Yrapcxoj,

Y KOHCTaliI.\Y je 61'10 n03BaH JaH Xyc .n.a J113HeCe cuojc MHWJbel-be y3 rapamrajy .n.a MY ce .aehe HHIDTa .n.eCltITI1. Mehyraa, aarnopeu je 1'1 cnaisen-xao jeperax 1415. romrae, J3H Xyc je 6110 nponosenaax peq,opMJ1 H pexrop YHI1- Bep3HTeTa Y TIpary. 3anarao ce npOTHB HeMa'l1<Or yrnuaja Y t.IelllKoj, 60PHO ce nponm BHCOKe QPKBeHe xnjepapxnje, !-beHO fiorahen.a 11 anoynorpetia y KaTO.1lWIKoj U;pKBl1. Ilana ra je OCY,lJ,HO 11 aa I-bera 6311.1'10 aHaTeMY. Tloanaajyhn ce Ha E116JIPJjy, Xyc je ocnopasao namr M-ewal;be y CBeTOBHe CTBapl1, rpaxao je .lJ,a OCHon nepe 6y.ue CBCTO flHCMO 11 .n.a ce upxsa onpexae BenaKMX nocena, Crexao je BeJIHKI1 6poj npucranaua TaKO na je nocrre H>erOBe CMPTH .nOIllJ10 ).1,0 YCTaHKa y J1pary 1419. rozmne npa 1.JeMY cy 36aU;HJlH HeMa'f.Ke BnaCTI1H 0.uOMJll1. ,ua npnaaajy )l(m-MYH)la aa xpan.a Henrxe. M3 Tl1X pasnora cy nana 11 :>KMrMYH.lJ, nporns HlJ1X nOBeJIM xpcraurxa par 'tJHMe cy no-rena, TaKO Ha.3BaHl1, XYCI1TCKH paTOBI1 KOjH cy rpaiana CBe.lJ,O 1436. ronane. XYCHTH cY 3aTpaJKl1JUt na OCHOB sepe 6Y,lJ,e EH6Jmja, ,L(a ce pacxaae ca nanox, na ce yKHHy MaHaCrnpl1 H synrosn cserana, cJ1Y)K6a xa Hapo,!J.HOM je3HKY, 36aQl1Balhe HeMa"'lKOr napa, YKl1.lJ.aHle KMeTCTlm H noneny HMOBJ1He QPKBe H HeMa"'lKRX cj>ey,uaJIaua qelliKMM CeJbaUHMa H CHTHUM BMTe-

f

123

)JUmOjHH AH,npej»h

BI1Te30BI1 pena 3Maja

30BMMa. Boha oaor noxpera je I10CTaO JaB )l(rnul<a, a IlOTOM Tlpoxon BeJUnCM. XYCJilTM cy HeMUHMa 11 xpcrauraaa HaHeJIH MHore rropaae ami cy MIIaK cY36(}JjeHJil [If 1436. romrae )](:wrMYH,lJ, je y Ilpary npornamen aa senrxor xparsa,

Tlocne CMpTVI necrrora- Crerpaaa Jlasapeaaha 1427. rO)l.JtlHe xpan, ){U.rrMYH.n ce ynYTIfO Y Beorpan rne ce nOCTaBVlO na npecro npJ.olMl1Bnm csesaay 3aKJleTBY nepHOCru O,U. 'Byplja Bpaaxoaaha, HOBor cpncxor necnora IllTO je neh 6HJlO npennuheao no crropasyny M3 Tare KOjl1 je 3aKJbY1JeH rrperxoane rO,lUllie. HOB OM necnory je npenao nnanrr, tarry H Mati. Ycne,U.HJIe cy 6e3YCllen1He onepatraje npoTIIB Typaxa Ha ,lI,YHaBY. Y HOBeM6py 1431. rO,[{"HHe :>ICHrMYH,U. je y Manany nocrao H JIoM6ap,n:HjcKH xpars a naisan je O.D, crpane nane Jearertaja IV y PliIMY KpYHHcaH aa pHMCKor napa.

)KMrMYH.ll ce yrryrao y qellIKY rne je 6110 rrpI13HaT VI" aa qeDJKOr xparsa, nOIDTO je ycnezmo 'rypcxn nanan Ha jYJI(J-[Y Yrapcxy, Cp6V1jy H Bnamxy -aapeaao je nojae onepanaie xoje cy noaerre no nofiene aan TYPlU'lMa na rO.D,OMHHCKOM nOJbY KO,ll CMe,llepeBa. MeljYTMM, aa UOBpaTKY 113 l{eUlKe nap XHrMYH,n je YMPO y n:eneM6py 1437. rO,ll,HHe y 3HOjMY, Y cenaaneceroj rO,llMHH >IUIDOTa. Kana je ocerao ,lI,a he YMpent II03Bao je CBY 'tJenIKY 11 yrapcxy an a creny , npenopy-mo 11M xhep H sera sa HaCJle,n.H11Xe KpYHe, ofiyae ce y UaPCKO oneno, cene na rrpecro H TY rrostexa CMpT: Terto MY je OCTaJIO TpM nana aa npeCTOJlY, a 110TOM je caxpaisea Y BeIDf1<OM Bapamray, Bnanao je npexo nenecer ro,nI1H3. Hacnemro ra je AJI6peXT AYCTpl1jcKl1 KOju je 61110 O)l(efbeH rseroeox hepxow JeJIHCaaeToM.

Kpa,n, AJI6epT je M3ReHa,ll,a npeuanyo na nyry aa Eeq

17. oKT06pa 1439. ronaae. Y Yrapcxoj ce TPa1£CHO anaaapCKR CI1H KOjl1 je rpefiao na O)}(eHR Y.IlOBHI.l;Y 11 IlOCTaHe xpars. Hajo36HJbHMjM KaH,nM,I(aT je film Jlasap, CIDI cpncso aecnora 'Bypha IiPaHKOB11ha. Me1]YTI1M, Jenacaaera je onfiana

Jlasapa jep je 0110 "1ll113MaTHK". BJ1UJe npncranana je MMao rrertraecrorommnsn spars nOJbCKe BJla,I{HCJlaB III, on J1I-'1- TaBCKe .D.-IDIacTHje Jarcnosaha, KOjH je 1440. romnre H 6uo KpYIDfcaH. Me1)yUfM, JeJlHCaBeTa PO,ll,I1 Bnamrcnasa "nocxrpne" xparsa Anfiepra, ,lI,oIU1JO Je no cysotia M3Me1); npncranana 3aKOHHTor ananapa Y KoneBWI 11 non-cxor xparsa KojI1 cy oxorrsarra TeK 1442. romrne,

124

us

3JIATHH 3MAJ

.LJ:ecnoT CTeiPaH ce, najaepoaarnaje, PO,nMO 1374. romrne y Kpyraeauy. nOCJJe 'IeTIlpM K1iepM OH je fino nero aere KHe3a Jlasapa M MHJIHD;e.

o J-berOBOM nermscrey ee He3Ha Hl1II.ITa. J e.u;l1HO je sanncano ,na je xao zrere nocaarpao je,l{HY O,Q BeJlMlCMX 3a,lJ,Y)K6MRa cnora ona M na je npa TOM pexao "Ilozrahn by nehy 11 nemuy". MCTO TaKO ce 3Ha .ll.a je y MJm,QOCTl1 6uo "PYKoBo1]eH on 6J1aroqacTIllmx". TIO,lJ, TMM 6J1arOlJaCTMBMM nonpasyaesa ce aerOBa MajKa Manana, }-herOB yjaK MOHax .LJ:a.HMJIO, 6y.u;ylU1: nera cpncxa narpnjapx ,D;aHMno m a xouaxaa.a JeiPmmja_2S6 He CMe ce aatiopaanru n na je 6paT JOBaH, KaTO.JDf'Il<:l1 CDeWTeHl1K 113 HOBor Bpna 6110 nporoaecrnjap KfberMl-he Mnmme 11 J-beHI1X canona Creipaaa l1 Byxa_287

Hseros 6110rpaiP KOHCTaHTMH 6eJIe2KH .lla je CTe$aH O,L( ,LI,eTMl-hCTBa BO,!{110 neJIMKe 6op6e M 6110 xpa6ap. Y nonersa aa MaHaCTl1p XHJHlH,n:ap Ka)Ke na je on "MJla.um<. noxrniy" 11 on MJIa,lJJ1Jllrnx MHa sananao y MHora remxa ncsymea,a, OCTaBJbeH lJaK ,D.a YMpe. Crediaa saxsarsyje Ca. Cl1MeoHY I1 Ca. CaBl1 WTO cy MY BpaTl1JI11 nynry ca "npara CMPTHJ1X" Te MY je no .n:pyrl1 rryr nar 2Kl1BOT. Tlponrao je Kp03 "oran,

,

127

286 M. nypKOBI11i, HKHe3 11 necnor Creq,aH JIa3apeBI1IiH, Beorpan 1978, crp, 11:1-19; JI<..

AU.n:PCJMl'l, "Be.nylia ,!J.paraUla", Pa'la-6eorpa.n: 1996, crp, 72 .: 73. 287 K. Jl1p"'1eK, ., HCTopJ1ja Cp6a" , HH, Beorpaa 1978, CTp. 365-366.

128

Bl1Te30BJ1 pena :JMaja

11 BO.llY" l1 nOCTaO je "'IyneH nrnpOM CBeTa "a MaJla cpncxa nojcxa najaeha rnac M l1Me no nacersean crexe". Y partroj 11 ,lJ.pyrl1M nenrraaaxa je 6"0 HeHa)J.MaIlJaH, a "Tocuon ra je 06,uap110 nenOTOM, rOBOpHlf'IJGIM cnoc06HOCTJifMa M MHTeJIWeHUMjoM". ):(ecnoT ce 6aBl10 KfbIDKenH~ H

. 288

rrpeBO.llMJIa"lJKl1M panou nOIlJTO Je suao rp"'lIrn.

Kana je y nporrehe 1395. romrae cyJITa.H Baja3MT ICpeHYo y par npornn BJIamKOr aojsone Mapse Crapor nosaao je 11 cnoje Ba3aJIe Crediana Jlasapenaha, span-a Mapxa l1 KOHCTaHTMHa ):(pararna. Ilpen 60j na PomrnaMa xpars MapKO je pexao: "MoJIJifM Bora na uoxorne xpmnhatraaa, na xasap ja npBI1 noranyo y OBOM pary". MapKO je 3aHCTa normryo y 60jy, a H Typtra cy 113ry6l1JIl1 6HTKY· Haso cy xpI1ll.Jl]amt ,n06HJlH OBY 6HTKY yrapcxox xparsy ){(ytrMYH.llY je 6HJIO jacxo KOJIHKO TyPUH nocrajy orracrrn aa Cpenn.y Bnpony H 3aTO je O.llJIy-qHO na noxpeae KpCTalIlKH par nporrm H>HX. Ilosaao je Y par «ppaHUYCKe mne30ne, caor fipara, xparsa Bennena, HeMa"'lKe swreaone, BeJTl1Ke MajcTope saremxax penona 113 TIpYCKe l1 ca Ponoca, OMiOCHO Tenrouue 11 JonaHoBue_289

Kpcranrsaaojcxa ce npnxynrsana y BY)],MMY H 6pojana je 60.000 lbY,o:l1. rrpl1.CTHrJlHX l13 EHrJIeCKe, <I>paHuycKe, Byprynaa]e, HeMaqXe l1. YrapcKe. Ona nojcxa je npno OIlJba'IKaJ1a Cp6Hjy, a 3aTHM je 3aY3eJIa Opnrany H BH,D.JifH. Kpcraurxa 11 rypcxa aojcxa cy ce cyziapnne KO,D. Haxono.rsa 25. cerrrenfipa 1396. rO,!(JifHe. <I>paHUYJI1 cy npnn 113BpIlIHJHr aanan a .lla ce xparuhaxcxa aojcxa Hl1je HI1 pacnopennna. Ilocrnrmt cy neJlHKO M3HeHal']eae M KO)], TypcKe nojcxe pa36JilBllIH nOTITyHo jenan aeH neo. ,UpyrH zteo TypcKe nojcxe ca Eaja3HTOM xa qeny ce M3HeHa)],a nojanno III yHMWTI10 xpmnhancxy nenrazmjy xoja je ocrana 6e3 3awruTe KOl-bIme, a nOTOM je 6p30 noryxao u: cppauuycKe

288 M. TIYPlCODHh "KHe) W .!ICCnOT CTeq,aH Jl33apeDHI!", lieorpa.!l1978. crp. 25-26. 289 11.CTO, crp, 38-39.

BJilTe30'Be. Y npecy)lHQM -rpeHYTKY aa )I(m'M}'H)lOne rpyne ce YCTpeMl1.0 TYpCKl1. Ba3aJJ: ,neCnOT Credian ca 5.000 CPIlCIrnX OKnOl1HJilKa 060PJilBIlll1 l1. l-berOBY 3aCTaBy. )J(HrMYH)l je Mopao ,n:a 6e:>Kl1 ca 6ojHor nOJba jensa ce cnacaB:urn_290

Ben janyapa .1398. r-omnre TypO:H cy ynamr Y EOCHY ann cy nperpnerra nOPaJ 3aXUa.Jbyjytll1 jaxoj 3MMH H HeKJilM "aacnyrassa" necnora Crerpana, ]{oju: je 61110 OKpHBJbeH aa TO. EHO je OCYMfbHqea ,na je cryuno y npaiarerscxe oaaoce ca Yrapmra, jep je "110 caBeTY J-IeIrnX" ITOCTaO " ztpyr C Y apnsra".

Typcxa ocsajarsa Y EBPOl1l1 Hl1CY aaycraaarm XpIDllhaHI1 ca 3ana)la nen TaMepJJaH ca liCTOKa. Ilonaaehn y 60p6y nporrra TIDfypa TypCKl1 cyJ1TaH Eaja3HT je nosnao CBe cnoje aasane MeOY KojIDfa cy 6I1JIl1. xaes CTe<jJaH If iseroa fipar Byx If aaa H>HXOBa cecrpnha rpryp l1. 'Byphe EPaHKOBI1li. TIpeCY,!(Ha 611TKa ce o.n:l1Ipana J(0.ll Aarope, naaanose Anxape 28. jyna 1402. f'o.n:ln-Ie. CTe4>aHoBa soicxa je na BMIlIe MeCTa npofinna TMMypoBe 'rpyne, a onaj ie nOTl1.CHYO Eaja3I11Ta na .n:eCHOM ICP1-1llY. M oaaj nanan je ocyjerno CTe¢aH ca cBOjHM 0l<J10lIJ-lMl:.U1Ma. Mel]YTMM, Eaja311ToBM MaJIOa3u:jcKH TMMapM cy y TOKY eoia npetnna aa TavepnaHOBY crpany H TlifMe je 6HTl<a 6HJIa penrena, CTe¢aH je rpM' nyra ynaJJ10 y 60j npe,nJIa)l(yhJ1 Bajaarrry ,!(a ce nonyxy .n:OR jour Mory. Eaja3ID'OBa BojCK3 je norysena a OH je 6M'0 3ap06JbeH ca cnojl1.M xapeuox y KOMe je 6l1.na l1 Ommepa, cecrpa necnora CTecpaBa. Y 60jy je 113rl1HYJIO .nOCTa cpncxe sojcxe, a 6MO je sapofirserr 11 Fpryp EpaHKonHo.291

Crerpau ce ynynro y Llaparpan rne je 6110 rOCT Jonana Vll H a.erone cynpyr-e JeBreIDIje, hepxe <I>paHQeCKa Il raTHJIY3I1ja Jil3 'Beaone. CTe¢aa je on JOBaHa ,u06J10 H1T)'ny necrrora, a Jearennja .ie npennoaorna na ce O)KeHH l-beHOM ceCTpOM JeJIeHOM. Tana je "3611'0 cYK06 H3Mel]y C'rediana l1. 290 M. nypKonHII, .. KflC3 H neenor CTC¢ttH JI33apeslln", CTp.4(}-42.

291 HeTO, crp. 56-60.

129

FberOBor cec paha 'Bypl)a xot'a je yeneo na YT~MHI1'll1. CTetPaH ce ynyrao na ocrpno MlfI11:Jle.FIY rne ra je xexao rarnJ1Y3M: "Y3Wl xojy xohem on MOJl1X Kbep11 ce6H aa a<eHY". CTetPaH je mafipao Jeneay ea KOjOM ee serrtao 'rex 1405. ronaae. 0 aeHoj narsoj ey,n;6IDU1 HeM a nOJlaTaKa. IIoIIITO aacy 11Ma.Jll1 nene JeJ1eHa ee 3aMOHalillma, HanYCU1J1a Cp6Hjy Hn11 je spno pano YMPJ1a_292

,L:(oKje CTecpaH 1ll10Bl10 sa MHrnJIeHY, 'Byplje BpaHKOBl1h je ycneo ,n;a ce cnace 113 aaraopa. CTecpaH ce nOTOM ynyrao 6PO,n;OM Y 3eTY KOn cnoje cecrpe JeJ1eHe E~. oyplje ce noaeaao ca CYJ1ejMaHoM 11 UOlKYPl10 na npe YJaKa crnrae Y Cp6l1jy. Kana je TO Ca3HaO CTecpaa je yseo BOjCl<Y O,II, 'Bypha BanWHha H ynymo ce y Cp611jy rae ra je nexana cnpesma nojcxa FberOBe MajKe MHJ1HlJ,e. CTetPaH ce ynyrao Ha KOCOBO non-e r,n;e cy ce zrse aojcxe CYKo6l1ne He)],aneKO OJl rpaqaHHIJ,e, na MecTY TpMIIoJbe, na -BaBe)(eJ-be 1402. rO,lJ.HHe:

CTetPaH je IIOpa3110 nypljeBY 11 TYPCKY BOjCI<Y Y crpanmox nanery. Y OBOM fiojy je aa TYPCKOj crparra 6110 11 hecap YrJberna, rocnonap Bparsa KOjH je ofiasecruo CTecpaHa 0 TYpClCl1M lll1aHOBKMa 11 BOjCI.U1. II~cne 60ja je IIp~ao Crediaay, a 3aY3BpaT sanpxaaa CBOje crape 06nacTIi1.

IIOlllTO je ycneo na e.JmMHHHII.Ie oypl)a Bpaaxoaaha CTetPaH je CKJIOmlO MHp ca CYJ1TaHOM CYJ1ejMaHOM a Ta)J.a ce nojasno HOBI1 npereunerrr ua BnaCT. EHO je TO, onora rryra, n.eros poheaa GpaT BYK xoja ce noaesao ca TypIJ,HJv~a. lhro;OB Hanan je 6110 6p3 11 OCTaBHO je rryCTOW no Cp611jH. IIoqeTKoM 1409. rO)(HHe CTewaRY cy y nouoh )(OIllJUt xpars )KwMYHJl H Tlano Cnaao. CTecpaHa je nosena )(a aarrynrra BJ1aCTeJ1a. Kana je Byx ca TYPllHMa nonrao ,!J.O Eeorpa.na lIpl1CTaO je .na nO,IleJIH 3eMJbY C 6paToM Kojl1 je npl13.Hao BPXOBH)' CynejMaHoBY BnaCT. Tana je nonmo ,!J.O CYJ1ejMaHOBor cYK06a ca 6pahoM OKO npecrona, MeXMe,I( 11 Myca

292 M. nypJ!:ODHh, .. KHe3 H JIeCnOT Crel1Jall JIa:mpcnHh", crp. 63-65.

293 MCTO, cTp.66-71.

130

l I

I

I'

1

l

Bl1Te30BI1 pena 3Maja

cy aanana 6paTa npn qeMY cy· MYCI1 npamna necnor C TecP au, hecap Yrrsenra H BJ1lUllKW nojnona Map-ra, Myca je Crepaaa OCJ10B.JbaBaO ca "fipare " a non CBOjy aacraay je noanao H Byxa Jlaaapeaaha, 'Bypha 11 Jlasapa EpaHKosaha. Myca je UOTYl<aO CYJIejMaHa KO,I( Fanare, a .Ka,n:a je yxaaruo BYKa Y HeBepCTBY O,!J.J1y~o je .na r-a noryfia, Haxo y 3ana,!J.11 ca 6paTOM Credian je MOJIMO Mycy )],a ra nomremc ,l1;onU1o je )],0 HOBe 6HTKe 15. jyaa 1410. rO.lJ;HHe KO,!J. Llapzrpana Y KOjOj ce Credian HCTaKao. Mycnna nojcxa ce pacyrra, a OH je nooerao. Crediaa je yruao Y Ilaparpaa KO.1l Mairojna Ilaneonora KOjl1 MY DOHOBO nornphyje ,!J.ecnOTCI< aaaa.e. 113 Ilaparpaaa je ca hecapox YrJbeWOM KPCHY 6PO,!J.OM Kp03 Il.pHO Mope ynYTHBDll1 ce BojnO)],11 MJl.iP1fM rne je cpnaaxo nosexan. Haxo rropaxea, Myca je ycneo na oxyna HeWTO sojcxe ~.lJ.a yxnara Byxa 11 Jlasapa. Byxa je O,I(Max Ilory6110, a xana je nOHOBO nomno ,!J.O fioja ca CYJ1ejMaHoM non Jenpeaou Hape,!J.I10 je na ce nocexe 11 Jlasap. IIOIlITO je 11 osy 6HTKY 113ry6110 Myca ce nOHODO ynyrao Cretpairy, Y MenyopeMeHY Cynejstan ce onao mrhy 're cy ra npacramrne narrycrane, a nOTOM je y 6eKCTBY y6l1jeH O,I( cersaxa, Tana je Crerpaa O:IJ.CTyrrMO O,L{ Myce a aa TO ce npl1IIpeMHO 11 'Byphe. IIoU!TO je OT1<pJiIO 'Byphese naxepe Myca My ,I(aje OTpOB. Kana je ocerao .n;a je OTPOBaa oyplje je yseo npOTHBOTpOB Te ce CBe 3aBpWMJ10 Ter06aM3. a nOTOM je ca ,I(enOM CBojl1X Jby,n:H no6erao on Myce KO)], Fpxa, Tana je aa Mycy ynapno J-berOB fipar MeXMe)J. ann je 11 'OH 6HO noryxea. .113 CHJlI1BpHje, y KOjOj je naurao YTO'lMWTe 'Byphe ce ynyrao MopeM sa Conyu, a nOTOM KOUHOM y Cp6Hjy rne je crarao y jecen 1412. rO,L(HHe na BeJ1HKY panocr aerOBor yjaxa CTeq,aHa_294

Myca je nOHOBO xpenyo na Cp6Mjy npexo Bpaisa 11 3eMJbe becapa YFJbeIlle, KOjH ce jensa cnacao a nOTOM je

294 M.nypKOOMh, "Kaea 11 necnor CTeljJaH Jlaaapeaah", crp, 88-100.

131

)J(ueojHH Al'l.fl.pejwb

ynapno na rpa.uOBe CBPJbHr, COKOJ1au., BOBaH, CTaJ1an I!I KorrpMjaH KO)1, Hnnra. ,D;o Belie 6MTKe nouino je KO.u KpyweBua me je CTeQ>aH 6110 rropaxea. Tajta je CTe¢aH 3aTPa)K110 DOMon 0)1, )Km-MYH.ua 11' MeXMe.ua 11 xana je ~)OpMl1paO HOBY BOjCKY xpeayo je na jyr CTl!lraBWI1 Ha Onne norse. TIOWTO ry Hl1.CY HaWJ11!1 Mycy OTMIIIJll1 cy non nnammy Brrronry KO,ll CO¢Hje 11 no fioja je )1,OWJIO 5. jyna 1413. rO.l1.I1He KO)1, qaMYPnya. Kaaa ie cXBaT110)1,a ry6M 611TKY Myca ce nao y 6er, aJ111 cy ra cycTHrJ11!1 MeXMe.uoB11 Jby.ul1, yxaarana 11 y.uaBI1JIl1. TIpeY3eBIIIl1 nJIaCT MeXMe.u je BpaT110 CTe¢aHY cee rpanone 11 3eMJbe xoje je yaeo Myca?95

}-f3rne)1,a na ce CTe<\laH jow on 1398. rO,l:(l1He DOBe3ao ca vrapieaa, a DOCJIe cnafirsetsa TypaKa ca )l(j{rM)'ll.nOM je nocrao nermxa rrpMjaTeJb. 3a onaj casea je 6MO aacnyxan yrapcxn sojcxoaoha <f)M1ll1D ne CKOJIapM6yc, n03HaT III xao TIMTIO Cnano. bMO je nopeKJ10M <l>MpeHTMHau 11 60PHO ce y3 Cp6e KOjM cy ra rrp03BaJIM <f)MID1D Manapaa. )'[(urMYH.l1. je O,!lMaX rtao CTeQ>aHY Beorpa,n, Ma'tfBaHCKH 6aHaT 11

BaJbeBO.

npMJ1MKOM CBetIaHOr YCTaHOBJbelba 3MajeBor pena 12.

12. 1408. ronane npna Me1')y HOCl10Ul1Ma 3naTHOr 3Maja 61lfO je "CTeQ>aH necnor, rocrronap Panrxe" _296 CpncKI1 I13BOpJif hyre 0 l-berOBOM tIJ1aHcTBY Y peony tIMja je npaBMna, CBaKaKo, Mopao nourronara a OHa cy rronpaayueaana M 60p6y rrpornn 1lI113MaTMKa, O.l1.HOCHO IIpaBOCJ1aBana 11 o,np)KaBaH>e M11ca nOBo,nOM CMpTI1 nexor- o,n xnaaoaa pena,

KaTOJTI1tIKa npkaa je sa speue ,neCDOTa CTe¢>aHa l1MaJla nofipe ycnose sa pan, a KOTopCKa 6MCKyII11ja je HMaJIa jYPMC,!ll1KUMjy san xaromoraxa y Cp6Y1jM_297 oniex y CTe~)aHoBoj opMjeHTamtjM xa KaTOJ1HtIKoj YrapcKoj MO)Ke ce BM,neTH 11 y Ilryjcso] ropa. "Paj 11 naxao" non

295 M. nypkoBHh, "KHeJ II .IleCnOT CTeIj)aH JIuapellHh", cTp.l02-106.

296 -B. Baranyai, 'Zsigmond kiraly u. n.Sarkany-rendje" ,Szazadak LXl4-6. 1926,slr. 576.

291 ",. TPH<jJYHOBl1h ... .necnOT CTe!j)aH Jla:mptBllh-KH.IDKeBHH pa.llOBH", JieorpaJl 1979.

cTp.71.

132

Bme30BH pella 3Maja

Boropomeramea nna~OM y OBOj uPKBI1 HallKpl1Jbyje yr-apcxy SJlaCTeJIY Meljy KojOM ce nanaaa M )1,eC1l0T CrecPaH.298 .LJ:a je Y Cp6l1jH. 611J10 nonynrreno KaTOJIWfKO MMCl10Rapeae y apexe necnora Crerpana rOBOpl1 nonarax 113 iseronax )/(yrrl1ja: "yrapcxa CBewTeHHI.:{H C OHe crpane, na npeaapy, xana fiexy cafiopn y npxsaua, .l(oljowe no CBOMe LIHHY ca HapO,I(OM M csoje nxorre npoaecome rpaaou, Hsux fiJIarO"laCTJ1B11 pa3JbyTYI, jep 6exy H>erOBe cnyre; a JOIII on aanaaa na xaprnja HaCJIMI<aHe MKOHe, xao na cy na KPCTY pacnerrr Orau (M) CHH, M OCTaJIO; OBe (MKOHe) nocrranre necrrory. A OR xao y CHY, He rnenanre aa 0130, sanoaezra na ce aa CBaKY MKOHY CTaBl1 03RaKa Ii rta ce pasnerte no rpanoaaxa 11 npKBaMa:,,299

Onjex peztoaarrsxcr noaamaisa necrrora CTe<1>aHa sa- 6eJle)KH0 je aerOB 6110rpacp: "If H>erOSo neno fienre nenpecraaa MliJlOCHIl-ha M qeCTO 'l.MTaJ-be 6mKaHCKl1X pena, TOJlMKO ce 6pHHYO sa Hl1llITe na je caM H3JIaJHO aohy no nYTeBHMa 11 orpanaua na nane MKTIOCTIDhY CBOjOM PYKOM ... A npanaxarne BpaTHMa HMWTl1X,Kojl1Ma Kp03 np030ptIHtJ 11 OTBOP (MI1J10CTMlbY) nasauie. 11 CBM snahaxy KO je raj KojM OBO 'iffiil1. Xohauie cnarne nenaxa rOMl1JIa npOKaJICeHHX xoje caM caarna xpaisaure H y HOnM l-bMXOBe necanne (,napOBJ.1Ma) McnYl-baBarue. ,,300 .LJ:a JIM cy BMTe30BM onor pena 06aBJb~nM 11 joru nexe pHTyaJTHe pann,e HeMa nonaraxa? TIocTOJe onpeheae naponne .nereane aesarre sa necrrora C'rerpaaa xoje cy sa MHore 3arOHeTHe, ann cy CaCBHM Y .n:yxy 6MorpaQ>l1je 11 pe.uOBHH'IKl1X 06aBe3a.

Y jermoj xepneroaa-txoj npMTIOBeTKM ,necnOT Crediair ce 06J1.atIM Y upocjaxa, y crapo oneno H H,!le no cnery na npOCI1 na je nOTOM CBe TO nanao CHpOMaCl1Ma. Taxo je zromao 11 y HeMaqJ<y r,ne je ID CaMl1JIOCrn npHMJbeH 11 na uapcxa

i~~ R'rcna ayropa, "Hcropaia cpncxor Hapo.lla" II Jieorpa.ll1982 Ta6 xx

300 HCTg,c:~~~el1~·" )i(m'HjC aecnora creeaaa Jl33apmiha .. , Iicorpa.ll1989, CYp. 128.

133

)IUlBojMH AH.npejwJi

BHTe30BI1 pena 3Maja

nsop na uoha, ,L(0611ja 'Il1CTY 6e.r.ry onehy M jenay csehy. Kana je nocnyra Kpa.n:OM npOBMpRJIa BM,lI.eJ1l1 cy ra ,o:a JIe)l(H na CTOJ1Y "KaO MPTaB" aanammura a jorujemry, CBOjy caehy, Je.n:HY H3Ha.u. rnane, a )J,Pyry acnon uory. "4ajKaHoBali HaJ1a3M na je MCTO TaKO 11 Cn. Caaa y HapO)J,HHM npH'JaMa 06JIa'll10 npocjaxxo oneno. Pea je )J,aKJIe 0 sepoaaisy .u.a BpJ10 nen.ena, cnera M 60)l(aHCKa Jll1'lHOCT Y3HMa 06Jll1K npocjaxa, Ilpexa TOMe, necnor je npnxasaa xao Ml1TCKl1 xepoj, nyryjyhe 60)l(aHCTBO. TIo eBeMY ce 'II1HH )J,a je CTBapHOCT XpaRMJ1a Ml1T_J°l Jour je)J,HY Ml1TOnODlKY npaxy 3a6eJIe)l(l10 je 11 BYK Kapanah: j{ecnOT CTeBaH YI C1!f6UJDKa nesojee, pOJI.YITeJbJ1 CU6HfbaH11H JaRKa.31Y1. HaaO)J,HO, necrror je l1.D.ylrn 113 Pycnje nourao na KOHaK y BY.D:HM a ManapCKa rocnozra, Bl1)J,eBWH ra Bl1COKOr 11 nenor, saxene )1,a l1Ma nopona o.u. }-bera, re My nOIIlaJbY y HOllH nenojxy. IIOUITO je npecnasao ca }-bOM yjyTpY joj je aao npcren JA saneronao je: aKO PO)J,.M MyrnKO zta MY )J,a l1Me JaHKO a aKO ce poan IKeHCKO, Jan-a, ,L(eBojKa pona 6Jll13aHue, MyIIJKO 11 )l(eHCKO. Jaisa ce y.u.a JA pO.LJ,lil CMHa CeKyJ1y, KOjl1 ce KacHl1je y paTOBl1Ma HajBI1l11e .u.pJ)l(l10 ca yjaxosr JaHKOM.

TI03HaTo je nepoaasse CBl1X MH)J,oe8poncKI1X uapona aa je sesa 113Meijy 60)KaHcTBa JA CMpTHe )KeHe Moryl'ia. 1(0)1, Cp6a cy CBJA BeJll1Kl1 jynana 3MajCKl1 CHHOBH. MCTO TaTCO, n03HaT je 11 Ml1T0J10II.IKH MOTHB .u.a je ,II.eTI1li>1i1 orau {'OCT. "liajKaHoB1i1h cstarpa na BYKOB sarrac nexa ,l(l1peKTI{e aese ca necnorox CTeBaHOM l1 ,II.a je neo MHTa 0 lbeMy. no caexy, TaKO je, aJIH 611 Morno 6l1TFf 11 OHO rrpyro, Hocrojn "'y,o:Ha nonyaapaocr y .n:ecnOTOBOM /KHBOTY 11 Ml1TOBl1:Ma KO)J, Cp6a KOjl1 cy .l1.3 .u.aBHHHe. ,L(ecnoT je 6HO ananap, CHH KOCOBCKor MyQeHI1Ka, HOBor cpncxor MHTa 0 crpaaarsy aJ1H 11 xnaa pe.u.a 3Maja, 3a 06W{aH napon 3Maj, ananap, rOTOBO 60)l(aH-

CTBO. A 3Maj, 3Maj je Ml1T0J10IIJKO 6H1ie KO.u. Cp6a, no caeay IlITO tnt:mf nOTI1CHYTO CTaPO 6mKaHCTBO. IIo3HaTa cy ):(ecn~TOBa- nYTOBaJ-ba Y YrapCKY 11 aa caoja HMa1-ba, cse no PY-CH]e, a MOTHB 0 poheisy Cl16IDLamrn JaHKa 3aDHcaH je 11 y HeKOnHl<O HapO.n:Hl1X necaxa xao M y CaBI1lfCKOM JIeToIIHcy.

. Y Ca.JJHHCKOM sterottncy rnnue )la je ):(ecnOT nocne jenaor rrana ca xoisa KO»' Cpeopnane "OCTao 6eC'le,l(aH". II03HaTO je na ce Crerpaa O)KeHnO nocne axropcse 6HTJ<e 1402. rOJ(HHe liepKoM <J)paaqeCKa raTRJIY3l1ja, rocnonapa ocrpsa MMTHJ1eHe, cecrpoxr ~apwnrnoM. Hseroaa MajKa, rana MOHClJCIDba JeBreHHja y nOBe.Jb11 oa 12. cenreudpa 405. rozarae xasce: "xa PacHHl1 xana ce rocnonaa .u.eCIlOT )Kea.aIlle". I1HTepeCaHTHo je na Jeneaa ca Ml1Tl1J1eHe HM ne HHje 3a6eJ1e)l(eHa HJlH HaCnl1KaHa y HeKOM MaHaCTl1py ca .u.eCUOTOM l1nH cassa, a Hl1 y fberOBOM )l(J..rmjy ce OHa He nOMJ;lH:.e. Jlpemocraarsa ce ,o:a je YMpJIa l1Jl11 je spaheaa HaJa,Z{ pO'z{HTe.JbHMa IT03HaTo je 11 na HMje MMao aacnenaaxa

"6 6 "IT

KUJe ecnnonaa'. ,...,ecnOT CTel}>aH y Berottercxoj

aOBeJbJ1 H3 1417. romme Kue zra je "aenocrojax axona 6pa'IHora". Ha I10Be.JbM Mape EpaHI<OBHh on 15. HOBeM6pa 1406. ronaae HaJIaJl1 ce nexar ca TpI1. J1HI<a. Mel)YTMM, TIypKoBMli HaBO,1{11 na ,l:(enrep OBY nOBeJbY npl1;Imcyje ,L(ecnoTY, a aa nesary je npencraarsen ca cnoja naa CI1Ha! TPOHOll1Kl1. ponocnos Dl1II.1e aa je Creqian 6110 oxeu.en hepxoa "fiana ropao60caHcKor TBpTKa". Haponao npenaise {,OBOPH na je CH611li>aHHH JaHKO BaH6pa'lHl!.l CI1H zrecnora CTel}>aHa_3°3

Jlornezrajno IlITa KaJKe CaBHHCK1!f nerottnc: Tocnoha, necncrana Jeneua 6erne 6ecnJIo,lJ,Ha, a necnor je na je»'HoM CBOM l1YTY Y CH6I1H:. saaohao KO,1{ Brraxa Bor'yra ana By.u.HMHpa H Ty ce sarnena y fberOBY xhep. Jlonrro je fbeHoj

303 J. Pehen, uMonm 0 poljcHoy CM6HHoaHHH Jaaxa ", rO.1l11WJio8K cI>WJlmo¢>cKor !jJakYJlTera vnr, H. Ca.n1964-65, erp. 207-8.

134

135

30t B."iajK3HoBMh, "Yapurresse neencra C'reBaH3 Jlaaapeanha y pCJI CBeTHTeJl.a", BorocnOI)JIoc 11, CD. 3, cTp.180.

302 I1cTo, CTp. 182.

)}CJ.mOjI1H AH.!lpejHh

BHTe30BI1 pena 3Maja

Maj1Gt. TO 6HJTO MI1JIO )1,03n0J111 )1,a ce Ha1)e ca )J,ecnOTOM. Ilocne Tora .ll:ecDoT je 6110 csrymen 11 "cxpfian" na WTa ce n.er-osa DJ13CTena ofipanona. ):(ecnoT je nosaao )1,eBojKY, nOJby6110 11 )1,30 rrpcren ronopehn: "Tn jecn rtpyr-a )f(eRa Moja Pyra xao I{ Jenena xhep KaHTaKY3lfH3 Ilaneonora". 1iI Pyra pO)1,11 rrnoje neue "aase on CTe<i>3Ha" I{ PO)1,11 JaHKa M Marnaneny.

Jlerorrnc ce MHoro pasmrxyje 0)1, HapO)1,He ermxe 11 3BY"tJH npJ10 ynepJM1BO, a He nosorae ce Hl1. nyr y Pycnjy rne )J,ecnOT saacra IDfJ(a)1,a Hl1je 6110. CMaTPa ce )1,a je KO)1, BJ13Xa Boryra oxersen y Dlfj3HoM CTaH:.y, a (P)YTa je 611na "omYIDTeHI1Ila" I1nl1 Y)1,OBJ.fIla. 3a Xyrsamria ce 3Ha )1,a je 6110 ClfH aexor Bnaxa npocror pona, HajnehH 6poj aaysnnxa He sepyje y Ta"tJHOCT TBP)1,l'bR y neTOIlJ1CY n03V1- aajyha ce na TO zta je CI16ID-baHI'IH JaHKO poheu OKO 1387, a ,l1;ecDoT 1374. rO)1,HHe rra 61{ T3KO Jaaxo 6110 MJTa)1,Rh xazra je Crediaa nocrao nasan yr-apcxor xparsa, O)1,HOCHO, )J,a je

redian HMao caxro 13. rO)1,l1Ha y TpeH)'TKy JaH1<OBOr poheisa. He )1,OIIyruTa ce MoryhHocT na je J3HKO POneH

• . 304

KaCRMJe, llITO HHJe I{CKJbyqeHO.

JaRKOB oran je nocrao l'1I1Te3 [If 0)1, xparsa CI1THCM)'H)1,a )1,OUMO rpan Bajaa X}'H>a)1, y Ep)J,eJhY DO KOMe cy H np03naHI1 XYH>a,n;l1. JaHKO ce DpBH IIyT rrojaarsyje aa HCTOPl1jCKoj cuena 1438. rO)J,HHe xana ce HCTal<30 y fiojy nporaa Typaxa (II IIOTOM DOCTao 6aH ceBepHHCKI1 y Barrary. KacHHje je jour CJJanHHjl1 11 nocraje epnerscxa BojBO)1,a. liMO je 113a6paH aa rytieptraropa xparseaane Yrapcxe JIf nnana YMeCTO ManOJIeTaor xparsa Bnazorcnaaa ITo CMP'leT3-TJoCTyMa. TJocne nopaaa na Kocony 1448. rO)1,l1He YT3MHM"tJH0 ra je necnor 1Jyplie y Csrenepeny, YMpO je y 3eMYHY 1456. rO)J,J1He. Y cnaxoa cnysajy apno 'reruxo 611 611JJO ,l(OK33l1Baae n.eroaor poljefb3 nocne 1403. rO)J,HHe, na rrpmrep 1406. AKO je raxo,

136

YMPO je y nenecer M nexo] ronaaa Y rrynoj CH33M, jep je rrenocpeznro npe 'rora ycnenmo paafiao Typxe KO)1, Beorpazra, TIo npernocraana na je pohea "najaepoaaranje OKO 1387. rO)J,l1He" YMPO je qaK Y cenaaaccero], WTO je oncr Moryne.

MopaJIJ1 6HCMO ce aazrpzcara f:I na o61!1'lajy xoja je 3aHCTa nocrojao rana, a 11 xacnnje, KO,l( MRorHX aapona, O,l(HOCHO J<O,l( CJJOBeHa H Bnaxa, To Je 06(.1'Iaj rOCTIlHCKe npersyfie. AOMahHH HJII1 n.eron 3aMeHI1K )1,parODOJbHO CTa"BJba sa pacnonar-arse rocry .n:oMabHl\Y KJIM KaI<B.Y ,l(pyry )£(eHcKY ocofiy 113 cnor .n:OMa. 11 y HOBl1je notia ce TO 'IHHMJTO, a npe csera rrpesca JhY){HMa aa BJIaCTM. Kopeae ODaKBOM rOCTOnpl1McTBY rpeba IpaJICliITU y peJUlrU03RoM cxaaratsy JJY'rajyher 6Q)1(3HCTBa 111111: IlliKapHaIJJ.1jl1 npenaxa KojM Y Bl1)J.Y

OCTa rroxono nocehyje xyhy, Ilonrro CBI1 rocra HMCY I1CT'H pa3JJI1KOnao ce 11 aHXOB IpeTMaH. TJpaDH ['OCT je onaj KOj'H rpasca KOHaqIDllTe 113 nerrosnaror- xpaja, a rrocroje 11 rOCTl1 KojM TPaJKe 3arnT11TY rrpen HeKHM KO HX rOHM.305

Kao apno 06PaJOBaH 'lOBeK necnor Credian ce 6aB110 M mfCaH.eM DOe3(.1je. Hehejao ce aaztpscaaara na 'IyneHoj neCMH CJJOBO lby6Bf seh aa pemrroaanoa npeaony MHCTHqHo-qll1n030.pCKe DeCMe 0 6y,ayhHM BpfMfHHMa BMaarrnticxor- napa Jlana. 3a ony necxry ce MHCJJH na je DpeBO.1l ,l1;ecnoToB, l1JIM cajao 113 aerOBO[, apeueua, l1aKO Y HeKHM cprrCKJ1M lIeTOIlJ1CHMa CTOjH, .n:OCJTOBue, na je y ITI1Ta.H.Y I-berOBO .n:eJJo?06 CpnCKM TeKCT ce no MHoro qeMY Pa3J1(11Kyje O)J, n03HaTHX rp'IKMX TeKCTOBa OBe rrecxre llITO rOBOpl1 na je npesonanan yrreo .1l0CTa ayrofiuorpadioxor- 113 aKTyemH1X ztorahaia caoje sesose. TeKCT je MHCT1!I'laH H noaesyje ce 11 ca CTpaxOM xon Cp6a 360r rrpencroiehe nponacrn csera, najrrororser- 84-or "onxoxnea.aja "](oje ce cnpuraaa 1491/92. rO,l(HHe, a 0 KOMe name Y ,l1;ecnoToBoM JKHTJfjy Ji1 305 T.ITaJfajoTC?BJ.tI\, n!'.IIeTJol:', nHpOT 1986, crp, 15.

306 n. C. Pa.nOJI1·~MI'l. PlllBOJHM RYK CT3pe cpncxe KH.l1lKeBHOCrn", CTp.180-191.

304 J. Pehen, "MOnlB 0 poqeH,Y CM6IilMH1111 JaHKa", crp, 214-215.

137

KOHCTal:HJ.1H Cl,)J.1J10!30~. Ca nocnern+e 84 rO)U1He TpHHecTor ul:1Knyca 0.0: 532. rO,IJ;l1He DO CTapOM Mepeay npeaena

" e "0

aaspiuaaa ce crap-o 11 DO'lHH>e noroise BP Me CMI1 BeK,

. "B .,307

KOJM ce lU3l1Ba M BTOp:a ex'.

y "0 6y.n,yl'uuvl BpeMeHMMa" ce rOBOpl1 0 nanany

TypaKa(?) 11 06aOBl1 .n.p:>KaBe J1 ananarsy on 36 .nera (,necDoToBHX), y .:>IO-1Tl1jy ce HaBO.n,11 35 rO,llHHa, 0 pahan.y HaCJ1e.n,H11Ka (q}ljer?). "KaJKl1 HaM l1Me caoje; KaKO ce sosem. OR 11M ronopanre: 'Y60rM, Hajy60rllIjl1 JOBaH; nexaaa 6l1X nynap (saaorpana.p ): 11 .n;oliox osne na "IyaaM (BJIa.n.aM); sa 36 ro~a caMo'" JOBaH 611 MOrJIO 6MTM 11 TMTyJIapHO .n;ecDoTcKO MMe. Haj11llTepecaHTHI.fj11 neo je onaj rne ce ofipaha caou CMHY! "JaHWIe (sepoaarao 0.0: JaHKo) MOj nereane Moje; xyzra l1JleMO, Ka:>K11 Ml1. Y MHWl1jy pyrry. )l.a WTO CTBOpl1MO TaMO? Aa ce caxpajesso DO,o: IIOKJIOTI (rp06)" Tlpexa nOMliIlhal-bY BpeMescKMX TepMl1Ha noysnaao je yrspheao )J,a je TeKCT HaCTao 1400-1407. roanae, a y PYXOIIMCI1Ma 113 XVII 11 xvm nexa na spaiy ce HaJIaJM .n:OTIHCaH TeKCT: "BaI1CTliIHY, fipare CBe ce OBO 113Bp1lll1. 0 rope M TenIKO na.na pony xpMCTOl1MeHl1TOM, DOCJle nofipor xparsa (aepOBaTHO CTe<i>aHa JIa3apeBlIDa}".

o CTe<i>aHOBOM anaaajy M ocooanaxa najfiorse OBOPI1 H:>erOB 6HOrpa<l>: "Ca CTpaXOM cy CBM rJIe.n:aJIM na fbe a. A Tpe6a na ce 11 OBO ana na HHKO Hl1je Morao carrrenarn O~ll1jy l-berOBHX '1aK HM OHM najaanra. OBO He rOBOpHMO caxo

, . .

MM, Hero CBe)J,Oqe M CSl1 KOjl1 cy TO l1CKYCI1JII1. A OHa) KOJI1

ce sapnnao zta lie l1X yrneztara, HHje ce Morao OBor~ y.n:OCTOjl1TH. A OBO je JOID "lY)J.HHje 0,0: npnor: Y TaKBOJ SJ1a.n:aSl1Hl1 DOHeKO 1136e)l(e nouexan on :>KeHCKe Jby6aBI1 H CBl1pKe. A onaj je MP3l10 060je, na IDTa B11llIe 11 on- 6aIl.I10308 •.• xazta je l1lllao y rpan 3BaHI1 EY)J,l1M, r)J,e je 6HO ca60p sanamrrrx xparseaa H .upyre rocnone KO.n xparsa 307 D. C. Pa.llojH'IHb, "P3.3BOjHH JIyK crape cpncxe KHoKll<eBHOCrn", CTp.1S8-190.

:l08 :>KImtje, cTp.100.

138

BI1Te30BH pena 3Maja

yrapcKOr (KOjl1 je rpeoano na ane) y KOHCTaHlJ,l1jy iii y P11M Ha KPYIDfcalhe, onaj necnor Crediaa (6erue) san CBMMa HajcBeTJJl1jw; npen CBMMa 11 H3Ha.n: CBHX BI1.n;eo ce, xao Meceu Meljy saesnasra; 11 113 nanexa nH.n.eo ra je CBaKO; 11 CBI1 lberOal1 caaern na MeCTY (6exy H) ocraaome nenoxone-

6 ,,309 H 6 . IT

aHI1. a ca ope je ..... ecnor illlIao CBaKe rO,!U1He na TaKO

H 1412. Ha on OM cafiopy "OCMM ofiajy xparsesa l1 J-bl1XO:SI1X cynpyra 6Mjarue TY raxohe neJIHKl1 KHe3 JIl1TaBClG1 BHTOJI)J" 3aTHM 60caHCKH xpars Crerpaa Ocroja, CaH)J,aJb XPaHHtl, Xpnoje Byx~,aYCTpl1jcKe noiaone AJI6pexT 11 Epnecr, necnor Crediaa Jlasapesah, nanHHCKI1 nOCJIaHI1K 11 .npyrl1 o.uJlWlIDUJl1; 0'feBl1.llllM rspne, na je y CReMY 6J.1J10 13 xepnora l1 KHe30Ba, 24 rpodia, 26 ,UQYrMX aeJIHKaJJJa 6el yr-apcxax, H3j3a)J, .1500- BI1Te30Ba ca 3000 MOM axa, KOrba HamJIO ce Ha oxyny .n;0 40.000 .. "

Y nponehe 1423. romrae xpars BO)J,11 saiezuro ca XepnaHOM Il,eJbCKHM H ITl1ll0M CnaHOM 11 necnora Crerpaaa y Ke:>KMapK, y cycper nOJbCKOM xparsy BJIa.llHCJIaBY. AecnOT je nocpennax y CKJTanaH>Y Ml1pa ca TYj>cKoM 1424. a Ben 1426. roznrae je na cafiopy y TaTH rne ce pacnpanrsano 11 o 6y.uylieM HaCJIe.nHlilKY cpncxor- npecrona, no .nOJ]aCKY y Cp6Hjy "Creoax je nO:>KYPl1o" na Ca30Be cafiop y Cpe- 6pHHlU1 non Py.n:HHKOM na KOMe lie nOCTaBMTI1 33 H3CJIe.uHl1Ka cnor cecrpnha 'Byplja EpaHKOBHlia.310 Flypxonnh He HaBO,lU1 .o:a je OH PYK0l10JIO)l(eae HOBOI' ananapa y~rnHM 360r cafiopa y Tarn, Ben 360r 60JIeCTM nore xoja ra je nyro My'rnJIa I!l npenocehaaa CMprn?l1

Y Be311 cxpra iii orraca CMpTl1 ztecnora Crerpana nocrojn

f

. xorvtmocr na je MHTOJIOrH30naHa. Y H>eroBoj 6110rpaqn:tj11

croja na je 113HeHa.ua npesnoryo nocne pyxxa y JlOBY KO)J, , cena rJIaneje - rJIaBMUe (aaaaunse ce.rro Mapsosau KO.n D. C. Pa.nOjH'lMh, "Pa3BojHH nyK crape cprrexe KHoHllCeSHOCTH ~, cTp.l18. D.TPHIjlYHOBJoIli, ".necnoT CTC'IoW JJa3apesHIl - KHoKll<eBJ.1H paaoaa n Beorpajr 1979 CTJl.33-39. Of' , ... "" ,

M.nYPKoBub, "KHe] JoI,llecnoT", CTp. L29.

139

BHTe30BH pena 3Maja

MJIa.neHOBu:a): " ... 06e.nOBaBlIDI, 113J11]e .na JIOBH; .11 .nOR je jom JIOBI10 ... W HarH6ao ce na jezrny H na npyry CTpaHY xao

na lie ca KOlLa naCTI1 nohaxy ra no CTaHa. 11 xan je 6110

Y uraropy, OH nescame ncrrycrnaurn casro jenaa rrrac: 'ITo

'Bypha, no 'Bypha' ... 11 TaKO HHIllTa Jrnje rOBOpl10 no yjyTPY, xana 11 nyx caoj npenane Focnozry." .LI:ecnoT je HMao casro 50. roznma 11 rrocrojn nperrrocranxa zra je YMpo on nOCJIe,lll1ll.a cpsanor ynapa, amr ce Mopa IDdarn y BI1,ny .na n.eroa 6Morpaq, noceoao IIOMIDbe aa je npe JIOBa ofienoaao llITO MOiKe IDfarn aa CyMtbY na je OTpOBaH.

Ilocne 'ror-a cy ycnenana MEora qY.lla 11 HeCBaKI1.llaruI-be rrpnponne rrojane xoje cy l1Ma.lJe ztoxaaarn I-berOBY ananapCKY 11 Bory 6nl1CKY Be.llWlHHY· " ... y rpany (Beorpany) aajeztaarryr TaKaB crpauran rpou H3HeHa.lla ... on Tora xaca H TaMa 6H y ueJIOM TOM xpajy ... 113 rpancxe nemrxe upme y uaanyx nonnrne cy ce 'IaCHe I1KOHe. ,,312

3aHCTa, MHorl1 MHTOBH, xao onaj 0 HH6eJlYH31!1Ma H Ilosecr 0 Tp11CraHY 11 H30JI,l!11 rperapajy CMpT JitJlH y61lfCTB rnaBHIDC: jynaxa y J10By.313 TaKaB je crrysaj l1 ca Ml-JOrlifM HaUJl-lM JIeTODI1CI1Ma. Y .ll.YKJbaHHHOBOM J1eTOnHCY y61!1ua je npereneirr na npecro 11 y nOBY y6l1ja JJerl1'fl'!MHO nacnenH.I1Ka.314 CpnCKH uap Yporu je "y611jeH y JJOBY, J-ta 113BOpy none Oil crpane xparsa Byxanrana", ,!(eCRJIO ce TO, one KO,n; MeCTa Fnaaane. Hera je CJI)"Iaj 11 ca Byxanraxov xora y611ja cnyra. xana rraje nony na 113BOpy xon MeCTa

. K 315

Kapaxtaana nrro IDda seae ca MlITCKHM ITCOM apaxsanoss,

Vnoherse 11 MOTJ1Ba 0 y6HCTBY ananapa y JJOBY 11 Y Be3H ca necnorov CTeq,aHOM apaha Hac aa MorytlHocT ,na je Ii OH y6ujeH.

140

Hnax, 360r sera je iKYPHO )J;ecnOT? Ko je CBe rrpennaran aa necnora O,ll crpaue Mahapa? HHje JIl1 TO MOiKlla JaHKO Xyisana xao I-berOB BaH6pa'tHI1 CMH, arnr BaCnHTaH y yrapcxou .llYXY 11 KaTOJll1K nITO Crerpaa xao, rrpanocnanau 11 Cp6J1H Hl1je Morao rrpaxaanrm HJII1 je 3Hao zra, HaKO OH TO n prow ant , TO Rene l1 He MO:>l<e fi11TI1 npaxnaheno y CpfiI1jH, Hl1 on npxae, Hl1 on napona, Hl1 o,n Bpanxonsrha. Floc'roja MorYUHOCT zta je )J;ecnOT PYXODOnO)f(eI-beM 'Bypha xreo .lla OTKI10HI1 I-bIDC:one cyM.I-be y MorYUHOCT zra na cpncxn npecro llolje n.eroa BaHfipa'IHI1 CI1H, crpaaan H KaTOnl1}(.

o 06HOB11 Beorpana on crpane necnora Crerpana Hajfio.Jbe roaopn I-berOB fi110rpaq,: " ... Hero ce npnxaara nanpen noxerryror rpana, Kojl1 6ewe jenau o.n BeJlI1Kl1X npennax (rpanona) 11 na KpaCHOM MeCTY, xao IDTO MHoro nyra peKOCMO, xao Mano rae y nacersena; ya TO npocrpaxa nsrncna ... Harne He MorOCMO cn11t}HO 3aMI1CJT11Tl1 Hl1 HanM TaKBa YT01.l11Il1Ta, Al1 npI1JIa3a no BO.u;l1 11 no KOITHY ... H KO je xaaap na ITl1CaI-beM xaxe xaxan je nonoxa], 113rne,n 11 nenora (Beorpana)! ... On snaa,a cenxa nanarne no OKOJr11Hl1 (xao on) aaBMJIOHCRJ.1X KpeITKI1X Y3BllfD.leHHX apara .. .A Benl1Kl1 rpan liMa xeraopa apara., a mera xoia BOlle y YHYTparuH>JIf rpan ... ca BeJIHKHM KynaMa iii MOCTOBMMa ... 11 upxaa nenaxa je ca I1CTO'lHe crpane rpana ... a fil1na je npecro M11TpOnOJlI1Ta fieorpa.n:CJwra, excapxa CBl1jy CpnCKJ.1X aeMaJba... A (CTe$aH) Ha'nIHH 11 U:pKBy o.n: ocnona Y JIepJifBOJIl1jM Tpl1Ma aenl1K11M cacrarersaaa aa caxpatsnaan.e apxnjepeja 're npxae. A Ca3l1,I{a 11 cTpaHonpMjeMHHUY aa fionne ·M UPKBY Y H:.oj Y 11Me cserora synoraopua H11Kone, na najcrrahoj B0.ll11; H tracaznr nprone o.n: caaxora 113aOpaHor nnona; 11 npl1JIOJKl1 Uoj) cena H fiorarcrno MHoro; Y fbOj fiOJTHe 11 crpaime xparsame H onaxnrasse H:.11Ma nananre ... M name (on ocramrx) rpanosa onaj qyBarue H caaoneaaure CBIDd norpermrnmava, xao UaPCKI1 ,nOM. ,,316

312 )l(.I1Tlije, cYp.I23-l30.

313 ••• "neCM3 0 HI16enYH3HMa". Eeorpa.n 1971. cYp.1S9-60.; "Flo seer 0 TpHWT3HY H "')KOTH". Beorpan 1968, crp. 52.

314 C.MMjYWKODHh," rseronac nona.ll)'KJb3HHHa", THTOrp3Jl1967, crp. 236-237.

31S H.MI4Jl0UletlHh-nop~eBHIi. "HCTOPHjckll npenassa !'Ia MeljH KJbHJ!(ePHOCrn Ii KCTOpHje-MoTHs y6Hcrn3 y nosy", 360pHl>IK y 'i3CT Bojacnaaa nypHha, Beorpan 1992. crp, 29-40. )l,aKJIc Ii 1(0)1 )lCCnOTODe C~tpTI1 ce CpebCMO C3 MKfCKHM apXCTHnoM.

141

JlU1BOjHH AH.n.pejJ1h

DpanD xa DBeHl{aBaJ-be BlITe3Dna MMaD je .n.eCnDT CTe!}laH, a nDTDM 11 u.eroa HaCJIe,IlHHK nypqe. Y )[(M111.jy ce aanie nyra rDaDp11 0. iseroeoi BDjCI(11 H BI1Te3DBHMa:

"BDjBD.n.a BDjCKe - xojy caM caana y pecamr, 0 Jby6D'laCRDra BDjHHCTBa... A yrapcxa BI1Te30BI1, fberDae crryre.. A MBOrDQaCHH 11 CBeTJI11, xoje je DR CBe .n.DTJIe H3BaHpe.uHD DDUITDBaD... Hem on CJIaBH11X anacu tipane caoje

rpsajyha ... "

Op,n;el-be 3Maja H }bHXDBH npCTeROBl1 Tor pezta HHCY HaM

nosaarn jep rpD6DBl1 DBe ,WlDjH.I(e ananapa y PeCaBI1 )II KPMBDj pena H1'ICy casyaaaa CTe<paHDB 6l1orpa!l> KaJKe ,na je caxpatsex y CBDjDj npxaa y PecaBI1 "Ha'lHHH TY ce611 rpD6HHllY, cue YCKDPD 611 nOJID:>KeH ... 36Dr 6p3HHe npexieua cnpeMHBI1II1 nDJlD)}CJ{IIIe (ra) Y n;pl<B11 (PeCaBl1)(?) C zrecne Y.IlaCKa y xpan." M.rraljH ponocnos KaJKe .n.a je "CTecPaH napezrao ,n;a ce M3BpI1II1 peBl1:mja-nDCJIe.n.DBaH.l1je ](}bl1ra" l1 ,n;a je .n.ecnOTDBD TenD 6HJID nDJlD:>KeHD y rpo6R11l1.Y "YOKe caM casna aa BeJleCJIaByurrDMY rpazry Eenrpa,ny" _317 KacHl1jl1 JIeTODHCUl1 11 nyTDDHCUH fienesce na cy B11,Ueml H>e DB rpo6 y Beorpany, a MDHaCH ,n:aMjaH 11 Tlaane Y ITMCMY nann KJll1MeHTY rnpne 1597. rD.II.l1He na je )1.eCnDTDBD "cuero TeJID Y Pecaan". 318 MehYTl1M, npHJll1KDM ncrpaxaaarsa Y PeCaBI1 Rl1CY npouahene iseroee MDIIlTM, a DTKDI1a.eaI-he rpofia ncnoa n.eroae cPpeCKe y HeBeJIllKDj UPKBI1 MaHaCT¥lpa KDnDpl1Ha KO,[{ BeJlMKe TIJlaHe orxpana cy DCTaTalC CKeJIeTa sa KDj11 ce CMaTpa ,na nDTnYHD onroaapa necnory CTe$aHY 11 H>erDBDM cP113H'IKDM craiey: 6DneCTH xonexa 36Dr nana ca KDH>a 11 parsanaisa y pyxy?19

316 K. cl!MJIoJo41, ~::tCmHje necnora CTecjlaHa~, cYp.1OO-JU3. 3.17 "CTaPH cpole"H p0)10CnOBFI HJlCTOllHCIf". CYp. 55.

3}8 /1.. Ifonoaah, "Cp,"CI01 OJlilA!lPC~ rpo6 Y cpeJJlbeM BeK)'" , J)eorpa;J, 1992, cYp.129-30. 319 C. JKi10KOBJoIh, 'KTHTopCKlI rpo6mrua Y MaHaCn,.py Konopaay", fJlaCHH!!: Cpncae

npaaocnaune upase, n. HOBcM6ap 1983, crp, 220-226.; )l(. AH.upejHh, U AecnoT CTC(pa(-l 11 Me,nI1UHHa", HH~,opMaTOp-CTpYIL YJ\PYJK. ,lIOE;- Men. H CTOMaTOJlOra, CMen. Ilanansa 1992, crp, 20-23.

142

BHTe30JlH pena 3Maja

Ilosreu naoiane Mo.Haxa 0. "CBeTDM TeJIY Y PeC3Bl1" HaBD,U11 aa nDMJIlCaD ,n;a je ,neCnOT Creoaa K3HDHH3DBaH aa cnena, Ilarpniapx H:Kf<:OH H necnor 'Byphe cy 3aTpa:>Kl1JI11 D,U KDHCTaHTHHa <PillID3D«pa ,[{a nananre UHTl1paHD JKJ.rrMje 1431. rD,Ul1He, WTD npernocraarsa .n.a cy nDMHlIlJbaJIH aa n.erony KaHDHM33.UHjyjep 11M ce "janrsao Y CRY". Mel]YTflM, HHr)1.e ce He HaIDIaJl1 na nonarax na je TO. y'n11:I.eHD. HapaBHD, npsna 611 H.erDB csera ,.uaH ynena y xaneanap, ):(ecnDT Credian, 3BaHH BI1COKH HMaD je jOIIl D,U XVI nexa KyJlT y HapD,[{Y aJIH je fberDBa KaHDHl13atll1ja HDBl1je ~aT~a. Ilarpaiapx ):{HMHTpHje je I1pe.n.JlD)KHD CBeToM apxaJepeJcJ(DM ca6.0py y Ileha na ce 113BPIIlI1 KaHDHJi133W1ja nononox rD,lJ,HJ1IH,l1Ue csspra, Ha rrpeanor 6MTDJbCKD enacxona JD~I1rpa, ,.ua ce DBD ITl1TaH>e He peiuasa aa 6P311HY, !l>DpMl1p,ma je KOMHCl1ja xoja je ,[{D6illIa aanarax ,[{a npoyxa u cnposene KaI-iDRCI<H nocrynax, He qeKajyhH H3BeI1JTaj KDMHCl1je narpnjapx )J.HMHtpJUe, na ,naH neTCTDrD,IUIDIJbHue ,n:ecnoTDBe CMPTM, 1927. ronaae D'[{CJIYJKI1D je apxnjepejcxy JU1Typnyy aa KDjDj je HDBoycnDCTaBJbeHDM caeny D)]'p)KaH MDJJe6aH .11 orneaaa KaHDR. 3a TY rrpannxy rrarpnjapx je aanacao CJI)?K6y CBeTOM CTepaHY Y KDjDj ce xasce rra je CTe$aH 6110. paTHHK 11 ,UHnnDMaTa, KI-hl1)KeBHI1K 11 rpanamrrers, a rJIaBHD neno HeI1peCTaHD nanan,e MI1J1DCT11FJ.,e 11 qeCTD Tfl1TaI-be 6DJKaHCKl1X KFbJllJ'a. Kyrrra CBeTDr CTecPaH BHCDKDr npDI1II1pHD ce 11 Ko.)1. ocramrx npaBOCJIaB3ua. Hseroso JIOrrnje Y PYCKI1M 6DrDCJl)')K6eH11.M K1bWaMa nocroja jDIIl y XV !leKY, KaD 11 y qeIllKl1M MecenDCnOBl1Ma. Cpncxa npxaa ra npocnaarsa 1. aarycra/Iv. jyna.320

CaM rracan ,n:ecnDTDBl1X XOrrnja y aanpnraoj pena ornapa MHDre CYMlbe y Be3l1 D6jeKTMBHDcru cnor rracan,a:

"AKD I1DCTDje HeKM KDjl1 Bl11lle saajy (CTe$aHDBa nena) 11 320 C. MwJeycRHll, "CPCTl-I Cp6",", Kparyjeoal.l1989, CYp. 138.

143

)J(HBojJrn AH.1I.pejHIi

KojH cy TaMO 6H11H C3.JKHTeJbH H>erOBH, HJIH cy BeOMa lIHCMeFJH " OWTp0YMHH,.l106po je 3aHCTa. A aKO ce )(0 ~aHacHHI<O He nOTpYAH H oane (aahe) xoje aenocrarxe J1JIH (UlTO) H3.IIHllIH0, WTO IDfje norpefiao HnH je rpyfio nOIIlTO je nomna 3anOBeCT H onpehea Ha'Dffi (pana), aexa ce (KacHHje) cne nonene ua cnoje MecTO" ~21

321 K. KOCTeHe'fKIt, ")I()1Tl1je necnora CTccJ!aHa JIlI3apCBHha", I)eorpa.n 1989. crp. 129.

144

BJIA,l( )1;P AKY JI

TIo~ HMeROM BJIa)J. )J.paKYJI nojaarsyje ce HeKOJIHKO HaCne,nHMX ananapa BJIallJ1<e, Becapafinje H TpaHCMnBaHHje~ 3a aexe on H>HX nOY3.n:aHO ce 3Ha na cy DpHIla.n:aJIJ1' peny BMTe30Ba 3Maja xojJ1 je 06HOBHO. H ycnOCTa:BHO yrapcxn xpars )J'(JirMyH.n:. Oran Bnazmcnasa-Brrana II .l(paxYJ1a 61-:10 je noisona Mnpsa CTapM KOjH je 1396. ronaae y 6HIJ,PI ua POBI1HaMa y3 DOMon Vr-apcxe J<aTaCTpoq,aJIHO IlOTYKao TYPCKy BOjCKY. MHp'1a je YMPO 1418. rO,!(HHe (po1)eH.1386.), necer romraa nocrre OCHMBalba rroueavror BHTe~Or pena 3Maja, aJ1.JiI HeMa noxasa H HH)lHD:Hja zra je rrpjmazrao OBOM peny.

Mnpna je 6Y1o CHH Panya 1, yayx Anexcannpa HJij]<OJ1ae, O.n:HOCHO napaynyx jour 'IyaeHHjer Eacapa6e 1. Mapsa je HMao fipahy Bna):{HCJ1a:Ba [ 11 BOHCJ1aBa 11 cecrpe J1HTOY (ynara sa cpncxor napa Yponra V ca THTyJIapHMM HMeHOM Jenena), AHy (ynara aa BHJJ.HHCKOr napa c-g'aUl1MI1pa) 11 JeltHCaBeTY (ynara aa Jlamrcnana OnoJbl1ja).32 Ilopen Bnazt ).:(paKyna, KojH je 6110 HajMnaljM, Mapxa je HMao 11 CMBOBe Mnxajrra t, Paziya TIpa3HOrlla:BY 11 Anexcaanpa Anney.

3a Bnana II ce 3Ha na je npHMJbeH y pezr 3Maja 1431. rO,D.HHe Y HRpH6epry,323 a na BJIaCT je nomao 1436. ronane. Y npBoM 6paKY je 6HO ca )KeHOM nenoanaror HMeH3,

322 -E. SI0;30. "Vlad Tepes" , Bucuresti J989.dodarnk-rodoslov. 323 -F.Jeno, "Drakula vajda historiaja", Budapest I 989,str. 22.

145

MOHaWKO BanpaKCl1ja, a IDde npyre cynpyre je OCTaJIO nornyiro Hen03HaTO. HMao je CMHOBe MRp'lY, Bna,n 3~1 ,L(paKY.ny - lI.enema, Pa.llY m ~enor M Bnana K~y~;pa

3a Pa.uya JIenor ce KaJKe na je 6MO npyra 3MaJ ( ,npyrM .D.paKynea") mTO nonoasyaeaa .Ila je 14 OH 6HO npI1MJbeH y

. 32'5

BHTeUl1G1 pe.u 3MaJa. ." "

liMe )l,paKyn na PYMyHCKOM nanac 3Ha'lJit hano a

:malUl H 3rJaj_326 BnaCM cy Y TO speae CBe xpa6pe, cnoc06~e ana M cypose paTHKKe Ha3l1BanH 3MajeM )J.a 6M ce KaCHHJe Taj Ha311B npOMeHHO y liaBo_327 Cjaarpa ce na cy I1Me ,lJpaKyn ca 3Ha'leH>eM ljaBO aanenyna nporasaana BnanOBH. TIPB." KOjH je osaj Ha,lJ,11MaK rrpeseo ca 3Ha'leaeM naBO 6HO je KaTOJIK'lm enacsorr Hm<.ona on Monpyuie jep je Bna,n: III )l;paKyna jemro npexe nporaa.ao KaTOJlHKe. Y ~BaKO.M cnysajy, OBO HMe cy .u06HJll1 no 3naTHOM opneay 3MaJa KOJM je OKO npara HOCHO Bnan II. OCRM Tora, OH je HOCHO aa 3aCTaBM 3Maja mTO cy npa3HOBe&HH cersaua npoTYMa'lMJ1I1

.ua ce OH y.uPYJKHo ca haaonon. .

Bnan n ,L(paKyn je 'lnaHCTBOM Y peny 3MaJa 6110 3aKJ1eT

na 60p6y npOTl1B Typaxa, MeliYTRM, xana je ocerno .ua ce paBHOTe)Ka cuara Mefba y KOPHCT TypcK~r cyrrraaa My?aTa U OH je nOra3HO npaanna cnyxeha ce Je,lJ,HO~ 0,lJ, 6pOJHHX npeBapaKoje je nOTOM Y'Jl'IHMo. IToTIIHcao Je C Typunaa caaes npOTl1B 2KHrMyH.Ila re je ca caoja .IlBa CMHa M.MP'lOM H Bnanox lIT nparno cynrana y je,llHOM 0,lJ, tberOBHX ynana y TpaHcHnBaHHjy xoiy cy cnoieapexeao HeMa'lICM BMTe30BJ.1 TeBToHIU1 nacenana KaTonHUHMa 13 yaMjafietbe ,UoMal'lel~ CTaHOBHHIllTna. rpaljaHH rpana Illefieca cy npe.llyxl1TpHnl!l Typxe H npenarm ce ,[ijJaKyny Kojl1 HM je nOIIJTe,lJ,eO JKMBOTe Jil cnacao l1X o.!lBOnelha Y TYPCKO poncrno. Kana cy ce TaKBM CJIyqajeBH nOHOBMJll1 Typna cy nocYMlhamt Y tbera M 1444.

324 P. <l>J1opecK)', P. MeiCHeIDI. "y nOTpa:nI3~ ¥paK)'JlOM n I Eeorpa.n1987, crp. 30.

325 _N.Sloicescu,'VladTepesprinceofWalachla , Bucharesl"I 978, tr.18!.

326 P. <l>nopeclC)', P. MCl<llCJll1, »Y nOTpa.311 3~ ~paxyJlOM , crp, 28.

327 -N.SIOicescu, 'VladTepesprinceofWalacbla ,Bucharcsll978,slr.I80." 29 328 MCTO, cTp.181; P. <l>noptcl<Y, P. MeKfleJll1, "Y nOTpa.3K 3a,UpaKYJlOM .crp. .

146

BJ1Te30BH pena 3Maja

rO.llMHC CY ra HaMaMMJII1 .n.a npehe .zzyHan ca CHHOM BJIa,lJ,OM m 11 Pa.uYOM III neIrnM 11 nOIIlTO HI1je npenocerao 3aMl<y 6110 je yraeonrsea M "OKOBaH rB03)J.eHl1M JIaHllMMa". )l;a 611 cnacao npecro 11 rnaay nOHOBO C~ 3aKneo aa BepHOCT' cyrrraay .H xao .IlOKa3 OCTaBMO CMHOBe aa TaOIJ,e. ~e'lanH cy nocnara y Brparaa y Manoj A3HjM. BJIa.u; ill je 6110 ranan .IlO 1448. ronaae, a Pany je OCTao MHoro ,lJ,Y)f(e 11 3aXBaJbyjyhl1 CBOM JIenOM .l13rJ1C,lJ,y nocrao je cyrrranon MI1JbeHHK. Kao TaKan je nocrao 3BaHM'IHl1 TypCKM KaIi,lJ,l1JI.aT sa Bna1.l.IlCH npecro aa KOMe je 11 aacnemro caor 6pna.329

Kazta ce Bnan II aparao 113 Aapaiaaonorsa, 113 TypCKOK 3ap06JbeH.HmTBa nOHOBO je 06HOU110 3aJ(neTBY cnCTOM PHMCKOM napy, 3aKJIcTBe zrare TYPIJ,MMa pa3peW110 ra jc nana, Y IJ,e.nOM yseruhy y narso] 6op6M npOTHB Typaxa 11 narse je oxrresao nOIIJTO je nocrojao CTaJlaH Pl1.3l1K .u;a Jl,one no nor-ytirsea,a H.erOBHX CMHOBa. Ilpe 'rora je HMao Be.Jl.Ml(M DOXO,n: sana je sayseo rsphaay 'Byphy, a IIOTOM Yl:JecTByje 1444. ronmre y IIOXO,lJ;y na BapHY, KOj11 je saapmea xaracrporpanao, npa 'leMY je rrormryo nOJbCKM xpan, Bnanacnas 11 nancxa nerar Ilesapaau, a caM JaHKO Xyisana ce cnacao saxaarsyjyha Bnacaaa, KOjl1 cy D03HaBaJIl1 repea. Bnan 11 }berOB CMH Mapxa CMaTPa.rrn cy Xyn.anzja onroBOpHMM aa osaj IIOPa3 IIJTO je npaxsarao 11 paTHI1 caaer O.llp)f(aH y )1.o6pyOH M aa M.Mp'lHHO aanaraa,e ocynno ra aa CMpT. MeljYTHM, Xyrsannjene parraie sacnyre 11 yrnen "benor BJ.1Te3a" cnaCI1J1J.1 cy My 2KHBOT a Bnan MY je nOTOM ocnrypao nponas ,UO tbcrOBC rpaacanaancxe 6aWTMHe. On Ta.lla XYH>a,lJ,l1 raja orpOMHY MP)KlhY 11 aerona OCBeTa ce 3aBpWl1JIa lhMXOBlfM y6HCTBMMa. Bna,LI. II 11 tberOB CI1H Mnpua cy y611jeHH 1447 ronaae on crpane Xyrsanajeaax npacramma J MO'lBapH naJITeHl1 nopen aexor crapor MaHaCTMpa_33

329 P. <l>nopeclty, P. MCKueml, "Y nOTpa3113a .upa~YlIo,,", crp, 41-42. 330 HeTO, cTp. 42-44.

147

Xytba)U1 je BJIalliKY KpYHY rronepao nperenneacrxoj nopomnnr ,n::aHeIllTl1 xoia je noranana on ,UaHa, fipa ra Mnpese C'rapor. Typmr cy 1448. rorome ycrrerrn aa xparxo na noaeny na BJIaCT Bnana III ,UpaKYJIY (6YllyhH Llerrenr) KOjH je Ta.n;a l'TMao OKO nsanecer rO.lU1Ha. Eojer1l1: ce Tp3HCHJIBaHCKliJX ytiana csora ona nofierao je y Monzrasaiy KO)]. cacr pohaxa Bornaaa ca 'lHjIDl CI1HOM CTecjlaHOM je y MaHacmpy Cysana HaCTaIlHO csoje ofipaaoaarse nonrro je sao .n;eTe npoaeo HeKOJlHKO ronaaa na BM3aHTMjcKOM .n;BOpy KO,n: napa KOHCTaHTHHa XI ,Uparama. lUlTepecaHTHO je nanosrenynr .n;a je y TO npeue H nap KOHCTaHTI1H Ha3HBaH ,n:paKOHOM. ,IWaKyJla je OCTao Y MOJJ;naBHjH ;n0_1451. romrae, a nOTOM ce BpaTHO y Tp.aHCMJJBaHl1jy rne ce nOHOBO nOBe3~1O ca JaHKOM XYl-ba.1l:l1jeM xora je npHXBaTHO aa nomrnrsxor- M nojaor MeHTopa M BMTeIllKor CTapeWl1HY ysecrayjyha y CBHM fberOBMM BojHl1M noxoznoaa no XyJ:obanI-ijeBe CMPTM 1456. ronaae y Eeorpa,n:y.331

,n:paKYJla je 1459. ronane ca BJIaW](oM nojcxoxs on OKO 20.000 Jby.n;H, HaDaO BeJ111.Kl1 H ztofipo YTBpt]eHI1 rpan CY16V1Y KOjH cy ,np)KaJIM Cacir xarorrmra 1'1 HeMat[K11 Bl1Te30nJif TenTOHCKor pena. Kana ra je sayaeo aapeznro je na y6I1jy, ccaxare 11 Ha611jy aa KOJIal\ OKO necer xnrsana Jby.n;Jit, a nOTOM .n;a ce onrsasxa H orrYCTOIllY1 'UfTaBa oxornraa. Cneneha rpan je 6MO EpaWOB y KOMe je, HaBo.n;HO, nao y6Mm H Ha6HTH aa KOJIall OKO 30.000 JhY)lI1. CffiI~HO ce nOHOBHJJO VI y ArIMaIllY na ,naH CB. EapTOJJOMeja cnenehe ro;nMHe_332 360r OBaKBor, rrpe cnera rypcxor MeTO)la, y6l1jal-ba JbY.n;H Ha6Hjal-beM ua KOJJall np03BaH je Lleneiu (xonan-nenanana).

Kana cy ra DOHOBO CHa)}(HO HanaJIH TypUH 1462. roztane ,n:paKYJJa ce npenao na M}lJlOCT iii HeMJilJIOCT yrapcxou xparsy MamjH KOPBJ1HY xoja ra ie o.n;Max 6aI(Ho y Ta~y, nOTOM OKOBaHor nocnao y Ey.n;HMneillry H najsan y TBpl)aBY

331 "'Y nOTpa3H aa ,npaKynoM", cTp.44-45. 332 HCTO,C1"p.47-49.

148

Bwre30BH pena 3Maja

Banrerpan na ,n::YHany rne je y 3aTOQeHHIlITBY nponeo aapeznrax .n;BaHeCT romraa >KHBOTa. HaMMe, HeMnH 113 CH6HYa cy MY ce OCBenIJIH aa crpanaa.a TaKO IIITO cy <l>aJICucpHKOBaJI11 TpU nHCMa 113 KOjJiJX ce BH.n;H lIa je rrojarran TYPD;J!IMa. )l,paKYJIa je sa HeICH Ha1fiffi npanyxao Da)K}bY Marnjmre cecrpe TaKO .n.a cy YCJIOBH rseroaor' TaMH.OBaJ-ba 6J!IBaJIH cse 6JIa)JCH.333

Zlpaxyrnom npsa )KeHa je YMpJIa, mIM je M3BpUI11JIa caMoy6HCTBO y 3aMKY npe .n;OJJaCKa Typaxa 1462. rO'z{11He, re je xorao aa ce oxena MaTfiljHHoM cecrpoxr MapHjoM npa CfeMY ce onpexao npaBOCJJaBHe aepe, To je HMaJJO aa nOCJJe.n;HllY zra je 6110 nynrren H3 3aTBOpa H on xparsa )l06l1ja BeJIHKY xyhy y crapoxi rpa.uy Tlenrre. Ca nOpOl1H1l0M ce oncenao y CH6HY nOIIITO ce nOMI1pHO ca J-berOBliIM rpahanm.ra.,n:paKy.rra je YlMaO jenaor 3aKOHliTOr CHHa JiI TO Maxrrey-Mnxajna 3JJor, aJIH H BJJa.n; IV ,UpaKYJley (Llenenyura) U BJIa,n:-MI1pqy Kanyhepa. 360r fipaxa ca )l,paKYJJOM cecrpa xparsa Mamje je 1'13 HeKliJX paanora H36pMcaHa Jil3 CBJiJX nopona-nrax PO,nOCJTOBa.334

Y 3l1My 1461. rO)(HHe ,L(paKYJJa je yrryrno ma30B cYJITaHY Myxajsezry II H noxpenyo BOjHH noxon OCBojHBIDH TBpl)aBY 'Bypl)y ~11jy je ueJJOKynHY nocany ozmeo y Tpronaurre rne cy CBR Ha6HjeHH na KOThe yKJhyqyjybH M maCJIaHHKe Karaaonmraca H Xauaa-naury. ITHcao je xparsy ManUM na je y6HjeHo YKynHO 23.800 Typaxa KojHMa oy 6MJIJiI oncexemr nocesa Ii ynra. To je 6MO crpanroran npnaop KOjH je BH.neo TypCKH cYJJTaH xana je najsazt onceo TprOBHll1Te y JleTO cnenehe r-omme nrro ra je HaBeJJO na O'z{YCTaHe on narser rrporoira )l,paKYJJe. 'uYHaBcKH noxon je H3a3Bao oaynrearsea,e Y xpamhancsoj Eaporm y 'UfjHM lI,pRBaMa cy asorrana 3BOHa y 3HaK 3 axnamrocrn. Myxaxren je npenyaeo KOHTpaOQ:>aH3l1BY H ,n:paKYJJa je Mopao na ce nOBJJa'U1 na ceBep npH TJeMY· je CnaJbHBaO cne sa C060M, 6YHapl1 cY

333 ., Y n01"pa310a A!Jat<ynoM" , CTp. 45-46. 334 liCTO, CTp. 47. 30.

149

TpooaHH, I<ybe H cena cy pymeua, acne je aomeao ca c06o~. Y 110DJla'ieJ-bY je KOPl1CTI10 repancxy TaKTHKY· )1.paKYJla je npanpejoro nnan KaKO na 3aYCTfiBl1 Typxe. O.nJlY"Il:HO je ,n:a l13HeHa,na npoape y TypCKI1 norop Ii y6Hje cynraaa, Oaaj nanan no cneay nonceha aa nonsar cprrcxax BliTe30Ba aa xeny ca MH.ROrneM 06I1JII1.heM, KojH je ycneo na y fiojy ua KOCOBY nponpe no rypcxor CYJlTaHa H y611je ra 'lHMe ce petnasana 61iTKa. Hanan KOjl1 je naspnrea Y 113nOpl1Ma je n03HaT xao Hob ctpese: 335

Kana ce cyrrraa nocne aesepe uosyxao saayo ce XYK cone, 3HaK sa xanan M ycneaao je jypmu BJIaIllKe KOH>I1Ile KOjl1 je CBe YHHIl.lTaBaO aa nyry xa cYJITaHY. Kana cy CTHrJII1 6JUf3Y cYJTTaHa CynPOTCTaBHlIH cy lAM ce jamotapn KOjl1 cy noxena )la I1X nOTHCKyjy. Ilpen onacnoruhy na 6Y)le onxorsea ,LI.paKYJIa je uapezmo noanaaen,e. Florunyno je BHllie xarsana Typaxa, CTBopeH je xaoc H noxerisa y TypCKOM noropy ana I:mje ocrnapen UHJb aanana. Kan je crarao Y TprOBHWTe rne je sarexao KOTfeBe ca Ha6I1jeHJ.1M TYPUHMa IIJ XaM3a naurou cynran je y3BI1KHYO: "IDTa MOJKeMO na y'rnHHMO npOTMB raxeor xoaexa?". I10CJIe TO a je aapenno rronnasea-e a OCTaTaK aojcxe je .u06110 aapenoy na yxuara ,LI.paKyny y H>ero~oJ llJ1aHl1HCKoj TBp~aBM. QH je .maK ycneo na 11M YMaKlle.33

BJJa.u )1.paKYJIa Uenew je 6110 xpa6ap paTHHK .11 napon je 6110 uoaocair aa iseroae BojHH'lKe ycnexe 6e3 063J.1pa Ha cpeacrsa KOjl1Ma ce cnyxao, 6.110 je napomra jynax KojJII je ycneumo 6paHI10 BJJaIllKY on Typaxa, Ha peUI1 .L1:aM60BHU.I1 je nomsrao TBpl)asy xoja je O)l 1456. rO.D;I1He n03HaTa xao EYKypeUlT Y lJl1joj 6JJl1311ID1 je y6IAjeH 1476. rO.D;IiHe 11 nOTOM caxpaisen y OCTpBCKOM MaHaCTJ.1py CHeroBY. Y Be3M ca iseroaox CMplly nocrojn BMllJe nepsnia. Jenaa rOBOp1lJ ,lla je rroranyo nocne 611TKe ca TYPIJ.HMa Ka,r.r;a ce uauiao OIlKOJbeH. Ilpecayxao ce y TypCKO O,lJ.eJIO 11 nourro ra HHje

335 =v n01pa3H sa APilKynOM", CTp. 67-71. 336 MeTO, CTp. 71-76.

150

BI1Te30BI1 pena 3Maja

npenoanao jenan H.erOB BOjH1IJl< ra je np0600 KonJbeM. ):(pyra. Bep3l1ja .KIDKe ,lJ.a Cy ra y6l1JI11J 60JbapH y MOJI,llaBJ.1jl1

. ~37

xana Je lIJMao 45 rO.D;HHa. Oner, 'rpeha napajanra rosopa

na cy MY 60JbapH 11 l-berOB poheaa fipar oncexna many cexapox M nOCJIaJIH cYJlTaH.Y Y Ilaparpaa. Hexa crapa ananrxa napoana necsra neaa na ce Bnanoaa rnaaa caera cella M sa CBe xaje. Kana je Bl1,lleO a-eroey rnaay CYJ1TaH CYJIejMaH BeJIH'laHCTBeHM je norsyfino rnaay xao nenofie,n1lJBy H napenao rta ce CMeCTl1 y "rJIaBOTeKY" ceora ona,

o l-berOBOM, HaBO.llHO He3aKOHHTOM C1iJHy Bnany lV .L1:paKYJIecxy (Llenenyury) He3Ha ce mnura. Kon Cp6a y KOTOPY ·1721. roznrae je safienescena jenaa aaponna neCM3 Jlsrnux« neeoix« M BJTamXM eojsou« Ilpesyn, a sa osor ,lI,paKyna ce M1IJCJl1IJ ,r.r;a je y D1IJTaH.Y jenaa on H:,I1XOBI1X nOTOMaKa non MMeHOM Bnan ManeCKY KOjl!1 je JKl1J:Ieo Y TpaHCl1JTBaH1lJjH KpajeM XVlI H nOqeTKOM XVIII BeKa.338

KJ1BHH HeMIU1 cy yTf1IJHl1Jl11J CBe na My ee OCBeTe Y qeMY cy 11 ycneJII1 CTBOPl1BllIH o,r.r; Fbera CaTaHCKY npe,n:CTaBY Ha xojoj cy xacan]e 113paCnH jow CTpaBM'lHl1jH npHMepl1 BaM.napa KOj}f xapa CBeTOM 113 csor nnamercsor- 3aMKa. ,[ijJaKYJla je aancra MMao yrsphea,e, csoj nnaHl1HCKI1 3aMaK. Hserona DpeCTOHJ.1l(a je 6110 rpan Tpronaurre, upKBeHO cemnnre je I1MaO y Kyprea ne Aphem, 3a.n;y»<6HHCKJiI MaHaCTl1p je carpazmo xon Tproruopa, TBpijaBY KOMaHI!1 xa .l(yHaBY je carpajrao xao saxaanmnry Y.cnOMeH ua BeJJH.KY nofieny Ha.n TYPUl1Ma, 3aWTI1THI1K H np"JlO)I(HHK je 6110 nan MaHacrupoM TI!1CMeH1lJ .

.L1:paKyna je l1Mao 6nMcKe sese ca $pal-beBa"tJKHM MaHaernpoM y Tproeaurry 1IJ UMCTepUHTCKIIJM MaHaCHfpOM y Kpna xoje je qeCTO npaaao y .llBOPUY. Mehyrua, MAOrl1 KaTOJI1lJT£KM CBeIllTeHI1IlI1 If pe,noBHJtlI(M cy ce cxnarsana Y HeMa'lKe 3eMJbe nOIIlTO cy 113a3BaJIl1 H:,erOB 6ee 0,!J.6lijajy1'u1 .D;a pa.n;e no JDerOBl1M )I(eJbal\fa. Ilocrojn npernocraaxa ,r.r;a je

337 "YnOTPa3H aa APll¥ynoM", C!1i'.118.

338 M. Tlaaah, .. Xa:JapCKI1 pe~HI1K .Beorpajt 1988, CTp. 237.

151

)l(J.fI)ojUH AH.npejHli

je.llaH on H.HX 6110 Jal<06 113 MaHaCrnpa fOPI10H, KOjH je 61-10 npBI1 ayrop pyxonnca npoaahenor y MaHacrnpy CeH I'anea y Illaajnapcxoj. OBO je aaicrapaia ,lJ;OKYMeHT Y Hmy, KojH cy rracaaa Y nenaxo] nponaraamroj KaMllaI-bH npOTHB JWaKyne y HeMaqXOM CBeTY nernecror sexa. Ilopen JaK060- nor TeKCTa 0 JWal<ynH y I1CTOM CM}fCJIY IIMllJy 11 Hl1KOna O,D. Monpynre, AHToHHje EOH<pl1HH, I1CTOpli'lap xparsa MaTl1je, HeMaqm TPy6a,lJ;YP Mnxaen Bexajv, PYCKH M.3aCJlaHMJ( 11 MJJeTa'll<l1 npe.n;CTaBHHIlH y Llaparpany xao l1 nerara nane I1Hja n, Ilo~y)J,apHOCT HeMa'1KHX TeCKTOna ca PYMYHCKOM Ii CJJOBeHCKOM HapO)J,HOM Tpa~HIJ;HjoM cy 'raxohe neJIHKH. KOJI1lI<O cy OBe npiore Ii I13BeWTaj11 Ta~H11?

Ilojerrmra cuarpajy na cy OBe npnne H3MI1UIJbeHe no nanory yrapcxor zrsopa l1 xaronnxa xoja cy 2KeneJIH )J,a My ce ocnere xneaeraises. )J,pa"KyJla je Hap01ffiTO 6110 nporna KaTOJlH"IKl1X MaAacrnpa KojI1Ma cy yrrpaarsana crpanun H xoje je KOHTpOJUICaJla pI1MCKa npana xoja je 6HJTa nporaa "lliH3Mannca", O)J,HOCHO npasocnaaana. Yrapcxa je HMaJJa nyao pasnora aa TO jep je H.erona 'lBpCTa Bna)J,aBHHa 611JIa rrpenpexa ..n.a aasnanajy TpaHCl1JTBaHHjoM H BJIaillKOM. Kana je npeurao y KaTOJlI1'1aHCTBO H.eron 6ec ce YCMep110 nponm 60Jbapa 11 Typaxa, a THMe je naasaao 6ec rrpanocnaaanor CBeTa. QI1<ppe 0 6pojy y6HjeHllX Ha611jalbeM aa xonan H CJ1W1HO ce Kpehy Ha croraae xarsana llITO caao no ce611 I13a:3HBa cyMlbY. HeCYMR>HBO je, l1DaK, TO na je ,lWaKyna 6HO BpJIO cypon anaaap no 'leMy ce He paamrxy]e MHoro on nnanapa rot-a .n;06a.339

339 BHIIl'I K: S. Columbeanu, R. Velemln, 'Vlad Dracul', Bucuresti 1978; J. Finne, 'Bibliographie de Dracula" Paris; l. Stavarus, "Povestiri mediavale despre Vlad Tepes-Draculea", Bucure •• ; 1978; R. S. Ciobanu, "Pe urmele lui Vlad Tepes", Bucuresti 1979; M. Neagoe, 'Vlad Tepes", Bucuresti 1977.

152

3MAJ ,l(ECrrOT BYK

Tlocroje npernocraaxe .n;a je xao Balan Yrapa H necrror 'Byphe 6MO qJIaH BI1Te30na pezra 3Maja. Cna I1MaHia 11 nocene xoje je .HMao rseron yiax ,D.eCnOT Crarpax y Yrapcxoj sanpxao je H OH, a OCHM rora, iseroa BeJlHKl1 qemrnx Pamer nOCTynoBI1'l KojH je TO 6MO H paanje je 6110 BHTe3 pena 3Maja. H ,Uy6pOBqaIDIH JYHHje I'panah, nocrrarrax necrrora oyplja y I1TaJlHjHje I1Mao rnryny BI1Te3a, amr 6e3 necnoroae carnaCBOCTH HHje xreo na npmm jour jemry on rmyna xojy je nonersanao KPaJb AnrpOHC AparoHcKH_340

IloY3.n;aHH TparOBH na cy Ii HeKM on Bpanxoanha 6HJ1H QnaHOBI1 pena 3Maja nocroje casro sa necrrora Byxa, CMHa Tprypa Bpaaxoanha, 11 Taj rpar je ca-rysaa y HapO,llHOM cehaa.y Xp03 encxe necae: )/(eHHJ{6a 3Maj J{eCIIOTa BYKa 11 Tlopse OJ{ ABaJIe H 3MajOrI-beHH BYK.341 BYK je 6uo caspeMeHl1K Bnana III ,lWaxYJla-Uenema.

Fpryp EpaHKOBHh je HajcTapI1jH CBH .uecnOTa 'Bypha EpaHKOBl1ha pohen y H.erOBOM npBOM 6paKY. 'Oyplje je y npBOM 6paKY 6M:O ca hepxov KOHCTaHTHHa ,Il;ejaHOBHlia, tJnje llMe je OCTaJlO Hen03HaTO (1400-1413.), a ca H.OM je HMao JeJIeHY, Tonopa (YMPO OKO 1428. roznme), Fprypa l1 Mapy_342 Kao raxan, I'pryp je 6MO onpehen sa nacnensraxa cprrcKor npeCTOJIa?43 Ilocne nazra CMe)J,epena 1439. ronmr

340 M. CnpeMl1li, ",UecnOT 13ypalj BpaHKODl1li", Eeorpall1994. CTp. 766-767.

341 B. C. Kapauuli, "Cpncse uaponae njecue ", Iieorp3111987. crp, 409-41.9.

342 )I(. AII.apejHh, "Benyha,Uparama". Beorpan-Paxa 1996, cTp.178-179.

153

Typun cy 3ap06HJu'f npeCTOnOHaCJIe,!(HHKa I'prypa, a 3a-

J. e,[(HO ca Ben 3aT01.Jel-;l1M 6paTOM CTe$aHOM, cy ra ocnenerra

, 3« .

1441. ronane y aaanoncxou rpany TOKaTY· Kana je

necnor nypl}e yeneo na OCJI060'[(H Cp611jy spahena cy MY OCJfenJDeHl1 CJilHOBI1. 3a aacnennaxa npeCTO.IIa ie o,npe1)eH HajMJlalil1 caa Jlasap, a xana je H OH yMpo 1458. rO,[(IDIe sa aecnora je rrpornamen C.lIeIIH Crerpau. Typua cy xpenynn na Cp6Hjy soneha ca C060M cnenor Tprypa KOjH je xreo na y3 Ii>MXOBY noxoh nOCTaHe )1;eCnOT. Ca C060M je BO)1;HO H caor aaufipasnor CHHa BYKa. Kana ey ynarra y j)')KHy YrapCKY Typxe je npenaonno BYK rprypeBIID "pacnna BJ1K KOBWH", aJIH je ",erOBe 'rpyne nOTYKao yrapcxa xpars Marnja, "y6H BJIKa y CpeMY" _345 TIoCJ1e naaa cpncse .lI.eCnoTOBMHe rpryp je JKHBeo y rypcxo] nopen cecrpe, cY.IITaHl1je Mape. TaMO ce 3aKaJIy1)ep"0 xao MOHax repMaH na 611 yxpo y MaHacmpy Xnnannapy 1459. ronaae.

Flocne 1459. ronaae yrapcxa KPaJb Marnja je CMaTpao .n.a MO)l{e pacnonarara Tl1TYJ10M cpncxor necno'ra noxymanajyha na je na H I-berOBOM nneMCTBY. MeljYTl1M, xpars je xarno npOMeHI10 MHlllJbelhe opl1XBaTI1:BIDl1 jenaor 0)1; nOTOMaKa nyplja Bpamcosuha RaO "zrecno'ra Paunce " nacrojehn ,l],a MY Me1)y poijaOHMa npoaahe 11 nacnermaxa. CpnCKI1 necnor je nocrao BYK Tprypeaah KOjl1 je npe Tora 6110 npOTI1BHI1K xpan.a Marnie )Kl11WnM y 6J1113MH11 pYMeJ1Jt1- jcxor 6erJlep6era Mca-6era?46 O'll1rJle;O:Ho J1.a je BYK npjtcTynI10 Yrpl1Ma 1464. roznore CTymmIIJH Y pea BI1Te30Ba 3Maj"a, a TO je 611J10 npecynao aa ,[(o6HjaI-be raryne.

Byx je onxax ,[(06HO nexe nocene KOj11 cy HeKa;o:a npananana ,11;eCnOTMMa H TO CJlaHKaMeH, Kyrrnam<, l1PI!lT H EepKaCOBO. Y yrapcxy CJlyx6y cy CTyID1J1H 11 CTeq:,aH H ,ll;MHTap Jaxnmh, CJ{HOBM MJ1lf nOCl1HIll1 sojsone Jaxnie KojM 343 M. cnpeld.l1til » ,lI.ecnoT "Dypalj .6paHKOBHli», .6eorpa,a 1994, crp, 139,

344 MCTO, CTp. 214, 25},

34S MeTo, crp, 531,

346 f'pyna ayropa, "HcTopl1ia Cp6a", HH, .6eorp3,!l1982, CTp. 376.

154

BHTe30BH pena 3Maja

je 6110 nesana KO,11; necnora 'Bypha, )l;a .1111 cy 11 OHI1 CryllJ!IJlI1 Y pen 3Maja HeM a HH l1H)lMpeKTHHX HH,nI!lll.Hja. Y l1CTO apexe je .nornao 11 MJIJIOill EeJlM)')KeBMli 1U:IjJ.i cy npemr TaKolie 611J1H y CJlYlK611 zrecnora 'Bypha, OBa cpncxa BJlaCTeJIa je 611J1a spno nepaa xpan.y Manti" H OH me je ca ",HXOBHM o'upe,11;MMa KOP"CTHO rne MY je 6HJlO nOTpe6HO. )l;ecnoT Byx ce 60pl10 M Y t.IeIllKoj 11 aa sacnyre je ,11;06110 rpan Ee.IIa CTeHa y Cnaaomria 11 senaxa l1Malba noponane Teryruesuh.

Kpan, Mareja je 1475. rO)lI1He noxeo BeJ1J1Ke npanpeue sa paT nponm Typcxe nonpasyaeaaiyha yuan y BnaWKY 11 Ep,11;eJb ca ll.HJbeM na na BJ1aCT nonene BJIa,11; III )l;paKYJ13 KojJlt je 6HO y 3aTBOpy KO.n !:hera. IIo,[( KOMaH.n.OM necn a BYKa 11 Bnan )J;paKYJIa 3aY3eT je Illafian, cnarseaa pe- 6PH11lIa, 3aY3eT rpan Kysnar, Hanaznryr je 3nopHHK 11 TY je BYK 6110 patsen y rrory. Hananayro je M 6J10K¥l'paHO Caenepeso TaKO llITO cy OKO fbera 6R1la asrpaheaa rpx YTBpneJI,a 0,11; Koj:wx ce OHO na .n:YHaBY 3BaJ10 Bnremxa rpnesa. Byx je nOpa3MO je.1J;HY TypCKY BOjcKY J.i ca 3ap06JbeHI1IJ.l1Ma 11 lbmeOBI1M 3aCTaBaMa je OTMWao y Ey.nI1M rne MXje 8. cerrrejrtipa 1476. rO,[(HHe y jezrnoj cana xparseaor naopna nOKJIOHl10 KPaJby?47

Crerpaa Baropn H BJIa,11; )l;paKYJl cy nponpna y Bnanrxy, a 3aTl1M cy TyPIU1 ycnenx na y611jy APaKYJla. Y TOKY 1479. romme TyPIU1 cy npOBaJIHJIH y Epnen, a nOTOM je nomno ,11;0 6l1TKe Ha Xne6HoM 1I0JbY rae cy 1I0T~eHI1 saxaarsyjyhn Ilaany KJ,rn,IDKI1jy 11 cprrcxmr paTHMlll1Ma ira qe.IIY ca je)J.HI1M on JaKO.IH1la. Ben cnenehe rO,UHHe Mareja je xpeayo y EocBY a nOTOM je YCJle,lJ;J1o npoaop TIaB.lIa K.m-bJ1)l{J1ja y Cp6J1jy CBe no Kpynreaua, ozraxne ce rryr Yrapcxe ynyrano npexo 60.000 Cp6a. Kana je YMpo cyrrraa MeXMe,lJ; II 1481. rO,lJJ1He aecnor BYK ca Ilaanon K.m-bIDKHjeM 11 CTecpaHoM EaTOp11jeM npo)ll1pe Kp03 Cp6l1jy, a nOTOM Kp03 TYPCKy?48

~1 "l1c"opl1j~cpncKor uapoaa" ,II. crp. 384,

348 HCTO, crp .. 385-386.

155

)KHBOjIDl AH.npejHli

Ifponopa xparseae nojcxe na reparopnie IIO,ZI, TypCKOM ananrhy OCTaBJbanU cy nyCTOW IIOC.ne narsea.a canx nacersa aa xoja ce HaM.na:nJJIo. Jl:ecnoT BYK je HaHeO OrpOMHY nrrery uarseuex norsa K aacersa. Y BenMKMM noxomraa Y Cp6Hjy 1480. H 1481. rozome BYK Tprypearrh H cpncxe nojcxonohe cy rrornyno nO,ZI,pIKaBaJIH KOJIOHH3aTopcKY nomrraxy, TIpJ.fJ1HKOM aohersa paroaa spars Marnja je JilMao ('H aojaa .noropa: yrapcxn, 'JeIllI<M H cpncxa,

Y 3aK.Jl)y-qI{BaH.Y MHpa ca cYJ1TaHOM B ajaJI1TOM II rrtanay pex l1Ma ,ZI,eCilOT BYI< KOjH naje jexcrao "CBOjoM nnanow, neposr 11 zrynioa" zra lie ce xpars .n;p)[(anl onor-a DlTO OR yrosopa. MeijYTI1M, oaaj MHp je yMaFbHO MoryliHocT D.a ce nOHOBO CTBOPH .n:pJKaBa cprrcxax necncra. Bell 16. arrpnrra 1485. rOJJ:HHe yMpO je Y CpeMY ,D.eCnOT BYK I'prypeeah, BYR je 6uo O)[(eJ.beH Bapaapoxr, hepxou CwrHcMyHJJ:a <l>paHKonana je,I(HT1M O,Q Hajoelimc XpnaTC'I<HX lInaCTeJ1l1Ha, arnt HHCY HMa.rrn neue. Hseroaa ynoaana ce ynana OKO 1495. rOJlIi1He sa xpaarcxor aennxama <I>paay Bepacnaaaha, jaja-rxor fiana,

Hapomra rrecsia xazce ,Qa je Byx npocno JJ:eBojKY PORcaHJJ:Y 11'3 MnCTa"tfKMX JIaTl1Ha, a aerOBa npeCTOHHUa ce Hana:3HJ1a y KYIIHH.HKY. Ca JaKII.rn1'u1:Ma je cronoaao "3Maj orrsann Byxe" Y Beorpazty. BYK je carpanao 3a,ZI,y)«6HHCKY UpKBy CD. Hnxorre y CnaHKaMeHY:

Kpars Marnja ie HMeHOBao HOBor cpncxor nenora y Vrapcxoj. Iil10 je TO 'Bypah, crapaja CmI noxoinor necnora Crediaua Bparrxoanha Cnenor, Kpan, ra je o)[(eH:MO M3a6eJIOM, 6JUICKOM pchaxosr csoje cyrrpyre Bearprore, xoja je 611.na 11'3 aparoncxe HanYJI,CKe D.HHacmje. Oaaj fipax Hl1je 6110 ycnemaa, "MoJK.lla 360r paamrxe y sepa", Te je ,ZI,OIllJ10 no passona.

06aBJbeHO je jour jemro UaPCKO BeH'IaH.e, oaora nyra y MHc6pYl<y 1485. romme, Hocpenoaarseu HeMa"'l){Or napa <l>pn.QpVlxa ill CKJIOnJbeH je 6paK 113Meljy Mapnje, cecrpe

156

I

BMTe30BM pena 3Maja

necnora noplja Bpanxoaaha 11 EOHl!IcPa1.J,Hja IV, MapKI'po.pa on Mornpepara, rroroxrxa BI13aHTIljcKI1X TIaJ1 eOJJ ora. Y cBojJ1M Haj6oJb11M ro.zu,rnaMa, KPaJb Marnja je 1490. rO,Ul1He mHeHa.n;a YMpo OCTaBHBrmt aa C060M cauo aaafipasaor CHHa JiIBaHMIlla Kopauaa,

157

1 MAJEBH1il1

Iloponana 3MajeBHlia M3 Ilepacra y Boxa Koropcxoj je u,3H.e,UpMrra BHWe 3HaTHHX JUl"TfHOCTM 'U'fja Tpa'uHQI-Ua ce 6alllTIfiIM Ha BMTeHIKOM perry 3Maja. Crapaje npeaawe 3MajeB1-1lia HMje D03HaTO, a !-bI1XOBO npaBOCJraBHO nopexno BO.uM ,UO rO,UMHe 1516. Ka,Ua cy .uOIlI.IIl1 M3 cena Bp6e KO)), Hservnra y rpan KOTOp. 3MajeBlli'm: aone nopexno 0)), crape cpncxe nnanapcxe rtoponane Ilpaojeauha sao 11 nOTOfhH cpncxa narpnjapx Apceunje III UpHojeBMli.349 C Tora He qy,UI1 nerosatse Tpa,UmlI1je 3Maja C 063HPOM .aa cy Ilpaojeaaha y p6y HMaJTI1 3Maja 11 sepoaarao TIpIDIa)),aJI11 OBOM peny,

Ko,U nopoznme .n;paro, xoja je TaKO rrpossaaa no npMIIaD.HOCTM peny 3Maja 11 MO)l(e 611TI1 na je pon, 3MajeBMli11 cy 06paljI1BaJII1 3eMJhY y ceJI11Ma Bp6a, Jlenaaau 11 KHeiK.uOJI xana cy OBa cena npananana rpany KOTOPY. OBa HMaJ-ba cy ce aaana 3MajYIlIa. Koropcxa nopomma ,LWaro je y rp6y HMaJIa 3Maja, a TaKaB je cnysai M ca 3MajeBHhHMa sana cy CI11lIJlM Y KOTOP fiaaeha ce TprOBHHOM KOiKe M TeKCT11JIa. IhHXOB11 nOTOMUI1, Koj11 cy nocrana KaTOJlHUH, Aanpaia 11 Banxo cy 6M.1Il1 uapHHHUI1. AH'upI1ja ce O)KeH110 AHljYlllOM M3 Ilepacra 11 ca !-bOM l1Mao QeTl1pl1 CMHa. Kana je yxpo OHa ce ca CHHOBI1Ma BpaTI1JIa y Tlepacr na O'ieBO HMaJ-be nO'leTKOM XVII sexa, Hajcrapzja CHH HHI<OJIa je HMao

349 n. Cmljen<lcBHh. "Hcropnia cpncxe np!1DOCnaBH.c upxse" .1. Jieorpa.A 1991. crp, 339.

159

/

nna CMHa 0)]. KOjl1X je AH.n;pMja nOCTaO Ha.ll6McKyn fiapcxn VI npHMaC CpnCKl1 Vt KPCTO nepaU1TaHCKM rpa.n;cKIiI KaneTaH.350

3MajenHhH cy carpamura HMJI03aHTHY naJIaTY y Ilepacry, ztanac 3BaHa OHCKynVtja na xojoj je noponaxna rpf ca 3MajeM, a nepamxa xaneraa KPCTO je CDOM C}fHY MarujH OCTaDHO Y nacnehe CBOjy cafirsy na xojoj je 6110 npencraan.ea 3Maj panrapeanx KpMJla?51 KPCTO, nOTnHCHaao ce xao Kpnrro, 6110 je .rproaan seurr :Ha Matfy IiI n.rroBJo(.!l.6H. KPCTO jy ca cynpyrox JeJleHOM- 1iYPOBMU l1Mao zma CHHa: Marujy, rroroa.er- a.llMHpa.rra PYCMje H B~Ka, 6apcr<or liI aanapcxor Ha.!l.6HcKyna 11 cpncxor npMMaca?5l

AH.llpl1ja 3MajenHli je pohen 1624. rO)J.l!IHe Y Ilepacry.

Illxcnonao ce y KOHrpera[(HjH aa nponaraany sepe y PMMY rne je noxropnpao TeOJIOrl1jy liI <pHJI030cllMjy. ];11 je "SMCOK pacrou, aanpenao CHaJKHa cacraaa, cssepax 11 npenan, ,Q06ap rrponoaemrax, HapO"IYITO cnocofian aa pacnpaae y cnoposmra ca nonpysia penaraie ". Orrar npsne Cn. 'Bopha na ocrpsy M )f(ymrn:K Tlepacra nocraje 1656. rO.!l.HHe. L(pKBa Cn. 'Bopha. je sa apesre xaracrpo(paJIHOr 3eMJhOTpeca, Ka.n. 11 ,1J;y6pOBHW.<, 6Ma YHHlliTeH3. AH.UpHja je CJIY)JO{O CJIYlI<6y Y OJITapy xana je UIJ"KBa cpynrena, CTpa,QaJIO je necerax nepnaxa a OH ce crracao H3}(0 je 6110 sarpnaa y orrrapy. TIocTaBJheH je sa 6Y.L(BaHcxor arrOCTOJICKOr BHK3pa, a aa Ha,n:6McKyna fiapcxor 23. 02. 1671. rO,QHHe. BpJIO BI1COKO je nersea Y PI1M)' l1aKO je ca C060M ROCHO eneaerrre np03eJIlITH3Ma Kojlil cy IIoHeKa,Q M3a3HBaJIM 3aTenIYTe omtoce. liHJ10 je npMMepa npuj3TeJbCKMX 11 6.rrnCKHX onaoca H3Met)y zme xpmnhan-

350 P. KOBlijanl1ll, ~IIpCIIH a,n:ul'IPalla Mamjc 3ldajcnl'llla " , rOll.mnH>aK nOMOpCKor M)"Jeja KOTOP, X.KOTOp1962. CTp. 65-77.

351 .n. CaM3p(Jldi. "BKTeUJka 3H3MClba nOl(Op,U3 MaTHje 3MajesH1ia". ,L(aHmta 33 1999. ucorpan 1998, crp, 174; M. MJoInowcBHh. 'niccfUl'lKa rtccnamnra AJI,Aplolje 3MajeBHha nocrpaaancx ,L(y6pOBHl1K)' 1667. rOlll'IHe", AHam! X11, .l(y6POBHI1K 1970, CTp. 318.

35'2. Tl, liYTOpau. "MaTHja 3MajcoHh Tlepanrrairaa ", PYCKH apXHB, XXVI-XXVlI. Beorpan 1934, crp. 241, 243.

160

BJ.lTe30BI1 pena 3Maja

CKe npxae na rronpysjy 6apCRe Ha.n:6UCRYIIuje, a norOTOBO y EOKU.353

3MajeBHh je 6110 spno na:>IObl1B npeaa npanOCn3nHJ.1M xanyhepnsra xoje je rtpmrao u rOCTJ.1O Y caojoj Kyt1I1, a rrocefino npucne omroce je liMao ca MaH3crnpoM Mnnenresa KOMe je CJIao nOKJIOHe. Tlourro je TO casaao 11 cprrcxn narpajapx MaKCHM nOCJ1ao je eID'lCKOna pY<PHMa na My 3aXBaJIltI na nall<H.u. no npeY3HMaH.Y Ha.n:6ucKyncKe CTOJU1IJ,e AH,n:puja je crrao "MHpa cneror crna Haxone " nebxosc rrarpajapxy MaKCHMY xana My je OH TO rpaaoro. Y HeKOJIHKO npxaaa y EOKHQ.!l.pJKanaHe cy aajemursxe cJ1~6e o.mlmje . Kana je ua narpnjapmaicxa npecro nourao Apceanje lIT l.JapHojen'l1li, KOjJ.1 je KO)]. MaKCJ.iMa 6110 npJo(.!l.BOpHI1 MOHax, KO a je Ha3MBaO "l{0-6pl1M onex H y'lllJTeJheM", capamsa ca 3MajenuneM je HaCTaBJbeHa jep cy 6UJ1H Be3aHl1 n}fC(HI1M npxiarerscraosr u naMl'IelbeM tra 3aje,I{IDf<[J(e rrperxe liI3 Hseryura. t:{J1M je nocno narpajapx Apcean]e je cmnao y Hpnoropcxo nptesopje rae ce cacrao ca AH.n:PMjoM. 3MajenHli je aafienexao na je ApceHMje "y .n:06y 35 - 40 ronana, nena )it nocrojancmeaa aarnena ... Ham npar npnjarers, u y arranaisy peseuor xparsencrna Cepnnje (xora ce can M MM nenocrojaa HaqeJlHI1K no 06Htfajy CneTe PHMCKe npxse HaXO.!ll1Mo) Ka1<O je .u.PY:>K6eHHK, nao Bor, aa y noc.rryxy

seror- Tlpecrorsa 6y.n:e xao 11 CneTH Cana, na MjecTo xora H cieznr, ,,354

3MajeBM je safienesoro y neTOI111CY zra je upxny CB. "1Joplia 11 3Maja" carpamro jenan HeMal-bHl1: "uap Illhenan Heuaa.a" . CMaTpa ce na je MHCJl110 na l'e~)aHa npBOBeW{3.HOr. C TMM Y Be3H je If n.eron O.D:I-IOC ca MaHaCTl1pOM Ml1J1.erueBOM. Ca OBl1M M3HaCTl1pOM cy

353 M. MHnO[[JeoHh, "njecHHQXa nocnaioura AH)J.Pl1je 3MajeoHha", crp. 315-317.

354 'B. CnHjenqeaMh, ul1cmpMja cpncKe npaaocnaane npsse" ,1, ueorpan 1991. crp, 341; n Kcneumth, "AH.!lpl1ja 3M3]eaHh 0 n3Tpl1iapxy ApcclU1jy Ill", fnaCHI1K CKonCKOr H3)"lHor npYllITIla.l1. co. 1-2, CKOnJbe 1927, CTp.291.

161

)J(HBojHH AH,ll,pejl1h

. 355 Ak

nepaurraan l1MaJIH ,IJ.06pe omroce }f MHOrO paHMje. -

,IJ.pl!lja je YMPO 1694. rO,IJ.l1He.

MaTl1ja 3MajesHli je pohea 1680. ronane Y Tlepacry rrocseramua ce O,IJ. MaJIeHa MOpy 11 6p0,IJ.Orpa,IJ.IDli. O:>KeHHO ce 11 .ll06110 ,IJ.Be shepa ,IJ.a 611 nOCTaO npoxyparop ormrraae 11 npxae Tocne on Illxpnjerra. MeljYTIDf, zaes BmJ;Ko EyjOBHh, Kojl1 ce BHllle nyra 3aMep110 .3MajeBHhHMa 11 ffi11XOBI1M 6nHCKHM poljan.l1Ma mTYKaHoBHliI1Ma 6y,ne y3 noxoh aaaapcxor Hal\611cKyna AHJlPl1je 3MajeBHlia JI1ffi.IeH xaneraacxor aaaa.a, ,[(OIIJJIO je ,IJ.O 0pYJKaHor cYK06a noponana npn 'IeMY je Maraia y6110 KHe3a Byjoaaha. 3MajeBHhH H lbHXOBI1 pohana cy ce 0)1. OCBeTe CKJIOHl1JUI y ,Jzy6pOBHHK a rrOTOM cy 0)1. crpaae cyna Y CnnHTY 1710. ro.rurne ocyhemr aa npOrOHCTBo. Marnja ce noaesao ca PYCKl1M nOCJIaHliKOM Y Ilaparpany IT. A. Toncrojea KOjl1 je jezrao apeneo 60paB110 y Tlepacry. Toncroj ra je npaxaarno y Llaparpany H npl1MHo Y PYCKY cnYJK6y Y "lfIDfY xaneraaa, 360r PYCKO-TypcKor para

. Ce 356

611JIH cy 3aTO'IeHH y uaparpaacxoj T3MHHUH e,n:aM xyna:

TIOUITo je jensa npeznaeo 3aTBO'IemnuTBO n03BaH je 0,L( pycxor napa Ilerpa I ICojH je noxeo na npaxyrrrsa cnocofine MopennoBoe cnOBeHCICor rropeKJIa pa)l.H CTBapalba paTHe qlJlOTe. IIpHMHO ra je y KapnOBHM Baprora 1712. romrne H nocne ,IJ.y)J(er paaroaopa o,n:pe.u.HO ra aa xanerana fiojaor' 6po,D.a fianrtrsxe <I;lnoTe Y Ilerporpany. Bell 1714. ronaae non 3anOBe)1.HHWTBOM a)1.MHpaJIa Anpaxcaaa ysecrayje y 60jy KO.ll Faaryra nporas Illnehaaa rne je aaxaan.yjyha li>eMy 6HJIO cnaiueno 120 PYCKIDC ranaja a 3ap06110 je nrecr WBel\CKHr 6pO)1.0Ba ca KOHTpaR.llMHpanOM EpeHWeJI}XOM. Hoene parona y DIBe,D.cKoj npornanrea je sa pycxor KOH.rpaamorpana, rrOTOM je 1721. nocrao BMII,ea,n:M11pan H 'IJIaH a.n.MHpancKor urrafia, Ynyhea je y Bopoisesc H TaBpOB )1.a H3rpa)1.11 j)')KHY, UPHOMOPCKY <I;lnoTY mTO MY je ycneno aa 355 M. MKJIOWCBHIl. n II,iecHR'lKa noenaaaua AHJl.plijc 3MnjcBHIla ". crp. 309-312-

356 IT. (;yt'opa,II, .. Marnja 3MajcBHh Itepaurramor' ,CTp. 243-245.

162

BHTe30BH pena 3Maja

cnera rO.llHHY .llaHa. On crpane napane Karapsrne I je o,n:nH1<OBaH opzrenoa CB. Ane1<CaH.ll.pa Hescxor- H .ll.0611ja Ifi1H amrapana. Meljynru, 6HO je OIITy)J(eH aa npoaeaepy J1 nourro Je npornaruen KpHBHM ocyhea je na CMpT. Llap Jlerap II ra nOMHJIOBa, spara aa qHH BHn.ea~Hpana H nocrasa sa 3anoB~,n:HHKa· aCTpaxaHcKe nyxe Ha KacnHjcKoM MOpy. DOHOBO re yrryhen aa rnaBH01<OMaH)1.yjyher nyse y TaBpoBY rne )'MHpe 1735. rO)1.HHe.3S7 CaxpafbeH je no COnCTBeHoj JKeJbH y MOCKBH a cnojy 3aOCTaBIlJTHHY Je nOKJIOHl10 rpaay Tlepacry 11 ~p}(BH Tocne 0)1. ffiKpnjena.

B:mI;KO 3MajeBHn je poljeH 1670. roaaae. 3aBpWHo jc BHCOKY BepcK~ lllKOJIY y sasony De propaganda fide y PHMY. ,[(OKTop~pao je <I;ll1n0301}>I1jy H 'reonornjy 11 Y 31. ,llItlHII! 2KHBo:a je HMeHoBaH aa 6apcKor Ha.ll6HcKyna H npl1Maca Cp6l1Je. MeljYTHM, OH je yrnaBHoM 60paBl10 y Flepacry ,113 611 ra nana KnHMeHT XI npeMeCT110 y 3a.llap aa Ha.n6J1CKyna 1713. rO,I(HHe. Y 3a)1.py je OCTao no CMPTI1 1745. roaaae, Ilenor 2KHBOTa je HacTojao )1.a cje.nHHI1 npaBOCnaBJbe ca KaTono~o3MoM a U;pKBeHy CJIyJK6y aa cTapocnoBeHcKoM Y3HMa xao Cpe.llCTBo-)1.a ce Cnoaena oztnyse na cj,e.LU1H>aaaI-be ca Pl1MCKOM OpKBOM. MenyuiM, CBe je Y'II1HHo )1.a ce 113 ~aJ]MaOHje nporna cpncxn eIIHCKOIT. 3aMHIlJJbaO je OCn060ljeJ-be 0)1. Typaxa y3 novoh BeHeD;l1je_J58

357 n, ~opall~ tiMarHja 3MajcsHii ITcpaWTaHHH" , CTp. 248-253.

358 f!ati 0paK, ITpKJIor nJOAlH3aBaH.Y P3JI3 II AjeJIooaH>a BHlIxa 3MajeBHlia _ ITcpawrali-

, 3JlOBH HHCTHT. Y Y 3a.apy. 3arpe6 1957, crp, 318-323.

163

1(,4

3MAJ 0)): KOCMAJA

J aHXO KaTUD, qyBeHI1 cpncxa KHe3 M aoiaona 113 Flpaorcpncxor YCTaHKa je Y HapO));Y n03HaT xao 3Maj 0)); Kocsraja. JaHKO je pohen OKO 1770. romme y eeny Porana HCnO.ll nJIaHRHe Kocxraj.

Kan je 6110 ,neTe fieorpanoxn TYPlll1 cy ynarm y cerro M orena aeroBY poheay cecrpy. Typ'IfVIH KOjl1 jy je oreo HMje je npeTBOpHO y p06HH>Y, a Hl1je je illI nponao Ben ce }hOMe oxerrao. Ilocne Toraje JaHKO '1eCTO 0,nnaJ110 .Iii .llY2Ke )l(l1Beo KO)); cnoje cecrpe M aera y Beorpany rne je naysno na ronopn TypCKJ1. Kan je onpacrao 6110 je aprro JIeIl MOMaK, senrr y jaxaisy xon,a M pyxosassy pasmor OPYJRjeM. Hseron 3eT, Hen03H3.TOr l1'MeHa, ra je npno pano npMMao_3S9 3a- 6ene2KeHa je je,llHa npmra 0 JaHKoBoM ,n.Bo6ojy y Beorpany ca Jaiuap-aroa, Mehy TYPCKHM MOMDJ1Ma KOjl1 cy ce BeJlC6aJIH y pYKoBaThY UMJ1HTOM HallIJIM cy ce JaHKo 11 crapa Janrap-ara KOjl1 ra 113aJOBe Ha nnotio]. Flonrro cy pa311- rparm zrofipe KOThe CY.lJ.aPHJIH cy ce .zma nyra 6e3 pesyrrrar jep cy o6ojIDla 6HJU1 BeIllTI1. TIOTOM je J arnapy I1'JJleTeO ijMJIMT M3 pyxe H nao jianexo na 3eM1hy. Ha TO ce JaHKO nparao y HajBetleM rpxy, 3aKa'lH.O ce jennosr HorOM aa ce.lJ.JJO, casno ce no 3eMJbe 11 .llmrnarno UHJIIIT. Kana ce ycnpanao y ce,nny BpaHm ce no crapna, npezrao My UMJ1lIT 11 n0KJ10HI1

359 K. Heuanoaah, ")!().mOT H nena nenaxor 1ioplia nerpOBH1ia Kapahopha ", Ee'. 1884, CTp.134-135.

165

)J(J.mOjHH AWl.pejl1h

ceo Ha.ll.BHC110 je Typsaaa BeWTHHOM, a nOTOM 11 rrourroaa-sea; nrro ie 6RJIO B:HWe Hero CMPTHli1 nopaa.""

Mel')yrnM, JaHKO ce TY ynoanao M CTynHO Y Jby6aBHY Be3Y ca TyplGtlbOM, pohaxoa caor sera, Typ1fiflI HK je je.aHOM rrpI1JII1KOM OTKPHO H O.zijYPHO sa cafirsy. JaHKOBa cecrpa je 3HaJIa sa Ty Be3Y H xana ie H:.eH MY2K jypayo )J.a l1X rrocexe OHa ie CTaJIa l1cnpe.ll Typnaaoae cafirse. To je JaHKO HCKOPHCTI10 11 KP03 HeKOJUI1<O Ma.JIHX npara naanrao na 6eorpa.ncKY ynnny, nOTOM je YMaKao l1 113 rpana nyr ABaJIe M KocMaja?61

Beh 1795. rozraae JaHKo je 6110 6yJby6awa xocsrajcxe naxnje. Te ronnae je Mycrarpa-nanra, anaaa cpncxa MajKa, nossao CBe cpncxe KHe30Be 11 uapon npOTHB Jamrsapa. JaHKO ce 60pI10 rrpOTHB Flasaaa-Ornya 11 rseroaax Jaiursapa na je H OH fiao n03BaH rae ce yrrosuao ca OCTaJIl1M CpnCKI'lM KHe30Bl1Ma, aoisonaaa H jyaamera, Kan cy Typnn ycnerm .na MY yfiajy fipara CTeBaHa janyapa 1804. rozunre JaHKo je 0.a6erao y wYMY Meljy xajnyxe, Kana je Kapahophe noaaao na YCTaHaK nporan Typaxa JaHKo je npao rrocrrao cnor tipara Mapxa, a nOTOM 11M ce 11 CaM npunpyscao y Opanmy, rae ce ca OCTaJIl1M Cp6J1Ma saxneo 11 on 'rana je CTaJIHO 61'10 ys B02K)J.a. TIOIDTO je ocsojen Iff cnarseu Py.affiiK apaT110 ce y Porasy, nOToM je 113a6paH aa KHe3a .TYP"jcKe KHe)K.I1He, a Kapahophe ra l1MeHyje 11 BojBO.nOM. 0BO aaan-e My je 61'1no MMnl1je re ce YBeK Ha3HBao BOjBO.aOM.362

Ha CaCTaHKY YCTaH.l1Ka ca Typuaaa 28. anpana 1804. ronnae y 3eMYHY KO.a aycrpnicxor reaepana )l(eHeja, Kalla je rrOKYllJaHO 113Ml1pelbe sapaheaax crpaaa, 6110 je ca Kapahopbex 11 nporou Marejoss Heaanonahex 11 JaHKO Karnh xao jenaa oa rnaBHI1X aoha YCTaHHKa xoja je 611:0 l1 Y yn0311 npeaoznroua. Mehy Typnaua y 3eMyHY je 6110 1'1

;160 "3HaMCIUITH Cp6H XiX Delta" • Eeol1la)ll990, CTp. 54.

361 M. M.I1lUllleslih, "nOMCHHK JHaMeHIfTHll n.YJlH Y cpncsor napoaa", Beorpan 1888, crp.243.

362 K. HCHaJlOIl11h," JiU10QT H nena BeIlHKOr 'Bop~a rrCrp0811ha Kapahopha ", CTp. 135.

166

. BI1TC30BH pe.ua lMaja

CynejMaH-ara, sa sora MH.rrnheBHb xasce "npehauneu" MHCJIeliM BaJl,)J.a ua JaHlWBOr sera. 0BOM CaCTaHKY je rrpHCYCTBOBanO Ii Bl1llle aYCTpl1jCK.MX O¢IlUJ,Hpa 11 npen H,HMa je TPe6a.n0 )J.a Cp611 asuecy paanore aa YCTaHaK l1 n06YHY· Typmr cy ofiehana na BHWe Helie 611T11 nanaaa l1 y6litCTaBa Cp6a 11 )J.a ce xajy sa CBe mTO ce necarro. Ha TO je Karuh aa TypCKOM pexao: "BI1 cemrre Ml1pHO, BI1 CTe uapcior Myx.acwrn, MI'I aa Llapa H:litCMO, Hl1 na aac Llapese cnyaorrerse YCTanH, HO aa .2l.axJ1.ie, C KojlifMa beMo cpehy OPY2KjeM na nonemoso."

Cp6l1' cy Tpa))(HJll1 na ce CBe )1,amje nory6e 11Jll1. ,Ila ce

acene y HHm. TyPUI1 cy norrynrrana a reaepan ce Tpy.aWO na .aotie ,IlO Ml1pa MeljYTfIM, aa npyroj CTpaHI1 Cane, Y Ton'll1.llepy ce nojaaao .aHM on naJbeBHHe Kylia. OBO narserse xyha, a futne cy y mrraisy aese crape Kon116e H HanYWTeHe xyhe, oprHH30Ba.JIl1 cy cpncxa YCTaHHUM ca naxepoa na He .aolje no MMpa nonrro cy l1Manl1 BeJIHKY BOjHY npenaocr a I1HHUwjaTHBY M )KeneJl11 na ce.. OCJIo60.lle . 'rypcxe BnaCTl1. Kana cY TO sanene cpncxe Bone "Y3HeMHpe" ce a Karnh YCTaHe "113HeHaijeH" M xaxe reneparry; "BM Hac aa napcxa 11: nam 06paJ npenenocre npexo Case, a .1l.aXl1je nane xyhe 11 pofie CIIIPOTIDhY xao ByII,11 OBIJ,e 6e3 nacrapal >Y. TIaJbemrn.a je narsyrana l1 reaepana )l(eHeja 11 Kapahopha DlTO je JaHKo HCKOPI1CTl10 na jom jaae nananne ronopeha TYPCKJ!I: "~yjTe Me 11 ,IlaX11jclGt 11 uapcxn Typnn! Kazorre KYPBl1 Kyxyx An11j11, yjyTPY paao Hex 113a1)e na .L(ellJ1HO Bpzto, ~n11 y Bpasap, rae BOlIl1, na: xar My - xar M11; xyoypa MY - Ky6ypa Ml1; ropnnia MY - ropnaja lvU1; cafirsa MY - cafin.a Ml1; 'Il1M ron BOnl1 - .u;a nonenauo Mer.aaH ja 11 OH, a Cl1POTl1lbY ReK OCTaDH aa MHpyl,,_363

YCTaHltIJ,11 ce nocne Tora spare npexo Caae, Kartrh je 3a11CTa nonenao Mer,llaH ca ceCTpl1lieM Tynraaan Anaie,

363 1(. HCHa)lOD.Hll, ")i(I1DOTi1 nena.,", crp.136-137.

167

. u a/J,axllljoM M M Y ccny erre B . .LJ,e Y rrpeneny Ma-

• :1M J( ]. .

.1 ~ 11111: am ~ je 110 CTaCl1T 11 nenrr Ha 0PY:B\JY pasne

npct nenao ce yaex 60raTo 11 YKYCHO, jaxao je npenenor-

art 11 ra a KOjl1M ce nOROCHO 11 6PillKHO ra aeroeao. CBOM' x H)Y je 60jHO rpHBY KaRoM MCTO OHaKO xao IIlTO cy TO '1I""l1JlC TypClCe )f(eHe ca CBojOM KOCOM. Hapomra neaax je ncnenao CTHXOBe: "Karnh JaHKO H3 cena Porase, Ha hor ary rpaae OKHHBeHe. ,,365

Ca Kapahophesr je Karnh Y"<JeCTBOBaO y 3aY3111MaI-bY Iloxapeana VI Kapaaonua (Kparseao) VI Harra,ny na CMe,nepeso 11 Beorpan, YOIIIlITe Y3eB, JaHlCO ce OD.JIl11<OBaO jYHaWTBOM, MY,llpolliby 11 Pa360PMTowliy. BMO je rrpaapxen Kapahophy ann npacranana orpaaasaaarsa a.eroee nnacrn Oll CTPaHe napomrax npencrasxaxa xao nrro je TO KaCHMje ycneno ,n:ocMTejy 06pa){OBuliy ocnaaan.esc COBjeTa.

Y jYJ1Y 1806. romrae BeJl11Ka .rypcxa aojcxa 1i13 Boone je nperuna pexy ,l(PHHY non KOMaHD.OM fiocancxor- aesnpa 116paXHM-nawe H: ynyrnna ce y Illafian, 1-13 Illanua ce Xacaa-nanra ynyT110 sa ITaJIe:>K (06peHoBaU), aJ1I1 KO)]. certa KpI-blillla, Ha ,n:ynlM Ibl1BaMa ra cycperne cpncxa nojcxa ca JaKOB OM Heaanoaahera, JIYKOM Jlaaapenahesr M JaHKoM KaTHlieM H pasbnje ra Te ce BpaT1.fO HaTPar. Y rorserey Cp6M CYCIHrHY jemror crapor TYP'll1Ha 11 ITOBH'IY .na ce npena, a osaj H3 3aKJIOHa yrnrra KOMe .LJ,a ce npeaa? Y TOM TpeHYTKY )].ojYPM JaHKO y naxrepa )].a crracrr Typxaaa na ra He y6Hjy: "Tspna je sepa, CJI060D.H0 ce npeziaj!" 11 npencraan ce no HMeHY. Ha TO Typ-nra onanx 113 rrynnce nOrOD.HBHillM JaHKa npaao Y cpne. JaHKO je CTMraO .na KaJKe C3MO "KaMO JIy:Ka (Jlasapenah)". HaBO,1{HO, 'rora je ztaaa py-rao ca DojBO){OM JIYKOM 11 J10IDTO cy jeJIM jarrsermry JaHKO je k13 nnehxe ,Uo6l10 3HaKe zra HeKO OJ( I-bRX ){BojMII.e }-Ichc npe)J(JtlneTM Taj naa. E110 je ,!laB CB. l1JIHje. TaKO je

3114 M. MH!ntlleoHh, .. IToMeHMK", CTp.243. ~6S MCTO, erp, 245.

168

Maja

norHHYO "uajnocrojnaja raiotan BO)J(.llOB ... Bl1Te3, KOjTtl je CBHM 11 CBaQMM noncehao aa nojasy Cpe,AI-bOee1<OBJiRX parepa".

Mapxo Kauth 11 n.eronu lhy.nH cy O,UHeJI11 JaHKOBo T~no y Por'aqy M CaXpaHMJIH RO.u npme y CM6HHIJJl: "3,rrje nosaaaier pa6 bOJKH JaHKO Kauth, O,ll Porane, BojBt'D.a cpncxa", A napomra rtecva KaJKe: "TIorM6e HaM, an rrpncroiao, cnasao, Kano Bl'fre3 npHMjepHM Y pony, ,,366

J aHKO'B fipar MapKO ra je 3aMeHMO ]II IIOCTao BojBo,l.(a.

Vsecrsoaao je omsax nocne 'rora y fiojy na Mnnrapy- a nOTOM Y 60jeBMMa na ,r(pmU1. 11 OH je norHHYO na -qyJ,taH Ha'lMH na jenaoj cBa){611 y Pora-ra jaayapa Meceua H;10. romrae. Kao sojaona je ceneo ua cBa){6JII y BPX CO<jJPll' a

. .

M3a n.era je, no o6]11"<fajy 611JIa rseroaa :>KeHa xoja ra Je

){BOpMJIa R nOCJI)'iKMBaJIa. OKO xyhe ce urpano M nyu.a·JIO 113 nYIIIaKa. li3je.uHoM je nojnonao nao rrorohea y rpy.!l:11 TaKO na HMKO Hl1je n11){eO KO ra je 11 O,UaKJIe y6HO. JepaH "<JOBeK je OITT)'1KeH 11 aa MCTOM MecTY je ncceseu, ana ct 11 KaCHMje 'rpararro sa y6l1UoM_367

Mapxa je 3aMeIDfO HajMJIaqH 6paT CTeBaH KaTHh KOjH je ysecraonao y CBUM 60jeBHMa ,no 1813. ronane. Pa360fleo ce 11: nOTOM yMpo KO,n xyhe y Poratnr. Thera je Hacne,riI10

. H11KOJIa Karnh, cecrpah fipahe Karnh KOjH je yseo I-bl1xc7BO npe3IIIMe. Ben panaje je nOMeH)'Ta pohena cecrpa JapKa Karaha, xojy je oreo 11 I-bOMe ce O)f(eHMO HeKM 6eorpa.n;vKli TYPqJIIH, Te ce nonpasyxrena zta cY Karnha HMaJI11 jour je,d-I-lY cecrpy "<fMjI1 je CHH Haxorra. TIOCTOjH MoryhHocT zra je novJle nana Beorpana y YCTaHH'IKe pyxe cecrpa JaHKa KaTl~lia npahena y Poraay 11 y npanocnann,e, Y CBaKOM cnysajy, aa HHKOllY ce KaJKe na je nomao na lifMaJ-be CBOjHX yjaxa VI .ll,ll je npHTOM yaeo }f.HXOBO IIpe3J.fMe. Hl1KOJJY je Kapaljopljc nporJIaC110 BOjBO,!lOM npen cnosr YCTaHKa 1813. rO.L(J1He. y

366 K. HeHaJlOBI1li, ")K11BoT II nena.," CTJl.137-139. 367 M. Ml1JII1hen..m, "TIoMeHl1K», crp. 245.

169

)J(}mOjHH AHllpejHli

Kapaljopl}enoM )J,eJlOnO)J,HOM rrporoxony je aafieneacena jesjra napenfia nara Haxonn na "oncexe rnase sojaonasra TIeTpY Monepy l1 I1aBJIY l(YKHliy, na na HX nomarse y TonoJIY" nOWTO cy ce, jeJ(HO xpahe spene, OBa zrsojana O,llMeTHYJU'I on Kapahophese BJIaCTH. Kana je nehana BOjaona npeoerna npexo ,[:(YHaBa. 11 Case Hi-tKOJIa je OCTao y Cp6Hja KPHjytrn ce no 36erOBlfMa?68

Y MapTy·1815. ro,n:HHe 6HO je Ha DQ.lnOaFby II cpncxor YCTaHKa, a nOTOM yqecTByje y '6HIU1 na ,I(y6Jby. Kan ce 3aBpm110 II cpncxa YCTaHaK ](He3 MRnom ra je nOCT3BHO sa KHe3a KocMajcKe KHe:aame Ii cY.lll'ljy fieorpaacxe naxaie. Osaj cynHja je pana]e 6110 H. JaHKO Karnb, seponarno H OCTaJIH Karnhn, ca cen11IliTeM y oraxa. Haxona Haje O)lCeKaO rnane nojaonaaa Monepy M UyKHhy non Kapahophea arm jecre flaBJIY Jlyta1hy non Ml1JIOWeM Q6peaolmheM.369 Llyxah ce n06YHI'10 nporns MHlJOma 06peHO.BHlia, yxaahen je H H3 Kparyiesua je nOCJlaT y ceJ10

. ". • 370

Poraxy rne MY je cyJJeHO, a nOTOM My Je ozrcexeua rrrana.

Hm<OJIa je YMpo 22. )J,eueM6pa 1833. romrae 11 raxohe caxpatsen K01lIlPKBe Y CI16Hl1I(H. He 3Ha ce na JIM je HMao

nopo.nHIlY H nOTOMKe. .

Y OpraHH3auI1jH ormrrer YCTaHKa rrporna 06eCHID: .D:arnja6HJle cY yxrsyseae MHore JlHWOCTe 11 no caesry cpraansosane l(P03 CJI060.IJ.HO 3.11,l(apCTBo. JIO)Ke Y Bnanrxoj, Beorpaay, Baaany Ii .IJ.pyrMM Mec.Tl1Ma 6HJ1e cy y Mel]yc06- no] Be31i1. Y TOM canesy 6J1nlil: CY: fieorpazcxn Be3Hp Mycrarpa-rranra, rpQIW narpnora Para ().IJ. (1)epe, sojaona JaHKO Karah, 6paba Qap)J,aKJIl1ja, Tlerap MtfKo, Meronnie, MHTpOilomn 6 eorpancxa , TIa3saH-OrJIY BJ.f,lJ;MHCKM ... Y OBOj nO:>KH cy 6J1JI11 11 Cp6M l1 Typmr 11 OHM cy ce je,ll,Hl1 npessa JJ.pyrMMa noaamana xao 6paha. Tlocroje IiIH.nmmje na je

3·68 M.MHJ1l1heal1h, "IIO~lcmll\", cTp.246-248. 369 HCTO, cTp. 246.

370 )I(. AHJlP,ejl1h, "Uona'IdlfJICHlljYMa Pase ", Pa .. a 1989, crp. 131.

170

Bme30BJ-t peaa 3Maja

BenUKH MajcTOp 6110 MYCTa«:}>a-nallla sora cy .!(axl1je yxnarane iii ynasane. Cyaeha npena HeKl1:M 3HaUl:1Ma qJ)aH OBe rrosce je 6110 11 Kapahophe lVojl1 je HaCTaBIiIO 6op6y nporan ,n:3.X11ja?71

371 3. HCf1c3I1h, " Macol!l1 y Jyrocnaal1il1", :beorpa.ll 1987, cTp.149-1S1.

171

)

3MAJ 0,[( HOTl.AJA

Crojaa l.J)'IIJ1ll, Ma'IBaHCIrn nojaona Y BpeMe I CpnCKOr YCTaHJ<a, 6110 je 360r aesera np03BaH 3Maj O.L{ Hohaia. Crojax je pohen Y fImnt., y Xepner-oamm, a npano npesrore MY je 6J.U1o ,l(oepHJIOBMh. Crojaaoa ,ne.L{a je 611'0 crapeunma cerra y Xepueroaana, a nonrro cy MY DOMPJIM Cl1HOBM, ca cnoje rpn xhepn H YHYKOM xpene nyr Ma'IBe 11 nocenn ce Y I:(pH06apCRI1 Canam, Tlorrrro je ceJIO I1ManO Y1JMTeJba Crojaaa ztajy y lIJ1(OJIY Te HaY'Il1 nacara M 1JMTarn.

Y cerry Cananr Hohajcxir 6110 je C'rpaxmsa GyTMh, 60raT 'lOBeR, aJIH 6e3 nerre, Te OH 3aTpaJK.I1 na YCBojl1 C'rojana, WTO- je H 611JIo. Crojan je nocrao 60raT 'JOBeR a l-berOBO HMaae Jrnje nOTHI{anO CaMO on nOO'iHMa. HMao je, HaBO.L{HO, cpehe re Tpl1 rryra ncxona saxonano 6JIaro. Y BPeMe nonaaaisa 1 cpncxor YCTaHKa OH je 6Ii1o BpJIO 60raT rprOBau CTOKOM KojH je JIaKO caxynno BeJlHKH 6poj Jby.n:l1 aa 60p6y_372

Ben y rrpBHM 60jeBl1Ma nOKa3aO ce xao BenMK.I1 jYH3K H Kapahophe ra nOCTaBM aa Ma'IBaHCKOr BOjBO.n:y. rojau jc HOCHO n3HU:Mp 11 mness OD: nennxa xoja Hl1je Morao MeTaK np06HT11. Ca6JbOM ie pyxoaao TOnMKO nenrro ,na je je HI1M ynapuei« onceuao M TYP'IHHY IiI xorsy rnany, MCTaKa ce y 60jy na MHrnapy, a TIOTOM je paafiao TYPCKy BojCKY Mex.Mc,n KaneTaHa y Cananry IJ,pH06apcKoM. ro.nJIIHe 1811. y 60jy H3

372 K. HeH3,QoaHh, ")!(MaoT M ,QCJJ3._", crp. 592-593.

173

174

BHie30BI1 pena 3Maja

:J.KI1110j11H AH;tpejl1h

n n-y TJ1ltapy J(O.u. JIo3HMne paisea je sana je crracasao UI1HUap JaHKa. Kapahophe je MHoro Il,eHl10 Ii BOJ1eO QYIIHfia, Ha3l11BaO ra je nOCl1HKOM, a npoanaof l) "3Maj on Hohaja", KaKO ra 3Ha 11 aaponaa enCK3 necMa?73

Hoene "pOnaCHI YCTaHKa 1813. roaaae CTOjaH je npeiuao Y Cpesi 11 HaCeJ1110 ce ca CHHOM TOMOM Y Tlnarmueay. Kana cY ce Cp611 non Mnnonrexr 06peHoBfibeM nOHOBO nO,ll,HrJUI npOTI1B Typaxa ca KaneTaHOM MJmjoM Cpnaaoa xpexe xa BaJbeBY rae ce cacrao ca ITeTpoM MOJIepOM H BOjBO)1,OM IIaBJ10M IJ,ylCl1heM. IIomTO je 6110 IJpHBp)l(eH Kapahophy rosopao je ,/J,a xohe par ca TYPIlHMa )1,OK on He .!lolje M3 Pycnje: "He 6paHHM nexa HaM sa cana crapenryje Jlpora HeHa.!lOBI11i, a II MOJ1ep, ,ll,OK He nohe UPHH noplje. An' Manom HI1KaKo!". YCKOpO ce nocnahao ca KHe30M Manoruosr re je oaaj no-teo I1pHUpeMe IJpeKO xajnyxa Mapxa Illrarapna .ua YXBaTe l.JYUl1ha 11 rrpenajy TypUHMa. H 3a11CTa, l.Jymdiy je nOCTaBJbeHa aacena 1-121. .[(pHHH rne je YXBaneH 11 ynyhen y 3BOPHm< AJ1H-naUHf Bl1.uajahy. Ha TaMHHIl,e je raino I13Be.ueH 11 yaasrsea rajranoxr 11 rrOTOM 6aqeH ua 1')y6pe.374

Crojatr ie aa c060M'" OCTaBMO caxro zme xhepn, BaCWII1jy M TOMRHHjy. Bacnnaja je 611JIa ynara aa aesor- Kyproaaha, KOjH. je 6110 .npsap KO.!l Jeapesra Ofipeaonaha H ca aRM je HMaJIa cmra Hm<OJIYKOjH ce no nemr npe3I1BaO l.JyrrMh?75

Heaanoanh y Crojartosoj 6Horpaqmjlf Ha80llH na je 0 lbeMY nacao neyofia-rajeno MHoro 11 CI1Ma MHJIYTHHOBHh -Capajnaja, arm "raxo 3llMOTaHO xao mTO MY je 11 CBa Hcropnjs HeKOM Mpe>I<OM o6BHjeHa". MHnYTHHOBHll je 6:110 CJI06o.ll.HH 3H.l.{ap xao If Crojaaon napaynyx Huxorra Qyo:l1li (1894.)?76 Haxo.na je pohea 1836. ronmre y Illanny, rrOTOM je 3aBpnmo aprtusepajcxy BOjHY llIKOJ1Y. Kana je IlOCTao

xaneran 060JIeo je 0)1, Ty6epKYJ10~e, a nOTOM. ce JJe'lH: Y KJIHMaTCKHM MeCTHMa Meznrrepaaa na 611 ce Haj3a,n yny :M y A.pPl1kY H HaCTaHI10 Y Oparry, YMpO je 31. janyapa 1870. rO.LJ.HHe. M3a ce6e je OCTaBHO saaenrran.e na ce eBO !herOBO rrOKpeTHO If aenoxperuo HMaH,e ynorpeoa aa H3.)J,aBaae "HaJ'IHHX R MOPaJIHHX" KlDID'a cpncxax rracana. IiJllJ1a je TO "IIyrrMhena 3a,/J,)')J(6HHa"Kojaje 06jaBI1J1a 70 ](}bHra BPJIO 3Ha'lajHHx aa cpncxy HaYKy?77

373 K. HeH~.[lODHh, ":JICJiBOT» .[lCJJ3 ... ", crp, 594-595, 597, 600. 374 Hero, CTp.601-603.

375 Hero, erp, 609.

376 3. HCHCSHh, "MacoHHyJyroCJI3JIJ.ljH",CTp.197.

377 "3HaMCHKTIt Cp6HXlX Bela" ,1ieorpa.[l1990, CTp.lOS.

175

IlPl1JI03H

~ • I'"' -,:. . ~ ~ .....

""', ",,I ~' :~< i,!;: D E' DR A. CON L '

• .- o· :;'.: • :. ' •• , ,.'- •• .'

" "

, .

. ... "

Pa31IlI'UITe npencrase 3Maja; 3Maj y e30TepHjH H creroIioma 3Maja (npaxoaorpep) ua TpajaHOBOM cTy6y y PHMY

179

181

H'I( 'r j)1\j I" '~Mnj' Maj Ypo p; PyHCIrn 3Maj; 3Maj KOjH 11'1 l/II~ j . JIICUl1a; nO rpa MMja na OMcparrocy csera nananil L n nUT ua (cpp CK3 H3 Tloxrneja)

HaCJlOBHa crparra KJ-bHTe 0 xepamnrun Jaxotia n 11 < K3 1690. romrae me Anbeo AP:>Kl! KpHJJ8TY 3MI'Jjy Ypo

180

Ilpencraaa CB. 'Bopba xoja YOHja IDKAajy H ca3Be)K}_)e 3Maja 182

YMeTllH'lKa npencrasa 3Maja, BlITe3a, nea H oJlara

183

s

N

e'

s

=

N

N

s

Koacrenanaja KPCTOJImrnx caaaexha a caasexha 3Maj y esorepajcxoj rrpencrasa MBCTepHje KpBB (XpHCTOBa )KpTBa); Koncrenanaja casnesdia Jlaha - Apro (Ilpaxap), Epnnan 11 3Maj; Ca3Be~e 3Maja na Kpcry CBeTa - pacnera Bor

rpqnr 60r 3eBc y6nja 3Maja ThcpOHa; Bor CaBaOT ("Xpl1CT erapan narra "), rppecxa y n;pKBH Ilehxe narpajapnrnje OKO 1330. rO~IDIe

184

185

(J

+~

-<

.~ , III

,-< _.

,r:; __ -

--- .....

\ ,

..

,--t;
,)..
-1 ....
I

~
1'1
~
::'£ :s: <II
w
:s: :s: x
'" ~ s :s:
~ -); a:l ~
Co
~ 0
M
~
a.l 18

BeJIKKa KOJla~

·'!C-·_'-

3MAJ , _.--.,

_.-- ..... ~ ,

.'. ,- x.> ,.

, ,--' I ,_-

\ • --. ,\ I' z;.

• ' ~. I ...... I ,.

I , -.-.) J. -.1

......... J!'. '. ... y

\ \ / I ". .,~ Ceaeptsasa .... "

'L • 1 ... ...

.~ I I ·-.-T \

__ • • --T ' •

, ' 1- I .-.,

" . i-. Mana. xona ,-

., .. ",.

£w. ... ",

, .-.t .... -_ •

• --.--, 3MAJ

;"

BeJIHU. Itona ._.,-\ /-T~.

I ......-

r'

• .\

'.

Koacrenanaja casseadia Mana KOJIa, 3Maj, BeJ1HKa xona II 3Be3Ae Cesepa.axe y 21 car H 30 MHH)'Ta: 1. anpana, 1. jYJIa, 1. oxroopa H 1. ¢e6pyapa y rOAHHH

187

\

\ \ I

f:r".-n \

\

I

188

• P •. A

Casaesche Apro - Jlaha H rrpernocranrsena xoncrenannja ca3Be)Klja y rowuUl 6.500. Harne epe

Xannejcxa 30gBjaK (OMcpaJlOC H3 BaBHJI na) H BaBBnOHCKli 30WfjaK

189

190

EmnaTCKH sonajaa ca 3MajeM Y o;eHTPY Kocnoca

AHTH"I:Irn KOCMOC ca Xe;mOCOM Y nerrrpy H xpamhaacxa ca I1aHTpOK'paTOpOM

191

192

BIITe3 xpcram na KOEbY; BHTe3 Tesrnnap H BHTe3 P na I1BaJlOB~a y CBaKOAHeBHoj onehrr

193

BHTe30BH H 03HaKe penosa XVI-XVIU sexa: TeBTOH~H (Henasxa), AB113a (Ilopryranaja), CB. Crerpana (ToCKaHa -I1TaJlllja) 11 3naTIIOf PYHa

Ilexar BHTe30Ba Tesrnanapa; Flesar pena IIBaHoBa~a H neqaTH Hnanonana aa YrapCKY H Cnasorrajy H HOBe KYPHje

194

195

BHTe30BIJ H 03HaKe penosa: ITaB (Ilancxa) 1'1 CB. Karapnua (PYCHja); fp6 rrane Ilasna V (1605-1621.) ll: I'prypa XIII (1572-1585.) ca npeACTaBOM 3Maja

..............

• ltlll~ •• fI ••••

.. . .. ' ..

. . . . . .. .

.. .. . . - .. .. . ..

.. .. . .. .. . ..

.. .. .. .. .. .. ..

.. . .... - ..

.. .. .. .. .. .. .. ..

.. . .... .. .. ..

.. ,. .. .. ..

197

I 6

198

CpnCKl:I BHTe30BM - CB. PaTHHll.Fl na KOIDllMa M3 upxse y Topisoj KaMeHHIJ.H (Cprinja)

199

200

MaHaCTlIp Benyha rpotina npxsa necnora Hsaaanra II rseroaax nOTOMaKa (1370.) acnaxaaax ca OpHaMeHTOM 3Maja na oneha; xanacrap Konopaa, rpo6 necnora Te¢aHa (OKO 1410.)

201

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->