You are on page 1of 45

Gi¸o ¸n: §¹i sè vµ gi¶i tÝch 11 NguyÔn

ThÞ Ninh
Ch¬ng I: hµm sè lîng gi¸c
§1: gãc vµ cung lîng gi¸c

TiÕt theo PPCT : 99 → 102
TuÇn d¹y :

I - Môc ®Ých, yªu cÇu:
HS n¾m ®îc c¸c ®¬n vÞ ®o gãc vµ cung, biÕt c¸ch chuyÓn ®æi
®¬n vÞ ®o gãc tõ ®é ra radian vµ ngîc l¹i.
HS n¾m ch¾c c¸c kh¸i niÖm gãc vµ cung lîng gi¸c, ®êng trßn lîng
gi¸c; biÕt c¸ch biÓu diÔn mét cung lîng gi¸c trªn ®êng trßn lîng gi¸c...

II - TiÕn hµnh:

Ho¹t ®éng cña GV Ho¹t ®éng cña HS

A - æn ®Þnh líp, kiÓm tra sÜ sè:
HS nªu c¸c ®¬n vÞ lµ:
B - KiÓm tra bµi cò: ®é, phót, gi©y.
H·y nªu c¸c ®¬n vÞ ®o gãc ®· häc.
C - Gi¶ng bµi míi:
I/ §¬n vÞ ®o gãc:
1. §é:
GV tãm t¾t l¹i kÕt qu¶ kiÓm tra bµi cò. HS theo dâi vµ ghi
1 chÐp.
a) Gãc 10 = gãc bÑt
180
10 = 60' (phót); 1' = 60'' (gi©y) M
HS suy nghÜ vµ tr¶ lêi.
• Sè ®o cña mét cung trßn lµ a0
O A
g×? •

GV chÝnh x¸c ho¸. HS theo dâi vµ ghi
·
b) NÕu AOM = a0 th× s® chÐp.
¼
AM = a .
0

GV: §Ó ®o gãc, cung b»ng ®¬n vÞ ®é, (phót,
gi©y) th× nhiÒu khi kÕt qu¶ rÊt cång kÒnh,
phøc t¹p. §Ó kh¾c phôc ngêi ta ®a ra mét
®¬n vÞ thuËn tiÖn h¬n lµ "radian".

2. Radian:

1

Gi¸o ¸n: §¹i sè vµ gi¶i tÝch 11 NguyÔn
ThÞ Ninh
§Þnh nghÜa: Gãc bÑt 1800 cã sè ®o lµ π
radian (viÕt t¾t lµ rad).
1800 =
Tøc lµ:
π rad
Ho¹t ®éng cña GV Ho¹t ®éng cña HS

• H·y ®æi 10 ra radian vµ 1 rad ra ®é. π
10 = rad
180
GV: Nªu quy íc. 180 0
1 rad =
Quy íc: Khi viÕt sè ®o cña mét gãc π
(hay cung) theo ®¬n vÞ rad ta kh«ng
viÕt ch÷ "rad" hay "radian" sau sè ®o.
HS suy nghÜ vµ tr¶ lêi.
• H·y thùc hiÖn c¸c phÐp ®æi ®¬n vÞ π π
90 0 = ; 15 0 = ; 2π = 360 0 ;
sau: 2 12
0,25π = 45 0 ; 0,25 ≈ 14 0 20 '

HS ®äc vµ ghi nhí b¶ng gi¸ trÞ
B¶ng t¬ng øng gi÷a sè ®o b»ng ®é vµ nµy.
radian cña mét gãc (hay cung) thêng
gÆp: SGK (trang 4).

3) §é dµi cña mét cung trßn:
HS gi¶i bµi to¸n:
GV nªu bµi to¸n.
§êng trßn ®· cho cã ®é dµi lµ:
Bµi to¸n: Cho ®êng trßn b¸n kÝnh R .
C = 2π R øng víi cung cã sè
TÝnh ®é dµi cña cung ¼A M cña ®êng trßn
®o lµ 2π . Do ®ã ®é dµi l cña
®ã, biÕt s® ¼A M =α rad.
M
cung ¼A M víi s® ¼A M = α lµ :
GV nªu thµnh ®Þnh l α
l = 2π R = Rα
lÝ. 2π
§Þnh lý: Trªn ®êng O R A
trßn b¸n kÝnh R,
cung cã sè ®o α
rad th× cã ®é dµi
lµ: Gi¶i:
π .80 4π
l = Rα Ta cã: α = =
180 9
(Chó ý: α ®îc ®o b»ng radian) VËy ®é dµi cung ¼A M lµ:
24π.
¸p dông: Trªn ®êng trßn b¸n kÝnh R l = R.α = ≈ 8,38 (cm )
9
=6cm, cho cung ¼A M cã s® ¼A M =80 . TÝnh
0

®é dµi cung ¼A M .
HS suy nghÜ vµ tr¶ lêi.

2

Gi¸o ¸n: §¹i sè vµ gi¶i tÝch 11 NguyÔn
ThÞ Ninh

GV yªu cÇu HS: Nªu nhËn xÐt g× vÒ l
khi α = 1 rad; khi R = 1 (®v®d). Nªu
thµnh hÖ qu¶ cña ®Þnh lÝ trªn.

GV chÝnh x¸c ho¸.
* HÖ qu¶:
+ NÕu α = 1rad th× l = R. (Cung cã sè
®o b»ng 1rad th× cã ®é dµi b»ng b¸n
kÝnh cña ®êng trßn chøa nã).

Ho¹t ®éng cña GV Ho¹t ®éng cña HS

+ NÕu R = 1 th× l = α (Trªn ®êng
trßn cã b¸n kÝnh R = 1 th× ®é dµi cña
mét cung vµ s® cña nã b»ng radian ®-
îc biÓu thÞ bëi cïng mét sè thùc).

II/ Gãc lîng gi¸c:
1) Më réng kh¸i niÖm gãc:
HS ®äc SGK (trang6). +
GV yªu cÇu HS tù ®äc SGK. M
_
GV gi¶i thÝch (nÕu cÇn) vµ nh¾c l¹i
quy íc. HS theo dâi O
vµ ghi chÐp.
Quy íc: + ChiÒu d¬ng: chiÒu quay ng-
îc víi chiÒu quay cña kim ®ång hå.
+ ChiÒu ©m: chiÒu quay
cïng chiÒu víi kim ®ång hå.

2) §Þnh nghÜa gãc lîng gi¸c:
GV nªu ®Þnh nghÜa vµ gi¶i thÝch.
HS theo dâi vµ ghi chÐp.
§Þnh nghÜa: Trong mp cho hai tia Ox
vµ Oy, xÐt tia Oz cïng n»m trong mp
®ã. NÕu tia Oz quay quanh O theo mét
chiÒu nhÊt ®Þnh tõ Ox ®Õn Oy ta nãi
nã ®· quÐt ®îc mét gãc lîng gi¸c.
HS suy nghÜ vµ tr¶ lêi (v« sè).
KÝ hiÖu: (Ox, Oy); Ox lµ tia gèc, Oy lµ
tia ngän.
GV ®Æt c©u hái: víi hai tia Ox, Oy cho

3

Gi¸o ¸n: §¹i sè vµ gi¶i tÝch 11 NguyÔn
ThÞ Ninh
tríc ta cã bao nhiªu gãc (Ox, Oy)?

3) Sè ®o cña gãc lîng gi¸c:

Sè ®o cña gãc lîng gi¸c (Ox,Oy) ®îc kÝ
hiÖu lµ s®(Ox,Oy).
Gäi a0 lµ sè ®o cña gãc quÐt bëi Oz khi HS suy nghÜ vµ tr¶ lêi.
nã quay tõ Ox ®Õn Oy theo chiÒu d- • 00 ≤ a0 ≤ 3600
¬ng (lÇn 1).
• a0 + 3600, a0 + 2.3600, …
GV yªu cÇu HS :
• NhËn xÐt vÒ gi¸ trÞ cña a0.

• NÕu Oz tiÕp tôc quay theo chiÒu d- • a - 360 , a - 2. 360 , …
0 0 0 0

¬ng gÆp Oy lÇn 2, lÇn 3 , … th× ®îc
c¸c gãc (Ox,Oy) cã sè ®o lµ bao nhiªu?
• NÕu Oz tiÕp tôc quay theo chiÒu ©m
tõ Ox ®Õn Oy lÇn 1, lÇn 2 , … th× ®îc
c¸c gãc (Ox,Oy) cã sè ®o lµ bao nhiªu?

Ho¹t ®éng cña GV Ho¹t ®éng cña HS

GV tæng qu¸t ho¸:
VËy sè ®o cña c¸c gãc (Ox,Oy) cho bëi HS theo dâi vµ ghi chÐp.
c«ng thøc:
s®(Ox,Oy) = a0+ k.3600, 00≤
(ka0∈
≤ Z).
3600 HS suy nghÜ vµ tr¶ lêi.
s®(Ox,Oy) = α + k.2π, 0 ≤
GV yªu cÇu HS nªu c«ng thøc b»ng ®¬n
α ≤ 2π
vÞ rad.

III/ Cung lîng gi¸c:
1. §êng trßn ®Þnh híng:
GV nªu ®Þnh nghÜa vµ quy íc.
HS theo dâi vµ ghi chÐp.
§Þnh nghÜa: §êng trßn ®Þnh híng lµ
mét ®êng trßn trªn ®ã ®· chän mét
chiÒu chuyÓn ®éng gäi lµ chiÒu d¬ng,
chiÒu ngîc l¹i gäi lµ chiÒu ©m.

Quy íc: + ChiÒu d¬ng: chiÒu quay ngîc
víi chiÒu quay cña kim ®ång hå.

4

Ho¹t ®éng cña GV Ho¹t ®éng cña HS 3. víi A lµ ®iÓm gèc. GV gi¶i thÝch trªn h×nhyvÏ. Sè ®o cña cung lîng gi¸c: GV nªu quy íc. kÝ hiÖu AB. Quy íc: Sè ®o cña cung lîng gi¸c AB lµ sè ®o cña gãc lîng gi¸c (OA. 2. z HS theo dâi vµ ghi chÐp.3600 s®AB = α + k.2π (k ∈ Z) GV yªu cÇu HS ph©n biÖt sè ®o cña HS suy nghÜ vµ tr¶ lêi.Gi¸o ¸n: §¹i sè vµ gi¶i tÝch 11 NguyÔn ThÞ Ninh + ChiÒu ©m: chiÒu quay cïng chiÒu víi kim ®ång hå. Gãc lîng gi¸c (Ox.OB) ®îc HS suy nghÜ vµ tr¶ lêi. gäi lµ ch¾n cung AB.OB). GV ®Æt c©u hái: • Cung lîng gi¸c cã cÇn quan t©m ®Õn thø tù c¸c ®iÓm kh«ng? • Cã bao nhiªu cung lîng gi¸c cïng cã kÝ hiÖu AB? • Nªu quan hÖ gi÷a cung lîng gi¸c vµ gãc lîng gi¸c. Cung lîng gi¸c: GV yªu cÇu HS ®äc SGK. VËy : s®AB = a0 + k. 5 . M B Khi Oz quay tõ Ox ®Õn Oy th× M di ®éng tõ A ®Õn B t¹o thµnh mét cung O A x gäi lµ cung lîng gi¸c. Oy) hay (OA.OB). B lµ ®iÓm ngän. cung AB vµ sè ®o cña cung lîng gi¸c AB. Trªn ®êng trßn ®Þnh híng thêng chän mét ®iÓm lµm ®iÓm gèc. kÝ hiÖu: s®AB HS theo dâi vµ ghi chÐp. Ngîc l¹i khi ®iÓm M di ®éng t¹o thµnh cung AB th× tia OM t¹o thµnh gãc lîng gi¸c (OA. HS ®äc SGK (trang 8).

A' O. π Ta cã: s®AB = + k .2π (k ∈ Z) IV/ §êng trßn lîng gi¸c: HS theo dâi vµ ghi chÐp. AB'. cã ®iÓm gèc A. §Æt A(1.2 .s®AB + k. Chó ý: + KÝ hiÖu AB chØ v« sè cung lîng gi¸c HS theo dâi vµ ghi chÐp. C trªn ®êng trßn ®Þnh híng th× s®AB + s®BC = s®AC + k.π k Z∈ hay s®AA' = −π l+.2π . 1. GV chÝnh x¸c ho¸.2 . A'(-1. AA'. + Ta còng nãi cung lîng gi¸c α lµ cung α. ®iÓm ngän B vµ sso ®o cña c¸c cung nµy sai kh¸c nhau mét béi nguyªn cña 3600 (hay 2π).2π . Trong mÆt y ph¼ng täa ®é xÐt B hÖ trôc täa ®é Oxy vu«ng gãc vµ ®êng trßn lîng gi¸c t©m O A x HS suy nghÜ vµ tr¶ lêi. 1). 2 6 . k∈ Z 2 s®AA' = π +k . §Þnh nghÜa: §êng trßn lîng gi¸c lµ ®- êng trßn ®Þnh híng cã b¸n kÝnh R = 1 (®v®d). k Z∈ hay s®AB' HS theo dâi vµ ghi chÐp.πl Z∈ Ho¹t ®éng cña GV Ho¹t ®éng cña HS 3π s®AB' = +k . + HÖ thøc Sal¬: Cho 3 ®iÓm A. 0).Gi¸o ¸n: §¹i sè vµ gi¶i tÝch 11 NguyÔn ThÞ Ninh GV nªu chó ý. §Þnh nghÜa: GV nªu ®Þnh nghÜa. B. B' 0). -1). B(0.2π s®BC = s®AC . B'(0. GV yªu cÇu HS t×m sè ®o c¸c cung AB.

254 rad b) 71 52' 0 7 . tho¶ m·n? GV chÝnh x¸c ho¸: NÕu α cho tríc th× hÖ thøc s®AM = α HS gi¶i vÝ dô. VÝ dô: BiÓu diÔn trªn ®êng trßn lîng gi¸c c¸c cung: y 7π B a) α = 2 b) α = 8400 π A' O A x c ) α = + k π ( k ∈Z ) 2 GV gióp HS chÝnh x¸c ho¸.Gi¸o ¸n: §¹i sè vµ gi¶i tÝch 11 NguyÔn ThÞ Ninh π +π .OM) = α. GV nªu quy íc. l = − l. * Lµm c¸c bµi tËp trong SGK(trang 11. B' D . hoÆc s®AM = α + k2π (k ∈ Z) x¸c ®Þnh mét vµ chØ mét ®iÓm M trªn ®êng trßn lîng gi¸c. 12). §æi sè ®o cña c¸c gãc sau ra radian: a) 0.§¸p sè Bµi 1(11). BiÓu diÔn cung lîng gi¸c trªn ®êng trßn lîng gi¸c: HS theo dâi vµ ghi chÐp. E . gèc. GV ®Æt c©u hái: Cã bao nhiªu ®iÓm M HS theo dâi vµ ghi chÐp. Quy íc: §Ó biÓu diÔn cung lîng gi¸c cã sè ®o α ta chän ®iÓm A(1.393 rad a) 22030' b) 1.2 Z∈ 2 2. 0) lµm ®iÓm HS suy nghÜ vµ tr¶ lêi.Híng dÉn c«ng viÖc ë nhµ: * Xem l¹i lý thuyÕt vµ c¸c vÝ dô. GV nªu vÝ dô vµ híng dÉn HS c¸ch gi¶i. ®iÓm ngän M cña cung α ®îc x¸c ®Þnh bëi s®AM = α hoÆc s®(OA.Ch÷a bµi tËp: §Ò bµi Híng dÉn .

§¸p sè Bµi 2(11). k  2 Gäi M1. h·y biÓu diÔn c¸c cung cã sè ®o: 3π α1 = 4 α 2 = −600 α 3 = −3150 5π α4 = − 4 11π α5 = 3 Bµi 6(12). AM3. M2. Z Bµi 7(12). AM2.5 rad = 28040' R = 8cm. s®AM2 = π + α + k2π. Trªn ®êng trßn lîng gi¸c. k ∈ c¸c cung AM1.α + k2π. T×m sè ®o s®AM3 = .225 cm b) α = 1. Cho mét ®êng trßn cã b¸n kÝnh R = 5cm.α + k2π. §æi sè ®o cña c¸c cung sau ra a) 33045' ®é.Gi¸o ¸n: §¹i sè vµ gi¶i tÝch 11 NguyÔn ThÞ Ninh §Ò bµi Híng dÉn . Trªn ®êng trßn lîng gi¸c. T×m ®é dµi c¸c cung trªn ®êng a) l = 5 cm trßn cã sè ®o: b) l = 7. gi©y: b) 42059'37'' 3π 3 a) . Cho mét ®êng trßn cã b¸n kÝnh a) α = 0. M3 lÇn lît lµ ®iÓm ®èi xøng víi M ∈Z qua trôc Ox.5 cm a) α = 1 c) 3. T×m sè ®o cña b»ng ®é cña c¸c b) α = 1 rad = 57011'45'' cung cã ®é dµi: c) α = 2 rad = a) l = 4cm 114023'30'' b) l = 8cm c) l = 16cm Bµi 5(12).5 c) α = 370 Bµi 4(12). x¸c ®Þnh c¸c ®iÓm M biÕt r»ng: 8 . Oy vµ gèc täa ®é. Trªn ®êng trßn lîng gi¸c cho s®AM1 = π . k ∈ Z  π ®iÓm M x¸c ®Þnh bëi s®AM = α  0 < α <  .b ) 16 4 Bµi 3(11). phót.

k ∈Z b) • k = 4n ⇒ M ≡ A 2 • k = 4n + 1 ⇒ M ≡ B • k = 4n + 2 ⇒ M ≡ A' 2π c) s®AM = k .§¸p sè a) s®AM = kπ . Bµi 8(12). phót lµ: 60.π = hai b¸nh r¨ng. c¸c ®iÓm M nµy t¹o thµnh ngò gi¸c ®Òu cã 1 ®Ønh trïng víi A. b¸nh thø nhá cã 24 r¨ng. a) Khi b¸nh lín quay ®îc mét gãc 7200 th× b¸nh nhá quay ®îc mét gãc b»ng bao nhiªu radian? a) B¸nh nhá quay 2.11/5 = 132 vßng. lín cã 30 r¨ng.5 b) Khi b¸nh xe nhá quay ®îc 5 r¨ng th× b¸nh vßng nªn gãc quay lµ 5π xe lín quay ®îc mét gãc α b»ng bao nhiªu = 15. biÕt r»ng ®êng b) Sè vßng quay trong 1 kÝnh b¸nh xe ®¹p lµ 2R = 680mm. ⇒ Qu·ng ®êng ®i trong Bµi 9 (thªm). a) 7920 b) TÝnh ®é dµi qu·ng ®êng mµ ngêi ®i xe ®¹p ®· ®i ®îc trong 1 phót. ®é? bao nhiªu radian? b) α = π/3 rad = 600 9 .680. Mét c¬ cÊu truyÒn lùc gåm 1 phót lµ : 132. k ∈Z • k = 4n + 3 ⇒ M ≡ B' 5 c) Cã 5 ®iÓm M tho¶ m·n. b¸nh 281. B¸nh xe cña ngêi ®i xe ®¹p quay ®îc 11 vßng trong 5 gi©y.99m.Gi¸o ¸n: §¹i sè vµ gi¶i tÝch 11 NguyÔn ThÞ Ninh §Ò bµi Híng dÉn . k ∈ Z a) • k ch½n ⇒ M ≡ A • k lÎ ⇒ M ≡ A' π b) s®AM = k .7 rad. a) TÝnh gãc (theo ®é vµ radian) mµ b¸nh xe quay ®îc trong 1 gi©y.

gi¸ trÞ lîng gi¸c cña c¸c cung cã liªn quan ®Æc biÖt ®Ó biÕn ®æi c¸c biÓu thøc lîng gi¸c. HS n¾m v÷ng: b¶ng gi¸ trÞ lîng gi¸c cña mét sè cung ®Æc biÖt. yªu cÇu: HS n¾m ®îc c¸c ®Þnh nghÜa: c¸c gi¸ trÞ lîng gi¸c cña cung α . HS biÕt ¸p dông c¸c h»ng ®¼ng thøc c¬ b¶n. HS tr¶ lêi c¸c c©u hái X¸c ®Þnh ®iÓm M trªn ®êng trßn lîng gi¸c kiÓm tra bµi cò. ý nghÜa h×nh häc cña tgα vµ cotgα . AB. dÊu cña c¸c gi¸ trÞ lîng gi¸c. c¸c h»ng ®¼ng thøc c¬ b¶n.æn ®Þnh líp. kiÓm tra sÜ sè: B . 10 . c¸c hµm sè lîng gi¸c cña biÕn sè thùc. AB'.TiÕn hµnh: Ho¹t ®éng cña GV Ho¹t ®éng cña HS A . gi¸ trÞ lîng gi¸c cña c¸c cung cã liªn quan ®Æc biÖt.Môc ®Ých. cho biÕt sè ®o c¸c cung lîng gi¸c: AA'.KiÓm tra bµi cò: Nªu kh¸i niÖm ®êng trßn lîng gi¸c. II .Gi¸o ¸n: §¹i sè vµ gi¶i tÝch 11 NguyÔn ThÞ Ninh §2: C¸c hµm sè lîng gi¸c TiÕt theo PPCT : 103 → 106 TuÇn d¹y : I .

tgα . cosα ? + H·y so s¸nh gi¸ trÞ sin vµ cos cña gãc α víi gãc α + k2π. • Trôc tung gäi lµ trôc sin. B M §Þnh nghÜa: Cho s®AM = α . 2. HÖ qu¶: GV ®Æt c©u hái: + Khi nµo th× x¸c ®Þnh ®îc sinα . H O x • cosα = xM = OH sin α • NÕu cosα ≠ 0 th× tgα = . HS theo dâi vµ ghi * Khi 00 ≤ α ≤ 1800 th× c¸c gi¸ trÞ lîng gi¸c chÐp. + Cã nhËn xÐt g× vÒ gi¸ trÞ cña sinα vµ cosα ? 11 . α ∈ R. C . cña α còng lµ c¸c tØ sè lîng gi¸c cña gãc α . Chó ý: * Cã ®Þnh nghÜa t¬ng øng vÒ c¸c gi¸ trÞ lîng gi¸c cña gãc. sin α • C¸c gi¸ trÞ sinα . B' cos α cos α • NÕu sinα ≠ 0 th× cotgα = . HS suy nghÜ vµ tr¶ lêi. gi¶i thÝch trªn ®êng trßn lîng y gi¸c.Gi¶ng bµi míi: I/ C¸c gi¸ trÞ lîng gi¸c cña cung α : 1. cotgα gäi lµ c¸c gi¸ trÞ lîng gi¸c cña cung α . cosα . trôc hoµnh gäi lµ trôc cosin (cos). §Þnh nghÜa: GV: Nªu ®Þnh nghÜa c¸c gi¸ trÞ lîng gi¸c cña cung α .Gi¸o ¸n: §¹i sè vµ gi¶i tÝch 11 NguyÔn ThÞ Ninh Ho¹t ®éng cña GV Ho¹t ®éng cña HS 20π sao cho: s®AM = .K HS theo dâi vµ ghi • sinα = yM = OK A' A chÐp. 3 Nh¾c l¹i ®Þnh nghÜa c¸c tØ sè lîng gi¸c cña gãc α häc ë H×nh häc 10.

k ∈ Z 2 π VËy tgα x¸c ®Þnh ⇔ α ≠ + kπ . GV nh¾c HS ghi nhí nh÷ng kiÕn thøc trªn. MÆt kh¸c víi mäi k ∈ Z th× sin(α + k2π) = sinα HS theo dâi vµ ghi chÐp. n ∈ Z 2 π ⇔ α = + kπ . 14). k ∈ Z . 2 d) cotgα x¸c ®Þnh ⇔ α ≠ kπ . cos( α + k2π) = cosα b) -1 ≤ sinα ≤ 1 ⇔ |sinα | ≤ 1 -1 ≤ cosα ≤ 1 ⇔ |cosα | ≤ 1 c) tgα kh«ng x¸c ®Þnh ⇔ cosα = 0 π ⇔ α = ± + n 2π . a) sinα vµ cosα x¸c ®Þnh víi mäi α ∈ R. thÝch thªm nÕu cÇn).Gi¸o ¸n: §¹i sè vµ gi¶i tÝch 11 NguyÔn ThÞ Ninh Ho¹t ®éng cña GV Ho¹t ®éng cña HS + Khi nµo th× x¸c ®Þnh ®îc tgα ? cotgα ? GV chÝnh x¸c ho¸. B¶ng gi¸ trÞ lîng gi¸c cña mét sè cung hay gãc ®Æc biÖt: HS ®äc SGK (trang GV yªu cÇu HS tù ®äc SGK (GV cã thÓ gi¶i 14). 3. • Hµm sè sin sin : R → R x → y = sinx HS theo dâi vµ ghi • Hµm sè cosin cos : R → R chÐp. II/ C¸c hµm sè lîng gi¸c cña biÕn sè thùc: HS ®äc SGK (trang GV yªu cÇu HS nh¾c l¹i ®Þnh nghÜa hµm sè. x → y = cosx • Hµm sè tang tg : D1 → R x → y = tgx 12 . GV gi¶i thÝch l¹i. k ∈ Z . ®äc ®Þnh nghÜa SGK vÒ c¸c hµm sè lîng gi¸c.

ý nghÜa h×nh häc cña tgα : y t GV vÏ h×nh: … gäi tAt' B lµ tiÕp tuyÕn cña ®êng M K trßn lîng gi¸c. GV: yªu cÇu HS t¬ng tù B' trªn h·y tÝnh BS . OA AT AT VËy tgα ®îc biÓu diÔn bëi AT trªn trôc tAt'. cotgα vµ HS theo dâi vµ ghi cotg(α + kπ). k ∈ Z   2  • Hµm sè cotang cotg : D2 → R x → y = tgx víi D2 = { x ∈ R | x ≠ kπ . lu ý vÒ gi¸ trÞ B' T nªn cña ®é dµi ®¹i sè. chÐp. ý nghÜa h×nh häc cña cotgα y : s' S B s GV vÏ h×nh: … gäi sBs' M K lµ tiÕp tuyÕn cña ®êng trßn lîng gi¸c. H O x c¸ch tÝnh AT . gäi T lµ giao ®iÓm cña OM víi A' A HS vÏ h×nh.Gi¸o ¸n: §¹i sè vµ gi¶i tÝch 11 NguyÔn ThÞ Ninh Ho¹t ®éng cña GV Ho¹t ®éng cña HS  π  víi D1 =  x ∈ R | x ≠ + kπ . k ∈ Z } III/ ý nghÜa h×nh häc cña tgα vµ cotgα : 1. suy nghÜ tAt'. Tõ ®ã nªu nhËn xÐt. tÝnh giao ®iÓm cña OM víi H O x to¸n vµ tr¶ lêi. 3. gäi S lµ A' A HS suy nghÜ. OK sin α ⇒ AT = = = tgα trôc nµy gäi lµ trôc tang. t' OH HM OK = ⇔ OH = GV chÝnh x¸c ho¸ vµ nªu kÕt luËn. trôc nµy gäi lµ trôc cotang. VËy cotgα ®îc biÓu diÔn bëi BS trªn trôc sBs'. 13 . HÖ qu¶: GV yªu cÇu HS biÓu diÔn trªn trôc tang vµ cotang c¸c gi¸ trÞ tgα vµ tg(α + kπ). HS suy nghÜ vµ tr¶ lêi. sBs'. Tõ ®ã nªu kÕt luËn vÒ ý nghÜa HS theo dâi vµ ghi h×nh häc cña cotgα . OH cos α 2. GV chÝnh x¸c ho¸. GV: yªu cÇu HS tÝnh Ta cã ∆ OHM ~ ∆ OAT AT .

1 1 + cotg 2α = ( α ≠ kπ . k ∈ Z   2  GV nªu vÝ dô. biÕt s®AM = α . GV nªu c¸ch ®¸nh sè cho c¸c gãc phÇn t. k ∈ Z  cos 2 α  2  chÐp. minh c¸c ®¼ng thøc π cos x + sin x §S: a) x ≠ + kπ . k ∈ Z ) sin 2 α  π  tgα . GV chÝnh x¸c ho¸ vµ kh¼ng ®Þnh c¸c h»ng ®¼ng thøc ®ã còng ®óng cho mäi gi¸ trÞ α ∈ R (tho¶ m·n ®iÒu kiÖn tån t¹i cña tg vµ cotg). DÊu cña c¸c gi¸ trÞ lîng gi¸c: 1.Gi¸o ¸n: §¹i sè vµ gi¶i tÝch 11 NguyÔn ThÞ Ninh Ho¹t ®éng cña GV Ho¹t ®éng cña HS GV chÝnh x¸c ho¸. sin 2 α + cos2 α = 1 1  π  HS theo dâi vµ ghi 1 + tg 2α =  α ≠ + kπ .cotgα = 1 α ≠ k . k ∈ Z b) + = 1 + cos x sin x sin x V. k ∈ Z a) = tg x + tg x + tgx + 1 3 2 2 cos3 x sin x 1 + cos x 2 b) x ≠ kπ . NhËn xÐt: HS suy nghÜ vµ tr¶ lêi. VÝ dô. GV yªu cÇu HS: nªu ®Þnh nghÜa c¸c gi¸ trÞ lîng gi¸c cña cung α . y II I O x 14 III IV . cotg(α + kπ) = cotgα IV. chÐp. C¸c h»ng ®¼ng thøc lîng gi¸c c¬ b¶n: HS suy nghÜ vµ tr¶ lêi. GV yªu cÇu HS nªu l¹i c¸c h»ng ®¼ng thøc lîng gi¸c ®· häc trong ch¬ng tr×nh h×nh häc 10. T×m ®iÒu kiÖn cã nghÜa vµ chøng HS gi¶i vÝ dô. tg( α + kπ) = tgα .

h·y biÓu diÔn vÞ trÝ cña M vµ M' t¬ng øng trªn ®êng trßn lîng gi¸c. M cos(-α ) = cosα O x sin(-α ) = - sinα M' tg(-α ) = -tgα HS tiÕn hµnh t¬ng tù trªn råi nªu kÕt luËn. HS theo dâi vµ ghi y chÐp. 19). B¶ng tãm t¾t vÒ dÊu cña c¸c gi¸ trÞ lîng HS tù ®äc SGK (trang gi¸c. 2. GV yªu cÇu HS dùa vµo ®êng trßn lîng gi¸c ®Ó suy ra dÊu cña c¸c gi¸ trÞ lîng gi¸c cña cung α . 2. cosα . Cho tgα = víi π < α < . s®AM' = -α . • So s¸nh c¸c gi¸ trÞ lîng gi¸c cña c¸c cung α vµ (-α ). GV chÝnh x¸c ho¸. GV yªu cÇu HS ®äc SGK. 5 1 3π 1 VÝ dô 2. Gi¸ trÞ lîng gi¸c cña c¸c cung cã liªn quan ®Æc biÖt: HS suy nghÜ vµ tr¶ lêi. M' cosα sin(π .α ) = O 15 x sinα tg(π . Cung bï nhau: GV chÝnh x¸c ho¸. VI.α ) = . Cho sinα = víi < α < π . M chÐp. TÝnh 5 2 2 §S: cosα = − . GV nªu vÝ dô. y HS theo dâi vµ ghi cos(π . 1. HS gi¶i c¸c vÝ dô.Gi¸o ¸n: §¹i sè vµ gi¶i tÝch 11 NguyÔn ThÞ Ninh Ho¹t ®éng cña GV Ho¹t ®éng cña HS HS suy nghÜ vµ tr¶ lêi. Cung ®èi nhau: GV: • Cho s®AM = α . TÝnh sinα = − 2 2 5 sinα vµ cosα .α ) = - . 3 §S: cosα = − 4 π 5 VÝ dô 1.

sin = sin + π2  VÝ dô 1. chÐp cosα sin(α + π) = . HS gi¶i vÝ dô.bï. TÝnh sin .chÐo". sin .  2 GV híng dÉn HS c¸ch ghi nhí nhanh "cos . y M HS theo dâi vµ ghi cos(α + π) = . GV nªu vÝ dô. O x sinα tg(α + π) = tgα M' HS tiÕn hµnh t¬ng tù 4.  . 13π  5π  13π VD1. phô .Gi¸o ¸n: §¹i sè vµ gi¶i tÝch 11 NguyÔn ThÞ Ninh Ho¹t ®éng cña GV Ho¹t ®éng cña HS HS tiÕn hµnh t¬ng tù 3. GV chÝnh x¸c ho¸. π  y HS theo dâi vµ ghi cos  − α  = cos α 2  M chÐp π  M' sin  − α  = sin α 2  O x π  tg  − α  = cotgα 2  π  cotg  − α  = tgα 2  GV kh¼ng ®Þnh: víi c¸c c«ng thøc ®· trªn ta cã thÓ ®a viÖc tÝnh gi¸ trÞ lîng gi¸c cña mét cung  π bÊt kú vÒ cung cã sè ®o thuéc ®o¹n 0. tg(-10500) = -tg10500 16 . GV chÝnh x¸c ho¸.®èi. Cung h¬n kÐm π: trªn råi nªu kÕt luËn. 4  4  4 π  π 2 = sin  +π  = −sin =− 4  4 2 VD2. Cung phô nhau: trªn råi nªu kÕt luËn.

2π ⇒ sin α = 1. BiÓu thÞ theo tgα c¸c biÓu thøc sau (víi k ∈ Z).Híng dÉn c«ng viÖc ë nhµ: • ¤n l¹i lý thuyÕt. ghi nhí c¸c c«ng thøc trong bµi. cos α = 2 2 b) α = 3900 π 3 1 c) α = − 3.3600 ⇒ sin α = cos α = a) α = . = -tg(-300 + 3.§¸p sè Bµi 1(23).2π ⇒ sin α = . • Lµm tÊt c¶ c¸c bµi tËp trong SGK (trang 23 → 25). TÝnh tg(-10500).6750 2 1 3 b) α = 300 + 3600 ⇒ sin α = . a) tg(kπ + α ) = tgα a) tg(kπ + α ) b) tg(kπ . TÝnh sinα vµ cosα biÕt: 2 a) α = 450 − 2.Gi¸o ¸n: §¹i sè vµ gi¶i tÝch 11 NguyÔn ThÞ Ninh Ho¹t ®éng cña GV Ho¹t ®éng cña HS VÝ dô 2.π) 2π   c) sin  α +  >0  2π   5  c) sin  α +   5  17 .3600) = -tg(-300) = tg300 = 1 3 D .Ch÷a bµi tËp: §Ò bµi Híng dÉn .α ) 1 c) cotg(α + kπ) = cotgα = c) cotg(α + kπ) tgα π Bµi 3(23). E . Cho 0 < α < . cos α = 17π 3 2 2 c) α = − 3 π d) α = + 4.π) > 0 b) tg(α .α ) = tg(-α ) = -tgα b) tg(kπ . cos α = 0 17π 2 d) α = 2 Bµi 2(23). XÐt dÊu 2 c¸c biÓu thøc: a) cos(α + π) < 0 a) cos(α + π) b) tg(α .

cotgα = −2 2 π 5 2 b) cos α = vµ − <α < 0 1 2 1 5 2 c) cos α = − . Chøng minh c¸c biÒu thøc sau kh«ng phô thuéc x: a) A = 2 a) A = 2 cos 4 x − sin 4 x + sin 2 x. cotgα = ±2 2 1 3 2 2 a) sin α = 1 1 3 b) sin α = − . tgα = − . cotgα = − π 5 5 2 c) tgα = −2 vµ <α <π 2 18 . TÝnh c¸c gi¸ trÞ lîng gi¸c cña cung α .§¸p sè  3π   3π  d) cos  α −  d) cos  α −  >0  8   8  Bµi 4(23).sin2 x tgx sin x b) − = cos x sin x cotga 1 + sin 2 x c) = 1 + 2tg 2 x 1 − sin x 2 cos 2 x − sin 2 x d) = cos 2 x.Gi¸o ¸n: §¹i sè vµ gi¶i tÝch 11 NguyÔn ThÞ Ninh §Ò bµi Híng dÉn . 2 c) cosα = 0 π d) sinα = 1 d ) α = + k 2π 2 e) sinα = -1 π e) α = − + k 2π . f ) α = kπ 2 f) sinα = 0 Bµi 5(23).sin 2 x cotg x − tg x 2 2 Bµi 6(24).cos 2 x + 3sin 2 x b) B = 4 b) B = ( cotgx + tgx ) − ( cotgx − tgx ) 2 2 c) C = -1 2 cotgx + 1 c) C = + tgx − 1 cotgx − 1 d) D = 3 d) D = sin 4 x + 4 cos2 x + cos4 x + 4sin2 x Bµi 7(24). TÝnh α biÕt : a) cosα = 1 a ) α = k 2π . Chøng minh c¸c ®¼ng thøc: a) tg 2 x − sin 2 x = tg 2 x. biÕt: 2 2 1 a ) cos α = ± . sin α = . tgα = ± . b) α = π + k 2π b) cosα = -1 π c) α = + kπ .

cos α = − . Rót gän c¸c biÓu thøc sau: a) A = -sinx π  a ) A = cos  + x  + cos ( 2π − x ) + cos ( 3π + x ) 2  b) B = tgx  7π  b) B = 2 cos x − 3cos ( π − x ) + 5sin  − x  2   3π  + cotg  − x  2  c) C = cosx π   3π  c) B = 2sin  + x  + sin ( 5π − x ) + sin  + x 2   2  π  + cos  + x  2  d) D = 0  3π   3π  d ) D = cos ( 5π − x ) − sin  + x  + tg  − x  2   2  + cotg ( 3π − x ) Bµi 9(25).Gi¸o ¸n: §¹i sè vµ gi¶i tÝch 11 NguyÔn ThÞ Ninh §Ò bµi Híng dÉn . Chøng minh r»ng trong ∆ ABC ta cã: a ) sin ( A + B ) = sin C b) cos ( A + B ) = − cos C A+ B C c) sin = cos 2 2 A+ B C d ) cos = sin 2 2 19 .§¸p sè 3π 1 3 1 d) cotgα = 3 vµ π < α < d ) sin α = − . tgα = 2 10 10 3 Bµi 8(24).

Môc ®Ých. tõ ®ã xÐt tÝnh tuÇn hoµn vµ chu kú cña c¸c hµm sè lîng gi¸c.Gi¶ng bµi míi: I. yªu cÇu: HS n¾m ®îc c¸c ®Þnh nghÜa hµm sè tuÇn hoµn.Gi¸o ¸n: §¹i sè vµ gi¶i tÝch 11 NguyÔn ThÞ Ninh §3: sù biÕn thiªn vµ ®å thÞ cña C¸c hµm sè lîng gi¸c TiÕt theo PPCT : 107 → 110 TuÇn d¹y : I . kiÓm tra sÜ sè: B . vµ cotg). n¾m ®îc tÝnh chÊt cña ®å thÞ cña hµm sè tuÇn hoµn HS biÕt c¸ch xÐt sù biÕn thiªn vµ vÏ ®å thÞ cña c¸c hµm sè lîng gi¸c c¬ b¶n.TiÕn hµnh: Ho¹t ®éng cña GV Ho¹t ®éng cña HS A .æn ®Þnh líp. C . TÝnh tuÇn hoµn cña c¸c hµm sè lîng 20 .KiÓm tra bµi cò: Nªu ®Þnh nghÜa c¸c hµm sè lîng gi¸c cña HS tr¶ lêi c©u hái biÕn sè thùc (lu ý vÒ tËp x¸c ®Þnh cña hµm tg kiÓm tra bµi cò. II .

• Chän mét sè T > 0. * C¸ch xÐt tÝnh tuÇn hoµn cña mét hµm sè. HS suy nghÜ vµ tr¶ lêi. tuÇn hoµn nÕu tån t¹i sè T > 0 sao cho víi mäi x ∈ D ta cã: x . • TËp x¸c ®Þnh : D = R 21 . 2.Gi¸o ¸n: §¹i sè vµ gi¶i tÝch 11 NguyÔn ThÞ Ninh Ho¹t ®éng cña GV Ho¹t ®éng cña HS gi¸c: 1.T ∈ D vµ x + T ∈ D (1) f(x + T) = f(x) (2) Sè nhá nhÊt (nÕu cã) trong c¸c sè T tho¶ m·n 2 ®iÒu kiÖn trªn gäi lµ chu kú cña hµm sè tuÇn hoµn f(x). GV yªu cÇu HS nªu c¸c bíc cÇn tiÕn hµnh ®Ó chøng minh hµm sè y = sinx lµ hµm sè tuÇn hoµn. §Þnh nghÜa: GV nªu ®Þnh nghÜa hµm sè tuÇn hoµn vµ chu kú. • T×m tËp x¸c ®Þnh. chÐp. HS suy nghÜ vµ tr¶ lêi. HS theo dâi vµ ghi * Hµm sè y = sinx: chÐp. kiÓm tra hai ®iÒu kiÖn (1) vµ (2) nÕu tho¶ m·n th× kÕt luËn hµm sè tuÇn hoµn. GV chÝnh x¸c ho¸. TÝnh tuÇn hoµn vµ chu kú cña c¸c hµm sè y = sinx vµ y = cosx: HS tr×nh bµy chøng minh. HS theo dâi vµ ghi Hµm sè f(x) x¸c ®Þnh trªn D gäi lµ hµm sè chÐp. GV gîi ý c¸ch chän T vµ yªu cÇu HS chøng minh cô thÓ. GV lu ý HS kh«ng ph¶i hµm sè tuÇn hoµn nµo còng cã chu kú. GV ho¹t ®éng HS xÐt tÝnh tuÇn hoµn vµ chu kú cña c¸c hµm sè lîng gi¸c. GV yªu cÇu HS tõ ®Þnh nghÜa h·y nªu c¸c bíc xÐt tÝnh tuÇn hoµn cña mét hµm sè. HS theo dâi vµ ghi GV chÝnh x¸c ho¸. • T×m chu kú (thêng chøng minh mét sè T > 0 lµ chu kú b»ng ph¶n chøng).

∀ x ∈ R. 3.2π ∈ R vµ x + 2π ∈ R sin(x + 2π) = sinx VËy hµm sè y = sinx lµ hµm sè tuÇn hoµn. VËy T = 2π lµ sè d¬ng nhá nhÊt tho¶ m·n hai tÝnh chÊt (1) vµ (2) nªn hµm sè y = sinx tuÇn hoµn víi chu kú 2π. 3π  3π  3π Chän x = ⇒ sin  + T1  = sin = −1 2  2  2 3π Mµ sin α = −1 ⇔ α = + k 2π . k ∈ Z 2 3π 3π nªn + T1 = + k 2π ⇒ T1 = k 2π . ∀ x ∈ R ta cã : x . * Hµm sè y = cosx tuÇn hoµn víi chu kú 2π. Tøc lµ sin(x + T1) = sinx.Gi¸o ¸n: §¹i sè vµ gi¶i tÝch 11 NguyÔn ThÞ Ninh Ho¹t ®éng cña GV Ho¹t ®éng cña HS • Chän T = 2π. TÝnh tuÇn hoµn vµ chu kú cña hµm sè y = tgx vµ y = cotgx : * Hµm sè y = tgx: π  • TËp x¸c ®Þnh : D = R \  + kπ . k ∈ Z  HS theo dâi vµ ghi 2  chÐp.π ∈ D vµ x + π ∈ D tg(x + π) = tgx ⇒ Hµm sè y = tgx lµ hµm sè tuÇn hoµn. hµm sè y = tgx vµ y = cotgx. HS tù xÐt tÝnh tuÇn GV yªu cÇu HS chøng minh t¬ng tù víi hµm sè y hoµn vµ chu kú cña = cosx. • Chän T = π > 0 th× ∀x ∈ D ta cã : x . • Gi¶ sö T = 2π kh«ng ph¶i lµ sè d¬ng nhá nhÊt tho¶ m·n 2 tÝnh chÊt (1) vµ (2) ⇒ ∃ T1 sao cho 0 < T1 < 2π vµ T1 tho¶ m·n 2 tÝnh chÊt (1) vµ (2). k ∈ Z (*) 2 2 Ta cã (*) tr¸i víi gi¶ thiÕt 0 < T1 < 2π. • Gi¶ sö T = π kh«ng ph¶i lµ sè d¬ng nhá nhÊt tho¶ m·n hai tÝnh chÊt trªn 22 .

* Hµm sè y = cotgx tuÇn hoµn víi chu kú π. GV chÝnh x¸c ho¸. a+2T] víi a ∈ D. k ∈ Z Tr¸i gi¶ thiÕt 0 < T1 < π HS theo dâi vµ ghi VËy hµm sè y = tgx tuÇn hoµn víi chu chÐp. ∀x ∈ D Chän x = 0 ⇒ tg(0 + T1) = tg0 = 0 Mµ tgα = 0 ⇔ α = kπ.0 ) . 4.0 ) = v lµ vect¬ cè ®Þnh. §å thÞ cña hµm sè tuÇn hoµn: HS suy nghÜ vµ tr¶ lêi. chÐp. LÊy x0 ∈ X1 ⇒ ®iÓm M1(x0. k ∈ Z nªn 0 + T1 = kπ ⇔T 1 = kπ. GV nªu bµi to¸n. → theo vect¬ v = ( T . Gi¶ sö hµm sè y = f(x) x¸c ®Þnh trªn D vµ tuÇn hoµn víi chu kú T. kú π. HS suy nghÜ vµ tr¶ lêi. f(x0 + T)) ∈ (C2). GV yªu cÇu HS chøng minh (C2) lµ ¶nh cña (C1) qua mét phÐp tÞnh tiÕn.Gi¸o ¸n: §¹i sè vµ gi¶i tÝch 11 NguyÔn ThÞ Ninh Ho¹t ®éng cña GV Ho¹t ®éng cña HS ⇒ ∃ T1 sao cho 0 < T1 < π vµ tg(x + T1) = tgx. XÐt hai ®o¹n X1= [a. GV chÝnh x¸c ho¸. a+T] vµ X2 = [a+T. GV yªu cÇu HS tõ chøng minh trªn h·y suy ra c¸ch vÏ ®å thÞ cña hµm sè tuÇn hoµn. → → ⇒ M 1M 2 = ( T . Gäi (C1) vµ (C2) lµ ®å thÞ øng víi x ∈ X1 vµ x ∈ HS theo dâi vµ ghi X2. MÆt kh¸c f(x0 + T) = f(x0). * §Ó vÏ ®å thÞ cña hµm sè tuÇn hoµn chu kú T 23 . HS suy nghÜ vµ tr¶ lêi. ⇒ M 2 = T→ ( M1 ) ⇒ (C2 ) = T→ [ (C1 )] v v HS theo dâi vµ ghi VËy (C2) lµ ¶nh cña (C1) qua phÐp tÞnh tiÕn chÐp. f(x0)) ∈ (C1) vµ x0 + T ∈ X2 ⇒ ®iÓm M2(x0 + T.

0) vµ k ∈ Z sÏ ®îc toµn bé ®å thÞ.Gi¸o ¸n: §¹i sè vµ gi¶i tÝch 11 NguyÔn ThÞ Ninh Ho¹t ®éng cña GV Ho¹t ®éng cña HS ta vÏ ®å thÞ trªn ®o¹n [a. GV chÝnh x¸c ho¸. GV híng dÉn HS chän tËp kh¶o s¸t dùa vµo tÝnh tuÇn hoµn vµ tÝnh ch½n lÎ. b) TËp kh¶o s¸t: • V× hµm sè y = sinx tuÇn hoµn víi chu kú 2π nªn chØ cÇn kh¶o s¸t trªn mét ®o¹n cã ®é dµi 2π → chän ®o¹n [-π. II.  2 M1 M2 K1 K2 π • Víi < x1 < x2 < π ⇒ OK1 > OK2 2 O A x 24 . GV yªu cÇu HS nªu tËp x¸c ®Þnh vµ tÝnh ch½n . π]. Hµm sè y = sinx: GV yªu cÇu HS nh¾c l¹i c¸c bíc cÇn lµm trong bµi to¸n xÐt sù biÕn thiªn vµ vÏ ®å thÞ cña mét hµm sè. y M2 c) ChiÒu biÕn thiªn: K M1 K12 π • Víi 0 < x1 < x2 < ⇒ OK1 < OK2 2 O A x ⇒ sinx1< sinx2 nªn hµm sè y HS lËp b¶ng biÕn = sinx ®ång biÕn trªn thiªn.  π y kho¶ng  0. 1. π]. a + T] råi thùc hiÖn → liªn tiÕp c¸c phÐp tÞnh tiÕn theo c¸c vect¬ k v HS tr¶ lêi c¸c c©u hái → víi v = (T. a) TËp x¸c ®Þnh: D = R Hµm sè y = sinx lµ hµm sè lÎ. • V× hµm sè y = sinx lµ hµm sè lÎ nªn ®å thÞ nhËn O lµm t©m ®èi xøng ⇒ chØ cÇn kh¶o s¸t trªn ®o¹n [0.  . vµ thùc hiÖn c¸c yªu cÇu cña GV. GV híng dÉn HS xÐt cô thÓ ®èi víi hµm sè y = sinx. Sù biÕn thiªn: HS theo dâi vµ ghi chÐp. GV yªu cÇu HS xÐt sù biÕn thiªn → lËp b¶ng biÕn thiªn.lÎ.

= sinx nghÞch biÕn trªn π  kho¶ng  . ∀x ∈ R nªn  2 π→ tÞnh tiÕn ®è thÞ y = sinx theo vect¬ i ta ®- 2 HS theo dâi vµ ghi îc ®å thÞ y = cosx.Gi¸o ¸n: §¹i sè vµ gi¶i tÝch 11 NguyÔn ThÞ Ninh Ho¹t ®éng cña GV Ho¹t ®éng cña HS ⇒ sinx1> sinx2 nªn hµm sè y HS suy nghÜ vµ tr¶ lêi. HS theo dâi vµ ghi y chÐp. 0 0 2. (V× thÕ ®å thÞ y = sinx vµ y = cosx gäi chung lµ ®êng sin). 1 -π O 2π -2π π x -1 III. tõ ®ã vÏ ®å thÞ cña hµm sè y = sinx trªn ®o¹n [0.  π * Chó ý: Ta cã y = cos x = sin  x +  . π  . chÐp. 25 . thÞ hµm sè y = cosx t¬ng tù nh hµm sè y = sinx. 2  B¶ng biÕn thiªn: x 0 π/2 π HS vÏ ®å thÞ y = sinx 1 theo sù híng dÉn cña y = sinx GV. π] vµ thùc hiÖn c¸c phÐp → tÞnh tiÕn theo vect¬ k2π i víi k ∈ Z. Hµm sè y = cosx: GV yªu cÇu HS vÒ nhµ tù kh¶o s¸t vµ vÏ ®å HS suy nghÜ vµ tr¶ lêi. GV nªu chó ý. π] GV híng dÉn HS suy ra ®å thÞ cña hµm sè y = sinx trªn ®o¹n [-π. §å thÞ: GV yªu cÇu HS lËp b¶ng gi¸ trÞ cña hµm sè y = sinx trªn tËp kh¶o s¸t.

Gi¸o ¸n: §¹i sè vµ gi¶i tÝch 11 NguyÔn ThÞ Ninh Ho¹t ®éng cña GV Ho¹t ®éng cña HS IV. Sù biÕn thiªn: GV yªu cÇu HS xÐt sù biÕn thiªn cña hµm sè y = tgx t¬ng tù nh ®èi víi hµm sè y = sinx. 2  . T2 B M2 a) TËp x¸c ®Þnh: T1 π  M1 D = R \  + kπ . B¶ng biÕn thiªn: x 0 π/2 +∞ y = tgx y 0 2. §å thÞ : O -π . y GV chÝnh x¸c ho¸. thiªn. 26 .  .  2 2 • V× hµm sè y = tgx lµ hµm lÎ nªn ®å thÞ nhËn O lµm t©m ®èi xøng ⇒ chØ cÇn kh¶o s¸t trªn  π kho¶ng 0.  . π π/2 x HS coi ®©y lµ bµi tËp π/2 vÒ nhµ.  π π chän kho¶ng  − . ⇒ Hµm sè y = tgx ®ång biÕn trªn kho¶ng  π 0.  2 c) ChiÒu biÕn thiªn: π Víi 0 ≤ x1 < x2 < ⇒ AT1 < AT1 ⇒ tgx1 < tgx2 2 HS vÏ ®å thÞ. k ∈ Z  2  A' O A x Hµm sè y = tgx lµ hµm sè lÎ. Hµm sè y = tgx: 1. b) TËp kh¶o s¸t: B' • V× hµm sè y = tgx tuÇn hoµn víi chu kú π nªnHS lËp b¶ng biÕn chØ cÇn kh¶o s¸t trªn mét kho¶ng cã ®é dµi π.

Gi¸o ¸n: §¹i sè vµ gi¶i tÝch 11 NguyÔn ThÞ Ninh Ho¹t ®éng cña GV Ho¹t ®éng cña HS HS theo dâi vµ ghi chÐp. (BiÕt ®å thÞ y = tg(-x) = . V. • Lµm tÊt c¶ c¸c bµi tËp trong SGK (trang 35).tgx ®èi xøng víi ®å thÞ y = tgx qua trôc Ox) D . π GV: T¹i x = ®å thÞ bÞ gi¸n ®o¹n vµ nhËn ®- 2 π êng th¼ng x = lµm tiÖm cËn (t¹m hiÓu theo 2 nghÜa trùc quan). E . n¾m v÷ng c¸ch kh¶o s¸t vµ vÏ ®å thÞ c¸c hµm sè lîng gi¸c c¬ b¶n.Híng dÉn c«ng viÖc ë nhµ: • ¤n l¹i lý thuyÕt. ∀x ≠ kπ (k ∈ Z ) nªn tÞnh tiÕn 2  π→ ®å thÞ y = tg(-x) theo vect¬ i ta ®îc ®å 2 thÞ y = cotgx. T×m tËp x¸c ®Þnh cña c¸c hµm sè: 27 .§¸p sè Bµi 1(35). Hµm sè y = cotgx: GV yªu cÇu HS vÒ nhµ tù kh¶o s¸t vµ vÏ ®å thÞ hµm sè y = cotgx. * Chó ý: Ta cã π  y = cotgx = tg  − x  .Ch÷a bµi tËp: §Ò bµi Híng dÉn .

k ∈ Z  2  1 + sin x b) y = π  1 − sin x b ) D = R \  + kπ .cos3x d) hµm sè lÎ. k ∈ Z  2   π c) y = cotg  x +   π   3 c ) D = R \  − + kπ . 4 π π b) sinx > cosx khi <x< .Gi¸o ¸n: §¹i sè vµ gi¶i tÝch 11 NguyÔn ThÞ Ninh §Ò bµi Híng dÉn . Kh¶o s¸t tÝnh ch½n lÎ cña c¸c hµm sè: a) hµm sè lÎ a) y = tgx + 2sinx b) hµm sè ch½n b) y = cosx + sin2x c) hµm sè kh«ng ch½n. k ∈ Z   3   π d ) y = tg  2 x −  π   6 d ) D = R \  + kπ . VÏ ®å thÞ cña hµm sè y = sinx. Bµi 5(35). T×m gi¸ trÞ lín nhÊt vµ nhá nhÊt cña c¸c hµm sè:  π a) -3 ≤ y ≤ 1 a ) y = 2cos  x −  − 1  3 b) −3 ≤ y ≤ 2 − 3 b) y = 1 + sin x − 3 Bµi 7(35). b) y = sin|x| Bµi 6(35). kh«ng c) y = sinx + cosx lÎ d) y = sinx.§¸p sè 1 − sin x a) y = π  cos x a ) D = R \  + kπ . VÏ ®å thÞ c¸c hµm sè sau trªn cïng mét hÖ trôc to¹ ®é: a) y = -sinx . Bµi 4(35). C«ng thøc lîng gi¸c 28 . Chøng minh r»ng : π a) sinx < cosx khi 0 < x < . 4 2 §4. Chøng minh hµm sè y = sin2x lµ tuÇn hoµn víi chu kú π. k ∈ Z  3  Bµi 2(35). Bµi 3(35). Chøng minh hµm sè y = | sinx| lµ tuÇn hoµn víi chu kú π.

· AOM = a (rad). ®é c¸c ®iÓm M.b) tga= sina + tgb cosb . sina) vµ N(cosb. ®iÓm 1 + tga tgb sin(a . LÊy tg ( a − bP) =trªn ®êng trßn lîng gi¸c sao(5)cho: HS suy nghÜ vµ tr¶ lêi. c«ng thøc biÕn ®æi tÝch thµnh tæng. biÕn ®æi tÝch thµnh tæng. X©y dùng c«ng thøc: GV híng dÉn HS c¸ch t×m ra c«ng thøc HS x©y dùng c«ng thøc díi céng: tga − tgb sù híng dÉn cña GV. æn ®Þnh líp. A A' cos BiÕt · AON = b. B.2(cosa cosb + sina sinb)2 (*) C. c«ng thøc tÝnh theo tang cña gãc chia ®«i. TiÕn hµnh: Ho¹t ®éng cña GV Ho¹t ®éng cña HS A. KiÓm tra bµi cò: sin B GV ®Æt c©u hái: M N Trong h×nh vÏ bªn: h·y x¸c ®Þnh to¹ HS suy nghÜ vµ tr¶ lêi. c«ng thøc nh©n ®«i. kiÓm tra sÜ sè. chøng minh c¸c ®¼ng thøc lîng gi¸c. B' GV chÝnh x¸c ho¸: Cã M(cosa. c«ng thøc h¹ bËc. yªu cÇu: HS n¾m ®îc ph¬ng ph¸p x©y dùng c¸c c«ng thøc lîng gi¸c: c«ng thøc céng. c«ng thøc biÕn ®æi tæng thµnh tÝch. sinb) nªn: MN2 = (cosa . Môc ®Ých.sinb)2 = 2 ..Gi¸o ¸n: §¹i sè vµ gi¶i tÝch 11 NguyÔn ThÞ Ninh TiÕt theo PPCT: 111 →116 TuÇn d¹y : I.cosb)2 + (sina . biÕn ®æi tæng thµnh tÝch.. Gi¶ng bµi míi: I. N vµ tÝnh ®é dµi MN.. II. HS biÕt c¸ch vËn dông mét c¸ch linh ho¹t c¸c c«ng thøc lîng gi¸c vµo c¸c d¹ng bµi tËp kh¸c nhau: tÝnh c¸c gi¸ trÞ lîng gi¸c. C«ng thøc céng: 1.cosa sinb tg ( a + b) = 29(6) (3) 1 − tga tgb .

sina sinb (2) • ¸p dông mèi liªn hÖ gi÷a c¸c gi¸ trÞ lîng gi¸c ®Ó t×m HS suy nghÜ vµ tr¶ lêi.b.b) = cosa cosb + sina sinb (1) • H·y thay b bëi (-b) vµo c«ng thøc trªn.1]2 + [sin(a . a −b ≠ +k π 2 π (6) : a.Gi¸o ¸n: §¹i sè vµ gi¶i tÝch 11 NguyÔn ThÞ Ninh · AOP · = MON = a . a + b ≠ + k π 2 GV nªu vÝ dô ¸p dông. GV chÝnh x¸c ho¸. b.450) = cos600 cos450 + sin600 sin450 30 . Ho¹t ®éng cña GV Ho¹t ®éng cña HS GV chÝnh x¸c ho¸: AP2 = [cos(a . HS tÝnh cô thÓ mét gi¸ trÞ GV chÝnh x¸c ho¸. tg (a − b) = (5) 1 + tga tgb tga + tgb tg (a + b) = (6) 1 − tga tgb π §iÒu kiÖn: (5) : a. cos(a + b) = cosa cosb . ra c«ng thøc t¬ng øng cho sin. 750. sin(a . 1350. ¸p dông: VÝ dô 1: H·y tÝnh c¸c gi¸ trÞ lîng gi¸c cña c¸c gãc 150. • TÝnh AP2 vµ so s¸nh AP2 vµ MN2.b) (**) » = MN V× AP ¼ nªn: AP2 = MN2 HS theo dâi vµ ghi chÐp. 2.b) . cotg (kÌm theo ®iÒu kiÖn).b) = sina cosb . tg. cos150 = cos(600 . ⇒cos(a . 1050. b.cosa sinb (3) tga − tgb HS theo dâi vµ ghi chÐp.2cos(a .0]2 = 2 . vµ nªu c¸ch lµm t¬ng tù cho c¸c gi¸ trÞ kh¸c.b) .

(4). .    4  31 . C«ng thøc nh©n ®«i: 1. 13π  π  π π π  sin = sin  π +  = cos = cos  −  12  12  12  3 4 π π π π 2+ 6 HS theo dâi vµ ghi chÐp.Gi¸o ¸n: §¹i sè vµ gi¶i tÝch 11 NguyÔn ThÞ Ninh 1 2 3 2 = . 12 12 12 GV chÝnh x¸c ho¸. + . GV chÝnh x¸c ho¸: cos 2 a =cos 2a− sin 2a (7) sin 2 a =2sin acos a (8)  π  2tga  a ≠ 2+ k π  tg 2a =   (9) 1 − tg 2a a ≠ π+ k π HS theo dâi vµ ghi chÐp. = sin cos − sin cos = 3 4 4 3 4 π VÝ dô 3: H·y thay a = vµo c«ng thøc 4 HS suy nghÜ vµ tr¶ lêi. (5) vµ (6). +tgb tg π 4 1 + tgb tg ( +b) = = 4 π 1 −tgb 1 − tg tgb 4 II. 2 2 2 2 2+ 6 = 4 Ho¹t ®éng cña GV Ho¹t ®éng cña HS VÝ dô 2: H·y tÝnh c¸c gi¸ trÞ lîng gi¸c cña HS tÝnh cô thÓ mét gi¸ trÞ π 13π 5π vµ nªu c¸ch lµm t¬ng tù c¸c gãc . . cho c¸c gi¸ trÞ kh¸c. GV chÝnh x¸c ho¸. C«ng thøc nh©n ®«i: GV ®Æt c©u hái: • Thay b bëi a vµo c¸c c«ng thøc (2). π tg −tgb π 4 = 1 − tgb tg ( −b) = 4 π +tgb 1 + tg tgb1 4 π HS theo dâi vµ ghi chÐp. (6) ta cã kÕt qu¶ g× ? HS suy nghÜ vµ tr¶ lêi.

thÓ vµ yªu cÇu c¸c HS kh¸c nhËn xÐt sau ®ã chÝnh x¸c ho¸. • Tõ c«ng thøc (7) ta cßn cã thÓ suy ra c«ng thøc nµo ? HS suy nghÜ vµ tr¶ lêi: ¸p GV chÝnh x¸c ho¸: dông c«ng thøc sin2a + cos 2 a = 2 cos 2 a − 1 = 1 − 2sin 2 a (7 ') cos2a = 1. Ho¹t ®éng cña GV Ho¹t ®éng cña HS VÝ dô 1: Chøng minh r»ng: 3 HS ¸p dông c¸c c«ng thøc sin 6 a + cos 6 a = 1 − sin 2 2 a 4 nh©n ®«i ®Ó chøng minh c¸c vÝ dô. VÝ dô 2. Chøng minh r»ng: C¸c HS kh¸c nhËn xÐt. cosa. cosa 32 . GV chÝnh x¸c ho¸: HS suy nghÜ vµ tr¶ lêi. • Tõ c«ng thøc (7'). a) cos 3a = 4 cos 3 a − 3cos a b) sin 3a = 3sin a − 4sin 3 a 2. C«ng thøc tÝnh sina. π π VÝ dô: BiÕt tg = 2 − 3 h·y tÝnh tg . 1 + cos 2 a C¸c HS kh¸c nhËn xÐt. gäi HS lªn b¶ng gi¶i cô HS theo dâi vµ ghi chÐp. 12 24 HS suy nghÜ vµ gi¶i vÝ dô 3. h·y tÝnh cos2a vµ sin2a theo cos2a. h·y biÓu diÔn sina. tga theo a t = tg : 2 GV híng dÉn HS t×m ra c«ng thøc: • ¸p dông c«ng thøc nh©n ®«i. GV nªu vÝ dô. 1 − cos 2 a  π  tg 2a = a≠ + k π 1 + cos 2 a  2  GV kh¼ng ®Þnh: C¸c c«ng thøc trªn gäi lµ c«ng thøc h¹ bËc. C«ng thøc h¹ bËc: GV ®Æt c©u hái. GV nªu c¸c vÝ dô.Gi¸o ¸n: §¹i sè vµ gi¶i tÝch 11 NguyÔn ThÞ Ninh GV kh¼ng ®Þnh: C¸c c«ng thøc trªn gäi lµ c«ng thøc nh©n ®«i. cos 2 a = 2 1 − cos 2 a sin 2 a = 2 HS theo dâi vµ ghi chÐp.

Ho¹t ®éng cña GV Ho¹t ®éng cña HS GV chÝnh x¸c ho¸: Chia c¶ tö vµ mÉu cho a cos 2 ta ®îc 2 a a 2sin cos 2 2 a a cos 2 2 tg 2= 2t sin a = =2 1 a 1+t 2 1 + tg 2 a 2 cos 2 2 HS theo dâi vµ ghi 2 a 2 a chÐp. cosa. a a cos a =cos 2 − sin 2 2 2 a • Lµm thÕ nµo ®Ó xuÊt hiÖn t = tg trong c¸c biÓu 2 HS suy nghÜ vµ tr¶ lêi. GV chÝnh x¸c ho¸. tga 33 . 2 HS suy nghÜ vµ tr¶ lêi.Gi¸o ¸n: §¹i sè vµ gi¶i tÝch 11 NguyÔn ThÞ Ninh a theo c¸c gi¸ trÞ lîng gi¸c cña gãc . a a sin a =2sin cos 2 2 HS theo dâi vµ ghi chÐp. cos −sin 2 2 a 2 a cos 2 1 − tg 2 = 1 −t 2 cos a = = 2 1 a 1+t 2 1 + tg 2 a 2 cos 2 2 2t GV kÕt luËn: sin a = 1 +t 2 1 −t 2 cos a = 1 +t 2 2t tga =  π  1 −t 2  a ≠ + k π  2  C¸c c«ng thøc trªn cho ta tÝnh sina. thøc trªn ? C¸c HS kh¸c nhËn xÐt.

a 1 4 +3cos a (§¸p sè : P = 32/7) VÝ dô: BiÕt t = tg = . TÝnh P = . Ho¹t ®éng cña GV Ho¹t ®éng cña HS GV chÝnh x¸c ho¸: + Céng vÕ víi vÕ (a) vµ (b) suy ra cosacosb. cos(a . sin a cos b = [ sin(a − b) + sin( a + b) ] 2 C¸c c«ng thøc trªn gäi lµ c«ng thøc biÕn ®æi tÝch thµnh tæng. 1 cos a cos b = [ cos( a − b) + cos( a + b) ] + Trõ vÕ víi vÕ (a) vµ (b) 2 1 suy ra sinasinb.sina sinb (b) sin(a . GV nªu vÝ dô. cos 75 0 cos15 0 = cos(750 −150 ) + cos(750 + 150 ) 2 C¸c HS kh¸c nhËn xÐt. GV chÝnh x¸c ho¸.b) = cosa cosb + sina sinb (a) cos(a + b) = cosa cosb . Rót gän biÓu thøc: 34 . C¸c HS kh¸c nhËn xÐt. 2 3 2 −sin a III. • Tõ c¸c c«ng thøc trªn.b) = sina cosb . sin a sin b = [ cos(a − b) − cos(a + b) ] 2 + Céng vÕ víi vÕ (c) vµ 1 (d) suy ra sinacosb. HS ¸p dông c«ng thøc biÕn ®æi tÝch thµnh 1 tæng ®Ó gi¶i c¸c vÝ dô. VÝ dô 1: TÝnh cos750cos150. h·y tÝnh c¸c tÝch : cosacosb. C«ng thøc biÕn ®æi tÝch thµnh tæng: GV híng dÉn HS t×m ra c«ng thøc.cosa sinb (c) sin(a + b) = sina cosb + cosa sinb (d) HS suy nghÜ vµ tr¶ lêi.Gi¸o ¸n: §¹i sè vµ gi¶i tÝch 11 NguyÔn ThÞ Ninh a theo t = tg . GV nªu vÝ dô. HS lªn b¶ng gi¶i cô 2 thÓ. vµ tr¶ lêi c©u hái cña GV chÝnh x¸c ho¸: GV. sinasinb. HS t¸i hiÖn kiÕn thøc * H·y nªu c¸c c«ng thøc céng. 1 1 = ( cos 60 +0 cos90 0=) 2 4 VÝ dô 2. sinacosb.

VÝ dô 3: BiÕn ®æi thµnh tæng C = 4sinxsin2xsin3x GV chÝnh x¸c ho¸. a . P = 2sin  cos − cos  3 3 3  a 2a 1  C¸c HS kh¸c nhËn xÐt.b = β.sin(a . C«ng thøc biÕn ®æi tæng thµnh tÝch: HS theo dâi vµ ghi chÐp GV híng dÉn HS t×m ra c«ng thøc. P = 4sin sin sin 3 3 3 GV chÝnh x¸c ho¸.cosb =β = −2sindo ®ã:sin 2 2 2 2 sin ( α +β ) +tgββ==2sin α + β cos α − β sin αtg+αsin cos α2cos β 2 ( α+−ββ ) α − β35 sin α sin αtg−αsin −tgββ==2 cos sin cos α cos 2 β 2 . Ho¹t ®éng cña GV Ho¹t ®éng cña HS Tõ c«ng thøc céng ta cã: HS theo dâi vµ ghi cos(a + b) + cos(a .cos5x) HS suy nghÜ vµ gi¶i vÝ = 2sinxcosx-2sinxcos5x dô.b) = 2cosa cosb chÐp.b) = 2cosa sinb HS suy nghÜ vµ tr¶ lêi.b) = . C¸c HS kh¸c nhËn xÐt. • H·y tÝnh a. cã kÕt qu¶ g× ? α+β α−β α + ho¸. b theo α. = 2sin  cos +  3 3 2 a a 2a = sin + 2sin cos 3 3 3 a  a = sin + sin a + sin −  = sin a 3  3 HS theo dâi vµ ghi chÐp. β råi thay vµo c¸c c«ng thøc trªn ta C¸c HS kh¸c nhËn xÐt.cos(a . HS suy nghÜ vµ gi¶i vÝ a 2a 2π  dô.sin6x.2sina sinb sin(a + b) + sin(a .Gi¸o ¸n: §¹i sè vµ gi¶i tÝch 11 NguyÔn ThÞ Ninh a π +a π −a HS theo dâi vµ ghi chÐp.b) = 2sina cosb sin(a + b) . §Æt a + b = α. III. cos(a + b) . = sin2x + sin4x . C = 2sinx(cosx . cosx¸c GV chÝnh cos β = 2 cos cos 2 2 α+β α−β α+β α−β Ta cã a =cos α −.

C¸c HS kh¸c nhËn xÐt.  β ≠ π + k π   2  GV kh¼ng ®Þnh: §©y lµ c¸c c«ng thøc biÕn ®æi tæng thµnh tÝch. VÝ dô 1: BiÕn ®æi thµnh tÝch c¸c biÓu thøc sau: HS suy nghÜ vµ tr¶ lêi. HS suy nghÜ vµ tr¶ lêi.Gi¸o ¸n: §¹i sè vµ gi¶i tÝch 11 NguyÔn ThÞ Ninh HS theo dâi vµ ghi chÐp.  π  α ≠ 2 + kπ  HS theo dâi vµ ghi   chÐp. • Tõ c¸c c«ng thøc trªn. GV nªu vÝ dô.tgβ thµnh tÝch. GV lu ý HS c¸ch ghi nhí nhanh c¸c c«ng thøc trªn. hiÖu: tgα + tgβ . h·y biÕn ®æi tæng. C¸c c«ng thøc nµy ®ãng vai trß quan träng trong viÖc gi¶i ph- ¬ng tr×nh lîng gi¸c. tgα . B = cos a − sin a  π §S: A = 2 cos  a −   4 Ho¹t ®éng cña GV Ho¹t ®éng cña HS  π B = 2 cos  a +   4 VÝ dô 2: BiÕn ®æi thµnh tÝch 3x x C = 4cos x sin cos C = sin x + sin 2x + sin 3x . GV chÝnh x¸c ho¸. A = cos a + sin a. 2 2 36 .

TÝnh tgα . m ≠ −1. c¸ch x©y dùng vµ t×m ra c¸c c«ng thøc. 150 =2 −3 a) 15 0 4 5π 6+ 2 b) sin = .§¸p sè 37 .b) = sin2a . 5π 12 4 b) 12 5π 6− 2 5 π cos = tg. b) BiÕt 85 b)  4 0 8 sin( a − b) = − 36 sin a = (0 < a < 900 ). TÝnh c¸c gi¸ trÞ lîng gi¸c cña c¸c 4 cung 6+ 2 cos150 = tg.sin2b = cos2b .  85 5 17 TÝnh cos(a + b).  4  Bµi 3(48). π c) a + b = c) Cho hai gãc nhän a vµ b biÕt 4 1 1 m −1 tga = . TÝnh tg  a +  . §Ò bµi Híng dÉn . sin(a .  π  4 3−3 a) tg  a +  = 3 π   π  3  4+3 3 a) BiÕt sin a =  < a < π  .sin2a. E . =2 +3 12 4 12 Bµi 2(48).§¸p sè I/ C«ng thøc céng: 6− 2 a ) sin150 = .Híng dÉn c«ng viÖc ë nhµ: * Xem l¹i lý thuyÕt.Ch÷a bµi tËp: §Ò bµi Híng dÉn . 2 3 d) tgα = m +1 TÝnh a + b. * Lµm c¸c bµi tËp tõ 1 .Gi¸o ¸n: §¹i sè vµ gi¶i tÝch 11 NguyÔn ThÞ Ninh D .cos2a.b).sin2b = cos2b . * Ghi nhí c¸c c«ng thøc trong c¸c phÇn ®ãng khung. Bµi 1(48).15 trong SGK. tgb = . sin b = (900 < a <1800 ) .b) = cos2a . 52   3  77  cos( a + b ) = − . b) cos(a + b)cos(a . Chøng minh: a) sin(a + b)sin(a .  π  d) Cho tg  α +  = m.

Gi¸o ¸n: §¹i sè vµ gi¶i tÝch 11 NguyÔn ThÞ Ninh Bµi 4(49).sin70 0 0 0 8 sin800 38 . Bµi 8(49). TÝnh cos2α .cos100 = …= b) B = sin10 . π a) Cho a − b =.tg = 1 2 2 2 2 2 2 II/ C«ng thøc nh©n ®«i: Bµi 6(49). A B B C C A b) tg . 169 169 13 2 120 tg 2α = − 119 4 4 b) tg 2α = − .tgB. vµ < a < . tga=− Bµi 7(49). cosa.sin2b = 119 − 144 Bµi 5(49). cos(a + b)cos(a . Chøng minh r»ng trong ∆ ABC ta cã: a) tgA + tgB + tgC = tgA. sin 2 α = a) cos α = − vµ π < α < . sin2α . TÝnh cos(a + b) Theo bµi 3 cã: 3 4 b)cos(a .b).tgC (∆ ABC kh«ng vu«ng). TÝnh gi¸ trÞ c¸c biÓu thøc: 3 A = (cosa + cosb)2 + (sina + sinb)2 a) A = 2 + 2cos(a − b) = 3 B = (cosa + sinb) + (cosb + sina) 2 2 B = 2 − 2sin(a − b) = 2 − 3 1 1 b) Cho cosa = vµ cosb = .tg + tg . 3 5 3 cos 2α = − 5 2 1 4 π 3π sin a = .sin50 . Cho sin2a = . tg2α biÕt 119 120 5 3π a) cos 2α = − . 5 5 5 2 4 TÝnh sina.b) = = cos2a .tg + tg . sin 2α = b) tgα = 2. TÝnh : 1 π π 1 π 2 A = sin cos = sin = π π π 2 8 8 4 4 8 a) A = sin cos cos 16 16 8 1 B.

cos6x + Bµi 12(50).b) B = cos2a + cos2b c) C = 4sin3xsin2xsinx C= d) D = 4sin3xsin2xcosx D = cos2x . Chøng minh: D = 4cos x. = tg x 1 + cos 2x 1 +cos 2x Bµi 10(50). BiÕn ®æi thµnh tÝch: 2sin22x a) A = sina + sinb + sin(a + b) a+b a b b) B = cosa + cosb + cos(a + b) + 1 A = 4sin cos cos 2 2 2 a+b a b c) C = 1 + sina + cosa B = 4cos cos cos 2 2 2 a a π  d) D = sinx + sin3x + sin5x + sin7x C = 2 2 cos cos  −  2 2 4 Bµi 13(50).cos 2 x 39 .Gi¸o ¸n: §¹i sè vµ gi¶i tÝch 11 NguyÔn ThÞ Ninh 1 = cos100 ⇒ B 8 1 = 8 §Ò bµi Híng dÉn . BiÕn ®æi thµnh tæng: a) A = 2sin(a + b)cos(a .b) A = sin2a + sin2b b) B = 2cos(a + b)cos(a .§¸p sè Bµi 9(49 + 50). Chøng minh: 2 a) cotgx+ tgx = sin 2x b) cotgx− tgx = 2 cotg 2 x sin 2x −1 cos 2x 2 c) = tgx . Chøng minh: a) cos4a = 8cos4a .sin 4 x.8cos2a + 1 1 3 b) cos4a + sin4a = cos4a + 4 4 3 5 c) cos6a + sin6a = cos4a + 8 8 II/ C«ng thøc biÕn ®æi: Bµi 11(50).

Chøng minh: π 5π 7π a ) cos + cos + cos =0 9 9 9 3 b) sin 200 sin 400 sin 800 = 8 Bµi 15(51).Gi¸o ¸n: §¹i sè vµ gi¶i tÝch 11 NguyÔn ThÞ Ninh §Ò bµi Híng dÉn .§¸p sè π  π  1 a ) sin x sin  − x  sin  + x  = sin 3 x 3  3  4 π  π  1 b) cos x cos  − x  cos  + x  = cos3 x 3  3  4 c) cos5 x.cos3 x + sin 7 x sin x = cos 2 x cos 4 x d ) sin 5 x − 2sin x ( cos 2 x + cos 4 x ) = sin x Bµi 14(51). Chøng minh r»ng trong ∆ ABC ta cã: A B C a ) sin A + sin B + sin C = 4cos cos cos 2 2 2 A B C b) cos A + cos B + cos C = 1 + 4sin sin sin 2 2 2 c) sin 2 A + sin 2 B + sin 2C = 4sin sin B sin C d ) cos 2 A + cos2 B + cos2 C = 1 − 2cos A cos B cos C 40 .

B .Môc ®Ých. C¸c h»ng ®¼ng thøc lîng gi¸c c¬ b¶n. rót gän c¸c biÓu thøc lîng gi¸c.TiÕn hµnh: A . chøng minh mét sè hÖ thøc lîng trong tam gi¸c. 41 . yªu cÇu: HS nhí l¹i mét c¸ch hÖ thèng toµn bé kiÕn thøc ®· häc trong ch¬ng I: c¸c hµm sè lîng gi¸c. C«ng thøc nh©n ®«i.KiÕn thøc cÇn nhí: (HS lËp b¶ng liÖt kª c¸c kiÕn thøc cÇn nhí vµ ghi nhí) 1. 4. DÊu cña c¸c gi¸ trÞ lîng gi¸c. 3. c«ng thøc h¹ bËc. tÝnh gi¸ trÞ lîng gi¸c. 2. c¸c c«ng thøc lîng gi¸c.æn ®Þnh líp.Gi¸o ¸n: §¹i sè vµ gi¶i tÝch 11 NguyÔn ThÞ Ninh «n tËp ch¬ng I TiÕt theo PPCT : 117 → 119 TuÇn d¹y : I . Gi¸ trÞ lîng gi¸c cña c¸c cung cã liªn quan ®Æc biÖt. HS biÕt vËn dông c¸c c«ng thøc lîng gi¸c ®· häc ®Ó gi¶i c¸c d¹ng bµi tËp: chøng minh c¸c ®¼ng thøc lîng gi¸c. sù biÕn thiªn vµ ®å thÞ cña c¸c hµm sè lîng gi¸c. II . 5. C«ng thøc céng. kiÓm tra sÜ sè.

C = tga 1 * Chøng minh : sinxcosxcos2xcos4x = sin8x .  π  π  π   π 2  b) sin 2x+  cos x −  − cos 2x + cos  3 − x  = cosx b) Dïng c«ng thøc  3  6  3    biÕn ®æi tÝch c) ( tg2x − tgx) ( sin2x − tgx) = tg x 2 thµnh tæng. phô thuéc x: d) Dïng c«ng thøc h¹ ( ) ( a) A = 3 sin4 x + cos4 x − 2 sin6 x + cos6 x bËc. 8 D = tg3a * ¸p dông: tÝnh gi¸ trÞ c¸c biÓu thøc. tÝch thµnh tæng.Gi¸o ¸n: §¹i sè vµ gi¶i tÝch 11 NguyÔn ThÞ Ninh a 6. 42 . 6 + 2cos4x c) Dïng c«ng thøc d) tg2 x + cotg2x = 1− cos4x tÝnh theo tg gãc Bµi 2(53). cosa. C«ng thøc tÝnh sina. tga theo t = tg . ) b) B = cos6 x + 2sin4 xcos2 x + 3sin2 xcos4 x + sin4 x  π  π  π  3π  c) C = cos x −  cos x +  + cos x +  cos x +   3  4  6  4 A=1  2π   2π  d) D = cos2 x + cos2  + x  + cos2  − x B=1  3   3  7π Bµi 3(53). Chøng minh c¸c biÓu thøc sau kh«ng chia ®«i. 2 7.cosa cosa + cos3a + cos5a Bµi 4(53).§¸p sè Bµi 1(52). Chøng minh: sin2 x − cos2 x + cos4 x a) Dïng h»ng ®¼ng a) = tg4 x thøc lîng gi¸c c¬ cos x − sin x + sin x 2 2 4 b¶n. C«ng thøc biÕn ®æi tæng thµnh tÝch. Rót gän c¸c biÓu thøc sau: C = cos 12 a) A = sin2 α ( 1+ cotgα ) + cos2 α ( 1+ tgα ) 3 sin( a + b) sin( a − b) D= b) B = 2 cosa + cosb cos2a − cos4a c) C = sin4a + sin2a A = cosα + sinα sina + sin3a + sin5a d) D = B = cosb .Ch÷a bµi tËp: §Ò bµi Híng dÉn . C .

1 b) TÝnh sina vµ cosa.  m+ 2 − m2 sina =  2 b)   m− 2 − m2 cosa = 2  m− 2 − m2 sina =  2 v   m+ 2 − m2  cosa = c) X¸c ®Þnh ®iÓm ngän cña cung a khi m = 2 1. a) A = m2 Tham sè m ph¶i tho¶ m·n ®iÒu kiÖn g×? 2 b) m≥ 2. b) B = cos cos cos 7 7 7 1 Bµi 5(53). ®iÓm cña cung AB Bµi 7(54). B=− 2 tga + sina 8 π b) BiÕt tga + cotga = m. A= 16 a tga − sina 1 a) BiÕt tg = m. sin 2a = . m = 2 . Cho sina + cosa = m víi − 2 ≤ m ≤ 2 . TÝnh : 2 sin2a. TÝnh: 43 . π π 4 m2 1 * < a< ⇒ sin 4a 2 = − 4 2 m a) TÝnh sin2a. c) * m = 1 th× ®iÓm ngän lµ A hoÆc B. 0 < a < . a) sin2a = m2 . sin4a.Gi¸o ¸n: §¹i sè vµ gi¶i tÝch 11 NguyÔn ThÞ Ninh §Ò bµi Híng dÉn . * m = 2 th× ®iÓm ngän lµ trung » . m π 4 m2 1 − * 0< a ≤ ⇒ sin 4a 2 = 4 m Bµi 6(54). tÝnh A = .§¸p sè a) A = sin60 sin420 sin660 sin780 Dïng c«ng thøc gãc π 3π 5π nh©n ®«i.

Bµi 9(54).§¸p sè 11π 5π a) A = sin 2 cos 2 a) A = 1 4 ( ) 2+ 3 π 5π 7π 11π 1 b) B = sin sin sin sin b) B = 24 24 24 24 16 c) C = cos10 cos50 cos70 0 0 0 3 c) C = d) D = cos200 cos400 cos800 8 1 d) D = 8 Bµi 8(54). Chøng minh r»ng trong tam gi¸c ABC ta cã: a) bcosB + ccosC = acos(B − C) b) S = 2R2 sinA sinBsinC c) 2S = R(acosA + bcosB + ccosC) A B C d) r = 4Rsin sin sin 2 2 2 kiÓm tra viÕt ch¬ng I TiÕt theo PPCT : 120 TuÇn d¹y : I . b)+ a vµ b = (a + b) . yªu cÇu: 44 .a.Môc ®Ých.Gi¸o ¸n: §¹i sè vµ gi¶i tÝch 11 NguyÔn ThÞ Ninh §Ò bµi Híng dÉn . b) NÕu sin(2a + b) = 3sinb th× tg(a + b) = b) Cã (2a + b) = (a+ 2tga. ¸p dông c«ng thøc céng => ®pcm. sina. Chøng minh r»ng: a) NÕu cos(a + b) = 0 th× sin(a + 2b) = a) XÐt hiÖu.

BiÓu ®iÓm: 45 .Néi dung kiÓm tra: A. §Ò bµi: B.Gi¸o ¸n: §¹i sè vµ gi¶i tÝch 11 NguyÔn ThÞ Ninh II .